Book Title: Bruhad Gujarat kosha Part 2
Author(s): Keshav Shastri
Publisher: University Granth Nirman Board
Catalog link: https://jainqq.org/explore/016073/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhad gujarAtI koza khaMDa 2 jo (vyaMjanA : ta-5 varga, aMtaHstha ane uSmAkSaro) COMPREHENSIVE GUJARATI DICTIONARY PART II saMpAdaka mahAmahimApAdhyAya, adhyA. kezavarAma kA. zAstrI (bAMbhaNiyA), vidyAvAcaspati' Mahamahimopadhyaya, Prof. Keshavram K. Shastree (Bambhania), Vidyavacaspati tha 2010_04 nivarsiTa mANa borDa. pArAya yunivarsiTI graMtha nirmANa borDa-gujarAta rAjya Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhad gujarAtI koza khaMDa 2 je (vyaMjane ? tapa varga, aMtaHstha ane umAkSara) COMPREHENSIVE GUJARATI DICTIONARY PART II saMpAdaka mahAmahimopAdhyAya, adhyA. kezavarAma kA. zAstrI (bAMbhaNiyA), vidyAvAcaspati' amadAvAda-380 006 Mahamahimopadhyaya, Prof. Keshavram K. Shastree (Bambhania) Vidyavachaspati'. Ahmedabad-380 066 katapau yunivarsiTI graMthanirmANa borDa, gujarAta rAjya, amadAvAda-380 006 2010_04 Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ :prakAzaka: je. bI. seMDila adhyakSa, yunivarsiTI graMthanirmANa borDa, gujarAta rAjya, amadAvAda-380006 (c) yunivarsiTI graMthanirmANa borDa prathama AvRtti, 1981 nakala: 5000 kiMmataH khaMDa 1 rU. 50-00 khaMDa 2 rU. 50-00 "Published by the University Book Production Board, Gujarat State, under the Centrally Sponsored Scheme of Production off Books and Literature in Regional Languages at the University level, of the Government of India in the Ministry of Education and Social Welfare (Department of Culture), New Delhi." mudraka: jitendra kerabhAI desAI navajIvana mudraNAlaya amadAvAda-380 014 2010_04 Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzakanuM puravacana bRhad gujarAtI keza, khaMDa 1 lAnuM prakAzana 1976 mAM thayeluM ane e vakhate evI apekSA hatI ke bIjA khaMDanuM prakAzana mArca 1977mAM thaI jaze, paNa dilagIrI sAthe mAre kabUlavuM paDe che ke eka ke bIjA kAraNe navajIvana presanI aMdara dhAryA karatAM ghaNo vadhu vilaMba A dezanA chApakAmamAM thayuM che, paNa Akhare have bIjo khaMDa gujarAtI sAhityanA premIo samakSa mUktAM AnaMda anubhavuM chuM. A kozanA AyeAjana vize khaMDa 1 lAmA apAyela prakAzakanA purovacanamAM TUMkI mAhitI ApelI ja che eTale enuM punarAvartana karavAnuM ahIMyAM jarUrI gaNatA nathI. AzA rAkhuM chuM ke gujarAtI bhASA vAparate janasamAja A kozanA bane khaDone AvakAraze. 1-5-81 yunivarsiTI graMthanirmANa borDa, gujarAta rAjya, amadAvAda-380006 je. bI. seMDila adhyakSa prAstAvika bAhadu gujarAtI kezane khaMDa 1 le 1976 umerAyA che, jemAM ane zabdonA khulAsAomAM nA jUne mAsamAM prasiddha thayA pachI barAbara sADA sArtha joDaNIkozanI mAnya jANIthI keTaleka sthaLe cAra varSa bAda khaMDa 2 je prasiddha thaI rahyo che. jadI joDaNI apAI che. A kezano upayoga 'navajIvana presamAMnA kAmanA bhAraNane kAraNe ATaluM karanAra sau koIne vinaMtI ke sArtha joDaNIkozanI vilaMba thayo che ene mATe lAcArI sivAya ApaNuM joDaNIne mAnya gaNe. sAme koI anya upAya nahoto. bIbAMnI jhINa- 2. aMgrejI zabdonA uccAra ane kyAMka arthe vaTa paNa AmAM cheDo umero kare. ATale vilaMba keTalAMka ThekANe zraddheya nathI eTale e ekasAI thayo e mATe mAre kozapremIonI kSamA ja mAga karIne vaparAya e IcchavA joga che. vAnI rahe che. 3. keTalAka prAdezika zabdonI sAme (prAde.) - khaMDa 1 lo prasiddha thayA pachI kaI kaI jevI saMjJA mukAI nathI. khUNethI ene vize TIkA-TippaNa AvyAM che e mATe te te vidvAnane mAre mukta dile AbhAra 4. hAIphanA cahana (-) zabdanuM svarUpa samajavA vyakta karavo joIe. jyAMkayAMyathI pratidhvani mATe che, lakhavAmAM hAIphana moTe bhAge jarUrI nathI. AvyA hatA tene dhyAnamAM laI koza-samitie - pa. vyutpatti vacagALAnAM rUpe ane bhASAnA keTalIka spaSTatA karavAne nirNaya lIdho hato. prayogo rajU karIne aMtimatAthI ApavAnuM kAma haju bAkI che ja. A kesamAM apAyelI vyutpatti1. sArtha joDaNIkozanI chellI (5 mI) AvR- viSayaka sAmagrI paNa sahAyaka svarUpanI gayuvI." ttinA lagabhaga badhA ja zabdone temanA vika9pa sAthe A viSayamAM mAre vizeSa khulAso karavAnI A kozamAM samAveza thayela che. bIjA vikalpa jarUra rahetI nathI. mAre je kAMI kahevAnuM hatuM te paNuM, khAsa karIne cAlu vaparAzamAM hoya evA khaMDa 1 lAnA prAstAvikamAM kaheluM che; ene punarakta 2010_04 Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karavAne koI artha nathI. borDanI deza-samitie svataMtra prayatna gatimAM ja che, jemAM taddabhava zabdonA mArI pasaMdagI karI ane meM mArI zakti ane mULanA viSayamAM cheka narmada, vrajalAla zAstrI, maryAdAmAM rahIne kozanuM saMpAdana karyuM. joDaNIkoza'- kamaLAzaMkara trivedI, narasiMharAva, ke. ha. dhruva, Tarnara, nA meTA bhAganA zabda mArA taraphathI samAvI levAmAM tesiri, yaMbakalAla dave, becaradAsa paMDita, AvyA che. bahu thoDA ja jatA karyA che, jene madhusUdana modI, prabodha paMDita, harivallabha bhAyANI kAraNa keza vAparanArA ja svataH jANI zake ema vagere vidvAnonA matono paNa ullekha haze. abhyAche. "bhagavagemaMDaLa" temaja bIjA kezamAMthI zabda sakonI samakSa e rajU karavA jeTaluM nIroga jIvana lIdhA che. zabdano artha ane vyutpatti mArA jJAnanI prabhu bakSe evI bhAvanA. maryAdAmAM rahIne ApyAM che. dezamAM mULa zabda, ApaNI pAse prAyogika vyAkaraNa arthAta joDaNI karatAM uccAraNamAM bhinnatA thoDI ke jhAjhI bhASAmAM thayelA prayogone saMdarbho sAthe TAMkIne siddha kAMI heya te mATe zabdanI bAjumAM pracalita uccA karavAmAM AveluM vyAkaraNuM, hajI maLyuM nathI, chatAM raNa, vyAkaraNu, vyutpatti (tatsama taddabhava AditI bhASAnA marmane pakaDIne racAyelAM udAharaNumUlaka noMdha ane taddabhava zabdanI kramika vikAsa bhUmi vyAkaraNa nathI ema nathI. dezamAM jema saMdarbhe noMdhI kAvALI) ane artha, A pAMca aMga ApavAne avataraNe ApavAM joIye (bhagavadagomaMDaLa ane prayatna karavAmAM Avyo che. rAjaya-vahIvaTanA tema sva. lalubhAI paTelanA kAzamAM ApavAno prayatna bahu pracalita tevA pAribhASika zabdone paNa jAya che) te ja rIte vyAkaraNamAM paNa ApavAM joIe, jaNAvavAnI jarUra UbhI thaI che tyAM jazuAvyA che. je ekalA hAthe zakya ja gaNAya. ene mATe A kozanI rajuAta karavAmAM eka vastu tarika vidhAnonI maMDaLI bese tyAre ja sulabhatA mArI AMkha sAme rAkhavAmAM AvI hatI ane e thAya. A dizAmAM kaI saMsthA ja kAma siddha jeonI mAtRbhASA gujarAtI nathI tevA jijJAsuene bhASAnA zabdonAM AMtarika svarUpa vize paNa beThelAne hAthe have thavAnI koI zakyatA hoya evuM karI ApI zake; mArA jevA jIvananA Are jaI aspaSTatA na rahe e mATe vyaMjanAdi pratyayo lAgelA mane lAgatuM nathI. heya tevA zabdamAM evA pratyakSa judA batAvavA temaja samAsamAnA zabdone paNa khyAla rahe e mATe mAre khaMDa 2 jAnA prAstAvikamAM pAyAnA vyAladhurakhA (-) mArA taraphathI vipulatAthI vAparavAmAM karaNanuM mALakhuM ApavA prabaLa manebhAva hato, AvI che e jANe ke "joDaNIne prazna che evI paNa dezanI pRSThasaMkhyA vadhavAnA bhaye e jAte gerasamajha UbhI karAvavAno prayatna thayo che. A karavo paDayo che. deza mAtra zALAomAM bhaNatAM bALakane mATe ja beDuM mArAmAM vizvAsa mUkI A kArya soMpyuM nathI jemane bhASAnA zabdonAM aMga-upAMgane te mArAM zakti ane jJAnanI sImAmAM rahIne sAdhaparicaya jarUrI che tevA sarva AbAla vRddho mATe vAne prayatna karyo che. A prayatna kozano upayoga paNa che. e daSTibiMdu na samajhavAmAM Ave te karanArAone sahAyaka nIvaDe te borDanA ane mArA UhApohane avakAza rahe. zramanI sArthakatA che. mAre te borDa ane dezanI tabhava zabdonI vyutpatti mATe eTaluM ja kahe samitine AbhAra mAnI saMtava levAne che. vAnuM che ke A dizAmAM satata paMcAvana varSothIya vadhu samayathI kAma karatA AvatA eka sAdhakane hAthe e tA. 1-5-81 kezavarAma kA. zAstrI apAI che. AmAM matabhedene noMdhI carcA karavAno madhuvana, elisabrija, saMpAdaka koI artha nahote. A dizAmAM mArA taraphathI eka amadAvAda380006 2010_04 Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A d ta ta ta ta ta ta ta brAhmI nAgarI gujarAtI ta puM [saM.) bhArata-Arya varNamALAnA daMtya adreSa alpaprANa vyaMjana taka zrI. ke. prA. ca puM. avasara] anukULa samaya, lAMga, meAkA, prasaMga, yoga. [. ApavI (rU.pra.) anukULatA karI ApavI. 0 khAvI, 0 gumAvavI (rU.pra.) avasara javA devA. 0 jevI (rU.pra.) lAga jovA, 0 maLavI (rU.pra.) lAga Avave. * sA(-sAM)cavavI (rU.pra.) vaiganA upayoga karave!] takaDI strI, retALa jamInamAM thatuM e nAmanuM eka ghAsa thavA taka(-ga)-ta(-5) kri.vi. [anu.] jhINA prakAza kare ema taka(-)-taka(-ga)vuM akri. [jae 'taka(-ga)-taka(-ga),'" nA. dhA.] jhINA prakAza thayA karavA, Ave jhINA jhagArA ['ArTa' rR.pra.] takatakanuM e tarka(-)-takA(-gA)Ta puM, [4 'taka(-ga)-taka(ga)vuM' + gu. taka(-)taka(-gi)ta vi. [jue 'taka(-ga)-taka(ga-)nuM' + saM. tuM kR.pra.] takatakI UTheluM, AchA jhagArA mAratuM taka-tAka (-katha) zrI. viSama veLA, ApattinA samaya, ghAya ghaDAI javAnuM TANuM taka(-kha)tI strI. [phA. takhtI] kAca dhAtu paththara plAsTika vagerenI khUNAvALI ke goLAkAra cakatI. (2) utkIrNa lekha, zilAlekha (3) eka ghareNuM. [. mUkavI (3.pra.) dAtA vagerenAM nAma ane phAmane lagatI vigata kAtarI hoya tevA lekha jaDavuM] taka(-kha)tA puM [phA. takhtaj] meTA arIseA. (2) jenA upara aMza kaLA vagere lakhI dizA batAvI hoya tevA caM de. (3) meATI chabI. (4) raMgamaMca, nATaya-pITha, raMgapITha taka(-ga)dIra na. [ara. takadIra] nasIkha, bhAgya, kismata. (ra) zrI. namAjha pahelAMnI mAMga. (islAma.) taka(-ga)dIra-1ra vi. [phrA.pratyaya] bhAgyazALI. nasIbadAra tarkablura na. [ara.] garva, abhimAna, huMpada, ahaMkAra takamariyAM na., ba.va. zi. tum+ara. rahAna ] khAvacInAM bI (pANImAM cA dUdhamAM palALI gaLAza nAkhI zIteApa cAra mATe vaparAtAM) takarAra strI. [ara.] vAraMvAra lacAla karI karavAmAM AvatA jhaghaDA, TaMTA, kajiyA, kalaha. (2) vivAdane viSaya, 'konTrovarsI .'[. uThAvavI (6.pra.) vAMdhe pADave, ha UbhI thavI, 0 paDhavI (rU.pra.)jhaghaDo thave. * sAMbhaLavI (6.pra) baMne pakSo vaccenA jhaghaDAnAM kAraNa jANavAM] takarAra-khAra vi. [+phA. pratyaya] takarAra karanAruM takarArakhArI strI, [+ kUda. pratyaya] takarAra karyAM karavAnI sthiti ke va tAriyuM vi. [gu. 'chyuM' ta.pra.] jue 'takarAra-khAra.' takarArI vi. [+ gu. 'I ' ta..] jue 'takarAra-khAra.' (2) }aa.-66 _2010_04 takarAranA muddo baneluM, takarAranA kAraNarUpa, 'kvezcanDa' (3) vAMdhAvALuM 'celeinjaDa' [bhASaNa, vyAkhyAna takarIra zrI. [ara] vAtacIta. (ra) carcA-vicAraNA. (3) takalAdI vi. [ara. 'takalIdI'-banAvaTI] akaLAvA kuTAvAthI tarata tUTI jAya tevuM, majabUta ane TakAu nahi tevuM talI strI. [saM. ta++ puM., strI. > prA. tavadhu puM. + gu. 'huM' svArthe ta.pra. + I 'zrIpratyaya] hAthathI sUtara kAMtavAnuM saLI nIce gALa DhaMgaLIvALuM sAdhana takalIph strI. [ara.] kaMTALA ke duHkha ApanArI mahenata, muzkelI, du:kha, Aphata, phleza takalA puM. [jue 'takalI.'] meTI takalI taka-vAda puM. jae 'taka' + saM.] paristhitinA kathAsa kADhI karavAmAM AvatuM vartana, 'percyunikrama' takrayAdI vi. [ saM., puM.] maLelI takanA lAbha uThAvanAruM, takasAdhu, percyunisTa' taka-veta (-tya) strI. [jue 'zveta.'] samAdhAnI valaNa takA huM, [ara, tA] naThArAM kAmethI dUra rahevuM e, (2) (lA.) kauvata. (3) AzA, TakA takasAdhu vi. jio 'taka' + 'sAdhavuM" + gu. 'u' kR.pra.] maLelI takane lAbha uThAvanAruM, takavAdI, oNpercyunisTa' takasIma zrI. [ara.] vaheMcaNI, vATaNI. (2) bhAga, hissA takasIma-dAra vi. [+ phA. pratyaya] bhAgIdAra, 'pArTanara' ta+-sIra zrI. [ara.] la-cUka, kasara takasIra-vAna vi. saM. vRtvAn puM.] takasIra-vAra vi. [+ phA. pratyaya] kasUra karI hoya tevuM. (2) (lA.) gunegAra, aparAdhI, doSita, 'kanviTeDa' takALe(-de) puM. [ara. takAjahuM] sakhata udharANI ke dabANa karavuM e, cAMpatI udharANI ta-kAra puM [saM.] 'ta' varNa, (2) 'ta' uccAraNa takArAMta (rAta) vi. [+ saM. anta ] jene cheDe 'ta' vaN che tevuM (pada ke zabda) nizAna, lakSya, naima tAva puM. [ja 'tAkavuM' + gu. 'Ava' kR.pra.] tAkavAnuM takAvavuM ja 'tAkavuM' mAM, takA-mA)vI srI [ara. takAvI] kheDUtane khetInAM sAdhanA vagere mATe sarakAra taraphathI apAtI udhAra rakama, dhIrANa, plAna' tamArUM ja 'tAkavuM'mAM. takAmavuM sa,kri. tapAsavuM, parIkSaNa karavuM, kaseTI levI, (ra) (lA.) AzA rAkhavI, iravuM, takAvavuM, tAsArUM karmaNi, kri. takAsAvavuM ke., sa.kri takAsAvavuM, tAsAvuM jae 'takAsanuM'mAM, takriyA-ghara na. [jae 'takiyA' + ghara.'] kakhrastAna. (2) Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taka 1042 taghalakha(ga) 5. kabrastAnamAM rahenArA phakIra. (3) (lA.) Azrama ke (2) (lA) kADhI mUkavuM, hAMkI kADhavuM. taga(-)DhAvuM karmaNi, maThamAM rahenAre mahaMta kri. taga-ge ThAvavuM ., sa.kri. takriyA 5 [ara. takathahu ] jarA jADuM lAMbuM ozIkuM. (2) taga(ge)vavuM, taga(ge)DhavuM, e "taga(ge)DavuM'mAM. pIranI kabaranuM DhAMkeluM ke pharatI vADa karI lIdheluM sthAna tagavuiM vi. jio 'tagaDe" + gu. IyuM' ta.pra.] traNa take taka ji.vi. [o "taka' vacce e' sA.vi, pra.thI saravALuM (khaTalA vagerenuM bharata) [jao "tagaDuM.' dvirbhAva dareka take, dareka meke, dareka prasaMge tagariyuM vi. [ja e "tagaDuM' + gu. IyuM' svArthe ta.pra.] takedAra vi. vi.] sAvadhAna, sAvaceta, jAgarUka tagaDI strI. [ja "tagaDo'gu. "I' strI pratyaya.] traNane takedArI strI. [ + phA. "I' pratyaya] taka sAcavI levAnI nAne AMka (khAsa karIne jugAramAM) jAgRti, jAgarUkatA, sAvadhAnI, sAvacetI, sabhAnatA, cAMpa, tagaDu na. eka jAtanuM amadAvAdI mArU vijilansa." (2) aTakAyata, 'privenzana' tagaDuM vi. jADuM majabUta, hRSTapuSTa ta ttaka kri.vi. jio 'taka" + madhyaga "e"-virbhAva.] tana-tra)gaDe !. siM. -> prA. sina + gu. 'DuM svArthe ja "taketaka.' jie "takabura.' ta.pra] traNane Aka. [0 58 (rU.pra.) saMpa tUTa, phATa takAbarI bI. [ara. takabura + gu "I' vArthe ta. pra.] paDavI). [eka tri-akSarI gaNa, (pi.) taka na, strI. [sa, na.] chAsa riga ta-gaNuM chuM. [4] "gAgAla' mApane akSarameLa vRtto mATe tA-prameha chuM. [saM] chAsa jevo dhoLo pezAba AvavAne tamaNI vi. siM, puM.] ta-gaNu dharAvanAruM (vRtta). (piM.) takSaka chuM. [sa.] sutAra. (2) e nAmane eka paurANika tagaNuM vi. [sa. tri-1LavI- > prA. -guLama-] traNagaNuM, nAga. (saMjJA.) tamaNuM, tramaNuM takSaNa na. si.] cholavuM e, ghaDavuM e, kharAdI kAma. (2) taga taga ja "taka taka.' sthApatya, "skacara' (ba. ka. ThA.) tagatagaNuM ja "takatakavuM." takSaNa sI. [4] TAMkaNuM. (2) de. (3) vAMsale. (4) kuhADe tagatagATa ja "takatakATa." takSazilA stra. siM.] bauddhakAlanI uttara paMjAbanI eka tagatagAvavuM, tagatagAvuM ja "taka(-gItaka(-ga)vuM'mAM, nagarI (enI bauddha vidyApITha mATe jANItI). (saM.) tagatagita jeo "takatakita.' takhaDI(-2) strI. tulA, trAjavuM, chAbaDAM tabadIra juo "takadIra." takhata na. [ara. ta] sihAsana, rAjagAdI. (2) (lA.) tagadara-vara ja 'takadIra-va2." vi. Azcaryacakita, navAI upajI hoya tevuM. [0 thavuM tagamagavuM a.kri. (anu.] Amatema joyA karavuM. tagamagavuM (2. pra.) navAI pAmavuM) bhAve., kri. tagamagAvavuM che, sa..i takhatI ja "takatI." tagamagAvavuM, tagamagAvuM e "tagamagavuM'mAM. takhate jae taka.' tagare ,, , (ra) , [ saM, pR.] e nAmanI eka kharI o "takhaDI." [vagerenuM upanAma vanaspati [tagaranI gAMThe takhallusa na. [ara.-mukti, iTa] (lA.) (lekhaka kavio tagara-gaMTheTA ( gaThoDA) kuM., ba.va. [+ jue "gaMThoDA."] takhalusa-dhArI vi. [+se, muM.] upanAmadhArI , tagalAM na ba.va. nAnAM moLiyAM (kAnamAM paherAtAM), saMgala tae . gAmane samUha tagalI strI, karaja, RNa, devuM takhta na. [ara.] juo "takhata(1)." tagavuM a. ki. (anu.] jue "tagatagavuM.' tagaDuM bhAve, takhtagAha zrI. [+ phA.] rAjadhAnI hi. tamAruM pre., sa.kri. takhta-gIra vi. [+ phA.pratyaya] gAdI lenAra, gAdIe AvanAra tamAdo jue "takAje.' takhtanazIna vi. [+ phA. nizI] rAjagAdIe AveluM, tagAruM na. [pha. "tagAra' + gu. "u" svArthe ta.pra] chAbaDA rAjyAbhiSeka pAmeluM, rAjasihAsanArUDha ghATanuM lokhaMDa vagere dhAtunA patarAnuM mATI retI kela vagere takhtanazInI strI. [+ gu. "I' ta.pra.] rAjyAbhiSeka, gAdIe bharI sAravAnuM pAtra, baMkaDiyuM. [0 bharavuM (rU.pra.) ThAMsIne AvavAnI kriyA khAvuM. 0 vadhavuM (rU. pra.) khAvAthI peTa phuleluM dekhAvuM takhtA-glAyakI sI. jio "takhta' + 'lAyakI.'] nATapITha tagavavuM ja "tagavuM'mAM. upara bhajavI zakAvAnI yogyatA, "kanTebiliTI' (ba.ka.ThA.) tagAvavuMjuo "tAgavuM'mAM. takhtI jue "takatI." [(saMjJA) tagAvI e "takAvI'-'lona." takhta-tAUsa na. [ara.+ phA.) zAhajahAMnuM rAjasiMhAsana, tagAvuM ja e "tagavuM.mAM taheza puM, jio 'takhta' + saM. rA] tatane svAmI, rAjA tagAyuM juo "tAgavuM'mAM [B., sakri. takhate ja e "takatA,' "sTeIja' (ba. ka. ThA.) tagevuM ja 'tagaDavuM.' tageDavuM karmaNi, ji. tameThAvavuM taga(ge) (75) sI. [ie 'taga(-geDavuM.'] sakhata diDA- tameDhAvavuM, tagehAvuM e "tagatageDavuM'mAM. ["tagaDa.' deDI (zramavALI), paga-doDa tageDe dhuM. [ o "tageDavuM+ gu. e" ka. pra. ] juo taga-gesanuM sakri. [ravA.3 thAkI jAya e rIte dA. taghalakha(ga) chuM. [taka. tulUka ] dikahInI muslima sata 2010_04 Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAvavuM 1043 taDa-Da natane eka madhyakAlIna rAjavaMza. (saMjJA.) taTa-vatA vi. [sa, ] kAMThA upara raheluM tachAvavuM, tachAvuM ja batAvuM'mAM. taTastha vi. [saM.] kAMThA upara raheluM. (2) (lA.) pakSapAta taja ., sI. si. vatrA > prA. tanA chAla sAmAnya vinAnuM, niSpakSa, (3) madhyastha. (4) samabhAvI. (5) (lA.) eka tejAnAnA jhADanI chAla apakSa, trAhita, tharDa pArTI' tajagarAvavuM, tajagarAyuM juo "tajagAravuMmAM. taTasthatA,vRtti strI. [sa.] taTasthapaNuM tajagaro chuM. [ara. jikara ] uparAuparI levAmAM AvatI taTasthezvara-vAda . [saM. taTastha + A-vADha] Izvara taTastha tapAsa, tajavIja karavI e. [0 le (rU.pra.) hiMsAba che-mAtra sAkSIrUpa che. e prakArane mata-siddhAMta (ma.na.) tapAsa] . taTasthezvaravAdI vi. [sa, j] taTasthazvara-vAdamAM mAnanAruM tajagAravuM sa.kri. gaNakAravuM, dhyAnamAM levuM. tajagarAvuM taTinI samI. [saM.] nadI karmaNi, kri. tajagarAvavuM che., sa.. [kahI ta: na. [ saM. taTa chuM. > prA. taTa- tatsama] nadI sarovara taro . [ara. taja baha 1akhatare, pravega, (2) parIkSA, vagerenA kAMThAne DhoLAvavALo mArga, Aro tajavIja sI. [ara.] tapAsa, talAsa. (2) cekasI, ta* na. samudAya ke phirakAne jude paDelo bhAga, to, taDuM khAtarI. (3) yatna, keziza. () karAmata, yojanA, tada- ta8 (Da) strI, [2vA.] AchI phATa, ta23, jhINI cirADa bIra, (5) vevasthA, goThavaNa. [0mAM hovuM (u.pra.) goThavaNa [0. paTavA (.pra.) taraDAvuM, phATa paDavI] rAkhavI. 0 rAkhavI (rU.pra.) saMbhALa rAkhavI]. takri. vi. [2vA.] "taDa' evA avAjathI. [ ne kahe tajavIja-dAra vi. [ + kA. pratyaya ] tajavIja karanAruM ke (rU. 4) spaSTa, khulAso thayo hoya tevuM, saMkeca vinA rAkhanAruM eka amaladArI hoddo bolAya ema] tajavIjadArI strI. [+ kA. "I' ta.ka.] tajavIja rAkhavApaNuM taka (ka) strI, rivA] "taDaka' evo avAja, tataDATa. tajavIjiye vi. [ + gu. IyuM' ta... ] tajavIja karanAruM, (2) taDa paDavI e. (3) (lA.) zarIranAM aMgomAM pAkavAthI goThavaNa karI ApanAruM thatI vedanA tajavuM sa, ji. [sa, van - arvA. tabhava] o 'tyajavuM.' takavuM a. ji. jio "taDa' dvArA nA. dhA. taDa paDavI, tAluM karmaNi, ke. tajavavuM che, sa. ji, AchI phATa paDavI. (2) (lA.) gabharAvuM, bIjuM, DaravuM. tajA strI, [ saM. tyAM prA, tanA, prA. tasama), garamI takAvuM bhAve, kri. taDakAvavuM presa.ki. jI. [+ ja "garamI....] (lA.) cAmaDIne eka roga taDakA-chAMyaDI strI. [ juo "taDako' + "chAMyaDI."] cheDe tAruM na. aphINanuM phUla thoDe taDako ne thoDe thoDe chAMyaDe evI sthiti. (2) tajAvavuM, tajavuM jue "tajavuM'mAM. (lA) caDatI-paDatI (beu mATe "taDakIchAMyaDI) tajiyAM na., ba. va. [ja "taja' + gu. "iyuM' ta. pra.] taDakA-TIpI strI. [o 'taDako' + TApI.'] taDako reka (lA.) tajanA jevA pilA banI eka jAta paheravAmAM AvatI TopI tajAra na. lokhaMDanA patarAnuM eka vAsaNa taDakA-nivAraka vi. jio "taDake' + saM.] taDake aTakAvataja, tajajanya vi. siM] emAMthI utpanna thayeluM nAra (cha vagere), "sana-brekara' [evo avAja tajajJa vi. saM.] te te viSayanuM niSNAta, jJAtA, vidvAna, taDakAro chuM. [ e "taDaka' + gu. "Aro' ta. pra.] taDaka' niSNAta, pAraMgata, 'ekasparTa' taTakAvavuM ja "taDakavuM'mAM. (2) (lA.) TekavuM, Thapake tajajJatA strI. [sa.] niSNAta-tA, vidvattA, pAraMgatatA Apa taDakAvuM e "taDakavuM'mAM. taTa, . [saM.] kAMThe, kinAre, tIra, (2) taDa, Are takI strI, jie "taDake'+ gu, "I'* pratyaya.] saheja taTa,107 ki. vi. rivA.] 'Ta' 'taTaka evA avAjathI tIkho chatAM narama prakArane sUryano tApa [chAMyaDI." taTakavuM a.ki, juo "taTa',dvArA nA. dhA] (lAM.) gusse taDakI-chAMyaDI strI, [ + jue "chAMyaDI."] juo "taDakA| thavuM. taTakavuM bhAve, kei. taTakAvavuM che., sa.ki. taDakuM na. [su] juo 'taDake." TakAvavuM ja 'taTakavuM sAM. (2) pachADavuM take zuM sUryanA tApa, Ata5. [-ke mUkavuM, ke melavuM taTakavuM ja "taTakavuMmAM. (rU. pra.) paDatuM mUkavuM. (2) bhUlI javuM. 05 gALa (rU.pra.) taTaprAMta (prAnta) 5. [saM.] (samudra nadI sarovara taLAva ke tApane samaya vitAvavo. 0 deva (rU.pra.) taDakAmAM tapAvavuM vAva kUvAnA) kAMThAne pradeza taDakA-chAMyaDe, ta8-chAMye pu. jio "taDake' + "chAMyaDe' Aii (-ba-dhI) strI. jio 'taTa' + phA. bandu' + gu. cho." ] juo taDakA-chAMyaDI'. (2) (lA.) e nAmanI | 'I' ta. pra.] kAMThe ke dIvAla bAMdhI levAnI kriyA. (2) eka dezI ramata ' killebaMdI taTaliyA puM. jio "taDake' dvArA] savArane Acho taDake) TamATa puM, na. meTuM duHkha, tIvra vedanA tarI muM. [ juo "taDake' + zILe.'] juo taTa-rekhA zrI. [saM.] koI paNa jalAzayanA kinArAnI lITI utaDakA-chAMyaDI.' [magajanuM, gAMDuM taTavarI strI, jio "taTa' dvArA kAMThA najIka cAlI zake taTala (ghela) vi. [jue "taDa" + gheluM.'1 casakelA che tevuM nAnuM vahANa, machavo taka-jeTha (taDatha joDaya) sI. [ juo "taDa' + "joDavuM."] 2010_04 Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tA-taDa 1044 taDAkiya (lA) phATaphUTa dUra karavApaNuM, samAdhAna (2) khulAse, tahabavuM a. ji. jio "tabaDa, nA.dhA.] "taDaba8" nirAkaraNa, spaSTatA evo avAja ke. (2) evA avAjathI dohavuM. taDabaDavuM ta8 takri.vi. rivo.] "taDa taDa evA avAjathI. [0 belivuM bhAve, kri. tabaDhAvavuM che.sa.. (rU.pra.) zarama rAkhyA vinA meDhAmoDha belavuM, maryAdArahita tahabahATa jie "tabaDhavuM + gu. ATa' ku.pra.] "taDarIte vAtacIta karavI] . baDa' evo avAja ghoDAnA DAbalAone dehavAthI UThato) tarataravuM akiM. jio "taDa ta8,'-nA dhA] "taDa taDa evA tabahArI strI. jio "taDabaDATa' + gu. "I' pratyaya.] avAja kare. (2) phArTa phATuM thavuM. (4) taMga hovuM. tataDhAvuM e "taDabaDATa' (2) (lA.) koInA paNa deDavAthI bhAve, ki. tataDhAvavuM che, sakri. jamIna upara pachAtAM pagalAMne satata thato avAja tataDATa ! [ja e "taDataDavuM' + gu. "ATa' ka.] tabaDhAvavuM, tabaDhAvuM juo 'taDabaDavuMmAM. taDa taDa' evo avAja. (2) (lA.) sAmAnA mebhAnA tabayiAM na., ba.va. jio "taDabaDavuM' + gu. "IyuM' ku.pra.] khyAla vinA bolavuM e. (3) kri.vi. ekadama jhapATAbaMdha ja "taDabaDATa.' tarataTAvavuM, taDataDAvuM ja e "taDataDavuM mAM. ta8-baMdI(-dhI) (badI, --dhI) strI. [jue "taDa' + phA. tataDiyA-ve)Na (zya) strI [ja "taDataDiyuM' + gu. "a- 'bandI.'] samAja ke jJAtinAM judAM judAM taDa ke phirakA (e)Na" pratyaya.] taDa taDa javAba ApanArI strI thaI javAM e taDataDiyuM vi. [ja "taDataDa" + gu. "chayuM" ka. pra.] ta8(-2)bUca na. [phA. taLuMja ] pANIvALI jamIna najIka taDataDI jAya tevuM. (2) taraDhAI ke tUTI jAya tevuM. (3) thatA eka velAnuM meTuM phaLa. [0 jevuM (rU.pra.) ja8, mukhe (lA.) utAvaLiyuM. (4) na. 'taDa taDa" avAja thAya evI ta8(2)bUcI strI. [+gu. I ' strI pratyaya] taDabUcane vile phaTAkiyAnI jAta ta bha0 (taDa-bhaDaya) strI. [ravA.] juo "taDaphaDa.' taData iyuM. jio "taDataDiyuM.'] taDa taDa thaI paDatI phATa tava chuM e nAmane eka choDa ke cIre. (2) (lA.) "taDa taDa' avAja sAthe UtI agni- tavAI, taDhavI, ta muM. jio "taDa*+ saM. 1fi> nI cinagArI. (3) phaTAkiyA ke dArUkhAnAno eka prakAra prA.va dvArA] taDa ke phirakAno AgevAna, nAtana paTela (mAtra 2matanA uddeze) taDavI. jio "taDavI. e nAmanI dakSiNa gujarAtanI ta75 strI. e "talapa.' eka rAnIparaja kema ane ene mANasa. (saMjJA.) ta8-50 (taDa paDaya) strI. [vA.] ja "TaDa-peDha" tavuM a.kri. [ravA.] sAme dhasI javuM. taDhAvuM bhAve., kri. tapATa kuM. [ja e "taDa-paDa' + gu. "ATa' ta. pra.] taphAvavuM ., sa.kiM. ja e "TaDapaDATa." [cAlAka, hoziyAra taDa(-kiMga-dhUma (tA-Dhi) ) kri.vi. [2vA] nagArA para ta85dAra vi. jio "taDapa' + phA. pratyaya] taDapavALuM. (2) dAMDI paDatAM avAja thAya ema taDapavuM aji. [2vA] ja 'talapavuM." tapAchuM bhAve, tata (taDataDA) , [2vA] taDAtaDI, mArAmArI, hiM. tapAvavuM che, sa. kri. mukkAbAjI. (2) (lA.) jhadhaDe, kaMkAsa, kajiye. (3) tapAvavuM, taDapAvuM jue "taDapavuMmAM. lAcAlI taDapaluM vi. [ja "taDapa' + gu. I luM' ta...] taDapavALuM, tAka kri.vi. [ravA.] "taDAka' evA avAjathI talapavALuM, adhIruM tAka-pa(-bha)ThAka kriAvi. [ravA.] "taDAka'-paThAka-bhaDAka' tarapha (-phatha) strI. [ravA.] mUMjhavaNa, gabharATa evA avAja sAthe, (2) (lA.tAbaDatoba, jaladIthI tarapha (taDaphaDa) strI. rivA., de. prA. varuSkara] "taDaphaDa' tAka-pa(-bhokiyuM vi. [ + gu. "IyuM ta. pra.] taDAka evo avAja, taDaphaDATa. (2) manane tINa khaDabhaDATa 50-bhaguDAka karanAruM, jevuM hoya tevuM spaSTa kahI denAruM taha8-2 pharavuM a%i. [ja "taDaphaDa,'-nA. dhA.] darda ke taka-serIka vi. [ravA.] "taDAka" karIne, taratA tarata evI takalIphathI aMgeno Acho pachaDATa kara (aMgenI taDAkA puM, ba.va. [ja "taDAka' +", "o' ta.pra.] (lA.) prajArI). (2) (lA.) phAMphAM mAravAM. ta8(2)kayA bhAve, kri. gapATA, mULa-mAthAM vinAnI mATe avAje karAtI vAtacIta, taDa(-2)kaDhAvavuM che., sa, kri. [taraphaDavuM e paDAkA. [0 mAravA (rU.pra.) nirAMte gapasapa calAvavI. ta(2)phayATa muM jio "taDa(-2)phaDavuM'gu. "ATa" ka. pra.] (2) mULamAthAM vinAnI vAta karI ta(-2)kaDhAvavuM, taDa(-2)kahevuM ja e "taDa(-2)kahevuM'mAM. tAkA-khera vi. [+ phA.pratyaya] taDAko mAravAnI-meTethI ta(2)phaTiyuM na [o "taDa(-2)phaDavuM' + gu. "chayuM' ku. gapAM bolavAnI ke vAta karavAnI TevavALuM, vAtoDiyuM pra.) taraphaDavuM e, phAM, valakhuM tAkA-baMdha (-adha) krivi. [+ phA. "bandu'), tayAkAtarapha6 a. ji. juo "taDaphaDavuM. taphAvuM bhAve., kri. era ke.vi. [ + jue "bharavuM.'] (lA.) meTe avAje, taphAvavuM che. sa.ki. jhapATe, sapATAthI, turatAturata taphAvavuM, taphAvuM e "taDaphavuM mAM. taDAkA-bhAra vi. [+ jue "mAravuM + gu. "u" ka...] meTe taba, 0 taba ki..i [21] "taDabaDa' evA cheDAnA avAje khoTI sAcI vAta karanAruM, vAtoDiyuM DAbalAone avAja thAya ema takiya(-) (-zya) strI. [ja e "taDAkiyuM' + gu. "A 2010_04 Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taDAkiyuM 1045 taNuka(kha)nuM (e)Na" strI pratyaca.] taDAkA mAranArI strI tariMga-dhUma (taDio juo 'taraMga-dhama.' takiyuM vi. jio "taDAko' + gu. 'chayuM ta. pra.] taDAkA taLuiM (tacihyuM) vi. [o "taDiMga' +gu "G" ta. pra.] mAranAra, vAtaDiyuM. (2) gapaDiyuM, gaDI. (3) kulaNajI (lA.) hRSTapuSTa. kasadAra, jADuM, masta. (2) (lA.) bephikaruM taDAyiNa (stha) juo 'taDAkiyaNa" to strI, IjA o taDavuM' + gu. "I' ka. pra.) dhasI jaIne tAkI vi. [jae "taDAko' + gu. "I' ta... juo mAravAmAM Avato sakhata mAra. (2) dareDe, jhaDI. [2 devI taDAkiyuM." [puruSa (u.pra.) sakhata mAra mAravo. 2) sakhata gALa devI. tAkI-dAsa puM, [+ saM.] (lA) jue "taDAkiyuM'--e pavI (rU.pra.) koI paNa kriyAne atireka tha, 05Ara tAke muM. jio "taDAka.'] juo taDAkA." (2) jhapATe, karavuM (ra.a.) tara-pAra karavuM, hadapAra kara] - sapATo. (3) (lA.) lAbha, phAyade, "cAnsa." [ cAla, taDakAvavuM, taDakAvuM ja e "taka mAM. 0 5 (3.pra.) nANAMnI relamachela AvI paDavI, ghaNI taDusAvavuM, taDusAvuM ja "tasavuM' mAM. Avaka thavI] taDuM na. [sa taTa-> prA. tasama-] (lA.) judA paDavAnI tahAga na. si.,yuM.] taLAva sthiti. (2) taDa, pakSa, phirake, vibhAga tahA-jhI(-jhI), (-kaya) strI, jio 'taDavuM' + "jhI(-jhI)kahuM.'] tat-tA)kahuM sakri. [2vA.] kaI udezI mATe avAje vAraMvAra mAravAnI kriyA, taDApITa krodhanI lAgaNI vyakta karavI, ghAMTe kADhI Thapako Apo tA-De)ta8 ki.vi. [ja e taDavuM,dvirbhAvI "taDa taDa (bha.ke. mAM kartari prayoga : "ene taDako ). tA-tA) evA avAjathI ghasI ke balAne, (2) jhaTapaTa, jaladI kAvuM karmaNi, kri tA-tA)DukAvavuM che, sakri. tAtA (-Da), -nI strI, jio "taDavuM,'dvirbhAva + gu. tA-tA) muM jio "ta(tA)-kavuM + gu "e" ka.ma.] I' ta...] sakhata TapATapI, mArAmArI. (2) (lA.) sakhata takavuM e bolacAla, jhaghaDe, kajiye. (3) bhIDa, bharA, giradI, taddazataza kri. vi. [2vA.] dhIme dhIme rahIne, dhImekathI (4) sArI Avaka taDasa vi. [ravA.] jADuM. (2) dhaNuM, jhAjha, puSkaLa tAtaMga (ta) vi. [ja e "taDavuM'+ "taMga."] casecasa, taDUsakavuM a.ki. nAsI javuM, bhAgI chuTavuM, pobArA gaNavA capocapa, sakhata baMdhAyuM hoya ema tasavuM sa.ki. [ravA.] jhATakavuM, khaMkheravuM. (2) mAravuM, tahA-ma, tA-taMba ki.vi. jio "taDavuM' dvArA.) kheMcAIne dhIbavuM. (3) (lA.) khaba khAvuM. taDasAluM karmaNi, kri, sArI rIte phulI gayuM hoya ema, tasatase ema taDusAvavuM che., sakri. tApe ja 'tarApa. tahevuM a.ki [2.vA.] "taDa taDa evo avAja kare. (2) tahA-patI strI. [e "taDavuM' + "paDavuM+ gu. "I' ku.pra.] (lA.) mAthe dhasI jaI tUTI paDavuM. taDeTAvuM bhAve., kiM. uparAupara AvI paDavuM e, paDApaDI. (2) (lA) utAvaLa taDeThAvavuM prema, sakri. tApITa (2) strI. [ja e "taDa" +pITavuM.'] uparA- taDeTA, 5. jio "taDeDa' + | ATa" ka..] "taDa taDa' upara pITavAnI kriyA, sakhata sAra, (2) (lA.) kAgAroLa evo avAja. (2) kri.vi, "taDa taDa' evA avAja sAthe. taDAphaDI strI. [2] "taDaphaDa' evo avAja. (2) phaTAki- (3) jhaDapathI cAnI serane saLagAvatAM thato phaTakiyAone avAja, taDATI sI. [ja "taDeDATa' + gu. "I' sAthe ta.pra.] (3) (lA) jhaghaDAvALI bolacAla. (4) TapAkA belatA ja e "DeDATa." (2) "taDa taDa' evA avAja sAthenI prabaLa jAya evI mArAmArI gAta. [0 belI (rU.pra.) dhasI jatAM "taDa taDa" e tahAbhaDI strI. [2vA.] utAvaLa. (2) (lA.) jhaghaDAvALI avAja thA]. belacAla, taDAphaDI. (3) taDa taDa marI jAya e prakAranI taDeTAvavuM ja "taDeDavuM'mAM. marakI taDeTAvuM e "taDeDavuM' mAM. (2) (lA.) poka mUkIne revuM taDAmAra ki.vi. [jao 'taDavuM' + "mAravuM.'] dhasI jaI mAra taDe-ma(ma) keDe (taDa- ki.vi. [jue "ta86+ "ma(ma)mAravAmAM Ave evA prakAranI utAvaLathI, ghaNI ja keDa' + beune gu. "e' trI, vi, pra.] (lA.) ati jhaDapathI, dhamadhokAra, jhapATAbaMdha (2) (-2) zrI. e AturatAthI, khUba jhaDapathI, utAvaLe taDAmArI.' [karavAmAM AvatI taiyArI tata8 jue "taDAtaDa.' tamArI strI. [+ gu. "I' vArthe ta. pra.] taDAmAra tahevaDa vi. jio "vaDa dvArA. sAvaDiyuM, bobariyuM tAvavuM, taravuM e "taDavuM'mAM. [vidyuta tava (-Datha) strI. samAnatA, barobarI, sarakhApaNuM tati sI, siM. tarata vIjaLa, dAminI, saudAmanI, tAva (Da) sI. [21.1 prasati thatAM pahelAMnI taditAMbara (tAmbara) na. [sa. tadira (ta evara)] vedanA, veNa ['taDevaDa. vIjaLInI jema camakArA mAratuM vastra tahevI strI, jio "taDeDa" + gu. AI' ta...] juo tariyuM vi. [ja e "taDa' + gu. "yuM' ta. pra.] taDa-ArA taNuka(kha) (-katha,- ) e "taNakha." upara raheluM, taTaprAMta uparanuM [avAjathI taNuka(kha)vuM ja "taNakhavuM. taNukA(khA)vuM bhAve, ji. tahiMga (taDi) ki.vi. [ravA ] "taDa' evA raNakAvALA taNakA(khA)vavuM pre. sakri. 2010_04 Datha) [2vA, mAnava 2 Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taNukA(khA)vavuM 1046 tataDavuM taNuka(-khA)vavuM, taNuka(-khA)vuM ja taNukavuM'mAM. tataNavAnI hiMyA taNakha(-) (-kha,5) strI. jio "taNakhe."] aMgemAM tataNavavuM, taNataNAvuM ja "taNataNavuM mAM. thatI baLatarA. (2)(lA.) khaLa, valura, taNuka, (3) bheMsa taNa-vAyuM na, je puM. [ se, tra-pA dvArA, trIjA na., baLada vagerene pagamAM jhaTake ave e prakArane eka raMga bava. dvArA "taNu] traNa pAyAnI veDI, sipAI taNu(-2)khalI strI, jio "taNu(-2) khaluM' + gu. 'I' - taNasa na. si. tinirA > prA. tifig] sIsamanI jAtanuM pratyaca.] taNakhalAnI saLI eka jhADa taNu(-2)khaluM na. jie "taNakhuM" + gu. "la" svArthe ta...] taNasavuM aji. [2vA. zarIranA rogathI UMhakArA karavA. e "taNakhuM." (lAne tele (rU.pra.) kazI visAtamAM na taNusAvuM bhAve, ,i taNusAvavuM che.. sa.ki. hoya tevuM]. taNasAvavuM, taNasAluM ja "taNasavuM'mAM. taNakhaluM a.phri jio "taNakhe,'- nA.dhA.] aMgamAM taNAmaNa na, thrI sI, jie "tANanuM+gu. "AmaNabaLatarA thavI. (2) duHkha thayuM. (3) bheMsa baLada vagerene "AmaNI' ka.ma.] mAla sAravAnuM mahenatANuM. (2) (lA.) paga kheMcAvAne rega tha. (4) (lA.) gusse thavuM. taNakhaluM joDIne sagarbhA banAvavA badala haiDAnA mAlikane apAtI bhA, kri. taNakhAvavuM che, sa.kri. 2kama [zakAya tevuM. (5.vi) taNakhAra . [ja e taNakhA' + ga. 'A' svArthe tAla vi. [ ja tathAu vi. [ja "tANavuM + gu. "Au' ku.pra.] tANI "tANad + ga. A ta.pra.) e taNakhe." taNAva che. [ jue "tANava' + gu. "Ava" ka. pra.] taNukhAvavuM, taNakhAvuM e 'taNakhanuM mAM. taNAvAno guNa ke kriyA, (2) (taMbu vagere) tANIne mekha taNukhiyA 5. jio 'taNakho' + gu. "IyuM' ta. pra.] jemAM sAthe bAMdhavAnI derI aMgamAM baLatarA thAya che te eka roga, (2) Dhorane e taNAvavuM, taNAvuM ja e "tANavuM,mAM. [ghATIne taNAvavI prakArane roga, (3) evA rogavALe baLada (jene ene (rU.pra.) leDIne veDAne saMga karAvo. taNuI javuM kAraNe paga kheMcAya che.) [nAne taNakha (rU. pra.) dhasaDAI javuM (mAnasika rIte yA kharcanI dRSTie). taNakhI strI, jio 'taNa + gu. "I' strI pratyaya] taNAI maravuM (rU. pra.) gajA uparAMta kAma karavuM ke kharce taNunuM na. [sa. > prA. tA-dvArA] taNakhaluM, taraNuM karo ] taNue . siM, tRLa-kSaNa- prA. taLavavama ghAsano nAza taNA kuM. [ juo "taNAva' + gu. 'A' svArthe ta. pra. ] karanAra] agnimAMthI nIkaLato saLagato kaNa, cinagArI. carakhAne sajajaDa pakaDavA mATe bhIMtane AdhAre guDiyAmAM [khA UThavA (rU.pra.) nukasAna kare evI asara thavI bharAvAte vAMsanI cIpane te te adAra khIlo. (2) ratha taNakhe chuM. [sara0 'taNakhe."] (lA.) baLatarA thAya evI ke gADAnI sAMgI nIcenuM doraDuM ke ADuM nAnA)khavA (u.sa.) zarIramAM taNAMtaNAM che. li. [ ja 'taNAva.', dvirbhAva + beune baLatarA thavI. (2) (lA.) zarIramAM casaka AvavI. (3) svArthe 'A' ka. pra.] tasatasatuM hoya ema rIsamAM chaNakA karavA. taNI strI. jio "tANavuM' + gu "I' ka. pra. ] kuMDALAmAM taNucha (-) sI, jio 'taNakha."] juo 'taNakha." phare e mATe baLadanI nAthe bAMdhelI dorI. (2) taMbunI taNacha* -5) sI. e nAmanuM eka lAkaDuM. (2) eka darI. (3) nAnI hAtha-karavata (sI ke gaLAI mATe jAtane UDaNa mana sApa vira karanArI) taNachAvavuM-2 e "taNAvuM-2 mAM. taNuM anuga, vi. [saM. vana-ta..) prA.taLama-] "ne taNachAvuM a.ki. juo 'taNa,"nA. dhA.] regathI lagatuM' nuM artha ApanAra anuga (atyAre mAtra padyamAM zarIranAM aMga kheMcAvAM. taNachAvavuM che, sakri. vaparAtA) [tasatasatuM peTa thaI javuM e taNachAvuM a.kri. jio 'taNacho, -nA. dhA.] jhADane taNI strI. jio 'taNA dvArA.] peTa caDI AvavuM e, chAM paDavo. taNachAvavuM che. sa.ki. tata vi. siM.] taNAyeluM, tANeluM. (2) kheMceluM. (3) na. taNuchiyuM vi. jio 'taNa' + gu. "yuM te.pra.] taNakhA tAravALuM vAgha (taMtuvAghane pratyeka prakAra vINa taMbUra ke saNakA nAkhatuM. (2) asahya vedanA karanAruM. (3) sAraMgI dilarUbA vagere) (la.) vAtacItamAM jaNakA karatuM tatakAvavuM sa. kri. rivA.] doDAvavuM taNachiyA pu. jio "taNachyuiM.'] ja 'taNakhiye.' tata-kutapa chuM. si.] derIne baMdha, "DuiMgabaeNnDa' (ga. go.) taNucha kuM. [saM. tRchAya->prA. taLachAma-] ghAsa upara tatakhaNa kri. vi. [saM. tata-kSaNam ], tatakheva ki.vi. siM. chAMyaDa, jhADanI chAyA. (2) jhADanA chAMyaDAvALI jamIna tata-kSikama ] e ja kSaNe, e ja paLe, tarata. (jazuM. padyamAM.) taNaNaNa phi vi. [2vA] tamarAne avAja thAya ema. (2) tata-baMdha (-bandha) vi. [ravA. + juo baMdha.'] sArI rIte tAMtane avAja thAya ema tANIne bAMdheluM taNutavuM a.ji. [2] 'taNa taNu" evo avAja kara. tata8-bhatara kri. vi. [21.] juo 'taNAMtaNAM." taNataNAvuM bhAve, ji. taNutaNuvavuM che, sa.kiM. tatavuM a. . [21] thora je rasa cAmaDIe lAgavAthI taNataNATa . [o "taNadNavuM' + ga ATa' ka.ma] yA canA jevo padArtha lAgavAthI cAmaDI upara nAnI nAnI 2010_04 Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tataDAvavuM 1047 tattva-niSThA tatahiyuM cIra paDI javI yA kohalIe UThI AvavI. tataDAvavuM tatA-thaI jao "tata-thaI.' che, sa. ke. tatto . "ta' varNa. (2) "ta' uccAraNa tataDhAvavuM jAo tataDavuMmAM. (2) (lA) sakhata rIte kheMcavuM tatva na. siM.] koI paNa padArtha satva vagerenuM asala svarUpa, (3) sakhata Thapako Apavo, dhamakAvavuM vAstavika rUpa, "riyAliTI' (A.bA.) (2). paMca mahAbhUtatataTiyuM . eka jAtanuM bAvaLanuM lAkaDuM [(lAkaDuM) mAMnuM te te-AkAza vAyu agni pANI ane pRthvI, vi. [ravA.] saLagatAM "taDa taDa avAja thAya tevuM 'elimenTa' (aM. pu.) (vedAMta.) (3) muLa gaNAyelAM 25 tatahiye vi, pR. jio "tataDiyuM ."] (lA.) taNakhe tamAMnuM pratyeka tatva. (sAMkhya.) (puruSa, prakRti ane tatatatata kri. vi. [2vA.] jIbha jhalAtAM bolatI vakhate thato prakRtinI vikRtio mana, buddhi, ahaMkAra, pAMca mahAbhUto, eka avAja enA pAMca viSa, pAMca jJAneMdriya ane pAMca karmendriya tata-thaI kri. vi. [ravA.] nRtya ke nRtta karatI veLA tAla maLI ra5). (4) sAra, satva, rahasya, nirva. (5) siddhAMta, ApavA karavAmAM Avato eka ugAra-bhavAImAM karavAmAM "prinsipala' (na.,). (6) AMtarika baLa, 'spiriTa" (2.sa) Avate eka udagAra, tAtA-thaI tatva-gata vi. [se.] pitAmAM satya ke tathya samAyeluM che tevuM tatapa vi. rekarDa (nANuM). tavAhiNI vi., strI. [saM.] tatva pakaDI rAkhanArI (samajha) tata-55 kri. vi. rivA.] ja "tatatatata.' tarava-grAhI vi. [sa, .] tavanuM grahaNa karanAruM, tattvane tata chuM. svabhAva samajhI lenAruM, satyane pakaDI lenAruM tataraDuM vi, taddana narama, sAva picuM tava carcA mI. [saM.] viSayanA pUrA UMDANamAM javA vizenI tataDe !. unAmaNiye, tateDe vAtacIta, tattvavicAraNA tatarAvavuM, taravuM juo "tAramAM. tatvaciMtaka (citaka) vi. [saM.] tattvanI vicAraNA karanAruM, tataliye puM. nAmano eka cheDa, meTa sedaraDI satya vize vicAra karanAruM, philasUpha, " phisephara' tataH ubha. [saM] tethI. (2) pachI tatvaciMtana (cintana na. [saM.1 tatva vizenI vicAraNA, tataH kiM (tataH kima) ke. pra. siM.] tethI zuM! (2) pachI zuM! tatva-vicAra, adhyAtma-vicAra, "philosephI" (a.bA.) tataH kiM-vAda (-kavAda) 5. [saM.] agiLa ane AgaLa tasva-jijJAsA strI. [saM.) mULa tatvane jANavAnI IcchA pariNAma zodhavAnI vRttivALI vANInI paddhati, "sIni- tava-jijJAsu vi. [sa.] tattvanuM jJAna meLavavAnI IcchIsijhama' (da. bhA.) vALuM, tatvajJAna icchanAruM [philasUpha, philesaphara' tatADI strI, sUryanI garamI. (2) garama pavana tarava-jJa vi. [saM. tatvajJAnI, darzanenuM jJAna dharAvanAra, tatAvuM e "tAtavuM'mAM. tatva-jJAna na. [sa.] A sRSTine kevI rIte vikAsa thayo tatIla (ya) strI. anujJA, rajA, paravAnagI che e vize cheka maLa sudhI jaIne meLavelI ke meLavavAnI taka na. [vA.] papUDuM, tatvaDuM sUjha, philasUphI, "philosephI'. (2) rahasya-jJAna, meTAphijhikasa' tatUDI strI. [ja e "tattuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] nAnuM (caM. na.) tUtaDuM, papUDuM, nAnI zaraNAI tatvajJAna-viSayaka vi. saM.] tatvajJAnane lagatuM, philotAruM na. [ravA. ziMgaDAnuM ke evA AkAranuM eka vAgha. sophikala., (2) rahasyajJAnane lagatuM, meTAphikila' [ kavuM (rU. pra.) devALuM jAhera karavuM]. tatvajJAnI vi. [sa, .] ja "tatva-jJa." tateDe muM. [2vA, vaja. ] unAmaNi. (2) nANamAMnI tatvataH 'kri. vi. [sa.] vastunA mULamAM utarIne jotAM, nAhavA mATenI garama pANInI kaMDI kharI rIte jotAM, tatvanI najare taLiye puM. TIMbarunuM jhADa tattva darzana na. [saM.] juo "tattva-jJAna.' tata-braNa vi. [se, khAsa karI to Aditato ane tatvadazI vi. si., pR.] juo "tattvajJAnI." pAchale ardha bhAga] vacce laTakI paDeluM, rakhaDI paDeluM tatva-eNa strI. [saM.) tattvanA mULa sudhI UMDe javAnI sUjha, tatkAravuM sa. ke. [saM. 32, "te te' evo avAja nA. jJAna-sUjha [sAra-saMkalana dhA] (lA.) uzkeravuM [samaye tava-dohana na. [saM] tatva ke rahasya tAravavAnI kriyA, tatkAla(La) che. vi. saM. tavAmi ] tarata ja, e ja tavakakSA vi. [sa., pR.] juo "tattvajJAnI.' tatkAla-buddhi vi, [sa.] kaI paNa prasaMga Ubho thatAM e ja tava-nirUpaNa na. [saM] tana vastunuM bayAna samaye pahoMcI vaLavAnI zakita dharAvatI buddhivALuM, pratyu- tava-nirNaya pu. [saM.] vastunuM mULa tatva ke rahasya je namati hoya te nakkI karavApaNuM tatkAlIna vi. siM.] e ja samayanuM, samakAlIna, tAja tavanirNayachu vi. [+ saM. 2 tatvano nirNaya karavAnI takAlopayogI vi. [ saM. talhA + rUpALI chuM.] e ja irachA rAkhanAruM [rahasya jANavAnI daDha zraddhAvALuM samaye kAma lAge tevuM tatva-niSa vi. [3] tavamAM jene AsthA che tevuM. (2) tatkALa juo "takAla.' [takALa taravaniSThatA strI. [saM.] tatvaniSTha-5NuM | [AsthA takSaNa kri. vi. [sa. sakSama ] e ja kSaNe, e ja samaye, tasva-niSThA strI. [sa.] tava ke rahasya vize rahelI UMDI 2010_04 Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tanyAsa 1048 tathA jUta ta-nyAsa yuM. saM. murtinAM aMge upara maMtra dvArA dhAma, brAdhAma. (dAMta) (2) parabrahma. (dAMta) karavAmAM Avate eka vidhi tatpara vi. [1] barabara parovAyeluM. (2) taiyAra, uddhata, tarava-pratIti strI. [saM] maLa tatvano khyAla sAbaduM, sajaja, "eNTiva' (ke. ha.) tAbhASI vi. si., .] athArtha rIte kahenAruM tatparatA strI. [4] tatparapaNuM, sajajatA. (2) laganI tava-bhUta vi. [4] taravarUpe raheluM tatparAyaNa vi. [4] ja e 'tatpara." tasava-bhathana, tAva-maMthana (-bhanzana) na. [saM.) tattva vizenI tatparAyaNatA zrI. si.] jAo "tatparatA, "sisiyAUMDe UtarIne thatA vicAraNA riTI' (da.bA.) tatvamasi (2. pra.) (saM. "" + "a" + "maff' = e tapuraSa paM. [sa.] sAmAnya rIte pUrva pada uttara padanuM kaI parabrahma te tuM ja che' evuM chAMdogya upaniSadanuM zuddha a ta ane koI vibhakti saMbaMdhe sahAyaka mAtra thatuM hoya che bhAvano khyAla ApatuM mahAvAkaya] parabrAnI sAthenI te eka samAsa-prakAra. (vyA.) (prathama-tapuruSamAM pUrvaananyatA-abhinnatA-ekAtmakatA pada vize paNa hoya che, dvitIyA-tapuruSathI laI saptamI taja-mImAMsaka (mImIsaka) vi. [saM] tavanuM manana ciMtana tapuruSa sudhI vibhaktinA saMbaMdhe joDAyela hoya che. prathama karanAra, tatvaciMtaka, "philosephara.' (2) meTAphijhiziyana' tapuruSa" mAM guNavAcaka vizeSaNa hoya te e "karmadhAraya' ane saMkhyAvAcaka vizeSaNa hoyate e "gui.kahevAya che. tara-mImAMsA (mImasA) zrI. [saM.] tattavanuM manana-ciMtana, parva pada karma hoya ane uttara pada svataMtra rIte na vaparAtuM tava-vicAra, tattva-ciMtana, (2) "meTAphijhikasa' (gu. vi.) kriyAvAcaka nAma hoya to e "upapada' kahevAya che. uttara tatva-vastu vi. saM.] asala eka satyasvarUpa tattva padanA aMzane artha parva pada ApatuM hoya te e ekadezI' tasava-vAda 5. [saM.] darzanazAstrane lagatI vAtacIta-carcA- kahevAya che. parva padanI vibhaktino pratyaya salAmata heya vicAraNA [tattva-mImAMsaka to evo samAsa "aluka' kahevAya che.) tatvavAdI vi. [saM., pR.] tatvanI carcA-vicAraNA karanAruM, tapUrva vi. [saM.] enI pahelAnuM tatva-vicAra 5. siM] tatvanA svarUpane javAnI vicAraNA tapUrva kri vi. [+gu. e sA. vi. ma.] enI pahelAM tarava-vicAraka vi. [saM.] tatvane vicAra karanAruM. (2) tatra kra.vi. (saM.) tyAMnuM, e ThekANe padArthavijJAnI tatratya vi. [..] tyAMnuM, e ThekANAnuM tatva-vijJAna na. [sa.] UMDAmAM UMDuM tatvajJAna tatrabhavatI vi, strI. [saM.] (nATayaracanAomAM mAna tatvavida vi. saM. taravai-vit] jue tatvajJa." ApavA strI mATe vaparAtuM vizeSaNa), zrImatI. (nATaya.) che. siM.] vastunA yathArthapaNAne bodha karanAruM tatrabhavAna ! [sa. "mavAna] (nayaracanAomAM mAnavaMtA zAstra ke jJAna. (2) adhyAtmatattvavidyA, adhyAtmavidyA, puruSane mATe vaparAtuM vizeSaNa), zrImAna, mAnavaMta. (nATaya.) tatvajJAna, darzanazAstra, philosephI" (hI. .). (3) meTAphiM- tatra-vatI vi. si., S.J ja e "tatratya." kisa (a. ka) tatrApi kri.vi. [ + se. tyAM paNa. (2) te paNa tatva-verA vi. [saM, .] juo "tatvajJa." tatsata ke.pra. siM] "e brahma sAcuM che' evo udgAra. tatva-zAstra na. [sa.] jue 'ta-vidhA,' 'philosophI' (2) na. parabrahma, paramAtamA, (vedAMta.) (ma. na). (2) meTAphijhikra" (ma, na.) tatsadaza vi. [saM.] enA jevuM, ene maLatuM tazAstrI vi siM, . juo "tatvajJa." tatsama vi. [saM] juo 'tasaza." (2) pracalita bhASAmAM tava saMniSTha (-saniSTha) vi. siM] juo "tattva-ni." anya koI paNa bhASA ke bhASAnA zabda asalanA tava-sAkSAtkAra chuM. [..] tavane spaSTa svAnubhava, (2) uracAraNa pramANe prayojavAmAM Ave tevo te te (zabda); Atama-darzana jemake "mati' "gati' "phakIra' "hospiTala vagere bhinna tavAraNa na. [+ saM. aveSavi ] tatva vizenI ja bhinna bhASAnA. "ghara" jevA aneka prAkRta zabda vaparAya taravAbhAsI vi. [+. mA-mAsI . ] tavarUpa na chatAM che te paNa "tasama' ja che. tatvarUpa hovAne bhAsa ApanAruM, bhrAMtimaya, bhAmaka tathA ubha. [saM.] e rIte. (2) ane, ne, temaja. (3) tAbrijJa vi. [ + mana- ] juo "tatvajJa." (gu. prayoga :) strI. levAdevA, darakAra, garaja, pRha, tavAbhijJA TI. [+saM. ami-zA] tatvanuM tAvika jJAna, [ karavI (rU.pra.) paravA rAkhavI. (2) nakAmuM pIMjaNa tatvajJAna, (2) oLakha, "AIDenTiphikezana' (ke. ha.) karavuM. 0 na hovI (rU.pra.) enA vize) paDI na hevI, tAvArtha chuM. [+ saM. martha ] mULa satya. (2) sAra, rahasya bedarakArI hevI. paDhavI (rU.pra.) garaja thavI] tatvArtha-bedha chuM. [e. + arthaya] mULa satyanI samajhaNa. tathA khyAta vi. [saM] (lA) deSa-rahita(jaina) (2) rahasya-baMdha tathAgata vi. [sa] jJAnI, sarvajJa. (2) nivaNa-mArge taravAvadhAna na. [+ saM. ma-thAna] sIdhI dekharekha gayela, buddha. (3) muM. bhagavAna buddha. (saMjJA.) [chatAM tavAvabedha chuM. [+. avavo] ja 'tatvajJAna.' tathApi ubha. [ + saM. ma]i tepaNa, toya, ema, chatAMya, tatpada na. siM] upaniSadomAM "ra" zabdathI samajhAtuM brahmanuM tathA-bhUta vi. siM.] e rIte baneluM, evA prakAranuM 2010_04 Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathA-rUpa 1949 tadra,patA tathA-rUpa vi. [saM.] kahyA pramANenuM svarUpa dharAvatuM tadAkAra vi. [saM. tar + mA-vAra) tamaya, tapa, enAmAM tathA-vidha vi. siM] e prakAranuM, e rItanuM, evuM ekarUpAtmaka tathAstu ke pra. [saM. tathA + catuM "ema thAo' evo tadAkAra-ta strI. [saM] tadAkArapaNuM AzIrvAda] "ThIka che, sAruM, vAru' e bhAvane udagAra tadAtma,0, vi. [saM. tar + araman + ] enI sAthe tathA-svarUpa vi. [saM.] evA svarUpavALuM [temaja ekAtma, tapa, tadananya tarthava kri.vi. saM. tathA + gvo e ja pramANe. (2) ane, tadAzraya 5. [saM. taru + mA-zaa] ene Azare taya sI. [] sAcI hakIkata, satya, "phekaTa' (.ga.) tadAzrayI vi. [saM5] ene Azaro karI rahenAruM, enA taya-bhASI, tatha-vAdI vi. [saM. .] jevuM hoya tevuM AzarAvALuM spaSTa kahenAruM [kekaTa enDa phikazana' tadAzrita vi. saM. tar + mA-zita] ene Azare jaI raheluM tayAtaya na. [saM tathya + matathA] sAcuM ane khoTuM, tadIya vi. [3] enuM, ene lagatuM. (2) (lA.) prabhue takSAMza (tIza) . [sa. tathva + aMza tadana sAcI jene pitAnuM karI lIdhela che tevuM kRpApAtra. (puSTi.) hakIkata parate bhAga, kaI paNa vigatamAne satya para tadIyatA strI. [saM] tadIyapaNuM [tyAra pachI bhAga. (2) sArAMza taduttara kri vi. siM tar + uttaram] enA pachI, pachI, tadatada-vibhAga kuM. [saM. tar + a ta + vimAW] "DikoTamI' tadultha vi. saM. taru + 3] emAMthI UbhuM thayeluM, emAMthI (da.bhA.) nIkaLela, tajaja, tajajanya [vApara tadadhIna vi. [saM. tar + mIna] ene adhIna, ene vaza tadupayoga kuM. [saM. tar + 35-thon] ene upaga, ene tadadhInatA strI. [sa.] tadadhInapaNuM tapAgI vi. saM. paM.1 ene upayogamAM tadanaMtara (tadanantara) ki.vi. saM. raH + anAma] enA taduparAMta kri. vi. siM. tar + e "uparAMta.], tadupari pachI, tyArapachI, tyArabAda krivi siM. tar + sari] enA uparAMta, vadhArAmAM, vitadanusUla(La) vi rie. tad + anu-phU] ene anukuLa thaI zeSamAM, vaLI raheluM, ene pasaMda paDe ke paDeluM hoya tevuM, ene mAphaka tadevatA strI. [sa. +parva-sA] abhinnatA, ekarUpatA, Ave ke AvyuM hoya tevuM ekAtmakatA, ananyatA, "AIDenTiTI," "moneTanI tadanuyAyI vi. saM. ta8 + anuvAthI puM] ene anusara- - (ba.ka. ThA.) [ananyatA nAruM, enI pAchaLa pAchaLa janAruM tardakatha na. siM. taraMga] enI sAthenI ekarUpatA, tadanurU5 vi. saM. tat + anu-ra5] ene adala-adala maLatuM ta6-gata vi. saM.] emAM raheluM, emAMnuM. (2) emAM Ave tevuM, enA jevuM, enA samAna pAvAyeluM. (3) zAstragata, pAribhASika, "Tekanikala" (da.bhA.) tadanusAra ki.vi. [saM. ta8 + anusArama] ene anusarIne, tadu-guNa dhuM. [saM] ene guNa, (2) e nAmane arthAlaMkAra. ene pramANe, enI jema [sarIne vartanArI (strI) (kAvya) samAsane eka prakAra, (vyA ) tadanusAriNI vi. strI. [saM. + anusAragI] ene anu- taguNa saMvijJAna (vijJAna) vi. 5. siM] bahubahi tadanusArI vi. [saM. tar + manuSAra .] ene anusarI ta6-graMtha-sUcita-cI) (-grantha-) strI, siM.] graMthanirUpaNamAM vartanAruM ke karavAmAM AveluM yA AvatuM lIdhelAM pustakonI yAdI, "biliyogrAphI" (da.bA.) tadananya vi. [saM. tar + ana] tAdAtmaka, tadrupa taddana kri. vi. sAva, bilakula, cheka tadapi ubha, si. taru + ma]i te paNa, teya, tathApi, dezIya vi. [saM tat sTero] ene lagatuM, e saMbaMdhI ema chatAM taddhita vi., . siM. 6+fhata nAma sarvanAma vizeSaNa tadapekSA strI. [saM. tar + mokSA] enI jarUra avyaya(kriyAvizeSaNa, nAmayogI, ubhayAnvayI, kevalatadabIra strI. [ara.] yukti, tarakIba. (2) peravI, prayatna. prayogI)ne je lAgatAM pharI emAMthI nAma vizeSaNa vagere (3) tajavIja, vyavasthA bane tevA prakArano te te pratyaya. (vyA.) tadartha kri.vi. [saM. tar + artho] ene mATe, ene khAtara, taddhitArtha 5. [+ saM. artha] taddhita pratyaye Apele artha. (2) ta kAla kAmacalAu, "eDaheka' (2) dvigu samAsane eka prakAra. (vyA.) tadarthaka vi. [saM. tar + artha + ], tadathIya vi. [saM. taddhitAMta (taddhitAnta) vi. [+saM yaa] jene cheDe taddhita san + artho] ene mATenuM pratyaya Ave che tevuM (pada ke zabda). (vyA.) tadarthe kri vi. jio "tadartha' + gu. "e" sA.vi.pra.] ene taddabhava vi. siM] cAlu bhASAmAM enI maLa-rUpa bhASA ke mATe, ene khAtara, tadartha (emAM samAyeluM anya bhASAonA asala zabada thoDe jhAjho vikAra pAmIne tadaMgabhUta (ta bhata) vi. [saM. san + amUa] ene aMgenuM, AvyA hoya tevo te te (zabda). (bhA.) tadaMtargata (tAntargata) vi. [saM. tar + marata], tadaMtavata tadu-bhi-na vi. saM.] enAthI ja, judA ja prakAranuM (tadanatata) vi. [saM. tar + kansarvajJa chuM. enAmAM raheluM, tayukta vi. [saM. enI sAthe joDAyeluM [tadAkAra emAM samAI ne raheluM, emAMnuM tadu-rUpa vi. [saM.] ekAtmaka svarUpanuM, ananya, abhinna, tada ubha. (saM.) tyAre, e samaye tadrupatA strI. [saM.] tapapaNuM 2010_04 Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tadvata tad-vat kri.vi. [saM.] enI jema, ale!adala, enI peThe ta-vida vi. [saM. sa +vik] ene jANanAruM, tajajJa, niSNAta, hoziyAra, 'ekasparTa.' (2) te te cAkkasa viSayanuM jJAna dharAvanAra, 'speziyAlisTa' tad-vidha vi. [saM.] enA jevuM, enA prakAranuM tad-viruddha vi. [saM.] enAthI virAdha dharAvatuM, enAthI UlaTuM cAlatuM 1050 [vizenuM tad-viSayaka vi. [saM,] ene lagatuM, e viSayanuM, enA tana puM. [saM. sanatha nuM laghu gu. rUpa] tanaca, dIkarA, putra tana na. [saM. tanu skrI.- arvAM. talava. vaLI phA. 'tanU '] zIra, deuM, kAyA. [. kheAlIne (rU.pra.) hRdayanI saccAI-nenAM thI. thI, . teADIne, * daI ne (3.pra.) kharI mahenata karIne pUrA dilathI] tanaka vi. saM. tana-TM, hiM tanika] cADuM, svapa tanake tanaka kri. vi. [ravA.] pheMkatuM ThaMkatuM calAya ema tanakArI puM. [ravA.] AnaMdanI lahera, AnaMdanI jhapaTa takriyAM na., a.va. upayegI cIja, mahattvanI vastu, muddAnI cIja tanakha (khya) jue 'taNakha.' tanakhavuM e 'taNakhavuM.' pagAra, vetana tanakhAvavuM, tanakhAvuM jae 'taNakhAvavuM'--'taNakhAvuM.' tanakhe! huM[phA. ta-khAd]mahenatANuM, majUrInI rakama. (2) ['tana.' (paghamAM,) tana-huM na. [jue 'tana'+ gu, 'hu' svArthe ta.pra.] jue tana-tApa puM [jue 'tananai' + saM.] zarIramAM thatI amaMjhaNa, [kaSTa thavAnI paravA vinA kareluM tana-te vi. jue 'tana '+ 'teADhavuM.'] (lA.) zarIrane tana(-g)-trANu na. [saM. tanu-trALa] bakhtara, kavaca tana-madana vi. [[.] (lA.) jigarajAna, jonI, gADha mitratAna vALuM. (2) vizvAsapAtra zArIrika kaSTa tanamanaTa puM. [gu. 'tana-mana' + gu, 'ATa' ta. pra.] (lA.) capaLatA bharelA Aveza, dhanaganATa. (ra) tIkhAzanA svAda tanamaniyuM na. e nAmanuM kAnanuM eka ghareNuM tanamanI strI, e nAmanA eka cheDa tanaya puM. [saM.] putra, dIkarA, tanuja, Atmaja tanayA strI. [saM.] putrI, dIkarI, tanujA, Atma tanahA vi. [phA.'tanhA'] ekaluM tanahAI skrI. [+ gu. 'AI' ta. pra.] ekalApaNuM tanALa (nya) strI, jamIna mApavAnI amuka mApanI sAMkaLa tanika jae 'tanaka.' tanimA strI. [rsa,, puM,] DhabaLApaNuM, kRzatA, nAjukAI taniyA puM. juie 'tana' + gu, dhaiyuM' ta. pra.] zarIra DhaMkAya tevuM vastra (aMgarakhe-jhabhA DagalA vagere). (2) jAMdhiyA, laMgATa {nAnuM taniSTha vi. [saM.] khUba ja dukhaLuM, ghaNuM ja zuM. (2) ghaNuM ja tanI . (rsa, tam kheMcavuM dvArA] tAMtaNeA, derI. jAdU-maMtra, jaMtara-maMtara tanu vi. [saM.] dUbaLuM, (ra) pAtaLuM. (3) jhINuM. (4) na. (2)(lA.) _2010_04 AtmA [saM.,strI.] zarIra, deha, kAyA, tana tanu(-1)-ja vi.,puM. [saM.] dIkarA, putra, tanaya, Atmaja tanu(nU)jA vi... [saM.,zrI.] dIkarI, putrI, tanayA, [jhINApaNuM, sUkSmatA tanu-tA zrI. [saM.] dUbaLApaNuM. (2) pAtaLApaNuM. (3) tatu-trANu na. [E.] jue 'tana-trANa' tanu("nU)-jhuha na. [saM.] vALa, ruvADuM tanU-ja vi.,puM. [x.] jae 'tanuja,' tanUna vi.,zrI. [saM.] jue 'tanujA.' tanU-jhuha jue 'tanu-ruha.' na.,ba.va. [ravA. eza-ArAma, lahera, mAja tanAU puM. strIonuM kAnanuM eka ghareNuM, kAMpa, kAkaravuM, bharavADuM [lAgaNIvALuM tanniSTha vi. saM. v + niSTha, saMdhithI] ene vize niSThA ke taniA strI. [saM. tarlR + niSThA] sakhata niSThA ke laganI tanmaya vi. saM. v + mathata. pra. saMdhithI] tAkAra, takalIna, ekAgra, mazagUla, ekadhyAna tanmaya-tA strI. [saM.] tadAkAratA, talInatA, ekAgratA, ekadhyAna heAvApaNuM, 'eNsepzana' [sthiti, ekAgratA tamayAvasthA strI. [saM. samaya + ava-I] tanmayatAnI tanmAtra vi. [saM. v + mAtram ta.pra, saMdhithI] eTaluM ja, eTalA pratuM ja, (3) (lA.) sahejasAja, talamAtra tamAtrA . [rsa, jJayU+mAtrA, saMdhithI] indriyAnA rUpa rasa gaMdha vagere te te viSaya tapata tattpalaka vi. [saM- tAr + mA, saMdhithI] e amuka jenA mULamAM che tevuM, e amukanA mULa AdhAravALuM tanya vi. [sa.] tANI ke kheMcI zakAya tevuM, taNA tanya-tA zrI. [saM.] tanya hAvApaNuM tatraMgI (tavaNI) vi., . [saM. tanu + maI], tanvI vi.,zrI. [saM.] kAmaLa zarIravALI srI, kAmalAMgI tanhA vi. [...] z2ae 'tanahA,' 'libiDA.' tanhAI srI. [+ gu. 'AI' ta.pra.] jue 'tanahAI.' tapa na. [saM. dvas] sArA nimitte dehane saMyamapUrvaka ApavAmAM AvatuM kaSTa, iMdriya-damana, tapasyA. (ra) 'klAsisijhama' (A.khA.) [. karavuM, . tapavuM (rU.pra.) rAha jovI] tapakhIra zrI, saMghavA mATe vaparAtA tamAkunAM sUkAM pAMdaDAMnA khArIka bhUkA, chIkaNI, saMdhaNI, khajara. (2) ziMgaDAM vagere kaMDhAnA leTa, akhIla, ArArUTa tapakhIriyuM vi. [ + gu. 'iyu' ta.pra.], tapakhIrI vi. [+ gu'I' ta.pra.] tapakhIranA raMganuM, kaththaI, khajariyuM tapa(-pA) gaccha yuM. [jue 'tapa' + saM, ] zvetAMbara jaina sAdhuonA e nAmanA eka phirakA (jaina.) tapar3ha vi. [jue 'tApa' dvArA.] tApa na khamI zake tenuM baLuM (DhAra) tapata (5) zrI. (saM. fpta, aA. talava] tapATa, tApa, garamI, saheja tAva, tAvanA dhIme| garamAve|, tArA, (ra) (lA.) mananA uMcATa Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tapana tapunaH puM [saM.] (tApa karanArA) sUrya. (2) taDakA tapana" na. [saM.] tapavuM e, tApa tA-vRddhi tapAsa-samiti strI. [+ saM.] tapAsa karavA mATe nimAyelI amuka sabhyAnI maMDaLI tapAsAvavuM, tapAsAyuM ja 'tapAsanuM'mAM. tapita vi. [saM, sA] tapeluM, garama thayeluM. (ra) (lA.) gusse thayeluM. (3) du:khI thayeluM tapiyuM na. [jue 'tapavuM' + gu. 'iyuM' kR.pra.) tapa karanAruM tapasvI, (ra) (lA.) tapI UThanAruM, gusse thayA karatuM tapI vi. jue 'tapavuM' + gu. 'I' kR.pra.] tapa karanAruM, piyuM, tapasvI [tapeluM, TApaDI tapelI strI. [jue tapeluM' + gu, I ' skrIpratyaya.] nAnuM tapeluM na. madhyama mApaneA Topa, meTI tapelI tapezrI puM. [jue tapezvarI'nuM lAghava.] jae'tapezvarI.' tapezvara,rIpuM [jue 'tapa' + saM. znara, saMdhithI+gu. 'I' svArthe ta.pra.], tapesara, rI huM [jue 'tapa' + saM. rzvar > pra. kSr, saMdhithI, + gu. 'I ' svArthe ta.pra.] ghaNuM tapa karyuM. che teve tApasenA svAmI, meTA tapasva tapeA puM. ['tapaga' nuM anuyAyI e bhAvathI] tapagacchanA jaina zvetAMbara phirakAnA anuyAyI zrAvaka. (jaina.) tapeA-jaya vi. [saM. tapas+", saMdhithI] tapamAMthI thayeluM tapeA-jIvana na. [saM, tapas+Ivana, saMdhithI] tApasanuM jIvana, tAmaya jIvana [havAmAnamAM thatI asara, tapaTa ta(-tA)pATe puM. [saM. tava dvArA] tapI UThelA padArthanI tapeAta vi. [saM- tAra dvArA] garamIvALuM, tapI UTheluM tapeyuiM. jue 'tApeADiyu'. tapeADiyuMre na. e nAmanuM eka jAtanuM pakSI [karanAruM tapeA-dveSI vi. [saM. saras+avI puM., saMdhithI] tapanA dveSa tA-dhana vi. [saM. tapakSa~na, saMdhithI] taparUpI dhanavALuM, tapasvI, tApasa. (ra) puM. e nAmanI zivamaMdiramAM dharAvelI vastue vAparI zake tevI brAhmaNa jAti ane enA puruSa. (saMjJA.) [e, tapanI kriyA 'sarca,'tapAnuSThAna na. [saM. sak + anu-Ana, saMdhithI) tapa karavuM tapA-bad(-La) na. [seM. tavas+7] taparUpI baLa, tapanA prabhAva tape-bhUmi strI, [rsa bhUmi, saMdhithI] tapa bhUmi, jyAM aneka leAMkAe tapa karyAM hoya tevI jamIna, (ra) (lA.) pavitra bhUmi karavAnI tapeA-bhraSTa vi. saM. jJaval+stra, saMdhithI] tapa karavAmAMthI calita thayeluM [tapathI bhareluM tapeAtmaya vi. [seM. tapa+matha ta.pra., saMvithI] tapa-rUpa, tapeA-leka huM. [sa, jJaval+jo, saMdhithI] paurANika mAnyatA pramANe janaleka ane satyaleAka vaccenA cauda leAkA(duniyAe)mAMnA eka leAka. (saMjJA.) 1051 tapana-chaMda na. [x.] sUrajamukhIneA cheDa tapa(-peA)-lAka huM. [saM. vaso, saMdhithI too] jue 'tapA-lAka.' tapavuM jue 'tapavuM' mAM. tavat + caLa, carcA, tapavuM a. kri. [saM. dk tatsama] tApa jhIlaveA. (ra) tapta thavuM, UnuM thayuM. (3) tapa karavuM, (4) (lA.) zAbhavuM. (5) khATI thayuM. (6) gusse thayuM. tapAvuM. bhAve, kri. tapavavuM, tapAvavuM. pre., sakri tapazcaraNa na., tapazcaryA zrI. [saM. saMdhithI] tapa karavuM e, tapasyA tapasI huM. [sa. tavastrI) tapa karanAra mANasa tapa(-6)sIla strI. [ara. taphasIl ] vigata, vRttAMta, hakIkata tapasyA, tapakriyA zrI. [saM.] jue 'tapazcaraNa,' tapasthi-tA zrI. [saM.] tapasvIpaNuM, eseTisijhama' (u.ke.) tapazrvinI vi., strI. [saM., zrI.] tapasyA karanArI strI, tApasI tapasvI vi. [saM., puM.] tapa karanAruM, tApasa tapaHpUta vi, saMvar+vRtta, saMdhithI] tapathI pavitra thayeluM tapA-gaccha jae 'tapa-gu.' tapATa, Te huM [a. tAva dvArA + gu. 'e'svArthe ta.pra.] tApa ke taDakAnI asara, dhakhArA, tapArA tapAmavuM e 'tApaNuM' mAM. (2) (lA.) saMtapta karavuM, duHkha devuM, maMjhavavuM tapAyamAna vi. [saM.] saMtapta karanAruM. (ra) (lA.) krodha karanAruM. (3) gusse thayeluM [tApa, tAvalI (na.mA.) tapArA puM. [saM. sAva dvArA] jue 'tapATa.' (2) jhINeA tapAvavuM,' tapAvuMrthI jue 'tapavuM' mAM. tapAvavuM,2 tapAvuMre jue 'tANuM'mAM. tapAsa puM., srI. [ara. tahus ], NI strI. [ja 'tapAsavuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] khAja, zAdha, 'invesTigezana.' (2) cakAsaNI, kaseATI, parIkSA, jAMca, ejhAminezana.'(3) pRSTha-paSTa, inkvAyarI.' nirIkSaNa, 'insapekzana.' (pra) mAjaNI, 'sarve.'(6) niyaMtraNa, aMkuza, ceka' tapAsaDhA(-ra)vavuM ja tapAsanIza,sa vi. [ara. + qA. pra. 'nIz] tapAsa karanAra (amaladAra), saMzeAdhaka, 'invesTigeTara.' (2) parIkSaka, nirIkSaka, 'ejhAminara' (4) 'tapAsavuM' mAM. tapAsa-paMca (-5) na. [ +% 'paMca.'] tapAsa karanAre nyAyakhAtAnA eka yA evuM vadhu amaladAranuM maMDaLa tapAsarAvavuM jue tapAsavuM' mAM ane 'tapAsaDAvavuM.' tapAsa-vA(-vo)raMTa (-vA(va)ranTa) na. [+ aM. 'vaeNrand '] tapAsa karavA mATenA sarakArI likhita hukama tapAsavuM sarki. z2ie 'tapAsa,'"nA.dhA.] zeAdha karavI, khALavuM. (ra) parIkSA karapI, cakAsavuM, kaseATI karavI, jAMca karavI. (3) dhyAnapUrvaka joI javuM. tapAsAvuM karmaNi, kri. tapAsAvavuM, tapAsaDha(-rA)vavuM che,, sakri _2010_04 tapeA-vana na. saM. tapasvana, saMdhithI] tApasene tapa karavAnA jaMgalanA vistAra. (2) (paurANika mAnyatA pramANe) nAsika (mahArASTra) pAse geAdAvarInA kinArA uparanuM eka prAcIna vana. (saMjJA.) tapevruddha vi.saM. tapasv, saMdhithI] tapamAM ghaNuM AgaLa vadhI gayela (tApasa) tapeA-vRddhi zrI. saMtava+vRddhi, saMdhithI ] tapamAM vRddhi Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ te pa-vRkSa 1052 tabaluM thavI e (paraspara tApase maLatAM ekabIjAne viveka tabaka-phATa puM. [o "tabaka' + "phADavuM.] (lA) kustIne karavAne zabda) eka dAva tapa-vRkSa na. [sara tAr + vRkSa puM, saMdhithI] tArUpI jhADa tabakavuM a. ki. anu.] nAnA jhagArA thAya e rIte prakAzavuM, tapa-vrata na. [ saM. tapas + vrata, saMdhithI ] tapa karavAnuM TamaTamavuM. tabakAvuM bhAve., ji, tabakAvavuM che., sakri. lIdheluM vrata tabakAvavuM, tabakAvuM e "tabakanuM mAM. ['sTeIja' tapta vi. [saM.] tapI UTheluM, dajhADe tevuM garama thaI gayeluM. taba chuM. [ara. tabaka7 ] darajaje, pAyarI, (2) kakSA, (2) (lA.) duHkha kaleza vagerethI herAna. (3) krodha pAmeluM, tabakaka kri. vi. rivA.] cheDAnA DAbalAone jamIna upara gusse thayeluM [nAmanuM eka vrata avAja thAya ema, tabaDAka [ doDane avAja taptakucha na. [saM.] eka prakAranI AkarI vratarAryA, e tabaka-tAI zrI. jio "tabaDaka' dvArA] DAMo vagerenI taptatAmra-krAMti -kAti) strI. [sa-] tapAvelA lAla cALa tabakAvavuM sa, kri. [ juo "tabaDaka'- nA. dhA] gheDAne thayelA tAMbAnA jevuM teja, (2) vi. e "tapta-tAmravaraNuM." "tabaDaka tabaDaka' thAya ema doDAvavuM tapta-tAmra-varaNuM, taptatAmravarNa vi. [saM. tata-RAghavaLe tabakI strI. [ja "tabaDaka' + gu. "I' ta. pra.] cheDAnI > arvA taddabhava 'varaNa' + beune gu. "u" ta...] eka prakAranI doDa[0 mUkavI (rU. pra.) teDavuM. 0 vAgavI tapAvelA lAlacoLa thayelA tAMbAnA raMga jevA raMgavALuM (rU. pra.) ghoDAnI doDane avAja tha. tapta-mahA sa. sa.1 bhagavAnanAM Ayudha ke evAM nizAne- tabaluM ne. bAkaDiyuM, tagAruM. (2) ThaMDuM vALI tapAvIne zarIranAM khAsa karI bAvaDAM upara levAtI tabake . [ jue "tabaDaka + gu. "o' ta. pra. ] (lA.) chApa (beTa-zaboddhAramAM maphata darzana karavA AvanAra sAdhu vega, jhapATe, sapATa bAvAo letA). tabATAka kri. vi. [ravA.] e "tabaDaka." taptadaka na. siM, ta+3Dha tapI UTheluM ke tapAveluM pANI tabaka? (-kaya) jI. [ravA.3 Take re, TapalI ta58 paM. dukAnadArane besavAnI jagyA, thaDuM tabAhI strI. [ravA.] DAMonA doDavAne satata avAja. tapala na. leDAnA kapALa uparanuM dhoLA vALanuM talakuM (2) doDAdoDa, deTa, haDI. ta(02)kavuM a. ji. [anu.] asahya vedanA vagerene kAraNe tabaDhAvavuM sa. kri [2] cheDAe vagerene DAbalAo ke zarIranAM aMgonuM AmathI tema saLavavA karavuM ke AchA kharIone avAja thAya ema doDAvavuM. (2) (lA.) anAja pachADA khAvA. (2)(lA.) vyartha prayatna karo. ta(02)kahevuM pANImAM ukALavuM, khadakhadAvavuM. (3) dhamakAvavuM, dabaDAvavuM bhAve, jhiM. ta(2)phaTAvavuM che. sa. . tabaDUka phi. vi. [2] juo "tabaDaka." taphaDaMca (taphaDaca), -cI strI, jio "taphaDAvavuM' dvArA.] tabaDUka vi. bheTa, mUrkha, (2) lelA zarIravALuM. (3) chAnI rAte jhUMTavI levAnI kriyA, ucApata, taphaDAvI levuM vastravihIna, nAgu e, "legiyArijhama [taraphaDavAnI kriyA takhatabavuM a. kri. [anu] bharacaka rahevuM. (2) phulIne ta(02)phayATa kuM. [jae 'ta (02).phaDavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] DhAla thavuM. tabatakhAvuM bhA., ji. tabatAvuM pe., sa ki. ta(2)kaDhAvavuM' ja 'ta(02)phaDavuMmAM. tabatabAvavuM ja "takhatabavuM'mAM. (2) (lA) kAMDuM jhAlI taphaDAvavuM? sa. ke. [ara. 'taka' dvArA. chAnI rIte jhaMTavI bahAra laI javuM levuM, ucApata karavuM tabatakhAvuM ja (tabatakhavuMmAM. ta( 2)phAvuM ja "ta(2)phaDavuM'mAM. tabadIla kri. vi. [ara.] kerabadala karAya ema tapharake kri. vi. [ara. taNUka ] taphaDaMcI karavAmAM Ave ema tabadIlI strI. [ + gu. "I' ta. pra] kerabadale, pheraphAra taphasIla ja e "tapasIla." tabakuka chuM. [ara. tabarUMka ] daragAhano temaja muslima dhArmika taphasIla-vAra juo tapasIla-vAra.' kathAvArtAmAM prasAda taphAvata chuM. [ara.] kaI paNa be vastu mApa aMtara saMkhyA tabala 5., na. (pha.1 pharasInA prakAranuM eka zastra, (2) vaccenuM ja dApaNuM, aMtara, kera, karaka. [0 kare (2. pra.) bheda ziMgaDAvALe eka prakArane senikane Topa rAkhavo. 05 (rU. pra.) asamAnatA dekhAvI] tabalacI . [ara. + tuka. "cI' ta. pra.] tabalAM vagADatake . [ara. tAIphaha ] te te samaha ke TeLuM, pakSa, nAra kalAkAra, tabaliyo vibhAga, phirake, taDa DhiMkA kAnAnI chAchara tabalAM na., ba,va, [ara. tabla] naravuM ane bheNiyuM ke tabaka strI, [ara. tabAka ] tAsaka, 2kAbI ghATanI thALI, badhuM maLIne thatI naraghAMnI joDI [vagADanAra, tabalacI tabaka-ce . [ara. tabAkRca ] nAne thALa, tabakatuM tabali chuM. [ja e "tabaluM' + gu. "iyuM" ta. pra] tabalAM tabakaDI strI- jie 'tabakaDuM' + gu "I' pratyaya.) tabalI strI, [ jue "tabaluM ' + gu. 'I' strI pratyaya ] nAnI taka [madhyama ghATanI tabaka naMbara vagere vAdyonA tuM baDA uparanuM lAkaDAnuM pATiyuM tabaka' na. [ ja e "tabaka' + | 'Du' svArthe ta. pra. ] tabalIga, megha zrI. [ ara, tabalIgU ] dharmo tAra karavAnI tabaka-dIvaDI sI. [ja "tabakavuM' + dIvaDI.'] jhINe kriyA, dharma parivartana. (2) dharma-pracAra prakAza ApatI dIva tabaluM na [ara. tabla9 ] narapuM (e. va.mAM vaparAya tyAre 2010_04 Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tabale 1053 tamAku piMTha bhaNiyuM' ke "bAMdhuM' gaNAtuM nathI.) [jananeMdriya (gALa) tamatama-prabhA strI. [saM. tamattana:pramA) e nAmanuM sAtamuM tabalo chuM. [ja "tabaluM.] (lA) strInI maTI thaI gayelI naraka. (saMjJA.) (jaina). tabasuma na. [ara.] hasavuM e, hAsya [naSTabhraSTa - tamatama a. kri. [2vA.] tIkhAzathI jIbha ke meDhAnA tabA, ha kri. vi. [ kA. tabAhu ] pAyamAla, parezAna, bhAga camacamavA. (2) tamarAMne avAja thavo. tamatamAnuM tabAhI strI. phi.] pAyamAlI, bhAre parezAnI bhAve, kri. tamatamAvavuM che., sa. kri. tabiyata strI. [ara. tabIata ] svabhAva, mijAja. (2) tamatamATa !. [ juo "tamatama + gu. " Ta ka. pra.] svAya. [ 0 AvavI (rU. pra.) prema tha. 9 lAgavI tamatamavAnI sthiti (rU. pra.) mana cATavuM. (2) AnaMda Avavo. 0 bagaDhavI. tama-tamAre (tamatamAre) sarva. jio "tame'-ne dvibhava.} (rU. pra.) bImAra paDavuM. (2) gusse thavuM] ja "tame mAM. (mAtra bIja puruSamAM "tame' uparAMta AjJArthatabiyata-dAra vi. [ + phA. pratyaya] (lA.) cAlAka, hozi- mAM prayoga: "tamatamAre Avo ' vagere). cAra. (2) rasika, rasanna tamatamAvavuM, tamatamArUM jue "tamatamajmAM. tabiyatI vi. [chu. "I'ta.pra.](lA.) taraMgI, mijAjI, dhUnI tamatamuM vi. [ o "tamatamavuM' + gu. 'uM' ka. pra] tama tabIba pu. [ara.] zArIrika rogane upacAra karanAra tamatA svAdavALuM, tIkhuM. (2) na. tamarAMne avAja vidvAna, vagha, "DokaTara', hakIma, "phijhiziyana, "meDikala tamana na. jidA judA raMganAM lenuM eka jhADa prekaTizanara' [De TahuM tamanatAra paM. vijayanI yAdagIrInuM sataMbha prakAranuM bAMdhakAma tabIbI strI. [+gu. "I' ta. pra.] tabIbanI vidyA, udu, jayastaMbha tabIbI vi. [ + ga, "I' ta. pra.] tabIbane laghatuM, vaidha- tamanAmika uM. vadhu jhADA thavAthI lAla thaI gayelI bALakanI kIya, DeTarI, "meDikala tama-thI (taH ma.thI) sarva, kri. vi. [ e "tame' + gu. tabIbI kAnUnI vi. [ juo "tabIbI + "kAnunI."] "thI pAM. vi, trI. vi.no anuga] tamArAthI. (2) tamArA vaDe tabIbI kAyadAne lagatuM, "meDiko-lIgala" tama(ma)ne (takama(ma)ne) sarva. [ja "tame '] juo tabukAvavuM, tabukavuM ja "tabUkavuMmAM. 'tame'mAM. [tamAM, paravA tabUkavuM ane kri. (anu.] ja "tabakavuM.' tabukAvuM bhAve., tamannA strI. [ara.] AzA, abhilASa, AkAMkSA. (2) kri. tabukAvavuM che., sa kri. tamamAM (taHmamAM) sarva, kri. vi. [ jue "tame' + gu. tae ! [] juo tathA." 'mA' sA. vi.no anuga.] tamAre vize, tamArAmAM tabele pR. [ara. tavIcalaha ] ghoTA bAMdhavAnuM ane ghoDA- tama(zmIra na. [anu] AMkhe aMdhArAM AvI cakkara gADI vagere rAkhavAnuM bAMdheluM lAMbuM makAna, DAra Ave che e to . ciro] juo 'to.' tamara, riyuM na. [+ gu. "IyuM' vArthe ta. pra. e nAmanuM tabala na. [ara. tablaha ] (lA.) mAthAnuM tAlakuM pANI najIka thatuM beThA ghATanuM eka vRkSa ane enuM lAkaDuM tamana. [saM. tamag] aMdhakAra, aMdhAruM. (2) tame guNa, tamarI strI, jio "tamara" gu. "I' svArthe ta. pra. (3) (lA.) ajJAna jue "tamara.' tama (tama) sarva [ja "tame."] tame. (paghamAM.) rUpaH tamAruM na. [2vA.] divase ke rAte kAMIka ghugharIonA tamane (taH mane) (bI. vi, cA. vi.-ba. va.), tama-thI avAjane maLato avAja karatuM te te jaMtu. [-rAM belavAM (naHma-thI) (pAM. vi, trI vi.nA arthane anuga lAgatAM), (rU.pra.) sakhata mAra khAvo. -rAM bolAvavAM (rU.pra.) tama-mAM (tama mAM) (sA. vi.nA arthane anuga). enuM | mAra mAravo] vibhakti-aMga "tama-' (ta ma-) tama-rekhuM (ta ma) vi. [ja e "tama' + "khuM] tamArA tamaka puM. [3] damanA rogane eka prakAra tamaza(-sa) (- sva ja e tamasa.' tama(muM)kaDuM vi. [ juo "amuka'nA tribhuvanuM rUpa, + gu. tamasa' na. [saM. tama ] aMdhakAra, aMdhAruM. (2) tame guNa 'Du" svArthe ta. pra. ] amuka ( 'amukahuM tamukavuM' evo tamasa* (sva) strI. [saM. taman dvArA] cakarI, aMdhArAM, jeDa proga) mUcha, bezuddhi [rajanI, nizA tamakavuM a. ke. [ravA.] Thamake Thamake cAlavuM. (2) (lA.) tamasavatI, tasvinI vi, strI. [saM.] tri, rAta, krodhane Aveza dekhADavo. tamakAvuM bhAve, kaM. tamakAvavuM tamaMce (tama-ca) puM. [tamaMca ] dezI pistola. pre, sa, ki. [0 dAga (rU.pra) pistola pheDavI tamaka-zvAsa chuM. [saM] damano zvAsa tamaH puMja (pu) . [saM.] aMdhakArano samUha, gADha aMdhAra tamakAvavuM, tamakAvuM e "tamakavuM'mAM. tama pradhAna vi. [sa, taman + pradhAna, saMdhithI] jemAM tame guNa tama(bhA,-e)(-ya) strI. be khodI karelI cala mukhya sthAne che tevuM, tamoguNa tamaNuM' vi. [jue "maNuM.] jue "namaNuM.' tamAM strI. [ara. tama-a] lAlaca. (2) darakAra, paravA, gara ja tama-ra (tAmaNuM) vi. [ja e "tama' + gu. '' che, vi, tamAku strI. [phA. tambAka ] eka prakArano kephI choDa ane anuganuM grA. rU5] tamAruM (lokasAhityamAM enAM sUkavelAM pAMdaDAM (jenI patarI vyasana tarIke khAvAmAM 2010_04 Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tamAco 1054 * tarakaTI ane bIDI sigAreTa hokA vagere dvArA nAkhI bALI mAM [+ sA. vi. no anuga], tamAruM (tamAruM) [apa. dhumADe pIvAmAM vaparAya che.) (2) e tamAkumAMthI banAvelI tAraka saMbaMdhane artha|, tamAre (tamAre) ['tamAruM' + saMdhavA temaja dAMte ghasavAnI bhUkI, chIMkaNI, saMgharNa, bajara gu. "e' trI. vi. ane sA. vi. no pra. artha kavAcaka tamAro ! [phA. tamAca] hatheLIthI gAla para mAravAmAM ane saMbaMdhavAcaka] [tame tamAre (tame tamAre) (rU. pra.) AvatI thApaTa, thapATa, lapaTi, lapaDAka, thappaDa. [0 khA tame svataMtra rIte]. (u.pra.) tamAcAne mAra.maLavo. 0 kheMcI kADha(-kheMcI-), tameNu (-zya) e "tamaNa." 0 cAha-8), 0caDI-DhI) deve, 0 mAra (rU.pra.) tame (tame) e "tame mAM. thappaDa lagAvavI. 0 5, 7 vAgo (rU.pra.) thappaDa lAgavI] tamoguNa chuM. [sa, taman + juna, saMdhithI] prakRtine trIjo tamANa (-zya) jue "tamaNa.' kaniSTa prakArane guNa, tAmasa guNa, inaziyA' (ba. ka. ThA.) tamANuM (ta mANuM, juo "tamaNuM, (2) (lA.) krodha tamAniyata strI. [ara.tamAnita ] khAtarI, sAbitI. (2) tamoguNI vi. [se, muM.) tame guNathI bhareluM AtmavizvAsa. (3) (lA.) zAMti, ArAma tamona vi. saM. taman + datta (samAsamAM), saMdhithI aMdhatamAra-RAma vi, phivi. [ara. tamAma ] sarva kAI, sarva kArano nAza karanAruM. () (lA) ajJAnane nAza karanAruM kAMI, badhuM, sarve, sau, sahu, akhila, nikhila, "ola- tamAthI (tame) juo "tama-thI.' masTa la" tame-ne (tame) e "tame'mAM. tamAniyata strI, [ara. tamAmitu ], tamAmI strI, jie to-mAM (tame) ja "tame'mAM. tamAma'+ gu. gu. "I' ta.ka.] saMpUrNatA tame rAzi chuM. [saM. taman + rAzi, saMdhathI aMdhakArane tamAruM (tamAruM) sarve, vi. jio "tame," apa, turima-1 samUha, vera aMdhAruM jao "tame mAM. tamelipta vi. siM. ramata rUDhi, saMdhithI aMdhakArathI tamArAthI (tamArAthI) sarva, ji.vi. [jao "tame-tamAruM" kharaDAyeluM ke lepAyeluM. (2) (lA.) ajJAnathI lepAyeluM + gu.thI' pAM. vi. nA anuga.] e "tama-thI.' tame vikAra ! si. tama viE, saMdhithI aMdhakAranI tamArAmAM (tamArA-mAM) sarva, kri.vi. jio "tame - asara. (2) tamoguNanI asara. (3) (lA) ajJAna tamAruM' + gu. "mA" sA. vi. no anuga] tamArA tammara juo 'tamara.' vize, tamamAM tampAma juo tamAma, tamAre tamAre) sarva, kri. vi. jio "tame -"tamAruM' + ta ki.vi. [sa, sara0 ja.] tyAre, e samaye gu. "e trI. vi. ane sA. vi. ne pra, A rUpano tara strI. prA. tamA, tarI] pravAhIne garama karavAthI kartA ane saMbaMdhane artha che, sAtamIno rahyo nathI.] upara vaLI Avate AchA paDA jevA padArtha. (2) dUdhatamethI, (2) tamane dahIM-cA vagere uparanI bAjhatI popaDI. [0 levI (rU.pra.) tamAla na. [se, muM.] e nAmanuM eka jhADha sAruM tAravI levI tamAlapatra na. [saM] tamAla vRkSanuM pAMdaDuM. (2) "tamAkunA tara (-2) . [ja "taravuM.'] taravAnI kriyA ke paddhati paryAya tarIke brAhmaNa vidvAnomAM vaparAya che. tara vi, kriya. phi., lIluM] rasakasavALuM, bhareluM, pUrNa. tamAza-sa-gIra vi. [ara. "tamAzA' + phA. pratyaya] (2) dharAyeluM, tRpta. (3) (lA.) paisAdAra, mAladAra. (4) tamAzo ke khela karanAra mANasa. (2) tamAzo jenAra prekSaka cakacara, masta. [mAM tara (rU.pra.) sarvathI zreSTha] tamAza-samagIrI vi. [+gu. 'I' ta...] tamAzagIranuM kAma to na. sALamAM jenA upara vaNeluM lagaDuM ke je vIMTatamAzA-sa)-bIna vi. [ara. "tamAzA' + phA. pratyaya) jue vAmAM Ave che te be khIlAovALuM sAdhana tamAzagIra.' [gIrI.' taraka che. siM. tarja arvA. tadabhava ja "tarka tamaza(sa)bInI strI. [+gu. 'I'ta..] o "tamAza- taraka . [taka. turkasa, mAM tu banAvI levAyo hato, tamAze(-) puM. [ara. tamAzA ]: loko jovA maLe tevo muslime AvyA pachI.] maLa turkastAnane vatanI phirake ramaja-bharele khela. (2) (lA.) vida. (3) phajetI ane ene mANasa. (saMjJA.) (2) (pachIthI) sarvasAmAnya tamistra na. [sa.] aMdhakAra, aMdhAruM, tamasa muslima, turuSka. (saMjJA.). tamisrA sahI. [saM.] aMdhArI rAta taraka puM. [phA. taraha] TapakuM, TIpuM. (2) kuvAre. (3) tamIja strI. [ara.] vivekabuddhi. (2) sabhyatA. (3) svabhAva TapakAMvALI bhAtanuM eka jAtanuM kApaDa tamuka, huM ja e "tamaka-DuM.' tarakaTa na. kAvataruM, prapaMca, kapaTa bhareluM kAma, kapALa, dhatiMga tame-mo) (tame, -me) bI.paM., ba.va. [vai.saM. suSe > tarakaTara vi. [+ phA.pratyaya.], tarakaTiyuM vi. [ + gu. prA. luNe > madhya. gu. tahe, tama] sAmenI vyakti "IyuM' ta.pra.] tarakaTa karavAnI TevavALuM -eka karatAM vadhu. tama-me)ne (tama(-)) [+bI. tarakaTiyA puM. jio 'tarakaTiyuM.'] (lA.) bhavAImAM dAgalAne vi, cA. vi., i. vi. no artha, tamothI (tama- veza bhajavanAruM pAtra, DAgale (e)thI) [ + pAM, vi, trIvi. ne anuga], tama(-)- tarakaTI vi. [ + gu. 'I' ta,pra.] jAo 'tarakaTa-khera.' 2010_04 Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tarakaDI 1055 ta23 tarakaDI strI, (juo tarakaDe' + gu. 'I' strIpratyaya.] tarakheDuM na. saurASTramAM rabArI AhIra vageremAM strIonuM (tiraskAranA bhAvathI muslima strI keDanuM vastra, paheraNuM taraDuM na. e nAmanI eka mAchalInI jAta taragaDha na. uMbara nIcenI ADI zilA. (sthApatya taraka na., ke pu. jio 'taraka" +. " svArthe taragALI strI. [ja "tagALo' + gu. IyuM strI pratyaya.] ta...] (tiraskAranA bhAvathI) muslima puruSa. (2) (lA.) taragALA (brAhmaNa)nI strI, trAgALI. (saMjJA.) halakuM vartana rAkhanAro sipAI taragALa pu. uttara gujarAtanA mahesANA jillAmAM (ane tarakata (ya) strI. dhrujArI, kaMpa pATaNavADiyAmAM khAsa) nATaya bhavAI saMgIta vagerenuM kAma taraka-taLAva vi jio "tara' + gu. "ka" ka. pra. + "taLAva."]. karatI nAyaka-bhejaka brAhmaNa jJAti ane ene puruSa, (lA.) dharAya nahi tevuM, akarAtiyuM trAgALe. (saMjJA.) tarakalI ja "takalI." taraghAyo chuM. meTa rasAI mATenA degaDe. (2) (lA.) tarakavuM sakri. [saM. ra, arvA. tadabhava] tarka karavo, aTa- UMcakavo na game te bhAra. (3) beDoLa AkAranI vastu kaLa karavI. tarakAvuM karmaNi, kiM. tarakAvavuM che, sa. ke. () jADuM meTuM bhAre vajananuM chokaruM. (5) moTA AkAratarakAvavuM, tarakAvuM ja 'tarakavuM'mAM. ne Dhola [gAMDA jevuM, terI taraka-sa) na. [phA. tIrkaza] (tIra rAkhavAne) bhA tara-gheluM (-gheluM) vi. ["tera" apaSTa + ja gheluM.] tarakaza(-sa)-baMda (-banda) vi. [phA. tarkazuM banda] bhAtho tarIke puM. ca, chAMTe rAkhI laDanAra taracha kuM, (-chathI strI. [saM. taras->prA. Tag] (lA.) tarakazI(-sI) strI [+]. "I' strI pratyaya nA bhAvo tiraskAra karavAnI vRtti, tara choDavAnI Teva. (2) jera. tarekANuM na. [ja 'tAraka' dvArA] (teraskAramAM muslima (3) abhimAna, garva sAmAnya. (ja. gu. padyamAM.). tarachaTa() strI. pravAhI padArthone taLiye beThelo mela tarakArI strI, phi. "tera" dvArA. sara marA, hi.] zAkabhAjI, tarachaTa kri. vi. sAva, tamAma, tadana, cheka bhAjIpAlo. (2) (lA.) khAvA yegya mAMsa tarachuM vi. saM. utara-> mA, tirasa-] tIra chuM tara-koDI strI. ['tara' aspaSTa' + juo "kIDI."] magaphaLInA tarachoDha 5. (-Daya) strI- [ja e "tara' dvArA.] tara choDavAnI vAvetaramAM thatI eka jIvAta kriyA, tiraskAra. (2) (aMgane) jhATakavAnI kriyA tarakIba strI. [ara.] vyavasthA, goThavaNa. (2) yukti. [devI tarachevuM sa. ke. jio "tarachoDa,'- nA.dhA.] jorathI (rU.pra.) AkAra Apavo. 0thI (u.pra.) saMbhALapUrvaka, Acako mArI haDaselavuM. (2) tiraskAra karavo. tarachoDAvuM jALavIne. karmaNi, kri. tare cheThAvavuM che, sakri. tarakAzI-sI) vi. si. tri > 5. 'tara'+ ja e "keza tarachaDATa kuM. [ja 'tarachoDavuM' + gu "ATa' ka. pra. + gu. "I' ta. pra.] traNa koza cAlatA hoya ke cAlI tarachoDavAnI kriyA zake tevuM (vAva kUvo vagere). (2) traNa thAMbhalA ke kavA- tarachoDhAvavuM, tarachaTAvuM ja "tarachoDavuMmAM. ['tara chaDATa." vALuM (vahANa.). taracheDe muM. jio "tarachoDavuM' + gu. "e" ka. pra.] jAo tarakI strI, [ara.] caDatI, ayudaya, unnati. [0 devI taraja' puM. viga, Aveza. (2) bhaya, trAsa (rU.pra.) AgaLa vadhavuM. 0 maLavI (2,pra.) UMcI padavI maLavI] taraja* zrI. [ara. taja ] gAvAnI Dhaba tarakhaTa(-) (-Ta, Da) strI. vyavasthA, goThavaNa, tajavIja. tarajavuM sa. kri. [sa. tA-a. taddabhava.] tarachoDavuM, (2) bhAMjaghaDa, prapaMca tucchakAravuM. tarajAvuM karmaNi, kiM. tarAvavuM ., sa. phi. tarakhaDe puM. [saM. tri - gu. "ta2' dvArA] caDasI uparanuM tara-jAta (tya) strI. [saM. ara-sAMfa] halakI jJAti. (2) traNa pAMkhiyAMvALuM lAkaDuM (deraDAthI bAMdheluM) vi. halakI jJAtinuM tarakhaNa na. e nAmanuM eka jhADa [ja "taNakhalI." tarajAvavuM, tarAvuM e "tarajavuM"mAM. tarakhalI strI. jio 'tarakhaluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] tarajALiyuM na. siM. >i gu. "tara"+ saM. nAstri- > tarakhaluM juo taNakhaluM.' prA. nAjhAga-] makAnanA karavAnuM traNa bAMkAMnA rUpanuM jALiyuM tarakhATa kuM. rivA.] hehA, hobALo, dhamAla, kAna. (2) tarajI sI. [ ja e "taraja' + gu. "I' svArthe te, pra.] (lA.) baLApa. (3) gusse. [maca (rU.pra.) dhamAla ja "taraja.' thavI. 0 macAva (rU.pra.) dhamAla karavI.] taracha-baMdha (-bandha) vi. [+ phA. "ba6 ] tarajavALuM tarakhATiyuM vi. [+gu. "chayuM" ta. pra.] tarakhATa macAvanAruM tarajamiyuM vi. [o "tarama" + gu. "IyuM" ta. pra.] tarakhANa na. [sa. tri ) gu. "tara' dvArA.] trekhaDuM, tekhaDuM bhASAnI lAkSaNikatA vinAnA sAdA anuvAdanA rUpanuM tara-khAMsI strI. ['tara' aspaSTa + jue "khAMsI.] khAMsIne (jemAM maLa bhASAnI aniSTa asaro rahI paNa javA pAmI eka prakAra hoya) (na. mA.) leizana" tara-khUNiyuM vi. [sa. tri> gu, 'tara' + "kha" + tarajume . [ara. tAja maha 3 bhASAMtara, anuvAda, "TrAnsa,yuM" ta. pra.] traNa khUNAvALuM, trikhaNiyuM tarasa (Da) strI. [jao "taraDavuM.'] teDa, AchI phATa 2010_04 Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taraDa(DA)nuM 1956 tarapiMDI tara(-)vuM a. kri. [ravA.] AchI phATa ke cIra paDavI. vi. Avela prazna ke prasaMgane jhaDapI vicArathI ukela lAve (la.) gussethI belavuM. taravavuM che., sa. kri. tevI buddhivALuM, pratyutpannamati, koThAsUjhavALuM, "risesaphula' tarATa . "taraDavuM' + gu. "aTa" ka. pra.] tarahevuM taratama vi. [] thoDuM vadhu ke kayAMya ghaNuM (2) (lA.) e. (2) (lA.) abhimAnane kAraNenI vAMkAI DuM ghaNuM [tAratamya (harakoI be vaccenuM) taraDhAvavuM e "taraDavuM'mAM, taratama-tA strI., taratama-bhAla . siM.] taphAvata, kera, tarAvuM e 'taraDavuM' taratarAvavuM sa. kri. [21.] dhaDake karavo. (2) bhAMgavuM. (3) taradiyuM vi. [ja e "tara + gu, "iyuM' ta. pra.] taraDavALuM, a, kri. sAMdhA tUTavA. (4) susavATA karavA teTavALuM, AchI taraDavALuM, tarAI gayeluM. (2) AkarA tarataruM li. [21.] rIsabharyuM, gusse thayeluM, kapita svabhAvanuM. (3) na. taraDa, phATa. (4) taraDavALI sopArI. tarata na. [saM. tArA > prA. vAra-tanma ] tAratamya, be [ guvAra (re. pra.) aDabAu guvAra]. vacce taphAvata taratuM na. jio 'taraDa' + gu. 'uM' vArthe ta. pra.] taraDa, teha, tana-turatA(te)-ta)-tu)rata kri. vi. jio 'ta(-7)rata,' AchI phATa. (2) (lA.) vi. bharADI, khepAnI, hoziyAra dvibhava.] ekadama jaladIthI, jhaTapaTa, tAbaDatoba taro . jio 'taraDuM.'] jamInamAM cIre, kATa, bhareDuM taratIba a. [ara.] pejanA, vyavasthA, geThavaNa. (2) taraNa na. si., kriyAvAcaka] tarI javuM e. (2) (lA.) mAvajata, saMbhALa, rItabhAta vagerenuM zikSaNa uddhAra e ta(-1) -ta(tu)rata e "taratA-tarata." taraNa (-zya) vi. jio "traNa."] juo "traNa.' taratophAna na. [tara' aspaSTa + ja "kAna.'] tephAna taraNa-tAraNa vi. [muM. baMne katRvAcaka] taranAro ane jevuM kAMIka, nAnuM moTuM tophAna tAranAra. (2) (lA.) uddhAra karanAra [piTizana' taradhArI vi., strI. ['taLI' + "DhALI.' ghImAM taraNa-spardhA strI. [saM.] taravAnI harIphAI, 'svimiMga goLa nAkhI utArI DhALelI] eka prakAranI phADAMnI lApasI, taraNiyuM. si.] sUrya (2) strI, hoDI, taraNa phADA lApasI, eramuM taraNi-kumAra chuM. [saM.] sUryane putra-paurANika mAnyatA tara-5kiyuM na. [ saM. tri - gu. 'tara' + "pAkavuM] (lA.) pramANe kutImAM sUryathI thayelo sataputra gaNAyelo karNa dAne- (trIjI Rtu) unALAmAM pAkatuM (khAsa karI kALA ane dharI (aMga dezane rAjA thayela te). (saMjJA) lIlA maga) taraNitanayA strI. (saM.) suryanI putrI-paurANika mAnyatA tarapaTa (-Taya) strI. [ravA.] taraphaDiyAM pramANe) yamunA nadI. (saMjJA) tarapaTa . e nAmanI saurASTranA keLIonI eka jAta, taraNi-suta puM. [saM] juo "taraNi-kumAra." ane ene puruSa, trapaTa. (saMjJA.) taraNI strI. [saM.] jA ' taraNi (2)." tarapaTa (-3tha) strI. [2vA.] vANInuM yuddha, sakhata belAcAlI taraNuM na. siM. tR ] ghAsanI saLI, taNakhaluM. [NAne tarapATa 5. [ja e 'tarapaDa' + gu. ATa' ta. pra.) zekhI tele (rU. pra.) tadana tura, visAta vinAnuM. -NAne mAravo e. (2) AturatA vaLagavuM (rU.pra.) sahAyaka thavAnI zakti vinAnAne zaraNe tarata () strI, [2 ] taraphaDATa, taraphaDeyAM, tarapaTa javuM. beTI AzA rAkhavI. paNAne haMgara (ke meru) kara tarapaluM vi. pAtaLuM, nAja ka. (2) nabaLuM, baLuM (rU. pra.) navI vAtane bhAre moTuM svarUpa ApavuM. -NAM tarapa6 sa. kri. [ saM. tR6 > ta. ataddabhava ] tRpta cUMthavAM (. pra.) nakAmI cuMthAya karavI. (mamAM) taraNuM karavuM, saMtuSTa karavuM, tarpavuM tapAvuM karmaNi, kri. tarapAvavuM levuM (moM mAM-) (. pra.) tebA pokAravuM. (2) zaraNe javuM, pre, sa, ke. tAbe thavuM] tara-paMkha chuM. jio 'tara-paMkhuM' + gu. "huM" svArthe ta. pra.] taraNetara . [saM. UMtranetra arvA. tabha] saurASTra-jhAlAvADa- (lA) gAma bahAranI khADA-khaDabAvALI jagyA (jyAM traNa mAMnA thAna tAlukanA eka janA maMdiMramAMnA ziva, (saMjJA) rastA maLatA hoya) taraNepAya chuM. [saM. taraLa +35Ava ] taravAne upAya (2) tara-paMkhuM (-57muM ) vi. [saM. tra> gu. 'tara' + "paMkha' (lA.) uddhAra thavA-karavAnA upAya + gu. "uM' ta..] traNa pAMkhiyAMvALuM (iMDuM vagere) ta(g)rata kri. vi. [saM. vaim dhAtunuM prA. varta ku. turaMta tara-pa (5 ) . jio "tara-paMkhuM.') traNa pAMkhaDAMjaladI karatuM] jaladI, jha, turatAturata, ekadama, jhaDapathI. vALuM huM (2) avilaMbe, DhIla vagara, "E lI.' [0nuM (rU. pra) tara-5DI (5) strI. [jue "tarapiMDI.'] jue "tarapiMDI." najIkanuM, "mijiyeTa' ]. tarapAvavuM, tarapAyuM juo taraparvamAM. tarata-citra na. [+ saM.] ekadama jhaDapI lIdhelI chabI, tara-(vA) kuM. siM. 12 > gu, 'tara' + ja pA."] snepa-Ta' tapAsa, UMDI kheja tripAI, sipAI tara-tapAsa puM, DhI. ['tara' aspaSTa + "tapAsa'] bArIka tarapiMDI (-piDI) strI. [ saM. tri-gioNI arvA, tadbhava ] tarata-buddhi strI. [+ saM.] AvelA prazna ke prasaMgane jhaDapI zrAddha nimene traNa piMDanuM karmakAMDa karAvI traNa brAhmaNa vicAra, mAThA-sUjha, haiyA ukalata, 'risAtekulanesa.' (2) jamADavA e 2010_04 Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tarapITa tarapITa (-Tatha) zrI. [ 'tara' aspaSTa + 'pITavuM.'] (lA.) kaDavAM vacanenA mATe!, maheNAM mAravAM e tara-peTa(-5,-4) ( -Taya,-kaeNya,-Dhaya) strI. [ saM. tri>=gu. 'tara + saM. cit dvArA] traNa mArge bheLA thatA hoya te sthaLa, tribheTa, tarabheTa tara-pATA puM. saM. tri >= gu. 'tara' + jue 'peAta' +gu. '** ta.pra.] traNa peAtavALuM pAtharaNuM ke kapaDuM, taraphALa tarapha strI. [ara.] khAja, paDakhuM, pakSa. (ra) taraphadArI, pakSapAta, (3) taMtuvAdyamAMnA mukhya tAranI bAjunA sahAcaka tAra. (4) kri.vi., nA.yA. bhaNI, bAju, gama, diza taraphavuM jae taraphaDavuM.' taraphaDATa jue taDaphaDATa.' taraphaDhAvavuM, taraphaDAvuM ja taDaphaDavuM'mAM. taraphaDiyuM jae 'taphaDhiyuM.' taraDuM na. [2vA.] tADanuM phaLa, tADiyuM tarapheNa ` (-ca) strI. [saM, tri>= gu, 'tara' + 'phaNa'] (lA.) traNa dAMtAnA nAnA vANiyA tarapha(-ke)NaOM (-Nya) strI. [jue 'taraphaeN' + gu. 'a(-e)Na' ta. pra. ] pakSapAta, pakSa. [.mAM (rU. pra.) hakAramAM, saMmatimAM 1057 tarapha-dAra vi. juo 'tarapha'+ phA. pratyaya.] pakSamAMnuM sAthIdAra, pakSapAtI. (2) puraskartA, himAyatI, preApeAnanTa' taraphadArI strI. [+]. 'I' ta. pra. ] taraphadAra hovApaNuM, pakSapAta taraphela (%) strI, tArDiyAnI goTalI tarapha-sAnI strI. [jae 'tarak'+ phA... ] pratipakSa, viruddha pakSa, sAme pakSa, sAmAvALA tara-kRDhiyuM na. [saM. tri >= gu. 'tara' + 'phADavuM'+ gu. 'iyuM' rR. pra. ] ajavALu AvavA karA ke dIvAlamAM rAkhavAmAM AvelAM traNa bhAkAM tara-phALa puM. [saM. tri>= gu. tara' + jue 'phALa.'] traNa phALAnA sIvelA eka pATha ke pAtharaNuM taraphI vi. [jue 'tarapha'+ gu. IM'ta.pra., mAtra 'samAsa' mAM pratyeAjAya cheH eka-taraphI' vagere] taraphanuM taraphITa (-Taya) zrI. [ravA.] varasAdanuM sakhata jhApaTuM. (ra) jhIMka tarapheNu (-Nya) jue 'taraphaNa ra' tarapheNu-dAra (tarapheNya-) vi. [+ phA. pratyaya] jue 'taraphadAra.' tarapheNadArI (tarapheNya-) strI. [+ phA. pratyaya] jue 'taraphadArI.' tara-phebru. na. [jue tara4' + bhrUNa' + gu. '*' ta. pra.] sALamAM tarane UkhaLatAM aTakAvanAruM eka sAdhana tarapheNA puM. [jue 'tara-keNuM.'] sALamAM tarane keravanArA lADhAnA saLiyA taraphADhavuM sa, .kri, rivA.] jue 'tarAvuM.' taraphaDAvuM karmaNi, kri. tarapheDhAlavuM ke, sa. kri. taraphe|DhAvavuM, tarapheDhAvuM jae 'tarakADhavuM'mAM. [vyartha prayatna taraphIka na. [ja 'tarakADavuM' + gu. '' rR. pra.] (lA.) taraphADuM - vi. [jue 'tarafeDavuM' + gu. '*' z. pra.] (lA.) utAvaLuM, adhIruM Jain Eda! =}19rnational 2010_04 tarapha taramavuM puM. [jue 'tarakADavuM' + gu. e' rR. pra.] tarakeADha vAnI kriyA tarabakAluM sa. kri. khUba khAvuM. (2) vAparanuM tarakhaDa na. [jae 'tarakhaDavuM.'] .(lA.) kacakANa, kAdavathI gIlI jamIna tarabaDhavuM a, kri. [ravA.] laDavuM, jhaghaDavuM, kajiyA karavA. (ra) jADA pravAhInuM UkaLavuM, khadakhadavuM. tarakhaDAvuM lAve., kri. tarabaDhAvuM pre., sa. kri. tarabaDhAvavuM, tarakhaDAvuM jue 'tarakhaDavuM'mAM. tarakhaDhiyAM ta., ba.va. (mera leAkAmAM vaparAtuM) gaLAmAM pahera vAnuM eka ghareNuM [bALa, saMpUNaeN bhareluM tara-ba-tara vi. [ jue tara'-dvirbhAva phA. prakAranA ] taratarabala puM. eka jAtanA vele, (2) naseAtara nAmanI vanaspati tarabalAbUra (-ra5) zrI. e nAmanI saurASTramAM keDInAranA samudramAM thatI eka mAchalInI jAta tarama-sAjana. [jue 'tarakhe' dvArA.] e nAmanuM eka taMtuvAdya tarakhuM na. paganuM taLiyuM taravaraDI strI, astrA, sayiA. (ra) tilaka tarayita strI. [ara. tA~yat ] zikSaNa, keLavaNI, tAlIma. (2) cAlacalagata, vartana, rItabhAta tarabUca jue 'taDabUca.' tarabUcA jue taDabucI.' tarakheja vi. hAriAcAra, pravINa, kAbela [sahAyaka tAra tarA zrI.taMtuvAdyomAM sara pUravAnA mukhya tAranA tarakhALa vi. [jue 'taravai" + bALavuM.' ] taddana pUrepUruM pANImAM ke pasInAthI bhAyeluM. (ra) (lA.) talIna, mazagUla tarabhaDa (-ya) strI, [jue 'tarabhaDavuM.'] jorathI kheAlAcAlI karavI e, AvezavALI maukhika takarAra tarabhavuM a. kri. [ravA.] jorathI kheAlA-cAlI karavI, AvezavALI takarAra karavI. tarabhaDAvuM bhAve, kri. tarabhaDAvavuM pre., sa. kra. [nAnuM tarabhANuM, trabhANI tarabhANI strI. [jae *'tarabhANuM' + gu. Izva' pratyaya*] tarabhANuM na. [saM. tri-mAi-] brAhmaNeA saMdhyAvaMdana kare che tyAre AcamanI paMcapAtra sAthe rakhAtuM rakAbI jevuM pAtra, trabhANuM. [. bharavuM (rU. pra.) kAma siddha thavuM] tarabheTa, je puM. [saM. A > gu. 'tara' + 'bheTavuM' + gu. 'e' TTa, pra.] traNa rastA jyAM bheLA thatA hoya tevA mArganA bhAga, tribheTA, Tri-jaMkzana-peAinTa.' [Te (. pra.) aMta-riyALa] [makAnamAM AgaLa kADheluM ja 'e' kAtariyuM tara-bhAcuM na. [saM. tri >= gu. 'tara' + saM. maumi-dvAra!] taramatarA kri. vi. [z2a 'tara,vai'- dgirbhAva.] atyaMta tara thayuM hoya ema, tadna taMga thayuM hoya ema taramarATa jue 'taravarATa,' tarariyuM na. jue tanamaniyuM.' (2) eka jAtanuM phula taramarI puM. e nAmanA hIrAnI jAtaneA eka pRththara. (2) kArIgarIvALuM eka ghareNuM taramavuM a. kri. ghaNuM vItavuM, ghaNI pIDAmAMthI pasAra thavuM. taramAvuM lAve, kri, taramAvavuM pre., sa, kri. Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taramAvavuM, taramAvuM 158 tarasa(sA)vuM taramAvavuM, taramAvuM jue "taramavuM mAM. banavuM. 0miyAna (ke myAna) karavI (rU. pra.) jhaghaDe karatAM taramAza na. e nAmano eka che aTakI javuM. -re traNa phamaka (ra) (u. pra.) meTAInI tara- muM. ['tara' aspaSTa + ja mevA. lIlo mevo magarUrI. be dhArI taravare ramavuM (-2) (rU. pra.) baMne tarayAna puM. jarathostIono eka tahevAra (cothA mahinAnA pakSane chetaravA. laTakatI tara(-la)vAra (raya,) (rU. pra.) teramA divasana). saMjJA.) (pArasI.) ema mAthe jhajhumate bhaya, lAkaDAnI tara(-la)vAra (27) (rU.pra.) tarara kri. vi. [2vA. evA avAjathI khIjavavAmAM Ave dekhAvane bhapako tarala vi. siM.1 asthira, halatuM, capaLa, caMcaLa, (2) jaladI taravAra-DI (-25-) zrI. [+ ja gu. 'DuM' svAthe ta. pra.] UDI jAya tevuM, "voleTAila" (5. vi.) nAnI nabaLI jAtanI talavAra. (2) (lA.) moranAM pIchAMtaralatA a. [sa.] taralapaNuM [>, sa. kri. emAMnuM cAMdalA vinAnuM eka bAju vaLAMka letuM resAvALuM taravuM a, kei. bahekI javuM. taralAvuM bhAve. kri. taralAvavuM pIMchuM. (3) e nAmanI eka vanaspati taralAvavuM, taralAvuM ja e "taralavuM"mAM. tara(-la)vAra-58 (3) vi. [], tara(la)vArabAja taralita vi. [se.] juo 'tarala.' (ra) vi. [+ phA, pratyaya] talavAra calAvavAmAM pravINa tara-vaTa' (1) strI, jie "taravuM' + gu. "vaTa ku. pra.] tara(-la)vArabAjI (2) strI. smRi. "I' ta. pra.) taravArataravAnI rIta ke paddhati bAjapaNuM karanAruM taravaTara chuM. cokaThAne nIceno bhAga, umeTe tara(-la)vAriyuM vi. [ + gu. "dhayuM" ta pra.] talavAra dhAraNa taravaTa che. eka prakAranA kaThoLane choDa taravAle pR. juo "taravare." taravaTa chuM. rAga, sUra, (2) gAyanane abhyAsa-pATha taravAvavuM ja "taravAmAM. taravara kri. vi. jio "taravaravuM.] jhaDapathI uparano bhAga taravAvavuM ja "tAravavuM'mAM. dekhAyA kare ema tara(-LavAvuM a. kiM. [ana-] pagamAM kAMkarA vagere taravara na. e nAmano eka choDha vAgavAthI paganAM taLAnuM ALA thaI javuM. (2) (DhAranA taravaravuM a.kri. [anu.] jhaDapathI uparane bhAge dekhAyA karavuM. kAcA garbhanuM) paDI javuM. tara(-La)vAvavuM che., sa. kri. taravaravuM bhAve, kri. taravarAvavuM pre., sa. kri. taravAvuM "tAravavuM'mAM taravA-ma)rATa che. ji e 'taravaravuM + gu. 'Ta' ka. pra.) taravuM sa. ji. tara tatsama] pANInI sapATI upara taravaravuM e, javAnI ke ene kAraNe batAvavAmAM AvatI na DubAca ema sUtAM ke UbhAM gatimAM rahevuM. (2) pAra capaLatA karavuM. (3) bAjae alaga thavuM. (4) jA dekhAI taravarAvavuM, taravaravuM ja "taravaravuM'mAM. AvavuM. (5) bacI javuM. (6) uddhAra che. (sakarmaka chatAM taravariyuM vi. [ja e 'taravaravuM' + gu. "IyuM' ke. pra.] tara bha. ku. mAM kartari prayoga) - padArtha (. pra.) dazya varATa karyA karatuM, capaLa, caMcaLa racanA, leTa']. tarAvuM karmaNi, kri. tAravuM. tarAvavuM, taravare chuM. jio "taravaravuM' + gu. "o' ku. pra.] AMkha- tAravavuM che, sa. kiM. ('tAvavuM'=uparanI bAjuethI alaga mAMne taravarATa. (2) (lA) utAvaLe cAlatA De kADhI levuM. (2) ukarSa kADhavA) taravare che. jio 'taravuM' dvArA. ] pANImAM tarate talI taraveNI strI. [sa. tri) gu. 'tara' + saM.] traNa nadIo ke padArthane choTe vaheLA maLatAM hoya tevuM sthAna, triveNI tara-vaMka -vavi. [saMtri - gu. 'tara' + saM. vaza che taravera (-2) samI. siM, tavAri] juo 'taravAra." prA. vaLa] traNe bhAge vAMkuM, trivaka. (2) na. traNe bhAge taravaiyA . jio "taravuM + gu. "evuM ku. pra.] taravAnI vAMkApaNuM, trivakatA kaLAmAM kuzaLa mANasa taravADI 5. si. tri-vijJAna jJAtA, tra-vitha dvArA] brAhaNemAM taravAtare che. saM. tra+9ttara-] seMkaDA upara traNa varSe sAmavedI brAhmaNanI eka avaTaMka ane e avaTaMkana Avate samaya. (2) koI paNa sekaDAnI pUrti pachInA trIjA brAhANa, travADI, (atyAranA) trivedI-tripAThI. (saMjJA) varSane samaya. (3) (lA.) evuM dukALiyuM varSa taravADe 5. tADa khajarI vagerenAM thaDa chedI emAMthI tADI tarazAsa) strI. [sa, tRSA > prA rasA ] pANI pIvAnI kADhavAnuM kAma karanAra majara dhakha, yAsa. (2) (lA.) tIvra icchA, talasa taravAya ja 'tarapAya.' tarayuta-cuM) vi. si. tRSika-> prA. risAma-] pANI tara-vAra -raya) sI [saM. taravAra, phA. talavAr ] eka pIvAnI dhakhavALuM, tRSArta, yAsI bAja dhAravALuM saheja vAMka letuM ane aNu tarapha sAMkaDuM tarasa juo "taraza." hisya pazu, jharakha thaI rahetuM pilAdanuM mathALe maThavALuM capaTa hathiyAra, samazera, tarasa* na. [saM. tarakSa > prA. taravuM.) e nAmanuM eka sAMkaDI paTTIvALuM khAMDuM. calAvavI (rU. pra.) talavAra tarasavuM a. kri. lAMbA samaya sudhI TakI rahevuM vIMjhI kApI nAkhavuM. 0nI chAyAmAM (rU. pra.) sArI rIte tarasatiyuM na. sImaMtavALI strInA mAthA upara mukavAmAM rakSAvuM e. nI dhAra (rU. pra.) AkarI kasoTInI sthiti. AvatuM eka ghareNuM 0 pakavI u. pra.) sAme thavuM. 0 bAMdhavI (rU. pra.) vIra tarasa(-sA)6 a. kri. jio 'tarasa,' - nA. dhA] (lA). 2010_04 Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tarasADa 159 tariyA Atura hevuM, talasavuM. tarasAvavuM che.. sa. . tukakAbAja, pekayuleTiva' (ma.na., "DisTa" (sa. mahetA). tarasADha (ya) strI, tADa ke khajarInAM pAMdaDAM, jhAvalI (2) "senTimenTala (ke. ha.). tarasAruM na. [e 'tarasADa' + gu. 'uM' svArthe ta...] tADa taraM (tarA ) muM. lAkaDAnuM mApa kADhavuM e ke khajUrInuM pAMdaDuM. [DAne tApa (u.pra.) ghaDIbharanuM sagapaNa tareDa (tara3) paM., na. vahANa, naukA. (2) mAchalAM pakaDavAnI tarasAvavuM jue "tarasavuM" mAM. [TakI rahevuM dorI bAMdhavAnuM lAkaDuM tarasAvuM juo "tarasavuM.' (2) (lA.) lAMbA samaya sudhI taraMtarA (tarama-tarA) ke. vi. ja "tarama-tarA.' tarasALuM na. nIcenuM taLuM. (2) (lA.) chevaTane nikAla taretarAja (tarama-tarA) amI. [ juo 'taravuM,'-dvibhava'] khaba (3) aMdAja [saravALe, Akhare, aMte, cheDe taravuM e. (2) vi. (lA.dhIthI rasabasa tarasALe kri. vi. [ + gu. "e" sA. vi., pra.] (lA.) tarAI strI. [ja "taravuM' + gu. "AI" ka. pra.] taravAnI tarasA muM. [ja "tarasALuM.] e "tarasALuM.' Dhaba ke paddhati. (2) sAme pAra laI janArAM taravaiyA ke tara-sAMjhI(jI) strI. [su, saM. tri - gu. "tara' + "sAMjha, hoDInuM mahenatANuM ja' + gu. "I" svArthe ta. pra.] sAMjhane samaya tarAka ja "rAka.' tarasI strI. maDI, paMcha. (2) thApaNa tarAkaDI Lao trAkaDI." tara-sthAna na. tira" aspaSTa + saM] mArgamAMnuM te te vi- tarAga juo "vAga sAmAnuM sthAna (ge. mA. tri.) tarAgaDI juo trAgaDI." tarasyuM e "tarasyuM.' tarAjavuM ja e trAjavuM.' tarasvitA strI. [saM.) tarasvIpaNuM, jhaDhapa tarATiyuM ja "gATiyuM.' taravI vi. saM., .] jhaDapI gativALuM, vigavAna, vegIluM. tarAha' (Da) e "tara8," (2) baLavAna ['rihAIna' tarAha (ya) jue "trADa.' tara(-2)ha sI. [ara. taraha] rIta, prakAra. (2) bhAta, tarAvuM ja "gAhavuM.' taraseda (tarasada) vi. sAMsaruM, ArapAra tarADo . e "vADa." tarahaka chuM. tIre rAkhavAne bhAgyo tarANa na. viTI, mahesula tarahAra chuM. kasabAnI pyAlI tarANa pra. jae tANa." [taya karavuM e taraMga (tara) chuM. sa.1 me, laharI, Urmi. (2) (lA.) tarAtara (-zya) strI, [ o "taravuM,"-dvibhava.] vAraMvAra manana buddo, kalpanA, khyAla, "baeNnTasI' (ha. dvA.), "phensI' tara(2)5 zrI. mAravA kejhaMTavA mAravAmAM Avato ThekaDo, (ra. mI. (3) prakaraNa phALa, laMga. [0 mAravI (rU. pra.) kaMTavA ke mAravA taraMga-gati (tara) strI. siM] mejane vega alaMga mAravI] kuiTuMba veravikhera thaI javuM taraMga-5Ta (tara) 5. siM.] mojAMnI sapATI tarApa muM. e "vApa." [0 bhAMga, 0 verA (rU.pra.) taraMga-bhaMga (tara -bhaS) S. [sa.] majAMonuM tUTI javuM tarAmaNa na. [ja 'taravuM + gu, "AmaNa' ku.pra.] tarAvae, mAM dekhAtAM baMdha thavAM e vAnuM mahenatANuM, tarAI taraMga-maya (tara - vi. [saM.] meja enA rUpanuM. (2) tarAmaNu vi. [ja e "taravuM' + gu. maNuM" ka. pra.] tArI (lA) vicArathI bhareluM [hAra zakAya teTaluM ane tevuM (navANu vagerenuM pANI), gAmaNuM taraMga-mAlA(-LA) (tara- sI. [saM.] mojAMenI hAranI tarAruM na. bhIMtanA rakSaNa mATe karelI karAThI vagerenI dIvAla, taraMgalIlA (tara ) strI. [saM.) kapanA, "phesI' (2) camAre kamAveluM halakuM cAmaDuM. (3) taMbU vagere upara taraMga-vatI (tara) strI. si.] (mojAMvALI) nadI javAnI khIlI taraMga-vRtti (tara) strI. si] (lA.) kalapanA karavAnuM tarAva chuM. jio "taravuM + gu. Ava' ku. pra.] taravuM e valaNa, kahapanA karyA karavAne svabhAva. (2) kahapanA, tarAvata (-tya) strI. [ara.] zobhA, ronaka. (2) zakti, pheMsI (hi. ga.) tAkAta, kauvata, cetanA. (3) rti taraMga-zIla (tara vi. saM.) ja e "taraMgI." tarAvata (tya) . bheja taraMgAvali(-lI) (tarI ) strI [+ saM. sAvIi ] jae tarAvavuM, taravuM e "taramAM. 'taraMga-mAlA." tarA . mahalavidyAmAM kustIne eka prakArane dAva taraMgiNa (tarakaNI) zrI. saM.] jAo 'taraMga-vatI.' taraha strI. [ara.] juo "tareha peTarna (ba. rA.) taraMgita (tarapha-gita) vi. siM.] taraMgavALuM, mejavALuM. tarasa chuM. lAkahAM zeraDI vagerenuM vajana karavA-khavA mATenA (2) (lA.) kalpanA karyA karanAruM, taraMgI kAMTAnI lAkaDAnI dAMDI taraMgiyuM (taragiyuM) vi. [gu. "iyuM' ta.pra.] (lA.) taraMgI tarirI) strI. [saM.] hoDI taraMgiyuM (taragiyuM) . ghoDAnI pITha uparanA sAmAnane tarika chuM. [ara. tarIka9 ] juo tarIke." eka bhAga tariyA puM, ba.va., yAM na., ba. va. [ saM. tri dvArA ] taraMgI (taragI) vi. [sa, pR. juo "taraMgita." (2) traNane pADe ke ghaDiyo 2010_04 Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tariyA-lelI 1060 tarka-la(-La) tariyA-lelI strI. si. tarI dvArA UMDA pANImAM vahANa strI.[+ saM. yava-sthA] juvAna uMmara, javAnI, yauvanAvasthA vagerenuM adhdhara rahetuM laMgara taruNI strI. [4] javAna zrI, yuvati tariyALuM na. lIMbhADe pakavavAnI jamIna, taLiyALuM taru-tala(La) na. si.] jhADanA thaDa AsapAsanI nIcenI jagyA tariyuM vi. si. tri dvArA traNa prakAranuM. (2) trIja tarutala(-La)-vAsI vi. siM, puM] jhADanI nIce rahenAruM tariyara na. kaDI. (ziha5.) tarurAja puM, na. [4] bahu meTuM vRkSa ke eka jAtanuM vRkSa, tariyA . si, tri dvAra] traNane pAse ke AMka. (2) (2) (lA.) vaDanuM jhADa. (3) tADanuM jhADa, (4) zImaLAnuM jhADa TeLAmAM judI vicArasaraNIne mANasa. (3) vi. puM. taruvara na. [sa, pR.] uttama ke meTuM vRkSa, juo "taru-rAja." traNa divasane aMtare Avato tAva. [pAvaradho, tAru, tAre tare (ta) ja e "ve.' tariyA . jio "taravuM' + gu. IyuM' ku. pra.] taravAmAM tarehavuM a. kri. [ravA. jozabhera AvavuM. tarehavuM bhAve, tariyA pu. cAkhAmAM rahI gayelo Akho kAMgarane dANe. kri, tareDhAvavuM che., sa. ki. (2) DAMgarane choDa [(la.) keDInI eka ramata tarehATa puM. [ja "tareDavuM' + gu. "ATa" ka. pra.) tareDIne tarike (- ) puM. jio 'tari' + ke'] AvavuM e. (2) keTe, chaNake tariyALa na. juo 'tarIzuM.' tareravuM (tare:26) a. kri. [vA] lAMbe sAde raDavuM. taravuM tariMga (tarika) na. [sau.] ghoDAMnA palANanI pAchaLa (ta) bhAve., ji. tarAvavuM (ta) pre.. sa. kri. khule bhAga, DechuM. (2) ghoDAne taMga tarerATa (tarerATa) muM. jio "tareravuM' + gu. "ATa' 5 pra.] tarI juo "tari.' | (lA.) taravarATa, tejIvALI hilacAla, caMcaLatA, capaLatA. tarI sI. jio "tara 8. prA. rimA-gujae "tara. (2) chaNake, chAkaTe, tareDATa tarIke sI. [ja "taravuM+gu. "I' ke. pra.] (pANImAM tarerAvavuM, tarAvuM (tarA) ja "tareravuM" mAM.. tarIne Avelo nadI vagere) kAMpa tarerI (tarI) strI. jio "tareravuM' + gu. I' ku. pra.] tarIke 1. [sa, tri dvArA] ja "terI." juo 'tarerATa.' tarI strI vi.] dariyAI mArga, samudramArga tare (tara rU) vi. jio 'taravuM + gu, "u" ke pra.] tarIke kri. vi., nAma. [ara. "tarIka" + gu. "e" triI. vi, (lA.) kaNake nAkhanAruM. (2) gusse thanAruM pra] rUpe, svarUpe (2) ne sthAne, nI jagyAe tareliyuM na. jio 'tareluM' + gu. IyuM ta. pra.] juo tarIke puM. [ara. tarIka] rAha, rasta, rIta, paddhati, livuM." paripATI [sI-kasTamsa' tareluM ja "tarIzuM.' [gaLa, bhAtabhAtanuM] tarI jakAta jI. jio tarI jakAta."I dariyAI jakAta, tareha (tare ) ja 'taraha." [0 tarehanuM (0 tarekanuM) bhAtItarIjha chuM. kapaDAmAM mukAte trAMse kApa tareha-vAra (tare vAra) vi. [+ phA.pratyaya]bhAtabhAtanuM, bhAtIgaLa tarItuM (turaDI) zrI. e nAmanI eka vanaspati tare 5. AMkhanI kIkI khAlI thavuM, mAga de] tarIpAra kri. vi. jio "tarI+ saM] dariyApAra, taro khuM. [sI.] mAga, magana, mArga. [deva (.pra.) samudranA sAme kAMThe (aMgrejI rAjyamAM AMdAmAna beTamAM taroI strI. eka zAka, turiyuM [gArAne Dhagalo mekalavAnI sajA thatI- e rIte). (2) taDIpAra, hadapAra tarAdi kuM. vAsaNa taiyAra karavA kuMbhAre karela tarIke jue tarApo'-trApa." taro-tAjagI strI. phi.] tAjApaNuM, tAja5 [hikamata tarIma-tarAka strI. [ara. tumharA ] dhAmadhUma tadata,da strI. [ara. ta2 6 ] (khetIviSayaka) kaLA, tarI2 ki. vi. anukrame kramavAra taro paNa na sutAranuM e nAmanuM eka ojAra tarI(ra)luM na. [saM. tri dvArA cakkI ke keza calAvatI vakhate tope 5. [su], je puM. jao "tro. baLadanI joDanA DekamAM nakhAtuM cogaTha dhUMsaruM. (2) vadhArAnuM tAva (Da) strI. samajhatI, khulAse [barebariyuM dhaMsaruM. (3) traNa jaDI baLadanuM jUtha tAva, yuiM vi. [+ gu. IyuM' "ta. pra] samevaDhiyuM, ta6 na. siM...] vRkSa, jhADa tAvavuM, taravuM a. ji. jeo "vuM.' ta-kadaMba (kadamba) na. siM, puM.] jhADene samUha, vRkSarAji tare a. ki. taravAvuM (paganAM taLAnuM) taru-keTara na. [4] jhADanI gapAla, vRkSanI bakhela tarka che. siM.] kahapanA, anumAna. (2) saMbhAvanA, kaha, ta6-chaMda (-jhuDa) na. [+ja "jhuMDa.] ja 'taru-kadaMba.' 'hAIpethisisa' (rA.vi.), (3) vicAra, "thiyarI.' (4) taruNa vi. si.] javAna, jobanavaMtuM. (2) 5. yuvaka, tarkazAstra, nyAyazAstra, 'laeNjika." [0 thaDa (.a.) vicAra vAniyo Ava. 0 calAvo (rU. pra.) kahapanA karavI. (2) taruNatA strI. [saM.] javAnI, yauvana, taruNAvasthA, saMbhAvanA karavI] taruNa vayaska vi. [saM.], taruNa vayI vi. [+ saM. vAr ta2 vi. [o 'tarka.'] ja 'tu." >> gu. "vaya" + gu. "I' ta. pra.] juvAnImAM AveluM, tarka-thita vi. saM.] vicArathI parapaNe javAna, yauvanArUDha tarkAla(-La) strI, siM. + saM, na] kalpanAo ane haraNAI sI. [sa. tathA + gu. "AI' ta. pra.], taruNAvasthA saMbhAvanAonuM khulAso na thAya tevuM jALuM 2010_04 Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tarka-duSTa 1061 talakalA tarkadurNa vi. [sa.) takadevavALuM, dUSita anumAnavA tarkanurUpa vi. [ + saM. mana-] pramANenuM, tanakula taduSaNa na, tarka-doSa chuM. [saM.] vicAra-prakriyAne dAva. takanusArI vi. [+ saM. ma sArI chuM.] juo 'takanugAmI." (2) dUSita anumAna ke saMbhAvanA tabhAsa puM. [+ saM. mA-mAd] tarka jevuM lAge chatAM jemAM take-pa7 vi. [saM. tarka karavAmAM pravINa, tarkabAja tarka nathI tevI paristhiti, duSTa tarka, "phelasI' tarkapaTutA strI. (saM.] tarkapaTapaNuM takasaha vi. [+ sa a-saTTa] tarka viSaya na hoya tevuM. tapaddhati sI. [saM.) anumAna karavAnI cokkasa prakAranI [ prazna (. pra.) rilekhA' nahI.va.)]. (zAstrIya) rIta, tarka-praNAlI [tarka pramANe takrita vi. [saM.] jene vize taka karavAmAM Avyo hoya tevuM tapuraHsara ki. vi. siM] tarkane agratA ApIne, takI' vi. [sa., j] tarka karanAruM tarkapracura vi. [saM.] tarkathI bharapUra ta(-q) puM. [] dakSiNa yuropane eziyAnI saMdhi tarka-pradhAna vi. [saM.] je vicAraNAmAM tarka sukhya che tevuM, uparane eka deza, turkastAna jemAM tarka vizeSa hoya tevuM tatha vi. [saM.] tarka karavA jevAM tarka-praNAlikA, tarka-praNAlI strI. [saM.] tarkanI cAlI taje strI. [ara.] taraja, gAvAnI paddhati, gAvAnI Dhaba AvatI te te rasama, daMDAyAlekaTika' tarjaka vi. [saM.) tarachoDanAruM, tiraskAra karanAruM tarka-pravaNatA strI. [saM.] tarka karIne ja vicArane AgaLa tarjana na., -nA strI. [sa.] tara choDavuM e, tiraskAra. (2) vadhAravAnI kriyA ke sthiti [sthiti Thapako, upAlaMbha take-prAmANya na. [] vicAraNAmAM tarkathI siddha karavAnI tarjanI strI, siM] baMne hatheLInI aMgaThA pachInI AMgaLI takamAmA-vAda puM. siM.) je vicAraNAmAM tarka ja pramANa tarjanIya vi. [saM] tarjavA pAtra, tiraskAravA jevuM, tararahe tevI vicAraNA-paddhati ke e mata-siddhAMta, buddhivAda, choDavA lAyaka "rezanAlijhama' tarjavuM sa. mi. (saM. tar tatsama tarachoDavuM, tiraskAranuM, taprAmANyavAdI vi. [sa, .] tarkaprAmANyavAdamAM mAnanAruM, dhutakAravuM. tarjavuM karmaNi, kri. tavavuM , saji. buddhivAdI, "rezanAlisTa [vicAra vagere) tajavavuM, tavuM e "tarjamAM. ' take-baddha vi. [sa.] jemAM tarkane mahatvanuM sthAna che tevuM tajita vi. [saM.] tarjeluM, tarachoDeluM, tiraskAreluM tarkabAja vi. [+ phA. pra.] juo "tarkapaTu." tartha vi. [saM.] juo "tarjanIya." tarka-vAda 5. [.] tarkazAstranI paddhatie nizcita thayele tarta jao 'tarata." mata-siddhAMta, lejikala thIyarI" (hI. pra.), DAyAlekaTikasa' tarpa chuM. [sa.] tRpti, tarpaNa, saMtoSa tarkavAdI vi. [sa., pra.] tarkavAdamAM mAnanAruM tarpaNa na. [4] tRti, saMtoSa. (2) jAo "jalAMjali" taka-vitarka puM, ba.va. [saM.] sArAM narasAM aneka prakAranAM (3) karmakAMDanI jalAMjali ApavAnI prakriyA karelAM anumAna, game tevA gaMcavaNiyA vicAra [lojika tarpaNa sI. [sa. mAM rUTa nathI.] juo "ta.' tarka-vighA strI. [4] tarkazAstra, nyAyazAstra, pramANazAstra, tarpIya vi. [saM.] tarpaNa karavAne gya, jene uddezIne tarka-viruddha vi. [saM] tarkamAM besatuM na hoya tevuM, anyathArtha tarpaNa karavA jevuM hoya te, prasanna karavA jevuM nalaoNjikala zuiddha, laoNjikala tarpaNechu vi. [+ sa. 7] tarpaNanI icchA-AzA karanAruM tarkaviruddha vi. [saM] tarka dvArA svaca thaI AveluM, tarka, tarpavuM a. ji. [sa. 7 > ta tatsama) vrata karavuM, saMtoSa tarka-yavasthA sI. [saM.] laoNjika' (2. ma.) Apavo, prasanna karavuM.(2) pitRo vagerene uddezI jalAMjatarka-vyApAra chuM. saM.vicAra-prakriyA, "jajamenTa' (2. ma., li ApavI. tapavuM karmaNi, kra. tapAvavuM che., sa. kri. thikiMga" (ma. na [anumAna-zakti taIvavuM, tapavuM e "tape'mAM. tarkazakti strI. [sa.] tarka karavAnI zakita, kapanA-zakti, tarpita vi. [saM.] tRpta kareluM, saMtuSTa kareluM, prasanna kareluM tarkazAstra na. [4] juo "tarkavidyA,' laoNjika' (marU) tala-La) na. siM] jamIna uparanI sapATI, taLiyuM, tarkazAstrI vi. [i, S.] tarkazAstranuM jJAtA, 'laeNjiziyana, bha-pRSTha. (2) koI paNa vastunI sapATI (jene laMbAI-paho'DAyAleTiziyana" LAI hoya, jADAI nahi). tarka-zIla vi. saM. tarka karavAnI TevavALuM tala , ba.va. [sa. ti, gu.mAM "La" nathI thayo.] jemAMthI tarkazuddha vi. [saM.] tarkonI paraMparAmAMthI pAra UtareluM, khAdya tela nIkaLe che tevAM eka biyAM nirdaSTa, jemAM eka paNa takedeSa nathI rahyo tevuM, tarka-siddha, talaka-chAMyaDe, talaka-chAMyA 5. jio "taDako' + caDe lojikala (da. bhA.) -cho.] (lA.) e nAmanI eka ramata, taDakachAMyaDe tarka-siddha vi. saM.1 jAo "tarkazuddha,' "laeNji kala' (a.ka) talAkaDI jI. strIonA paganI karaDI takanukula(-La) vi. [+saM. ana-] tarkane baMdha bese tevuM talakadAra vi. ugra tIvra (bIDI jevI vastu) takanugAmI vi. [+ saM. mane jAmI puM.] tarkane pagale pagale talaka-maDiyo 5. siM. taru + ja meDi.'] cAMdale cAlanAruM, takanusArI [zakAya tevuM karavA vizenuM eka khijavaNuM [aMdaranI AvaraNa-tvacA takameya vi. [+ saM. mana-meLa] jenuM tarkathI anumAna karI talakalA strI. AMkhanI aMdara eka prakArane paDade, 2010_04 Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ talakA 1062 talavaNa talaka (talakacche) puM. e nAmanI eka vanaspati talavuM ja "talapavuM." taphAvuM bhAve., kri talAvavuM tala-kaMda (-kanda) . [ 'tala' aspaSTa + sa..] magajamAMnA pre., sa. ki. jJAnataMtuonuM keMdra talAvavuM talakavavuM, e "talapa-pha)nuMmAM. talakAvavuM sa. kiM. cArI levuM talaba-5) strI. [ara. talan] ati ugra lAlasA, prabaLa tala(La)-kIDI strI. [ ja e 'tala(La)-kIDa' + gu. "I' AturatA (vyasana vizenI) strI pratyaya.] melamAM besatI eka jAtanI nAnI vAta talaba-gAra vi. [ + phA. pratyaya] juo 'talaba-dAra." tala(La)-kIDo . .se, saha + ja e kI.'] kapAsanA talabagArI sI. [+]. "I' te, pra.] talabagara hovApaNuM, choDamAM paDatI eka chavAta [eMdhANa, cihana, (2) DAdha ugra tIvra AkAMkSA tala ke na. [.saM. tasTika + gu. "u' svArthe ta. pra.] Ta5kuM, talaba-dAra vi. [ kA. pratyaya.] talakhavALuM, Atura taloTa na. aMkalanuM vRkSa talabadArI strI. [+ gu. 'I' ta. pra. ] talabadAra hovApaNuM, talakha' strI. [ja "talakhavuM.'] jhaMkhanA, itejArI, AturatA utkaTa AturatA talakha" vi. [phA. ta ] pasaMda na paDe tevuM, AkaruM tala-bAjariyuM vi. jio "tala' + bAjara' + gu. "yuM talakha-valakha kri.vi. jio "talakhA" "valakhAM.'] pANI ta. pra.] (lA.) bhUrA raMganuM, bharuM na maLavAthI asvastha thAya ema tala, bAjarI strI, jio 'tala' + 'bAjarI. (lA.) mAthAnA talakhavuM a, ja e "talasarva.' talakhAvuM bhAve, ki. dhoLA kALA mavALA talakhAvavuM che.sa. kri. [vAnI kriyA, talasATa tala-bAvala-DI sI. [jae 'tala-bAvaLa' + gu. "DuM svArthe talakhATa . [ja "talakhavuM' + gu. "ATa' ka.ma.] talakha- ta. pra. + "I' strI pratyaya.) talabAvaLanI nAnI jAta talakhAvavuM, talakhavuM ja "talakhavuMmAM.. tala-bAvaLa paM. ['tala aspaSTa + "bAvaLa'] kaDachA svAdane talakhAM na., ba.va. [ juo 'talakhavuM" + gu. "G" ka. pra.] UtaratI kaTine bAvaLa e 'talakhATa.' tala-bAvaLI strI. [ja e "tala-bAvaLa' + gu. "I' strItala(La)-(-ga), pR. [saM. taru + ghaTTa] bArIne uMbarA pratyaya.] talabAvaLanA prakAranI eka vanaspati nIce paththara tala-bhara kri. vi. [o 'tala' + "bharavuM.'] talanA mApanA tala(-La)-cihana na. siM.] taLa batAvatI nizAnI, bencamArka jeTaluM, thoDuM sUkA cho, talasara tala-cUvA vi, strI. [ { taka + ja e "cuM'.] comAsAmAM tala-bhaMDAM (-bhaSThA) na, ba, va, [ja e "tala' dvAra.] talanA tarata palaLI jatI jamIna tala-bhAra vi jio "tala' + saM.] tala jeTalA vajananuM, thoDuM talajiyata strI. [ ara, tati ] karAranA zabdone tala-mala vi. [anu.]: vyAkuLa (premA.) DATe artha karavAnI rItarasama ke kriyA talamalavuM a. kri. jio "talamala,'-nA.dhA.] adhIrA thavuM. tala-trikeNa-miti zrI. [saM.] trikoNamitine eka prakAra, (2) taraphaDavuM. (3) gabharAvuM. talamalAvuM bhAve., kri. talaleina Tri-meTrI' (pa. go.) | malAvavuM che, sa. ji. taladarzana nasi.] sapATI jevI e, sapaTI dekhAvI e talamalAvavuM. talamalAvuM e 'talamalamAM . tala-dhAvaDa . vaparAIne vadhu UMDA thayelA khADAvALo talamalI strI. [jae 'talamalavuM' + gu. 'I' ka. pra.]. khAMDaNiye.(jemAM cheka nIcenA dANA sudhI sAMbeluM na pahoMce talamalavuM e tala5 juo "talaba.' tala-mAtra vi. jio 'tala + saM.) tala jeTaluM, thoDuMka talapadAra juo "talaba-dAra.' talamIja chuM. [ara.] ziSya talapana na. [hiM., juo 'talaba.'].talapavuM e, talapa thavI e talaravuM a. kei. siM. sara dvArA] taLe rahI javuM. talaraDuM tala5-phovuM a. ji. jio 'talapa,-ba,'-na, dhA.] AkAMkSA bhAve , kri. talarAvavuM 2. sa. kri. rAkhavI, meLavavA AturatA batAvavI, levA Tagara Tagara joI talarAvavuM, talarAvuM e talaravuM'mAM. [2hI janAruM rahevuM. talapAtA )vuM bhAve.. kra. talapA-kA)vavuM che.,sa.kri. talariyuM vi. [ jue 'talaravuM' + gu. "yuM' . pra.] taLe tala-pAtra na. [ juo 'tala' + saM. ] uttarAyaNa-makara- tala-leka puM. [sa.] pAtALa saMkramaNane divase tala bharI dAna karavAnuM vAsaNa tala(La)-rekhA zrI. siM] sapATI uparanI lITI, AdhAranI lITI e 'talapavuM' dvArA. A zabdane tala(La)vaTa' 5. [saM. taru-TTa prA. Re-vaTTI uMbarAne 'tala' + pApaDha'ne kaMI saMbaMdha nathI.] atyaMta AturatA paththara, (sthApatya.) (2) uMbare batAvavAmAM Ave ema, vadhAre paDatI itejArIthI tala-vaTa (-) zrI. siM, tiruvati > prA. ri-vaTTi 1 tala-pApaDI strI, jie "tala' + pApaDI.'] jao "tala- talane dhImAM tarI gALa cA khAMTa nAkhI banAvelI sAMkaLI." mIThAI (athavA goLamAM pANI nAkhI ukALI emAM tala talapAvavuM, talapAvuM ja "talapavuM'mAM. [paNa, thoDuM nAkhI banAvelI mIThAI), tala-sAMkaLI. (2) tala khAMDI talapUra vi. [ja e "tala" + 'pUravuM.'] tala jeluM, saheja emAM goLa ke khAMTa bheLavI karelI mIThAI talasprahAra 5. siM] hatheLAno mAra, thapaDha, thapATa, tamAce talavaNa na. e nAmanuM eka jhAha, kAnaDI 2010_04 Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ talavANuM 1017 tavaMgarI 3) talanuM talavaNu sI. eka comAsu choDa talAbata strI. [ara.] spardhA, harIphAI tala-vala vi. [anu.] taraphaDatuM. (2) becena, nyUjha talAba 5. mAthAnI taMbalI talavalATa puM. [ja e "talavala' + gu. "ATa' ta. pra.] tala- talAra puM. je. prA. nagara-2kSaka, keTavALa pApaDa thavApaNuM, bhAre talasATa tAruM na. [+ gu. "u" ta. pra.] keTavALano dhaMdho, keTavALuM talavArDa na. jio 'tala + "vADe' + ga. "usvArtha talAlIna vi. saM. taraMga-hIna magna thaI gayeluM, tahalIna ta. pra.], tala-vAyuM vi., na. [ + juo "vAvavuM' dvArA] talAvaTa (Ta) strI. [saM. 24 dvArA] dekhAva, zAbhA (sthAnanI) jemAM tala vAvavAmAM AvyA hoya tevuM khetara talAza(-sa), zI(sI) strI. [+ gu. "I' svArtha ta. pra.] talavAra juo 'taravAra." kheja anaveSaNa, tapAsa, [0 rAkhavI (rU. pra.) tapAsa karyA talavAra-DI e "taravAra-DI." karavI. * levI (rU. pra.) tapAsa karavI.] talavAra-5TuM ja "taravAra-paTuM." taliyuM na. jio 'tala' + gu. "yuM' ta. pra.) talanuM talavArabAja ja "taravAra-bAja." tela. (2) vi. telavALuM, telanuM talavArabAjI jue taravAra bAjI." ta(ti lismAta kuM., na. [ara. tilasmA] jAdu talavAriyuM juo 'taravAriyuM." talI strI, jio "tala' + gu. "I' svArthe ta. pra.] tala-vAse chuM. [saM. 24 + "vAsavuM + gu. "e" ka. pra.] nAnA tala bAjanI) baroLanI gAMTha (lA.) paganA taLiyAmAM thayela ke kichA, tRSNA talI strI, zeraDIno eka rega. (2) (peTamAMnI DAbI talasa strI, jio "talasavuM.] AturatA, AkAMkSA, tIvra tala tala kri. vi. [jue tala,'- dvirbhAva AdipadaSNu. e tala-saruM na. jio 'tala dvArAjemAMthI tala khaMkherI trI vi. pra] (lA) dANe dANe laI levAya ema, badhuM ja, sAva lIdhA che te choDa, talane sUko chADa, talanI sAMThI. (2) talelAM na., ba. va. [ravA.] (bALakanI) rAkakaDa talanuM tala kADhI lIdhA pachInuM khokhuM [Atura, adhIruM to zuM [ara. 'talA' dvArA] pAghaDIne kasabI cheDe talasa-valasa vi. [ja 'talasa,"-dvirbhAva.] talapApaDa, khUba talasaNuM na. [saM. sika-vANI-2 prA. tira-3sAma- talasavuM a. ji. [saM. tR6 >ta-gu. "tarasa' ne saMbaMdha] mAMgalika prasaMge pheI ne sALa taraphathI kAMsAnI thALImAM jhaMkhavuM, AturatAthI rAha jovI, ati adhIruM banavuM, kaMsAra mATe loTa goLa ghI maga tela vagere ApavAnI kriyA talasANuM bhAve., kri. talasAvavuM pre., sa. kri. talapa na. [4] zamyA, pathArI [vyabhicArI, laMpaTa talasATa kuM. [ja "talasavuM" + gu. 'ATa" ka. pra.] tala5-ga vi. si.] (keI anyanI) zayyAmAM sUvA janAruM, talasavuM e talAka ja A 'talAka.' talasAvavuM, talasAvuM jae talasaNuM' mAM. talAka-nAmuM ja "talAka-nAmuM.' [parAyaNa tala-sAMkaLI strI. jio 'tala" + saM. rAIi > prA. tallIna vi. [saM. san + sTona, saMdhithI] khyAnamagna, mazagUla, racaDhiyA] jao "talavaTa(1). tallInatA sI. [saM] takalIna hevApaNuM tala-paze . [saM.] taLiyA sudhI pahoMcI javuM e. (2) tale pR. [saM. satra dvArA] mALa, majala (lA.) viSayanA UMDANa sudhI pahoMcavuM e tava sarva. [sarva, saM.] tAruM. (padyamAM) talasparzitA sI. [saM.] talasparzIpaNuM tava kri. vi. ubha. [sa. tataH > prA. to > apa. talasparzI vi. [5] taLiyA sudhI pahoMceluM. (2) ta2] tyAre, e samaye. (padyamAM) (lA.) viSayamAM khUba ja UMDe UtareluM ke raheluM tava (-) a. jio to'-tavI.'] nAne to, tavI tala-svAmI puM. [saM.] saurASTrasa UnA najIkanA UnA tavakIla bI. eka jAtane sapheda padAthe pANInA kuMDavALA tIdeva viSNu, tulasI-2yAma. (saMjJA) tala-talaDuM ja 'teva-tevaDuM? talA(-lalA)ka kI. [ara. "talA"! patipatnInuM TAM thavuM tavara,riyuM na. [+ gu. "yuM' vArthe ta. pra.] e nAmanuM e, chaTA-cheDA, lagna-viccheda, (islAma.) eka jhADavuM, cerI jhiADavAnuM lAkaDuM tala(-kalA)ka-nAmuM na. [+ ja "nAmuM.] chUTAcheDAne tavariyuM vi. jio "tavara' + gu. badhuM ta. pra.) tavaranA lagatI phAragatIno dastAveja ta-varga . [saM] daMta-sthAnamAMthI uccArAtA sparza vyaMjanene talAkI aI. [+gu. "I' ta. pra.] chuTAcheDA pAmelI strI samUha ta tha da dha na, daMtya sparza vyaMjane. (vyA.) talA(-LA)TI muM. si. taruM-paTTi- > prA. -maTTima- tavagIya vi. [saM.] ta-vargane lagatuM, ta-varganuM. vyA.) khetaranI jamIna vizenA khAtAnA nakaze rAkhI vahIvaTa tavala na. eka prakAranuM jana samayanuM vAgha karanAro sarakArI karmacArI, mahesala vasUla karanAra karmacArI, tavaMga (tava8) muM. deva-prasAda yAne devAlayamAMne bhadra pAsenA sarkala," "vileIja-ekAunTanTa nIkaLato . (sthApatya,). talA(-La)9 na. jio "taLATI' + gu. "u" ta. pra.) tavaMgara (tAva) vi. [.] zaktizALI. (2) paisAdAra, taLATIne dhaMdhe, taLATInuM kAmakAja mAladAra, zrImaMta, dhanika, dhanavAna talA(-LA)tala(La) na. [sa. -ma-ta] pAtALanA 'tala" tavaMgarI (tava8 rI) zrI. [ + gu. "I' ta. pra.] tavaMgarapaNuM, ane "atala' nAmanA bhAga. (saMjJA.) zrImaMtAI. (2) samRddhi 2010_04 Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tavAI 1064 tahasIla-dAra tavAI jI. kA. tavAhI] muzkelI, Aphata, kamabatI, (2) tasatasavuM a. ki. (anu.] capacapa thaI phATaphATa thavuM, tAkIda [mahemAnagIrI capacapa thaI taNAvuM. tasatasAvuM bhAve, kri. tasatasAratavA . [ara. tavAha] atithi-satkAra, pareNa-cAkarI vuM ., sa. kri. tavANu (-zya) strI. dhAravALI AchA daLanI jamIna tasatasAda . jie "tasatasatuM' + gu. "ATa' ka. pra.] tavA-pUrI zrI. [ ja e "ta' + pUrI.] paraNapurI, veDamI tasatasavuM e, capocapa bhiDAI rahevAnI sthiti tavAmaNa na., NI strI, jie batAvavuM' + gu. "AmaNuM- tasatasAvavuM, tasatasAvuM e "tasatasavuM" mAM. AmaNI" ka. pra.] tAvavAnI kriyA, (2) tAvI ApavA tasabI-vI) zrI. [ara. tIha ] japamALA. [7 5DhavI badala apAtuM mahenatANuM (rU. pra) japamALA pheravavI (khudAnuM nAma letAM letA)]. tavAyapha sI. [.jao "tAco.' 1 nAcanArI strI, gaNikA, tasamuM na., amo . [phA. "tasmA'- vAdharI] cAmaDAne paTTo, rAma-jaNI. (2) vezyA, raMDI (dhaMdhAdAra) [' hisTarI" cAmaDAne taMga, (2) phAnasanA upalA bhAgamAM AvatI tavArIkha strI. [ara.] satya vRttAMta, sAcI bInA, itihAsa, kAcanI trikoNAkAra takatI tArIkha-kAra vi. +i saM.], tavArIkha-navIsa vi. [ara. tasara strI. [saM. traNa puM] raMganI jhINuM rekhA, Tasara + phA], tavArIkha-naveza vi. [+ phA. "navI'] ItihAsane tasara na. eka jAtanuM kapaDuM lekhaka, itihAsakAra tasalamAta vi. [ara. 'tasvImAt' - mAnya rAkhavuM, hukama tavArIkha-nAmuM na. [+ ja "nAmuM.] itihAsa-graMtha maMjara rAkhavo (lA.) upalaka kharca karI nAMdhavAmAM ke tavArIkhI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] tavArIkhane lagatuM, eti- rAkhavAmAM AvatuM (khAtuM, sthAyI pezagI, "ipesTa) hAsika, 'hisTorikala' tasalI cukI. [ara.] vizvAsa, bhare. (2) nirAMta talAvavuM, tavAvuM ja "tAvavuMmAM. tasavI e "sabI." taviyAM na., ba. va. [sau.] pAsAbaMdhI keDiyAmAMnA kAMThalA tasavIra strI. [ara.] chabI, citra, pheTe AgaLano bhAga [pATiye, hAMDaluM (daLa zAkanuM) tasiyA e "tazi." taviya paM. [ juo "to'+ gu chayuM ta. pra.] ta, tasu sasI. [ara. "tassa ja cAvIsa bhAgamAM eka bhAga; tevI strI. [o "to' + gu. "I' strI pratyaca] nAne to, phA. tasavaha ] lagabhaga eka iMcanuM mApa, be AMgaLanuM mApa lekhaMDanI tAvaDI, lodI, kalADI tasuM e "tazuM." [khUba taMga ta(tA)vI(-)thI strI. [ juo "tavI(-) tho" + gu. "I' tasetasa kri, vi. [anu.] tasatasatuM, capocapa taNAtuM, strIpratyaya.] nAne tavIthA taskara ! [saM.] cAra. (2) chetaranAra mANasa ta(-tA)vI(-)the . [jao "to dvArA.] tavAmAMthI taskaravuM a. kri. [sa taraWS, - nA. dhA] juo 'tasagaravuM." pUrI jeTalI roTalA vagere uthalAvavA -kADhavA-pheravavAnuM - taskarAyuM bhAve, kri. takarAvavuM che., sa. ki. capaTA pAnAnuM DAMDAvALuM dhAtunuM sAdhana takarAvavuM, takarAvuM jae takaravuM mAM. (chetarapIMDI to . [saM. taraMga-> prA. tavega-] sekavA -taLavA mATenuM takarI strI. [saM. tasva + gu. "I' te. pra.] cArI. (2) mATInuM ke dhAtunuM jarA khADAvALuM sAdhana, nAne tAvaDe, taskI strI. [vaja.] ThAkorajI samakSa dharAtI jhArInI kalA, nAnuM baMkaDiyuM. (2) calamamAM mUkavAnI goLa capaTI nIcenI tabaka [kamavALI thoDI mahenata ThIkarI. [-vA jevuM (rU. pra) taddana sA] tasto,-hyI strI. [ara. tasvI] takalIpha, thoDe zrama, tazarIpha mI. [ara.] meTA mANasanuM padhAravuM e, padha- tasbI e "tasabI." rAmaNI. [0 rAkhavI (rU. pra.) birAjavuM. 7 laI javI, tasvIra e "tasavIra." 0 levI (rU. pra.) padhAravuM, javuM. 0 lAvavI (rU. pra.) taha' na. nIcenuM taLuM, taLiyuM padhAravuM, AvavuM]. [(paghamAM) taha* muM, strI, na. [4] saMdhi, karAra, suleha tazuM(-suM) vi. saM. vAdarA > prA. apa. tarasa-] tevuM. tahaku-1)ba vi. [ara. taakakuba ] mulatavI, makapha ta tarI strI. [hiM.] rakAbI, nAnI tAsaka [TIpuM, choTe tahaka(-)bI strI. [+ gu. "I' ta. pra.] mephI (yuddha tazi-si) 5. [ jue TaziphTa-si po."] Taziya. vagere mulatavI rAkhavAnI samajhatI) tarate-cAkI (-cekI, strI, ['tarata- aspaSTa + "cAkI' hiM, tahaku0)bI-nAmuM na. [+ juo "nAmuM.'] tahabI rAkhavA taphlo- cokI'] pAyakhAne besavAnI lAkaDAnI mAMDaNI, kamoDa mATe karavAmAM Avela dastAveja tasa (sva) strI, na dekhAya tevI bArIka phATa tahakhAnuM na. jio "taha' + "khAnuM.'] makAna nIcenuM tasake e trasake." bhUsaMgraha, bheAMyaruM [dastAveja, sulehane lekha tasagaravuM a. kri. si. taskara, arvA. tadubhava corI karavI, taha-nAmuM na. jio "taha"+ "nAmuM.] saMdhipatra, kAla-karArane khAtara pADavuM. tasagarAvuM bhAve kri. tasagarAvavuM, pre, tahasIla strI. [ara.] jamInane sarakArI kara, jamAbaMdI, sa. kri. revanya." (ra) tAluko ke mahAla. (3) tahasIladAranI kacerI tasagarAvavuM, tasagarAvuM ja "tasagaravuM' mAM. tahasIla-dAra vi, pR. [+ phA. pratyaya] tahasIla ugharAvanArA tasatara ki. vi. jhaDapathI, jaladIthI, ekadama, jhaTapaTa khAtAne vaDo adhikArI, mAmalatadAra 2010_04 Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tahesIladAro tahasIladArI strI. [+ gu. 'ta. pra.] tahesIladAranuM kAma, mAmalatadArI tahasIla-nAmuM na. [+ jae'nAmuM."] mahesula-jamAnaMdI vasUla karavAnA ceApaDA, mahelanI Avaka noMdhavAnA cepaDo tahAM (tAM) kri. vi. [saM tasmAt >= prA. tanhA pAM, vi. > apa. tadda+ sA. vi. nA artha, tatsama] tyAM. (padmamAM.) tahIM (te :) kri. vi. [saM. tasmin > prA. ai >apa. tarSi] tyAM, e sthaLe, paNe ['taha khAnuM.' tahe-khAnuM (te khAnuM) na. [jue 'taha' + khAnuM '] jue tahenAta [te:nAta] strI. [ara. taa-In > fA. tAt] sevA-cAkarI karavA mATenI hAjarI. (2) khidamata, sevAcAkarI, khAtara-aradAsa. (3) tAbedArI, aDadalI, [. uThAvavI (uM. pra.) sevA-cAkarI karavI] tahenAtI (taHnAtI) vi. [+], 'I'ta. pra.] tahenAta karanAruM ke uThAvanAruM [jue 'tahenAta.' tahenAtIOM (paeNnAtI) strI, [+ gu. I svArthe ta. pra.] tahevAra (taeNvAra)puM [6. tikvAr' -khAlI divasa] aNo, akate!. (ra) utsava, khuzAlIne divasa, vAra-paraba tahesIla (teHsIla) jue 'tahasIla.' tahesIla-dAra (taHsIla-) jue 'tahasIla-dAra.' tahesIladArI (te:sIla-) jue tahasIladArI.' rahemata (tAHmata) na. [ara. tumhat] dUSaNa caDAvavuM e, ALa caDAvavuM e, apavAda, Arepa, AkSepa, 'elegezana,' cArja,' 'ekayujhezana' hemata-dAra (tAHmata-dAra) vi. [ + phA. pratya] jenA upara gunAnuM ALa caDAvavAmAM AvyuM hAya tevuM, ArapI, 'eNkayukuMDa' hematadAra(-2)! (oN matadAra(-rai)Nya) strI, [ + gu. 'a(-e)Na' zrIpratyaya] taheAmatadAra zrI homatadArI (tAHmata-) strI. [+ gu. 'I' ta, pra.] taheAmatadAra hai|vApaNuM, ArepI hovApaNuM hematadAreNu (tA:matadAraNya) jue taheAmatadAraNa,' heAmata-nAmuM (teHmata-) na. [+ ja 'nAmuM.'] apavAda ke Aropa caDAvyA vizenA patra, ArApanAmuM, 'cA-zITa,' 'khila oNpha InDikezana,' 'inDakTamenTa' ['tahe|matadAra,' hematI (tAHmatI) vi. [ + gu. 'I'ta, pra.] jae ALa jue tala 1, phaLa-kIDI jue tala-kIDI.' phaLa-koThe ja A 'tala-kIDaoN.' 1065 ALa-ghara na. [jue 'taLa' + 'dhara.'] bheAMyaru ALa-cihna jue tala-cihna.' phaLa-thATa puM. [jae 'taLa' + 'ghATa.P'] parvatanI taLeTInA bhAga phaLa-jamIna strI. [jue 'taLa'+'jamIna.'] taLiyAnI jamIna Ladhara vi. jue 'taLa' + saM.] bIe ApelA taLiyA upara rahenAra, sAthI. (2) eziyALuM tAbedAra, (3) RNI, devAdAra. (4) vasavAyuM phaLa-dhArI vi., strI. [jue'taLI-DhALI.'] ja e 'taLI-DhALI.' LapaTe| juo 'taLapadyA'-'trapaTA.' _2010_04 taLA-tAMdaLA taLa-parTa puM. [sa. tA-paTTa | kharAnuM nIcaluM AduM ke arAnA nIcaleA paththara. (sthApatya.) [jagyA, gAma-taLiyuM taLapada na. [e. sUz2a-56] gAmaThANanI jamIna, asala taLapada-vALuM vi * [+ gu. vALuM' ta. pra.] jAtIyatAne lagatuM (jJAna), 'sesijhrama' ne lagatuM taLa-paduM vi. [+ gu, uM' ta. pra.] te te sthAnane lagatuM, asala sthAnane lagatuM, sthAnika, dezI, gAmaThI, 'inDijIniyasa' taLapade(-2) vi., puM. [jue 'taLapaduM.'] saurASTranA kALI temaja vAgharIenI e nAmanI eka peTA-jJAti ke enA puruSa, trapaTA. (saMjJA.) (2) tamAkunI enAmanI eka jAta taLavuM, na. zrIene kAnanI bUTamAM paheravAnuM eka ghareNuM taLabadA puM. madhyama jAtanA eka baLada taLa-majale puM. [jue 'taLa' + 'majaleA.'] makAnanuM bheAMcataLiyuM, bhoMyataLiyAna vAsane bhAga, 'grAunDa phlera' taLamaLavuM a. kri. [anu.] talapApaDa thavuM, Atura thayuM. taLamaLAvuM bhAve., kri. taLamaLAvavuM pre., sa. kri taLamaLAvavuM, taLamaLAyuM jue 'taLamaLanuM'mAM, taLa-rekhA jue 'tala-rekhA.' taLa-vaTa jue tala-vaTa,1 taLavaLa (blyu) strI,, -LATa puM.[ravA. + gu. ArTa' ta.pra.] asvastha sthiti, vihavaLatA, khecenI. (2) caTapaTI taLavAvuM jue 'taravAvavuM' 'taravAnuM'mAM taLavAvuM jue 'taravAnuM.' taLavAthavuM che., sa. kri taLavuMI na. [saM. sapT > tavama"] taLiyuM, taLuM taLavuM? sa. kri. [ke, prA. tao] kakaDAvelAM dhI tela vagere nigdha pravAhImAM khAdya vAnIe ubhALavI. taLAvuM karmaNi, kri. taLAvavuM pre. sa. kri taLa-sarI puM. jue 'taLa' dvArA.] dareka mALa upara bhIMtanA AraMbhamAM devAmAM AvatA jADA thara taLa-saMda("dha) kri. vi. saM. ta-saMfi] taddana taLenA bhAgamAM, taddana nIcenA bhAgamAM, sAva taLe [vanaspati, tulasI taLasI strI. [sa. tukSI] eka jAtanI pavitra gaNAtI taLa-hAtha puM, [jue 'taLa' + hAtha.'] hAthanuM taLuM, hatheLI taLAI. puM, [saM. jJA puM. + gu. 'AI ' svArthe ta. pra.] [bharela gAdaluM AI' ta. pra.] rU tADanuM jhADa taLAI zrI. [de.prA. tao, taru + gu. taLATI jue 'talATI.' taLa(-Le)TI srI, [saM, taja-TTiA > prA, tUrudRTTimA] pahADa DuMgara vagerenA DhoLAvanI sapATa jamInane sAMdhatI paTTI (upatyakA 'khANa' pahADa ke DuMgaranI e dhAranI vaccenA nIce| pradeza, jyAre 'taLATI' te te mAjunA DhALAvanA cheDAnA bhAga) taLAM e 'talADhuM.' taLATa puM. [saM. saha-paTTah- > prA. tapravRtra-] taLiyuM taLAtaLa jue talAtala,' taLA-tAMdaLA puM., ba. va. [jae 'taLavuM' + gu. yuM 'bhU, rR. = 'taLyuM' + saM. santuLa" > prA. tAvejI--a--] taLelA Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taLA-tUTa 106 taMgadA J mamarA. [0 karavuM (rU. pra.) saMbaMdha teDI nAkhavo. (2) saMtuSTa hevuM]. phanAphAtiyA karavuM] taLiyAM-toraNa juo taLiyA-taraNa." taLA-tUTa vi. jio "taLuM + "TavuM.'] lA taLiyAvALuM. taLiyAM-mULa na., ba. va. jio "taLiyuM' + "mULa.] cheka (2) (lA.) akarAMtiyuM, bahu khAnAruM nIcenAM mULiyAM. (2) (lA.) nikaMdana, pAyamAlI, phanAphAtiyA taLAbata bhapake, ThaThAre, ThATha taLiyuM na. jio "taLa" + gu. "iyuM' svArthe ta. pra] taLane taLAmaNa na., aNI strI, jio "taLavuM+ gu. "AmaNa- bhAga, taLuM, "phalora." (2) koI paNa padArthanI nIcenI chata, AmaNI" ka. pra.] taLavAnuM mahenatANuM thiyAM cAMTavA (rU. pra) khuzAmata karavI. 0 AvavuM taLAva na. si. tAva- > prA. tAga-1 khedIne taiyAra (rU. pra.) taddana khAlI thaI javuM. 0 jhAhavuM (rU. pra.) dhamakaravAmAM AveluM yA kudaratI paheLA khADAnA rUpanuM nAnuM kAvavuM. (2) taLiyAjhATaka karavuM. TADhuM karavuM (rU.pra) saMtoSa sarevara. [tarazya-zya) (rU. pra) chate sAdhane duHkhI. tho ke karavo. 0 na dekhAvuM (3, pra.) tAga na Avo ]. - javuM (rU. pra.) jAjarU javuM (taLAva najIka javAno rivAja taLiyuM na. jio "taLI' + gu. "IyuM ta.pra.] nadI vagerenI hate e kAraNe, "jhADe javuM jema)] taLImAM moTe bhAge vavAtA eka velAnuM phaLa, khaDabacuM, TeTI, taLAvaTa na., (tra strI. jio "taLa" dvArA.] jamInanuM sakaraTeTI taLuM. (2) jamIna sapATIne prakAra. (3) gAmanI taLiye kri. vi. jio "taLiyuM' + gu. "e" sA. vi. pra.] bAMdhazuM. (4) (lA.) yukti, caturAI (5) chetarapIMDI taLiyAmAM, heThaLa, cheka nIcalI sapATIe, aMdara, nIce taLAva-DI strI, -' na. [ja e "taLAva' + gu. 'DuM svArthe taLI saDI. (saM. tarannAprA. taSThimAM ja e "taLiyuM.' ta. pra. + "I' zrIpratyaya.] nAnuM taLAva (2) jeDAmAM nAkhavAnI sakhataLI. (3) astara. (4) taLAvavuM ja "taLAva mAM. jiAtanA kALI. (saMjJA) nadI taLAva vagerene pANInI najIkano kAMThAne DhoLAva, taLAviye muM. jio "taLAva + gu. IyuM ta. pra.] eka (5) vahANamAM kavAnI besaNInI pATalI, "mAsTara-sTepa." taLAvuM na. [saM. 8 dvArA > e 'taLAvo." (vahANa.) [05vI (3. pra.) udhADe page khUba cAlavAthI taLAvuMjuo 'taLAvuMmAM. paganAM taLiyAM kaThaNa thavA] taLA kuM. [saM. taru dvArA] gADAnI pI jaNa nIcenI ADI, taLI-cUrI . [jao "taLavuM' + gu. "huM" bha. + gu. taNA. (2) jemAM paiDuM bharAvAya che te be khaMTAkezanA "I' pratyaya rI.'] maThiyAM taLIne khAMDI banAveluM cUramuM maMDANanA)mAM dareka taLI-DhALI vi, strI. [ + jue "DhALavuM' + gu. "yuM" bhaTTa taLAMco ! [sa, tatra dvArA] caNataramAM cADavAnA paththaro + "I' pratyaya.] ghauMnAM nAnAM phADAM ghImAM taLI gaLAza, taLAno bhAga jenA upara e paththara mukAya). (sthApatya.) nAkhI karavAmAM Avato DhALelI lApasIne prakAra, taLataLATiyAM na, ba. va. [saM. dvArA] gADAnI ke rathanI dhArI lApasI tiLiyuM, taLI UdhathI kAMgavA sudhInI paTTI, cAMkhaLAM taLuM na. [ saM. taruva > prA. tanma-] taLiyAne bhAga, taLAMsavuM sa. kiM. [saM. taru dvArA] (paganI) caMpI karavI. taLe kri. vi., nA.. [ja "taLa+zuM. "e" sA.va.pra.] (paganI) paricaryA karavI. taLAsAvuM karmaNi, kiM. taLA- nIce, nIcenA bhAgamAM, heThaLa. [0 upara thavuM (upara). sAvavuM, B., sa. . (rU. pra.) gabharAvuM. (2) usuka thavuM. 0 taLa jevuM (rU. pra.) taLAsAvavuM taLAvuM, juo "vaLAMsavuM'mAM. chUpI rIte jevI tALa . jio "taLavuM' + gu. IyuM" ka. pra.] (lA) taLeTI e "taLaTI.' [bhAga maThiyAM taLIne banAvela lADu, taLIcarIne lADu taLeTI-pradeza puM. [+ saM.] pahADa ke DuMgaranI taLATIno bhUtaLiyA-iTa (isTa) kri. vi. jio "taLiyuM' + "chAMTavuM.'] taLeTuM na. [saM. taru dvArA] gAma-thaLanI jamIna, gAmataLuM (lA.) pUrepUruM khuvAra thaI jAya ema taLATa 6. [saM. taru dvArA] taLiyAne heThaLa bhAga. (2) taLiyAjhATaka kri. vi. [ja e "taLiyuM + jhATakavuM'.') taLuM baLada-gADImAM savaraNa uparanA baMdhanA vacalA khIlAnI sAva sApha thaI gayuM hoya e rIte. (2) (lA.) taddana pAchaLa javAtuM lAkaDuM behAla thaI jAya ema. (3) taddana nirvaza joya ema ta) vi. [.] capocapa, tamatamatuM, mukerATa. (2) taLiyATI strI, jio 'taLiyuM' + gu. Ardra + "I' strI- . ghoDAne peTa pharato palANane baMdhAte paTTo. [0 AvavuM, pratyaya.] DuMgaranI dhAranI beu bAjunI DhaLatI taLeTInI jamIna thavuM (rU. pra.) Arthika ke mAnasika kheMca anubhavavo. taLiyATo chuM. [jae "taLiyATI.] chevaTane bhAga, taLAne (2) kaMTALI javuM. (3) mana UMcAM thavAM. bhAga, nIcene bhAga taMgaDI strI, huM na. [+ gu. 'DuM vArthe ta. pra. + ' taLiyA(-cAM -toraNa na., ba, 1. [taLiyA,yAM aspaSTa + strI pratyaya.] nA taMgiyuM piTTo, taMga saM] mAMgalika prasaMge bAraNAmAM baMdhAtAM taraNa (AMbAnAM taMgaDe . jio "taMgaDuM.'] ghoDAnA peTa upara bAMdhavAne pAMdaDAM vagerenAM) taMga-ra (ta) paM. [+ ja tehavuM."] (lA.) gheDAne taLiyAruM na. jio 'taLiyuM dvArA] taLiyuM, taLuM. (2) taMganI bahAranA bhAgamAM rahetI bhamarI (eka beTa) (lA) peTa. [0-TAThuM tevuM ( ) samRddha hovuM. (2) taMgadarA (ta) strI. jio "taMga' dvArA ] be TekarIo 2010_04 Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taMgadila taMtraracanA varace sAMkaDe mArga, sAMkaDI khINane mArga taMtu-taMtra (tanta-tanca) na. [sa.] ja "taMtu-caka(ra).' taMga-dala (ta) vi. [+ ja "dila.''] sAMkaDA mananuM, taMtunAbha (tanta-) 5. siM.] (jenI nAbhimAM tAMtaNA che te) lAbhI, anudAra, kiMjasa, kRpaNa. (2) aNabanAvavALuM, karaLiye ['narva- sTimyulezana" (ma. na.) vaimanasyavALuM taMtu-pratAna (tanta-) na. saM.] eka mAnasika prakriyA, taMgadilI (to) strI. [+gu. 'I' ta. pra] kaMsAI, taMtumaya (tanta" vi. [saM.] tAMtaNAothI bhareluM. (2) bha, kRpaNatA. (2) garIbAI, nirdhanatA. (3) aNabanAva, (lA.) jaTila, gaMcavAyeluM, "kaeNleka cAM mana thavAM e manasya. (4) mAnasika kheMca, rezana" taMtu-mArga (tanta) chuM. [saM.] taMtunA rUpane bArIka mAge, saMgala ( tala) na. mukhyatve chokarAonA kAnamAM paheravAnuM "narvasa kanekazana" (ma, na.) samagra kAnane goLa vIMTatuM sonAnuM vacce naMgovALuM ghareNuM, taMtumeha (tatu- . [saM.1 pezAbamAM tAMtaNa jevA padArtha eka prakAranuM kuMDaLa paDe e prakArane eka roga taMgA(sa) (tAya, sya) sI. [ja "taMga' + gu. taMtu-rasa (tanta) chuM. [saM.] zarIranA jJAnataMtuomAM rahetuM Aza,sa' ta. pra.] taMgI, achata, tANa, kheMca, bhIDa, eka prakAranuM pravAhI, "narva-sasTansa' (ma. na.) sakaeNrsiTI, "zorTeja' taMtuvAdaka (tanta) vi. [saM.] tAravALAM vAdya bajAvanAra, taMgiyo chuM. [4 "taMga' + gu. "IyuM" ta. pra.] nitaMba ane saMtarI bInakAra vagere) sAthaLane capacapa rahe tevI caDDI, baMdhiya taMtu-vAdha (tanta) na. [sa.] vINA taMbura sAraMgI dilarUbA taMgI (tagI) strI. phi.] jao "taMgAza," "RsiTI' sitAra 2AvaNahatha ekatAre taMtaNe sara vagere tAra ijhIma (tajhama) strI. [ara.] ekasUtra karavuM e, saMgaThana bAMdheluM te te vAgha, "sTiMga-irme nTa' (ga. ge.) taMDala (taDula) paM. ba. va. [4] cokhA (dhAnya) taMtu-vAya (tanta-) puM. [saM.].jao "taMtu-nAbha.' (2) vaNakara. saMta (tata) , [saM. hindu] (lA) jida, haTha, haThAgraha. (3) na. vaNATa, vaNatara (2) chAla, cheDe, keDe. (3) vAda-vivAda, beTI carcA. taMtu-vyApAra (tatu- kuM. [saM] jJAnataMtuonI hilacAla [0 tANa (rU. pra.) vAta karo. 0 bAMdha (rU. pra.) jhaghaDo ke pravRtti, "inarvezana' (ma. na.) vi (rU. pra.) pAchaLa paDavuM. (2) tAga levA taMtu-samudAya (tanuM) 5. siM.1 ja e saMtu-taMtra.' taMtanI (tantanI) sI. [sa. triLI > hiM. ] tAravALuM taMtu (tantaNo) . [ravA] eka jAtanuM taMtuvAgha eka vAdi. (2) (lA.) hAmAM hA taMte-te-taMta (tajota-jo-tanta) kri. vi. jio taMta, tetaravuM (tantaravuM) sa. ke. siM. sutra nuM arvA. tadbhava rU5] dvibhava.] lagAtAra, saLaMga maLavo phasAvavuM, chetaravuM, tAMtara. taMtra (tatra) na. [saM.1 saMcAlana, vahIvaTa.(2) vyavasthA, goThavaNa, saMtarAluM karmaNi, ji. saMtarAvavuM che, sa. kri. (3) prakaraNa, vibhAga. (4) rAjakArebAra, "eDaminisTrasaMtarAvavuM, saMtarAvuM e "saMtaravuM, "tAMtaravuM." zana." (5) rAjakArebArane lagate te te vibhAga, "DirekaTataMtarI chuM. [ saM. tAtri -> prA. tairima-] taMtuvAdya roTa," "DipArTamenTa."(6) zaktivAdanA vicAranI ane kriyAbajAvanAra kaLAkAra enI paddhatinuM varNana ApanAruM zAstra. (7) e nAmane tatALuM (tantALuM) vi. jio "taMta' + gu. "ALuM" ta. pra.], eka alaMkAra. (kAvya.) (8) paddhati, "sisTama" (prA. vi.). taMtiyuM vi. smR. "iyuM" ta.pra.]. taMtI (tantI) vi. [SNa. (9) sattAdhIzatA, "ethoriTI' I' ta. pra.] taMtIluM, taMtiyuM, jida, haThIluM, haThAgrahI taMtraka (tatraka) chuM. [.] pATaDAne uparano bhAga, tAMtara. tatIre (tantI) puM. e nAmanuM eka jIvaDuM, kathIre sthApatra.) [karanAra (vidvAna) taMtIluM vi. [jae "saMta" +gu. "IluM? ta.ka.] juo "daMtALuM." taMtra-kAra (tatra-) vi, . [sa.] taMtra-zAstranI racanA taMtu (tanta) 5., na. [ se, muM.] tAMtaNe, dhAge, doro. taMtra-maMtha (tatra-grantha) muM. [saM.] taMtra-zAstranuM koI paNa pustaka (2) rese. (3) puMkesara-strIkesara. (4) pAtaLI nasa, "narva' taMtra-nijha (tatra-) vi. [saM.] vahIvaTI vyavasthA vagerene (ma. na.). [saghaLA taMtu kAme lagAvA. (2. pra.) bane vaLagI rahenAruM, vahIvaTa vageremAM zraddhAvALuM, taMtrane vaphAdAra teTalo prayAsa karo] taMtra-nikA (tatra-) strI. [saM.] vahIvaTa-vyavasthA vageremAMnI taMtukITa (tanta) chuM. [saM] rezamane kIDe vaphAdArI, "Tisilina" (da. bhA.) taMtukI (tantukI) cI. [ saM. tattva dvArA ] karoLiyAnA piTa taMtra-baddha (ta~-) vi. [saM.] vyavasthita AyojanavALuM, AgaLanI taMtunI kothaLI barobara goThavAI gayeluM [pAkI goThavaNa taMtu-graMthi (tanta-grathi) sI. [sa, muM.] tAMtaNAo-nAnI taMtrabaddhatA (ta~-) strI. [saM.] vyavasthita AjanA, nAnI zirAone keza ke samUha, eNgliyana' (ma.na.) taMtra-bAha (tatra) vi. [saM.] sattA ke prakriyAnI bahAranuM, hetucaka (tantu- na. siM] tAMtaNAonuM jALuM, nAnI nAnI "AuTa oNpha orDara' zirAonuM jALuM. (2) nADItaMtra, "narvasa sisTama' (ma.na.) taMtra-maMtra (tatra-mantra) na., 1. [saM] taMtra-zAstra pramANenI (prA. vi.) kriyAo ane maMtrazAstra pramANenI kriyAo, jaMtara-maMtara tu jAla (tanta-) na. [sa.] ja "taMtu-graMthi." taMtra-2canA (tantra- strI. [sa.] vyavasthA, mahekama, "seTa-apa 2010_04 Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taMtra-vAda taMtra-vAda (tantra-)puM. [saM] taMtra-zAstramAM nirUpAyela mata-siddhAMta, zakti-vAi, tAMtrika siddhAMta taMtravAdI (tantra) vi. [saM,, puM.] taMtra-vAdamAM mAnanAra taMtra-vAhaka (tantra-) vi. [saM.] vahIvaTa karanAra, vyavasthApaka, saMcAlaka, 'DirekTara,' 'maeNnejara' taMtra-vida (tantra-) vi. [saMtantra-vid] taMtra-zAstranuM jJAna dharAvanAra. (2) prakriyAnI rajUAta karanAra, 'DaeNmeAsTraeNTara' (6. khA.) taMtra-vidyA (tantra-) zrI., taMtra-zAstra (tantra) na. tAMtrika siddhAMtAnI carcA karanArI vidyA ke zAstra taMtra-viruddha (tantra-) vi. [saM.] taMtra-khAdha, AuTa oNrDara' (9. khA.) 1068 [saM.] ph taMtrAdhikArI (tantrA) vi., puM. [saM, puM.] vahIvaTa karanAra mukhya amaladAra, taMtra-vAhaka, 'DirekTara,''maeNnejara' taMtriNI (tantriI) vi., zrI. [saM., strI ] vahIvaTa-vyavasthA karanArI strI. (ra) vartamAnapatranI saMcAlaka skrI taMtril (tantritva) na. [saM.] taMtrI-paNuM, vartamAna patra ke sAmayikanA saMpAdananI kriyA taMtrI (tantrI) vi., puM. [saM., puM.] vartamAnapatra sAmayikA AdinA mukhya adhikArI, 'eDiTara' taMtrI (tantrI) strI. [saM.] kAM paNa prakAranuM taMtuvAdya. (ra) taMtuvAdyanA tAra (nA. 6. ka.). (3) kaMTha mAMhenI uccAraNa karavAnI saMcAlaka graMthi taMtrI-dvAra (tantrI-) na. [saM.] gaLA mAMhenI svara-taMtrIe vaccenA trikaNAkAra khAlI bhAga taMtrI-pada (tantrI-) na. [saM., samAsa gu., sa~ mAM tatri-a] vartamAnapatra ke sAmayikanA taMtrInuM sthAna taMtrI-maMDala(-La) (tantrI-maNDala,-La) na. [rsa., samAsa gu., saM, mAM tri-ma] vartamAnapatra ke sAmayikanA taMtrIvibhAganA adhikArIe1nI maMDaLI, eriTAriyala kheDa taMtrI-sthAna (tatrI-)na. [rsa, samAsa gu, saM. mAM tannisthAna] jaA 'taMtrI-pada.' taMtrokta (tantrokta) vi. [saM. santra+vata] taMtra-zAstramAM kaheluM taMdUra (tand2) puM. [ara. tantra] jae taM.' taMdUrI (tandarI) vi. [ + gu. Ita. pra.] taMtra saMbaMdha rAkhatuM, taMnUrathI thayeluM sAthe taMdADA (tantrADA) puM. zrIenA kAnanuM eka ghareNuM taMdrA (tantrA) zrI. [saM.] UMdhanA prakAranuM krena, nidrAnI pUrva asara, AchI UMdha taMdrA-gALA (tandrA) puM, [+ jue 'gALA ( saM., prA. taMduru taMnUra (tantra) puM. [ara.] UbhI mAMDIneA meATA khacArasa leA, taMdUra [taiyAra thayeluM, taMdUrI taMnUrI (tantrI) vi. [+ gu. I'ta. pra.] taMtra upara taMba (tamba) strI [sa. tAtrA > prA. saMcA] e nAmanI mAchalInI eka jAta (tAMbAnA jevA raMganI) taMbAku strI. zi. tambAkU ] jue 'tamAku.' taMbu,bhU (tambu,-b) [a. tammU ] kApaDanA bevaDA sIvelA pATanuM thAMbhalI-thAMbhalA upara DhAMkIne kareluM raheThANa (trI-AkAranuM ke maMDapa-AkAranuM). [. DhAkavA, 0 tANuvA, * mAravA (rU. prA) thAMbhalI-thAMbhalA kheADI taMbu UbhA karavA ] taMdrAdhIna (tantrAdhIna) vi. [+ saM. zrIna] taMdrAmAM paDeluM, ardha-nidrita, ghenamAM paDeluM taMdrAjI(-g) (tandrAlu,-Lu) vi. [saM.] taMdrA AvavAnI TevavALuM, taMdrAvALuM, nidrajI [hAlata, taMdrALu sthiti taMdrAvasthA (tantrAvasthA) srI, [rsa. taddA+wq-sthA] taMdrAnI taMdrALu (tantrALu) jue 'taMdrANu.' ['taMdrAdhIna,' tIvrata (tandrita), taMdrila (tanDila) vi. [saM.] jue _2010_04 taMbUra (takhkhara) puM. [phA] meTA taMkhaDAmAM bharAvelA vAMsavALuM cAratAvALuM taMtu-vAgha, tAnapurA (A besIne vagADAya. AnI racanAmAM meDhA taMkhaDAnI uparanI DagaLI kADhI tyAM pATiyuM jaDavAmAM Ave ane dAMDA paNa sAmAnya rIte pANA gaLAkAra cADelA pATiyAnA hAya. gAmaDAnA bhaktonA nAnA taMkharAmAM pAlA vAMsane hAtheA hoya che.) taMbUra-cI (tambara-) vi. puM, [aa, + tukI. 'cI.'pra.] taMbUrA khAvanAra kalAkAra taMbUrA-peTI (tamburA-) srI. e'taMbrA' + 'paiTI.'] taMbUranA cAra tAranA svara Ape tevI hAniyamanA sUravALI nAnI peTI, sUra-peTI, sUriyuM taMbUrI (takhrI) zrI. [jae 'taMbUrA' + gu. 'I ' pratyaya.] nAnA taMkhA, ekatArA (A UbhAM UbhAM vagADAya). (ra) sAraMgI taMbUrA (tamburA) kuM. z2a e'taMkh' + gu. 'e' svArthe ta. pra.] jue 'taMbUra.' (2) jarA nAnA AkhA tUMbaDAne ane peAlA babunA dAMDAvALA teMbara (bAvA sAdhu vagADe che te). (3) (lA.) jIvana, jiMdagI. [-rAjezuM (rU. pra.) sthUla, jADuM ane beDALa] saMkheDI (takheDI) strI. [sa, tAmra >= prA, sa~va dvArA] tAMbAnA ke kAMsAnA nAnA pyAlA ke vATakA saMkheLa (takhkhALa) puM. [saM. jJAntru na. > prA. sa~vo] nAgaravelanuM pAna, pAna-bIjuM. (3) (lA.) ghATo lAla raMga. (3) (lA.) taMbUramAM uparanI khaMTIe najIka lagAvAtI dAMtanI ziMgaDAnI ke hADakAnI pAtaLI paTTI, (4) gaLAnA eka rega, [. AvavA (rU. pra.) dheADhAnAmeAMDhAmAMthI leAhI nIkaLavuM. . chAMTavA (rU. pra.) lagnamAM varakanyAe ekabIjAnI upara pAnanI picakArI mAravI, vaheMcave (vecavA) (1. pra.) lagna vagere mAMgalika prasaMge pAna patAsAM sepArI sAkara vagere vAMTavAM, lANuM karavuM] taMkhALa(-Le)Nu (takheALa(-Le)Nya) strI, [jue 'taMkheLo' + d Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baLA-baLa 1069 tAkIda gu, "a---eNa" pratyaya laMbaLI jJAtinI samI. tAka pu. lAga, tAkaDe (saMjJA.) tAka puM. [ara. gokhalo' arthI goLa vALelI ardhacaMdrAtaMbALA- taLa ( taLa-tabbaLa) 5. [o 'taMbaLa,- kAra kamAna (pula garanALAM vageremAMnI) tamAM lagna prasaMge nAgaravelanAM tAkaDI jI. siM. tarka > prA. tava + gu. 'DuM svArtha pAnanI Apa-leno eka vidhi [niSphaLa javuM ta. pra. + "I' strI pratya] e "takalI-trAka." ta LAvuM ( ta LAva) a. kri. [2vA.] taNAI javuM, tAkaDuM na. [ja ta >> prA. savavu + gu. 'DuM' sAthe taLiyuM vi. [ja "taMboLa' + gu. "IyuM ta. pra.) ta. pra.] jogaNI ukheDavAnuM eka ojAra. (2) vIMdha pADavA nAgaravelanA pAnane lagatuM, taMbaLa saMbaMdhI kAma lAgate loDhAno eka prakAranA saLiye taM LiyuM vi. [jao 'taMbALI'+ gu. kayuM' ta. pra.] tAkaDe kri. vi. [jao "tAkaDe' + gu. "e sA. vi., pra.] taMbeLIne lagatuM, taMboLI saMbaMdhI prasaMge, TANe, aNu-veLA, khare vakhate taMbaLiyo chuM. [jao "taMboLiyuM."] juo 'taMboLI." (2) tAka(-ga)-De muM. jio 'tAka' + gu. 'DuM' svArthe ta...] lagnAdi prasaMge pAnasepArI vahecanAra mANasa. (3) (lA) lAga, avasara, TANuM, meko, prAMga, taka. (2) cerIne yogya jhINuM rezama. (4) eka prakArano sApa vakhata. -De tAkaDe bAjha (rU. pra.) anukaLa yoga AvI tALI . si. tApUchava> prA. tevorjia-, ane gu. maLavA. 0 mAM (rU. pra.) kaTIne prasaMga Avavo taMbeLa + gu. "I' ta. pra., vikAsa eka ja prakArano che. sAMdhA (rU.pra.) yogya samaya joIne kAma karavA maMDI nAgaravelanAM pAnanAM bIDAM karI vecanAra vepArI (e dhaMdhAne tAkaNiyuM vi. jio 'tAkavuM' - gu. 'aNuM" ka. pra. + "iyuM kAraNe paDelI eka jJAti ane ene purUSa). saMjJA. ta. pra.] tAkanAruM, tAkeDu tALI-vATa ( ta LI -vADatha) strI. jio "taMboLI + tAka(-kA)ta strI. [ara. 'tAkata"nuM ba. va. "tAkAta; gu, "vADa.'] taMboLI jJAtine latto mAM baMne vaparAya che.] kauvata, baLa, zakti, guMjAza tasaLAvavuM, saMsaLavuM jae 'tAMsaLavuM'mAM. tAka(-kA)tadAra vi. [+ phA. pratyaya ] tAkA-kA)ta-vAna taMsAvavuM, saMsAvuM e "tAMsavuMmAM. vi. [ + saM. degvAna ta. pra., ] tAkAtavALuM tA' kuM. [saM. tApa > prA. tAga-3 sarca ke agnine tapATa. tAkala-tokala vi. [2vA.] udAra manathI sadA karanAra [ Apa (rU. pra.) UbhuM karavuM. 0 de (rU. pra.) mUchana tAkavuM sa. kri. [saM. tara > mA tA- "tarka karA']. cheDA vaNI UMce vALavA. 0mAM ne tAmAM (rU.pra.) utAvaLamAM, nizAna TAMkavuM, lakSya tarapha joyA karavuM. (2) IcchA karavI, vegamAM. (2) umaMgamAM. (3) gussAmAM. 1 lAgo (u. pra.) ciMtavavuM. (3) AzA karavI. [sAthe tIra (u.pra.) tApa anubhava. garamInI asara thavI]. dhArelo vicAra] takAvuM karmaNi, ki, takAvavuM che, sa. ki. tAruM chuM. [phA., naMga, gaNataro] kAgaLanuM pherada, "peparazITa tAkaLAM na., ba. va. jio "tAkavuM' dvArA "tAkaLuM-tAkanA] tAI strI. kApaDanI eka jAta. (2) e nAmanuM eka kApaDuM (lA.) bhikSuka loke, mAgaNa, cAcako tAI puMmusalamAnI eka jJAti (vaNATa vagere kAma tAkaLI strI. [saM. tavuM > prA. taravuM + gu. "zuM svArthe karanArI). (saMjJA.) (2) pIMjArA (eka muslima jJAti). (saMjJA.) che. pra. + "I' pratyaya] juo "takalI' (khAsa karI nAItaLI (taLI ) puM, ba. va. jio 'tAI' + jaI vaNavAnI). tALI.'] pIMjArA taMbaLo vagere jJAtinA mANasa. (2) tAkAta jae 'tAkata.' (lA) jenuM samAjamAM lekha nathI tevA mANasa tAkAta-dAra ja "tAkata-dAra." lAI-sAsu strI, jie "tAI' + "sAsu."] (lA) naNaMda tAkAta-vAna jue tAkata-vAna." tAla vi. r arg-> prA. tAva-1 bInane tapAvanAra. (ra) tAkAttAkI strI, jio "tAkavuM,'- kirbhAva + gu. 'I'ka.pra.] (lA.) bIjAne gusse karanAra. (3) gussAvALuM vAraMvAra sAmasAmuM tAkIne joyA karavAnI kriyA tAUsa e tAsa.' tAkI vi., pR. [ja e "tAkavuM" gu. "I' ku. pra.] (lA.) tasa-bAja ja e "tAsa-bAja." trAMsI najarano mANasa. (2) mAMjarI AMkhavALo mANasa, tAUsI jue "tAsI." (3) zrI. beThAnI AMkhanI eka prakAranI eba tAo, 0 dharma pa. [cInI, + saM.1 cInI tattvajJAnI tAkIce puM. hIrA mANeka vagerenuM pAsA pADayA vinAnuM naMga lAosenA siddhAMta pramANe cAlato dharma-saMpradAya. (saMjJA) tAkI-ceTa strI, jio "tAkavuM'nuM . ka. "tAkathuM" gu ke.ke. jeo "tAjA-kalama." "I' strI pratyaya + coTa.'] eka najarathI tAkIne jevuM e. nka (karya) strI. [ja e "tAkavuM.] nizAna tAkavuM e, nema, (2) vi. nizAnabAja cATa, (2) (lA.) IcchA, AkAMkSA. (3) Azaya, dhAraNA. tAkIda sI. [ara.] utAvaLa, tvarA. (2) (lA.) (tarata 0 bAMdhavI (rU. pra.) lAga mATe najara bAMdhavI, daSTi amalamAM mUkavAnI AjJA. (3) cetavaNI, "niMga." sthira karavI. 0rahevI (2vI) (rU. pra.) IrachA batAvavo. (4) amalamAM mUkavAnI utAvaLa, arjansI," "imarjasI." 0 rAkhavI (rU. pra.) joyA karavuM. 0 lagAvavI (rU. pra.) [0 ApavI (rU. pra.) cetavaNI ApavI. 0 karavI (rU. pra.) najaramAM levuM, lAga mATe najara rAkhavo] utAvaLa karavI). 2010_04 Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .pra] (2) (3"ATake tAkIdanaciThI(-8) tAniye tAkIda-ciThI-ThThI) . [+ juo 'ciTa ThIka-ThI"], tAkIda- tAchela (ya) strI, jio "tAcha + gu. ela' ka. pra.] patra . [+ saM, na.] tarata amala karavAnA hukamavALe laganI, 28. [0 mAravI (rU. pra.) moha lagADavo] patra, zAsana-patra. (2) manAI nahukama tAcheDa, muM. jio "tAchavuM' + gu. "eDa ku. pra. + o' tAkIdI vi. [+]. "I' te.pra.] tAkIdanuM, khUba utAvaLanuM, svArtha che. pra.] tAine Dhagala, TADa, TADe khUba jarUrI [dIvAlamAM kabATa, tAke, dulAba tAja 6. phi.] mugaTa (khAsa karI rAjA-mahArAjA-zahenatAkuM na. [ara. tA-gekho '] dIvAlamAMnuM hATiyuM, nAne zAhane). (2) kalagI. (3) gaMjIphAnuM bAdazAhanA mahorAvALuM takeDa vi. jio "tAkavuM' + gu. 'eDu" ka. pra.] tAkanAra, pAnuM. (4) AgarAne 'tAjamahAla'nuM laghurUpa. (saMjJA.) nizAnabAja, tAkaNiyuM tAja(-ji), . phi.] arabastAna. (2) (lA.) na. yavanAtAke puM. [ja "tAkuM.'] ja "tA." cArye racelI bAra rAzino khyAla ApatI tiSa-paddhati. tako pu. [ara. tAkaha ] kApaDanuM thAna (3) varSaphaLa kADhavAnI evI eka paddhati takeDiyuM, tAkoDI, tADuM vi. [ ja e "tAkavuM" + gu. tAjakI strI, jie "tAja' dvArA] (lA.) meTAI eDa' ka. pra. + "IyuM' ta. pra. 'tAkoDa + gu. "I' ta. pra., tAja-khAnuM na. [ara. tahArata + e "khAnuM.'] saMdhAsa, + "uM' ta. pra.] ja e "tADuM." jAjarU, pAyakhAnuM tAkhaDuM vi. Atura, utsuka tAjagI strI. [phA.) tAjIpaNuM, arti tAkhata (-tya) strI. luMTa tAjagIdAra vi. [ + pho. pratyaya], tAjagIbhara vi. [ + tAga kuM. [2. prA. thara pANInI nIcenuM taLuM. (2) (lA.) jue "bharavuM.), tAjagIbharyuM vi. [ + juo "bharavuM' aMta, pAra, cheDe. [0 ANa, 9 lAgaze (2. pra.) paruM "+.' "yuM' bhU. kR] tAjagIthI bhareluM, rtivALuM karavuM. 0 kADha (rU. pra.) aMdAja meLava. 0 meLava, tAjaNa (-3) sra. saurASTranI eka uttama jatanI DI 0 le (rU. pra) UMDhAI mApavI] tAjaNiya . jio "tAjaNa + gu. IyuM che. pra.], tAga kuM. e "tAgaDe'-'trAga, De." tAjaNe' j[ + gu. "o' ta. pra.] tAjaNa jAtanI vADImAM tAga (5) strI, vahANanI aMdaranA bhAgamAM javAmAM utpanna thayela che [(2) (lA.) kaTAkSa AvatAM lAMbAM pATiyAM. (vahANa.) tAjaNe puM. [phA. tAjiyAna] keraDA, cAbuka, sATake. tAgaDadhinnA DuM, ba. va. [mRdaMga ke tabalAMnA bolanuM anu] tAja-dhArI vi. [o "tAja' + saM., muM] mugaTadhArI (rAjA(lA.) mojamajhA, khAvuMpIvuM ane meja karavI e. (2) raMgarAga mahArAjA-zahenazAha). piNuM, tAjagI tAgaDI strI. [ja e tAga' + gu. 'DuM" svArthe ta. pra. + tAja5 (-) strI. [ja "tAju' + gu. "pa" ta. pra.] tAnA' pratyaya.] (lA.) dorIvALuM trAjavuM tAja-pezI sI. [phA.) rAjagAdI upara besatAM rAjamugaTa tAgaDI-tela taLa) vi. [jae 'tAgaDI' + "taLavuM."] paherAvavAne vidhi [uThAThI mukavAmAM AveluM trAjavAMthI jakha karI kamAI khAnAra tAja-braNa vi. [ja "tAja ' + saM. rAjagAdI uparathI tAga ja "tAkA.' tAjama juo "tAjIma." tagaDe* jue trAgaDe.' taja-mahA-) . [zahenazAha zAhajahAMnI begama mumatAgara na. vahANamAM lAkaDAno eka bhAga. (vahANa) tAjha'nI smRtimAM thayuM kahevAto AgarAmAMne rejo + ja tAgavuM sa, kri. [ jue "tAga,'-na, dhA. ] tAga kA , mahA(-hela.] AgarAne suprasiddha eka roje. (saMjJA.) (pANInuM mApa levuM. (2) (lA.) aMdAja kADha. tagAvuM? tAjamI e "tAjImI. karmaNi, kri. tagAvavuM che.. sa. kri. tAjara 5. [ara. tAjir] vepArI (na. mA.) tAdAta (9) strI. kapaDAMnI eka prakAranI silAI tAjavuM e "trAjavuM.' [mulaka, saMsthAna tAgiyuM vi. saLageluM tAja-saMsthA (saMsthA) strI. [ja "tAja' + saM] jitAyelo tAgiyo . jio tAga + gu thayuM che. pra.] (lA) tAja-hIna vi. [jae tAja' saM.) tAja vinAnuM, betAja rezamanA kArIgara ['trAgaDo.' tAjAI sI. [ja "tA' + gu. "AI' ta..] jAo tAge . jio "tAga' gu. 'A' vArthe ta. pra.] jAo tAjagI.' tAcha () strIjio 'tAvuM.'] kuhADA TAMkaNAM vagerenA tAja(je)-kalama strI, na. [phe. tAjaha + ara. kala] mArathI paththaramAMthI paDhate chola, (2) dhAtuonA ghasArAne lakhANa pUruM thaI gayA pachI umeravAnuM yAda AvatAM cAlu chala. (3) epa. [ 0mAra (rU. pra.) piliza karavI] kalame karAtuM lakhANa, anu-lekhana, tA.ka, pesTa-rikrasTa, tAchavuM sa. kri. [ saM. takSa- 2 prA. tache-] chAlavuM. (2) "neTa bihAInDa' [vAna, tAje-mAtuM, tana tAruM TAMkaNAthI ke kuhADAthI seravuM. tachAvuM karmaNi, kri tachAvavuM tAja-tavAnA vi. [phA. tAja + tavAnA] tAjuM ane zaktiche, sa. ki. triAMse kApelo sAMThAno TukaDo tAjika ja "tAjaka.' tAchiyuM na. jio "tAchavuM + gu. muM) . pra.] kalama jema tAjiye puM, cuM. na. [ara. ahi ] tAja ke dhUmaTavALA tAchuM vi. jio "tAchavuM' + gu. "uM' ku. pra.] upara uparathI AkArane kRtrima makarabA, tAbUta, Dole. (islAma)[-yA kheluM. (2) thoDI UMDAIvALuM, chIcharuM. kADhavA (u.pra.) tAbUtanuM saraghasa karavuM. yA nIkaLavA 2010_04 Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAma 1001 (oN.pra.) tAbUtanuM saraghasa thavuM. yA DUbavA, yA ThaMDA thavA (...) saraghasane aMte nadI taLAva ke samudramAM tAta DubADI nAkhavAM. yA gUla thavA (rU.pra.) hatAza ke nirusAthe thavuM] sAima strI. [ara. taannIm] meTA mANasane apAtuM mAna sANI vi. [ + gu. I' te.pra.] mAna ApavA lAyaka, mAnanIya tAjuba vi. [ara. taajur] vismaya pAmeluM, Azcaryacakita, daMga. (ra) vismayakAraka, AzcaryakAraka, navAIbhareluM tAjI zrI. [gu. 'I' ta.pra.] Azcarya, navAI, acaMbe, vismaya, acaraja 0 tAjuM vi[phA. tAbRh] taratanuM. (2) (lA.) thAkeluM nahi tevuM. (3) lIluM. (4) leho-mAMsathI pUrNa, (5) vAsI nahi tevuM. (6) sattvavALuM. (7) paisAdAra. [. karavuM (rU. pra.) smaraNa karavuM, yAda karavuM. (jUnuM agAunuM). . thavuM (rU.pra.) (jUnuM) yAda AvavuM. (ra) samRddha thavuM. (3) khAI ne tRpta thavuM] tAjuM-tama vi. [-e. 'tAjA-tavAnA.'], tAjuM-tatrAnuM vi. [jae tAjA-tavAnA' + baMnene gu. "' ta.pra.] ja 'tAjA-tavAnA.' [khIlI UTheluM tAjuM-tAtuM vi. jue 'tAjuM' + 'tAtuM.'] (lA.) tAjuM ane tAjuM-mAthuM na. [jue tAjuM, -- DriMrbhAva.] tana tAjuM tAjuM-mAtuM vi. jue 'tAjuM' + bhAtuM.'] tAjuM ane mAteluM, taddana huSTapuSTa tAjaDI strI. [jue 'tAz2aDuM' + gu. 'I 'zrIpratyaya.] nAnuM chuMdaNuM, nAnuM (trokeluM) trAjavuM tAjaDI strI. [jue tAjUDuM' + gu. I'pratyaya.] vajana karavAnuM nAnuM trAjavuM *r tAja u. na. (zarIra uparanuM te te) chaMdaNuM tAjaRs na. [jue 'trAjavuM.'] vajana karavAnA sAmAnya kAMTo, 'baeNlaeNnsa' tAje-kalama jae 'tAjA-kalama,' [ja, hAla tarata tAje-tara kri. vi. [phA. tAjahatara ] tadna hamaNAM, atyAre tAjetaranuM vi [+gu. 'nuM' che. vi. nA arthanA anuga] hAlanuM, atyAranuM, taddana tAjuM tAjetaramAM . kri. vi. [ + gu. 'mAM' sA. vi., nA anuga] hamaNAM ja najIkanA ja samayamAM, thoDA samaya agAu ja tAje-tAjuM vi. jae 'tAjuM,'- dvirbhAva.] tadna tAjuM jesara-thI kri. vi. [+gru. thI' pAM. vi.,nA arthanA anuga] navesarathI, pharI vAra ekaDe ekathI pro-takhta na. [ja'tAja' + 'takhta.']rAja-gAdI jisa na. prAyazcitta 12 jue TATa.1-2, tAlu tATI srI. [de. prA. TTimA] kAmaDAMnA nAnA paDadA, TaTTI tAryuM ta. [de. prA. tA-] vAMsa-dhAsa-pAMdaDAM-kAmaDAM vagerenA tAkavuM jae 'trATakavuM.' sthya na. [saM.] taTasthapaNuM, taTastha-tA, 'ispArziyAliTI,' naeNpathI' (da. khA.) (2) 'DiscamenTa' (rA. vi.) tojya-nAzaka vi. [saM.] taTasthatA dara karanAra karIne mata'- 'kAsTiMga veTa' krU, khA.) tAraka (tATa) na. [saM., puM.] kAnanuM eka ghareNuM (khAsa Jain Eucation International2010_04 paDadA tADu' huM. [a, tA>= prA. tafs, prA. tatsama] mATe bhAge samudranI najIkanA pradezamAM thatuM nALiyerInA ghATanuM U~cAIvALuM gucchAdAra vRkSa. [. upara caDhAvavuM (-uparaca-) (rU.pra.) vadhu paDatAM vakhANa karavAM. . jevuM (rU. pra.) khUba UMco tArakapuM. A 'tADavuM.'] mArdIkanA sAne, (2) gUmaDAnI AsapAsane satANavALA sejane tAra-gALa puM. [jae 'tADha.' + gALa2] tADImAMthI diamonds banAvelA gALa ta, -geLA puM. [jue 'tADa'' + gALA,"] tADanuM phaLa, tADiyuM tachuM na. [jue 'tAM' dvArA.] tADanuM pAMdaDuM, (ra)(lA.) tADanA pAMdaDA jevuM AchuM pAtaLuM lAkaDAnuM pATiyuM tADana na. [saM] mAra mAravA e, mArapITa tAhanIya vi. [saM.] mAra mAravAne cAca, mArane yAgya, mAra khAvA lAyaka tAH-patra na. [saM.] tADanuM pAMdaDuM, tADachuM. (ra) madhyakAlamAM graMthalekhanamAM kAgaLanI agAu temaja kAgaLanA AdikALamAM vaparAtI tADanI te te pattI tAtapatrI strI. [+gu, ' ta. pra.] tADanAM pAMdaDAMonI paTTIonI gUMthelI paDadI. (ra) kaMtAna vagerenI mANa pAyelI paDadI (pANIthI na palaLe tevI karelI), TATiyuM [lakheluM tA patrIya vi. [saM.] tADapatrane lagatuM. (ra) tADhapatra upara tADakuM sa. kri. [E. tad>=tA' tatsama] mAra mArave tAruMka (tADakuM) na. [sa] jue 'tAka.' tADhA-vAMka chuM. [jue 'tAzO' + 'vAMka.'] (kAMIkatADanI vAMkAI jevA heAvAthI) vahANanA uparanA bhAganA vaLAMka. (vahANa.) tAhita vi. [saM.] jene mAra mAravAmAM AvyA che tevuM tADiyuM na. [jae 'tADa' + gu, iyuM' ta. pra.] tAhanuM phaLa. (2) tADanA patranA TukaDA. (3) (lA.) reMTiyAnuM pAMkhiyuM, reMTiyAnA ArAnI vAMsanI cIpa tADhiyA puM. [jue 'tArDiyuM.'] tADanuM jhADa, (ra) jenAthI talavAra vagere pakaDAya te entara, paDa tADI strI [jue 'ta!' + gu. 'I' ta. pra.] tAnA rasa. (2) thaMbhavA uparanA lAkaDAnA kaTakA ke vAMkiyA-vIra. (vahANa.) tAlukAvavuM, tADukAvuM jae 'taDUkavuM'mAM. tADUka jue 'tadkA.' tArA huM. juie 'tAraOM' + gu. 'e' ta. pra.] e tADa.2' (2) (lA.) ghaNuM cAlavAthI lAgatA thAka tADhya vi. [saM.] jue 'tADhanIya.' [tevuM, kAkAtuM-vIMjhAtuM tAyamAna vi. [saM.] jene mAra mAravAmAM AvI rahyo che tANa na. [jue 'tANavuM.'] taNAvuM e, taNAvAnI kriyA, (2) vahetA pANInuM jora, vaheNanuM jora. (3) zarIranAM aMgAnuM taNAvuM e. (4) vAI, kekaruM. (5) kheMcANa, 'Tenzana'(pa.vi.) [. AvyuM (rU. pra.) zarIranI naseA kheMcAvI] tANu (Nya) strI. [jue 'tAvuM.'] (lA.) Agraha. (2) kheMca taMgI, achata, teTA, 'smrursiTI.' [ paDhavI (rU. pra.) Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tANa-kheMca achata anubhavAvo] tANa-kheMca (tANya-kheMcyuM) . [ja e 'tANaOM' + 'kheMca.'] bANapUrvakanA Agraha. (ra) kheMcatANa tAlug sa. kri. saM. ta>prA. taLa dvArA] kheMcavuM, kheMcI lAvavuM. (ra) pravAhamAM DhasaDI javuM. (3) lAMbuM thAya ema kheMcavuM. (4) (lA.) tarapheNa karavI, [tANI kADheluM (rU. pra.) dUbaLuM, nabaLuM, tANI nA(-nAM)khavuM (rU, pra.) avagaNavuM, tANIne (rU. pra.) mATe avAje. (2) AgrahapUrvaka tANIne lAMbuM karavuM (rU. pra.) laMbAvI bagADavuM, tANI lAvavuM (rU. pra.) baLajabarIthI kheMcI lAvavuM] taNAvuM karmaNi., kri. taNAvavuM ke., sa. 6. tAlukuM-tUza(-sa)nuM sa. kri. [jue 'tANanuM' dvArA, samAsa.] game tema karI baMdha besADhavuM. [tANItUzI(-sI)ne (rU. pra.) jematema karI, mahAmuzkelIthI, musIbatathI tANuM-tANu (tANuma-tANya) zrI., raNA puM, kha. va., tANAtANu (-Nya), tANAtANI strI. [ja'tANavuM,'-DhirbhAva + gu. I ' svArthe ta, pra.] vAravAra tANanuM e, DhaDha-tANa, kheMcAkheMcI [kApaDanA UbhA-ADhA DhArA tANAvANA puM., ba. va. [jue 'tAA' + 'vANA.'] vaNAtA tANiyA puM. [jue 'tANavuM' + gu. 'kyuM' rR. x.] chAparA kaThADA vagerenA AdhAra mATe mukAtA paththara cA lAkaDAnA ke lADhAnA khUNiyA, braeNkeTa' tANI zrI. [jae 'tANA' + gu. 'I 'zrIpratyaya.] nAnA tANA-UbhA tAra (vaNavA mATenA) tANu, -NuM jue 'trANu.' tANA puM. [jue 'tAvuM' + gu. 'e'E pra.] vaNATa kAmamAMnA laMbAInA dvArA [Ubhe ane AA tAra tANA-vANA puM. [jue 'tANA' + 'vANeA.'] vaNATamAMnA tAta huM. [saM.] pitA, bApa. (ra) vaDIla, murkhI. (3) nAnA bhAI A putro ziSya mitrA vagerene mATe vaparAtA premavAcaka udgAra (mukhyatve saM. sAhityamAM) tAtaravuM a. kri. uThAvI laI ne nAsI javuM. tatarAvuM karmaNi, kri. tatarAvavuM che. sa. kri. tAtavuM akri. [saM. sapta>= prA. satta bhU. rR. dvArA] (pANInuM ke pravAhInuM) UkaLavuM, tatavuM bhAve, kri. tatAvavuM che., sa. di. tAtA huM. [ravA.] (bALakAnI bhASAmAM) reTale tAtA-tha(-the)I, tAtA-thaiyA strI. [ravA.] nRtta ke nRtyanA khAla tAtAra chuM. [1.] madhya eziyAnA e nAmanA eka pradeza, turkastAna. (saMjJA.) [vAtAranuM tAtArI vi[+gu. 'I' ta. pra] tAtAra dezane lagatuM, tAtuM vi. [saM. sapta-> prA. sattama-] tapI UTheluM, khUba garama thaI gayeluM, khUba UbhuM. (ra) (lA.) taratanuM, tAjuM. (3) garama svabhAvanuM. (4) tejasvI. (5) vegIluM. [tA ghA (rU. pra.) tAju duHkha] tAtuM-mAtuM vi. [+ "e 'mAtuM.'] (lA.) huSTapuSTa tAteluM vi. [jue 'tAtuM' +gu. eluM' ta. pra.] khUba tapI UMTheluM, garamAgarama, dhagadhagatuM 2010_04 1072 tAna tAtA puM. [ravA.] jue 'tAtA.' tAtkAlika(-Li)ka vi. [saM.] taratanuM, e ja samayanuM. (2) samakAlIna. (3) kri. vi. vilaMba vinA, DhIla vagara, 'preAlI' tAttvika vi. [saM.]tattvane lagatuM, mULa sAthe saMbaMdha dharAvanAruM, 'phanDAmenTala.' (ra) vAstavika, yathArtha, mULa prakRtinuM. (3) mahAbhutAne lagatuM, 'meTAphijhikala', (4) Atmatattvane lagatuM, AdhyAtmika, 'spiricyuala.'(5) tattvajJAnane lagatuM, 'phileAsaeNArphikala.' (5)(lA.)zaikSaNika, saiddhAMtika, e keDemika' tAtparya na. [sa.] rahasya, sAra, tattva, marma, (3) uddeza, hetu,matalaba, Azaya, 'meTiva' (va. ra.), inTenzana' tAtparyArtha puM. [ + saM. barya) rahasyArthe, bhAvArtha tA-tha(-the)I jue 'tAtA-thaI.' tAdarthya na. [saM] ene mATe hovApaNuMe artha. (vyA.) (2) hetu, uddeza, dhAraNA tAdAtmya na. [saM.] tadAtmakatA, ekAtmakatA, ekarUpatA, abhinnatA, AiDenTiTI' (nA. 6.). (ra) eLakha, 'AiDenTiphikezana.' (3) dekhAvamAM bheda chatAM abheddapaNuM. (vedAMta.) tAdAtmya-niyama puM. [saM.] ekarUpatAnI prakriyA, 'lA pha AIDenTiTI' (ma. na.) tAdAtmya-saMbaMdha (-sambandha) puM. [saM.] jue 'tAdAtmya (3).' tAdAtmyAbhyAsa puM. [ + saM.mAta] tadAtmakatA ke abhikhUnnatA na hovA chatAM ene thatA AbhAsa, asatyamAM satyapaNAnI bhrAMti. (vedAMta.) tAdAtmyApatti sI. [+saM. -patti] abheda saMbaMdha hoya evuM phalita thavApaNuM. (vedAMta.) [paNuM. (vedAMta.) tAdAtmyAbhAva huM. [+ saM. zra-mAva] tadAtmakatAnuM na hovAtAdAtmyAbhimAna na. [ + saMyami-mAna puM.] tadAtmakatAne pariNAme UbhA thatA ahaMbhAva (je patana tarapha laI jAya.). (vedAMta.) [bahumatI tAdAta(da-) srI. [ara. taaThThA6 ] saMkhyA, (2) saMkhyAnI tAbhAva puM, [sa. sAdA + Ava. saMdhithI] evuM hovApaNuM, jenuM hAvApaNuM. (2) jIvanmuktatA. (vedAMta) tAza vi. [saM] evuM, jevuM, enA jevA dekhAvanuM ke svarUpanuM yA svabhAvanuM athavA guNanuM, aleAadala tAiza-tA zrI. [saM.] tAdazapaNuM, 'riyAlijhama' (ma. na.) tAzI vi. [+ gu. 'I' ta. pra.] bhagavanmaya jIvana jIvanAra, bhagavadIya tAddazya na. [saM.] jue 'tAdRza-tA.' tAzya-tA. [ + saM, tA ta. pra.] jue 'tAza-tA.' tAna+ na. [x.] dhUna, leha, laganI. (2) saMgItamAMnI 49 TeramAMnI te te Tara. (saMgIta.) (3) (lA.) umaMga. (4) josa. [. ca(8)vuM (rU. pra.) jussA ke jora AvavuM. 0 teDhavuM (rU. pra.) maheNuM mAravuM. * mAravuM, . levuM (3.pra.) gaLAmAMthI sara kADhave, kaira kADhavI. 0mAM AvavuM (rU.pra.) mastImAM AvavuM, laheramAM AvavuM] . tAna (-5) zrI. suM. tAna na.] umaMga, utsAha. (2) (lA.) ati Asakti, ghelachA. (3) unmAda, teAphAna, mastI. [. caDha(-)thI (rU. 3.) dhUna lAgavI. (2) mastImAM AvI Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAna-TA . javuM. . mAravI, . levI (rU, pra.) gAtAM jhera lagAvavI. 0 lAgavI (rU. pra.) dhUna lAgavI, laganI thavI, Asakti thavI] tAna-Tape| puM. [ +jue 'pe,'], tAna-paTe| puM. [saM. + jue 'palaTa.']tAnamAM levAmAM AvatA vAraMvAranA phera-badaleA. (saMgIta.) [pUranAruM vAgha, taMbUra tAna-pUrA puM. [sa. + jue 'pUravuM'+ gu. e' kuM. pra.] tAna tAnA-khAjI srI. [jue 'tAnA' + phA.] maheNAM mAravAM e tAnA-rIrI srI. [ravA.] gAvAnI eka tareha. (saMgIta.) tAnAzAhI srI, ['tAnAzAha' abula hasana nAmanA eka pAdazAhanuM upanAma + gu. 'I 'ta. pra.] tAnAzAhanA prakAranuM vartana ---- saramukhatyArazAhIM, 'DhikaTeTara-zipa' tAnA-vAnA kuM., ma. 1., tAnAM-vAnAM na., kha, va. [ravA.] majhA, raMgarAga, AnaMda, thanaganATa tAnuM na. [juA 'tAnA' puM.] jue 'tAnA.' tAnuDI strI. kAne paheravAnuM strIonuM eka dhareNuM tAne puM. [ara, taanah ] maheNuM, TANeA, 'TaoNnTa' (2) DhapA tApa puM. [saM.] sUryanA tapATa, taDakA (2) agninA tapaTa, (3) (lA.) pratApa. (4) kaDapa, dhAka, (5) ruAba. (6) saMtApa, duHkha. [ kADhavA, 0 nIkaLavA (rU, pra.) vAdaLAMmAMthI nIkaLyA pachI sUryanA tapATa khulleA thavA. 7 khAvA (rU. pra.) tapATa anubhavavA (bhInAza ke TADha kADhavAne) 0 thavA (rU.pra.) manamAM ukaLATa anubhavAvA, bhAre duHkhanI lAgaNI thavI. 0 paravA (rU. pra.) sakhata taDakA thave!, 0 mAthe levA (rU. pra.) apeAranA sakhata tApamAM cAlavuM] . tApaka vi. [saM.], -kArI vi. [saM., puM,] "janaka vi. [saM.] tApa karanAruM [mijAjanuM. (2) jassAvALuM tApaTa vi. [saM, tAva dvArA gu.] (lA.) AkarA svabhAvanuM, garama tApA (Da) jue 'trApaDa.' tApaNuM ja nApaDavuM,' tApaDhiyuM jue 'tApeAriyuM.' tApaSS' na. saM. sAva dvArA + gu. 'huM' ta. pra.] taDakA jhIlavA mATenA guNapADha (jADA vaNATanuM kApaDa] tApaNI strI. [jae 'tApavuM' + gu. 'aNI' kuM. pra.] sAMThA vagerene saLagAvau TADha uDhADavAnI kriyA, tApavuM e tApaNuM na. [jue 'tApaNuM' + gu. 'aNuM' kR. pra.] tApaNI karavA mATe saLagAvelA sAMThA vagerenA agni tApa-ta(-ti)halI strI. [hi.] khareALanI gAMTha (zarIramAMnI), plIna' [e traNa jAtanI pIDA tApangaya puM.. a. va. [saM., na.] Adhi vyAdhi ane upAdhi tApannAyaka vi. [saM.] (lA.) tApa karAvanAruM, ciMtA vagere karAvanAruM, saMtApakArI tApadAyinI vi., strI. [sa,, strI,] tApadAyaka kriyA ke vastu tApa-dAyI vi. saM., puM.] jue 'tApa-dAyaka.' tApanA . [saM. + nahI] uSNatAnuM mApa karanAruM yaMtra, mITara' tApa-niyaMtrita (-niyantrita)vi. [saM, aniyamita navA samAsa] mA-niyaMtrita, vAtAnukUlita, 'erakanDizanDa' tApanIya vi. [saM.] jue 'tApya,' Jain Ecucation International_2010_04 phA-68 tAba-tA. tApa-prakarSa puM, [saM.] uSNatAnA UMcA jatA pArA tApa-mAnayaMtra, tApa-mApaka yaMtra (-yantra) na. [saM.] jue 'tApa-naLI.' [vAsaNa tApa-yaMtra (-cantra) na. [rsa.] prayogazALAmAMnuM garama retInuM tApa-rasAyana na. [saM.] uSNatAmUlaka rasAyananuM zAstra, tharmokemisTrI' 1003 tAparI strI. [saM. jJAna dvArA gu.] jhaMpaDI tApa-vikiraNa yaMtra (caitra) na. [saM.] uSNatA phelAvanAruM yaMtra, 'reDiyeTara' tApa-vizleSaNu na. [rsa ] uSNatAnuM pRthakkaraNa, thAMlisi' tApavuM a. kri. [jae 'tapavuM' uparathI gu. prayAga.] sUrya ke agninI garamI meLavavI (jenAthI TADha UDI joya). tapAvuM? bhAve, phri tapADhavuM, tapAvavuMra pre., sa. kri. tApa-zamana na. [saM,] uSNatA ke garamInuM zAMta thayuM e tApa-zAmaka vi. [saM.] uSNatA zamAvanAruM tApasa puM. [saM,] tapa karanAra, tapavI. (2) Si, muni tApasI strI. [saM.] tApasa strI, tapa karanArI strI. (2) RSi-patnI, (3) RSi-kanyA tApa-hara, tApa-hAraka vi. [saM.], tApa-hArI vi. [saM, huM ] uSNatA ke garamIne zamAvanAruM, tApa-zAmaka tApAbhedya vi. [saM, tApa + a-meva] uSNatA jene bhedI na zake tevuM, uSNatA jemAMthI pasAra na thaI zake tevuM, baeNDa kaeNnDakTara oNpha hITa' [zake ke na ApI zake tevuM tApAvarAthI vi. [saM.tAr + mava-rodhI chuM.] na tA garamI laI tApAMka (tApAY) puM. [saM. sApa + adbhU] uSNatAne AMka, (zarIranI) garamInuM mApa, 'lerI' tApita vi. [saM ] tapAveluM, garama kareluM. (ra) (lA.) uzkeravAmAM AveluM, gusse karavAmAM AveluM. (3) trAsa pamADeluM tApiyuM vi. saM. sApa + gu. UyuM' ta. pra.] taphrakAmAM na cAlI zake tevuM tApI zrI. sAtapuDAnI pahADImAMthI vahI AvI surata pAse thaI arabI samudramAM paDatI dakSiNa gujarAtanI eka meTI nadI. (saMjJA.) ['veza karavA (rU. pra.) [su.] ApaghAta karavA] tApI-dAsa puM. [saM. tAva dvArA + saM.] (lA.) dhImeA tAva ke haLavI mAMdagI (na. mA.) tApI-sAta(-te)ma (-mya) zrI. [ + jae 'sAta(-te)ma.'] ASADha sudi sAtamanuM nAgara jJAtinuM eka vrata (pariNIta vahunuM pahelAM sAta vaSa~ sudhInuM) tApAriyuM na. [saMjJA dvArA gu.] jue 'tApeTa(ra),' (ra) AMkhamAM thatI keAlI [jAta) tApeADhiyuM na, khAsayuiM keLuM (meTI traNa-dhAravALA keLAMnI tApeTe 1 puM, [sa. tAva dvArA gu.] tapATa, kaDhArA, taDakAnI prabaLa asara. (2) unALAmAM garamIne lIdhe thatI zarIra uparanI nAnI nAnI kelIemAMnI dareka TAmeTA tApA(-e)Te puM. [ravA.] (hIjaDAe pADe che tevI) tALI, tApya vi. [saM.] tapAvavA jevuM tAtA huM. [pha, tAtaha] jue 'TAmeTA,' tAba-tema kri. vi. [ravA.] jhaTapaTa, jaladI, ekadama, jarA Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAbaDatabiyuM 174 tAraka maMDala paNa vilaMba vinA [(lA.) tarata ukela lAvanAruM tAmra-mudrA jI. [saM] tAMbAno sikko tAbaDhatabiyuM vi. [+gu. IyuM tA. pra.] utAvaLiyuM. (2) tAmra-yuga 5. [sa.] kAlanA vizALa paTTamAMne pASANayuge tAbaDe muM. [ravA.] sAthaLa upara hatheLIne pachADa. [0 ke purA thayA pachI tAMbAnAM sAdhana vaparAvA lAgyAM hatAM (rU.pra.) sAthaLa upara hatheLI pachADa karI avAja ApavA] te samaya, kepara-eIja' tAbA-nuM vi. jio "tAbo' + gu. nuM che. vi. nA arthane tAmrayugIna vi. [saM.] tAmrayugamAM thayeluM, tAmrayugane lagatuM anuga] piTA, "saba-, "sabarDineITa' [jAtanuM lIbu tApra-lekha . [saM.] tAMbAnA patarAM upara kotaravAmAM tAbA-lIMbu na. ['tAba aspaSTa + ja "lIMbu.'] eka AvelA abhilekha, ja 'tAzradAna-zAsana," "tAmrapaTa,ka.' tAbUta puM, na. [ara.] maDadAnI piTI, janA. (2) o tAmravarNa . [saM], tAMbAnA je lAla raMga. (2) vi. 'tAjiye.' [0 suTavuM (rU. pra.) "yAhusena" kahI chekAro levA] tAMbAne jevA rAtA raMganuM, lAla-ghama tabUta-gara vi. [ + phA. pratyaya.] tAbUta banAvanAra kalAkAra tAmravarNa vi. [ + saM, 'uM' ta.pra.] jue 'tAmravarNa (2)." tAbe kri. vi. [ara. tAbia] tAbAmAM, kabaje, vaza, adhIna tAmra-zAsana na. [saM.] juo "tAmradAnazAsana.' tAbedAra vi. [+ phA. pratyaya.] tAbAmAM rahenAruM, vazya, tAmrAkSa vi. [saM. tAtra + akSi, samAsamAM lAla AMkhavALuM adhIna tAbrAphI vi, strI. [4] lAla raMganI AMkhavALI strI. tAbedArI strI, [+gu. "I' ta. pra.], tAbe puM. jie (2). (lA.) koyala tAbe.']tAbAmAM rahevApaNuM, vayatA, adhInatA, [0uThAvavI, tAbrANa vi. siM. tAtra + mojha] tAMbA jevA rAtA hoThavALuM 0 karavI (2. pra.) sevA karavI, cAkarI karavo] tAyapho chuM. [ara. tAIphaha ] nAcavAno dhaMdho karanArI strI, tAbeTA e "tApeTe.' tavAyapha, rAma-jaNI, nAyakA [kara (rU.pra.) phajetI karavI tAmajAna rahI, . [hiM.] eka jAtanI pAlakhI tAra' vi. [saM.] tINuM ane UMcuM (svara). (2) 5. pANInI tAmaDI jao "tAMbaDI." tarI zakAya tevI sthiti tAmaDuM jue "tAbaDuM." tAra . [phA.] taMtu, tAMtaNe, dare, tANa, dhAge. (2) tAmaDe ja "tAbaDe.' dhAtune taMtu, vALe. (3) (lA.) tAMbAnA tAranI madadathI tAmaNa na. bhejavALI jamInamAM UgatuM eka jAtanuM ghAsa tAra-oNphisa dvArA jato saMdeze, "TeligrAma.'(4) kepha, ghena. tAmarasa na. [sa.] kamaLanuM phula. (2) sonuM. (3) tAMbu [ Ava (rU. pra.) tAra ophisa dvArA tArane saMdeza tAmasa vi. [sa.] tamoguNathI bhareluM, tamogaNI. (2) na, maLavo. 0 kara (rU. pra.) tArane saMdeza, makala, aMdhakAra, tamasa, aMdhAruM. (3) ajJAna. (4) 5. gusse, krodha 0 kATa (. pra.) tAMtaNo ke re kADha. 09 tAmasika vi. [saM.], tAmasI. vi. [+gu. 'I' ta. pra.] (rU. pra.) anusaMdhAna tUTI javuM. (2) kusaMpa tha. 0 maLo jue "tAmasa(1)." | (rU. pra.) tAra ophisa dvArA tArane saMdeze Ava. 0mAM tAmila, -La chuM. . draviTa, Trama)prA. tafmaTho ja ne tAramAM rahevuM (9) (rU. pra.) satata dhanamAM rahevuM. tAmilanADa." (2) vi. tAmilanADa pradezanuM, tAmilanADane 0 maka, 0 mokalave (rU. pra.) tAra ophisa dvArA tArane lagatuM. (3) strI. e nAmanI draviDakuLanI mukhya bhASA. saMdeze ravAnA kara. 0 sAMdhA (rU. pra.) saMpa karo ] (saMjJA.) tAra-oNphisa strI. [ja "tAra' + aM.] tArathI saMdezA tAmila(La)nAha, huM chuM. [tAmiLa.] madrAsa jenI rAjadhAnI mekalavA-jhIlavAnuM kAma karatuM sarakArI kAryAlaya, TeligrApha che te cheka dakSiNane tAmiLa-bhASI pradeza. (saMjJA.). - ophisa' tAmistra na. [sa.] paurANika mAnyatA pramANenuM aMdhakAramaya tArakavuM. [saM.] tAre, sitAre, cAMdaraDuM. (2) e nAmane eka bhayAnaka naraka. (saMjJA.) paurANika mAnyatA pramANene eka dAnava. (saMjJA.) tArI sI. saM.1 aMdhArI rAtra [eAgAMkitatA tArakara vi. [saM.] tAranAruM. (2) uddhAranAruM tAmIla strI. [ara. tAmIlu ] AjJApAlana, hukama uThAva tArakacihana na. [saM.] tArAnI + AvI nizAnI, "erika tAja vi. siM] rAtuM, lAla. (2) na. tAMbuM (eka dhAtu), trAMbuM tAra-kaDhAI strI. [jae "tAra' + "kADhavuM' + gu "AI' tAkAra vi, . [saM.], tAmrakuTa kuM. [saM. tAmrajaTTI tAMbAnA ku. pra.) dhAtumAMthI tAra kheMcI taiyAra karavAnuM mahenatANuM vAsaNa vagere banAvanAra - kaMsAra tAra-kaDho vi., muM. [ja e 'tAra'+ "kADhavuM' + gu. 'uM' ku pra.] tAzradAnazAsana na. [4] tAMbAnAM patarAM upara kotaravAmAM dhAtunA tAra banAvanAra kArIgara [gu, tArakapuMja AvelI dAnanI vigatavALI rAjAnI AjJA, tAmrapatra tAraka-mucha kuM. [saM.] tArAonuM jhumakhuM, tArAone tA-58, -6 pR. [saM. tApra-paTTa], tAmrapatra na. [saM.1 tAraka paMkti (-paDa kita) strI. siM.] tArAonI hAra, tAMbAnA patarAM upara kotaravAmAM Avela lekha-abhilekha, tAraka-mALA [samUha tAMbAnAM patarAM uparane abhilekha, "kopara iskrizana, tAraka-puMja (-5-ja) 5. [.] AkAzamAMnA tArAono kepara-veITa' tAraka-maMDala(La) (-mahela,-La) na. [saM] samagra AkAza tAmrapAtra na. [4] tAMbAnA vAsaNa mAMnA tArAone samUha (rAzicakra, uttaranuM nakSatramaMDaLa, tAmra-bhasma strI. si., na] tAMbAnI khAkha. udhaka.) ane dakSiNanuM nakSatramaMDaLa, e traNa prakArane). 2010_04 Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAraka maMtra tAraka maMtra (-mantra) puM. [saM.] mekSadAyaka maMtra tAraka-mApaka vi., na. [saM.] AMkhanI kIkInuM mApa karanAruM yaMtra, 'pyupilAmITara' 1075 kArIgara tAraka-mAlA(-LA) sI. [saM.] tArAonI hAra tArakavRMda (-vRnda) ta. [saM.] jue 'tAraka-puMja.' tArakaza,sa puM. [phA. tArkaz] jaA tAra-kaDhA.' (2) tAMtaNA upara cAMdI ke seAnAnA tAra meLavI taiyAra karanAra [tAra banAvavAnI kaLA ke hunnara tAra-kasaba puM. jae 'tAra + 'kasakha.'] seAnA-cAMdInA tAraka-snAna na. [saM.] tArA UgyA pachI rAte karavAmAM AvatuM snAna (zakha-vahana karavAthI lAgatuM sataka dUra karavA), tArA-snAna. (2) tArAe-rUpI jaLamAM snAna karavAnI meAja, tAraka-darzanane AnaMda tArakAkRti strI, [sa. tArava + AkRtti] tArAonA AkAra. (2) vi. tArAonA AkAravALuM (sthApatya.) tArakA-guccha puM. [saM.] tArAonA gucche, jUe 'tAraka-puMja.' tArakA-puMja (-pu-4) puM. [saM.] jue 'tAraka-puMja.' tArakAvali(-lI,-Li,-LI) strI. [saM. jJALa + mAruM, hI] tArAonI hAra, tAraka paMkti tArakAsura huM. [saM. tArah + amu] jue 'tAraka(pa),' tArAMkita (-kAphakita) vi. saM. tAdda+mati] jue 'tArakita(2).' tArakita vi. [saM.] tArAovALuM. (2) jene * evuM nizAna karavAmAM AvyuM che tevuM, tArAMkita (carcAnA muddAomAMnA prathama levAnA che evA uddeze A nizAna karavAmAM AvyuM hAya che.) [eka kIDA, vALe tAra-kITa puM. [saM.] zarIramAMthI nIkaLatA tAranA AkAranA tAra-khAtuM na. [jue 'tAra' + khAtuM.'] TapAla sAthe joDhAyeluM ke relavenuM tAra-saMdezA meAkalanAruM-jhIlanAruM kAryAlaya tArakhevA puM. [jue tArara' dvArA.] jarInuM vaNeluM kApaDa tAra-gati strI. [sa.] ADu UtaravAnI kriyA tAraghara na. [jue 'tAra' + 'ghara.'] jue 'tAra-oNphisa,' tArA puM. [jue tAra?' + gu. huM' ta. pra. ] (lA.) jogavAI, anukULatA tAracitA tAraNa-kuMDa (-karNA) puM. [saM. + jue 'kaM, '] devAnA tAraNa mATenuM anAmata krUra, DUbatuM kuMDa, sinkiMga phreMDa' tAraNa-maMtra (mantra) puM. [saM.] jue 'tAraka maMtra.' tAraNa-zakti strI, [saM] bUDhatuM bacAvavAnI zakti, 'eyansI' tAraNahAra vi. [saM. tArA + apa haiM che. vi. nA pra. (la prA. 58 saM. stha) + saM. degAr- > prA. bhArI; ja. gu.nA prAga] tAranAra (paramAtmA) tAraNiyA puM., ba. va. chAparA upara bAMdhavAmAM AvatI vAMsanI UbhI phADIne banAvelI khapATA, peDhA. (ra) khIlAnA eka prakAra tAraNu na. [saM.] pAra utAravAnI kriyA. (ra) tAravI kADhavAmAM Avela sAra ke rahasya. (3) karaja vALavA anAmata rakhAtI rakama, (4) hisAbanI tAravaNI, tArIja, 'TraeNnsTra keTa. (5) silaka, purAMta, 'baeNlensa.' (6) AminagIrI, jamAnata, sikayoriTI.' (7) pravAhImAM raheluM tAraka-khaLa, kheAyansI.' [. ApavuM (rU. pra.) TUMkI sAra kADhI ApavA. (2) khAtarI ApavI, 0 kADhavuM (2. pra.) sAra kADhavA. (2) TAMcaNa tAravavuM. mAM kADhI ApavuM (rU. pra.) jAminagIrI badala ApavuM] tAraNu-taraNu vi. [saM., katu vAcaka] uddhAraka tAraNu-taraNa na. [saM., kriyAvAcaka] uddhAraka dvArA tarI javuM-harI javuM e. ['sTeTamenTa' tAraNa-patraka na. [saM.] nivedana, kephiyata, ekarAranuM kathana, 2010_04 tAraNeA puM. [saM. tAraLa + gu. ''ta. pra.] leADhA vagere dhAtuonAM patarAMomAM kANAM pADavAnuM eka ejAra tAraNApAya pu. [saM. tAraNa + sAtha] uddhAravAnA ilAja tAra-tama vi. [saM.] (sUranI STie) vadhumAM vadhu tINuM ane UMce pahoMceluM tAratamya na. [saM.] taratama-bhAva, taphAvata, bheda, kera nyanAdhikatA, echAvattApaNuM. (ra) (lA.) sAra, rahasya, matalaba, tAtparyaM. (3) inTensiTI.' (4) 'pigrI' (ke. ha.) (5) sensa oNpha preAperzana' (ki. gha.) tAratamya-bhAva huM. [saM.] taphAvatanA khyAla, sensa oNpha prArthana' [UMcuM gayeluM tAra-tara vi. [saM.] (sUranI dRSTie) jarA vadhAre jhINuM ane tAra-tADI srI. [jue 'tAra'+ 'tehavuM' + gu. 'I'' OM, pra.] kApaDa banAvavAnI kaLAmAMnI eka prakAranI khAsa kriyA tAra-dAna na., "nI strI. [jue 'tAraOM' + phrA. pratyaya + gu, I' ta, pra.] taMtuvAdyomAM tuMbaDA uparanI tArAne zarU thavA mATenI rAkhelI peTI ke paTTI tAra-patAra vichinna bhinna thaI gayeluM, vAkharAyeluM tAra-patra puM [sa,, na] tAranAM DhAraDAM dvArA meAkalAtA saMdeze, 'TeligrAma' [prakAranuM myAna tAra-kUNI zrI. [jae 'tArara'+ 'phaNI.'] talavAranuM eka tAra-khala (-La) na. [ja 'tArama + saM.] AmaLA, vaLa, marA [jalebInI cAsaNI tAra-baMdha (-anya) strI. [jue tAraO' + 'kA, bandU.] (lA) tAra-aMbArava (-khambArava) puM. [jue 'tAra' + 'baMkhA-ra1.] taMtuvAdyonA tArAnA jhaNajhaNATa tAra-manI-oNrDara puM. [+ aM.] tAranAM daraDhAM dvArA saMdezAthI meAkalAtI rakama, TeligrAphika manI-oNrDara' tAra-mAstara puM. [jae tAra' + aM. 'mAsTar] tAra phisamAM tAra meAkalanAra ane jhIlanAra yAMtrika adhi kArI, 'TeligrAma opareTara,' signalara' tAra-meha puM. [jae tArIOM' + saM.] pezAbamAM tAMtaNA jevA padArtha nIkaLe evA eka rAga, taMtu-meha tArameADhiyA strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta (mala nAmanI mAchalI nAnI hoya che tyAranI saMjJA) tAra-yaMtra (-ya-tra) na. [jae 'tAraOM' + saM.] tAranAM dAraDhAM dvArA saMdeze mekalavAnuM yaMtra tArayitA vi., puM. [saM., puM.] tAranAra, uddhAranAra Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * tAra- raja 1076 tArIkha tAra-rajaju na. (juo "tAra' + sa, zrI.] tAranAM doraTha tArA-citra 1. [sa) tArAono nakazo (jamInamAM dATelAM ke samudramAM DUba rIte goThavelAM), "kebala tArAja kri. vi. [pha.] bALIne bhasma karyuM hoya ema. tAraliyANuM vi. jio "tAraliyo + gu. ALuM" ta. pra.] (2) phanAphAtiyA, nAma-nizAna na rahe ema tArAnI chApavALuM tArAjI strI, [+gu. 'I'ta. pra] sarvanAza, pAyamAlI tAraliyA 5. jie "tAralo' + gu. IyuM svArthe ta. pra.) tArApachI strI, jio "tAre' + TapakI."] kasabamAM nAne jhabakate tAre, tArA [cAMdaraDuM vaparAtA senerI rUperI tArAnA rUpanI te te nAnI TIlaDI tAralI strI, jio 'tAra + gu. "I ' strI pratyaya] nAnuM tArAtAra kri. vi. chinnabhina, TukaDeTukaDA tArale pR. [saM. tAra + gu, "huM" svArthe ta. pra.] nAne tArA-teja na. [4e "tAro' + "tejI] tArAone prakAza tAreDiye [paNuM, dravatva tArAtmaka vi. [saM. tara ke tArA + mAraman + ] tArAtAraya na. [saM.] taralapaNuM, capaLatA, caMcaLatA. (2) pravAhI- enA rUpamAM raheluM tAravaNI sI. jio "tAravavuM' + gu. "aNa" . pra.] tArAdhipa, tArAdhIza,-zvara chuM. [sa, tArake tArA + adhis, + tAravI kADhavAnI kriyA, tArIja, "phAiDiMga' mIrA, rivara], tArA nAtha, tArA pati muM. [saM.], tArAtAravaNuM na. jio "tAravavuM + gu "aNu ku. pra.] pIDha puM. [saM. tArA + AjI] tArAone svAmI caMdramAM tAravaNu karavI e, tAraNa tAra-patha chuM. [saM.] AkAza tAravaNuna. [o "tAra' dvAra.] jariyAna kApaDa tArA-puMja (-puja) . [.] juo 'tAraka-puMja.' tAravavuM ja e "taravuMmAM. (2) dabAI gayelI cIjavastu ke tArA-bila(La) na. [sa.] jAtakane bhinna bhinna graho ane hisAbane bahAra kADhavAM. (3) belI pheravavuM. taravAvuM? nakSatronuM (kuMDaLImAM baLa, nakSatra-baLa. (ja.) karmaNi, kri. taravAvavuM? pre., sa. ki. tAra-bArasa(za) (-,stha) strI. [o "tAre' + tAra-vALo chuM. jio "tAra' + gu. "vALuM' ta. pra.] tAra 'bArasa,za.] hiMduomAM maranAranI tithine bArame divasa ophisane leke tAranA saMdezAnuM parabIDiyuM pahoMcADa- (je divase tArAonAM darzanavALI kriyA karavAmAM Ave che.) nAre paTAvALo ke sipAI tArA-bhavana na. saM.tArAonA rUpamAM thavAnI kriyA, (pe.) tAra-vibhAga 5. jio "tAra + saM.1 ja e "tAra-khAta' tArAmabhya paM jae "tAra-khAtuM.' tArAmaya zuM siM.] mAchalInA AkArano eka AkAzI tAravuM ja 'taravuMmAM. [(saMgIta.) tAro, 'sTAra-phriA' tAra- ti strI. [saM.] gAnanI 22 zrutiomAMnI eka muti. tArA-madhyavatIM vuiM. (saM., .] tArAonI vacce raheluM tAra-saptaka na. [4] maya saptakathI caDatuM sataka, TIpa- tAra-maMDala(La) (-mahuDala,-La) na. [sa.] juo "tArakasaptaka, (saMgIta.) [(saMgIta) maMDala.' (2) AMkhanI kIkInI AsapAsano bhAga. (3) tAra-sthAna na. [3] saMgItamAMnuM tIvra sUravALuM sthAna. (lA) eka prakAranI AtazabAjI. (4) maMdirane ghamaTa tArasthAnIya vi. [sa.] tArasthAnamAM raheluM. (saMgIta.) tArA-mAla(-LA) strI, (saM. e "tAraka-mAlA.' tArasvara . siM] saMgItamAM UMcAmAM UMcA svara. tArA mRga . [saM.] haraNanA AkArane eka tAraka-paMja, (saMgIta.) mRgazIrSa nakSatra, erAyana" (khagaLa. tArA A. [saM] tAro. (2) AMkhanI kIkI. (3) rAmAyaNa- tArAmaitraka na, tArA-maitrI strI, [saM] sAmasAmI kIkIo mAM vAlI vAnaranI patnI-aMgadanI mAtA. (saMjJA). (4) maLatAM racAtI maitrI, akasmika prema bo saMpradAyamAM mAnya eka devI. (saMjJA). tArAyaMtra (canga) na. [saM.) tArAone jovAnuM khAsa tArAkRti rajI. [saM. tAra ke tArA + mA-fa] tArAne prakAranuM yaMtra, dUrabina AkAra. (2) vi. tArAnA AkAranuM tArA rIha (-hya) strI. vADhakApa, kApapa tArAkSarI strI. [sa. tAra ke tArA + akSara + gu. "I' tArA-lana na. [saM.] juo "tArAmaitraka." ta. pra.] tArAonAnA rUpanI varNamALA tArA-vAMTa (Da) strI. [ja "tAre' + "vADa.) (lA.) tArA-khacita vi. [saM.] tArAthI khIcakhIca bhareluM saMyukata kuTuMba, avibhakta kuTuMba tArAgaNa 5. [{] tArAone samUhuM tArAzauca na [se. tAra ke tArA + mA-9], tArA sUtaka tArA-gucha . [4] tArAonuM jhUmakhuM, tAraka-puMja na, siM.] zaba-vahana karavAthI lAgatuM sutaka (je e ja tArA-geLI strIjio "tAre' + goLI.] (lA.) e divase sAMjha pachI tArA darzana thatAM nAdha dura thAya che.) nAmanI eka AtazabAjI tArA-nAna na. [saM.] maLasake tArAo hajI dekhAtA hoya tArA-graha . [saM.] maMgaLa budha guru zukra ane zani e tevA samaye karavAmAM AveluM nAhavAnuM. (2) juo pAMca grahone samUha, (pe.) 'tArAzauca. tAra-cAka na. [sa.] taMtra-zAstramAM jANItI eka dIkSA Apa- tArAMti (tArA kita) vi. si. tara ke tArA + ati) vAnA maMtranuM zubha tathA azubha sUcavanAruM eka cakra. (taMtra.) jAo "tArakata.' tArAcaMpA (cappA) zrI. jio 'tAre" dvArA](lA.) e tAriNI vi., strI. si.] tAranArI, uddhAranArI nAmanI eka AtazabAjI tArIkha strI. [ara. rAtri-divasavALe 24 kalAkane divasa, 2010_04 Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tArIkha 107 tAlikA dina, miti. [2 nA(-nAMkhavI (3. pra.) copaDAmAM paDavI. cha kara (rU. pra.) gamatanI pejanA karavI, 0 je dahADo-vAra lakhavuM. 0 5TavI (rU.pra) adAlata vagerene (rU. pra.) raMgaDhaMga jevA. (2) tamAze . 0 5 kesa calAvavAno divasa nakkI tha, mudata paDavI] (2. pra.) majhA AvavI. 0 esa (-baeNsa) (rU. pra.) tArIkha-vAra kri. vi. [+ juo "vAra.'] eka eka tArIkha sarakhAI AvavI. 0 macAva (rU. pra.) raMgata jamAvavI. alaga alaga heya ema, rejereja [0nA-nAMkhavAM meLavavA (rU. pra.) anukuLa thaI rahevuM] (u. pra.) jue "tArIkha nAkhavI.] tAla puM. "tALa.] tALo-veriphikezana" tArIkhiyuM na. jio "tArIkha+ gu. IyuM' ta. pra.] tArIkha tAla" (-phatha) strI. juo "hAla.' chApavAno sikko. (2) jemAM dina vAra sAthe mahine vagere tAlakI strI, jio "tAla + gu. I' strI pratyaya.] (lA.) noMdhAyela hoya tevA pratyeka kAgaLavALo AkhA varSane do, bALakanI TopI [jao TAlakuM! kelenDara tAla na. [ juo "tAla' + gu. kuM' svArthe ta. pra.] tArIja sI. [ a. arIja ] jameudhAranuM ke vistAra- tAlaphaTiyuM na. [ se. tA + jue "kUTavuM' + gu. iyuM' vALI vigatanuM sArarUpa tAraNa, " sTrekaTa." [0 kADhavI ku.pra.] tAla vagADI kIrtana karanAruM (kAMIka tiraskArano bhAva) (2. pra.) tAraNa teyAra karavuM] [yazogAna tAla-kSati strI. si.] tAla ApavAmAM thatI bhUla. (saMgIta.) tArIpha cI. [ara. tArI ] vakhANa, prazaMsA, stuti, tAla-ghaTanA strI, (saM.) tAlanI yojanA. (saMgIta.) tArI-mArI (tArI-mArI strI. [ ja e "tAruM' + "mAruM' tAla-ghata na, siM.) tADImAMthI tAraveluM dhI, "pAma-aTara" + beune gu. "I' strI pratyaya] (lA.) adhama prakAranI gALA- tAla-navamI strI. [saM.] bhAdaravA sudi nema. (saMjJA.) gALI, mammacara [tAre, tari, taravaiye tAla-5tra na. [saM.] juo "tADa-patra.' tAruM chuM. [o 'taravuM' + gu. "u" ka. pra.] taravAmAM niSNAta, tAla(La)-puTa na. [saM.] eka prakAranuM kAtila jhera tAruNI strI. [saM.] juvAna strI, yuvati tAla-pradAna na. [saM.] gAnArane tAla ApavAnI kriyA, tAya na. [saM., ayAvasthA strI. [+ saM. vAva-] (saMgIta.) [tAlAnusArI. (saMgIta.) javAnI, yovana, jobana [mAlikInuM bIje puruSa) tAla-pradhAna vi. [saM.] jemAM tAlanI mukhyatA che tevuM, tAruM (tAruM) sarva, vi. [ apa. tuThThANuM tane lagatuM, tArI tAlabaddha vi. saM.] saMgItanA tAruM-mAruM (tAruM-mAruM) sarva, vi, na. [+jae "mAruM.] raheluM, "ridhamikala. (saMgIta.)(2)/lA.) saMgata, "hArmoniyasa' (lA.) ahaMbhAva, hakkanI asamAnatA, bhedAda tAlabaddhatA strI. [saM.] tAlabaddha hovApaNuM tAre-stAra ki. vi. [ja e "tAra, dvirbhAva vacce trI, tAla-be-tAla vi. [ se. tAsa + kA. "be' + sa.] tAlanuM vi.ne e pra] barobara saMdhAI rahe ema, saLaMga ThekANuM na hoya tevuM, betAluM tAre chuM. [ saM. tA- > prA, tAma-.] jue "tAraka. tAla-bhaMga (-bha5) puM. [4] tAla tUTa e. (saMgIta.) [ asta thave (u. pra.) vAMkI ke mAThI dazA AvavI. 0 tAla-bhAtrA zrI. [saM.] tAlane samayanI daSTie nAnAmAM Uga, 0 khIlave (rU. pra.) caDhatI thavI nAne ekama. (saMgIta.) [mApa. (saMgIta.) tAro chuM. [ja "taravuM' + gu. "e" ka. pra.) jue tAru.' tAla-mAna na. [saM.] nRtta nRtya saMgIta vageremAM tAlanuM tArediyuM na. [ja "tADiye.](lA) e nAmanuM eka pakSI tAla-mukta vi. [saM.] jemAM tAlanuM baMdhana nathI tevuM. (saMgIta.) tAriye muM. jio "tAre'+gu. "eDuM'+ "iyuM" ta.pra.] tAlamela (-haza) strI. [saM. + "melavuM."] (lA.) TApaTIpa, nAne tAre, cAMdaraDuM. (2) zukrane tAre upara uparanI sajAvaTa tAratAra 4. vi. [ ja e "tAra, -dvirbhAva.] ja e "tAre- tAlameliyuM vi. [+ gu. 'iyuM . pra.] tAlamela karanAruM tAra. [0 javuM (rU. pra) jhapATAbaMdha javuM]. tAla-laya-zAstra na. [] saMgItanA tAla ane layane tAreya puM. [saM. tAra ke tArA + 38] tArAnuM ke tArAone lagatuM zAstra. (saMgIta) UgavuM esAMjha pachI dekhAvuM e tAla-vRkSa na. [saM.] ja "tA. tArkika vi. [saM. tarkane lagatuM, tarka saMbaMdhI, "jikala tAla-vRMta (.vRtta) na. [sa.] tADanI DAMkhaLI ke pattIonuM (hi), raeNzanAlisTika' (A.bA.), esTreTa' (ba.ka. tAla-vaicigya na. [4] tAlonI vividhatA. (saMgIta) ThA.), "DAyAlaeNTikala." (2) tarkavAdI. (3) 5. tavettA, tAlavya vi. [sa-] meDhAnI aMdaranA bhAgamAM AvelA tarkazAstrI, yAyika, 'laeNjiziyana," "sephisTa' (da.bhA.) mathALAnA tALavAne lagatuM, tALavAmAMthI UbhuM thatuM (vyaMjana tArya puM. siM] porANika mAnyatA pramANe garuDa pakSI vagere), "peleTala." (vyA.) (viSNunuM vAhana). (saMjJA.) tAla-hIna vi. [saM.1 jemAM tAlanuM ThekANuM nathI tevuM (saMgIta) tA thIka vi. [3] trIjane lagatuM, trIjAnuM. (2) trIja tAlAnu . si. tAru + anuro] tAla mujaba hevApaNuM tAla' che. [saM.] tADanuM vRkSa, (2) saMgItamAM ThekANuM mApa, tAlAliyuM vi. jio "tAlAvelI' + gu. "IyuM . pra.] ridhama.' (3) (lA.) majhA, raMga, AnaMda. (4) lAga, meke. tAlAvelI karanAruM, asthira cittanuM [caTapaTI (5) yukti, prapaMca. [0 A5, 0 de (rU. pra.) saMgIta- tAlAvelI strI. diyA. tahovigiyA] pAlAvelI, adhIrAI, mAM mApa pramANe Theke apa. 0 Ava (rU. pra.) majhA tAlikA strI. [sa.] tALI. (2) keka, koThe. (3) nedha, yAdI jhUimakhuM 2010_04 Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAlima tAliba vi. [ara.] icchA karanAra, icchanAra, icchuka tAliyA-rALa (-roLya) strI. [ravA.] rokakaLa, DArDa tAliyuM na. nAnI cIjo vahANamAM levA mATenuM lAkaDAnuM sAdhana, kaMpe.. (vahANa,) 1078 tAlI strI. [saM. sARsihA> prA. tAtjhiA] jue 'tALI.' tAlIma strI. [ara. taalIm ] zikSaNa, keLavaNI, 'TreiniMga.' (2) zArIrika keLavaNI [tAlImI nizALa tAlIma-khAnuM na. [+jue 'khAnuM.'] tAlIma-zALA, tAlImabaddha 1. [+ saM.], tAlIma-baMdu (-anha) vi. [+ phrA. 'kha6] tAlIma lIdhI che tevuM, 'TroinDa' tAlIma-bAja vi. [+ phA. pratyaya ] jae 'tAlImabaddha.' (2) (lA.) dhUrta, tAru tAlImabAjI strI, [ + gu.'IM 'ta, pra.] tAlImabAja hAvApaNuM. (2) (lA.) dhUrtatA, dhutArA-veDhA tAlIma-varga puM. [ + saM.] tAlIma ApavAnA varga (vyavasthA ane sthAna) tAlImAthI vi. [+ saM. ma| yuM.] tAlIma levA mAganAruM, tAlImanI icchAvALuM. (2) tAlIma laI raheluM tAlI-mitra jue 'tALI-mitra.' tAlImI vi. [jue 'tAlIma' + gu. 'I ' ta. pra.] tAlImane lagatuM, tAlImanuM. (2) umedavArI karatuM, zikhAuM, 'eprenTAIsa.' (3) kuzaLa, tAlIma-bAja, 'kira' tAlIza(-sa)patra na [ 'tAlIza,-sa' + saM.], zrI zrI. [+ gu. 'I' svArthe ta. pra.] eka jAtanA sugaMdhI cheDa tAlu na. [saM.] tALavuM tAluka-dAra huM. [jue 'tAlukA' + phA, pratyaya.] tAlukAnA vahIvaTa karanAra adhikArI. (ra) tAlukAnA dhaNI garAsithA tAlukadArI' vi. [+ gu. ' ta. pra.] tAlukadArane lagatuM tAlukadArI strI. [ + gu. I*' ta. x. ] tAlukadAraneA adhikAra ke vyavasAya tAlukA-kakSA strI. [jue 'tAlukA' + saM.] tAlukAnI sattA sudhInI sthiti, 'tAlukA-levala' tAlukA huM. [ara. taallukah] eka meTA gAmane vahIvaTI keMdra rAkhI AsapAsanAM gAmaDAMenA vahIvaTI ekama, mahAla, 'saba-DisTrikTa' tAlu-deza puM. [rsa,] tALavAnA bhAga, tALavuM tAlu-paTala na. [saM.] tALavAnuM paDa, tALavAnuM taLuM tAlu-pAka huM. [saM.] tALavuM pAkavAnA roga tAlu-pRSThana. [saM.] jae 'tAlu-paTala.' [la uparanA) tAlu-mUla(-La) [rsa.] tALavAnA mULanA bhAga (jihvAtAlu-sthAna na. [saM.] tALavuM (jyAMthI tAlavya svarA ane vyaMjanA uccarita thAya che.) (vyA.) d. tAlavya. (nyA.) tAlusthAnI vi. [saM., puM.], nIya [saM.] tALavAne lagatuM, [mathALAnA bhAgamAMnuM paDa tANuM na. [jue 'tAlaOM' + gu. *'ta. pra.] pInA tAle na. [ara. tAli] bhAgya, nasIba, kiMsamata tAle-vara vi. [+ fA. pratyaya], tAlu-vaMta (-vanta), tAlevana vi. [+ saM. vAn puM. > aMta] bhAgyavAna, nasIbadAra, _2010_04 tAvita salAgI. (2) (lA.) dhanika, paisAdAra, zAhukAra tAlevArI srI. [jae 'tAla' dvArA.] bhAgya, nasIba. (2) zrImaMtAI, zAhukArI. (3) utkarSa, caDatI tAletha na. [saM. rAja + ] tAlanI ekarUpatA, tAlanA sumeLa. (saMgIta.) tAlATe puM. [saM. jJA- dvArA] jue 'tALATa.' tAva. huM, [ saM. sAva > prA. tAva, prA. tatsama] zarIra tapI AvavAnA rega, javara, mukhAra. [. devA (rU. pra.) mUche vaLa deve] tAva puM. jue tA.' tAla-cata vi. [+ saM.] tAvamAM sapaDAyeluM tava puM. [jae tAva' dvArA.] tapATa, tApa tADhiyA paMpa (-55) puM. [aspaSTa + aM.] (lA.) khetInuM eka jAtanuM ejara tAvaDI strI. [jue 'tAvaDA'+ gu. 'I' pratyaya.] kaDhAI, peNI. (2) kAnA grAphanI cUDI. [. taDhAkA karavI (2. pra.) khAvA ane na hovuM] tAvaDI-vAjuM na. [+ ja A 'vAja.'] thALI-vAja, 'grAmeAkeAna' tAvaDo puM. [jue tAvaO' + gu. ' uN' ta. pra. ] dUdha dhI gALa vagere ukALavAnuM meDhuM akarDiyuM, kaDAyuM, teNeA. (2) (lA.) ghI taiyAra karavAnuM kAryAlaya tAjaNa` (-ca) strI. [jue 'tAvavuM'+ gu. 'aNu' katR'vAcaka.] tAvavAnuM sAdhana-kaDhAI, kaDAyuM, tavA-tavA tAvaNu` (-ca) strI. [ ja'tAvanuM' + gu. aNu' rR. pra, kriyAvAcaka] tAvavAnI kriyA. (ra) (lA.) kaseATI, parIkSA tAvaNI srI. [jue 'tAvavuM' + gu. 'aNI' rR. pra.] tAvavA nI kriyA ke rIta tAva-tariyA puM. [jue tAva.' + tariyuMA.' ] trIje trIje divase AvatA tAva, tariyA tAva tAvadAna na. [. tAdAt kAgaLa-patro rAkhavAnI khAnAvALI peTI. (2) khArInA kAca. (3) khurasI-ghATanI pAlakhI tAvadAnI strI, [+ gu. I'ta. pra.] jue 'tAvadAna(1).' (ra) (lA.) eka prakAranI rezanI tAva-ra vi. jiA tAva + 'rAkhavuM' + gu. ''' rR. pra.] (lA.) AkarA svabhAvanuM, tAmasI tA-varasuM na. [jue 'tA" +-'varasa'+ gu. uM'ta. pra.] pahelI vAra ja kheDavAmAM AvelI jamInanuM paheluM mahesUlI varSa. (ra) vi. pahelI kheDanuM tAruM na. mANeka ane pannAnuM pahela pADeluM naMga tAvalI strI. [jue.'tAvaluM' + 'I 'zrIpratyaya.] tAvanI AchI jarakI, tAvaluM tAvaluM vi. [jue 'tAva' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] tAvavALuM, tAva AvyA hoya tevuM. (ra) na. Ache| tAva tAvavuM sa. kri. [saM. sAp >= prA. tAva, prA. tatsama ] tapAvI garama karavuM. (ra) (lA.) kaseATI karavI. parIkSA karavI. (3) UlaTabhera tapAsa karavI. tAluM karmaNi,, kri, tavAvavuM pre., sa. kri. [tAveluM. (2) (lA.) kaseluM tAvita vi.ji'tAvavuM' + saMta bhU.kR.ne pra.] Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAvita tAvI zrI. [saM. sAttvitA > prA. sAvimA] jue 'tavI.' tAvIja na. [ara. tavI ] gaLAmAM khAvaDe kAMDA vageremAM AMdhavAmAM AvatI maMtra lakhelI ciThThI, yaMtra, emyuleTa' tAvI-tavI strI. [jakheA 'tAvI' + 'tavI.'] jue 'tavI.' tAvI(-ve)thI strI. [jue *tAvIyeA' + gu. 'I ' skrIpratyaya.] nAnA tavIthA tAvI(-ve)thA puM. [jue 'tAva' dvArA.] reTalI roTalA vagere tAvaDImAMthI upADavAnuM lekhuM, pittaLa vagerenuM capaTA mAMnuM hAthAvALuM sAdhana. (ra) .(lA.) dAjhavAthI cAmaDI upara paDeluM cAThuM tAsa na. [ara.] mairanA AkAranuM eka vAdya tAlUsa-khAja vi. [+ phA. pratyaya] tAsa vagADavAmAM niSNAta tAvethI jue 'tAvIthI.' tAvethA jue 'tAvIthA.' tAvA puM. [jue 'tAvavuM' + gu, 'e'kuM. pra. ] mAkhaNa ukALI ghI karavAnI kriyA. (ra) (lA.) .khAtarI karavAnI kriyA, cakAsaNI tAzerA puM. [ara. tAsIr] jue 'tAsaure.' tAsa puM. adhyApana-adhyayananA nakkI gALA, 'pIriyaDa' karelA pratyeka tAsaruM chuM. eka jAtaneA rezamI kasaba tAsaka . [ara. (tAs' = moTA thALa + gu. 'ka' svArthe ta. pra.] aDALI, mATI chIcharI rakAbI, 'pleTa' tAsakrenDI strI. [+ gu. 'huM'svArthe ta. pra. + 'I" ' srIpratyaya], tAsI strI. [+' I ' svArthe ta. pra.] nAnI tAsaka, rakAbI tAsa-cI pu. [ara. 'tAs '+ turkI, 'cI' pra.] kalAkanA DaMkA vagADanAra mANasa tAsaNa (-Nya) sI., -NI [jue *'tAsavuM' + gu. 'aNu''aNI' . pra.] tAvAnI kriyA-kArIgarI. (2) epa, caLakATa tAsate| puM. [aa. tAtaha ] caLakatuM eka jAtanuM rezamI kApaDa tAsatA-pIMjaNa (-Nya) strI. [+ jue 'pIMjaNa.'] (lA.) e tAsavuM jae 'tAkavuM.' strI tAsaLI zrI. juo tA(-tAM)saLuM' + gu. 'I' pratyaya.] jue 'tAMsaLI.' [ta. pra.] jue 'tAMsaLuM,' tAsa" na. [ara. 'tAt '-meTe thALa + gu. 'chuM'svArthe tAmAsika na. juie 'tAseA' +aM] jue tAse,' tAsIra zrI. [ara.] ghATa, chApa, pratikhima. (2) khAsiyata, va, svabhAva -. tAsIrA puM. [+ gu. 'e' svArthe . pra.] (lA.) prabhAva tAruM na. [ara. 'tAt ' = moTA thALa] jue 'tAMsuM.' tAsA huM. [jUe tAsatA.'] baMgALa vageremAM kozeTAnA TukaDhAemAMthI banAveluM eka kApaDa (khAsa karI saurASTramAM pAghaDImAM vaparAtuM) dharmAMdhatA, dharmAMdhapaNuM tAsukhI strI. [ara. 'taastum ' + gu. 'I ' svArthe ta.pra.] tArakaryuM na. [saM,] takarapaNuM, cArI karavApaNuM, taskara-tA tALa puM. [rsa. tAz2a] jue 'tAla(1).' (ra) karatALa tALa-puTa jae tAla-puTa.' _2010_04 tALA tALavI strI. gADAnA zUDiyA ane hAthalAnI baMne bAjue leDhAnI dharInuM kANAMvALuM jaDavAmAM AveluM sAdhana tALavIne strI, yAnidvAramAM garbhAzaya UtarI AvavAnA rega, yAti-bhraMza 1079 tALavuM na. [sa tAluh--> prA. tAjuba--] mAMnI aMdaranA madhyamAM Avele ghUmaTanA AkAranA bhAga, tAlu.[-vegeALa coTADavA, -ve goLa lagADavA, (-goLa-) (rU. pra.) lAlaca batAvavI, -je jIva (rU.pra.) becenI, phikara, citA] tALA-kUMcI strI. [jue 'tALuM' + uMcI.'] tALuM ane kUMcI, (2) (lA.) e nAmanI eka ramata. (3) bhAgyanA paTTA. [. karavI (rU.pra.) vastuene surakSita rAkhavAnuM karavuM] tALA-khAlAmaNI strI. [ja 'tALuM' + 'khelavuM' + gu. 'AmaNI' kR.pra.] tALuM khAlavAnuM mahenatANuM. (2) (lA.) karaje rUpiyA levA apAtA ArAkI lAgA tALA-baMdha (ba) vi. jue 'tALuM' phA. and'] jene tALuM vAsavAmAM AvyuM hoya tevuM (ghara vagere) tALA-baMdhI (-badhI) strI. [-gu. 'I` ' ta. pra.] kabajAnI dRSTie makAna-dukAna-kArakhAnAM-kAryAlayA vagerene tALAM lagAvavAnI kriyA, kAmabaMdhI, lokAuTa' tALiyuM vi. jio 'tALI' + gu. 'iyuM' ta.pra.] bhAtra tALI pADI dUra rahenAruM svAthI (saguM) tALI strI. [saM, tAAi > prA. tAmiA] hatheLIne sAmasAmI athaDAvavAthI thatA paTAkA. (ra) hukkAnI calamanI kAThInI AjubAju thoDuM DhAMkaNa kareluM hoya che e bhAga. [. ApavI, . devI (.pra.) vacana ApavuM. (2) saMmati khatAvavI. Aaa avAja (rU. pra.) leAkeAnAM vakhANa, 0 paDhavI (rU.pra.) kuMjetI thavI, 0 pADhavI (rU. pra.) uttejana ApavuM. . lAgavI (rU.pra.) ekatAna thavuM. * levI (rU.pra.) hAmAM hA meLavavI, . lAgavI (rU. pra.) huma cAlavA hAtha-tALI daI ne nAsavuM (rU. pra.) vacana-bhaMga karavA] tALI-jora (-Datha) zrI, jiA 'tALI + 'joDavuM.'] e hatheLI joDAya te rIte be thAMbhalAne cheDemathALe ardhA phrAMsathI kApI ceATADavAnI kriyA, hAsviMga' (ga.vi.) tALI-gheluM (-dheluM) vi. [+jue gheluM.'] prazaMsAmAM tALI paDe evI cAhanA ke vAsanAvALuM tALI-sAMdhA puM. [+ jae 'sAMdhA.'] jae 'tALI-joDa.' tALuM na. [sa, tA- > prA. sAma-] bAraNAM vagere vAsavAnuM yAMtrika sAdhana (e sAMkaLanA nakUcAmAM bharAvAya tema AgaLAnI jema paNa AvI zake), sAMcavaNuM, [. tUTavuM (rU.pra.) ceArI thavI, temanuM (rU.pra.) cerI karavI, devAnuM (rU.pra.) niveza javA. (ra) khelavAnuM baMdha thaI rahevuM. devuM, bhIDhavuM, . mAravuM, . vAsavuM (rU.pra.) sAMkaLanA nakucAmAM tALuM lagAvI baMdha karavuM. nasIe tALuM (3.pra.) kamabhAgIpaNuM] ra tALe-chaMda(-dha) ( banda, " ~) puM. jue 'tALA' +kA.'antra.] khAnAM pADI karavAmAM AvelI hisAbanI rajUAta tALA puM. kharI khATA hisAba jANavAnI yukti. [. esA (bheMsavaeNA), 0 maLaveA hisAbamAMnI bhUlacUka nIkaLI jI] Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tALoTA 1080 tasa tALA , ba. va. jio 'tALI' dvArA. mATA paTAkAnI tAMtrika (tAtrika) vi. [saM] taMtra-zAstrane ke taMtra-vidyAne lagatuM. tALIo pADavI e, TAbeTA. (2) (lA.) gapa, hiMga (2) taMtravidyAnuM jJAna dharAvanAra, taMtrajJa, taMtra-vettA. (3) tALA chuM. jio "tALoTA."] jao "taLeTA." (lA.) jAdugarane lagatuM. (4) jAdugara taubha. [sa. tAva > apa. tAm , tAa] to, tyAre tAMtrikI (tAnnikI) vi. sI. [saM. taMtravidyAne anusaranArI tAM (ta) juo tahAM." prakriyA tAMka na. lUgaDuM, kapaDuM tAMdaLaje kuM. [sa. tanvI - > prA. taduriMgama-] eka tAMkha vi. bAbariyuM, samevaDyuiM jAtanI bhAjI, tAMjaLiye, tAMdaLiye tAMgaha sa. kri. uDADavuM tAMdaLA puM, bava. [sa. taDu-, taDutrama- > prA. ] tAMgaDI strI. ghoDA upara lAdavA mATenI dorI-gUMthelI chAlakI | (sALa ke DAMgara kadanA phalelA) cAkhA ['tAMdaLaje." tAMgI jI. [baMgA.) e nAmanuM eka hathiyAra (zastra) tAMdaLiyA paM. [saM. tatyuTIva- > prA. taMduhAga-] juo tAMjaLiye juo "tAMdaLaje." tAMdula (tAbdula) 5. ba.va. [saM. taduru, tanduruprA . saMtu, tAMTI . vaNakara paraMtu gu.mAM vagaya dvALuM uccAraNa rUDha] jAo "tAMdaLA." tAMva (tADava), vRtta, nRtya na. [saM.] mahAdevanuM tAMbaka na, jie "tAMbu' dvArA.] juo trAMbaTha.' mardAnagI-bhareluM nRtta ke nRtya, (2) (lA.) tophAna. [va tAMba' vi. si. tAjha > prA. saMva + gu. "Da" svArthe ta.ka.] macavuM (rU.pra.) varasAda vagerenuM bhAre tophAna thavuM] jao trAba.' [trAMba8. tAMTiyo chuM. baLada tAMbara (Da) strI. jio upara "tAMbaha" vi.] juo tAMDu na. vecAu bhesanuM ToLuM tAMbA na., ba. va. jio "tAbaDuM.'] jao "trAMbaDAM.' tAMDe puM. jio "tAMDayo."] vaNajAra, vaNajArAno kAphalo tAMbadi kuM. [jao lAMbaDI'+ gu. "iyuM' ta. pra.] juo tAMta (tya) sI. [saM. tag .] AMtaraDAnI banAvelI derI "trAMbaDiye." ['trAMbaDI." (pIMjArAnI pIMjaNa vagerenI). (2) dhanuSanI derI, pratyaMcA, tAMbaDI strI. [jae "tAbaDuM' + gu. "I" pratyaya.] e paNa. 0 jevuM (ra.a.) khUba cIkaNuM, 0 tUTavI (u.pra.) tAMbarDa vi. jio "tAMbaDa' + "u" svArthe ta. pra.] jAo AzA naSTa thavI] trAMbaDuM." tAMtaNa . siM tattva dvArA tAMtaNe, dare. (2) rese tAMbaDe muM. jio "tAMbaDuM."] ja trAMbaDe." tAMtaNiyuM vi. [+gu. "thayuM ta. pra.] tAMtaNAvALuM tAMbA-kAMTe ja "trAMbA-kAMTo." tAMtaNe puM. jio "tAMtaNa' + gu. "e" vArthe ta...] tAMbA-kaMDI juo "trAMbA-kaMDI." dore, dhAge, taMtu. (2) rese. [Ne jIva, -prANa tAMbA-genI juo "trAMbAgALI.' (.pra.) ucATa. 0 phUTa (rU. pra.) AvaradA pUrI thavI]. tAMbA-ghaDe e "trAMbA-ghaDe." tAMtayaDI strI, jio "tAMtaraDI,'-pravAhI uccAraNI o tAMbA-cAra e "trAMbA-cAra." tAMtaraDI'-tAMtaiiDI." tAMbA-nANuM e "trAMbA-nANuM." tAMtara puM. pATaDAne uparano bhAga, taMtra ka. (sthApatya) tAMbA-pataruM jue "trAMbA-pataruM.' tAMtaraDI strI. [saM. tatra-> arvA. taddabhava "tAMtara' + gu. tAMbA-5nuM juo "trAMbA-paDyuM." huM svArthe ta. pra. + 'I' strIpratyaya] pAtaLo jhINe tAra tAMbAkhehara (-2) jue "trAMbA-mahera." ke dhAge. (2) cAmaDAnI ke AMtaraDAnI vAdharI tAMbA-rAya e "trAMbA-2Aya." tAMtaravuM sa. i[sa, tatra > arvA. tadabhava ritara' -tAMtara." tAMbA-varaNuM "trAMbAvaraNuM." juo "daMtaravuM,' baMne eka.] (lA) kasAvavuM. (2) chetaravuM. tAMbA-vaNuM ja trAMbA-vaNuM." kesalAvavuM. (3) maMtrAdithI vaza karavuM. saMtarA karmaNi, tAMbA-sALa (99) ja "tAMbA-sALa." ki. saMtarAvavuM pre, sa, ki, jie tAMtara.' tAMbiye ja e "jhAMbiye." tAMtaro 6. jio tAMtara' + gu. "o' vArthe ta. pra.] tAMbI ja "trAMbI." tAMtava (tAntA) vi. [saM] tAMtaNAnuM baneluM, taMtunA svarUpanuM tAMbuM na. [se. tApra- > prA. saMva-ma- juo trAMsuM.' tAMta-vaDakuM (tAMtya-) na. jio "tAMta' + "vaDakuM.'] (lA.) tAMbUla (tAmbala) na. [saM.) nAgaravelanuM pAna krodha, gusse guNa, "DaTiliTI' tAMbUlika (tAmbalika) vi. [sa.] nAgaravelanA pAnane lagatuM. tAMtavatA (tAntava-tA) zrI. saM.] tAra kheMcI zakAya e (2) 5. taMbeLI tAMtA-baMdha(-bandha) vi. jio 'tAMta' + phA. "ba6.'] (lA) tAMbUlI (tAbUlI) sI. [saM.] nAgaravela ekarAgavALuM, saMpIluM [o "tAM. tAMbUlIra 1, 5. [sa, muM.] taMbeLa [troberI." tAtI jI. [ja e "tAta' + ga. "I" pratyaya.] (lA.) tAberI vi. [ja e "tAMbu' + gu. 'erI' che. pra.|ja e tataDI sI. jio "tAMtaraDI,' -pravAhI uracAraNa jue tAMbero chuM. [mara. tAMberA] baTAkAmAM te eka prakArane roga 'tAMtaraDI.' zreNI, pati, hAra, katAra tAMbela che. hAla-kAca [UMcA kAMThalAne thALa, trAMsa tAtA . jio "tAMta' + gu "o' svArthe ta. pra.] (lA.) tAMsa pu. [ ara. 'tAsa-maTe thALa] tAMbA ke pittaLa 2010_04 Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAMsavuM 1081 ti-bArI tAMsavuM sa, kri. trAsa ve, pajavavuM, taMmAthuM karmaNi, kri. haMsAvavuM pre., sa. kri. tAMsaLavuM sa. kri. zekavuM. 'saLAvuM karmaNi, kri, taMsaLAvavuM pre., sa. kri. [jue tAMsaLuM.' tAMsaLiyuM` na, jie 'tAMsaLuM'+ gu, 'ryuM' svArthe ta.pra.] tAMsaLiyuMDai na, rezamI kApaDanI eka jhINI jAta tAMsaLI strI. [jue 'tAMsaLuM' + gu. 'I' rAkhavAnI leAkhaMDanI peTI ke kabATa. (ra) sarakArI nANAadhikArInA havAlAnuM kAryAlaya. (3) (lA.) saMdhAsanA vikAnA DabalAvALA bhAga tiberI-adhikArI vi., puM. [+ seM., puM.] sarakArI TrejharI uparanA amaladAra, tittera, 'TrejharI-oNphisara' tijorI-kArakuna puM. [ jue 'kArakuna." sarakArI TrejharI upara kAma karatA karmacArI, 'TrejharI-klArka' bharavAnuM kAgaLiyuM pratyaya. ] nAnuM tAMsaLuM. (ra) tAMsaLI ghATanuM mAthAnuM akhtara. [teratizerI-calaNu na. [+jue 'calaNa.'] tijorImAM rakama tAMsaLI (rU. pra.) kALai(gheDiyA) kADhI AhIra sagara sathavArA rAjapUta mera rabArI bharavADha vALaMda kuMbhAra cAraNa ane khAravA e saurASTranI eka bhANe jamanArI jJAtie] tAMsaLuM na. [jue 'tAsaO' + gu. 'chuM' svArthe ta. pra.] meTuM chAliyuM, UbhA kAMThAnI nAnI thALI jevuM vAsaNa, tAsanuM tasayuM na., - puM. [jue tAsa'+ gu. iyuM' svArthe ta. pra.] jae tAMsaLuM.' tAMsuM na. [jue 'tAsa' + gu. '*' svArthe ta. pra.] akaDiyA ke kaDAyAnA ghATanuM dhAtunA patarAnuM cAmaDuM maDheluM e dAMDIethI bajAvatuM vAdya, trAMsuM tiDIma-taDhAka va. [ravA.] (lA.) varaNAgiyuM, chelachabbIsuM titaraDI strI, kANu pADavAnuM sutAranuM eka ennara titaraDIne srI. [ravA.] baLatarA, cicaraDA, vedanA titara-khitara vi., kri. vi. [hiM.] Ama-tema, ahIM-tahIM, jyAM-tyAM titAliyuM vi. [jue 'jue 'ti-tAlI' + gu. 'iyuM' svArthe ta, pra.], titAlI vi. [saM. ftratA > arvA, tadabhava 'titAla' + gu. ' I ' ta, pra.] (lA.) vAtavAtamAM gusse thanAruM. (2) dhAMdhala-khAra, dhAMdhaliyuM. (3) vAtavAtamAM jhaghaDI paDhanAruM [titAlIpaNuM tAMhAM (tAM:) jae 'tahAM.' (padmamAM.) tikama (tikaDam) na, [marA, 'tika3] (lA.) niyama vagere titAlI-veDhA puM., kha. va. [jue 'titAlI' + 'veDA,'] mAMthI chaTakavAnI yukti ti ja 'TikaDa.' tiko puM. [sa, tritta dvArA] gaMjIphAnuM tIDInuM pAnuM, tiggA tikta vi. [saM.] kahevuM. (ra) (gu.mAM) tIkhuM ti-tA strI. [saM.] kaDhavA svAda. (ra) (gu.mAM) tIkhe| svAda tikhAra puM. [saM, tIkSNA, > prA, tilAma-] (lA.) titikSA zrI. [saM.] sukha duHkha vagere 'Dho sahana karavAnI vRtti, sahiSNutA, khAmeAzI [che tevuM titikSita vi. [saM.] jene vize titikSA karavAmAM AvI titikSu vi. [saM.] titikSA karanAruM, sahiSNu titIrSo strI. [saM.] tarI javAnI-pAra UtaravAnI icchA tAryuM vi. [saM.] tarI javAnI-pAra UtaravAnI icchA karanAra titUlI srI. e nAmanI eka vanaspati tittira na. [saM., puM.. tetara pakSI tithi srI. [saM., puM., zrI.] kArttika vagere hiMdu mahinAnA te te divasa, miti. (ra) (lA.) zrAddhanI ke sAMvatsarika(chamacharI)nI miti tithi-kalpa chuM. [saM.]te te tithie karavAnuM zAstra-sacita kArya tithi-kSaya puM. [saM.] cAMdra mAsamAM e sUryaMdaya vacce samAI jatI sUryodaya vinAnI miti heAvI e. (yA.) tithi-gaNita na. [saM.] caMdranI gatine anusarI gaNavAmAM AvatuM tithie nakkI karavAnuM gaNita. (ye|.) tithipatra puM. [saM., na.] tithionI noMdha rAkhatI pustikA ke kAgaLa, paMcAMga, 'kaeNlenDara' aMgArA, TAMDA tigAvavuM, tigAryuM jue 'tIgayuM'mAM. tiggI zrI. [jue 'tiggA' + gu. I ' srIpratyaya, hiM] gaMjIphAnA pAnAMnI tIDInuM te te pAnuM tigme puM. [saM. tri>= zau. prA. tti dvArA] jue 'tikro,' tigma vi. [saM.] pracaMdra, prakhara, AkaruM (taDhakA vagere) tigma-tA strI. [saM.] pracaMDatA, prakharatA, AkarApaNuM (sUryanA tApa vagerenuM) [vALA) 2 ceM tigmAMzu (tibhAzu) puM. [saM. tigma + aMzu] (pracaMdra kiraNAtiSata (tikata) vi. [saM. tik (pANininI paribhASA pramANe dhAtuone lAgatA kALa-arthanA te te pratyaya) + anta] jene kALa ke arthanA pratyaya lAgyA che tevuM te te (kriyApada-rUpa tema evA te te pratyaya paNa) ticakAruM vi. [ravA.] TacUkaDuM, nAnA AkAranuM, kharuM. (2) aTakakheluM, cabAvaluM tichAvavuM, tiAvuM jue 'tIchavuM'mAM, [levaDadevaDa tijJarata srI. [ara.] vepAra, rAjagAra. (2) ApaNe, vyavahAra, tijAratI vi. [+ gu, 'I'ta. pra.] vepArane lagatuM tijJariyyata strI. [ara.] vepAra-rAjagAranI paristhiti tiberara vi., puM. [aM. Trejharar] khajAnacI, nANAMnA sara kArI amaladAra, kAzAdhyakSa tiberI srI. [aM. yUharI] kiMmatI jara-jhaverAta ane nANAM t 2010_04 tithi-vRddhi strI. [saM.] eka ja tithimAM e sUya samAI jAya e prakAranuM hAvApaNuM. (yeA.) ti-pAI zrI. [saM, tri-pAliA > prA. tti-pADmai] traNa pAcAvALuM meja, TipAI, tripAI tipAtI zrI. e nAmane eka vele tipiTaka juo 'tripiTaka.' ti-peALiyuM na. [saM tri > gu. ti' + poLa' + gu. 'thayuM' ta.pra.] jue tri-pALiyuM.' ti-khArI strI. tri-alfil > prA. tti-vAri] khAsa karIne puSTimArgIya maMdiromAM garbhagRha sAmenA khullA Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tibeTa 1082 tila mAtra cikanI beu bAjunI traNa traNa bAraNa ke jArIovALI tirya-kaNa chuM. [saM.] kATakhaNa na hoya tevo khUNo.(ga) osarI. (puSTi.) tiryakatA strI [saM.] trAMsuM hovApaNuM tibeTa paM. na. [saM. triviSTA > prA. uta-vidyuma- dvArA zakya] tiryaka-paricheda luM. [saM.1 AsapAsa karela trAMse kApa himAlayanI uparane uttara najIkane pradeza. (saMjJA.) tiryaga na. siM. utA ] jae "tiryaka(2)." tibeTI vi. [+ gu. I' ta.ka.] tibeTane lagatuM, tibeTanuM tiryagati strI. [saM.) trAMsI gati. (2) pazu-pakSI vageremAM tibata puM, na. jio tibeTa, hi.] juo tibeTa. janma tha e tibata vi. [jao tibeTI," hiM.] juo tibeTI." tiryagamana na. [saM.] juo "tiryagati(1)." tibbI vi. [hiM.] vaghaka saMbaMdhI [eka prANI tiryajAti, tiryAni zrI. bhi] mAnava sivAyanI pazutimi . [saM.] samudramAM pedA thatuM mAchalAMnI jAtanuM pakSI vagerenI jAta timira na. [saM.] aMdhakAra, aMdhAruM tiryaMgrekhA strI, siM.) trAMsa mAratI lITI. (2) ADI lITI timirAvRta vi. [+ saM. mA-vR] aMdhakArathI gherAyeluM ke lITIone UbhI ke trAMsI kApatI lITI. (ga) timaMgaLa (timaphaLa), tibiMgila(La) timila,-La) tiryaca, tiryaMca na. [saM. tirthan mULa zabda ja] juo chuM. [saM. tamA ], tibiMgala(La) (timigila,-La) . "tiryaka(2).' [sa.] timi nAmanAM dariyAI prANIone khAI janAruM tila 5. [saM.] (jemAMthI tela thAya che te) tala (dhAnya). moTuM dariyAI prANI (2) (lA) zarIra upara thatA te te kALo nAno DAgha ke tiyAM (tiyAM) kri. vi. [apa. utaf] tyAM. (padyamAM.) TapakuM, tala tiraka chuM, -sa, sayuM vi. [saM. tithaigna dvArA prA. tiriva8- tilaka na. [sa, pR.] e nAmanuM eka jhADa. (2) kapALamAM uttara + gu. "G" ane "IyuM' ta. pra.], tiraskrIna vi. saM.1 karavAmAM AvatuM caMdana kesara kaMku haLadara vagerenuM suzobhana, trAMsuM, eka bAju vAMkuM, tIra chuM TIluM. (3) kaMku vagerenuM AkhuM ke be rekhAnA rUpamAM nIcethI tirachAvavuM e 'tAravuMmAM. vALeluM ke khuhaluM rekhAMkana, urvapuM. (4) eka prakAranuM tiraskaraNa na. [saM.] tiraskAra karavAnI kriyA, dhikkAranuM e makAna, (sthApatya.) (5) 5. mahArASTranA brAhmaNanI eka tiraskAra, dhikkAra, tucchakAra, haDadhata karavAnI kriyA avaTaMka (sara0 bALa gaMgAdhara tilaka-TILake). [ karavuM tiraskaraNa strI. si.] pahada, ca, aMtarapaTa, (2) aya (rU. pra.) rAjagAdI para besADavuM. thavAnI vidyA tilaka-kAda . [saM.] e nAmane eka rAga. (saMgIta.) tiraskaraNIya vi. [saM.] tiraskArane pAtra, dhikkAravA yogya tilaka-kriyA strI. [saM.] kapALamAM caMdana kaMku haLadara vagerethI tiraskariNuM strI. [saM.] juo "tirakaraNa." karavAmAM AvatuM suzobhana hiya tevuM tirasakAra chuM. [sa.] dhikkAra, tiraskaraNa, tukAra tilaka-dhArI vi. [sa, .] kapALamAM tilaka kriyA karI tiraskAra-pUrvaka vi. [saM.1 tiraskArathI, tucchakArathI, tilaka-paMcAMga (-5-cA ) na. [sa.] lokamAnya bALadhikkArapUrvaka gaMgAdhara TILake calAveluM paMcAga (e paripATIe paNa tiraskArayukta vi. [saM.1 tiraskArathI bhareluM mahArASTramAM paMcAge thAya che.) tiraskAra-vAcaka vi. [saM.] tiraskAra batAvanAruM. (vyA.) tilaka-mudrA na., ba.va. [saM] kapALamAM tilaka ane zarIranA tirakAravuM sakri. [, tatsama] tarachoDavuM, dhikkAravuM. aMgomAM viSNu vagerenAM AyudhenI karelI chApa tirasakArAvuM karmaNi, kri. tilakAyata vi, 5. siM. tistra + mA-thata] jene kapALamAM tiraskAriNuM vi., sI. [saM.] tirarakAra karanArI strI gAdIe besADatAM tilaka karavAmAM AvyuM hoya tevA tiraskArI vi. [sa, j] tiraskAra karanAruM, dhikkAranAruM AcArya (puSTimArganI sAta pIThanA AcAryomAM sAte tiraskArya vi. [saM.] jue "tiraskaraNIya.' pIThonI uparanA pradhAna pIThanA AcArya, TikAyata, Tiketa tiraskRta vi. [sa. tirakAra pAmeluM, haDadhata thayeluM, (rajavADAmAM enA uparathI "TilAta--"tilAtI rUDha thaye che, tarachoDAyeluM, dhika kRta [tiraskAra." paraMtu pATavI kumAranA arthamAM) tirati , tirakiyA apI. siM] jAo "tirakaraNa- tilakiyuM na. [saM. tijJa + gu. "yuM? ta. pra.] kapALamAM tirAha (-Daya) jI. juo "taraDa.' tilaka karavAnuM chApuM. (2) caMdana kaMku vagere bhIMjavIne tirodhAna na. [4] DhaMkAI javuM ke adAya thaI javuM e, 2AkhavAnuM nAnuM vAsaNa (kaMkAvaTI vagere) aMtardhAna. (2) AchAdana, TAMkaNa tilakhI strI. [sa. sisTa dvArA] zarIra upara tala tiro-bhAva chuM. (saM.] adazya thaI javuM e, aMtardhAna thaI tila-dvAdazI strI, [saM.1 je bArase tala khAvAnuM vrata hoya javuM e. (2) nAza [thaI gayeluM tevI e hiMdu mahinAnI bArasa. (saMjJA) tire bhUta, tihita vi. [sa.] tibhAva pAmeluM, adazya tila-parNa na. [saM. banAvelo zabda] "TarpenTAina' (tela) tirtha vi. [saM.] juo "tirakachuM." tila-pAtra na. [saM.] (dAnamAM ApavA mATenuM) talathI tirthaka vi. [saM. tirthan > utarya] juo "tirakachuM.' bhareluM vAsaNa (2) na. mAnava sivAyanuM che te prANI-pazu-pakSo vagere tila-mAtra kri. vi. [saM.1 tala jeTaluM thoDuM 2010_04 Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tilavA 1083 tADI tilavA . [sa. tiTa dvArA] (puSTimArgIya maMdiramAM makara- tihAM ki. vi. apa. tAM] jAo "tyAM.' ('ghamAM.) saMkrAMtinA prasaMge dharavAmAM AvatI) talanI banAvelI ekavAnI hiMsuDe (tinuDA) muM. AkhA caNAnuM pANIvALuM zAka tilavADe !. e nAmanA eka tAla. (saMgIta.) ta(-trI)kama', 0, 0rAya (jI) puM, ba.va. [saM. trima tivANu na. e nAmanI eka vanaspati >prA. tivama + ja "jI" -"rAya.'] viSNune vAmanatilasma, smAta 5. [ara. "tilasma' e. 1. "-smAtu' avatAra (e uparathI e nAmane viSNu), trIkamarAyajI ba.va.] acaMbAnI vAta, jAdu, camatkAra tA(-trI)kamara eka cheDe aNI ane bIje cheDe pAnatilamAtA vi. + gu. I? ta. pra.), tila-mI vi. [+ vALuM khodavAnuM hathiyAra, eMha gu. 'I'ta, pra] jAduI, camatkArathI bhareluM, acaMbA K-trI)kamajI,-rAya(07) e "tIkama," upajAve tevuM tIkI strI. [sa. tri-dvArA] jue "tADI." tilaMga (tila) puM. siM.] (tilaMga (pra) dezanA saMbaMdhe tIkSaNa vi. [saM] tIkhI aNIvALuM, aNIdAra, tINuM. (2) vyApaka thayelo) eka rAga. (saMgIta.) tINI dhAravALuM. (3) dAhaka. (4) tIkhuM. (5) (lA.) tilaMge (tila) DuM [saM. tija- > prA. tiraMga-] AkaruM, ugra, prakhara, pracaMDa. (1) sujhavALuM, samatAvALuM tilaMga (ba) dezanA brAhmaNanI eka jJAti ane enA tInatA sahI. [saM.) tIkSaNapaNuM [teja-buddhi puruSa, telaMgo. (saMjJA) (2) isTa inDiyA kaMpanI vakhatane teNa-buddhi vi. [saM.] sUkSma buddhivALuM, kuzAgrabuddhi, madrAsa vagere taraphano sainika taNAM (tIkSaNIzu) 5. [saM. taraphaLa + aMzu] sUrya, tigmAMzu tilATa puM. [saM. (tasrAvata dvArA] jao TilATa'-'TilAyata." tIrNa-bhUta vi. [4] chaNAvaTa thavAthI ke ghasavAthI jhINuMtilA . [sara0 hi. "tilAnA."] e nAmano eka rAga. tIrNa thaI cUkeluM [ya) sI. tIkho masAle (saMgIta.) [tala-pApaDI, talasAMkaLI takhaTa vi. [ja "tIkhuM' dvArA.] tIkhA svAdanuM. (2) tilAna na. [saM. tastra + anna talanA mizraNavALuM khAgha, tIkhapa (-3) strI. jio "tIkhuM' + gu. "pa" ta. pra.] tivArI strI, kaMThamAM paheravAnuM e nAmanuM eka ghareNuM tIkhApaNuM, tIkhATa, tIkhAza. (2) (lA.) AkarApaNuM, ugratA tilAvata strI. [ara.] kurAna paDhavAnI kriyA, kurAnanuM vAcana tIkhATa kuM. jio "tIkhuM + gu. "ATa' ta. pra.] juo tilAMjali (tilAMjali) 5. zrI. [saM. taru + gaDhi "tIkhAza." j.) tala nAkhyA hoya te pANIthI bharelo khobo (tarpaNa tIkhA-beluM vi. jio "tIkhuM + balavuM' + gu. "uM karavA mATe). (2) (la.) taddana choDI devuM-jatuM karavuM e, ku. pra.] (lA.) AkarAM veNa kahenAruM sarvathA tyAga. [0 ApavI (rU. pra.) sarvathA choDI devuM] tIkhAza(-sa) (-3,-ya) strI. jio "tIkhuM' + gu. Aza, tilAMbu (tilAbu) na. [4 tiru-gamyuM] tilAMjali banAvavA -sa' ta. pra.] tIkho svAda [(rU.pra.) mAthAkuTa karavI] bharavAmAM AvatuM khebAmAMnuM pANI tIkhAM na, ba.va. [sa, tA . prAtivazvama-]marI. [0 levAM tili, smAta juo "tilasma-smAta." tIkhI vi, strI. [ja "tIkhuM+gu. "I' strI pratyaya.](lA.) tilimAtA, tilimI e "tilasmAtI'-tilasmo. saurASTranI leDInI eka jAta [azeLiyAnI bhAjI tilottamA , siM.1 paurANika kathAomAMnI eka svagI ya tIkhI bhAjI strI, gui. 'I' strI pratyaya + juo "bhAi.'] asarA, (saMjJA.) tIkhuM vi, si. taraphaLa->prA. tivayama-] juo "tI." tilodaka na. [sa, tiru + 3] jae "tilAMbu.' (2) (lA.) maracAMnA jevA svAdanuM. [0 Aga (gya), 0 tilora na. e nAmanuM eka pakSI tama, 0 tama-tamatuM, 0 tamatamuM (rU.pra.) mahuM dAjhI jAya tilarI sI. menA pakSInI eka jAta tevuM tIkhuM) tilodana na. [saM. utA + mona kuM, na.] tala bheLavyA hoya togavuM sakri. jovuM, dekhavuM, bhALavuM. tigavuM karmaNi, ki, tevo bhAta, talavALI khIcaDI tigAvavuM che., sa.di. pri, sa. ki. tilI strI, [hiM.] baroLanI graMthi, tApa-tikalI tIchavuM sAki, katarAM kADhavAM. tichAluM karmaNi, ji. tichAvavuM tivArI chuM. [hi, saM. vaivigha nA gu. "travADI' prakAre.] tI-trI)ja strI [saM. tRtIya-prA. tinA kArjika vagere uttara bhAratanA vidya brAhmaNonI avaTaMka ane ene hiMdu mahinAonAM beu pakhavADiyAne trIje trIjo divasa. puruSa, tripAThI, trivedI. (saMjJA.) (saM .). [saMkhyAe pahoMceluM tiSya na. [saM.] puSya nakSatra. (2) poSa mAsa. (ja.) tA-trI) vi. [sa. tRtIthavA-> prA. latadAnama-] traNanI tiSya-yuga puM. [sa.] kaLiyuga, kaLikALa tITa na. meza, kAjaLa tisamAra-khAM vi, pR. [da. (trIsa mANasane mArI tIDa na. [de.prA. ti tItIgheDAnA ghATanuM enAthI jarA nAkhavAnA baLavALo) + phA. "khA'-mAnavALo) IlakAba] moTuM vanaspati-bhaMjaka jIvaDuM, TIDa, zalabha, [0nAM ToLAM lA.) garama mijAjano mANasa, krodhI, titAlI. (2) (3. pra.) agaNita saMkhyA] phulaNajI, baDAI-khera [(saMgIta.) tIdiyuM na. [ + gu. "iyuM' svArthe ta. pra.] jAo "tIDa- tistra-jAti . saM.) e nAmano tAlane eka prakAra. taDI strI, [sa. triI dvArA] gaMjIphAnAM pAnAMomAMnuM traNa tihArI eka jAtanuM pakSI dANanuM pAnuM, tIkI 2010_04 Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tINAza 1084 tIrtha-vAsI tIthA(sa) (, sya) strI. jio "tIkhuM, "Aza, tarachAvuM a. . [ja "tIrachuM,'nA, dhA.] trAMsuM thavuM, sa" ta.pra.] taNApaNuM vaMkAvuM, maraDavuM. tirachAvavuM pre., sa, kiM. tINI strI. jio "tIrNa' gu. I" pratyaya] (lA) tIra chuM vi. [saM. tarthane vikAsa) trAMsuM, katarAtuM nAnuM kANuM, ddhi, tanI tIratha na. siM, tIrtha, arvA. tadabhava juo "tIrtha(1)." tIrNa vi. [saM. tAna -> prA. tioor-] aNIvALuM, tIrathanagAra-gara) muM jio "tIratha'+ gera."] tIrthasthAnane aNIdAra.(2) jhINe kAMIka ugra sura ApatuM hoya tevuM brAhmaNa, paMDe ta(te)tara na. [saM. uttira] jAo 'tittira." tIrathavAsI vi. [+ saM, .] juo "tIrthanavAsI.' tItara-vIkhara vi. jio "vIkharavuM' dvArA.] asta-vyasta, tAra-vatI vi. [sa, .] kAMThA uparanuM, kAMThe raheluM. (2) ADuMavaLuM thaI gayeluM, sIAra-vIkhara (lA.) najIkanuM, pAsenuM [pahece eTale sudhI tiruM vi. [saM.] tittara -> prA. tittirama-] (lA.) tIravA kiM. vi [juo "tIra'+ vA' sudhI.] eka tIra tetaranA jevA raMganuM, bhakharuM ke kAbaracItarA raMganuM tIra-stha, sthita vi. [saM] juo "tIra-vI." tItalI strI, tIvra icachA, utkaTa AkAMkSA tIraMdAja (tIra-dAja) vi.[pha.] tIra mAravAmAM kuzaLa, bANAvaLI tIti rA . (lA) e nAmanI eka ramata tIraMdAjI (tIradA) zrI. [gu.+ "I' ta, pra.] tIra pheMkavAnI tItI cukI. [2vA.] cakalI kuzaLatA, tIrathI acUka nizAna tAkavAnI AvaData tArI kabUtara na. (lA) e nAmanI eka ramata, tIti rANe tAraMbAja (tIrabAja) vi. phi.] juo "tIraMdAja." tItI-ghoDA pu. jae "ghADo.1 lA.) ghAsamAM karatuM tAraMbAjI(tIrabA) zrI. [+ga. " :) thAsamA pharatuM tArabAjI(tIrAjI) strI. [+gu. 'I'ta..] ja "tIraMdAjI. eka tIDa jevuM enAthI nAnuM lIlA raMganuM jIvaDuM. kiA (2) (lA.) cAre taraphathI herAnagata. [0 karavI (rU. pra.) jevuM (rU. pra.) khAlI dhAMdhala karanAruM] khUba herAna karavuM] tItA-bhItI strI. jio tItI,"-dvibhava.] (lA) uthala- tAriyuM na. [ jue "tIra"+ gu. IyuM' vArthe ta. pra.] pAthala [(2) bhInuM ja "tIra(1). (2) trAMsA chAparAmAM nakhAtI kecI tInuM vi. [sa. tivata- > prA.tiraMga-1 jAo "tikA(2).' tAriye . eka jAtane sapheda caLakato paththara tIna-pacAsita-zi)yuM vi. [hi. "tIna' + juo "pacAsa, tArI strI, [ja e "tIDI."] jue "tADI." -za' + gu. IyuM' ta. pra.] (lA) eTa DoLa karanAruM, tIrNa li. (saM.) pAra UtareluM, (2) sImA vaTAvI gayeluM daMbhI, ahaMkArI. (2) paMcAtiyuM tIrtha na. [saM.] pavitra sthAna, puNyabhUmi, yAtrAnuM sthAna. tInapATa (ya) strI. [hi. + pATa' nirarthaka](lA.) paMcAta (2) vi. pUjaya, vaDIla. [0 karavuM (. pra.) yAtrA karavI. tIna-pAai vi. [+ ga. IyuM' ta. pra.] paMcAtiyuM, tIna- - maMdAvuM (rU. pra.) lAcArIne bhoga banavuM] pacAsiyuM [ahaMkAra, daMbha. (2) paMcAta. (3) mijAja tIrthakSetra na. [1] e "tIrtha(1). tIna-pAMca (5) strI. [hiM + ja e "pAMca.] (lA.) nasiM] tIrthanI yAtrAe javuM e tIna-pAMciyuM li. [+ gu. IyuM' ta. pra.] tIna-pAMca karanAruM, tIrthagAmI vi. [saM., S.] yAtrA karavA janAruM daMbha, ahaMkArI. (2) paMcAtiyuM tIrtha-guru chuM. siM], tIrthagara (gera) puM. + ja "gAra.] tInI jI. [o "tINI.'] jae "tINI.' [ddhi tIrtha sthAnane paMDe, tIratha-gora tInuM na. [saM. taphAva- prA. tinaka-1 (lA.) bArIka kANuM, tIrtha-jala(La) na. [4] nadI-sarovaranA pavitra sthAnanuM pANI tImata (9) zrI. strI, nArI. (2) patnI, bhAryA tIrtha-paribhramaNa na. [saM.] yAtrAmAM pharavAnI kriyA tamAro strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta tIrtha purohita puM, [.] o "tIrthaguru." tIya puM. [saM. svatI dvArA] musalamAnamAM maraNa pachI tIrthabhAvanA strI. [saM] pavitra tIrthomAM e pavitra che evI trIjo divasa (e divase dAna-puNya karAya che.) lAgaNI sthAne raheluM tIra na. [saM.] kAMThe, kinAre, taTa tIrthabhUta si.] pavitra baneluM. (2) pUjya baneluM, vaDIlatIra na. [sa, puM, eka prakAranuM bANa kA.] bANa. (2) tIrthabhUmi strI. siM.) e "tIrthakSetra.' chAparAno Ubhe Teka. (3) vahANanuM saDha bAMdhavAnuM lAkaDuM. tIrthamaya-tA strI. [saM.] pavitratA. (2) vaDIlapaNuM (vahANa). (4) muM. pArasIone cotho mahino. (saMjJA) tIrthamAhAbhya na. [saM.] te te pavitra sthaLanuM tIrtha tarIke gaurava (5) pArasIonA mahinAne terame divasa, (saMjJA.) tIrthayAtrA strI. [saM.] jue "tIrtha-gamana." tAra-kamAniyuM vi. jio "tIra'+ "kamAna + gu. IyuM' tIrthayAtrI vi. sa. puM.]tIrthayAtrA karavA nIkaLeluM yAtrika, jAtrI ta. pra.) dhanuSanA jevuM vartulAkAra tIrtharAja na. [sa, .] uttamamAM uttama tIrtha. (2) (lA.) tIrakazAsa S. [phA. tIrkaza ] bhAthA prayAga, alAhAbAda. (saMjJA.) tIra-kAmaThuM na. jio "tIra' + "kAmaThuM."] tIra caDAveluM dhanuSa tIrtha-rU5 vi. [sa] (lA.) pUjya, vaDIla, pitRsthAnIya tArakuM na. jio "tIra' + gu. " vArthe ta. pra.] tIranA tItharU5-tA strI. [sa.] jyatA, vaDIlapaNuM AkAranuM - AvuM cihna, tIra tIrtha-vAsI vi. saM., pR.] pavitra tIrthamAM jaIne raheluM, tIragara Ava, 5. phi.] bANa banAvanAra kArIgara tArtha karavA gayeluM 2010_04 Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tIrtha sevI 1085 taraka tIrthasevI vi. dasa, paM ja tIrtha-vArasI.' turacha vi. [saM.] zuddha, halakuM. (2) mAmUlI. (3) lA.) tIrtha-sthala(La), tIrthasthAna na. siM.] e "tIrthakSetra.' nidApAtra, adhama [DATa, tiraskAra tIrthasthAnIya vi. saM.1 pavitra tIrthamAM rahenAruM, pavitra tucchakAra chuM. [saM.] sAmAne halakuM kahevAnI kriyA, taracho tIrthanuM. (2) (lA.) vaDIlane sthAne raheluM, pUjya tucchakAravuM sa. kri. [saM, nA. dhA. tarachoDavuM, tiraskAranuM tIrtha-avarU5 vi. saM.] pajavAne gya, mAna ApavAne cagya tucchakAro chuM. [saM. su ra + gu. "e" svArthe te. pra.] tIrthaMkara (tIrthara) vi., muM. [saM] pavitra karanAra. (2) jue "tucchakAra." jena dharmanA pravartaka te te pUjya mahApuruSa (mahAvIra luchaptA strI. [saM.1 supaNuM, halakAI svAmI vagere 24) tuja sarva, vi. [ apa. , tuksa > . gu. 'tujha."] tIrthATana na. (saM. tIrtha + Tana4 "tIrthaparibhramaNa." tAruM. (padhamAM) [anuga] tane. (padhamAM) tArthika vi, 5. siM.] ja "tIrthaguru.' (2) tIrthayAtrI tuja-ne sava. [ + gu. -ne bI. vi. co. vinA arthana tIthAya vi. sa.] pavitra sthAnamAM raheluM. (2) (lA,) tuTavANa (zya) e. "tUTavANuM." pUjya, vaDIla, tIrthasthAnIya [vagerenuM pANI tuTAvuM jue "tUTavuM'mAM. tIrthodaka na. siM. arya + 34] pavitra nadI-sarevara tuThAvavuM, sukAvuM ja "ThavuM'mAM. [avAja tIthIbhUta vi. [saM] jae "tIrtha-bUta." turNama (1Namma) kri. vi. [2vA.] eka prakArano vAghane tIrthe vi. saM.] pUjya, pUjanIya. (2) vaDIla tuNA(nA)I strI [ e "tUNata-na)nuM' + gu. "AI' ka. nIle . mATIne DhagalA pra.] tRNavAnI kriyA ke Taba. (2) tuNavAnuM mahenatANuM tIvaTa kuM. kaMThane maNukAvALe eka dAgIne tuNA(nA)vavuM, tuNA(nA)vuM ja 'taNa(na)nuMmAM. . tIvra vi. [saM.] ukaTa, AkaruM. (2) vegIluM. (3) pANa- tuNita- niyATa, -2 5. jie 'NavuM' dvAra.] tuNanAra dAra. (4) petAnA sthAnathI caDatA darajajAno sUra hoya kArIgara. (2) (lA.) paracuraNa vepAra-karanAra AdamI tevuM. (5) ucca mAtrAe pahoMceluM, "inTenansa' tutaMga (tutaOM) na. tata, jUThANuM. (2) kutuhala kare tevuM dhAMdhala tIvra gati vi. saM.] khUba jhaDapI gativALuM [gaMdhavALuM sutANa vi. [ja e totiMga' kAra.] moTuM tIvra gaMdha (gadha) vi. [saM.], dhI vi. [sa., muM] AkarI tutu, DuM na. [2vA.] nAnuM galuDiyuM tIvratA strI. [] tIvra hovApaNuM tudana na. [saM] duHkha ApavuM e, pajavaNI tIvra-buddhi vi. [saM.] sateja buddhivALuM tuna tuna kri. vi. [ravA.] taMbA vagere taMtuvAdyone avAja tIvravAdI vi. saM. . jahAla, "ekiimasTa' (da.bhA.) thAya ema sAraMgI tIvra-vegI vi. [4, .] bhAre jhaDapavALuM, vegIluM tunatunI strI. [+ gu. I' ta. pra.] taMbUrA jevuM eka vAgha, tItrAghAta puM. [saM. tIvra + mAghAta] sakhata AghAta, bhAre tunAI ja "tuNAI." prabaLa athaDAmaNa, sakhata mAra tunA2 vi. jio 'navuM+gu. 'A' kartavAcaka ke. pra.]. tItrAnurAga kuM. [sa. tIvra + mana -2] bhAre utkaTa prema. phATeluM che evI khabara na paDe e rIte phATeluM kapaDuM sAMdhI (2) para puruSa ke strI upara ha. (jaina) ApanAra [kAma karanAra kArIgara tI(-trIsa(-) vi. [saM. trirAtuM prA, tIra, prA. tunArI pu. (jae "tUnavuM + gu, "Aro" ka. pra.] taNavAnuM tatsama] vIsa + dasanI saMkhyA [e pahoceluM, 30muM tunAvavuM, nAvuM ja 'Na(na)jmAM, ta8-trIsa(-2)-muM vi. [+gu. "muM? ta. pra.] vIsanI saMkhyA. duniyATa, 2 e 'tuNiyATa, 2." tI(-trI)sA muM, ba.va., -sAM na., ba. va. [+ gu. "uM' ta. tune strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta pra.] trIsa pADe ke ghaTiyo turaMga (13) strI. [phA.] baMdaka tI(trIsI-zI) strI. jio "tI(trI)sa, za + gu. "I' tujaMga-cI (1) paM. [+ tuka. pratyaya baMdUka phoDanAra ta. pra.] 21 mAMthI 30 mA sudhIno dAyaka turaMgI (taraMgI, strI.[zu. "I' ta. pra.] baMdUka phoDavAnI kriyA. tIna na. e nAmanuM eka vRkSa tuphAna e tekAna. tukkala (-) sI. meTe pataMga tuphAnI e "phAnI." [(2) kRpA, maherabAnI vako . manane taraMga, (2) kaMkI gapa. (3) buka DuM tIra- tuphela (tuphela) 5., strI. [ara. tu la] Azraya. Azare. [, UTha (u. pra.) manamAM taraMga thavo. 0 pheMka(pheMka), tumAkha puM, -khI' strI. [+ gu. I' svArthe ta. pra.1 lagAva (rU. pra.) gapa vahetI mUkavI] [calAvanAra garva, abhimAna, ahaMkAra [ahaMkArI tukA-bAja vi. [ja e tukake' + pha. pratyaya.] gapA tumAkhI" vi. [+ gu. 'I' ta, pra.) gavaluM, abhimAnI, tukkAbAjI strI. [+ gu. 'I' ta. pra.] tukkA calAvavAnI gata tumAra e "bhAra." sukhama, tuna. [. tum ] vIrya, bIja, (2) bIyuM, tumArazAhI ja "mArazAhI," reDakrepijhama' ThaLiye. (3) goThale. [ me tAsIra (rU. pra.) vAvo tumArI ja "mArI." [dAruNa yuddha tevuM laNo] tumula vi. [saM.] ati bhayAnaka, dAruNa (yu.) (ra) na. tugara, re dhuM. patra, kAgaLa turaka puM. [vaka. tarka ] tarkastAnane vatanI. (2) (lA) 2010_04 'e pahoceluM, niyATa, 2 vAlInI eka jAta Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ turI [jU gu.] musalamAna sAmAnya turakI strI. [turkI, turkI'] turkastAnanI bhASA. (saMjJA.) turaMga huM, [saM.] ghereA, turaMga turata jue 'tarata.' turatA(tA) turata ekadama, jaladI kri vi. jue 'turata,'- dbhiAva.] turaturI strI. rivA.] eka jAtanuM vAjiMtra turaMga + (tura) puM. [saM.] jue 'turaga.' turaMga (tura ) saM. tara] (lA.) mananA gheADA turaMga (tura) strI. [cuM.] 0khAnuM (tura-) na. [jue 'turaMgaOM' + khAnuM'.] jela khAnuM, kuda-khAnuM turaMgama (turama). [saM.] jae 'turaga' turaMta (turanta) 4. vi. [4 'tarata.'] jue 'tarata.' turatA-turata ja 'turatA-turata.' turAI de . [sa. turI dvArA] jue 'turI.' (2) mAthA vinAnA e bAju aNIvALA khIleA, jaDa turAI ne strI, [jue 'tUrI' dvArA.] jae ' rI.' turA(-rA)I strI, kaDavAM-mIThAM tUriyAMnA te te vele turATa puM. [jue. 'tu' +gu. 'ArTa' ta. pra.] tUrA svAda, tArA turAna puM. [phA,] madhya eziyAnA e nAmane eka pradeza (saMjJA.) turAnI vi. [+ gu, 'ta. pra.] turAnane lagatuM turI` zrI. [saM.] sALavInuM eka sAdhana turAra 1086 puM. [saM. surAnA vikAsa] gheDA, turaga turIya vi. [saM.] ceAthuM, turya tulasI-dala(-La) na. [saM] tulasInA cheADanuM pAMdaDuM tulasI-patra na. [saM.] jue 'tulasI-la.'. (ra) (lA.) pramukhanA vadhArAnA mata, 'kAsTiMga veTa' (da. bhA.) tulasIpATiyAM jue 'tuzI-pATiyAM.' tulasI-vivAha puM. [saM.] kArttika suddi agiyArasane divase tulasInA cheDa sAthe zAligrAmanA karavAmAM Avate [eka khAsa vrata tulasInnata na. [saM.] chekarIenuM tulasInA cheDanA pUjananuM lagna-prastAva turIyA vi. srI, [saM] juA 'turIyAvasthA,' turIyAtIta vi. [+ saMmatIta] brahmanI sAthe ekAtmaka thaI tula(-1)sI-zyAma puM. [saM. jJasvAmInuM navuM pracalita rUpa] gayeluM. (vedAMta.) dakSiNa saurASTramAM UnA pAsenA pahADanuM eka viSNutIrtha ane enA bhagavAna viSNu (jyAM UnA pANInA kuMDa che). (saMjJA.) turIyAvasthA strI. [+ saM. mava-sthA ] janma-maraNa vaTAvIne brahmanI sAthe thatI ekAtmakatA, turIya pada. (vedAMta.) turIyAzrama huM. [+saM kAzrama] cAra AzrameAmAMne chellA ceAthA saMnyastAzrama turuSka chuM, turkI, 'turka'nuM saMskRtIkaraNa] jae 'turaka.' turAI jae 'turAI.' tu puM. [tI.] jae turaka.' [(saMjJA.) turkastAna na. [turkI, + kA.] turka leAkAnAdeza, tI.' tukI vi. [jue 'turka' + ke I 'ta. pra.] turkastAnane lagatuM. (2) puM, na. turkastAna. (3) na. eka videzI pakSI [. cAla (5) (3, pra.) gheADAnI eka prakAranI cAla turta, rtA-turta kri. vi. [juA'tarata', -dvirbhAva.] ja 'turatA-turata.' turya vi. [saM.] ceAthuM, turIya turyA vi., strI. [saM] jue 'turIyAvasthA.' turyAtIta vi. [+ saM. mauta] jue 'turIyAtIta,' turyAvasthA strI. [+ saM, va-] jue 'turIyAvasthA,' turyAzrama yuM. [saM. mA~-zrama] jue 'turIyAzrama.' tula (-2) zrI. jamInanI eka jAta 2010_04 tulA-saMkrAti tulanA strI. [saM.] sarakhAmaNI, samAnatA, (2) upamA, (3) (lA.) kaMdara, kiMmata tulanAtmaka vi. [+ saM. zraman + ] jemAM ekathI vadhAre vastue vagerenI sarakhAmaNI karavAmAM Ave tevuM, ke pe reTIva,' 'rileTiva' tulanA-buddhi strI. [saM] kAI paNa e padArthI vacce sarakhAmaNI karavAnI mAnasika zakti [va.). (vyA ) tulanA-vAcaka vi. [saM.] tulanA batAvanAruM (vizeSaNa pratyaya tulanA-zakti srI. [saM.] jue tulanA-buddhi.' tula(-La)sI zrI. [saM.] pavitra gaNAtA eka heDa, vRMdA, (2) ta., ba. va. tulasInAM pAMdaDAM tulasI-jI na., ba. va. [+jue '7.'] (pavitra ane pUchyuM gaNAtA hAI ) tulasIneA che|Da. (ra) tulasI-patra tula(-1)sI-kacArA puM. [+ jae 'kathArA.'] tulasInA cheDanI AsapAsanuM khamaNuM. (ra) zmazAnamAM Ubhe| karvAmAM Avate tulasInA che|Da mArTaneA khAMbhe tulasI-kAi na. [saM.] tulasInA che|DanuM sUkuM lAEATiyuM (jemAMthI kaMThIe mALAe vagerenA nAnA moTA maNakA banAvAya che.) tulA zrI. [sa.] tulanA, sarakhAmaNI. (2) trAjavuM. (3) dhAmA vagerene jhIlI lenAra khAMdhakAma, ArkiT va,' 'episTAila.' (sthApatya.) (4) bAra rAziomAMnI cha mI rAzi (jyA.) [. karAvavI (rU.pra.) pAtAnA bhArAbhAra bIjA padArtha ke padArthonuM vajana karAvavuM] tulAodra (-daNDa) puM. [saM.] trAjavAnI dAMDI tulA-dAna na. [saM.] rAjyAbhiSeka ke kAI bIna utsavane prasaMge 2Ana vagere peAtAnA bhArAbhAra seAnuM ke evI kiMmatI vastunuM vajana karAvI brAhmaNeA vagerene arpaNa karI detA e tulA-puruSa puM. [saM] trAjavAmAM jokhavAmAM Avele puruSa (tulAdAna mATenA senuM vagere dhAtune banAvele) tulApuruSa-dAnana. [saM.] tulApuruSanI brAhmaNe ke vidyAnAne karavAmAM AvatI te te bheTa tulA-yaSTi zrI. [saM.] jue 'tulA-daMDa.' d. tulA-yaMtra (-yantra) [saM.] trAjavuM, krAMTA tulA-vidhi puM., strI. [saM.,puM] vajana karavAnA vidhi tulA-saMkrAti (-sakrAnti) . [saM.] sUryane tulA rAzinA Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tulA-saMpAta 1087 tuM-tAM tArA-samUhamAM praveza thavAno samaya. ( .) tusi juo "tuziyo." tulA-saMpAta (sapAta) ! [] ja e "tulA-saMkrAMti' tusI e "tuzI.' (A samaye divasa rAta sarakhAM thaI jAya che). (ja.) tusI-pATiyAM jue "tuzI-pATiyAM." [(3) jhAkaLa tulita vi. [saM.] jenI koInI sAthe sarakhAmaNI karavAmAM tuhina vi. [saM.] ThaMDuM, ThareluM. (2) na. baraphaM, hima. AvI che tevuM. (2) jenuM vajana karavAmAM AvyuM che tevuM tuhimAcala(La) puM. [+ sa. -4] juo "tuSAra-giri." tuluMga (tulu) 5. eka jAtane joDe tuLA , 0 bhavAnI strI, [+ saM] e nAmanuM durgA devInuM eka turlo strI. pATaDe varUpa, (saMjJA.) tulya vi. [saM.] samAna, sarakhuM, jevaDuM tuLasI(-) e "tulasI." tutha-tA strI. saM.] sabhAnapaNuM, samAnatA [(kAvya) tuLasI(-zI)-kathAre jue "tulasI-kayAre.' tulya-gitA strI. [saM.] e nAmane arthane eka alaMkAra. tuLasI(bI)-ka4i juo "tulasI-kAi." tulyagI vi. [., ] sarakhe saMbaMdha rAkhanAru tuLasI(-)-dala(La), tuLasI(-)-50 juo "tulasItulyAnurAga che. [+ saM. anu-II] samAna prema dala'-'tulasI-patra.' tulyAtha-tA strI. [saM.] arthanuM sarakhApaNuM, arthanI samAnatA tuLasI(-)-vivAha jue "tulasI vivAha." tuva(-) (-2) strI. si. tarI] eka jAtanA kaTheLanAM bI tuLasI(-zI)-2yAma o "tulasIzyAma.' tuvera , ba.va. [4 'tuvera' + | 'o ta,pra.] tuveranA tuM sarva, saM. vaim > prA. huM > apa. tuduM] sAmA choDa ane dANA [jAtanuM ghareNuM puruSanuM e. 1. tuzi8-si) DuM [e "tuzI' dvArA.] strIonuM eka tuM-kAra chuM. [+ saM.] "tuM" e uccAra. (2) (lA) tukAra tuzI(sI) strI. strIonuM eka ghareNuM tuMkAravuM sa. kri. [ja tuM-kAra,'-nA, dhA.] tuMkAre bAlAlavuM. tuzI(-sI)-pATiyAM na., ba.va. [+ juo "pATiyuM.] zrI- (2) (lA.) tarachoDavuM, tiraskAranuM jio "tuM-kAra." enuM gaLAnuM eka ghareNuM, tuziyo tuMkAro chuM. jio "tuM-kAra' + gu. "o' svArthe ta. pra.] tuSa na. [saM., 5.] (dhAnyanuM) kotaruM, kaNasaluM tuMga (19) vi. [saM.] khUba UMce AveluM, unata tuSAghAtI vi. [sa, tapa + mA-ghAtI paM.1 tirAM khAMDanAra. tuMganetA (targatA) strI. siM] sArI evI UMcAI (2) (lA.) nakAmI vAto karanAra, nakAmuM kAma karanAra tuMgabhadrA (Du) strI. [sa.] dakSiNa bhAratanI eka pavitra tuSAra 5. [saM.] jhAkaLa, esa. (2) hima, barapha gaNAtI nadI. (saMjJA.) [chaMda. (rSi) tuSAra-kaNa . [saM] jhAkaLanuM TIpuM. (2) baraphane hakaDo, kara tuMgA (13) strI. [saM.] e nAmano eka akSarameLa tuSAra-kAla(La) . [saM.] zizira ane hemaMta Rtune samaya tuMgAra (tura) puM. saM. suIiR pra. tenAra, prA. tuSAra-giri, tuSAra-parvata chuM. [saM.] baraphathI DhaMkAyelA tama] uttama prakAranA prAsAde ke makAnano eka prakAra, pahADa. (2) himAlaya parvata ci, tuSAra-kaNa (sthApatya.) tuSAra-biMdu (bindu) na. siM, paM] jhAkaLanuM biMdu, eAsane teNuM (taLuM) vi. [sa. tu + gu. '' ta. pra.] (lA.) tuSAra-rAzi . [saM.] baraphane Dhagalo jADuM, sthala, bharAvadAra. (2) na. phUleluM peTa. (3) haLanA [sa.] jhAMkaLa paDavI e. (2) baraphanA cavaDA uparane joDe bhAga. (4) (lA.) krodhe bharAyeluM moTuM varasAda, karA paDavA e [(2) baraphavALuM pANI tuMgatuMga (talaga su) vi. [sa. tu% + ] UMcuM ane tuSArAMbu (tuSArAbu) na. [saM. tuSAra + maLyuM] jhAkaLanuM pANI. UMcuM thaI raheluM, khUba UMcuM tuSArAMka (tuSArA) muM. [+ saM. ma] ThaMDInA pArAne AMka tuM" (tuccha) na. siM.] mAthuM. (2) mahuM. (3) cAMca. (4) tuSAghAta ! si. tuSa + aa-ghAta) photarAM khAMDavAnI kriyA saMtu, (5) (lA) magaja, bhejuM tuSAdaka na. [sa, tuvAra + 30] juo tuSArabu.' tuM (tuccha) vi. li. ta6] juo 'tuM." tuSita na. [saMskRtAbhAsI] e nAmanuM eka svarga. (bauddha) tuMDamijAja (tuccha-) jAo 'tuMdamijAja." tuTa vi. [] prasanna thayeluM, khuza thayeluM, rAjI teTamijAjI (DuDa-) juo 'tuMdamijAjI. jie tuMdAI.' tuSTa-tA zrI. e.] prasannatA, khuzI samRddha, tuMThAI (1DhAi ) strI. [ja tuMDa' + gu, "AI' ta...1 tuSTapuSTa vi. saM.) khUba khuba rAjI thayeluM. (2) (lA) sukhI, hAI-khera (tumhAI-) e "tuMdAI khera." tuNa-mAna vi. siM, tuz-vAna ; Atmane, varta. ka. kAre bha. ka. ThAkara (luNAkAra) puM, 'tuMDhAkRti (luNAkRti) zrI. nA sAdara nA zabda] juo 'tu." [saM. 103 + mA-vAra. mAM-a] cAMcane AkAra. (2) vi tuSTi strI. [sa.] prasannatA, khuzI, rAjI cAMcanA AkAranuM tuSTidAyaka . [saM.], tuSTi-dAthI vi. [se, muM.], tuSTi-prada tuMDI (taDI) vi., pR. [saM.] gaNapati vi. (saM.prasanna karAvanAruM, rAjI karanAruM, khuza karanAruM tuM (0) vi. [ja e "tuM" + gu. "'' svArthe ta...] tuSyamAna(Na) vi. [e. to parasma, varta. pha tuegvuM ja ja suMdara-'tuM chuM." thAya che, paNa gu. mAM se., Atmane., pra. lagADaze saMskRtA- tuM-tAM kri. vi. [jae 'tuM'tAM.'] (lA.) tuMkArA karI bhAsI rU5] e "tu." karavAmAM AvelI hmAjoDI, turachakAra bharelI belAbelI 2010_04 Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ da suMTha (tunda) vi. [phA.] utAvaLiyA garama svabhAvanuM, mijAjI, tuM Da 1088 tuMda-bu (tunda-) vi. [phA] naThArA svabhAvanuM tuMdAI (tunhAi ) strI, [jae 'tuM' + gu. 'AI' ta.pra.] tu drupaNuM. (2) DhAMgAI guMdAI-khera (tundAI-) vi. [+ phA. pra.] jae 'tuMda.' tuMdAI-khArI (tundAi-) strI. [+ gu. ''ta. pra.] jue 'tu dAI,' [garama prakRti tuMda-mintraja (tunda-) puM, [phA, + ara.] gussAvALA svabhAva, tuMmijAjI vi. [phrA, + ara.] tuMH- mijavALuM, tuMDamijAjI tuMkuM (tundu) vi. jue 'suMda' + gu. '" svArthe ta. pra.] jae 'tuMda.' tU (-tra)DhuM-tU (-tra )& g-a)kha na. [saM. suA] tuMbaDuM, tamaDuM, tamaDInuM phaLa (-tU )khata puM. svAminArAyaNa saMpradAyanA vApare che tevA eka geravA prakArane rALa ane aLasInA telanA raMga (2) raNaziMga ne maLatuM eka vAdya 1 tUITa strI. nAnI kAra upara mUkavAnI jarInI DhArI, phIta, teAI tUka strI, mukhyatve gAI zakAya tevI padyaracanAnI kaDI ke enuM eka caraNa, TUMka tU na. vajana, khAja tUTyU)Taka vi. [jue '(~~ )TaluM' + gu. 'ku' E. pra.] khAMta, bUTaka, brokana.' (ra) vacce vacce tUTI paDeluM, 'inTarapTeDa.' (3) samayanI tUTa-bhAMgavALuM, 'cekarDa.' (4) paDI gayeluM ke tUTI paDeluM tU(-tra)Taka tU( yU)Taka vi. [dvirbhAva] vacce vacce TukaDA paDatuM tuM(-q)khariyA vi., puM. [jue 'tuM(-i)bahuM + gu. 'cuM'-cUM kaphrUTaka vi. [+jue phUTavuM' + gu, 'ka' rR, pra,, ta. pra.] bhaDAvALA sAdhu-Ave 'phUTaka' ekalA nathI vaparAtA.] tUTI paDeluM ane phUTI gayeluM tU(-%0)TakA puM. [jae '()vuM' + gu. krU' rR. pra. ] (lA.) vaLagADa ke evA bhrama kAI prayoga dvArA dUra karavAnI kriyA tuM(-taM )baDI srI, jie 'tuM(-tUMbaDuM' + 'I ' strIpratyaya.] nAnuM tuMbaDuM. (2) tUMbaDAnA vele!. [.. jhAlavI (rU. pra.) jokhama vinA musApharI karavI. mAM kAMkarA (rU.pra.) artha vinAnuM khelavuM e] (-i)bahu... [jue 'tuM(-i)ba' + gu. 'huM' svAthaeN ta, pra.] jue 'tuM<-tuM)kha,' [-DhAM athaDAvavAM, nAM caLAva (rU. pra.) be pakSeAne laDAvI mAravA. -DhAM pheDhavAM (rU. pra.) mAthAM keADavAM. nAM laDAvavAM (rU. pra.) kusaMpa karAvave, 0 raMgI nA-tAM)khavuM (-raphI-) (rU. pra.) mAthuM leAhIluhANa karI nAkhavuM] eka gAMdharva. (saMjJA.) tuMkha(-bu)ru (tumba(-mu)ru) puM. [saM.] .porANika gAthAmA d(-tU')balI srI., "huM na. [z2ae '(-i)kha' + gu. 'luM' tUTa-phATa (Taya-phATaya) zrI juie 'tUTavuM' + 'phATyuM.'] tUTI paDavuM ane phATI javuM e, (ra) (lA.) aNa-banAva tUTa-phUTa (Taca-Taya) zrI. [jue 'tUTavuM' + 'phUTavuM.' ] tUTI paDavuM ane kUTI javuM e, bhAMgI paDavAnI kriyA. (2) (lA.) aNa-banAva tevA mAla tUTa-khara puM. [jae 'tUTavuM' + 'bara.] jemAM ghaTa paDI hoya tUTa-phrUTa vi. [jue 'tUTavuM,'-dvirbhAva.] tUTeluM ane phUTeluM (-nyU)Tala-phUTala (tUTaSala-phUTayala) vi. ['tU-jhU )TavuM" + phUTanuM' nAM bI. bha. ku. t(-nyU TeluM-phUTeluM,' sau.] luMTeluM vALA bhAga kheTa, taMgI, khAmI svArthe ta, pra. + 'I ' srIpratyaya.] lA.) mAthAnA khAparI-tU(-g)TavANu (Nya) strI, [ jue 'tUTavuM' dvArA.] (lA.) tUTa, [(2) tuMbaDI tuMkhi,.kA (tumbi,.kA) srI, [saM.] tuMbaDAne veleA. tuMbi(-bI)-pAtra (tumbi(-khI).pAtra) na. [saM.] tUmaDuM tuMbi(-khA)-la(-La) (tuSmi-kula,-La) na. [sa.] jae 'tuMba.' tuMbI (tumbI) strI [saM.] jue 'khi.' tuMbI-pAtra (tumbI-) na. [saM.] jae 'tuMbi-pAtra.' DaMkhIla(-La) (tummI-) jae tuMai-kula(-La).' OMburu (tumburu) jue 'kharu.' biDu OMzuM` (tumbu') na. [saM tumna-> prA. tuMvama-] taMbrAmAMnuM muMchuM? (tumbu') na- [saM. kSamya > prAjJavama] (lA.) khajUrInA jhADanuM kApI nAkheluM thaDa, kSu OM.hI, * tuMhI ke,pra. [ jue 'tuM' + hiM. 'hI' ja.] mAtmAne uddezI kevaLa eka mAtra tuM ja sarvatra vyApaka che' eve UdgAra, athavA tat svamasi= e tuM ja che, arthAt jIvAtmA ane paramAtmA eka che evA atabhAva batAvanArA uddagAra. (vedAMta.) 1I strI, urjANI para tUTI-cAra puM. [jae tUTavuM' +gu. 'I' rR.x, dvArA.] (lA.) aNa-banAva, phATa-phUTa. (ra) pAsAnI ramatanA eka dAva. (3) vi. azakta, dukhaLuM, nabaLuM jUIne zrI. peApaTanA jevuM khelanArI pakSInI eka jAta. tU-gU ) M-1(-tra)huM kri. vi. [ juellR(-phU)TaluM'+ varjha. kA., 2010_04 sUca na. pANInA uchALa, taraMga, mAja tU-gUDreTa (Tatha) strI. [jue tUtre)nuM.'] tUTI paDavuM e, bhaMgANa, 'breka.' (2) (lA.) zarIranAM aMgeAmAM thatI kaLatara. (3) khATa, taMgI. (4) aNabanAva, phATa-phUTa. [. paDavI (rU. pra.) kheMca paDavI] tU-%0TaluM a. kri. [saM. truT (truTatha) > prA. tuTTa-] 'tUTa' evA avAja sAthe bhAMgI paDavuM, TukaDA thaI javA, (ra) alaga thaI paDavuM. (3) (lA.) zarIranAM aMga kaLavAM. (4) aNa-banAva thave. (pa) devALuM phUMkaNuM, vepAramAM kheATa jatAM AsAmI besI javI. [tUTI paDavuM (rU. pra.) kAma karavAmAM prabaLatAthI macI paDavuM. (2) (anya upara) khaba gussAnA zabda kADhavA, (3) (yuddhamAM.) prabaLatAthI humalA karavA] tu(3)TAvuM bhAve., kri. te-tro)DhavuM che., sa. kri. TA-tUTa (-81) srI. [jae 'tUTavuM, '-DhirbhAva ] (lA.) mANaseAnuM ekadama AvI paDavuM e, paDhApaDI tU(ntra )ii strI. [jue 'tUku)TaluM' + gu. 'yuM' bhuTTa + 'I ' strIpratyaya.] tUTelI pariristhati. [nI bUTI nahiM (...) AvelA meAtanA upAya nahi] Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1989 taMbalI pa. pu. e. 1. "uM' pra., huM turuM chuM,'-dvirbhAva taratamAM ja 5 na. di. prA. tuu] ghI tUTI paDaze e rIte [kheMca, tANa, UNapa tumaDI strI, jie 'tuM(-)baDI' anunAsika uccAraNa vadhu taTe puM. [ja "tUTavuM' + gu. 'A' kuM. pra.] (lA.) kheTa, DhIluM banatAM "ma.] juo 'tuM(-4)baDI.' (-)yuM-phUTyuM vi. jio "tUTU-sTeTavuM' + "TaluM + tUmaDuM na jio "bhaDI.'] ja "tuM(-4)baDuM.' banene gu yu bha 9 ] TeluM ane pharI gayeluM (2) tUmalI strI. jie tenuM balI' ane "tuM(-)baDI" ahIM zabda purA na nIkaLe te prakAre ucArAyeluM la' svArthe 4. pra.] jue "tuM-tuM )balI.' tuka chuM. [ravA.] lAkaDuM bhAMgatAM thato avAja mahuM na. jio bhaDI.] ja "tuti )baluM.' [0 tUTI va(-tra)kavuM a. kri. [saM. tuSTa > prA. tuTTa- bhU. 5. dvArA javuM (rU. pra.) mAthuM bhAMgI javuM. (2) sakhata mahenata tuSTamAna thavuM, prasanna thavuM, rIjhavuM. tukAvuM bhAve., kri. paDavI. (3) bhAre nukasAnImAM UtaravI vaTa, DI strI. ghauMnI ThaMDI tura na. siM] eka prakAranuM zaraNAI-dhATanuM vAdya Na . [saM.) tIra, bhAthA (bANone) tara' na. [sa tUro zrI.] AkaDe DeDI vagerenAM sUkAM tUNa(-na)vuM sakri. [saM tuna->tuna tuLa bhU - gu. phaLomAMthI nIkaLate rU je padArtha [ bhAga, tera "tUna', paNa "tuNa paNa pracalita.] ja "nUnavuM.' tuNAvuM taravuM. vaNAyeluM kapaDuM jenA upara vIMTAtuM jAya te sALa karmaNi, kri. tuNAvavuM che., sa. ki. tUra-dALa (-) strI. [ e 'tuvera" + "dALa' (sau.) tRNasa na. [saM. tRLArA dvArA] ghAsa khAnAruM pazu, Dhora tuveranI dALa Ni chuM [ja e "Na' + gu. "iyuM" ka. pra.] ja tUrA puM, ba. va. jio 'tuverA lAghava.] juo 'tuverA. ni .' tUrA puM, ba.va. [ara. tura raha] juo "terA." tuNIra chuM. [saM, , na.] juo "taNa, trATa puM. [ja "tUruM' + gu. "ATa' ta. pra.], (-sa) tUta na. jaThANuM, gapa, banAvaTI vAta. (ra) tarakaTa, prapaMca, (-zya, sya) strI. [ja "tUruM' +. "Aza(-sa)' ta...] kAvataruM. 0i calAvavuM (rU. pra.) naryuM jeThANuM vahetuM mUkavuM] ta ra svAda, tarApaNuM vataka na, strI. vahANa AgabeTa vagerene mathALAnI AgalA tUriyuM ne. juo "dhiseDuM." [tuNAI ne tUriyuM thavuM bhAganI sapATIvALe khUNe. (vahANa) (rU. pra.) ja krIpaNuM batAvavuM] kUtaka-khalAsI chuM. [+ juo "khalAsI.'] vahANanA AgalA tUrI strI. [saM] zaraNAInA jevuM eka vAgha bhAge rahete nAvika, Deka-henDa tUrI muM. [sa, ] tUrI vagADanAra. (2) harijana jJAtine qtaDI strI. e nAmanI eka vanaspati [phela-phatara bhavA tUta-pha-ri na. [ ja "ta' + (-phira.'] DhAMga, turI strI. jio "ra+gu, "I" pratyaya.] kApaDa vaNavAmAM tata . jio "tUta' drArA.] jaze ta." (2) (lA.) kAma lAgata beu bAja aNIvALo sALavIne khIlo tahomata. [-ve. jehavuM (rU. pra.) tahomata mUkavuM]. tUruM vi. [saM. tuvara - prA. sugarama-] AMbaLA vagerenA bhUta-bhaMDeLiyuM (-bhaLiyuM) vi. [ie "tUta' + "bhaMDoLa" jevA svAdanuM, kaSAya, bagaDuM + gu. IyuM" ta. pra.] (lA.) mAla vagaranuM (mANasa) tUro chuM. [ara. 22] jue "tAre." kutiyA-peDhA puM, be va. jio "tatiyuM + veDA.'] tRtiyAnuM sUrya na. [sa, puM, na.] rI vAgha vartana, tRtiyAM karavAnI Teva tUla na. [saM., pR., na.] 3. (2) mela, anAjanA UbhA choDa, vatiyuM vi. jio "ta' + gu. "IyuM' ta, pra.] tUta calAva- karasaNa, pAka, phasala, 'kapa." (3) kaNasaluM, ketaruM nAruM. (2) tarakaTI. (3) (lA.) jhaghaDAkhera, bAdhakahuM. (4) TUluM(-LuM) vi. niSkapaTI, bheLuM, bhadra. (2) niSkalaMka, nirdoSa, na. (lA) dhAMdhala, jhaghaDo ['niyaM(1-3). (3) (lA.) gAMDuM, pAgala qtI vi. jio "tUta' + gu. "I' ta. pra.] jae tUvara', 0ka puM. [4] pave, pAve, hIjaDo tatI strI. jio "totI.] o "tatI.' (2) eka tUvara -raya) jeo 'tuva(-)ra." jAtanuM piDuM, tataDuM tUSa na. siM, 1.] kapaDAnI kora -t kri. vi. [ravA. tarAone belAvavA mATe avAja. tUNa-bhAva ( ta mbhAva) . [saM.) maMgA rahevuM e (2) (lA.) na. (bALabhASAmAM) kutaruM tUrNa-bhUta (taSNabhuta) vi. [saM.) maMguM thaI raheluM tUtUta ke.pra[ravA.] kutarAMgone bolAvavAne udgAra sa na. [saM. tuSa > prA. susa) kaNasavuM, bheguM te tUtana jio "ta' + gu. e trA. vi. pra. + 'ta'] taLuM ja luM.' tinI paraMparA, sAva beTI vAta, pUrI gapa tUba ja "tuM." tuna(Na)vuM sa. kiM. [sa. tu bha] kapaDAmAM jyAM phATavuM naMbara jue "tuMbaDa.' hoya tyAM pharI DerA sAMkaLI levA. tunAvuM karmaNi, kri. taMbariye ja "tubaDiyo." anAvavuM prema, sa. kri. taMbaDI e "tuMbaDI." tani chuM. jio "navuM' + gu. IyuM" kR ] NavAnuM tuMbaDuM ja tuMbaDuM." kAma karanAra kArIgara, 26 karanAra mANasa, taNiyA balI e "balI.' kA19 2010_04 Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baluM 1090 tejala hUbaluM ja "baluM." tRSAlu(-9), tRSita vi. [sa.] tarasyuM, pipAsu, pyAsI tRNa na. siM.] ghAsa, kha8 [dANe tRNu strI. siM] lAlasA, kAmanA, vAsanAvALI icchA tRNa-kaNa chuM. saM.sAme rAjagaro vagere jevAM khaDadhAnyane tRNa-kSaya kuM. siM.] tRSNAne nAza tRNa-kuTi-TI) strI, 02 na. [sa.] ghAsapAlAnI jhuMpaDI tRNAla() vi. saM.] tRSNAvALuM tRNacara vi. [4] ghAsa upara pharI e kAtarI khAnAruM (te te sarva siM. 26H > prA. ho > apa. [du > ja, gu. te pazu, Dhora sAmAnya) eha'nA sAda tanA vikAse 'teha' dvArA, trIjA puruSe vRjalIka strI, (saM.ghAsamAM thanAra eka jIvaDuM, khaDamAMkaDI huM ane tuM maLI keAI anya vyakti vagere vize kahetAtRNAti strI, siM.]vanaspatimAne ghAsane prakAra, ghAsa, kha0 vicAratA hoiye te trIjI vyakti padArtha-prasaMga vagere. saM. tRNu-jIvI vi. [se, muM.] ghAsa upara jIvana gALanAra (pazu) tad ne puM, 5. vi, e 1. saH ne badale gu. mAM vikaseluM tRNa-dhAnya na. [saM.] sAme rAjagare DAM vagere khaDadhAnya sarvanAma 'te' prathama vAra vaparAtuM hoya tyAre Ave paNa tRNa-prAya vi. [saM.] bheTe bhAge jyAM ghAsa che tevuM kharuM, chatAM "e" vadhu svAbhAvika, paraMtu bAkI te sarvatra tRNabhakSI vi. [sa, .] ghAsa khAIne nabhanAruM (pazu) enuM sthAna svAbhAvika rIte "e' le che. vaLI sApekSa tuNamaya vi. [saM.] jayAM ghAsa ja ghAsa patharAyuM hoya tevuM sarvanAma tarIke "jenI apekSAe "te svAbhAvika rIte vaNa-rAja . [saM.] tADanuM jhADa vaparAya che, Ama chatAM evA prasaMge paNa "e vyApaka tRNavat kri. vi. [sa.] ghAsanA jevuM. (2) (lA) tuccha, rIte cAlu ja che. jene paga na hoya tevAM pratinidhi halakA prakAranuM. [ gaNavuM (2. pra.) bisAta na hovI] rUpa paristhiti(case in apposition)mAM te sarvathA tRNa-zamyA chI. siM.), tRNa-sAtha puM. [+juo "sAthare.']. e" ja svAbhAvika che, tyAM tene prayoga akudaratI che.) ghAsanI banAvelI pathArI ke ghAsa uparanuM suvuM e rUpe : "" "tane (tene), 'teNe (teNe), 'tethI' 'tenuM vahAra chuM. [sa, tRLa + mAM-TTAra] ghAsa khAvAnI kriyA (tenuM), 'temAM' (temAM); vibhakti-aMga te' 'tenA' (tenA-)tRNAhArI vi. [+ saM. mahA puM.] ghAsa khAIne nabhanAruM, ne kAraNe "tenAthI'(tenAthI', "tenAmAM(tenAmAM) paNa. e tRNabhakSI kiAMTA ke phaNagA sAthe te vize'tenA vize (tenA), 'tenI vize' (oN nI-), "tenA tRNukura (vaNakara) pR., ba.va. siM. tR + ara] pAsanA upara' (tenA upara) "tenI upara (tenI uparatha) vagere. tuNAMkurita (tRNAhakurita) vi. [+.saM. e ta] jemAM ghAsanA ba. va. mAM "o' pratyaya sarvasAmAnya che, paraMtu mAnArthe kaTA phUTyA hoya tevuM (jamIna vagerenuM taLa) hoya che tyAre "ma" mayagane vikAsa thayo che: 'temane' tRtIya vi. (saM.) trIjuM (temane) "temanuM'(temanuM) vibhakti-aMga 'temanA(temanA-) tRtIyA vi, strI. siM] hidu mahinAnA beu pakSenI trIjI pramANe "temanAthI'(temanAthI), "temanAmAM (temanAmAM) tithi, trIja, (saMjJA.) (2) trIjI vibhakti. (vyA.) ane "temanA vize temanA) temane vize' (temane) vagere. tRtIyAtapuruSa chuM. si.] 5rva padamAM trIjI vibhaktine 16 ubha. [tethI' nuM lAdhava] (vAkayAraMbhe) te, tethI. (2) pratyaya lupta thayela che te tapuruSa' samAsa. (vyA.) paNa (pUrve "' hoya tyAre: "huMya te AvIza') tRtIyAzrama puM. [sa, tRtIya + gA-ama] hiMduonI Azrama- te- kha(huM) ni. [saM. tri dvArA] traNane sama ha. (2) praNAlIne trIje vAnaprasthAzrama ekabIjAne bIjAe trIjA ane trIjAe pahelAne tRtIyAMza (tRtIyA) 5. [saM. tRtIya + aMrA] trIjo bhAga kanyA ApI hoya e jAtane saMbaMdha tRpta vi. [saM.] dharava thaye hoya tevuM, dharAyeluM, (2) (lA.) tekhatA kuM. mijAja, ropha, ruAba saMtava pAmeluM tekhaDuM jue "tekhaDa." tRptatA strI. si.] tRti. (2) (lA.) saMtoSa te-khAra . [saM. tri dvArA traNa vAra kheDavAnI kriyA pti-kara, ptikAraka vi. saM.], tRptikArI vi. [sa, tekhAtuM, -LuM vi. tINa, dhAravALuM, khUba tIkhI dhAranuM 5] tRpti karanAruM lAvI ApanAruM tega strI. [pha.] talavAra, zamazera tRptidAyaka vi. [saM.), tRptidAyI vi. [sa, ] tRpti tegaLei, tegaDI puM. eka prakArano De vRpti-vAda 5. [saM.] bhautika ane mAnasika sukha pAmavuM tega-dAra vi. [ e "tega' + phA. pratyaya majabUta, baLavAna e ja aMtima vastu che evo mata-siddhAMta, "epikyure. temAM strI (kA. tegaha ] ja e "tera" nijhama' (da. bhA.) tegAra chuM. dhana, saMpatti, vina taptivAdI vi. [sa, puM] tRtivAdamAM mAnanAruM tenuM na. gaja, zakti, tAkAta [gaja, tAkAta tRSA strI. [saM.] tarasa, pipAsA, pyAsa. (2) (lA) tege pR. [vA. tega ] juo "tera.' (2) (lA) zakti, tIvra Iccho tirasyuM thayeluM teja* na. siM. tenad ] pAMca mahAbhUtemAMnuM "avina' tattva. tRSAta (kAvata) vi. sa. tRSA + A-RAti) khUba (2) prakAza, kiraNene jhaLahaLATa, rezanI, caLakATa. (3) tRSA-janya vi. siM.] tarasane lIdhe utpanna thAya tevuM (lA.) prabhAva, ejasa, , 'spiriTa' (da.bhA.), tijatRSAtura vi.saM. vRi kAtu tarasyuM evuM tijanA aMbAra (abAra) (rU. 4) tejane bhAre samUha. tRSArta vi. [saM. ghar + mArta] tarasathI pIDAyeluM, khUba tarasyuM 0506 (..) prakAza anubhavA. (2) zehanI asara 2010_04 Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tere teDaNa thavI. 0 mAravuM (da.pra.) jhaLahaLavuM] vagere caDI javAM e, bama' teja vi. [phA.) rtivALuM. (2) tejasvI, zaktimAna, tejapuM. [phA. tAjI] tIkhA svabhAva cheDe baLavAna. (3) jhaDapI cAlanuM, "kavitA" (4) tIvra buddhivALuM. tejI-maMdI (mandI) strI. [ja tejI' + "maMdI.) bhAvanI (5) AkaruM, ugra, tIkhuM caDa-Uttara [caLakATavALuM, jhagamagatuM teja-gI strI. [phA] tejI, surakhI, lAlI teluM ni. jio 'teja' + gu "I luM' ta..] tejasvI, teja-cakra na. [saM. tenazca) tejanuM kaMDALuM teluM ni. [ie 'teja*'+ gu. "IluM ta...] teja, tIkSNa tejaDhiyuM vi. jio "teja+gu. DuM svArthe tA.pra. + dhAravALuM, pANadAra. (ra) capaLa, cAlAka, hoziyAra thayuM? ta. pra.] bajAramAM, bhAva-uchALAthI khelanAruM tejo-dveSa paM. [sa, tejhan + Sa, saMdhithI] sAmAnI caDatInI tejaNa (-zya) strI. jio "tejI' + gu. "aNa strI pratyaya.] adekhAI, bIjAnA utkarSa na khamavo e tejadAra ghoDI tevI vi. [saM., j] tejapa karanAruM teja-dAra vi. [ja teja' + phA. pratyaya] tejIluM, tejasvI. tejo-nidhi chuM. [saM. tenasa +nirSi, saMdhithI tejane bhaMDAra (2) (lA.) cAlAka, capaLa. (3) jhaDapathI mAnasika ke te je pahArI vi. [sa. terasa + mA-%ArI puM, saMdhithI] teja bhautika asara anubhavatuM, "sensiTiva' harI janAruM tijanuM maMDaLa, teje maMDaLa tejapuMja (pura 4) puM. [se tena:-purana] tejane samaha tejobiMba (biba) na. [saM. tena + vizva, saMdhithI) teja prapha vi. [8e teja' + aM] prakAzanI jhAMI na to-bhaMga (-bha5) . bhiM. tenad + maja, saMdhithI] (lA.) lAge tevuM, teja-rodhaka, "Ara-prapha" vinaspati sAmAnI mAnahAni [tejavI teja-baLa na. siM. teno-vaDha] (lA,) e nAmanI eka tejomaya vi. [saM. te navuM matha, saMdhithI] tejathI bharapara, tejamaMDala(La) (-mala,-La) na. [saM. teno-mau] jae tene-maMDala(La) (maDala,-La) na. [saM. tena + ma08, tene-maMDala,' 'helo' (nA. da) [rekhA saMdhithI] tejanuM kaMDALuM, prabhAmaMDaLa, tejobiMba, "aurA" teja(-)-rekhA strI. [sa teno-revA tejanI seDa, prakAzanI (je. hi.) [varUpavALuM teja(-jo-rodhaka vi. [saM. teno-ro] juo teja-prapha." tejo-mati vi. [saM. tenaH +, mUrti saMdhithI] tejathI banelA tejala vi. jio "teja' + gu. la' ta.ka.] tejavALuM teje rekhA strI. [saM. tena + relA, saMdhithI] jao, "tejatejasvI teija phelAvanAra rekhA.' teja(-)-vahI vi. [saM tenovAthI puM) prakAzane laI janAra, teje-rAdhaka vi. [saM. tenala + roSa. saMdhithI] juo, "tejatejasakara vi, teja+kArI vi. saM.muM] kAMti prasarAvanAra tejo-vasara na. [saM. tenaH + vaikSara, saMdhithI che.] tejanAM tejaskAma vi. [3] tejanI IcchA rAkhanAruM kiraNa paheAMcavAnA samayanuM eka mApa [te maMDala." tejastatva na. [sa.] pAMca mahAbhUtomAMnuM agni tattva te-valaya na. [saM. tenala + vagha, saMdhithI] ja tejasvitA strI si.] tejasvIpaNuM te-vedha chuM. [saM. te nak + veSa, saMdhithI ja e te-bhaMga." tejasvinI vi., strI. [saM.] tejasvI (strI) tejo-vAhI vi. [sa, tenad + vAdI chuM, saMdhithI] juo tejasvI vi. [saM., pR.] prakAzavALuM. (2) (lA.) tatra "teja-vAhI." buddhivALuM. (3) damAmadAra, prabhAvI te je-hIna vi. [saM. tena; + Ina, saMdhithI] ja teja-hIna." taja-jo-hIna vi. [saM. teno-dIna] teja vinAnuM, nisteja teTa-teTaluM vi. [ja e 'teTaluM,'- dvirbhAva.] sarakhuM UMcuM ke teja-ja (pura-ja) puM. [saM. e "teja:puMja' jADuM paheluM cA saMkhyAnuM ke samaha yA jaththAnuM (sApekSa rIte) tejAne 6. phi. tena] taja laviMga marI vagere garama teTalAmAM kri. vi. ji e "teTavuM' + gu. "mAM" sA, vi. nA masAlAne te te padAthe athenA anuga] (jeTalA samayamAM) teTalA samayamAM, (sAkSepa). tejAba chuM. [phA. jalada pravAhI satva, ala drAvaNa, (2) (jeTalA sthaLamAM) teTalA sthaLamAM ke bhAgamAM (sApekSa) tejAba-miti zrI. [+ saM.] tejAbanI mAtrAnuM mApa kADhavuM teTaluM sarva, vi. [sa, tAvai nA vikAsamAM apa, tezma-] , e ane ene vidhei, "eNsiDimena' (jeTaluM UMcuM ke jADuM pahoLuM yA saMkhyAnuM ke samUha yA tejAbI vi. [+ gu. "I' ta.pra] tejAbane lagatuM, tejAbanA jaththAnuM) teTalA pramANamAM UMcuM ke jADuM paheluM yA saMkhyA saMbaMdhavALuM, tejAbanuM. (2) tejAbanI asaravALuM ke samaha yA jathAnuM (sApekSa) tejAbda na. [. tenoDa] e teja-vasara.' te (-Daya) jue "taDa.' jALa, - vi. jio teja ' + gu. aLa,-LuM' ta.pra.) te (teMDa1) zrI. taTa, kAMDe. (2) bAja, 58khuM. [0 karavI tejavALa, tejasvI [(2) utejita. (3) (lA.) uzkereluM (rU.pra) bhANAmAM khAvAnuM chAMDavuM] tejita vi. [e.] (lA.) tIrNa kareluM, dhAra hoya tevuM. te NuM Dhi, jio "teDakuM' + gu. 'Na" svArthe ta.pra.], teTaluM tejiSa vi. [saM] khUba tejasvI [caLakATa, jhagamagATa vi. [ja "teDavuM' + gu. "6 ka. pra.] khabhA upara kekeDa upara te sI. e teja+ gu. AI' te pra.] tejasvitA, teDAvavAnI TevavALuM te strI. [phA.] ArogyanI lAlI ane arti. (2) teDhaNa vi. [e 'teDavuM' + gu. "aNa' kavAcaka u. pra.] utsAha, jAgRti, (3) ukarSa, caDatI. (4) bhAva kiMmata teDavA-lAvI lAvavA janAruM, teDAgara 2010_04 Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tenuM 1092 terApaMtha sAgara vi. 1 .lAvavAnuM kAma che. vAraMvAra tevuM sa. ka. (bALakane UMcakI keDa upara ke hAtha upara te(te')trIsa(-za) vi. saM. 2thaDhirAta > prA. re ; besADavuM. (2) bolAvI lAvavuM. (3) nAtaravuM. tevuM pharI ne prakSepa] trIsa ane traNa, tetarIsa karmaNi, kri. teDhAvavuM che., sa. kri. te(te)trIsa(-za-muM vi. [+ gu. muM ta. pra.] tetrIsanI teAI strI. jio "tuM' + gu. "AI' ta. pra.] (lA.) saMkhyAe pahoMceluM, tetarImuM kheThuM abhimAna, baDAI (--trIsAM(zA) na., ba. va. [ja tetrIsa" + gu. teDAgara vi. [juo "teDuM' + phI. pratyaya.] teDavA javAnuM "uM' ta. pra] tetrIsanA AMkano ghaDiye ke pADo kAma karanAra, belAvI lAvavAnuM kAma karanAra te(tetrIse(za) puM. [jao "tetrIsa' + gu. "o' ta. pra.] tete (-Datha) strI. [ja "teDavuM,' -dvirbhAva.] vAraMvAra kaI paNa sekonA tetrIsamA varSane dukALa teDa teDa karavuM e tethI, 0 karI, 0 karIne ubha, jio 'te' + gu. thI' teDhAvavuM, teTaluM ja "teDavuM'mAM. pAM. vi, e. 1. ne anuga + "karavuM' + gu. "I, ne saM. teDuM na. [ja teDavuM' + gu. "u" ka. pra.] teDI magAvavAnI bhU.kR] eTale, e mATe, eTalA mATe, eTalA sAru, ethI kriyA, AvavA netaravAnI kriyA. (2) ANuM. [0AvavuM tena-kalAIyuM pati-bhejanamAM ubhA thayela ucca-nIcano bheda (rU. 4) balAvI lAvavA mANasanuM AvavuM. 0 karavuM (rU.pra.) tenAvavuM jae "tenAvuM mAM, sAsarI taraphathI kanyA ke vahunuM ANuM karavuM] tenAchuM a.ji. pAka upara AvavuM, pAkI javuM, (2) taiyAra teDuM hakAruM na [ja e "teDuM' + "hakAruM.'] notaruM ApIne thaI javuM. tenAvavuM che, sa. ki. AvavAnI hA paDAvI AvavI, netaruM ane te ekI tenuM (tenuM) sarva, vi. [ja "to'- jagu. ter3ha-3] (jenI sAthe karI AvavuM e mAlikInuM ke jenA saMbaMdhanuM) tenI mAlikInuM ke tenA teNI (Ni) strI. te sarvanuM strI. rUpa; dakSiNa gujarAtanI saMbadhanuM (sApekSa) ane muMbaIgarI bolImAM rUDha, mAnya gu. mAM vyApaka nathI.] pacI jI. eka jAtanI silAI e strI tepana jue "pana." teNu-kera (Ni keraya), teNi-gama (te Ni-gamya) teNI- tepana-muM juo "pana-muM." tarapha (teNi), teNI-mara (teNi-merava) ki li. (apa. tema, 0ja (ma) kri. vi. [o "ema?' enA sAda tenksa sA. vi., e. 1. > "teNIne kora' 'gama' "tarapha apa. tatsamanAM ma. gu.nI asare mahAprANita svacAraNa mera" zabda] (je bAja) te bAja (sApekSa) + ja e "ja.'] (jevI rete) tevI rIte. (sAkSepa) (2) tathA, teNI vAra (teNi-) ki, vi [ja teNI-kera" mAM "teNI.] ane, ne ('ane' 'tathA" nA arthamAM temaja' sAthe rahe, jayAre (je samaye) te samaye (sApekSa) jemanI sApekSatAmAM vaparAya tyAre lekhanamAM alaga rahe teNe (teNe sarva, trI. vi., e. 1. [saM. tena > prA. tena che; jema meM karyuM tema ja tamAre karavuM) apa. tega] (je vyaktie te vyaktie. (2) kri.vi. tethI temaNe (taiHmaNe) sarva, trI, vi., ba.va. [jae temAM teNe karI, ne (teNe) kri. vi. [ja "teNe' + karavuM' no vikAsa.] (mAnArthe) teoe (sApekSa) + . "I, ne' saM. bha. ka] (jethI ke jene lIdhe tethI temanuM (temanuM) sarva, vi. jio temAM nava vikAsa.] ke tene lIdhe (sApekSa) [pakSI, tItara (mAnArthe) teonuM (sApekSa) ane traNa tetara na. [saM. uttara) e nAmanuM eka samadhAraNa khetarAu tera vi. saM. tradrA > prA. te hu, tera, prA. tasama] dasa tetara-chAMye puM. [ + ja "chAMye.'] (tetaranA zarIra- tera-tAMsaLI ru. [+ ja "tAMsaLI....] kALI(DiyA) mAMnAM TapakAMnA dekhAvane jhADane) ghaTTa nahi tevo chAMyaDe. kAThI AhIra sagara sathavArA rAjapUta mera rabArI bharavADa (2) thoDI vAra taDake ane thoDI vAra chAMyaDe vALaMda kuMbhAra cAraNa ane khAravA e saurASTranI eka bhANe tetara- muM. jio tetara' + gu. "huM' svArthe ta. pra.] jamanArI jJAtiono samUha. (2) (lA.) zaMbhumeLo tetarane nara tera-tUna-(0) (-Taya) strI. [ + ja 'tR()TavuM.']. tetara-varaNuM vi. [jao "tetara' + saM. varSa > "varaNa" (lA.) cAra jaNAthI ramAtI jagAranI eka gata arvA, tabhava + gu. 'uM' ta. pra.], tetara-varNa vi. [ + tera-muM vi. [+ gu. muM' ta. pra.] teranI saMkhyAe pahoMceluM. gu. 'uM' ta. pra.), tetariyuM vi. [+ gu. "iyuM' ta, pra.] (2) (lA.) na. hiMduomAM avasAnanA divasathI gaNI tetaranA jevA raMgavALuM, dhUpachAMya raMganI jhINuM chAMTavALuM terame divase karavAmAM AvatI uttarakriyAne lagatuM zrAddha te-tai)tarIsa(-za) tetrIsa' temaja bhejana te-teMtarIsa(-)-muM jue "tetrIsa-muM." teramo vi., pR. [ja "teramuM.'] avasAnathI teramA divase te(te)tarIsa(-zAM) ja "tetrIsAM.' thatI uttarakriyA aMgenuM bhajana karanAra brAhmaNa te()tarI(-) juo tetrIsa." ['tetara." terasa(-za) (-sya, zya) strI. [saM. traDhazI > prA. terala]. tetara na. [ja e "tetara' + gu. 'uM' svArthe ta, ma ] ja o hiMdu mahinAnA dareka pakhavADiyAnI teramI tiLei. (saMjJA.) te-te tALI(-lI)(-) ja e "tALIsa." terApaMtha (-5tha) muM. [o "tera" + paMtha.'] tera zrAvakene te-te tAI(-lIsa(-za)ja "tretALIsa-muM." laI upAzrayane badale cauTAmAM pisA karavAthI saMjJA pAmela) 2010_04 Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ terApaMthI 1093 telagu sthAnakavAsI jaina saMpradAyano eka phirake. (saMjJA.) tela-mardana na. jio "tela' + saM.] zarIre tela cALavAnI kriyA terApaMthI (-pathA) vi. [+ gu. "I" ta. pra. ] terApaMtha nAmanA tela-yaMtra (-catra) na. jio "tela + saM.) tela kADhavAno sthAnakavAsI jaina saMpradAyane lagatuM ke enuM anuyAyI. (saMjJA.) saMco. (2) khanija telathI cAlato saMce terIkha strI. [ara. "tArIkha" dvArA] vyAja gaNavAne tela-pravAhI vi. jio "tela' + saM., pR.khanija telanI samaya ke divasa. (2) vyAjanA dara heraphera karanAruM (te te vAhana) terIja sI. [ ara, arIja ] jao "tArIja.' , telaMgaNa ! [sa tai ] AMdhra pradezane e nAmane eka tela na. [saM tai >prA. te] talamAMthI pIsIne yaMtra dvArA (parva samudranA kinArA najIkanA) deza. (saMjJA.] kAdaluM snigdha pravAhI. (2) (lA.) koI paNa tailI biyAM ke telaMge (telago) vi, 5. siM. te kUva- > prA. teama-] evI vanaspati yA prANIonAM aMgomAMthI pIsIne kADheluM telaMgaNane rahIza. (saMjJA.) (2) brAhmaNane e nAmane ke jamInanA peTALamAMthI yAMtrika rIte kADheluM snigdha pravAhI. eka phirakA ane brAhmaNa. (saMjJA.) [ kADhavuM (rU.pra.) khuba mahenata karAvI thakavI nAkhavuM. telaMgI (telagI) vi., strI, si. taiphanA > prA. 0 ghAlavuM (rU.pra.) mAthAmAM tela lagAvavuM. (2) strIoe teaAmAM telaMgaNanI belI ke bhASA. (saMjJA) (2) telaMgA zeka maka. 0 nIkaLavuM (rU.pra) bhAre zramathI thAkI javuM. brAhmaNanI strI. (saMjJA) 05LI karavI (rU.pra.) jematema karI gujarAna calAvavuM. telanuM vi. [ja e 'tala+gu. "ALuM' ta...] telavALuM, teliyuM pUravuM, , revuM (rU.pra) umeravuM. 0 reDAvuM (rU.pra.) jhadhaDe tevAM na., ba. va. [ja teluM] ja e "ghI-teluM.' (2) (lA.) vadhI paDa. 0 levA javuM (rU.pra.) halakI gALane pAtra thavuM] Aso mAsanA navarAtramAM telanI carI pALI karavAmAM tela-jina (-e-jana) na. [ ja "tela' + ] khanija AvatuM traNa divasanuM eka vrata. (3) traNa divasone eka telathI cAlatuM yaMtra, "eIla-jina" prakArane upavAsa. jena.) tela-kaNiyuM vi. jio "tela + "kADhavuM" + gu. "aNuM" ka. teliyara chuM. e nAmanuM kALA raMganuM eka pakSI [pANI pra. + "iyuM' ta. pra.) tela kADhI nAkhe tevuM. (2) na. tela teliyA cakkI strI. [ jue "teliyuM" ne "cakkI."] tela kAMThavAnuM yaMtra teliyA bAvA !., ba. va. [ja e teliyuM' + "bA',](lA) tela-gALI strI. [ja "tela" + "gALaNI.'] khanija tela e nAmanI pakSInI eka jAta [(2) tela nimittanuM gALavAnuM kArakhAnuM, 'riphAinarI' [tela gALavAnuM kAma teliyuM vi. jio teila' +. gu. "IyuM" te. pra.] telavALuM. tela-gALaNuM na. jio "tela + "gALavuM' + gu. "aNuM" ka. pra.] teliyA vi., 5. jio teliyuM.'] telane dhaMdho karanAra tela(-La,-lu,-) strI. [ saM. dvArA] telaMgaNa vepArI, telI. (2) dIvAmAM tela pUranAre kara. (3) (lA.) pradezanI bhASA. (saMjJA.) [telI padArthanI gAMTha e nAmanI ghoDAnI eka jAta eka kaMda tela-thi (-graMthi) strI. [ ja "tela' + se, muM.] zarIramAMnI teliyA kaMda (-ka6) . jio "teliyuM' + saM.] e nAmane tela-juvAra (21) jI. [ja tela' + "javAra.'] (lA.) teliye kA paM. jio teliyuM" + "ka"] kAthAnI lagnanI eka kriyA (hiMduonA kaI phirakAnI) eka jAta [cIkAzavALe eka khAra telaDI strI. [ja e "tela' + gu. "DuM'ta, pra. + "I' strI pratyaya.] teliya khAra . [ jae teliyuM" + "khAra.' ] telanA jevI telanuM nAnuM vAsaNa teliye devadAra chuM. [ + ja e devadAra,') devadAranAM tela na. jio "tela' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.) tela vRkSano eka prakAra telaNa (-) strI. jio "telI' + gu. "aNa strI pratyaca.) teliye rAjA chuM. [+ saM] telane udyoga karanAra mATe telInI strI [(lA.) e nAmanI eka ramata vepArI, telane ekahaththu vepAra karanAra udyogapati tela- taLI (- taLI strI, jie tela' + "taMboLI.] teliye hemakaMda (kanda, .[ + ja "hemakaMda] mULamAM tela-tela-paLI strI. [ja tela,"-dvirbhAva + "paLI.] (lA.) tela jevA aMzavALI eka vanaspati e nAmanI eka ramata telI vi., muM. jio "tela + gu. "I. ' ta. pra.] ghANI tela-dANa pu., ba. 1. jio "tela' + "dANa.'] telIbiyAM dvArA tela kADhanAra vepArI. (2) mAtra telane vepAra tela-dhaNiyuM na. siM. tairava-pAna- > prA. tez-vALa + gu. karanAra vipArI [telanA aMzavALe eka prakAra iyuM ta. pra.] lAkaDAnuM kaMkAvaTI jevuM tela rAkhavAnuM sAdhana telI khAraca (..cca) strI. [+juo "khAraca.] jamInane tela-paDe che. jio "tela' + paDe." tela rAkhavAnuM vAsaNa telI-caDI sI. [ + ja e "caDavuM' + gu. 'I' kapra.] tela-paLI strI. [.ja tela' + paLI."] (lA.) telane pIThI karavAmAM AvI hoya tevI kanyA paracaraNa vepAra. (2) e nAmanI eka ramata, tela-tela-paLI telI-tALI (tabbaLI) 5. [+ ja "taMboLI.'] tela-pAvaLuM na. jio "tela' + "pAvaLuM."] (lA.) tela (lA.) halakaTa mANasa vecavAno paracaraNa dhaMdho, tela-1LI telI biyuM na. [+jao "biyuM. jemAMthI tela nIkaLI tela-pUraNa na. jio "tela' + ] tela UMjhavAnI kriyA zake che tevuM dhAnya vagere (tala magaphaLI aLasI sarasava tehapUrevi, 5. jio tela' + "paravuM ? gu. "u" ka. pra.] rAI vagere), "eIlasIDa" yaMtromAM tela paranA majara telugu ja "telagu." 2010_04 Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Tla to te teluM na. jio tela' + gu, uM? ta. pra.] juo talAM." teMtAlI(-LI)(-) (teM tAro ja retALIsa." teluM na. [saM. tri dvArA traNa sAthe hoya tevuM jhumakhuM tetAla(-)(-)-muM ja tALIsa-muM.' tevaTa (-Taya) strI. [saM. trivRtti > prA. tiva isaMgItane teMtrIsa(-2) (teMtrIsa, za, juo tetrIsa." eka tAla. (saMgIta.) tevIsa(-za-muM (tetrIsa) jue "tetrIsa muM.' (-2)vaTI, ThI strIjio 'tevaTa' + gu. "I' ta. pra]. tetrIsa(-zA) (teMtrIsA,zA) e "tetrIsA.' bheLI karI rAMdhelI koI paNa traNa dALa (meTe bhAge maga tetrIsa(-zAM) (TUMkIsA,zAM) e "tetrIsa." aDada ne caNAnI) [hoya tevI gUMthaNI tetrIseTa-ze) (teMtrIse,-zo) jue "tetrIse." (-)-va' (6) zrI. [saM. tri dvArA traNa vaLa ApyA tesaTha (teM sakya ja "saTha." tevaTa' (-Daya) jue "vaDa." tesaTha-muM (teM saThamuM) jue tresaTha-muM." te-2)vavuM sa. phi. e tevaDuM, "nA. dhA. traNa paDa taiya na. si.tINa-tA thAya ema karavuM. te(1ThAvuM karmaNi, kri. te(2)vaDAvavuM taijasa vi. saM.] tejane lagatuM, teja saMbaMdhI. (2) (lA) che., sakri. ti(-)vaDhAvavuM che., sa. kri. iti , "DijhAyarDa' che. hi) (3) 5. rAjasa avasthAmAM te-ve)vavuM juo viDavuM. (-)vAvuM karmaNi, mi. thato ahaMkAra. (dAMta) ['taraDa." te(2)vaDhAvavuM'-', (-2)vaDhAvuM - juo "ta(-tai (-DathI strI, jio 'taraDa.' pravAhI uccAraNa.] ja vaDavuM-1 mAM. teDAvavuM juo teDAvuM" "tarAvuM mAM. tevaDuM' vi. [sa. tri-puTa-> prA. tivuDama-] jao trevaDuM." teDhAvuM a. kei. jio "taraDAvuM,' pravAhI uccAraNa.] tevaDuM sarva, vi. [saM. sAvaMtU > apa. tevAma-] teTalI ja "taraDAvuM." taikAvavuM che., sa. ki. ["taraDiyuM.' UMcAInuM ke kadanuM (sApekSa) [(sApekSa) taiDiyuM vi. jio "taraDiyuM,' pravAhI uracAraNa.] jue teva sarve, trI. puM, ba. va. [pArasI.] (mAnArthe) teo taiNuM na. jio "taraNuM..' pravAhI uccAraNa.] juo 'taraNuM." teva-teDu vi. [o "tevaDuM'nI pahelI be matione taitila 5. siM] e nAmano paMcAgamAM eka karaNa.(ja.) dvibhava.] sarakhI uMmaranuM (sApekSa) taittirIya vi. [saM.] kRSNa yajurvedanI e nAmanI eka zAkhAne tevarI strI. [4. trivattinA 8prA. tevasiM] karacalIvALuM lAgatuM (saMhitA brAhmaNa AraNyaka ane upaniSada) kapALa. (2) (lA.) gussAnI daSTi, khIja bharelI najara taiyAra vi. [ara., artha 'jhaDapI, deDanAra.'] tarata ja karAya tevo chuM. e nAmane eka vile. (2) e nAmane saMgItano tevuM. (2) sAbaduM, tacpara, sajaja, (3) siddha thayeluM, parieka tAla. (saMgIta.) pUrNa thayeluM tevAmAM (taiHvAmAM) kri. vi. jio "tenuM' + gu. "mAM" sA. taiyArI strI. [ara., artha- "utAvaLa, deDavuM e'] tarata vi.nA arthane anuga.] daramyAna (sApekSa) 2ja karAya evI sthiti. (2) sAbadAI, tacparatA, sajajatA. tevIsa(-za) jue trevIsa' (3) siddhi, paretA. (4) vyavasthA, goThavaNa, AjanA tevIsa(-za)-muM jao trevIsa-muM.' taila na. [saM.] juo 'tela.' tevIsa(-zAM) jAo "vIsa(-zAM)." tailagaMDUSa (-gaDu) 5. siM.) telane kogaLo tevIsa(-zAM)-se ja "vIsa(-zAM)-se." tailacitra na. [saM.] tela mizrita raMgothI banAvelI chabI, tevuM (tevuM) sarva, vi. jio evuM,' enA sAthe te- oila-peinTiga, peI) nuM.] tenA jevuM (sApekSa), (2) eka samAna samayanuM. [jevuM- taila-mardana na. [saM] juo "tela mardana.' tevuM (jovuM tevuM) (rU. prataddana sAdhAraNa, halakA prakAranuM] tela-yaMtra (yansa) na. [saM] juo tela-yaMtra." te laeNvaeN) kri. vi. [jao 'tevuM.' + gu. e sA. vi tailaMga,0Na tela, 0Na) . [saM] ja o "telaMgaNa." pra.] daramyAna, samakAle (sApekSa) tailaMga (tailagI) strI. [saM.] juo telaMgI.' tilaMga.' te(te)saTha (5) jeo "saTha." tailaMge (tailo ) pR. [sa. taitra + gu. "u" ta. pra.] juo te-tesaThamuM juo "saTha-muM.' telAyaMga (talAvya) na. [saM. taitra + abhya) zarIre tela te-sariyuM na. vahANanA samAMno eka saDha. (vahANa) cALIne karavAmAM AvatuM snAna teha sarva. [jao 'te.1] te (sApekSa). (padyamAM.). tailI vi. [sa, j] telavALuM. (2) pR. ja "telI.' tahasIla (te sIla) ja e "tahasIla." "tahasIla-dAra.' to' (ta) ubha. [saM. tata: > prA. to > apa. ta] tahasIla-dAra (te sIla-) vi. [+ phA. pratyaya. ] juo je' nuM sApekSa. (2) tyAre tahasIladArI (leMsIladArI) juo 'tahasIladArI." tora () ubha. [saM. rAvatU > che. tema > apa. rAvai tahasIlaranAmuM (taisIlanAmuM) jue "tahasIla-nAmuM.' > ja. gu. 13] "vAMdha" ke "paNa" nA arthamAM huM te (te) sarva, trI. vi, e.va. [saM. vaivA > prA. tA> to AvIza.). (2) "to pachI' nA arthamAM (te jA.). (3) apa, taruM. paraMtu tenAM anya rUpanA sAthe mahAprANita 'ATaluM mAtra'nA arthamAM (Avajo to kharA.) (4)nizcayA] vAta karanAra sAmI vyaktie (bIjo purUSa) rthaka che te kharA) [(2) to pachI tega (laeNga) na. zeraDInA prakAranuM e nAmanuM ghAsa to te (te te ubha. jie to." + "te ATaluM te. 2010_04 Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAI 1095 --)ra to ja "I.' vijanadAra beDI toDa-maco ki. vi. [ juo 'toDavuM + "macaraDavuM.'](lA.) toka (to) strI. [ara, taka] gaLAmAM bharAvavAnI parANe parANe [teDIne vALI nAkhavAnI kriyA tokala puM. [ara. tavakakala] Izvara uparanI AsthA , toDa-maroha (toDa-maroDatha) strI. [jae 'teDavuM' + maraDavuM. Astika-tA, zraddhA zraddhALa. (2) bheLuM, nikhAlasa toralI strI. e nAmano eka velo tokalI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] AsthAvALuM, astika, toDavAI strI. [ ja 'teDAvavuM' + gu "AI' ku. pra.] tokalI* vi. tucha mijAjanuM, techaDA svabhAvanuM. (2) krodhI nANuM vaTAvavAnuM paDatuM mahenatANuM, vaTAvI tokavuM sa. ji. [ja e "tALavuM' cIkhalI tAlukAmAM jANIte ] to-tro)DavuM e (- DTavuM' mAM, tI(-)DhAvuM karmaNi, kri. taLavuM. tokAvuM karmaNi, ki. taukAvavuM che, sa, kri. to(tro)vavuM puna:pre, sa. ki, [to(tro)DI pATa (u.pra.). (na. ma.) Dimoliza' ] [teDavAnuM mahenatANuM tokAvavuM, tokAvuM juo 'tokavuM'mAM. tohAI strI. [ juo "()DavuM' + gu. AI' ka. pra. ] tokIra srI. [ara. tavakI] AbarU, pratiSThA, Ijajata toDA-ga(-gi)rAsa 5. [jao 'teDo' + "ga(ga) rAsa.] tokhAra . [ke. prA. toraNAraM] gheDa (hakIkate eziyAnA zastranA jere meLavela garAsa, (2) (lA.) garAsadAre sarakAratekhAcistAnanI jeDAnI eka uttama jAtane ghaDo) mAM bharavAne vare [maMdira toDanAro mANasa tokhAriye vi, [+ gu. "IyuM" svArthe ta., eka jAtane uttama sohAgIra vi.paM. [ jue "te(2)DavuM' + phA. pratyaya.] tozuM na khoTuM bahAnuM tohA-phI strI. [ ja "to()' + pheDavuM' + gu. to puM. pAMdaDAvALo zeraDIne sAMThe tikaDApaNuM 'ku pra] juo toho . to choI strI. jio 'takaDuM' + gu. "AI" ta. pra.] te ja "DI.' tochaDuM vi. [sa. tu + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] balavA- te aMDe (-akeDeki.vi. [juo teDa' + "ekeDo.' mAM viveka-hIna. (2) (lA.) asabhya, uddhata, (3) barobara + beune gu. "e" sA. vi. pra.] juo "teDe-maMkoDe." na hoya te rIte vaLageluM, barAbara nahi to-dAra strI. jio "te " + kA. pratyaya.] baMdukane dArU cITakeluM sAMtha. (2) sAra, satva, kasa saLagAvavAnI jAmagarI tojI (tai) strI. [ara. ta] jamIna mahesUla, viTI, toDe-maMke (-makeDe) kri. vi. jio "tADe' + "maMkoDe" tojeza (-zya) strI. [pArasI.] pazcAttApa, (2) nivAraNa + beune gu. "e' sA.vi., pra.] keTanA kAMgarA pAse baMduka toTaka 5. [saM. tro] eka akSarameLa chaMda (12 akSarane). pheDavA adhIrAIthI sainika Ubho hoya ema toDe 5. [jae toDavuM + gu. "e" . pra.] pazuo toTAvavuM e "TAvuM'mAM. kAMtatAM paDelo keda. (2) kAcuM teDeluM phaLa toTAvuM a. ki. jio 'te,'- nA. dhA] taTe AvavA, to paM. baMdUkanI jAmagarI khUTI paDavuM, taTa paDavI. toTAvavuM che., sa. kri. to ja De.' terI juo PTI." to . li. tavadaha] UMcA minAre, De. (2) ToDale. to juo Ta.1-2, (3) vAvamAMnA praveza AgaLa beu bAjane te te cArasa to-go) 5. jio (-)DavuM.'] dAvamAM sAmAnI ke laMbacorasa UbhA staMbha, Do. (4) caNataramAM mukAta sAgaThI mAravAnI kriyA. (2) (lA.) ukela, nirNaya. pheMsale, paththara ke IMTano kaDAu thara kempromAIjha' (mana. 21.). (3) upAya. [ A ve, to chuM. eka hajAra rUpiyAnI thelI 0 kADha, 0 lAva (rU. pra.) nirAkaraNa karavuM] totaDATa . ["tataDuM' + gu. "ATa' ta.pra. tetaDApaNuM to-go) (-Datha) strI, jie 'toDavuM.'] taTa, traTa, kaLatara totaDAvuM a. jiM. [jue totaDu, -nA dhA.] totaDuM belAvuM. to . [ja teDanuM + "DavuM.' ] goThavaNa, totaDuM-luM vi. [2vA, belatAM "ta...ta...ta..." ema thatuM vyavasthA. (2) (lA.) ukela, nirNaya hovAthI ane kavargane sthAne daMtya varNa uccAravAnI to (teDaya-jeDa) strI. [ja 'toDavuM' + joDavuM.']. khAsiyatathI bolatAM jIbha acakAtI hoya ane aspaSTa (lA.) taDajoDa, mAMDa-vALa, dharoha, samAdhAna, " kaMmpromA- uccAra karate hoya tevuM I' je. hi). tAkahANI (kANI) strI, phiA, "tatA' + "kahANuM."] to-tAha . [ juo "toDavuM' + "tADavuM.'] ukheDI nAkhavuM pipaTanI pracalita vAta, pipaTa kaheto hoya tevI vAta e, ujajaDa karavuM e. (2) (lA.) cikhuM bolI nAkhavuM e (sara0 "kAdaMbarI.) tophADha (tAtha-phADya) strI, [ juo toDavuM' + "kAMDavuM.] tAtA-camI zrI. kiA] pipaTanI jema AMkha pheravavI e teDavuM ane phADI nAkhavuM e tetapurI vi, strI. ['totApura' + gu. "I' ta. pra.] madrAsa toDapheTa (tatha-Daya) strI. [ juo teDavuM" + kaDavuM."] bAjanI eka svAdahIna TI kerI teDavuM ane keDI nAkhavuM e, bhAMga teTiMga (tAti) vi. [sI.] bahu meTA kadanuM, bhAre jakhara to-bhAMga (Datha-bhAMgya) strI. [jao 'toDavuM + "bhAMgavuM.] tete-te)ra (te te(-)2) vi. [sa, tri-pati >> prA, teDavuM ane bhAMgI nAkhavuM e, vinAza, nAbUdI tattari sittera ane traNanI saMkhyA, tetara 2010_04 Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAte(-4)ra-suM tAte(--)ra-su vi. [+ gu. muM' ta. pra.] tetteranI saMkhyAe pahoMceluM, tAMtara-muM 1096 tAtA huM. [kA, teAtA] pApaDha teAdarI srI, [kAra] dIvAla para UgatA eka cheDanuM phUla tAnAra chuM. talavAranA myAnanA mADhA uparanA cAMdInI banAvaTanA khAbhaLA tAra(-)ta levAmAM AvelA dastAveja [ttApa karI e tAbAra puM. bhUlathI macAvanI nA pADavI ane pachIthI pazcAteAkhAha jue 'temA.' [parANe lAdeluM dabANa ke Aphata teAkhI strI. [jue 'tekhA' + gu. 'I'ta, pra.] tavAI, tAkhA puM. gadheDA teAmaDI strI, [jue tUmaDI.'] (lA.) tarabUcamAMthI banAveluM aMdarathI peluM vAsaNa, (2) pAlA vAsaNamAM dArU bharelA hAya tevI eka AtazabhAjI tApa sI. [tu.] skeTaka padArthanA ke yaMtranA baLe gALA dUra sudhI pheMkatI jADA paDanI cAsa ghATanI nALa, 'gana.' (2) (lA.) gapageALA. [. calAvavI (rU. pra.) gapa phelAvavI. * cheDavI, * dAgavI (rU. pra.) tApa saLagAvI gALA phUMke ema karavuM. 0 mAravI 3. pra.) gapa calAvavI. (2) DaMkAsAya. na. [saM.] pANI mAravI] tepa-khAnuM na. [+ jae khAnuM.] teAnA saraMjAma. (ra) senAnI tape calAvanArI TukaDI, 'ArTilarI' tApa-gALA puM. [+ jue gaLe.'] tApamAM dAgavAnA geALA. (2) (lA.) gapa-gALA te pacI vi., puM. [+ turkI, cI' pra.] tepa phADavAnuM kAma karanAra sainika, gAlaMdAja, anara.' (2)(lA.) gappIdAsa tA-paNa (tA-paNa) ubha. [jue '~' + 'paNa,'] tathASi, ema chatAM, chatAM paNa, teAya [tApathI lazkaranI tAkAta tApa-baLa na. [+ saM. va] senAmAMnuM te pacIenuM lazkara. (2) tepamaLiyuM vi. [+ gu. 'thayuM' ta. pra.] te pAnuM baLa dharAvanAruM tApamArA puM. [jue 'tApa' + 'mArA.'] zatrusenA upara ke zatrunAM sthAna upara tApeAnA gALA satata pheMkavAnI kriyA. [. calAvavA (rU. pra.) tepageALAonA sakhata mAre karavA] tApeA puM. vAMka, gunA, aparAdha tAphA vi. [ara. tAkaha] uttama, zreSTha [arpItI bheTa tANA-tAyak puM. [ ara. 'tAi'' '] najarANuM, rAjAone telphAna na. [arAn] ghamasANa, bhAre upadrava, (2) prabaLa dhAMdhala, hullaDa, (3) TALAgIrI, 'rAuDijhama' taphAna-mastI strI. [jue 'tAphAna' + mastI.] mastItAkAna, aDapalAM teAmara na. [saM., puM., na.] eka khAsa prakAranuM zasra. (2) puM. e nAmaneA eka chaMda. (piM.) tAnyara (tAHya) ubha. [jue ta.' + Lya.'] tepaNa, tathApi teAya-ja vi., na. [saM.] kamaLa, (2) poyaNuM. (3) zyAma kamaLa tAya-da, -dhara puM. [saM.] maidha. (2) na. [sa., puM.] vAdaLuM taiya-nidhi, teya-rAzi puM. [saM.] sAMgara, samudra, dariyA, udadhi sAthe (tA:ce) ubha. [jue 'taiya'+ e.']jue teAya.OM' tera puM. vaNeluM kApaDa vIMTavA mATe vaparAtA lAkaDAnA rola tAra jue 'tara.' [(ra) Aveza, dhana teAra (tArA)puM. [ara. ta] mijAja, huMpada, ahaMkAra. tArakI strI, e nAmanI eka vanaspati tAraNu na. [saM., puM., na.] e staMbha upara saudhA pATaDA ke kamAnanA AkAre paththara ADA pADI karavAmAM AveluM suMdara sthApatya, (2) pAMdaDAM phUla ke bharata-gUMthaNavALA lagaDAnA paTTAnI khAraNAne mathALe yA rastAo upara AMdhavAmAM AvatI evI zaiAbhA, [. avuM (rU. pra.) lagna vakhate AvatAM sAsarInA bAraNAnA teraNanuM pAMdaDu tADavuM. huM AvavuM, -Ne caDha(-)vuM (rU. pra.) varanuM lagnane mATe seAMDhavuM. (ra) saphaLatA meLavavA tatpara thavuM. lIle teAraNe pAchuM pharavuM (rU. pra.) jhaghaDo thatAM varanuM paraNyA vinA pAchuM pharavuM] teraNu-gheADo puM. [+ jae gheADe.'](lA.) vadheDo AvatAM AreTa vagere mAgaNe!ne kanyAnA AMgaNe apAte lAge tAraNu-dvAra na. [saM.] mukhya daravAjo teAraNa-pado puM. [+jue 'paDadA .'] maitI cIDiyAM vagerethI bharelA tAraNavALA paDadA tAraNa-mAlA(-LA) zrI. [saM.], teAraNa-mALa strI. [ + A mALa,2] teAraNa-dvAra upara khAMdhelI mALA, ArkeiDa' teAraNa-sAMkaLuM na. [ + jue 'sAMkaLuM.' ] teAraNanA AkAranuM strIonuM paganuM eka dhareNuM teAraNu-taMbha (-stara) puM. [saM.] sthApatyanA rUpamAM UbhelA tAraNanA be thAMbhalA sahitanI e AkhI AkRti tAraNAkAra puM., tAraNAkRti zrI. + saM, mAnyAra, bA ti] tAraNanA jevA kamAnavALe| AkAra. (ra) vi. tAraNanA jevA AkAranuM taphAnI vi. [ara. tUphAnI] taphAna karanAruM, 'vAyelanTa.' (ra) dhAMdhaliyuM, hullaDakhera. (3)(lA.) AravItaDuM, mastI-khera tAkArI vi. bheLaseLavALuM tArU| juo 'trAkuM.' hajAmanI kALA tAqA-diyA huM. gharavakharI, rAcaracIluM [karelA vadhAre tekhakaDuM na. nakkI karela jamInanA mahelamAM pachIthI teAkharI zrI. [jae temara' + .gu. I' srIpratyaya.] [(gussA ke rIsanA bhAva dharAvatuM) tAruM na. [jue tekharA.' laghutAdarthaMkarUpa.] (lA.) mehu' teAkharA puM. [phA. teAbaraha] gheDhAne caMdI khavaDAvavAnI cAmaDAnI zailI, [. UtaraveA (rU. pra.) meDhA uparathI rIsa jatI rahevI. 0 ca(-Dha)vA (rU. pra.)mAM gaMbhIra thavuM. (ra) rIsa caDavI. 0 caDhA(-DhA)vave| (rU. pra.) rIsathI ke aNagamAthI tAraNiyuM na. [+]. 'iyuM'* svArthe ta, pra.] pAMdaDAM kaLA meDha nAkhuzInA bhAva batAvavA] [udagAra vastra-paTa vagerenuM nAnuM teAraNa. (2) (lA.) AMgaNA teAkhA(ha) ke. pra. [ara. tathyaha] trAsa kaMTALA vagerenA AgaLanA mahAlAnA bhAga [jUnA karAra. (saMjJA.) tAbA-khata na. [+ jae 'khata.] tAkhA pAkarAvI lakhAvI tera(-re)tana. [hibrU. tat ] yahUdI dharmanuM mULa pustaka, 2010_04 Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taraMga 1097 tAMDa taraMga (tera) 5. [saM. tara] juo "turaMga.' tela chuM. [phA. tela] rUpiyAbhAra vajana ane eTalA terIluM (terIluM) vi. [ja ne "tera + gu. "huM" ta. pra.] vajananuM keTaluM mijAjI, ahaMkArI. (2) AvezI, dhUnI tazA-khAnuM na. [phA. zaha + juo "khAnuM.'] rAjaya ke teruM jue "tAruM' (padyamAM). zAhukAranA mahAlayamAMnuM kiMmatI jara-jhaverAta temaja rAcatAreta ja "tArata." racIluM rAkhavAnuM sthAna ke vakhAra tero chuM. lAvaNIne eka bheda. (saMgIta.) teSa chuM. [] prasannatA, 2pa, khuzI. (2) saMtoSa tere puM. [ara. turaraha] 5ghaDInA cheDAne kasaba. (2) toSaka vi. [saM.) prasanna karanAruM. (2) saMtuSTa karanAruM kalono banAvelo dAMDIvALA guccha, gajaro [pakSI teSaNa na. [saM] juo "teSa." (2) lAMca ruzavata, "ceTitaro-bagale [+ jue "bagalo.] (lA.) 5. e nAmanuM eka phikezana' tela . si.] vajana, iTa.' (2) vajana karavAnuM kATaluM. teSa6 sa. kri, siM. suTa sol tasama] prasanna karavuM. (2) (3) (lA.) vajada, mobhe, pratiSThA, AbarU, vara. [-le saMtuSTa karavuM. teSAvuM karmaNi, kra. teSAvavuM che., sa. kri. hevuM (rU. pra.) sarakhAmaNImAM sarakhA UtaravuM, samAna hovuM teSAvavuM, teSAvuM ja 'tevuM'mAM. tela ke na. [ teluM ' + gu. "ka" svArthe ta. pra] mAthuM tASita ni. [4] jene prasanna karavAmAM AvyuM che tevuM talaDa vi. [juo "tolaDuM.'] (lA.) (makha, kamaakkala, (2) jene saMtoSa ApavAmAM AvyuM che tevuM buddhihIna tesa (-sya) strI. tarasa, tRSA telaDI strI, [ja e telaDuM' + gu. "I' strI pratyaya.] rAMdhavo tesa-dAna na. . zaha-dAna 1 kiMmatI vastuo rAkhavagere mATenuM mATInuM nAnuM vAsaNa, deNakI vAne khelate ke khalecI. (2) dArUgoLo rAkhavAnI sainikanI tAla na. mATInuM nAnuM hAMDavuM, deNa khalecI tela-TALaNuM ja taLaNaTALaNa." testAna na. jio "tAsa-dAna] (lA.) jemAM aneka padArtha tela-dAra vi. jio 'tala' + pho. pratyaya.] telavALuM, paDayA rahe tevuM jakhara bAMdhakAma ke moTI totiMga cIja vajanadAra, bhAre vajananuM. (2) (lA.) pratiSThita, AbarUdAra tetAla vi. bahu vajanadAra, ghaNuM bhAre ane meTuM tAladArI strI. [+ gu. "I" ta, pra.] (lA.) pratiSThA, AbarU testAle . [+ gu. "o' ta. pra.] (lA) mAthuM, maMDa telana na. (saM.1 tALavuM e, tela, vajana, (2) tulanA, tAhamata (te mata) jAo "tahomata." sarakhAmaNI. (3) (lA.) AkaNI, madhya, kiMmata tehamata-dAra (te mata- juo tahomatadAra." tolama-sAra (-2) satI. eka jAtanI talavAra tehamatadAra(-2) (ta matadAra(-)-3) e "tahematatAla-mApa na., ba.va. [sa. + ja "mApa."] kATalAMthI dAra(-)Na.' vajana karavAnuM ane pAlA vagere mApiyAthI mApa karavAnuM, tehamatadArI hai.matadArI) ja e "tahomatadArI.' evuM kArya [uparanA bhAga tehamatadAre matadArezya e tahomatadAreNa." tela-mALa puM. kaza kheMcavA sAru UbhA karelA maMDANane tehamatI (te matI) jAo "tahomatI.' tela-yaMva (-yantra) na. [saM.] vajana karavAne mATe kAMTe, tenNa-TALaNa LaNa-)'na. [ja "tALavuM + "TALavuM' + veiTabrija' beune gu. "aNa" ka. pra.] vajana karatAM TALavAmAM telavADI strI. kinArI [TreIlU-Arma Avelo che te padArtha-chelle paDatara mAla (na. mA.) tela-zastra na. [saM.] pagADI nIcenuM AdhAra-rUpa sAdhana, taLavuM (oNLavuM) sa. kri. [ saM. taru >prA. to >prA. talATa ja "taLATa,' 'vaI-mena." to-] vajana karavuM, je khavuM. (2) tulanA karavI, saralATha-dAsa puM. [ja talo' dvArA + saM] mAthe tela khAvavuM. (3)(lA.)nyAya karavo. teLavuM (taLAvuM) karmaNi. karAvyo hoya tevo mANasa (kaTAkSamAM) di. taLAva (taLAvanuM) pre., sa. kri. teliyuM ta. udhanA cheDA upara kaTheDe rAkhavAnuM lAkaDuM taLATa (taLATa) 5. jio 'toLavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] teliyo muM. rAMdhavAnuM mATInuM hAMDavuM, pATi toLavAnuM kAma karanAra (dalAla), apAra, tolATa, I-mena' telI strI. jio "teluM ' + gu. 'I' strI pratyaya.] ghIne teLAmaNa (taLAmaNa) na, aNI strI, jio "tALavuM' + ghADa, vADhI gu. AmaNa-AmaNa" . pra.) toLavAnuM mahenatANuM, teluM na. [saM. to + gu. 'uM' ta. pra., ahIM "La" nathI jokhAmaNI thatenuM vajana karavAnuM kATaluM, vajaniyuM. lAM gaNavAM, galAM taLAvavuM, taLAvuM (taioLA) e "tALavuMmAM. jokhavAM (rU. 4) jhokAM khAvAM]. taLe (kULe) 5. jio "taLavuM' +gu. "e" ka..] teluM. juo telo.' ja tela-taLATa." teluM na. dhInuM vAsaNa, ghIne ghADa, pariyuM taLyuM-gaLyuM (oNLyuM) vi. [juo "taLavuM+gALavuM'baMnene tela(-) 5. [saM. tora nuM kriyArUpa + gu. "eyo' u. gu. "yuM bhU ka] (lA.) TUMkuM karI nAkheluM, alpAkSarI pra.] taLavAnuM kAma karanAra, taLATa, taLATI tegaDha (tagaDa) vi. jio teNuM' + gu. "Da' svArthe ta. pra.]. telo chuM. beDuM karAveluM mAthuM. (2) (lA.) mAthuM TI meTAI rAkhatuM. (2) avinayI, avivekI, 2010_04 Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ telaMgaDa-vaDA uSkRta, uddaMDa teraMgaDha-veDhA (tAAMgaDa-) puM., a. va. + jue 'veDA.'], teAMgaDAI (tAMgaDAI) strI, [+ gu. 'AI' ta, pra.] teAMgaDapaNuM [(ra) (lA.) gaMbhIra teAMgara (tAMgara) vi. [jae 'tavaMgara.'] jue 'tavaMgara.' teAMgarAI (oNAMgarAi ) strI. [+RRgu. 'AI ' ta, pra.] te MgarapaNuM teAMgarAvavuM ( MgarAvavuM) jae 'teAMgarAvuM'mAM. teAMgarAvuM (tAMgarAvuM) a. kri. [e 'tAMgara,' "nA. dhAM.] (lA.) rIse bharAI cAlyA javuM. (2) TheraDhAvuM, maraDAvuM. (3) sarakhA javAba na Apave. teAMgarAvavuM (TaeNgarAvavuM) pre., sa. kri. [(ra) kapaTI, luccuM. (3) teAkAnI teAMguM (tAMguM) vi. udyuta, avinayI, avivekI, teAMgaDa, teAMtarA (tAMtare) vi., puM. [jue 'teAMtera' + gu. '" ta. pra.] koI paNa seMkaDAnA 73 mA varSanA dukALa 1098 teAMtera jae 'teAhera.' tAMtera-muM jue te tera-su'.' tauphIka strI. [ara. takIk] IzvaranI kRpA. (2) baLa, zakti, tAkAta. (3) saddabuddhi. (4) pAtAnI icchAnI paripUrNatA taulanika vi. [saM.] kAI paNa e vastu prasaMga ke graMthAdinI sarakhAmaNI karIne rajU kareluM, tulanAtmaka tauhIda zrI. [ara. tavahIda] IzvaranI ekatAnI mAnyatA, ekezvaravAda karyo che tyakta vi. [saM.] tajeluM, cheDI mUkeluM tyakta-chatrita vi. [saM.] jeNe jIvananA tyAga tevuM, avasAna pAmeluM, 'Dera' tyakta-lajja vi. [sa.] zaramanA-lajjAne tyAga karyo che tevuM, nirlaja, ezarama tyAnya vi. [saM.] e 'tyAya.' tevI strI tyaktA vi., strI, [saM.] patie jenA tyAga karyAM che tyajanIya vi. [saM.] jue 'yAjya.' tyama kra. vi. [jue 'tema'] jaA 'tema.' (padmamAM.) tyahAM kri. vi. [jue 'cAM'] jue 'tyAM.' (padyamAM.) tyAga huM [x.] cheDI devAnIjatuM karavAnI kriyA. (ra) saMnyasta-dazA, saMnyAsa. (3) (lA.) dAna. (4) gAdItyAga, 'AMdrakezana' tyAga-dazA zrI. [saM.] vairAgya-dazA, saMnyasta-dazA tyAga-patra puM. [a, na.] rAjInAmu, itarA, rejignezana' tyAga-parAyaNa vi. [saM.] mAnasika rIte sAMsArika vastuAmAM anAsakta ['eseTijhama' (da. A.) tyAgaparAyaNa-tA zrI. [saM.] tyAga-parAyaNa heAvApaNuM, tyAga-pradhAna vi. [saM.] jemAM tyAga e mukhya vastu ke vAta che tevuM tyAga-buddhi strI, [saM] vairAgya-buddhi, jatuM karavAnI bhAvanA tyAga-bhAvanA strI. [saM.] sAMsArika baMdhanamAMthI chUTA thaI javAnI lAgaNI ke vRtti. (ra) tyAga-buddhi tyAga-mArga puM. [saM] badhuM choDI devAnA mArga ke rAha tyAga-smRti srI. [saM.] vairAgyanuM sAkSAt svarUpa hoya tevI _2010_04 tragArA vyakti. (ra) (lA.) hiMdu vidhavA [tarapha vaLeluM tyAga-lakSI vi..[ saM., puM. ] tyAga-bhAvanAvALuM, vairAgya tyAga.vIra huM. [saM.] pramaLa tyAgI tyAgavIra-tA strI. [saM.] prabaLa tyAgI hovApaNuM tyAgavuM sa. kri. saM. sthAna, nA. dhA.] tyAga karavA tyAga-vRtti srI. [saM.] jue 'tyAga-bhAvanA.' tyAga-zIla vi. [saM] dAna ApavAnI satata vRtti ke Teva dharAvanAra, dAna-zIla tyAgazIla-tA strI, [saM.] dAnarzIla hovApaNuM tyAga-svIkAra puM. [saM.] samAdhAna-vRtti, 'kAmbemAina' tyAgI vi., puM. [saM., puM.] sAMsArika baMdhA ane saMbaMdheAnA tyAga karanAra (puruSa), virakta, virAgI, verAgI, saMnyAsI tyAgecchu vi. saM. vAgha + phrlR] tyAganI icchA karanAra tyAjya vi. [sa.] cheADI devA lAyaka, tajI devA jevuM tyAra-kephe (tyA;ra-) kri. vi. [jue 'tyAre' + kaeNDe.']e pachI, pachIthI, AgaLa jatAM tyAra-thI (tyAHra-thI) kri. vi, jie 'tyAre' + gu. thI' pAM. vi., anuga. ] e samayathI laIne, have pachI tyAre-pachI (tyA:ra-), tyAra-mAda (tyA:ra-) kri. vi. [jue 'tyAre' + 'pachI'-'bAda.'] jae 'tyAra-kuDe,' tyAra-lagI, tyAra-sudhI (tyA;2-) kri. vi. [jue 'tyAre' + 'lagI'-'sudhI.'] e samaya paryaMta tyAra-seruM (tyAHra-) vi., kra. vi. jae 'tyAre' + sAruM.'] e samaya sudhImAM, e daramyAna tyAre (tyA:ra) ula. [ja.gu. si~hi~-cAraTM > fahAraT] ('jyAre'nI sApekSatAmAM) te samaye. (ra) te| pachI tyAsI(-zI) jue 'yAsI.' tyAsI(-zI)-muM' e 'byAsI-muM.' tyAM (tyAM:) kri. vi. [saM, tasmAt>= prA. nnhA > apa. taddA, tihA] e sthaLe, e ThekANe, vAM, tyAM tyAM-tenuM (tyAM:-) vi. [jue 'tyAM' + 'oga' + ], '*' ta. pra.] e sthaLane baMdha bese tevuM, e sthAnane ceAgya tyAM-thI (tyAMHthI) kri. vi. [jue 'tyAM' + gu. 'thI'pAM. vi. nA arthanA anuga,] e sthaLethI tyAM-nuM (tyAMnuM) vi. e 'tyAM' + gu. 'tuM' che. vi.nA arthanA anuga.] e sthAnanuM, tyAMne lagatuM tyAM-laiMgaNa, tyAM-lagI, tyAM-sudhI (tyAM:-) kri. vi. [jue 'tyAM' + 'lagaNa'-'lagI'-'sudhI] e sthAna paryaMta tragaDI srI. [saM. tri-> zo. prA. teiva dvArA, kurI 'nA prakSepe., jue 'tragaDA' + gu. I' pratyaya.] traNanA saha, tripuTI. (2) gheADAnI kAMdha uparanI traNa bhamarI tragaDo puM. [saM, tri-> zo. prA. tti, pachI ''nA prakSepe, + 'huM' svArtha ta. pra.] jae 'tagaDo.' tragaNuM vi. saM. trizuLaLa > prA. ti-gunagna mAM 'nA prakSepe] traNagaNuM (A rUpa jANItuM nathI., jANItuM 'tamaNuM-' 'tramaNuM' che.) trA puM. [anu.] caLakATa, jhagArA Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (trA)gALo 1099 trahakavuM tra(-gA)gALo ja "taragALo.' trabhANuM ja "tarabhANuM." tracaka 5. DAgha paDe tevo pravAhIne UDela chAMTe.[ UThe tra-bheTo ja "tara-bheTo.' (rU. pra.) nukasAnamAM utaravuM). ramajhaTa -Taya) strI. [2vA.) meTuM, jhApaTuM varasAdanI bhAre jhaDI vaja8 (Da) strI, talavAra ramaNuM juo "tamaNuM.' TakAvavuM e "traTakAvuM'mAM. [pre., sa. kiM. trathI strI. [saM.] veda yajurveda ane sAmaveda e traNa vaTakavuM vi. [ja e "traTa, -nA, dhAM.] karaDAI javuM. traTakAvavuM vedone samUha, vedatrayI. (saMjJA.) vaTako [2vA.] . phaTI jAya tevI vastumAM paDelI tara0(2) trathI-dharma che. [saM.] vaidika yajJayAgAdikane dharma. (saMjJA) anAja saDatAM dANAmAM paDatA DaMkha. (3) (lA.) regathI trayI-vighA zrI. [saM.] ja e "trayI." thatuM maraNa (4) ukaLATa. (5) 2khaThapITa yAdaza vi. [saM.] teranI saMkhyAnuM, (2) teranI saMkhyAmAM DAke muM. rivA.] kaDAke. (2) jhapATe, sapATa. (3) jhAMkuM pahoMceluM, teramuM kavuM "taDakavuM." bAdazAha na. si., S.] avasAnathI terame chellA zrAddhanA traNa (traNya) vi. [sa, trIfNa dvArA eka vattA benI saMkhyAnuM. divasa. (saMjJA.) [0 TakAnuM (rU. pra.) atyaMta halakA prakAranuM. 0 pAyAnuM yAdazI cI. [2 nAnA beu pakSanI teramI (2. pra.) gAMDuM gheluM. 0 pAMca ka2vuM (rU. pra) jhaghaDavuM. 0 tithi. (saMjJA.) badAmanuM (rU. pra.) tadana halakaTa]. - jio "tramaNuM." travaTuM na., - S. [2. tri-varmA -> prA ti-druma-, pachI traNa-gaNuM vi. [ja "traNa" + 'guNa" + gu. 'uM' ka. pra.] "ra'nA prakSepa) traNa mArga maLatA hoya tevuM cakaluM traNa-caturbhAza (caturthAza) vi. [jao "traNa + saM, vaturtha travADI . [saM. aiviMdane vikAsa] sAmavedI brAhmaNa ane + aMza] paNuM ni vikAsa] traNaso cAra. (ghaDiyAmAM.) enI aTaka (atyAre "trivedI' "tripAThI paNa, uttara traNa-calaMtara (cilakhatara) vi. jio "traNa" + saM. vatadattara pradezamAM e ja tivArI.) traNa-chakalaMtara (-ikala-tara) vi. jio "traNa + saM. ghaDuttara- trazakAra chuM. lohIno cho ke biMdu nuM "cilaMtara' jevAnA sAda.] traNase che. (ghaDiyAmAM) basa vi. [saM.] cala, jaMgama. (jena.) [ja traNa' + saM. tara + 5. uM? ta. pra.1 basa-kAya paM. [sa.1 badhA ja prakAranAM cetana prANI. (jena.) traNa tAravALuM, trevaThA tAranuM trasAvavuM ja e "sakAvuM'mAM. trapagI strI. jio "traNa + "paga' + gu. "uM? ta. pra. trasakAvuM a. ki. [ravA.] khasI javuM. trasakAvavuM che.. sa. ki. + "I' zrI pratyaya.] be jaNe potAne aneka paga sAthe trasake 5. . trAtane vikAsa] dhrAsake, tracake. (2) bAMdhI devAnI zarata nisAso. (3) nirAMta, jaMpa. (4) haba, maTe chAMTe. ghaNu5cAsi(zi)vi. [ja e "traNa'pacAsa(-) + gu. (5) cIre, phATa yuM' ta. pra.] (lA.) thoDI mUDImAM pitAne zAhukAra mAnanAruM vyasatrasavuM a. kri. (anu.] nItaravuM, TapakavuM, jharavuM, cevuM traNa-5natera vi. jio "traNa" + saM. prakhyAtara > vasa-deSa chuM. [saM.] hIrAnA dasa dezomAM eka doSa pra. punaruttara dvArA] traNase paMdara. (ghaDiyAmAM). rAsa-ni strI. siM] jIva-yoni. (2) chAnuM utpattitraNeka vi. [ja e "traNa + eka.' Azare traNa jeTaluM sthAna. (3) vi. jIvomAM janma dhAraNa karI raheluM. (jaina) 5TuM na. [sa. tri dvArA] zeraDInuM traNa AMkhavALuM bI trasara 5. [sa.] vaNakaranuM kApa8 vaNavAnuM eka sAdhana vapaTa puM. saM. tri dvArA traNa dAMtAvALuM daMtALa. (2) evA trasa-reNu, 06 na. [saM., muM] jALiyAnA prakAzamAM dekhAte dAMtALathI karavAmAM AvatuM vAvetara te te 2jakaNa kapaTa juo "tarapaTe." [vAMTIvALI gAya trasALe 5. saravALe, umere 50 (trapaDaya) strI. garamI sahana na karI zake tevI avaLI vasita vi. [sa. trasta thAya che.] trasta, trAsa pAmeluM vapariyuM vi. [sa, tri-puTa- > prA. utapurathama-mAM "'- tra-siMga (trIsa) vi. moTuM, jabaradasta. (2) paM. siMha nA prakSepe] traNa pAThavALuM. (2) na. eka jAtanA maga vasukAvavuM, sukAvuM e "trasUkavuMmAM. 5-trapatuM vi. [anu. rAsa-trasatuM, tarabaLa, TapakatuM mukavuM a. kri. [anu.] trAsa pAmavuM, bIvuM, haravuM. sukAyuM 5na na. e nAmanuM eka vRkSa bhAve, ki. trasukAvavuM che, sa. ki. paMDI strI. [saM. tri-gu > prA. ti-parizra,- "ra" nA ethiyuM na. siM, tri ane gu. "sethI' + gu. "yuM' ta..] A prakSepe] jAo "tripiMDI." ja e "trisedhiyuM.' [jhArI nIcenI paDavI. (puSTi.) 5 strI. [saM.] lajajA, lAja, zarama trI strI. [saM.1 maMdiramAM ThAkorajI samakSa dharatI pANInI trapita vi. [4] zaramALa, lajajAlu trasTI e "TrasTI." pijha vi. [saM.] khaba ja tRpta thayeluM trasta vi. [saM.] trAsa pAmeluM, khUba du:kha pAmeluM, trasita trapu, 06 na. [saM.] kalAI (dhAtu) graha . [ravA.] eka prakArane avAja rAba a. ji. [2vA.3 TapakavuM, cavuM rahakavuM a. kri. rivA.] pUjavuM, kaMpavuM, tharatharavuM. (2) (lA) bAka na. [ravA.] DAkaluM nItaravuM, TapakavuM 2010_04 Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trahatrahATa 1100 trAhi vahaahaTa chuM. [ravA, jagu] trAsa, julama. (2) bhaya, Dara trATaka' na. daSTine sthira karI karavAmAM AvatI haThayoganI bahena-ha)ta (tre (tre )kaya) strI. jio "hekavuM dvArA.] eka prakriyA. (ga) [paDhavuM e, chApa ajaMpa, asvasthatA, cena na paDhavuM e trATakara na. jio trATaka.] acAnaka hala karavo, tuTI bahena-heMkA-kA)6 (2:-a:)ka(kAva) [2vA.] A che to trATakavuM a. ji, rivA.] acAnaka hala karI tuTI paDavuM, avAja tha. (2) a-svastha banavuM. (3) bharAvAne laI chApo mAravo, aNadhAryo dhasAre kara phATuM kATuM thavuM. (-heMkAvavuM (:-:)kAvavuM) che.. sa.ji. vATakA puM, ba. va. [ravA.] vAdaLamAMnA kAkA vahaMkAvavuM, vaheMkAvuM ( kA-) jAo "heka"mAM. traTaluM na. jasthA saMbaka (vakhaka) . [saM. tIvra > prA. taMva- mAM "ra'nA prakSepe trATI strI, jio "trATuM' + gu. "I' strIpratyaya.] nAnuM + gu. "ka" svArtha ta. pra.] trAMbAnuM nagAruM, traMbALuM trATuM, nAnA pahadAnI ATaca [pahade, tadI saMbakaDe (trambakaDo) 5. [+gu. huM svArthe ta. pra.] (lA.) ghATuM na. pAMdaDAM sAMThI tAba vagerene guMthelo pade, kAmaThAMne hiMgaLanuM gIta sAha vi. siM. 2 - pra. tamane, pachI "' nA prakSepe, saMbadhuM (trambavuM) a. ji. [ravA.] zarIranA pAkatA bhAgamAM ja.] trAsa pAmeluM [garjanA caMbAsa (-sya) strI. gAya triAMbAnuM nagAruM, traMbaka gADha (trA:) jI. [23] siMhanI garjanA. (2) AkhalAnI traMbALuM na. [saM. tAtra- > prA. taMtra dvArA, "ra'nA prakSepe) vADhavuM (trA:DhavuM) a. kri. jio "trATa'-nA.dhA.] gADha pADavI graMbhe (trambeDe) . [ravA.) sihanI DaNaka vAdiyuM na. gADI-gAhamAM rakSaNanuM eka sAdhana trAka, haDI strI. [saM. tarUM > prA. ra3 muM, strI. no trATakavuM e "tAkavuM.' vikAsa nA prakSepa+ gu. " svArthe ta. pra. + "I' strI- trADe muM. [2vA.] gumaDAM vagerene sejo, tADe pratyaya.] rUmAMthI dorI karanArI reMTiyAmAMnI saLI trANa na. [saM.] rakSaNa, rakSA. (2) (lA.) Azraya, Azaro, trADa paM. jio "trAka"+ gu. "DuM' ta. pra.] meTI trAka zaraNa [che.] rakSaNa karanAra trAMga puM. dero, tAMtaNe, dhAgo traNa-kartA vi. [sa trALastha-ta thAya; A samAsa gu. trAgata 5. (juo trAga' dvArA.] janoI vaNanAro mANasa prANI vi. siM, 5.] rakSaka vAga' na. [ja "trAka + gu. DuM' svArthe ta. pra.] trA(muM) vi. [sa tri-navAra)prA. utAva dvArA, (lA.) vaDAM purI vagere taLAtAM hoya te kADhavA mATe saLiye "ra" nuM prakSepe] nevu ne traNanI saMkhyAnuM, tANa,-NuM trAgaDuM na. jio "varga dvArA.] trAguM karavAnuM sAdhana trANu(CNu-muM vi. [gu. "muM' ta. pra.] trANunI saMsthAe vAgaDa kuM. jio "trAga' + gu. 'DuM' svArtha ta. pra.] juo pahoMceluM, tANa9NuM)muM "trAga." [2 (2. pra.) kAvataruM karavuM] vAta vi. [saM.] rakSaNa karAyeluM, rakSita trAgavuM a. ji. e trAguM, nA. dhA.] trAguM karavuM trATakya vi. [saM] rakSaNa karavA jevuM, rakSAvAne yogya trAgALuM vi. jio "trAguM' + gu. "ALuM ta. pra.] trAguM trAtA vi, pR. [., pR.] rakSaka karanAruM bApaTa, (-Taya,-hatha) strI. rivA.] khUba ja khAvuM e, ghaNo bAgALe jao "taragALe-tragALo.' AhAra karavo e, akarAMtiyApaNuM khAvuM trAguM na. bIjAnI pAsethI pitAnuM dhAryuM ' meLavavAne mATe vAparavuM sa. 4. jio "trApa'nA.dhA.] akarAMtiyA thaI karavAmAM Avate AtmaghAtano prayatna ["trAga." trA5DuM ja "tApaDuM." [thavI, jamAvaTa thavI. trAge paM. [ ja e "vAga' + gu. "e" svArthe te. pra.] jAo trApa ja e tarApo.' [0 jAma (rU. pra.) dhaNI bhI8 trAjavAM na, ba. va. jio "trAjavuM' + gu. DuM' svArthe gAyamANa vi. [saM.) rakSaNa karatuM, bacAvatuM, pAlana karatuM ta. pra.] zarIra uparanAM chaMdaNAM [bara cakAsIne kareluM vAcakaDe e "vArakaDe." trAjavALa vi. jio trAjavuM"+"taLavuM] (lA.) bare- trAsa puM. [saM] jAma, kera. (2) pajavaNI. (3) dhAka, bIka. trAjavuM na. zarIranAM aMgo upara karavAmAM AvatuM chaMdaNAMnuM (4) kamakamATI. (5) upadrava, nyusansa." [ Apa, te te nizAna. [vAM kaMpAvavAM, -vAM trophAvavAM (rU. pra.) upajAvaze, 10 kara, 0 deve (rU. pra.) kama kara. chaMdaNA karAvavA]. 05Ama (rU. 4) herAna thavuM. 0 vartAva (rU. pra.) trAjavuM na. [phA. tarAja] vajana karavAne kAMTe, jokhavAnuM jama thavo] [(lA.) juo "trazuM.' be chAbaDAMvALuM sAdhana. [0 ca(-)vuM (. pra.) mAna-pratiSThA trAsa(-za)kaDe muM. si. trAsa + gu. "ka + "DuM' ta. pra.] vadhavAM. 0 namavuM (rU. pra.) bhAgyazALI thavuM. 0 bhAre thavuM trAsadAyaka vi. [saM.), rAsa-dAthI vi. siM, 5.], trAsa(rU. pra.) garva karo] prada vi. [saM.] trAsa denAruM [mata-siddhAMta, 'Tererijhama trAjI strI. jio "trAjavuM' + gu. I" pratyaya] trAsavAda chuM. [saM.] trAsa karavAthI saphaLatA maLe che evo chaMdaNAnI nAnI paMkti [trAjavuM, nAne kAMTe trAsavAdI vi. saM., ] trAsavAdamAM mAnanAruM, 'TerarisTa" vADI* sI. [e "gADuM' + gu. 'I apratyaya.] nA trAsavuM a, kri. (saM. trAsa-nA dhA] trAsa pAmavuM trAja' sI. jio trAjavuM "dvArA] taNuM [kAM trAsita vi. [saM.] jene trAsa ApavAmAM Ave hoya tevuM gAjara zrI. jio "trAjavuM' dvArA.3 nAnuM trAjavuM, nAne vAhi ke. pra. (sa, AjJArtha bI. pu.e. 1.] rakSaNa kare 2010_04 Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAhi-kAra 1101 trikaNI . " . pra.] trAMbAno athA dakiDAne siko.ta sAthe" dvArA.] tAMbAnI koI paNa (2) tAMda evA udagAra [udagAra, dayAne mATeno avAja trAMbA-cAra (raya) strI. jio "trAMbu' dvArA.] (lA.) trAMbAnA trAhi-kAra 5. [jao "vAhi' + saM. "KIR] "vAhi' e jevA raMganI DAMgara, tAMbA-cAra (tAMbA-nANuM trAhita vi. [sara marA. "tirahita, hiM. "tihAbata.'] eLa trAMbA-nANuM na. (juo trAMbu nANuM.) trAMbAnA sikkA, khANa ke saMbaMdha na hoya tevuM anya keI (2) taTastha, trAMbA-pataruM na. jio "trAMbu + "pataruM.'] trAMbA-pavuM na. thaI pATha." (3) a-pakSa jie "jhAMkhuM' + saM. patra + gu. "G' ta. pra.] tAmrapatra, trAhite--tAbA, vaha ke. pra. jio "trAhi + "bA, . tAMbA-pataruM, tAMbA-paDyuM, "kepara-leITa" ha.'] jao "trAhiM trAhi(1)." trAMbA-mahera (-me:2) strI. [ ja "trAMba' + "mahera."] trAhi trAhi ke. pra. saM. AjJArtha bI.pu., e.va. -dvibhava. trAMbAnI banAvelI mudrA, tAMbA-mahora, kepara-ramIla" rakSaNa kare, rakSaNa karo' evo udagAra. (2) kri. vi. trAMbA-rAya strI. [ juo "trAMbuM' + "rAya.'] reNa karavA bhAre parezAnInI sthiti hoya ema mATenI trAMbAnI rajanI meLavaNI, tAMbA-rAya trAhimAma ke. pra. [jao 'trAhi trAhi." eka trAdi sAthe trAMbA-varaNuM vi. jio trAMbu' + saM. vaLa, arvA tadabhava mA mane] "mane bacAvI le, mAruM rakSaNa karo' e + gu. "uM' ta. pra.], trAMbA-vaNuM vi. [+saM. varSa + gu. udagAra uccAra] juo "trAhi." "uM' ta. pra.] trAMbAnA jevA lAla raMganuM, tAMbA-varaNuM, vAha ke.pra. si. trAdinA aMtya ne laghuprayatna tha' tAMbA-varNa bAhya-tAbA, ha ja "trAhitebA, ha.' lAMbA-sALa (-N) akI. [ja "trAMba+ "sALa.'] trAMbAnA gAMgaDI strI. baLada gadheTAM vagere upara mAla bharavAnAM chAla- raMganI eka jAtanI cekhAnI jAta, tAMbA-sALa kAMne eka prakAra [lAparavAI] gAMbiye kuM. [ja "trAMba'+ gu. "iyuM ta. pra.] trAMbAnA trAMgaDe 5. bedarakArI. (2) svArthavRtti. [-De ghA (rU. pra.) aDadhA dekaDAne sikko, tAMbiyA trAMbaTha na. [ja e "vAMbu' dvArA] tAMbAnI koI paNa banAvaTa. trA(ta)bI zrI. [ja e "trAMbu' + gu. 'I' ta. pra.] trAMbAnI (2) tAMbAnuM vAsaNa loTI. (2) trAMbAnI kaDhI, (3)lA.) e nAmanI eka vanaspati trAMba' vi, jio "trAMbu' + gu. svArthe ta. pra.] trAMbuM na. [saM. tAmravI- prA. saMvama-, pachI "ra'nA prakSepe] trAMbAnA jevA rAtA raMganuM, tAMbaDa e nAmanI prabaLa uSNatAvAhaka eka dhAtu, tAMbu trAMba3 (Da) strI, [ja e trAMbu' kAra.] trAMbAnA raMganI trAMberI vi. jio "trAMbu' + gu. "erI' ta. pra.] trAMbAnA jamIna, geravA jamIna, tAMbaDa jevA lAla raMganuM, tAMberI trAMbahAM na., ba.va. [ e trAMbaDuM.'] trAMbA pittaLanAM vAsaNa vAMsa' [ja "trAMsuM."] trAMso bhAga, vaLAMka. (2) (lA.) vAM(tAMbariyA . jio trAMbaDuM + gu. IyuM" ta. pra] phAMsa, phAMsalo [vAsaNa trAMbAnA vAsaNanA vepArI. (2) trAMbaDI laI bhIkha mAga- trAMsa' chuM. [ara. tA ] TeDhA lAMbA kAMThAnuM thALa-ghATanuM nAra bhikSuka trAMsala vi. jio "trAMsuM" dvArA.] juo"trAMsuM.' vAMbaDI strI, jio "trAMbaDuM' + gu. "I' krIpratyaya.] cAkakasa trAMsAI sI. jie "trAMsuM"+ gu. "AI' ta... trAMsApaNuM prakAranA ghATanuM tAMbA pittaLa vagerenuM vAsaNa (DhALavALA trAMsA-bAMnuM vi. [ja "trAMsuM + "bAMguM.'] khUNA pADatuM peiTALa ane jarA sAMkaDA menuM), tAMbaDI. [0 pheravavI vAMkuMcUkuM (u. pra.) bhIkha mAgavI. 7 levI (rU. pra.) bhIkha mAgavAne trAMsAM na, ba. va. [ara. "tAsu" "dvArA ja "tAMmAM." dhiMdhe kara, bhikhArI banavuM] vAMsiyAM na, ba. va. [ja "trAMsiyo.] mAthAnA vALa trAMbaDuM na. [ja "trAMbu' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] (lA.) eLavAnI eka rIta trAMbA pittaLa vagere dhAtunuM pahoLA UbhA menuM vAsaNa, vAMsiyA puM. [ja "trAMsuM' + gu. IyuM che. pra.] trAMsA meTI trAMbaDI, tAMbaDuM. [- ghA (rU. pra.) nukasAnIne abhAva] AkArane bAMdhela doraDhAne TukaDo trAMbaDe 5. jio 'trAMbaDuM.'] meTuM tAMbaDuM, tAmaDe (pANuM trAMsu vi. [saM. tarasa->prA. ra0OMma-dvArA] vAMkuMTuM, bharavAnuM moTuM vAsaNa). katarAtuM, trikoNa paDe ema rahetuM ke khUNA pADatuM trAMbA-kAMTe 5. [ja "trAMbuM + "kAMTe."] trAMbuM vagere trAMsuM: na. [ja e "tAMsuM.'] ja e "tAMDyuM.' dhAtunAM vAsaNa jayAM vajanathI vecavAmAM Ave tevI bajAra, tri- vi. [sa, sAmAnya rIte samAsanA pUrvapada tarIke] traNa tAMbA-kAMTe, kaMsArA bajAra triaMkI (-akI) vi. siM. tri-maMI , saMdhi vinA, trAMbaDI strI. [ja e "trAMbu' + "kaMDI.] DhIlAM be kayAMvALuM saMdhithI thI] traNa aMkovALuM (nATaka) ane nIce pahadhIvALuM pahoLA peTanuM trAMbA vagere dhAtunuM trika na. [saM.] traNane samUha, tripuTI. (2) trekhaDe kaDAyuM, tAMbA-kaMDI trikaTu na. [saM.] aMka marI ane pIpara e traNa tIkhI trAMbAgALI strI. [o "trAMbuM' + 'goLI."] trAMbAnA pata- cIjone samUha ke carNa, (vaghaka) rAne pANI vagere mATe ghaDe, tAMbA-gaLa tri-trI)kama, 0jI, rAyapuM, ba. va. [saM. trivikramanuM trAMbA-dhaDe puM. jio "trAMbu + "dhaDe.] tAMbAne ghaDo, laghurUpa ja e "jI-rAya.] viSNuno vAmana-avatAra.(saMjJA) tAMbA-dhaDo trikaNa li., pR. [sa, ] kAnanI pAse kAnana jevA 2010_04 Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trikala 1102 tri-nava cihnavALo kALI kAMdhane cheDe pra.) traNa kesa cAlI zake tevuM (kuvo, vAva vagere) trikala vi, [] jemAM traNa traNa mAtrAnA gaNa ke TukaDA trikhaMDI (khaDI) vi. [sa, puM] traNa khaMta ke vibhAgavALuM hoya che tevuM (chaMda) trimAtrika, (pi.) trikhUNiyuM vi. [saM. tri + "kha" + gu. "thayuM' ta. pra.] trikalamAM na., ba. va. [saM. tri-vasarA- dvArA mahAlaya traNa khUNAvALuM, trikoNAkAra, "TrAI-beMgyulara uparanI traNa kaLazavALI UMcI jagyA [e samaya tri-gAM na, ba. va. saM. tri dvArA] ghauM bAjarI ane trikAla(La) puM, ba. 1. [saM.] bhUta vartamAna ane bhaviSya maganA leTanI karelI masAledAra roTalI trikAla(La)-jJa vi. ], -jJAtA vi. [saM, puM] traNa tri-gaTuM vi. [saM. tri + "gaDha' + gu. "uM' ta. pra. traNa kAlanuM jJAna dharAvanAra [Ave che tevuM trigarta chuM. (saM.paMjAba tarapha eka prAcIna deza. (saMjJA.) trikAla(La)-daze vi. [saM.) traNe kALane jene khyAla tri-gucachI vi. [saM., muM.) traNa gucchAvALuM trikAla(La)dazitA zrI. [saM.] trikAladaza hevApaNuM triguNa-maya vi. siM] satva raja ane tamasa e traNa trikAla(La)dazI vi. [sa,, 5] e "trikAla-darzaka.' guNathI bhareluM, triguNAtmaka. (dAMtA) vikAla(La)-vata vi. [sa, pR.] traNe kALamAM raheluM, viguNamayI vi., strI. [saM.], triguNa strI. [saM.] satva sanAtana rajasa ane tamasUnA rUpanI mAyA. (vedAMta.) trikAla(La)-vida vi. [+saM. IvaDha ] jue "trikAlajJa." triguNAtIta vi. si. trima + atIta] satva rajasa ane trikAlA(-LA)bAdhita vi. [sa. trikA + a-vAvita] jene tamasa e traNe guNenI pAra raheluM (brahma-tatva). (dAMta.) traNe kALamAM nahatara nathI naDI tevuM triguNAtmaka vi. [saM. triguNa + sAman + +] satva, rajasa trikAlA(-LA)bALa vi. saM. triAsTa + a-vAda] jene traNe ane tamasathI pUrNa, triguNamaya. (dAMta) kALamAM kazI naDatara nathI tevuM, sanAtana triguNAtmika vi, strI. [saM.) traNa guNavALI mAyA.(vedAMta.) trikAthi na. saM. trikA + sthio kazekA sAthe joDAyelAM triguNAtmI vi. saM. trikALa + marama-garama + gu. 'I' keDanA pAchalA bhAgamAM rahelAM bemAMnuM te te hAiku ta, pra.] juo "triguNAtmaka' 'triguNamaya." trikALa juo "trikAla." tri-guNita vi. [4] traNagaNuM, -maNuM trikALajJa, jJAtA juo "trikAlajJa, "jJAtA.' tri-ghAta paM. sa.1 ekanI eka saMkhyAne e saMkhyAthI be trikALa-darzaka jao "trikAla-darzaka.' vAra guNavAnI kriyAthI maLatI saMkhyA, ghana, "kaba. (ga) trikALadarzitA ja 'trikAladarzitA." trighAta-padI strI. [suM.] jenuM dareka pada traNa ghAtanuM athavA vikALa-daza juo "trikAla-darza." jenuM eka pada traNa ghAtanuM ane bAkInAMmAMnuM koI paNa pada trikALa-vatI jue "trikAla-vartI." traNathI vadhAre dhAtanuM na hoya tevI padI, "kayubika trikALa-vida ja e "trikAla vida." ekasTezana." (ga.) trikALAbAdhita ja e trikAlAbAdhita.' tricakrI strI. [saM] traNa paiDAMvALuM vAhana, "trAisikala' ke trikALa bASpa ja 'trikAlAbALa." [vibhAgavALuM tri-jagata na. [saM. tri-nAt] AkAza pRthvI ane pAtALa, tri-kAMTa (-kArDa) vi. [saM] traNa DhALavALuM. (2) (lA) traNa tribhuvana, triloka, trikI trijaTa vi. (saM.] traNa zikharavALuM. (2) 5. prAcIna laMkA trijaTA jI. [saM.1 azAka-vanikAmAM sItAnI cekI karanArI pradezanA e nAmane eka parvata. (saMjJA.), eka paurANika rAkSasI. (saMjJA.) viTAcala(-La) puM. siM. 22 + ma ja "trikaTa(2)." trijyA strI. [saM.] kaI paNa vartulanA madhyabiMduthI sAme tri-keNu chuM. [saM.] traNa rekhAonI traNa khUNuM paDe e rIte paridha sudhInI moTAmAM moTI rekhA, 'raMDiyasa." (ga) joDAyelI AkRti. (ga.) trijyA-koNa chuM. [saM.] trijayAne chedanArI lITIthI keMdramAM trikoNa-bhavana na. (saM.) janmakuMDaLImAM lagnathI pAMcamuM tathA paDato te te khaNe, "reDiyana." (ga.) (kauMsa. (ga) navamuM sthAna. ( .) trijayA-cA5 5. [saM.] kaI paNa be trijyA vaccenA zikoNamiti sI. r1 bAjao ane enA meLApanA trijyA-vRtta na. saM.1 jeTalI laMbAIno zaMku heya teTalI khUNAonA gaNitanI vidyA, "TrigeDanemeTrI." (ga.) laMbAInI trijyAe vedhapITha upara dorato goLa. (ga.) trikoNamitIya vi. [saM.] trikoNamitine lagatuM tritaya na. siM.] traNanI saMkhyA trikoNasthAna na. [saM] jue "vikeNa-bhavana." tritala-koNa chuM. [] kaI paNa ghana padArthanAM traNa pAsAM trikoNAkAra che. triveNukati strI, siM, trikoLa+ mA-2, eka ja biMdumAM maLe tyAre e biMdu pAse enA maLa -fa] jemAM traNa khuNA paDe tevA AkAra, "TrAI- vAthI banato khaNe. (ga.) eMgala." (2) vi. jemAM traNa khUNA paDe tevA AkarAnuM, "TrAI- tri-taMtrI (-tannI) strI. siM] traNa tAravALuM eka taMtuvAgha. yulara.'(ga) (saMgIta.) [rUpane saMtApa trikaNaritha na. [+ saM ma]i juo "trikAsthi.' | tri-tApa puM, ba.va. [saM.] Adhi vyAdhi ane upAdhinA trikAzI vi. saM., 5] traNa keza ke khAnAMvALuM tritAla . [] seLa mAtrAne eka tAla, tretAla. (saMgIta.) tri-kezI(sI) vi. [saM. tri + koza' + gu. "I' ta. vinatva na. [saM.) trapaNuM 2010_04 Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tri-darza tri-daza huM. [saM.] deva, amara, sura tridaza-guru puM. [saM.] devAnA guru-bRhaspati diza-pati puM, [saM.] devezanA rAjA-iMdra trizAlaya na. [saM. virA + mA-] devanuM nivAsasthAnasvarga, triviSTapa trideMDa (-daNDa) puM. [saM.] vAdaMDa maneAdaMDa ane kAyAdaMDa e prakAranA traNa saMyama dhAraNa karyAMnI nizAnIrUpa saMnyAsInA daMDa tridaMDI (-dalhI) puM. [saM.] tridaMDa saMnyAsa lIdhA hoya tevA [deva-e traNa devA ane maheza ke mahAe traNenA keApanI saMnyAsI tri-deva puM,, kha.va. [saM.] brahmA viSNu tri-doSa puM. [saM.] vAta pitta ane kapha sthiti, saMnipAta, sanepAta. (vaidyaka.) tridoSa-ghna vi. [saM.] vAta pitta ane kaphanA prakApane dUra karanAruM. (vaidyaka.) vikaseluM, saMnipAta-rUpe tridoSa-ja vi. [saM.] vAta pitta ane kaphanA prakopamAMthI tridoSa-vAda puM. [saM.] vAta pitta ane kapha e traNa jenA tattvarUpa che tevI vaidyakIya paddhatine mata siddhAMta videSavAdI vi. saM., puM.] tridevAdamAM mAnanAra tridoSa-siddhAMta (-siddhAnta) puM. [saM.] jue 'tridAya-vAda.' tridhA kri. vi. [saM.] traNa prakAre, tredhA tri-dhAtu zrI., kha.va. [saM., puM.] vAta pitta ane kapha e dehamAMnA traNa mULa padArtha ke tattva tridhAtu-vAda puM. [saM] jue 'vidyA-vAda.' tridhAtuvAdI vi. saM., puM.] jae 'trideASavAdI.' tri-nayana, tri-netrapuM. [saM.] traNa netrAvALA gaNAtA mahAdeva tripakSI zrI [saM.] avasAna pAmelAMnI pAchaLa traNa pakhavADiyAM pUrAM thatAM karavAmAM AvatI zrAddha-kriyA ane brahma-bhAjana [pAtALamAM vahetI manAtI gaMgA nadI tripatha-gA, -gAminI vi., zrI. [saM.] AkAza pRthvI ane tripadA vi., strI. [saM.] traNa caraNavALA gAyatrIchaMda. (paM.) tripadI vi. [saM., puM.] traNa caraNeAvALuM, (2) traNa pa (zabda) vALuM. (paM). tripadI` zrI. [saM.] traNa pAyAvALuM Asana, tipAI. (2) traNa pA ke caraNAvALA padabaMdha, (pi) triparimANu na., kha.va. [saM., puM] laMbAI paheALAI ane UMcAI evuM mApa, dhoDAi menzana.' (ga.) triparimANAtmaka vi. [saM.] tri, parimANavALuM, thrI,-DAimenzanala.' (ga.) ['tipAI' tri-pAI zrI. [saM, tri + pAvaLA > prA. degvAda] jue tri-pATha puM. kha.va. [saM] vaidika maMtranA pada krama ane saMhitA e prakAranA mukha-pATha tripAThI vi., puM. [saM., puM. navA zabda] trIjA sAmavedane paraMparAgata pATha karanArA vaividha brAhmaNa, trivedI, travADI tri-pada vi. [saM.] traNa caraNAvALuM. (2) pANA bhAganuM, pAchuM tripAdI strI. [saM.] traNa pado ke caraNAnA samaha. (2) (lA.) pANininA aSTAdhyAyI vyAkaraNanA AThamA adhyAyanA chellA traNa pAdene! samhe. (saMjJA) (vyA.) pArthiMka vi. [saM.] traNa pAsAMvALuM _2010_04 1103 tribhuvaniyu tri-piTaka chuM., na. [saM.] sutta(sUtra) vinaya ane adhizna(abhidharma) e traNa prakAranA khauddha dharmagraMthAnA samUha, tipiTaka. (bauddha.) tripiMDI (tripiNDI) strI, [saM.] pitA pitAmaha ane prapitAmahane uddezI ka2vAmAM AvatI zrAddha-kriyA ane brahmabhAjana, trapiMDI tripuTa vi. [saM.] traNa puTavALuM, traNa paDavALuM tripuTI srI. [saM.] traNanA samUha, trika tripura puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANenA eka prAcIna asura ke jenA mahAdeve vinAza kareleA, tripurAsura. (saMjJA.) tripurAri puM [saM. tripura + ar] tripurAsuranA paurANika rIte zatru-mahAdeva rudra. (saMjJA.) tripurAsura huM. [saM. tripura + anura] jue 'tripura.' tripurA-suMdarI (-sundarI) strI. [saM.] durgAmAtAnuM e nAmanuM eka svarUpa. (saMjJA.) tripurAMtaka (tripurAntaka) puM. [saM, ftrapura + anta] ja 'tripurAri.' [bApa dAdA ane paradAdA tri-puruSa puM., ba.va. [saM.] pitA pitAmaha ane prapitAmaha, tripuSpI vi. saM., puM.] traNa levALuM tripuM, (tripuNDa) na. [saM. dtra-pui ], -4 (tripuNDa) na. [saM.] zaiva saMpradAyavALA temaja smArta saMpradAyavALA kapALamAM kare che te traNa ADI rekhAe tripuMDa(-)-dhArI (tripuNDa-hU,) vi., puM. [a, tripurUdhArI puM.] kapALamAM tripuMDU karyuM... hAya te mANasa tri-pALiyuM (-paeNALiyuM) vi., na. [saM. tri + jae peALa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] traNa daravAjAvALuM pravezadvAra, tipALiyuM tri-pramANa vi. [saM.] jue 'triparimANAtmaka.' (ga.) triphalA(-LA) zrI. saM.] haraDAM kheDAM ane AMbaLAMnuM [carNa. (vaidyaka.) traLuM vi., na. [saM. tri-z2a + gu. '*' ta. pra.] traNa phaLAM ke pAnAMvALuM zastra [levAmAM AvatA vaLAMka tribhaMga (-bha) puM [a,] peTa kreDa ane Doka traNe sthaLe tribhaMgI (-bhagI) vi., puM. [saM,, puM.] (32 mAtrAnA 108-8-6 e rIte yativALA yatie prAsa irSAMteA) eka mAtrAmeLa chaMda. (piM.) tribhaMga-lalita (trisaGga-) vi., puM. [e.] baMsIdhArI zrIkRSNa tribhAgavuM sa. kri. [saM. tri-mALa, - nA. dhA.] AkRtinA ke vastunA traNa bhAga karavA tribhAMtara (tribhAtara) na. [saM, trimA + antara] graha ane sUrya vacce traNa rAzinuM eTale ke AkAzanA ceAthA bhAga-khAtA AkAzanA aDadhA bhAga jeTaluM aMtara. (jyeA.) tri-bhAjaka vi. [saM.] traNa bhAga karanAruM, 'TrAya-sekaTara.' (ga). tri-bhAjana na. [saM.] traNa bhAga karavA e tri-bhuja puM. [saM.] jaA 'tri-krANu,' tribhuvana na. [saM.] svarga pRthvI ane pAtALa, tri-jagata, tri-leAka, trileAkI (saMjJA,) [svAmI-paramezvara tribhuvana-nAtha, tribhuvana-pati puM, [saM.] traNe jagatanA tribhuvaniyuM vi. na. [+gu. 'iyuM' ta.pra.] (lA.) vararAne Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tri-bhUmi, 07 koInI najara na lAge e mATe gAla upara coTADavAmAM AvatI tArA-TapI tri-bhUmi,ka vi. [saM.] traNa bheAMvALuM (makAna) tri-bheTA puM. [saM. tri+ 'bheTavuM' + gu. 'e' rR. pra.] traNa mArga jyAM maLatA hoya tevA caklA ke sthAna, tarabheTA, 'Tri-jaMkazana peinTa' tri-bheoMyuM vi., na. [saM. tri + ja e, '@i' +'yuM' ta. pra.] jae trimAtrika vi. [sa. traimAzih] traNa mAtrAvALuM. (piM.) trimAsa puM. [saM.] traNa mAMhenAnA samaya, kavArTara' tri-mAsika vi., na. [sa, traimAsi] jaA traimAsika.' trimAsI strI. [sa, tri-mAjJa + gu. 'I 'ta, pra.] traNa mAsanA samaya, 'kvArTara.'(2) avasAna pachI traNa mahinA pUrA thatAM karavAmAM AvatI zrAddha-DhiyA ane brahma-bhejana trimukhI vi. [saM. puM] traNa mAMDhAM ke bAju yA najaravALuM tri-mUrti srI. [saM.] brahmA viSNu ane maheza e traNa devanuM ekAtmaka svarUpa [(na.lA.) triSTuza tri-vArSika vi. [saM, vaicAvaM] jue 'AvArthiMka'-'trivarSIya,' 'TrAi eniyala' . tri-vikrama huM. [saM] (paurANika mAnyatA pramANe traNa pagalAM bharI bali rAjane harAvanAra) vAmana bhagavAna (viSNune gaNAtA pAMcame avatAra). (saMjJA), vidyA ke zAstra ['tri-bhUmi,'tri-vidyA strI. [saM.] Rgveda yajarveda ane sAmaveda e traNa tri-vidha vi. [saM.] traNa prakAranuM, traNa jAtanuM, traNa rItanuM. [. AhAra (rU. pra.) sAttvika rAjasa ane tAmasa khArAka, * karma (rU. pra.) saMcita kriyamANa ane prArabdha karyuM. tapa (rU. pra.) kAcika vAcika ane mAnasika tapa.. tApa (rU. pra.) Adhi vyAdhi ane upAdhi.0 narakadvAra (rU.pra.) kAma krodha ane leAbha 0 samIra (rU. pra.) zItaLa maMda ane sugaMdhI vAyu] [AvelA tibeTane pradeza. (saMjJA.) tri-pi na. [a, puM.] svarga. (2) himAlayanI uttare tri-veNi,-NI strI. [saM] traNa nadIone ke be nadIonA samAgama thaI AgaLa vadhe yA samudra ke meTA sarevaramAM maLe te sthAna. (2) prayAga (alAhAbAda)mAM gaMgA yamunAnuM saMgama sthAna. (3) saurASTramAM seAmanAtha pATaNamAM hiraNyA ane sarasvatI nadIenA samudranI najIkanuM saMgamanuM sthAna. (3) janAgaDhamAM dhArAgaDha daravAna sAme suvarNarekhA (seAnarekha) ane palAzinI (paLAMsavA veAkaLA)nuM saMgama-sthAna (purANA sudarzana taLAvanA skaMdaguptanA samayanA paththaranA baMdhanuM.) (4) (lA.) iDA piMgaLA ane suSumyA nADIonA samAgama, (5) e nAmanA eka rAgiNI. (saMgIta.) triveNi(-NI)-saMgama (-sama) puM. [saM.] jae 'triveNi(-NI)-(1-2).' tri-veda puM, kha. va. [saM.] Rgveda yajurveda ane sAmaveda. (2) 'vidya'nuM navuM pracalita rUpa, trivedI, travADI, tripAThI (sAmavedI brAhmaNAnI eka aTaka) trivedI puM [saM.] jue 'triveda(ra).' trizikSA zrI. [saM.] chelA tIthaMkara mahAvIra svAmInI mAtA. (saMjJA.) (jaina.) [e traNarUpI vighna. (jaina.) tri-zaya na., a.va. [saM.] mAcA niyANa ane mithyAdarzana tri-zaMku (-zakuM) puM. [saM] paurANika mAnyatA pramANe rAjA harizcaMdranA pitA. (saMjJA.). [.nI sthiti, nI dazA (rU. pra.) aMtariyALa laTakI rahevAnI sthiti tri-zAla(-La) na. [saM ] eka khAsa prakAranuM makAna. (sthApatya.) tri-zikha na. [saM.], tri-zira na. [saM, tri-zis traNa TAMcavALuM suzAlana (tAja mugaTa vagere). (ra) trizULa. (3) kANI ane khabhA vaccene hAthane eka snAyu, 'TrAIsepa' trizirA zrI. saM. dizA:] e nAmanI rAme mArelI paurANika eka rAkSasI. (sajJA.) tri-zUla(-La) na. [saM.] traNa mULAMvALA eka prakAranA bhAle trizUla(-La)-pANi puM. [saM.] jemanA hAthamAM trizULa che tevA mahAdeva, rudra ['Tri-silekhika.' (nyA.) tri-zruti, kavi. [saM.] traNa akSara(syllable)vALuM, triSTubha puM. [saM. triSTum ] 11 akSarAnA caraNavALI eka vRttajAti. (pi.) 1104 trimUrti-rAjya na. [x.] trisattAka rAjya, 'TikvireiTa' triyAmA zrI. [saM.] rAtri, rAta triyA-rAja, "jya na. [saM. hrau>gu. 'triyA' + saM. rA] sIenA rAjyavahIvaTa, (2) (lA.) gharamAM srInuM calaNa hAya tevA ghara-vahIvaTa tri-raMgI (raphI) vi. saM., puM.] traNa raMgavALuM. (2) puM. (lA.) koMgrese lAvI ApelA uparathI sapheda lIle| ane krasarI e Utarate krame traNa paTTAvALe madhyamAM azeka cakravALe (bhAratIya rASTradhvaja) [jue 'triraMgI(ra).' triraMgA (-raphaMgA) vi., puM. [saM, tri+rajJa + gu. ''' ta.pra.] trirAzi strI. [saM., .] ApelI traNa saMkhyAe uparathI ceAthI saMkhyA kADhavAnI rIta, 'phula ph thI.' (ga.). [. mAMDavI (rU. pra.) trirAzinA dAkhalA karavA] tri-lavaNu na., ba. va. [saM.] sIMdhANa saMcaLa ane biDalavaNanuM cUrNa. (vaidyaka.) tri-liMga (-liGga) vi. [saM.], -gI vi. [saM.,puM.] puMliMga strIliMga ane napuMsakaliMga-nara nArI ane nAnyatara e traNe liMga ke jAtinuM. (cA.) _2010_04 tri-leAka huM. strI. [saM.] jae 'tri-bhuvana.' [paramezvara trilaka-nAtha, trileAka-pati puM. [saM.] traNe lokanA svAmItrileAkI zrI. [saM.] jae 'tribhuvana'-'trileAka.' tri-leAcana vi., puM. [sa.] jue 'tri-nayana.' trivaTa chuM. [marA.] tretAla. (saMgIta.) tri-varga puM. [saM.] dharma artha ane kAma e traNa puruSArthAnA samaha, (2) saMgItanA eka alaMkAra. (saMgIta.) tri-varNa puM. [saM.] brAhmaNa kSatriya ane vaizyAnA (2) e nAmanA saMgItanA eka alaMkAra. (saMgIta.) trivarNI vi., [saM.,puM.] brAhmaNa kSatriya ane vaizyanA varNanuM tri-trIya vi. [rsa[ traNa traNa varSoMnA samahane lagatuM trijali, tri-valikA, tri-balI strI. [saM.] krodhane kAraNe kapALamAM dekhAtI traNa lITI. (ra) ghaMTI AsapAsa ADI jaNAtI traNa lITI samaha, Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trisattAka trisattAka vi. [saM.] traNa sattAvALuM (rAjya vagere) tri-satya na., ba.va. [saM.] kAyika vAcika ane mAnasika ema traNe prakAranuM sAca 1105 gUDuM gUhuM jue 'huM kuM.' trUTathuM phUTazuM jue 'tUTayuM-phUTayuM.' gUDavuM e.kri. saM. tuSTa-> prA. tuSTha, pachI 'ra'nA prakSepe] jae 'tU ThavuM.' truThANuM bhAve., kri. guDAvavuM pre,, sa. kri. na. tri-sarge puM. [saM.] sattva rajas ane tamanAM lakSaNAvALI sRSTi tri-saMkhyA (-sayA) srI. [saM.] savAra bapera ane sAMjhavuM a. kiM. pazu mAdAnI kasuvAvaDa thavI samaya. (ra) e traNa samayanA dvijone saMdhyA-vidhi gUsakuM . na. IMdravAraNuM, iMdrAmaNuM trisUtrI zrI. [saM.] traNa sUtronA samUha. (2) bAdarAyaNa trekhaDa na., (-Datha) strI., DuM [saM.trinA vikAsamAM, + vyAsanAM brahmasUtreAnAM prathamanAM traNa satrenA samUha. (saMjJA.) gu. '' svArthe ta. pra.] jue tekha,-huM.' tri(-)sathiyuM (-saeN thiyuM) na. [saM. tri jue 'seMthI'+ gu. 'iyuM' tretA(. yuga) puM. [saM.] paurANika kAla-gaNanAnI rIte satyata. pra.] strIonuM kapALa uparanI seMthInuM ghareNuM, zIsa-phula, yuga ke mRtayuga pachInA bIje yuga (12,96,000 varSoMnA dAmaNI [gayAnAM traNa pavitra sthaLa. (saMjJA.) gaNAtA). saMjJA.) tristhala(-La) na., lI(-LI) strI. [saM.] prayAga kAzI ane trizrvara vi. [saM], "rI vi. [saM.,puM.] jue 'tri-zruti. trIkama, 100, rAya(07) jue 'trikama, 07, 02Aya(07).' trIkama jue 'tIkama,' tretAgni puM. [saM. zveta + ana] gArhapatya dakSiNa ane AhavanIya e traNa agnienA samUha tretA-yuga jue 'tretA.' (-tre)tALI(-lI)sa(za) vi. saM. tricasvArizat prA. teattAruMIsa, ''nA prakSepe] cALIsa ane traNa saMkhyAnuM, tetALIsa trIja strI, [sa. tRtIyA>prA, ttikA, 'rU' nA prakSepe] hiMdu mahinAenAM beu pakhavADiyAMonI troatithi, tIja.(saMjJA.) trIjuM vi. [saM, tRtIyaTM-> prA. taddanama,ra' nA prakSepe] traNanI saMkhyAe paheAMceluM, tIjuM. (2) (lA.) trAhita, taTastha zrITha (ca) zrI. bhIDa, kheMca, jarUriyAta, garaja. (ra) du:kha, pIDA trIsa(za) vi. [saM. trit>prA. sItta, 'ra' nA prakSepe] vIsa ane dasanI maLI thatI saMkhyAnuM, tIsa trIsa(-za)-muM vi. [+ gu. 'muM' ta. pra.]trIsanI saMkhyAe paheAMceluM, tIsamuM [pra.] trIsanA ghaDiyA ke pADo trIsAM(-zAM) na., ba. va. [jue 'traM tra (-ya(-4)tra) puM. [jue 'trIsa(-za)' + gu. SS*' ta.pra. (puM.) + saM. thantra.] eka prakAranA tAMtrika aMkapAza (jemAM khAnAMemAM mUkelA aMkanA UbhA ke ADe saravALA 30 nA ja Ave). (taMtra.) truTaluM a. kri. [saM. gruhna tatsama prayoga] jae 'chUTavuM.' TaluiM bhAve., kri. goDhavuM che., sa. kri. truTi,(-TI) strI. [saM.] khAmI, UNapa, deAya. (ra) kSaNa, paLa zruti vi. [saM.] tUTeluM, bhAMgI paDeluM truTI jae 'truTi.' buDhAvavuM, truThANuM jue 'navuM'mAM. I sI. [jae 'turka,' 'ra' nA prakSepe] tUI nAmanuM suSira vAdya zUTa (-Taya) jae 'tUTa.' chUTaka jue tUTaka,' chUTaka Taka jue tUTaka tUTaka,' chUTakaphrUTaka ja Taka-phUTaka.' chUTako jue 'TakA. TI-phUTI (Tacala-Tayala) jue 'tUTala-phrUTala.' mUluM . kri.sa. truTaca. > prA. tuE, pachI 'nA prakSepe] jae 'tUTavuM.' chuTAvuM bhAve., kri. trovuM pre., sa, kri. chUTI jae 'truTi' Jain Ed enternational_2010_04 kevahiyuM (-tre)tALA(-lI)sa(-)-muM vi. [+gu. 'muM' ta.pra.] tretALIsanI saMkhyAe pahoMceluM, tetALIsamuM treSA kri. vi. [saM] jue 'tridhA,' trepana vi. saM. tri-pannAllR > prA. tevana, ' ' nA praveza ane phrI 'q..] pacAsa ane traNa, tepana trepana-muM vi. [+ gu. 'muM' ta. pra.] trepananI saMkhyAe paheAMceluM, tepana-suM [AnI ThAravAnI kriyA AyuM na. [saM. ftra dvArA] avasAna pachI trIje divase cehanI kelavuM sa. kri. gADI-gADAnA dhUMsarAthI AgaLanA bhAgamAM baLada ke gheADA joDavA, trevAluM karmaNi, kri. velAvavuM ke, sa. 6. gelAvavuM, belAvuM jue 'velavuM'mAM. zreliyuM na. [jue 'velanuM' + gu. 'iyuM' kR.x.] vadhu khaLada ke gheADA teDavAnI vadhArAnI dhUMsarI, tareliyuM treluM. na. [saM. tri dvArA] traNa lAMdhaNa ke upavAsane samha treluM na. [jue 'relavuM' + gu. '' rR. pra.] jue 'tareluM.' vevaTI(-ThI) strI. [jue 'tevaTa'+gu. 'I' ta. pra., '6' nA prakSepa, tema aMte vikalpe mahAprANa.] jue 'tevaTa,TI.' vevaTe puM. [saM, tri+jue 'vAO' + gu. 'e' svArDe ta. pra.] traNa mArga bheLA thavAnuM sthAna, tri-bheTA trevaDa (-Daya) zrI. [saM. tri dvArA] jue 'tevaDa, De' kevara (Da) strI. guMjAza, zakti, pahoMca. (2) karakasara, (3) tajavIja, geAThavaNa, vyavasthA trevuM` sa. kri, [jue 'trevaDuM,'nA. dhA.] jue 'tevaDavuM e' trevaDAvuM karmaNi, kri. trevaDAvavuM` pre., sa. kri kevavuM? sa. kri. [jue trevaDa,OM'-nA. dhA.] gAThavaNa karavI, vyavasthA karavI, tajavIja karavI. kevaDhAvuMra karmaNi., kri. cevaDAvavuM che., sa. kri trevaDhAvavuM,| ,1-2 grevaDhAvuM1-2 jae trevaDavuM -ra mAM. kevaDhiyuM vi. [jue 'trevaDaOM'+ gu. 'yuM'ta. pra.] trevaDavALuM, tajavIja karanAruM Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trevaDuM 116 vaka(-2) trevaDuM vi. [saM tripuTa > prA. vuimana, vana prakSepe] (nATaya) [prakArano kaMdare traNa paDavALuM, tevaDuM TI strI. strIonA kAnanuM eka ghareNuM. (2) keDano eka grevIsa(-za) vi. [sa. goviMrAta >prA. tevIma, pachI "ra" nA veDha juo toDa1 prakSepa] vIsa ane traNa saMkhyAnuM, tevIsa goDha2 (Da) jAo toDa., triodAvavuM puna:pre, sa. 3. trevIsa(-)-muM vi [+gu "muM ta. pra.] trevIsanI saMkhyAmAM grAhavuM e "guTavuM'-Ta"mAM. havuM karmaNi, chei. pahoMceluM, tevIsamuM treivIsane ghaDiyo ke pADe roho kuM. [jue "goDavuM' + gu. 'vuM' kR pra.] (lA) zarIramAM grevIsa(-zAM) na, ba, 1. [ja "trevIsa' + gu. "uM' ta.pra.] thatI kaLatara, kaLaNa [eka ghareNuM, gaMThADe, teDe grevIsa(-zAM) vi. [+ juo 'se'.] ekaso trevIsa vaDe puM. puruSa ke strIne paganuM dhaMTI uparanuM senA-cAMdInuM gesaTha (-Tha) vi. [saM. gharve>prA. tez, pachI "ranA traNa na. siM. TULa] bANa rAkhavAno bhAthe prakSepe] sATha ane traNa saMkhyAnuM, tesaTha roNI strI. lAkaDAnuM kaMDuM 2 saDa vi. [ + ga. 'muM? ta. pra. ] rAThanI saMkhyAmAM zrotAvavuM, gAvuM ja e-teDavuM'-'oDavaM' mAM, pahoceluM, tesaThamuM rotArI vi, jie "-tAruM' + gu. "I ' strI pratyaya.] traNa veha (Da), ke 5. [+ gu. "ke" svArthe te, pra.] jamInanA tAravALuM vAjiMtra (tAravALuM (vAgha) taLa nIcenI pANInI saravANa. (2) bheja, bhInAza. (3) rotAruM vi. saM. + trima 'tAra' + gu. 'uM ta..] traNa AdratAvALA zi. vokaNa na., aNu strI. [ja "zrophanuM + gu. "aNu"- "aNI" saMtALI(-lIsa(-za) (tretA-) e "vetALIsa. ke. pra.] (chaMdaNAM) trophavAnI kriyA. (2) rokavAnuM sAdhana tALI-lIsa(-)-muM (tretA--) jAo "tALIsa-muM.' tropha sa. ki. [saM. >tro, tatsama (chaMdaNAM karavA saikAlika vi. [saM.] bhUta vartamAna ane bhaviSya e traNe DabhANethI zarIranI cAmaDI upara) aNIdAra sAdhanathI kAlane lagatuM, sanAtana bhoMkavuM. govuiM karmaNi, ki. trophAvavuM che.. sa. ki. vaikaTaka chuM. [sa. dakSiNa gujarAtanI sarahadane eka prAcIna trophAmaNa na., aNu strI. jio "trokavuM' + gu. "Ama"rAja-vaMza, kalacari-vaMza. (saMjJA.) AmaNI" ka. pra.] chaMdaNAM trophavAnuM mahenatANuM aiNika vi. siM] traNa khUNAvALuM trophAvavuM, trophAvuM jue "gopharvamAM. caNika vi. saM.1 satva rajasa ane tamasa e traNa tropha' pR. jio "traphavuM' + gu. "o' ku.pra.] chaMdaNuM, trAjavuM guNane lagatuM guNAno samUha co * . nALiyeranuM chAlA sahitanuM phaLa (kAcuM yA pArka), guya na. siM] satva rajasa ane tamasuM e traNa lIluM chAlAvALuM nALiyera. (2) sepArIne e chAlA vaivuM na. taLelI cIja kADhavAno saLiyo sahitane DoDe vaita na. [saM.) traNane samUha, tripuTI, tekhaDo robAha (Da) strI. kadarUpI sI. jaitavAda 5. siM] jagata jIva ane paramAtmA e traNa gorama (mya) zrI. sugaMdha. (2) lA.) nAmana, AbarU hamezAM jadAM hovAnuM mAnanAra mata-siddhAMta. (tattava.) goraDa vi. samevaDa vaitavAdI vi. siM. .] vaita-vAdamAM mAnanAruM govAvuM ja "tronuM mAM. mAsika vi. [saM] traNa mAsane lagatuM. (2) dara trIje mAse bovuM a. phi. jeo "revuM. govAvuM bhAve, kri. thatuM nIkaLatuM ke prasiddha thatuM. (3) na. dara trIje mAse nIkaLatuM goha, -hai ke.pra. [2vA.] Dhorane pANI pAvA preravA karAto ugAra vairAzika vi. si.] trirAzine lagatuM. (ga) gyakSa chuM. . e "tri nayana.' rUpya na. [saM.] ekamAM traNa rUpa dekhAvAnI paristhiti cakSarI vi. [sa. tri + akSara puM] traNa akSarovALuM, traNa zaileka paM. [ saM. vaiova na. ], kya na. siM] jae zrutivALuM, tripratika, "Trisilebika tribhuvana." zyansa vi. [sa. tri + aa] trikoNa ghATanuM. (2) na. nATayanI tralokatha-suMdara (-sundara) vi., pR. [saM.) dvArakAnA maMdiranA raMgabhUmine vikeNiyA ghATane eka prakAra. (nATa.) adhiSThAtA zrI dvArakAdhIza raNachoDarAyajI. (saMjJA.) Rhika vi. saM. tri+ mahitraNa divasanuM. (2) trIje vagika vi. saM.] dharma artha ane kAmane lagatuM trIje divase pragaTa thatuM vaNika vi. [saM.] brAhmaNa kSatriya ane vaizya e traNa yaMbaka (Tyambaka) 5. [sa. tri + azva ja e "tri-nayana.' varNone lagatuM viSe AvatuM ke thatuM (2) na. nAzika najIkanuM mahArASTramAM brahmagiri pAsenuM eka vArSika vi. si.] traNa varSane AvarI letuM. (2) dara trIjA nagara ane yAtrAdhAma. (saMjJA. trivigha vi. [saM] aveda yajarveda ane sAmaveda e traNa gyAsI(-zI) vi. [sa, tri-arIfa = fa> prA. tevI vighA pAmeluM, trivedI (pAchaLathI A eka aTaka thaI.) ANe 'tyAsI" ane "'nA prakSepe "cyAsI' rUpa ApyAM jaividhya na. [saM] traNa prakAra hovApaNuM, trividhatA che.] eMsI ane traNa, tyAsI [pahoMceluM, tyAsImuM Taka na. [saM.] divya ane mAnuSano saMbaMdha batAvate pAMca- cyAsI-zI)-muM vi. [+ , "muM ta.pra.) yAsInI saMkhyAmAM sAta-ATha-nava sudhInA aMke eka uparUpaka-prakAra. vaka(-ga) strI. [saM. vaiva nuM 5. vi., e. va. ra4 - 1 2010_04 'taravuM." govAvuM bhAve. 2 sIje mAse nIkaLatuM voha. he A sAmayika. traNe mATe Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tvarNipriya 1107 tha-vA cAmaDI. (2) chAla "DarmeTolojisTa' [phUTa phaNage ke keTe tvaciMdriya (vagandriya) strI, [. vaid + phandriya, saMdhithI, tvacAkura (vacAkura) kuM. [saM. sva + mara] cAmaDImAMthI na] tvacArUpI idriya, sparze driya. (2) cAmaDI tvadIya li. [saM.] tArI mAlikInuM, tAruM tvadeSa chuM. [saM. 2 +oSa, saMdhithI] cAmaDIne doSa, vanmaya vi [saM. tar + matha, saMdhithI] tArA-rUpa, tuM-maya cAmaDInA roga varaNa na. si.] vega, pravega, 'ekaselarezana" 1maya vi. [se, vad + matha, saMdhithI] cAmaDInuM baneluM tvarA strI. [] utAvaLa, tAkIda. (2) jhaDapa, vega tvacA strI. [4] juo 'vaka." tvarita li. [8] varAvALuM. (2) jhaDapI, vegIluM tvacA-keza(5) 5. [saM.] cAmaDImAM rahelo te te piDa-keza tvaSTA chuM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe devane zipIvacA-gamya vi. [saM] sparzathI samajhI zakAya tevuM vizvakarmA, prajApati. (saMjJA.) tvacA-raMga . [saM] cAmaDIno raMga, tvaSa -kAra (varDara) . [saM] tuMkAre. (2) (lA.) apamAna, tvacAroga-zAstra na. [saM.] cAmaDInA roganI cikitsAne TuMkAre [jIvAtmA. (dAMtA) lagatuM zAstra, "DarmeTolejI' -pada (vaspada) na. siM] 'tuM' e zabda. (2) lA. vacArega-zAstrI vi. [sa, muM.] cAmaDInA roganuM niSNAta, vUiSA strI. [.] jhaLakATa, caLakATa, kAMti, prakAza, jhAMI, camaka 0 tha tha tha tha tha brAhmI nAgarI gujarAtI tha chuM. [saM.] bhArata-Arya varNamALAno daMtya aASa mahA maMDANa karavuM. 0mAM (rU. pra.) najIkamAM aDIne, sAva lagolaga. prANa vyaMjana thara kiM. vi. [2] "thaDa' evA avAjathI thaI' (paeN) bha kA., strI. [ja thavuM' + gu. "yuM' bha ka. thaDaka (-katha) strI, jio thaDakavuM.'] thaDakAre, (2) (lA) + "I' strI pratyaya.] banI, sthiti pAmI (ki. rU.) bhaya, bIka, Dara. [ pesavI (-pesavI) (rU.pra.) bhayabhIta thavuM] thaI ) saM. bha ku. jio thavuM' + gu. "I' ka. pra.) thaka(-kA) a. ki rivA.] "thaDaka thaDaka' thavuM, tIkhuM chuM thaye, thavAthI. (2) thI (nA.. no artha). [cUkavuM (rU.pra.) dhabakavuM (2) belatAM akSara upara vajana AvavuM. (3) parNa thavuM, khalAsa thavuM. 0 paDhavuM (rU. pra.) prasaMga Aje (lA.) bhaya anubhava, haravuM, bIvuM. thakAvavuM che. sa.kri. vicAravuM. 0 rahevuM (-2:6) (rU. pra.) khAlI thaI javuM] thaDakATa 5. [ja "thaDakavuM + gu. "ATa'. pra.], thaDakAra, thaka(-kA)vavuM ja thAkavuM" mAM. -re . [+ gu. "Ara-Aro' 9 pra.] thaDaka thaDaka' evA thakAra ! si.] tha' varNa. (2) "thuM uccAraNa avAja thakArAMta (thakArAnta) vi. [saM. dhakkAra+ ane jene cheDe thakAvavuM ja "dhaDakavuM-thaDakAvuM" mAM. tha' varNa che tevuM thakavuM a. kri. rivA.] acakAvuM. (2) (lA.) bhayathI thakAvaTa (-ya) strI. [hiM.] thAka, zrama kaMpavuM. thakAvavuM che, sa. kri. thakAvavuM ja 'thAka' ("thakavavuM che, "thakAvavuM nahi.) thake puM. [ e "dhaDakavuM' + gu, "e" ka. pra. thaDakATa, thakAvuM ja thAkavuM." mAM. thaDakAra, thaDakAro. (2) bolavAmAM akSara upara vajana paDavuM. vyakita vi. [de. prA. cakra + saM. ta bha ku.] thAkeluM (2) (3) (le.) bhaya, Dara (lA.) navAI pAmeluM, cakita tharathavuM a. kri. [2vA.] "thaDa thaDa' e avAja thavo. thakI anuga. jio "thayuM+gu. "I' strI pratyaya; have sI. (2) avAja sAthe taraDAtuM karavuM artha nathI rahyo.] thI. (bolIomAM prayojAya che, bAkI mAnya thaDathaTATa puM, -TI sI. (juo "thaDathaDavuM' gu. "ATa'bhASAmAM to vikape padyamAM ja). (vyA.) ATI" ka. pra.] thaDathaDavAne avAja thayuM anugA, vi. [1, gu. 3) thI (saurASTramAM bolImAM thata-thA58 (-Da) strI. [ravA. thapATa, thappaDa, lapATa, lapaDAka kavacita-bAkI vikape padhamAM ja.) (vyA.) tha-baMdI (-bandI) strI. [juo "thaDa'+ phA] (lA.) jhADanA thagita vi. siM. sthaLaa] aTakI paDeluM, daMbhI gayeluM thaDa dITha nAkhavAmAM Avato ane vasUla karavAmAM AvatuM thana. [de. prA.) mULanA mathALethI DALI-DALAM phUTyAM hoya vere [nAmanI eka ramata tyAMsudhIne jhADanI joDe bhAga, skaMdha. (2) (lA.) mULa, thaDa-bAvaLiye ! [juo "tha8+ "bAvaLiye.'] (lA.) e utpatti-sthAna. [0thI (rU. pra.) zarUthI, mULathI laI. 0nuM thai-vaDha vi. [jue thaDa + "vADhavuM."] thaDanA maLa najIkanA (rU. pra.) najIkanA sagapaNanuM. 0 bAMdhavuM (rU. pra.) majabuta bhAgathI kApI nAkhavAmAM AveluM 2010_04 Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tharDathaDA 1108 thappaDa thAM-tharA (thaDathaDA) kri. vi. [2vA.3 thaDa avAja sAtha. lepa e, vATe lepa, thatharaDe [karI nAcanAro puruSa (2) beThaka. (3) tharDathaDA thartha 5. [jAo thA-tha'+ gu. yo? ta. pra.] thA-the" thahAtha8 ki. vi. rivA.] (lA.) uparA-uparI, dhaDAdhaDa thaze . "tha" varNa. (2) "tha' uccAraNa Ave ema thA-dAra vi., pR. [ja "tha' + phA. pratyaya] dukAna thanaka kri. vi. rivA.] gha dharAnA avAja sAthe nAcavAmAM vagerenA thaDA upara besI vepAra karanAra mANasa thanaka-cAra . jio "thanaka' + saM. cAra+gu. "o' ta...] thayAMkura (thaDAkura) 5. vuiM. [ o "tha8" + saM. maheTR] nAcanI eka gata thaDanA bhAgamAM paTelo keTo, thaDiyAnA mULamAM phaNago thanaka thanaka kri. vi. [ja nAcane thanaka," -dvirbhAva.] thayuiM na. jio "thaDa' + gu. "yuM" svArtha ta. pra.] nAnAM "thanaka thanaka' zabda thAya ema [thAya ema jhADa ane ropAonuM te te nAnuM thaDa thanagana thanagana kri. vi. [2vA-dvibhaM] nAcavAne avAja thaDI strI. [jue "thaDuM + gu. 'I' strI pratyaya.] sthAna upara thanaganavuM a. kri. [ o "thanagana,"-nA. dhA.] "thanaka thanaka' goThavelI thapI. (2) (lA.) zarIranuM kAMDuM, bAMdhe, daDI avAja thAya ema nAcavuM. (2) (lA.) tatparatA batAvavI. tharDa na. jie "' + gu. "uM' ta...] thaine besI zakAya thanaganavuM bhAve, kei. thanaganAvavuM che., sa, kri. tevA kApelo bhAga. (2) thaDane AsapAsane kAro. (3) thanaganATa chuM. jio "thanaganavuM + gu. ATa" ka. pra.] thana(lA.) dukAnadArane dukAnamAM vepAra karatI veLA besavAnuM sthAna gana thanagana nAcavAnI kriyA. (2) (lA) tatparatA, AturatA thaDakAvavuM e "thaDakavuM'mAM. [kAvavuM che, sa, kiM. thanaganAvavuM, thanaganAvuM e "thanagana' mAM. thakavuM a. kri. [ravA.] thaDakAro anubhava, thaDakavuM. thaDana thana thana kiM.vi. [2] "thana thana" evA avAja thAya ema thaDeTa kuM. [2] thaDakATa thanathanavuM a. kiM. jio dhana thana,'-nA. dhA] "thana thana" zake che. jio thavuM.'] ja thavuM." (2) cabutare. (3) avAja thAya ema nAcavuM, thanaganavuM. thanathanAvuM bhAve, kri. UMTanA kAThAnI aMdaranI gAdI. (4) saMghADhAmAM vaparAtA thanathanAvavuM pre. sa. kri. ["thanaganATa." be laMbacorasa TukaDAomAMne te te TukaDe thanathanATa pu. jio "thanathanavuM' + gu. "ATa" ka.pra.] jue thaDethaDa (jaya kri. vi. [ie "thaDa,"--dvibhava.] aDIne thanathanAvavuM, thanathanAvuM e "thanathanavuM' mAM. lagolaga, aDoahI thanArUkha puM. e nAmano gheDAne eka roga thaNAvavuM, thaNAvuM jue "thANavuM" mAM. thanenaTa 5. [ravA.] thanathanATa thathakAravuM sa. ki. rivA.] hiMmata devI. thathakAravuM karmaNi, thapaka sa. kri. [vAM.] "thapathapa' ema karavuM. (2) savA kri. thathakArAvavuM che., sa. kri. mATe thAbaDhavuM. (3) (lA.) zAMta pADavuM. thapakAvuM karmaNi, thathakArAvavuM, thathakAravuM e "thathakAravuMmAM. kri. thapakAvuM che, sa, ji. thathaDavuM a. kri. [vA.] dhULa UThavuM, tharatharavuM. thathaDhAvavuM thapakAvavuM, thapakAvuM juo "thapakavuM' mAM. pre., sa.ki. thapa(-5), thapAka strI. [3] thapATa, lapaDAka, lapaTa thathaDAvavuM, thatharAvuM juo "thAthaDavuM mAM. thapaDI sI. jio thApavuM' dvAra.] thApIne hIMga jIruM thatharaDe kuM. [o "thara' dvAra.] jADo lepa, thazeDo ane mIThuM nAkhI karelI pUrI thathara-bhamara vi. [anu.] bhaya-vyAkuLa, bebAkaLuM thapaDI* strI. [vA.] tALIne avAja [thaDe, thatharaDo tha(02)tharavuM a. kri. [anu, 2. prA. tharatha-] kAMpavuM, u5ra . jie "thApavuM" dvArA] jADA tharane lapaDe, brajavuM. (2) (lA.) bIvuM, DaravuM. (3) acakAvuM. (02)- thapATa (-Taya) strI. rivA.] ThapATa, lapATa, lapaDAka, thappaDa tharAvuM bhAve., kri. tha(02)tharAvavuM che., sa.. thapAvavuM, thapAvuM e "thApavuM' mAM. tha(02)tharATa kuM., TI strI. [ o "tha(02)tharavuM' + gu. thapI(pI) strI. jio "thApavuM' dvArA.] jAo "thaDI(1)." ATa-ATI' kR. pra] tharatharavuM e. (2) kamarkamITa. (3) (2) jo , "Dhoka' (lA.) bhaya, Dara thape (Da) strI, rivA.] ja e "thapATa." tha(02)tharAvavuM, tha(02)tharavuM e "tha(02)tharavuM' mAM, thapeDe muM. [2vA.) jae "thaparaDe.' thathavAvuM a, kri (anu.] kAmakAja karavAmAM gabharAmaNanA thapelI strI, jio "thapa(-poluM' + gu. "I.' AchA AMcakA AvavA, thothavAnuM strI pratyaya thApalI. (2) hAthathI thApI karelI pUrI thartha bavuM , ke. rivA.] bhatAM bhatAM kAma karavuM ke thape-pa)luM na., lo . jie "thApavuM' dvArA thApIne cAlavuM. thayubavuM bhAve, kei. thathuMbAvavuM , sa. kriza karelo moTo roTalo thathuMbAvavuM, thathuMbAvuM juo thathaMbanuM' mAM. ' thoDuM na. [o thApavuM DharA], liyuM na [e pelo' tha vuM saji. [2vA.] thazeDo kare, kharaDavuM, lepa kare, + gu. "chayuM' ta, pra.] thApIne kareluM chANuM ['thapelI." naDe thara karavo. thAvuM karmaNi, ji. thaDAvavuM thapelI strI, ji e "thapola' + gu. "I' strI pratyaya.1 ja e pre., sa. ke. thapeluM na. [jue "thApa" dvArA.] e "thapaliyuM. thazeDhAvavuM, thazeDhAvuM jue "thaDavuM" mAM. thale jue "thapele." thaze-ghe) paM. [jue thavuM' + gu. eka pra. jADe thara thappaDa ja "thapa." [0 khAvI (rU. pra.) chetarAvuM. (2) bAvavuM, thathuMbAvuM che. kharaDavuM, lepa kara, ke .e pila' + gu. 2010_04 Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pI 1109 tha(thA)vA-kALa J nukasAna khamavuM. 0 devI, 0 mAravI, 0 lagAvavI (u.pra.) ghara-pAnetara na., ba. va. jio "thara' + "pAnetara.'] lagnanukasAnamAM utAravuM. 3 lAgavI, 7 vAgavI (rU. pra.) nukasAna prasaMganAM mAMgalika caDe ane sapheda rezamI sADI vaheravuM ke khamavuM]. tharapaluM juo "thapoluM.' thapI e "thapI.' [eka ramata tharame . eka prakAranuM kApaDa, dapiTa thapI-DI strI, [+juo "DI.'] (lA.) e nAmanI thararATI strI. (anu.] kaMpa, dhUja, dhrujArI thapuM na. [jao "thApavuM' dvArA.] (lA.) lAkaDuM tharavuM sa. ke. jio "thara,'-nA. dhA.] thara caDAvavo. (2) thape jio "thApavuM' dvAra.] moTI thapI, moTe khaDu kale. anAja bharavAnI khANamAM anAja na bagaDe e mATe pharatA (2) sADI vagere upara mukata kasabavALe eka vaNATa. juvAra-bAjarInA pULA goThavavA. (3) jaDa nIkaLI na paDe (3) (lA.) e nAmanI eka ramata. [mU (.pra.) sADInI mATe ene cheDe TIpavo. tharAvuM karmaNi, kri. tharAvavuM kara bharavI.]. [ema, tabaDAka pre., sa.ji. thabaDaka kri. vi. vi.] veDAnA doDavAne avAja thAya tharaharavuM a. kri. [8. prA, tatsama ja "tharatharavuM." thabathabavuM a. kiM. rivA] "thaba thaba" avAja thavA. tharAdI vi. [tharAda' gAma + gu. "I' ta. pra.] banAsakAMThAmAM thabathabAvuM bhAve., kri. thabathabAvavuM che., sa. ke. AvelA tharAda gAmane lagatuM, tharAda gAmanuM thabathabAvavuM, thabathabAvuM jue "thabathabavuM' mAM. tharAvavuM, tharAvuM ja "tharavuM'mAM.. thabUcI strI, pahoLA taLiyAvALuM eka vAsaNa thariye vi., pR. [sidhanuM "thara' nagara + gu. "IyuM' ta. pra.] thama jAva-aMdara maTha(anDara-) na. [hi., "thaMbhI jAo ane (lA.) tharapArakaranuM UMTa (eka jAta) aMdara bAju vaLo' A bhAva] "haMda Tarna-I-' tharI strI. [saM. 2wi>prA. variyA] kAcI mATInI kaThI thamaNI sI. thApaNa, paMjI, dolata, mUDI banAvatAM levAto mATIne pratyeka thara, paDiyuM thamavuM a. kri. [jao thaMbhavuM.'] thaMbhavuM, thobhI javuM, aTakavuM. tharavuM a ji. [ja "tharaharavuM.'] juo "tharaharavuM." (2) (lA.) dhIraja dharavI. thamavuM bhAve. kri. thamAvavuM tharA bhAva, kri, tharAvavuM che., sa. ki. che., sa. kei. tharAvavuM, thareluM jue "tharavuM" mAM. thamAvavuM, thamAvuM ja "thamavuM' mAM. tharerI strI, ji e tharavuM' + gu. "I' ka. pra.] tharatharATa thayuM bha. kA. [ja "thavuM' + gu. "yu' bhaka, kRdaMta tarIke na karela . [jae "thara' dvArA.] sAmAnya dhAtunAM patarAM ke vaparAtAM bhUtakALamAM kartari praga vyApaka che.] banyuM. (2) ghATa upara caDAvelAM vadhu kiMmatI dhAtunAM patarAMnuM paDa ke ke. pra. ThIka che, basa, paratuM, vAjabI bharo thayela, -luM bhu. ku. [jue "thavuM' + gu. ela'-eluM', varace thaI vi. [] trIja laghuprayatna cakSuti.] thaI cUkeluM, banI gayeluM tharDa-kalAsa chuM. [.] AgagADI AgaboTa temaja nATaka thara chuM. [sa, tA> prA, thara, mA, tatsama eka upara eka prakAranAM sinemA vageremAM trIjo varga. (2) (lA.) vi. taddana nAnAM meTAM paDemAMnuM dareka paDa, stara, vaLuM. (2) popaDe. reDhiyALa, halakA darajajAnuM [darajajAnuM ke prakAranuM mAMgalika caDe, (4) taLanAM paDenA sAMdhA, beDa, thara-kalAsiyuM vi. [+ gu. iyuM' ta.pra.] (lA.) taddana halaka inTasa (ga. 1) [ de (rU. pra.) khUba khAvuM. tharDa pArTI vi. saM.] jue 'trAhita.' 0 5hera (-2) (rU. pra.) strInI jema nAcavuM. 0mAra tharmo-kemisTI zrI. [.] garamI ane rAsAyaNika prayoga (2. pra.) thara para thara caNI levo. (2) khUba khAvuM. 0 levo sAthe saMbaMdha dharAvatuM eka vijJAna zAstra. (saMjJA.) (3. pra.) thara para thara caNavo]. tharmogrApha chuM. [aM.1 eka prakAranuM uSNatAmApaka sAdhana thara-kAMkaNa na., ba.va. [jue "thara' + saM. vaLa] lagna samaye tharmomITara na. [aM.] uSNatA ke tAvanI garamI mApavAnuM paheravAmAM AvatI kanyAnI caDIe pArAvALuM kAcanuM sAdhana tharacihana na. jio thara' + saM.] caNataramAM paththara ke ITanA tharmosa na. [4] potAnI aMdaranI garamI ke ThaMDIne hoya thara alaga pADatI eMdhANI te svarUpamAM sAcavI rAkhe tevuM vAsaNa thara thara kri. vi. [anu.] sakhata rIte dhrujAya ema thala-be na. [saM. stha>prA. tharu, prA. tatsama + ja tharatharavuM e "thatharavuM.' tharatharAvuM bhAve., kri. tharatharAvavuM "beDe.'] vahANa ke machavA vagerene pANImAM lAMgaravAnI jagyA che. sakri. (vahANa) ['vATa,"] jamIna-mArga, khuzkI tharatharATa ja e "thatharATa.' thala(La)-vaTa (-) . [saM. stha>prA. thai prA. tasama + tharatharATI jao "thatharATI.' thalADI strI. dvArakA najIkanA samudramAM okhA pAse maLatI tharatharAvavuM, tharatharAvuM e "tharatharavuM'-thatharavuM" mAM. e nAmanI mAchalInI jAta tharatharI sI. [ja "tharatharavuM' + gu. "I' ka. pra.] e thaliyATa () . eka prakAranuM jamInanuM vaLuM thatharATa." (2) (lA.) kabUtaranI eka jAta [., sa.ki. tha(thAvA-kALa paM. jio "tha8-thA)nuM' + saM. lA] tharavuM a. ji. tRpta thayuM. tharapAvuM bhAve., jha, tharapAlavuM bhaviSyane samaya, avate saMga, thavAne mATe sarjAyela tharapAvavuM, tharapAvuM e "thara parvamAM. prasaMga, banavA-kALa (amaMgaLa arthamAM) 2010_04 Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thAvuM 1110 thANuM thavAnuM ja thavuM" mAM. thaMbha (thabhe) che. [saM. zrama->prA. haMmara- thAMbhalo tha(-thA)6 a. . [, thA> prA. dhA-sI vikAsa, thA' thaMbhA' (1bhe) muM. pa (hAtha). aMga saurASTramAM maryAdita, rimAnya 'tha-'.] hayAtI ke thAIroI, strI, [a] gaLAmAM Avela eka mAMsa-pi0 astitvamAM AvavuM, banavuM. (2) pidA thavuM, utpanana thavuM, thAuM chuM. heba lipine 4 cAkaDInA AkArane chello varNa nIpajavuM, UpajavuM. (3) sthiti batAvavI. (4) pratIti thAke' chuM. [de. prA. Iva] thAkavuM e, amanI zarIra upara paDavI, lAgavuM, anubhavAvuM. (5) kriyA thavI. (6) zakti thatI asara. (2) sustI. (3) (lA.) canA ane paththara hovI, tAkAta hovI. (7) zakaya hovuM. ripa : varta. kA. sImADAne thaMbhe ke khabhe [ 0 utAra, 0 khA(rU.pra.) "u" (tha)-thAuM,' 'I' (atyAre lakhAya che 'thaI e.' vizrAma kare. 0 utara (u. pra.) ArAma thaze. 0 caDapaNa ucaraNa "paiye.')- thAiye,' 'thAya,' 'thAo' (thAva), (-4), 0 lAga (rU. pra.) thAkanI prabaLa asara thavI] bha, kA., 3. "thayuM'-'thayeluM - thayela;' AjJA. 'thA,' 'thAo' thAka chuM. kalanI mALAmAM tulasI ke bIjuM pAMdaDAne nakhAte (thAva), "je' "jo," ba.kA. 'Iza" (za), "thaIza te te gu. (2) hIro metI ke senA-cAMdInI mALA ke (paij)-thazuM" "thANuM,' 'thaze'-thAze,' thaze'-'thAze;' yAti, sAMkaLImAM nakhAtuM te te cakatuM 'thAta.' pra.bha. ka. thayuM;' bI, bha, pha, "thayeluM'-. thayela;' varta. thAka-bIka ke vi. rivA.] bakarAM gheTAMne belAvavA mATe 9. "thatuM"thAtuM;' sa, ka. "thaI ()ne;' sA. ka. rabArI ke bharavADa avAja kare che ema thavuM'-thAvuM' bha ka. "thanAruM' thAnAruM thanAra'-thAnA2 thAka-le pR. [ja 'thAka" + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] thasa puM. eka prakArane gaMdara thAka, vizrAma o 'thAka, thahAvavuM, thahAvuM ja thAhavuM' mAM. thAka-lo chuM. [ja thAka' + gu. 'huM' svArthe ta. pra ] thaLa na. [saM. stha> prA. tharuM] sthaLa, jagyA, mathaka thAkavuM a. ke. [de.prA, ne amathI zarIranA aMgone arAra thaLa-cara vi. [+sa, vara] sthalacara (prANI) thavI. (2) (lA.) kaMTALI javuM, akaLAvuM, maMjhAvuM. thakavuM thaLa-vaTa (9) jue "thala-vaTa." bhAve., kri. thaka(-kA)vavuM che., sa.phri. (AmAMnuM "thakavavuM' thaLa6 a. phaii. [ja "thaLa,'-nA dhA.] jamIna upara retI rUDha che, "thakAvavuM' kayAMka ja jovA maLe che) [(1-2).' ke dhULa pharI vaLavI. (2) jaDAvuM, aMketa thavuM. thaLAvuM thAke-ke) . [ jue "thAka dvArA. ] jue thAka bhAve, .i thaLAvavuM che., sa. ki. thoka6pAka6 vi. [ja strI 'thAkavuM + pAkavuM,baMnene + gu. thaLAvavuM, thaLAvuM jue "thaLavuM' mAM. 'yuM' bha, ku] khuba thAkI gayeluM. (2) (la.) kaMTALI gayeluM thaLAvavuM, thaLAvuM jue "thALavuMmAM. thAga paM. [. prA. thA] UMDA pANInI nIcenuM taLiyuM ane thI strI. [sa, DhilA> prA. Dhima.] jagyA, sthaLa, tyAMsudhInI UMDAI, tAga (rUDha "tAga' che, "thAga' nahi) sthAna. (2) jamInano UMce pradeza. (3) retALa jamIna, retInuM thAgaDa-thIgaDha na. [ja e "thIMgaDuM' dvibhaMva,] phATelAM kapaDAMne medAna. (4) pANI nIcenuM taLa, (5) vanaspatithI bharelI thIgaDAM mArI durasta karavAnI kriyA. (2) (lA.) kAmacalAu jagyA. (6) pAtaLI gAdaDI upAya thaLI strI. senInuM eka ojAra thATa chuM. [de. prA. ghaTTa samaha] te te rAga ane saMbaMdhI kaMdila (hiDala) na. [. caTD&> prA. paMTisTa, prA. rAga-rAgaNIonA mULabhUta svarone nizcita karelo svaratatsama] spaMDila, yanI vedI samUhAtmaka ekama. (saMgIta) caMdela (tha-dela) paM. mATIne meTo laoNda, pIDA thA-sAla na. e nAmanuM eka jhADa caMbAvavuM, laMbAvuM (thambA-) jue thAMbavuM' mAM. thANa(-NA,-che-dAra chuM. [ jue thANuM' + phA. pratyaya. ] thaMbha (thabha) 5. (saM. m>prA. kaeNma, prA. tasamI tAlukA ke mahAlanAM thoDAM thoDAM gAmano vahIvaTa karanAra thAMbhala. (2) (lA.) vi. dikama, khaba ja navAI pAmI amaladAra, vahIvaTadAra, mAmalatadAra. (2) phojadAra jaDa jevuM thaI gayeluM [thaMbhAvuM e, aTakAvuM e thANa(-NA,-Ne)-dArI strI. [+ gu. "I' ta. pra.] thANadAranuM kAma thaMbhaNa (thabhaNa) na. siM, rAmana>prA. dhaMmaLa tatsama thANavuM sa, kiM. [saM thAna>prA. thALa dvArA nA. dhA ] thaMbha . [saM. rUma-1->prA. jaimavaka-] paMkhiyA upara khetaramAM amuka amuka aMtare kapAsa vagerenAM bI ropavAM, lAkaDAno te te TukaDe. (vahANa). thaNAvuM karmaNi, kri, thaNAvavuM che, sa. kri thaMbhavuM (thabhavuM) a. kri. e "thaMbha,'-nA. dho.] thobhavuM, thANA-Theka ki. vi. jio thANuM' + "ThIkavuM.] amuka aTakI paDavuM, rokAI javuM. (2) AdhArane lIdhe TakI rahevuM. jagyA nakkI karI tyAM jAmI paDavAmAM Ave ema thaMbhavuM (thabhAvuM) bhAve., kri, thaMbhAvavuM (thalmAvavuM) pre., thANA-dAra e thANa-dAra.' sa. kri. thANAdArI e "thANadArI.' thaMbhAvaNa (thabhAvaNa) vi. jio thaMbhAvavuM' + gu. "aNu" ka. thANA-varATa puM. [ja e "thANuM' + "vaphA"] thANa aMge thatA pra.] thaMbhAvI rAkhanAra, rokI rAkhanAra, aTakAvI rAkhanAra kharcanA tAlukadAro pAsethI levAto varADe paDato bhAga ke kharca thaMbhAvavuM, thaMbhavuM (thasmA') jAo thaMbhavuM" mAM. [thAMbhalI thANuM na. siM. sthAna->prA, thALama-] sarakArI vahIvaTanI thaMbhI (ubhI) strI. jao "'+ gu. "I ' strIpratyaya.] anukalatA mATe ja jade sthaLe nakkI karavAmAM AveluM 2010_04 Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thANedAra 1111 thApavuM vahIvaTI mathaka. (2) sarakAra taraphathI rAkhavAmAM AveluM thApaDhAvuM karmaNi, kri. thApaDhAvavuM che., sa. kei. polIsonuM ke lazkaranuM te te sthAna. (3) evuM vasAhatI thApaTAvavuM, thApaDhavuM e "thApaDavuM' mAM. sthAna, "kolonI." (4) nAnAM repane kayAre. [0 jamAvavuM thApAM na., ba, 1. [1e thApaDavuM" + gu. "u' ku. pra.] (rU.pra.) anubhava meLava. 0 nA(nAMkhavuM (rU.pra.) lakakarI thapelAM, jADhA roTalA daSTie pahAva nAkho]. thApaDI . [ja e "thApaDA' + gu. "I" strIpracaya.] thANedAra e thANadAra." kuMbhAranuM ke kaDiyAnuM mATI-ne TIpavAnuM sAdhana. (2). thANedArI e "thANadArI." thAbaDIne karelI roTalI ke bhAkharI thAte pu. hatheLI thApa paM. [ "thApaDavuM' + gu. "e" ka. pra.] jADe thAtha chuM. caMdra thepa, jADo lapaDe. (2) thApaDIne karelo jADo roTalo. thAtha6 sa. fb. [2vAghaDe karavo, thavuM. thathAvuM (3) ghAranA phAphaDe. (4) kaMTelAnA velAno paMjo. (5) karmaNi, kri. thathaDAvavuM che., sa. kri. [' De." (5) lAkaDAnA kotarakAmamAM vIMdhaNa upara ThekavAne thApo. thAthaDe . "thAtha8' + gu. 'A' ka. pra.] juo (6) heDImAM Dhora caDAvavAnuM pATiyuM. (7) saDha vinAnI thAthA-thAbaDI strI. [ja thAbaDavuM' + gu. "I" ka. pra., DI. (vahANa.) pUrva akSaranuM bevaDuM Avartana.] (lA.) paMpALI rAkhavuM e, thApaNa (-zya) strI. [saM. sthAvana>prA. thaqna na.] koIne paTAmaNI, phosalAmaNuM. (3) DhAMkapichoDe tyAM mUkelI anAmata maDI ke vastu, nyAsa, "DipojhiTa." thAthAbhaiyA ., ba. va. nAcanA bola; ravA.] (lA.) (2) bhaMDaLa, mUDI, paMcha, "kepiTala' [karavAmAM AvatuM lIMpaNa zithilatA, DhIlAza, maMdatA thApaNa na. [jae "thApavuM' + gu. aNa" ka. pra.] thApaDIne thAthAvaTI na. eka prakAranuM lokhaMDa thApaNu.kharce puM, na. [ o "thApaNa' + kharca.] pharI na thAthI strI. havAle thavAnA prakArano kharca, 'nona-rikariMga eka-cara' thA-the ke. pra. (nAcanA bela; 21.] bhavAImAM navo veza thApaNa-dAna na. [4 e thApaNa' + saM.] maDImAMthI apAtI AvatI veLA belA udagAra deNagI, "enDomesa' thAna na. [saM thAna, arvA. tadabhava sthAna, ThekANuM. (2) thApaNu-dAra vi. jio "thApaNa'+ phA. pracaya.] thApaNa jhAlAvADa(sau.)nuM vaDhavANu najIkanuM eka gAma (saMjJA.) dharAvanAra, mUDIdAra, dhana-pati. (2) thApaNa bhakanAra, khAtethAna na. [saM. ratana dvArA] stanane bhAga. (2) dudhALAM dAra, 'DipojhiTara' pazuonA AMcaLavALe avayava, Au thApaNose 5. [o thApaNa' + "mese.'] koInI thAna na. kApaDane taka [nAno hIro thApaNa oLavI levI e, thApaNanI cAvI thAna na. vIMTI ke dAgInAmAM jaDavAmAM Avate pahelavALo thA5NiyuM na. [ja e "thApaNa' + gu. "yuM' ta. pra.] ghara thAnaka na. si. thAka, ava. tadabhava sthAnaka, ThekANuM, najIkanI chANAM thApavAnI nAnI jagyA. (2) varasAda AvyA ThAma. (2) besavAnuM sthAna, Asana, beThaka, (3) devasthAna parve khetara kheDI rAkhavAnI kriyA thAkiyuM vi. [+]. "yuM" ta. pra.] thAnakamAM rahenAruM thApANiyAre chuM. [jao 'thApaNiyuM ke 'A' ta. pra.] chANAM thAnakiye vi., DuM [o "thAnakiyuM.'] (lA.) jena upA- thApavAnI jagyA, thApaNiyuM zrayamAM kAma karanAra nAkara thApaNuM na. jio "thApavuM + gu. "aNuM" ku. pra. thApaNa thAnAI vi5. [jae thAna" + gu. "AI' ta. pra.] tarIke saMgharI rAkheluM. [NAnuM lagaDha (rU. pra.) sArA prasaMge jJAti vatI netarAM ApanAra gera ke nokara [pajore vAparavA sAcavI rAkheluM kapaDuM] thAniyuM na. e nAmanuM eka vRkSa, kALa kaTakiyo, kALA thApana na. [saM. cApana, arvA. tadubhava] deva devI vagerenA thAne(neluM na., -le pR. [ja e "thAna' dvArA.1 jAo AvAhana mATe pATalA vagere upara kapaDuM pAtharI enA thAna.' lepa, cepa, 2ththaDa upara dhau cAkhA vagere pAtharavAmAM Ave che e thA5' (-ca) strI. [jao "thApanuM.'] gArane thAbaDIne thA5nA na. (saM. sthApanA, arvA. tabhava] sthApanA thA5 () strI, [2vA.] ja "thApI.[ devI, 0 thApalI strI. [ja e "thApaluM' + gu. "I' zrIprathaya] dhImethI mAravI (rU. pra.) thapATa mAravI] mAravAmAM AvatI TapalI, TApalI thApa strI. bhUlathApa. (2) chetarapIMDI. (3) (lA.) nuka- thApaluM na. jie "thApa+ . "huM" ravALe che. pra.] dhIme sAnI, kheTa. [0 ApavI (3. pra.) chetaravuM. te khAvI paTaka ke avAja, (2) dhImuM pagaluM. [-lAM bharavAM (rU.pra) (rU. pra.) chetarAvuM. (2) bhUlathApa karavI. 0mAravI (rU.pra.) dhIme pagale cAlavuM chetaravuM) thApavuM sa. ki. [sa. thApa->prA. thathuM] sthApavuM, (2) thApaTa (tha) strI. [ravA.thapATa, lapAMTa, lapaDAka chANa mATI vagere dAbIne jamIna upara ke dIvAla upara thApaTa-3) thApaTa(-) kri. vi[ ja thApaDavuM-dvArA ] besADavAM. (3) aNane pIMDe thAbaDI jamIna saraso ene dhIre dhIre thAbaDIne AkAra Apo. (4) rithara karavuM. thapAvuM karma Na, kri. thApavuM sa. kiM. [ravA.] dhIme avAja thAya ema thAbaDavuM. thapAvavuM che, sa. jhi. 2010_04 Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thApA-kaMDI thApA-mUDI vi. [jue 'thApA'+ kaMDI.'] (lA.) beThADu, susta, ALasu thApA-pUna. [jue thApA'+'kahuM.'] mATInuM ghATaphUTa vinAnuM kaDAyA jevuM vAsaNa, (ra) (lA.) na karI zake tevA zarIravALuM jADuM mANasa mita thApA dAva puM. [jae thApA' + dAva.'] e nAmanI eka thApI zrI. [jue 'thApA'+ gu. 'I 'strI pratyaya.] hAthathI thAkhaDavuM e. (2) tabalAM ke mRdaMga upara paMjAthI marAtI sumadhura ThAka. (3) thApaDI. (4) thapelI. (pa) lagaDhAM sevAnA dhokA [keTa paheravAnuM kapaDuM, paheraNuM thApeDu na. huM TUMkuM dhetiyuM. (2) strIonuM sIvyA vinAnuM thApA huM. [jue thApaNuM' + gu. 'e' rR. pra.] thApa mAravAnI kriyA. (2) mAMgalika prasaMge vara ke kanyAnI be hatheLIthI khAraNAMnI dIvAla upara temaja sagAMvahAlAMnAM chAtI-vAMsA upara haLadara kaMku vagerenI mAravAmAM AvatI chApa. (3) pUrve satI thavA janArI ii dIvAla vagere upara hatheLIthI kaMkunI chApa AzIrvAda tarIke pADatI e nirAna (4) kApaNI karI lIdhA pachI khetara ke khaLAmAM karA dhAnyanA DhagalA. (5) evA DhagalA upara UbhuM karAtuM nizAna, (1) nivRtta thatA bhUvAne hAthathI navA bhavAnA hAthanuM kAMDuM bAMdhavuM e. (7) zarIramAM sAthaLanuM te te hADakuM. (8) pATiyAne vacamAM jaDelA lAkaDAnA cApaDA. (vahANa.) thApADA puM. [jae thApa' dvArA.] hAthathI mAravAmAM AvatI thapATa 1112 zAkhA thAkhata kri.vi. [jue 'thAbaDavuM,'dvirbhAva.] dhImA paTAkAe hatheLIthI thAkhaDavAnuM thAya ema, (ra) lA. vAMka ke gunA DhAMkavAmAM Ave ema thAJaDha-thIgaDha na., (-Dhaya) strI. [jae 'thAkhaDavuM' + 'thIgaDuM.'] thIgaDa-thAgaDha, kATelAM kapaDAMnuM ke dIvAla dhAkhA vagerenuM zAkhaNuM na. AMkhe echuM dekhAtAM hAthathI mAravAmAM AvatuM mAM thAmavuM sa. .i theAbhAvavuM, aTakAvavuM, rAkavuM. (2) kAma hAtha dharavuM. (3) pakaDavuM, grahetuM. (4) zarUAta karavI. (5) TakA ke pASaNa ApavuM, nibhAvavuM. (6) sahAyaka banavuM thAra puM [jae 'suthAra,' Adizrutine lepa.] sutAra-kaDhiyA, thALu raNa-sAraDhya mATe La'>ra.'] nAnI thALI, trAMsA kAMThAvALuM chAliyA jevuM vAsaNa [bAnuM thAuM chuM. rakama vyAje levA jatAM ADamAM mukAtI milakata, thAlI strI. saubhAgyavatI hiMdu strInA kaMThanuM eka ghareNuM. (2) saDha upara bANa caDAvavA-utAravAnuM doraDuM. (vahANa.) (3) phAnasa hAkA vagerenI gheADI sUtradhAra thAraDI strI. [jue thALI' + gu. 'Da'svArthe ta.pra. uccA _2010_04 thAvara vi. [saM. cAvara, arvA. tulava] khaseDI na zakAya tevuM, sthAvara, sthira prakAranuM thAvasa puM. sabUrI, khAmeArA, dhIraja thAvA-kALa jue 'thavA-kALa.' thAvuM jue 'thavuM' (saurASTramAM vaikalpika rUpa). AnAM rUpaH thAu' 'thAiye' 'thAje' 'thAnta' 'thAiza' thAzuM' 'thAze''thAtuM' thAvuM' 'thanAruM' 'thAnAra' eTalAM A'vALAM saurASTramAM, thAha puM. [jue 'thAga 'de. prA. 'thava>= thAgha' pachI 'thAuM.'] jue 'thALa'-'tAga.' [. rahevA (ra:ve) (rU. pra.) hatuM ke maryAdA baMdhAI rahevI] sa, kri. thAhavuM sa. kri. kApavuM. thahAvuM karmaNi, kri, cahAvavuM che,, thAhI srI. [jue 'thAhevuM' + gu. 'I ' . pra.] oLaMgI ke vaTAvI zakAya-aMtara kApI zakAya evI pariristhati samAra-kAma thAkha-bhANAM na., ba. va. [jae 'thAkhaDavuM' + 'bhANuM.' ] thALA-baraNI zrI. [ja thALuM' + 'bharI.'] paDaghIvALI kaMkAvaTI (lA.) khuzAmata. (ra) DhAMkanapADA (3) keAsalAmaNI thAkhavuM sa. kri. [ravA.] peAlI hatheLIthI thoDo avAja thAya ema dAkhavuM, dhIme hAtha DhapAranuM, (ra) (lA.) zAMta pADhavuM. (3) uttejana ApavuM thAkhaDiyuM na. [jue 'thAbaDavuM' + gu. 'iyuM'kR. x ] thAJaDIne khanAvelA juvAra-bAjarInA roTaleA, thapele thAbaDI sI, [jae 'thAkhaDavuM' + gu. 'I ' kR. pra] thAbaDa* vAnI kriyA. (2) thAbaDIne banAveluM cUramuM. (3) thapeAlI. (4) roTalA dAbavAne lagaDAnA TukaDA. (5) TIpavA mATenuM kaDiyAnuM ennara thALa puM. [saM, sthA> prA. thA] meTI thALI, mA. (ra) (lA.) iSTadevane dharavAmAM AvatuM naivedya. (3) tevedya dharAvatI vakhatanuM sAmagrIenuM varNana ApatuM kIrtana ke pada thALa [jae 'thALa' + gu. 'kuM' svArthe ta, pra.] kAMsA vagerenA nAnA khamacA thALavuM sa. kri. [ja 'thALa,'-nA. dhA.] thALa ke thALamAMnuM TapakI jakhuM. (ra) (lA.) vicAramAM mUkavuM. thaLAyuM karmaNi, kri. thaLAvavuM` pre., sa. kri. thALA-dANu na. [jue thALuM + 'dANa.'], zALA-kuruM na. [+ jue 'karavuM'+ gu. '...' ku. pra.] pANI pAvAmAM AvatI jamIna mATe kAzanA relA dITha levAmAM AvatA verA na. . thALI strI. [saM. cAhiddA> prA. . cAhiyA] nAnA thALa, nAneA khamaceA. (ra) grAmeAkeAnanI tAvaDI, rekArDa.' (3) (lA.) milakatanI vaheMcaNI vakhate meTA dIkarAne enA bhAga uparAMta apAtI jamIna. [. jevaThuM kapALa (3.pra.) nasIbadAra heAvApaNuM, sadbhAgya. 0 DhAkAvI (rU.pra.) putraprasava thave|. 70 piTAvavI, . vagADhavI (rU. pra.) jAherAta karavI. 0 pheravavI (rU. pra.) jAherAta karavI, (2) thALImAM dAna meLavavuM. mAM hAtha (rU. pra.) gADha mitrAcArI] thALI-pAka yuM, [+ saM ] thALI tapelI vageremAM rAMdhavAnI kriyA thALI-leTa puM. [jue 'thALI' +'lATa.'] (lA.) e nAmanI ['grAme kena' thALI-vAjuMna. [jue 'thALI' + 'vAjuM.'] tAvaDI-vAjuM, thALuM na. [cArun-> prA. cAruGga-] hAthadhaMTInuM pAyAvAvuM Ubho kinArIvALuM gALAkAra maMDANa ke mAMce! ke jenI kinAranA aMdaranA khacakAmAM daLAtA leTa paDayA kare. (2) kAzanA maMDANanuM jemAM pANI ThalavAya te khAmaNuM. (3) jesAM rasa eka mata Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thALe 1113 thIravuM paDe te ciDAne bhAga. (4) gokhalA ke bArI nIce thisophisTa vi. [a] sioNphImAM mAnanAra, adhyAtmabahAra nIkaLatA caNatarano bhAga. (5) jhADanuM khANuM, jJAnI. (2) thiyosaoNphikala sosAyaTInuM anuyAyI kayAro. [-Le paravuM (rU. pra.) vyavasthAmAM goThavAI javuM. thiyosaoNphI strI. [aM] adhyAtma vidyA, Izvara-saMbaMdhI vicAra, (2) zAMti prasaravI] brahma-dhA. (2) saeNiphikala sosAyaTIe nizcita karelA thALo . [jue thALuM.] meTo khama, mATe thALa tattvajJAnanI sarahyuM thAMtha5 () strI. jio thathuM' + gu. "pa" ta.ka.], thAMthAI cita-thI) vi. saM. riyara, arvA. tada bhava] sthira, avicaLa strI. [+gu. "AI' ta. pra.] thAMthApaNuM thi(-thIrakavuM a. kri [sa, sthira, a. tadabhava, -nA. dhA.] thAMthA-veDhA 5. jio "thayuM' + vaDA.] thAMthApaNAnI Adata | Thamaka Thamaka karI zAstrIya rIte nAcavuM. thirakavuM bhAve., kri. thothuM vi. [anu.] kAmakAjamAM thathavAyA karatuM-maMdatA ke thirakAvavuM che., sa. kri. zithilatAnA AMcakA AvavAnI sthitinuM thirakAvavuM, thirakAvuM jeo "thirakavuM mAM. thAMdale pR. [jao "thAna' + 9. "huM' svArthe ta...] DheranuM thi(-thI ratAM strI. [saM. riyara , arvA. tadabhava thiratA Au, thAna. (2) (lA.) kAMdA thi(-thIra-thAvara vi. [saM. sthira-thAvaira, arvA. tadabhava] thAMdaLaje ! [jue "thAna' dvArA.3 thAna, stana, dhAI sthira-sthAvara thAMdeluM na. [e "thAneluM,'-baMne thAna dvArA.] thiratharA strI. rAtI chaDIvALuM eka pakSI thAne(-)luM." [ta. pra.] pAnuM thuMbaDuM cita-thI-ghUmaDuM na. [o "thithI) + "maTuM. thAMbale ! [saM. stava> prA. caMyama + gu. "la" svArthe kaNasalAMne jo, kalo thAbavuM sa, ji. [sa, tama> prA. yaMva, dvArA ne, dho.] Teko thiravuM a. kri. [ja e "thirakavuM.'] pravAhInuM sthira rahevuM. ApA, TakAvI rAkhavuM. ThaMbAvuM (khAvuM) karmaNi, kri. (2) nItaravuM. thirAvuM bhAve, kri. thirAvavuM che,. sa. kri ghaMbAvavuM (thambAvavuM) pre., sa. ki. cirAvavuM, thirAvuM e "thiravuM" mAM. thAM che. [saM. stavana-> prA. yaMvama-] (lA.) vara thI anuga. [sa rita >prA. thi->ja gu. thiu>the najIkane sago ke mitra, aNavara + gu. 'I' pratyaya; pachI traNe liMge] trIjI ane pAMcamI thAMbhalI strI. [ja thAMbhalo' + gu. "I' strI pratyaya nAne vibhaktinA artha Apate eka vyApaka anuga (emAM kartA Acho thAMbhalo. (2) ciceDAmAM mADanI nIcenuM pAMkhiyA- karaNa kAraNa uparAMta apAdAnane paNa artha che.) (vyA.) vALuM bemAMnuM te te lAkaDuM. (3) strIonA kamakhAmAM khabhA thI, strI. dharI. (vahANa.) [thIgaDa." uparanA bhAgamAM Avato kapaDAno TukaDe [thaMbho-thobhe." thIgaDa-thAgaDha na. jio thIgaDuM,"--dvirbhAva.] juo "thAgaDathAMbhale ! [ja e thAMbhe"+ gu. "la" vAthe ta.ka. thIgaDAmAra vi. jio "thIgaDuM' + "mAravuM' + gu. 'u ku. thAMbhA-sarI strI, jio "thAMbha'+"sarI.'] majasamAM vapa- pra.] (lA.) thIgaDAM mArI kapaDAM calAve te pramANe AjIvikA rAte beu bAja nA paDakhAMomAM ceDavAmAM AvatA pATi- calAvanAruM, jematema nibhAva karanAruM. (2) tANI kheMcI yAne te te TukaDo UbhuM kareluM, kAma-calAu [DAne nAno TukaDo thAMbhe puM. [saM. rama-> prA. dhRmama-] lAkaDA ke paththarane thIgaDI strI. jio "thIgaDuM' + gu. "I' strIpracaya. thIga staMbha, thAMbhale. (2) (lA.) varakanyAne snAna karAvatAM cAre thIgaDuM na de. prA. f - gu. "Da" the che.] kapaDuM phATatAM bAja mUkavAmAM AvatuM te te dahIMtharuM phATa upara sIvavAmAM AvatI DagaLI. (2) dIvAla dhAbAM thAMvaluM na jhADanuM khANuM, kayAre rastA vageremAMnA khADAmAM karavAmAM AvatuM samArakAma giriyuM vi. jio thIgaDuM' +5. "iyuM" ta pra.] thIgaDAvALuM thIgaNa na. jio "thIgaDuM' ahIM " > .'] sapATI thijavaNu strI. [ja thIjavuM' + gu. "aNu" ku pra.] uparanI gAra ke lAsTaranI marAmata karavAnI kriyA thIjI javuM e, TharI-jAmI javuM e. (2) ri-thara-tA thIja (-jya) strI. [jue "thI javuM.'] e "thijavaNI." thijAvavuM, thijAvuM juo "thIjavuM'mAM thIjavuM a.ki. (saM. dhairya > prA. thikana dvArA nA. dhA.] thiyarI strI. [.] siddhAMta pravAhInuM ghaTTa thavuM, TharavuM, jAmavuM (ThaMDIne kAraNe). thijAvuM thiyAvasa puM. dhIraja, sabUrI, khAmoza bhAve, kri. thijAvavuM che., sa.phri. thiyeTara na. [sa.] nA bhajavavAnuM raMga-pITha. (6) (lA.) thINuM(nuM) vi. (rsa, ravAnA -> prA. thiujma > fthanama ne sinemA thAya che te makAna ("nATayagRha, nATaka- ane thIgama ] TharIne ghaTTa thayeluM, thIjeluM, jAmeluM zALA' tema "sinemAgRha') thIma na. TIpuM, buMda thielojI strI. [4] dharma-tattva temaja brahmavicAranuM zAstra, thIra jAo 'dhira.' tattva-vidyA, brahma vighA. (saMjJA.) thIrakavuM ja "thirakavuM.' thiyosophikala vi. [ ] riphIne lagatuM thIratA e "yitA." thiyesophikala sAyaTI strI. [ii atyAre bhAratamAM thIra-sthAvara ja thira-thAvara.' jANatI cokkasa prakAranI vicArasaraNIne prasAra karatI thIra-ghUmaDuM ja "dhera-dhUmaDuM." adhyAtmavAdI eka saMsthA (saMjJA.) thIravuM e "thiravuM." 2010_04 Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thoraMga cIraMga (thIra ) puM. phakIranI mALAneA lIlA raMganA pArA thIvara vi. [sa, cana, arvAM. taddabhava 'thavira,' svaravyatyayathI] sthavira, vRddha, (2) (lA.) dRDha, makkama thukAvavuM, cukAvuM e 'kavuM' mAM. zuddha huM (ramatamAM) rAjA thuMthuDA (thuDam-zuDA) kri.vi. [ravA.] ghuDI strI. kalaMka. (2) zarama 3(-thU)tkAra puM. [saM.] thUkavAnA avAja. (2) (lA.)dhikAra, thu(nyU)tAravuM sa.kri. [saM., nA. dhA.] ch' ema karavuM, thUkavuM. (2) (lA.) dhikkAravuM, tarADavuM. yu-nyU)tkArAvuM karmaNi, kri. vyakta karAya ema phiTakAranI lAgaNI [taraDavuM e 1114 bhUtRta jae 'zuSkRta.' thU-thaDI strI. [jue 'thU' dvArA.] (lA.) haDapacI thUtharA puM. lAMbA beDALa caherA 3(-thU)kRta vi. [saM.] (lA.) dhikkAravAmAM AveluM zuthakAravuM sa.kri. [jue 'zukAramuM' dvArA ] 'thU thU' karavuM, thUkavuM. (ra) (lA.) dhikkAravuM. thuthakArAvuM karmaNi., kri. thurAvavuM, thurAyuM jue 'yUravuM' mAM. thuvera puM. [de. prA. tho, -riyA puM. [+], yuM' svArthe ta. pra.] dUdhiyA raMganA jemAMthI rasa nIkaLe che tevI jaMgalI vanaspati (ghaNA prakAranA, DAMDaliyA dhAra, kAMTALA cAra, hAthalA zvAra vagere, vara, cera, thAriyA) thUkri. vi. saM. yu-cUta > prA. yu > cUM] cUkavAnA avAjathI. (2) (lA.) dhikkAranA bhAvathI. [. karavuM (rU.pra.) leza paNa darakAra karavI] [virAma mAveza e zUI zrI. juie th' dvArA.] ramatamAM thUkavAnuM bahAnuM karI zU(-thU^)ka na. [saM. zu(-T) > prA. zun] meDhAmAMnuM pravAhI (je kheArAkamAM maLatAM pacavAmAM sahAyaka thAya che, nakAmA tarIke thUMkI nakhAya che.) [jue 'thUkahyuM.' zU(-thU)kaNiyuM vi. [jue 'thaMkaNuM' + gu. ' iyuM' svArthe te.pra.] thU-thUMkaNI strI. [jue 'ththaM-kayuM' +3. 'aNI' kR.pra.] thUkavAnI kriyA. (2) thUka-dAnI thU-thUM kahyu. vi. jue'thU-thaM)kanuM' + gu. 'aNuM' karyuM - vAcaka kR.pra.] vAraMvAra kathA karanAruM thU-thUM)ka-dAna na., -nI strI. [jue 'yuTyuM)ka' + phA.] thUka-grUvara jue 'zuvera.' vAnuM vAsaNa, pikadAna ghUghUM)ka-naLI strI. [jue th(thaeN)-ka' + 'naLI.') meDhAmAMnI jemAM thUka pedA thAya che te naLI thUkara puM. eka jAtane) e nAmanA cheDa thUkalA puM. jue thAkalA.' [niSphaLa prayatna thU(-thU)ngaleNu na. [jue 'thU(-thuM)ka' + 'valeNuM,'] (lA.) thU(nyU)kavuM a.kri. [saM. zu(nyU) > prA. zu.] meDhAmAMthI pravAhI kADhavuM. (ra) (la.) dhiMkAra batAvavA. [ nahi (rU.pra.) sAmuMye na joyuM. zU(-cUM)kIne gaLavuM (rU.pra.) pratijJAnuM pAlana na karavuM.] zu(-thUM )kAvuM bhAve, kri. yu-thUM)kAvavuM pre., sakri phUMkAvavuM, thUMkAvuM jue y(-i)kanuM'mAM. [jue thU-thUM )kiyuM na. [jue thU-thaeN)kayuM' + gu. 'iyuM' zrUtaDuM na. [jue 'bhU' dvArA.] (lA.) meTuM, mAM zrUtkAra jue 'thutkAra' zrUtkAravuM jae 'zutkAravuM,' etkArAvuM karmaNi, phri _2010_04 thUthuM vi [anu] jhAMkhuM AsamAnI thU thU ke.vra, krivi. [e ch,' DhAMva.] thUkavAnA avAja thAya ema. (2) (lA.) dhikkAra batAvAya ema. [. karavuM (rU.pra.) dhikkAravuM] zRthA puM [anu.] kacarA. (ra) mela. (3) rUchuM thUna (nya) strI. eka prakAranI zeraDI zUniyA puM. [saM. mULA > hiM. thUnI' + gu. ' DyuM' ta...] TraeNkalIne TekA-pa banatA thAMbhalA vis yUma na. lasaNa thUmaDuM na. [jue thaMbaDuM.] jue 'thaMkhavuM.' ghUrakI strI, kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM, egi' zUravuM sakri, dAbI dAkhIne bharavuM. (2) ThAMsI ThAMsIne khAvuM. (3) TIpavuM. (4) kUTavuM. thurANuM karma chuM,, . thurAvavuM che., sakri thUla na, bAjarI vagerenAM ThaMDAM uparanI jhINI ruvAMTI thUliyuM na. [jue 'thUla' + gu ' thayuM' ta.pra.] e nAmanuM eka ghAsa thUliyA puM. [jue lidhuM.'] (lA.) ALakanA mAMmAM jIbha vagere upara thatA jhINI kAlIenA rega. (2) dheALI phUga, (3) e nAmanuM eka pakSI thUlI strI. [jue 'thUluM'+ gu. 'I'srIpratyaya.] bAjarI juvAra makAI vagerenAM ThaMDAM uparanI keAtarI. (2) ghauM ceAkhA vagerenI jhINI keAtI. [. khaMkheravI((-khaDakheravI) * kheravI (rU.pra.) mAra mAraveA. khAvI, phAkavI (rU.pra.) bheAMDuM paDayuM. . ca(Dha)vI (rU.pra.) garva thA . thUluM . [jue 'la' + gu. ''' svArthe ta.pra.] ghauM vagerena leTamAMthI alaga tAravI levAmAM AvatI keAtarI. [. kADhavuM (6.pra.) ba thakavI nAkhatuM. (ra) sakhata mAra marA] na. phUMka ja 'ka.' phUMkaNiyuM jue 'kaNiyuM.' thaMkaNI jue 'kaNI.' thUM kahyuM jue kahyuM.' thUMka-dAna jue 'ka-hAna,' thUM ka-dAnI jue 'kahAnI,' cUM kanaLI jue 'thUka-naLI.' thUMka-leNu jue chUka-valeNuM.' thUMkavuM ja 'thakavuM.' thUMkAvuM bhAve, kri. ph kALanuM pre., sAkri. phUMkAvavuM, thUMkAvuM jue th(-thUMkanuM'mAM, cUMkiyuM jue 'thru keyuM.' [thayuM.' ka-dAna'dhUM thApuM. [anu.] sApha karele zanA kacarA E. pra.] thaMbahu' na. [jue thaMbu' + gu. Da' svArthe ta.pra.] jue cUMbA-cUMbI zrI. rivA.] mArAmArI, jhaghaDo, laDAI cUMkuM na. [saM. kSamyaTM- > prA. zaMvama-] cheDavAenA nIcenA mULiyAvALe lAga, thUmaDuM, thuMkharuM Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1115 thoDuM-ghaNuM chuM be . [ja e "dhaM.'] (lA) ucAlanane cheDe sarakhuM laI javAmAM AvatuM hAthathI dhakelAtuM vAhana, ThelA-gAhI vajana karavA mUkavAmAM Avato mATI vagerene laoNdo thelI strI. [o ghelo' + gu. "I' strI pratyaya.] nAno ghUMbI strI. baLadano khAMdha pAse mAMsala bhAga thele, kothaLI thaI 0 theI kri. vi. [saM. 1, 2.] nAcavA vakhate uddagAra theluM na. samaha, samudAya, TeLuM karavAmAM Ave ema [tho ghagharAne avAja thele pR. kethaLo, gaNa. (2) jAgIra bakSisa karyAno dastAveja thekAra . [+ saM. 'I' evo uccAra. (2) nAcatAM theliyama na. siM.] eka viziSTa prakAranI dhAtu (2. vi) thaI gheI e "I.' the-he ke.pra. rivA.] gAyone aTakAvavA mATeno udagAra I-I-kAra e I-kAra. [nA dANA jevA padArtha theMka yU ke.pra. [.] "tamAro AbhAra' evuM batAvo theka (-katha) strI, eka jAtanA choDanA mULamAMthI maLato javAra- udgAra, AbhAra, upakAra, zukriyA thakI strI. anAja bharI rAkhavAnI guNa the phasa puM, ba.va. [.] AbhAra, upakAra, zukriyA thega (zca) strI. [juo de. prA. 1 j] eka jAtane kaMda. pai juo I.' (2) eka jAtanI bhAjI. (3) ceka ghU-kAra juo I-kAra.' begalI strI. [de. prA. cima-] juo thIgaDI." jai jai jAo thaI I." thegI strI. jao "ga." -kAra ja thaIkAra." (-)thara 5. cAmaDI upasI AvavI e, je the chuM. [vA.] nAca-gAnathI thatI khuzAlIne avAja thathare, be puM, ja e "thaDe. the 5. jio thobhavuM,' enuM lAghava ] "bha'--'baMdha karo thepa (J) strI. jio 'pavuM.] thapeDa, thaDe [gaLI (ramata baMdha karavAno Adeza) (ki. gha.) thepaDI strI. [juo piDuM' + gu. 'I' strIprathaya] giloDI, theka paM. . prAM, vavavavA thoDuM] samUha, jo thepaDuM vi. jADuM TuMka kadarUpuM kaTA-baMdha (-badha) vi. jio jakaDo' + phA. "ba"] paDe . paDuM.] jaDe lepa, thaDe. (2) lepane thokaDA ne thokaDA, puSkaLa, vipula, ghaNuM UkhaDI paDela pipaDe. (3) lAda-mATInuM kuMbhAranuM kaMdavuM kaDI strI, [ja "thokaDo" + gu. "I strI pratyaya ] nAne thepaNa strI, jio "pavuM' + gu. "aNuM' ku.pra.] pavAnI thokaDe, thampI (sarakhA mApanI vastuonI) kriyA ke rIta thokaDe-baMdha (-bandha) vi ja kaDA-baMdha.'] juo thepalI strI. jio "pa" gu. "huM'+ "I' strI pratyaya] dhokaDA-aMdha.' nAnuM thepaluM, cAnakI. (2) polI. (3) TApalI (ramata thokaDa puM. [jae "ka" + gu. "huM' svArthe ta. pra.] mATe thepalI-dAva 5. [+ ja e "dAva." (lA) e nAmanI eka thape, khaDakale (samAna mApanI vastuone) thepaluM na. [ thepa" + gu. "huM' svA" ta. pra.] ghauM thokapharozI zrI. [ja "voka' + phA.] jaththAbaMdha vecANa caNA bAjarI vagerenI karelI bhAkharI, polI thokabasta strI. [jao thoka'+ phe.] hadanI nizAnI karavI e thepale pR. jio vepaluM.'] (lA.) zeraDInA vADanI pharatI thaka-baMdha (baMdha) vi. [ja voka' + pho. "bada.'] lATakarelI vADI dha, puSkaLa, ghaNuM, thoke thoka thepavuM sa. ji. [vA.) joDe lepa kare, jADuM lIMpaNa karavuM. thakalI strI. [ja kalo' + gu. ' strIpracaya. ] (2) dhIme dhIme dabAvI ledAne ghATa Apo. thepavuM ja thokaDI." [okaDo.' karmaNi, kiM. thepAvavuM prema, sa. ji. thokale muM. [ja choka' + gu. "huM' svArthe ta. pra.] ja thepADuM na., - DuM. ke ghotiyuM. (2) strIonuM keDa kethaka vi. e thoka',-rbhAiva.] juo chokabaMdha." upara paheravAnuM sIvyA vinAnuM kapaDuM, paheraNuM theTa (3) strI. ravA.1 jue "thapATa.' ghuMpAvavuM, thepADuM juo pivuM' mAM, . keLane phaNage nihiM ghaNuM thepe 5. [o "pavuM' + gu. 'A' ku. pra.] juo "De.' zeDhA-jhAjhuM vi. jio thoDuM' + "jhAjhuM.'] nahi thoDuM ke (2) mATe DAgha. (3) moTuM thIgaDuM [thapelI theTA-beluM vi. [ja DuM bolavuM' + gu "uM' ka. pra.] theba(02)DI(lI strI, nAnI chokarI pahoLI vATakI. (2) DuM bolanAruM, mitabhASI, ochA-boluM the puMthaMbhe, Teka. (2) bhiyuM jio "thavira." thoDuM vi. [saM. roja-> prA. thojha + gu. DuM' svArthe ta...] thera vi., pR. siM. rathava>pAli. pera, pAli. tasama] a5, eAchuM, jaja (saMkhyAmAM temaja kada ke mApamAM. zera-vAda kuM. [+ saM] bauddha dharmasaMghano eka vibhAga [DI ghaDIne mahemAna (-memAna), DI vArane mahemAna theravAdI vi, [+ se., muM] ravAdanuM anuyAyI (-memAna) (rU. pra.) taratamAM ja maraNa pAmavAnuM gherI strI, [. Wafa> pAli. pef > verI pAli. DuM ( eka vi. [+ Na. eka-ka' svapatA-vAcaka ta...]. tasama] bauddha sAdhvI, bhikhuNa taddana aha5, jarAka theruM nA.. bhaNI, tarapha, bAju [sAdhu, bhikhu DuM ghaNuM vi. [ja e thoDuM ghaNuM "], thoDuM-jhAjhuM vi. there puM. [. veira >pAli. thero, pAli. tatsama] bauddha [ + ja "jhAjhu.], thevanuM vi [+ ja 'vAM.] thelA-gADI strI, [ja "ghelo' + "gADI.] kothaLA bharI vadhatuM eAchuM-vatta 2010_04 Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thADe cheDe 1116 cAMdala thoDe cheDe kri. vi. jio -dvirbhAva ane gu. "e" thAbhalA ja thobhiyA.' trI. vi. ne pra. beune.] jarA jarA karIne, dhIme dhIme. thobhavuM a.kiM. siM. suSpa->prA. zuksa-] aTakavuM, rekAvuM, (2) (lA.) saMbhALapUrvaka vidhu thoDuM, jarA jeTaluM, thoDuMka viramavuM. (2) rAha jotA UbhA rahevuM. (3) sakri. pakaDI thaDe vi. jio 'DuM' + gu. eruM' tulanAdarzaka ta.ka.] rAkhavuM. bhavuM bhAve., karmaNi, kiM. thobhAvavuM pre., saki. thata chuM. meDhAno Agalo bhAga, cahere. (2) khADe. (3) bhA e "thabhiyA." rAkhyA hoya tevuM pilANa [labAIvALuM meTuM bebhA-dAra vi. [jae thobhA'+ ke. pratyaya.] maDhe thobhiyA BtanI strI. [juo "thota' dvArA.] gheDA UMTa vagerenuM thobhAvavuM, thobhavuM ja thobhavuM'mAM. thetara (2) strI. jaMtuo khAdhelo polo dANo thabhALa, vi. jio thAbhA' + gu. "ALa' - "ALuM' thepataluM vi. dAMta vagaranuM. bekhuM, bokhaluM ta...] jAo thobhA-dAra." thatuM vi. aga vagaranuM, buruM. (2) khAlI, piluM thobhiyA puM. ba.va. -cAM na., ba.va. [-jue, thobhavuM' + gu. thotha (23) strI. ja e jota." (2) DAMgaranI tarI. (3) iyuM' ku.pra.] machanA beu cheDAne AvarI le tevI rIte thothuM, khokhuM goLAkAra cheDAvALo kAnane mathALethI laI vadhArelA vALane thethaDI strI. aMgArA upara sekelI bhAkharI ke bATI gu. (2) strIonAM kaDalAMnAM TekaNa thara thaze." the chuM. jie "thobhavuM' + gu. "e" ka.ma.] Teke, AdhAra, thAthA(-rA,vA)6 a.kri. [ravA.] bolatAM bolatAM acakAvuM TekaNa, thobhaNa. (2) meTara-basa ke AgagADInuM vacce vacce tharuM vi. [ja thothara' + gu. 'uM? ta.ka.] zAtharavALuM, aTakavAnuM sthAna (mukhya nahi tenuM), basa-sTopa'-'laeNgasUjheluM. (2) (lA.) khAlI. (3) sattva vinAnuM, niHsAra. sTezana (4) nakAmuM, vyartha ['thira-thothara." thora (ghera) e "zuvara.' thare . [ja e "ghAthara' + gu. 'u' svArthe ta.pra.) e thoraDI gheraDI) strI. eka jAtane paththara AvuM ja "thothaDAvuM.' [ta.pra.) e "thayuM. zera-vela (ra-velya) strI. jie "thora' + 'vela.*] thothAriyuM na. [ja "zuM' + gu. Ara' + " IyuM' svArthe yuveranI jAtane eka velo thothAM na, ba, 1. [e "thayuM.] nakAmAM lAgatAM pustaka therAvavuM sakri. pAchuM vALavuM. [gaNAtI dhAtu thayuM na [anu.] nakAme lAgatuM meTuM pustaka. (2) (lA.) buruM thoriyama na, [.] eka jAtanI vadhumAM vadhu vajanadAra bANa. (3) saDelI vastu zeriyuM (riyuM) ni., ke [ja "ra' + gu. 'I yuM' the chuM. [4e "joyuM. '] keLanA thaDano pAMdaDA vinAne thAMbhale tapra.] juo "yuvera." [yA repavA (rU.pra.) jhaghaDAnAM bI thopa . pAlakhInA vAMsaDAne cheDe bheravelA kheALI vAvavAM, jhaghaDe thAya evuM karavuM] paDI strI. [jue 'paDe' + gu. 'I' strI pratyaya.] TApalI dhArI (rI) strI. jio thara'+gu. I' strI pratyaya.] paDe !. [ja "pa" gu. 'DuM svArthe ta. pra.] (lA.) thoranI eka videzI jAta [puruSa. (saMjJA.) jaDabuM zerI muM. gujarAtamAMnI eka pachAta kema ane ene thepaluM sa.phri. [ravA.] thAbaDavuM. (2) nagArA upara hAMDInI re . [anu] ei ANavuM e, duHkha thayAnuM batAvavuM TIcakI mAravI. (3) bhInI cIjano lAdo jamAvavuM. (4) e. (2) erata, pazcAttApa thathe kare. (5) tamAco mAra. (1) Aropita karavuM. thela (1) puM. lAga, meke, taka, anukULa sthiti, makha. (7) DhAMkavuM, koInA AkramaNathI bacAvavuM. pAvuM karmaNi, [0 kAva, 0 esa ( savA), 0maLa (rU. pra.) taka kri. dhapAvavuM che., sa, kri. maLavI. pAvavuM, thApAnuM jue "thopavuM'mAM. gholara ( m) sI, rivA.] ja "dhela." thepI strI, jie "thopavuM' + gu. 'I' ku.pra.] kuMbhAranuM TapakuM ghAla-thapATa (gha-thapATatha), chela-thApaTa (m-thApaTaya) veba vi. beDoLa, kadarUpuM. (2) (lA.) na. (kadarUpuM, pADuM strI, [ja e ghela'+ "thapATa'-'thApaTa.'] (lA.) gheDe ghaNe bahu na. [+]"" svArthe ta...] e "thAbaDa(2)." mAra. (2) dhamakAvavuM e [vAsaNa, beghavuM, begharaDuM [ raMgI nAkhavuM (-29gI-) (rU.pra.) sakhata mAra mAre gheliyuM (baeNliyuMna. pahoLA paTanuM ane tAcha kAMThAnuM dhAtunuM baDe, are ! jie "thobaDuM' vikape "ruM? ta.ka.] caDeluM thele (le) muM. [saM. yU-> prA. zu05-] (khAsa maDha, tobara [kAMgaruM karIne) peTane labaDI paDelo bhAga, phAMde, moTI kAta thAbalI strI, Teke, AdhAra, (2) killA ke maMdira-mahaiijadanuM thAvara na. maDha baluM na. mATInuM vAsaNa, ThAluM thaLe 5. [saM. ->prA. gUDhaya-] ja le." thabI strI, taLIcUrIno lADu thAMTa (Ta) strI. rivA.] jorathI mArelI thapATa bha . [o "bhavuM.] aTakavuM e, pratirodha, rokAI gheTAvavuM (gheTAvavuM) sa.. [ja e thAMTa,' -nA.dhA.] jorathI javuM e. (2) (lA.) aMta, cheDe thapATa mAravI bhaNa na. jio thobhavuM' + gu. "aNu" ka.pra.] thobhavuM e. thAMda (gha) . ja thAze.' (2) Teke, AdhAra, TekaNa thAMdala (dalaya) vi. [jae vAMda' + gu. 'ala' ta.ka.] 2010_04 Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prila 1117 dakSiNAmUrti moTI phAMdavALuM, thalAvALuM [mAM vizeSa rIte batAvAtuM) zUbasa-sarvisa strI. [aM] saLaMga basa-vyavahAra thrila na. [] romAMca khaDAM thaI jAya tevuM damaya (sinemA thra-bukiMga (-buki8) na. [e.] lAMbI musApharI mATenI dhULe(I)na strI. [] saLaMga rela-gADI TikiTanuM vecANa rAzi, bija mukavA mATe Ta da da da da da666 brAhmI nAgarI gujarAtI da chuM. (saM.) bhArata-Arya varNamALAne daMya ghoSa alpaprANa dakSiNa-cArI vi. [saM. pra.) dakSiNa dizAmAM pharanAruM vyaMjana dakSiNa-taH kri. vi. [saM.] jamaNI bAja. (2) jamaNI bAjuthI daI (8) na. [saM. vaivamadhya gujarAtamAM rUDha] daiva. [ jANe dakSiNa-tA strI. [saM.] jue. "dakSa-tA." [dezanuM (rU.pra.) deva jANe, koNa jANe. rAta (-tya) (rU. pra.) dakSiNa-dezIya vi. [saM] dakSiNanA dezone lagatuM, dakSiNa icchA nathI ema.] dakSiNadhruva paM. si.] pRthvInI dakSiNa dizAe AveluM madhyadaI* (6), ne saM. bha. ku. jio "devuM' + gu. I" biMdu. (2) enI sAme tAre. (saMjJA) saM. bha. ka. - ja, gu. deI,' + ne.'] ApI, ApIne. dakSiNa-pUrva strI [sa, vi.] agni koNa (2) kri. vi. jhaTa jaladI, tarata [(vahAlamAM) dIkarI dakSiNa-bhAratIya vi. [saM.] bhAratanA dakSiNa dizAnA-mahAdakalI sI. jio "kalo' + gu. "I' strIpracaya.] rASTra karNATaka AMdha kerala ane tAmilanADunA-pradezane lagatuM dakale pR. [o "dIkare"nuM lAghava.] (vahAlamAM) dIkaro dakSiNamukha vi. [saM.] dakSiNa dizA tarapha moDhAvALuM da-kAra paM. [saM] "da" varNa. (2) da' uracAraNa [che tevuM dakSiNa-vAsI vi. siM, puM] dakSiNa dezanuM vatanI dakArAMta (dakArAnta) vi. [+ saM. vAta] jene cheDe "da" varNa dakSiNa-vRtta na. [saM] dakSiNa dhruvabiMduthI 2aa aMzane pharato dakALa juo "dukALa." [0 suyANI (rU.pra) aNaghaDa dAI pradeza, enTArTika sarkala' dakALiyuM ja "dukALiyuM.' dakSiNa strI. [3] dakSiNa dizA. (2) brAhmaNone brahmakarma dakALe paM. jio "dakALa' + gu. "o' svArthe ta. pra.] karAvavA badala apAtuM mahenatANuM. (3) vidyArthIthI gurune jao "dukALa." (2) bha khamaro [mAM) dIkarI apAtuM dravya. (4) dhArmika vagere prasaMge brAhmaNone apAtuM dakI strI. jio "daka' + gu. "I' strI pratyaya.] (vahAla- rokaDa dAna. (5) (lA) lAMca, ruzavata daka paM. jio dIkaro'nuM lAdhava.] (vahAlamAM) dIkare dakSiNa-kAla(-La) . [saM] dakSiNAmAM dravya meLavavAne samaya dakakhA-kha)Na . [sa, kSiprA . DhavivaLa, hi.] (lA.) dakSiNAgni kuM. [saM. DhakSiA + marina vaidika kamaeNkAMDamAMnA mahArASTra pradeza [(vatanI) e nAmane eka ami. (saMjJA.) [bAjanI aNI dakha(kha)Na vi. [+]. "I' ta. pra.] mahArASTra dezanuM dakSiNAma paM. [sa. kSiA + mA na.] dhruva-kAMTAnI dakSiNa dakSa vi. [sa.] catura, hoziyAra, kuzaLa, nipuNa, kAbela, dakSiNAcala(La) [saM. DhAMkSaLa + A-] bhAratanI dakSiNa pravINa (2) DAhyuM, zANuM. (3) 5. paurANika mAnyatA dizAne eka parvata, malayAcala. (kAvya) pramANe eka prajApati. (saMjJA.) dakSiNAcAra S. [saM. sAkSaLa + mAM-grA] zAkta saMpradAyanI dakSa-kanyA, dakSa-kumArI, dakSa-tanayA strI. [saM] dakSa prajA- eka cakkasa prakAranI AcAra-praNAlI patinI putrI-mahAdevanAM patnI umA. (saMjJA.) dakSiNAcArI vi. [saM. DhakSaNa + savArI ] dakSiNadakSatA strI. [saM.] dakSapaNuM cAranI praNAlI pALanAruM [malaya-pavana. (kAvya.) dakSa-duhitA, dakSa-sutA strI. [saM.] o "dakSa-kanyA.' dakSiNanila che. siM. yakSiNa + ani] dakSiNane pavana, dakSiNa vi. [saM.] e "dakSa." (2) jamaNuM (DAbuM' thI dakSiNa-patha puM. [saM] bhAratane viMdhya parvatanI dakSiNaUlaTuM). (3) pUrvamAM moTuM rAkhI UbhAM rahetAM jamaNuM mahArASTra karNATaka aba kerala ane tAmilanADu-pradeza. bAjunuM. (4) (lA.) strI. e rItanI jamaNI bAjunI dizA. (saMjJA.) (5) puM. bhArata-varSa ane bhAratane mahArASTra karNATaka Ama dakSiNAdhi chuM. [saM. DhakSiNa + a]i bhAratavarSanI dakSiNa kerala ane tAmilanADuno viMdhya parvatanI dakSiNa dizAne dizAe Avele sAgara, dakSiNa sAgara, hiMdI mahAsAgara samagra pradeza. (6) e "khaNa." dakSiNAbhimukha vi. [saM. 8 + mafma-mu] dakSiNa dizA dakSiNa-gelA(-LA)uM chuM. [saM, na.] pRthvInA viSuvavRttathI tarapha moDhAvALuM dakSiNa dizAne eno ardha bhAga dakSiNAmUrti chuM. [saM.] taMtra anusAra zivanuM eka svarUpa 2010_04 Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dakSiNasnAya 1118 dazva dakSiNanAya , na. [. kSiNa + mAnAva chuM.] zakti ghasanAruM. (2) (lA.) jaMgalI taMtranA i taMtramAMnuM e nAmanuM eka taMtra. (saMjJA.) dagaDhavuM sa. kei, [ja "dagaDa,'nA. dhA.] (lA.) sAcI dakSiNAyana na. siM. DhakSiNa + ana] sArthanuM jananI 23 vAtane vizvAsa na karo, dagaDhavuM karmaNi, kri, dagAvavuM mIthI pUrva kSitijamAM DisembaranI 22mI sudhImAM khasatuM che, sa. kri. [dagaDApaNuM dekhAvuM e. (ja.) | daga(ge)hAI strI. [jao "dagaDuM' + gu. "AI' ta. pra.] dakSiNathI vi. [saM. yakSiNa + arthI chuM.] dakSiNAnA dravyanI dagAtha (-caMzya juo. dagaDa-ceAtha.' IcchAvALuM, dakSiNAnI lAlasAvALuM dagaDI strI. [4o "dagaDuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] paththaranI dakSiNArdha zuM. [saM. vakSiA + marthana.] jue dakSiNa golArdha" pAtaLI lAMbI cATa. (2) paththaranuM eka vAsaNa. (3) haradakSiNAI che. [sa, DhAkSai[ + ma] dakSiNAnuM dravya levA pAtra tALanI eka jAta dakSiNa-lobhI che. [se, muM.] dakSiNAyanI lAlasAvALuM, dagaDI mIThuM na. [ + ja "mIThuM'] mIThAnI eka jAta, dakSiNArthI [zaMkha eka prakAranuM laNa-nimaka [ja e "dagaDa." dakSiNAvarta vei, muM. siM DhAMkSaLa + mA-varta] jamaNI bAjune dagaDha na., vi. jio "dagaDa' + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] dakSiNazA strI. siM. DhakSiA + mArA[] dakSiNa dizA dagaDe che. [o "dagaDa' + gu. o' svArthe ta.ka.] paththarane dakSiNAsana na. [saM. DhALa + mAsana] yoganuM eka Asana. ghATaghUTa vinAno mATe ga . (2) maTeDAnuM moTuM devuM. ( ga.) (3) (lA) vara-vikraya ke kanyAvikraya karanAra mANasa. (4) dakSiNa vi. [sa., pR.] bhAratavarSanA dakSiNanA dezone lagatuM. kAmane cAra mANasa [javuM (2) (lA.) mahArASTriya, dakhaNI, dakhaNI dagadagAvuM a.kri. jio "dagadago,'-nA.dhA.] lAlacoLa thaI dakSiNIya vi. [sa.] dakSiNa dizAne lagatuM dagadagATa kuM. jio "dagadagAvuM' + gu. "ATa' kra. pra.] dakSiNetara vi. siM. DhakSaNa + ta ] dakSiNa dizAthI bIjI koSanI lAgaNI. (2) ciMtA, phikara dizAnuM, uttaranuM. (2) DAbuM [dizA sudhInuM dagadage pu. [phA. dadagaha] avizvAsa, vahema, AzaMkA. dakSiNettara vi. [saM. hakSiNa + 32] dakSiNathI laI uttara (2) krodhanI lAgaNI. (3) dilagIrI, kheda. (4) AnAdakha na. [saM. 3:> prA. Tuvea] juo "duHkha." (2) kAnI. (5) bIka, Dara, bhaya [saLagatuM rahevuM khATuM- gamatuM dagadhavuM a. ji. [saM. DhorSa bhR. ku. a. taddabhava] baLavuM, dakhaNAduM [saM. drAkSanuM arvA. taddabhava rUpa dvArA] dakSiNa dagala-phasala strI. jio "daga' + "phasala.'] (lA.) akadizAne lagatuM. dakSiNa dizAnuM. dakapaNe, baMne pakSamAM rahevApaNuM, baMne pakSanI khuzAmata dakhaNa vi. jio dakhaNI.'] jue " dakhaNI.' karanAra dakhaNe puM. [jue "ka khaNu" + gu. "uM' ta. pra.] (koI dagalabAja vi. phi. dagAbAja ] juo "dagA-bAja.' tiraskAranA bhAve) mahArASTrane vatanI dagalabAjI zrI. [phA. dagAbAjI] e "dagAbAjI.' dakhaNuM vi. jio "dakha' dvArA.] du:khI dagA-khera vi. [phA.] dago karanAra dakhamuM na. [vA. TuH] pArasIonAM zabAne nAkhavA mATe dagArI strI. [vA.] dago karavAnI kriyA, dagAbAjI khADe, pArasIonuM ramazAna [(2) pajavaNI, herAnagata dagAbAja vi. ki.] e "dagA-khera.' da(-)khala strI. [ara. da] daramyAnagIrIvALI aDacaNa, dagAbAjI . phi.] juo "dagA-kherI' da(-)khalagIrI sI. [+ phA. pratyaya + gu. "I' ta. pra.] daga6 a. kri. [ara. "dAga-nA. dhA.] aMkita thavuM. (2) dakhala karavAnI kriyA prasiddha thavuM. (3) saLagavuM. (4) tapa vagerenuM phUTavuM. daravuM da(-)khaliyuM che. [+gu. " IyuM' tama.] dakhala karyA karanAruM bhAve, kra. dagAvavuM che., sa, kiM. dakhI vi. saM. :lI a. tadabhava ja e du:khI.' [0nA dagAvavuM. daravuM e "gavaMmAM. dALiyA (rU.pra.) khuba du:khI thavuM e.] dagALuM vi. jio "dago' + gu. "ALuM' ta. pra.] dagAvALuM, dakhkhaNa e "dakhaNa" dago karanAruM, dagA-khera dukhaNu e "dakakhaNI.' dagIluM vi. jio "dAga-dha' + gu. 'IzuM' ta. pra.] DAghAdagajhavuM sa.ji. du:kha devuM. pajavavuM, dUbhavavuM, saMtApavuM. dAjhavuM DapakAvALuM. (2) (lA.) kalaMkita, badanAma karmaNi, kri. dagajhAvavuM che., sa, kri, dazeThAI o "dagaDAI.' dagajhAvavuM, dAjhAvuM juo "dagajhavuM'mAM. daze . [phA. dagA] kapaTa, prapaMca, chaLa, vaMcanA, ha. dagaDha puM. [deprA. DhaT] maTI paththaranI pATa. (2) (lA.) [0 kara, 0 , 0 2ma (rU. pra.) chetaravuM, chaLakapaTa laDAImAM bAvAto mATe Dhela. (3) vAM, harakata. (4) karavuM. (2) vizvAsaghAta karavo] vi. dagalabAja, dagA-khera(5) jaDa jevuM. (6) kAma-cAra daga-dagI strI, ji e "ge,' dirbhAva.] dage, chaLakapaTa, prapaMca dama-kA)nAtha (cezya) zrI. [+ e "ceAtha."] bhAdaravA dage-phaTa kuM. jio "daga' + "phaTake.'] kapaTa karI nuka suTi ceAtha, gaNeza-ceAtha. (saMjJA) (2) (lA.) vi. ALasu sAnamAM mUkI devuM e, cheha devo e dagaDha-ghasu vi. [ + ja "dhasavuM' + gu. 'u' ke pra.] paththara dadhu vi. [sa.] saLagI gayeluM. (2) (lA.) mAnasika saMtApa 2010_04 Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dadho 1119 daDavaDAvavuM pAmeluM. (3) amuka tithei sAthe caMdranI rAzine vega tha khavAM. (2) (lA.) khUba AhAra kara, daDakavuM bhAve. hoya tevuM (e tithi-dadhA-tithi). (po.) ji. dakAvavuM che, sa. kri. daghaDe 5. juo "degaDe." [(3) ThAkara, Thesa daDakAvavuM, daDhakAvuM e "daDakavuMmAM. dacaka (ka) strI. jhATakAthI lAgelI ceTa. (2) dhakko, haDasela dake . jio "daDakavuM' + gu. "o' ku. pra.] podaLo. dajhaNa (-zya) strI, jio "dAjhavuM' + gu. "aNa' kR. pra.] (2) le, lacake baLatarA. (2) (lA.) ciMtA, phikara daghala na. e nAmanuM eka jhADa dajhAhavuM "dAjhavuM"mAM. daghA-cotha (cazya juo "dagaDa -ceAtha." dajhADe 5. jio "dajhADavuM' + gu. "" ka...], pa pu. daze !. ghaNI jADI ane bhAre vastu. (2) dhAtunuM jADuM jio "dajhAvuM + gu, "po' ka. pra.], vaDe . jio bhAre vAsaNa. (3) (lA) hRSTapuSTa mANasa 'dAjhavuM + gu. "Ava' ku. pra. + DuM svArthe ta. pra. jao daDha daDha kri. vi. (anu.] satata DhaLatuM TapakatuM hoya ema dajhaNa.' daDadaDavuM a. kri. jio "daDadaDa,' - nA, dhA] satata DhaLatuM dajhAvuM ja e "dAjhavuM'mAM. TapakavuM [daDa daDa" vahetuM hoya ema dariyuM vi. [juo "dAjhavuM + gu. "huM" . pra. + "iyu" dadaTATa kri. vi. jio daDhadaDavuM' + gu. "ATa' ke. pra.] ta. pra.] aDadhuM-pahadhuM baLeluM. (2) na. khoyaNuM, saLagatuM lAkaDuM dahada vi. [ o "daDadaDavuM' + gu. 'u' u. pra.] 'daDa daDa' daTA-da)Na na. jio "dATavuM' dvArA dATavAnI kriyA. (2) vahetuM. (2) dhaTTa nahi tevuM, DhIluM, narama khaMDiyera thaIne paDelI jamIna. (3) jamInamAM bedI kareluM daDhapavuM sa. kri. [anu] daDa nAkhI sajajaDa ke sakhata karavuM. jAjarU. (4) (lA.) DaTaMtara, nAza ['DaTaNa(3)." (2) jhaDapavuM. dapAvuM karmaNi, kiM. dapAvavuM che., sa. ki. daTa-droNa (-Tya) strI. [ja "dATavuM" dvArA.) ja daDhapAvavuM, daDhapAvuM juo "daDapavuM'mAM. daTa(-)- . [jae "Ta(6)Na" + "vo.'] khALa- daDha5-zAhI strI. [ja "DapavuM" + "zAha + gu. 'I' ka, -gaTara (jamInamAM DubAju rahetI nIka ta. pra.] (lA.) kheTI kanaDagata daTa(6) khALa paM. jio "daTa(-): + "khALa.'] daDapha na. e nAmanuM eka ghAsa daTa-6)Na jAjarU na. [ o "daTa(8) + "jAjarU.'] dahaba (-bhya) sI. nAnI gAMTha, gaDaba, A che sojo, (2) jamInamAM khAdI kareluM jore (jemAM mATI nakhAyA kare.) dhULa-mATInuM jAmeluM DhekuM [avAja thAya ema hatuM datara (daTantara) na. [jao "dATavuM' dvArA.] kudaratI ke evI daDhabaDha, 0 daDhabaka kri. vi. [de. prA. 33] "daDabaDa daba8" kaI AphatathI vinAza verAtAM makAne sahita nagarene dabAvuM a. jhiM, ja e "daDabaDa,' - nA. dhA ] "daDabaDa' bhaMgAra daTAI javo e ane evuM sthAna, DadaMtara avAja sAthe dahevuM. dabAvuM bhAve., .i dabAvavuM daTAmaNa na, NI strI. [ o "dATavuM' + gu. aNa"-- pre, sa. ji. [vAne avAja ane kriyA aNu" ka. pra.] dATI ApavAnuM mahenatANuM dahabahATa . [ja badaDabaDhavuM + gu. "ATa' kupra.) daDadaTAvavuM, daTAvuM jao "dATamAM. dabAvavuM, dabAvuM ja dabaDavuMmAM dadaNa juo "daTaNa.' daDabaDI strI. jio "daDhabaDhavuM' + gu. "I' ka. pra.] daDadadaNa (-zya juo daTaNa.' bATavALI gulAMTa mAratI doDha daTTaNa juo "daTA ." dahabalI strI. [o "daDabaluM' + . "I' satIpratyaya. dadaNa-khALa jue "TaNa-khALa." nAnuM daDabuM, nAnuM Dhe, DhephalI. (2) mATInI koThI. (3) dadaNa-jAjarU jue "daTaNa-jAjarU." nAnuM dhyeya dadana juo "daTaNa.' daDhabaluM na. jio "daDa + gu. 'la' svArthe ta.pra] nAnuM dhrA-peDI sI, jio "dako' + "paikI.'] (bALamaMdiramAMnI) daDhabuM, DhephaluM. (2) lAda-mATInI nAnI koThI. (3) nAnuM bhoMyaruM daddAonI piTI [hAtha, "piTana-roDa daDhabavuM sa. ke. rivA.] dAbIne ke ThAMsIne bharavuM. (2) choDavA daTTA-hAthe . [ja e "dahI' + "hA.'] eMjinanA dakAnA ke thAMbhalAnI AsapAsa mATI dabAvavI. daDhabAvuM karmaNi.. dahI strI. [jao "dako' + gu. "I' strI pratyaya.] nAne kri. dabAvavuM che.. sa. 4. daho, nAnI DagaLI (khAMcAmAM besADavAnI lAkaDA ke dhAtunI) dabAvavuM, dabAvuM jue "daDaba'mAM. dadI strI, bhIDa, Tha, giradI daDabuM na. [jao "daDa' dvArA] cesaluM, Dheka ledI, daro chuM. [vA.] juo "dATe." (2) ramata mATenA lAkaDAnA lacako. (3) (lA.) jADuM baLa zarIra nAnA TukaDAomAMne pratyeka. (3) bAraNAmAMnuM goLAkAra daDamajala kri. vi. [ara. "maMjila-dara-maMjilane uttara aTakaNa, ThezI. (4) tArIkhiyAnAM pAnAMne go bhAga] thAka khAdhA vinA ke ArAma vinA calAya ema dasa . dhULa retI vagerene bharAI gayelA thara (jemAM vAhanane daDhava kri. vi. [2. prA.] jaladI, tarata, zIba, utAvaLe khaMthI javAnuM thAya.). daDhavavuM a. kiM. [4 o "dava' - nA, dhA] juo "dadahalI strI. [4e "daDavuM dvArA.] eka prakAranI bheMsa baDavuM." davAvuM bhAve., kri. dAvaDAvavuM che.. sa. ki. dakavuM a. kri. [ja e "daDayuM. '] geDImaDAM khAvAM, gulAMTiyAM daDhavAvavuM, daDhavAvuM juo "daDhavahavuM'mAM. 2010_04 Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daDavuM 1120 dattanuM daDavuM a. kri. [ana-] saraLatAthI gabaDavuM, daDhAvuM bhAve, evI rIte (nevAMmAMthI ke kaMDInA nALacAmAMthI pANI paDavuM. kri, daDhAvavuM che, sa. kri, daDeDAvuM bhAve, ji. daheThAvavuM che, sa. ki. daDavuMra sa. kei. jio "da, -nA dhA.] jamIna upara pANI daDeThATa kuM. (ja o "daDeDavuM'.+ gu. "ATa' ka. pra.] daDeDavAnI chAMTI dai dabAvo. (2) khaLAnI jamIna lIpI sarakhI kriyA ke avAja, (2) utAvaLa, tvarA. (3) kiM. vi. "daTha karavI. dahAvuMkarmaNi, kri. dahIvavuM , sa. ke. daDa' avAja sAthe varasatuM hoya ema dahA-dAva paM. jio " day + "dAva.'] daDe pheMkavAnA daDeTAvavuM, daDavuM ja "DeDavuM'mAM. vAro (ramatamAM). (2) daTAnI ramata. (3) eNlaeNTanI ramata, daDe . [jue "daDeTavuM' + gu. "e" ka. pra.] maTI dhAra, dareDe, daDaDe, dadeDe [eka ramata dA-dhUma kri. vi. rivA.] nagArAMne avAja thAya ema daresAla . [ja "daDe' + "sAla.] (lA.) e nAmanI daDhA-pITa (-Taya) strI. [ja e "daDo+ "pITavuM] bheruone daDe' chuM. [jae "daTavuM' + gu. "e" ka. pra.] (daDavAnA daDo mAravAnI ramata, Ta-daDI svabhAvanA) goLa goTo, nAne goLa vIMTalo, meTI daDI. dI vi. baDAI karanAra, gaDaMgiyuM, gaDaMgI (2) (lA.) kaThoLanA loTanI eka goLAkAra mIThAI daThA-bAja vi., pR. jio "daDe" + pha. pratyaya.] krikeTanI daDestrI. okhA pAse maLatI mAchalInI eka jAta ramatamAM daDo pheMkanAra, golaMdAja, "baeNlara' (ba. ka. ThA.) daDakavuM a. kri. rivA.] (siha vagerenuM) haNukavuM, dhImI garjanA dAvavuM1-2 daDAvuM? juo "daDavuM-2mAM. ke trADa pADavI. daDekAvuM bhAve, kri. daDekAvavuM, pre, sa.phri. dahiyuM na. javAranI eka jAta daDakAvavuM, daDakavuM ja "DokamAM. daDhiye paM. [e "daDavuM' + gu. "iyuM" ku.pra.] khAkharA vaDa doDe . juo "dareDe." [utAvaLe vagerenAM pAMdaDAMne banAvelo (vATakAnuM kAma Apato) paDiye, do-daDha kri. vi. [anu.] jhaTapaTa, TapoTapa, ekadama, varAthI, 6. (2) bajara ke chIMkaNune daDe daNadaNATa chuM. [2vA.] rokakasa prakArane eka avAja daDI strI, jio "daDe' + gu. "I" strI pratyaya.] dArAne daNadaNuTavuM a. kri. [jae "daNadaNATa,' -nA. dhA.] daNanAno vIMTala, nAne daDe. (2) chIMkaNIne nAne paDe. (3) daNATa kare. dadaNATAvuM bhAve, kiM. (lA.) zarIranuM kAMDuM daNadaNAM kri. vi. [anu.) dhImI cAle (DhAnI daDI-kora strI. [ja e "DI" "kora.'] sADalA upara mUka- daNiyAra chuM. [sa, niBR>prA.vi2, svara-vyatyaya] dinavAnI eka prakAranI vIMTalA-ghATanI kinAra kara, sUrya daDI-DI(-DIM karI strI, jio "daDI'+ "ThI(-5)karI.'] (lA.) dI strI. jio "duniyA'nuM lAghava.] duniyA, jagata e nAmanI eka ramata - daNuM ja "." daDI-deTa (-Taya) strI. [4 "daDavuM' + gu. "yuM" bhU. ke. datara (ra) . meTI khaMpALI + "I' zrI pratyaya + deTa.'] mANasa daDatuM hoya e datavuM sa. kri. [saM. vata, nA.dhA.] ApavuM, devuM. datAnuM karmaNi, prakAranI doDa kiM. datAvavuM che., sa. kei. daDIma ka.vi. r2vA] "daDa' avAja thAya ema jhaDapathI datAvavuM, datAvuM ja "datavuM mAM. daDI-mAra (-15) sI. jio "daDI' + "mAravuM.'] juo dara vi. [4] ApeluM. (2) dattaka tarIke ApeluM. (3) daDA-pITa.' na. dAna, deNagI, bakSisa (4) puM. viSNunA 24 avatAradahIMga(ba)luM vi. [ja "daDe' dvArA ] geLamaToLa, duSTa- mAMne eka, dattAtreya (paurANika mAnyatA pramANe). (saMjJA.) puSTa, dhekalA jevuM jADuM. (2) na. dorAne daDo, (3) (lA.) dattaka puM. [saM.) kheALe besADhavAmAM Avato putra, banavA zarIrane bAMdhe Avele vidhisarane putra, "eNDoTa sana' daDukAvavuM, daDukAvuM ja "daDaka'mAM. datta-kanyA strI. [sa bIjAne khoLe vidhisara besADelI chokarI daka, 9 daDUka ji, vi. [anu.] (nAnuM bALaka) daDatuM daDatuM dattaka-khata, na. [ + jue "khata."], dattakanAmuM na. [+ cAlatuM hoya ema juo "nAmuM.)], dattaka-patra na. [saM] dattaka levA vizenuM daDUkavuM a. kri. [anu] "daDuka daDaka" thAya ema daDavuM-gabaDhavuM, khata-patra, "eDepzana-DIDa daDukAvuM bhAve., kri. daDukAvavuM che, sa. kri. dattaka-pitA puM. [saM] jeNe bIjA putra dattaka tarIke lIdho dake puM. daMDaka diDe. (padyamAM) hoya tevo thayelo bApa, eDepTiva phAdhara' daliye . [ja e "daDo' + gu. " IyuM" ta, pra.] nAne dattaka-vidhAna na, ka-vidhi puM. [saM.] bIrja mAbApe daDUlI strI, jio "daDalo' + gu. "I' satIpratyaya.] nAno anya mAbApane dattaka tarIke saMtAna ApatAM karavAmAM daDe, daDI. (padyamAM.). [(paghamAM.) Avata e vizene dhArmika vidhi, dattaka levAnI kriyA, dale pR. [ja e "daDe' + gu. kaluM' ta. pra.] dave, goTe. "eDopzana' [velA cittavALuM, ekAgra-citta daDe-arabI strI, jio "daDo' + "ArabI,'] (lA,) laga- datta-cita vi. [8,] kAmamAM ke sAMbhaLavAmAM barobara parebhaga krikeTane maLatI eka dezI ramata datta-vidhAna na, datta-vidhi chuM. (saM.] juo "dattaka-vidhAna." daDeluM . . rivA] "daTha daDa' avAja thAya ema varasavuM, dattavuM sa. kri. [sa. TUla, -nA. dho.] juo "datavuM." dattANuM 2010_04 Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ datta-zahaka karmaNi., kri., dattANuM pre., sa. kri. datta-zuSka vi. [saM.] jene mATe paisA ApavA paDayA hoya tevuM. (2) jeNe lavAjama bharyuM. haiya tevuM datta-hIna vi. [saM.] pUrva janmamAM ke ApyAM nathI tevuM A janmamAM jeNe dAna 1121 dattAtmA vi. saM. 7 + mAramA] jeNe peAtAnA AtmA -peAtAnuM sauM anyane soMpI dIdhela hoya tevuM dattAtreya huM, [.] jae 'datta(4).' dattAvavuM, dattANuM jue 'ttavuM'mAM. dattAdatta vi. saM. rjJa + mAtta] dIdheluM ane lIdheluM dattAdara vi. [saM. vaijJa + mAa] jene mAna ApavAmAM AvyuM heya tevuM. (2) jeNe mAna ApyuM hAya tevuM daNAvavuM dadhi-ma(-maM)thana (-matha(ntha)na) na. [saM.] dahIM valeAvavAnI kriyA duSi-ma(-maM)thana+ (-matha(-ntha)na.) na. [sa, Si-madha(4)na, gu.mAM Adi'OM"nA leApe] (paurANika mAnyatA pramANe) deva ane asurae kareluM samudranuM maMthana. (paghamAM.) dadhiyAra puM. e nAmanA eka velA, jIvaMtikA, aMdhAhulI dadhi-vrata na. [saM.] zrAvaNa sudi bArasane divase karAtuM eka vrata Si-samudra, dhi-sAgara, dadhi-siMdhu (-sindhu) puM. [saM.] (paurANika mAnyatA pramANenA) dahIMnA samudra dadhi-suta puM. [saM. Si-pukhta, gu. mAM Adi ''nA leApe] (paurANika mAnyatA pramANe) airAvata hAthI-ucca:zravA gheADA-dhanvantare vaidya-zaMkha. (padmamAM.) daSi-sutA strI. [saM. 3Si-muTM gu, mAM Adi 3' nA lape] jue 'dhijA.' (padyamAM.) dattAra (-5) strI, AkhA pAse maLatI eka mAchalInI jAta datto-dAMla vi., puM. [saM. Tnta dvArA] lAMbA bahAra nIkaLI dadhIca,-ci, dakhyAtharvaNa puM. [sa, dhvaTM + AyayaLa] gayelA dekhAtA dAMtavALA puruSa dadaDhavuM a. kri. [ravA.] rele cAlavA [deDAnA avAja hRdaya puM. [jae dadaDavuM' + gu. ATa'Y. pra.] cAlatA dadara. puM. [de. prA. vadda] AdivAsIonA meTA Dhola dadararve na. e nAmanA eka cheDa [pAmavuM, pIDA pAmI dadaravuM . kri. [6. pra. varDe AdhAta; nA. dhA.] duHkha dariyuM na. [jue 'dadaraO' + gu. cuM' ta. pra.] jaMgalavAsIe cAlatAM cAlatAM gAya che te prakAranuM gIta ('dara' vAgha sAthe gavAtuM) atharvaNa RSinA putra dadhIca RSi. (saMjJA.) danAdana kri. vi. [vA.] teApanA dhaDAkA thAya ema daniyuM na. saM. ddina + gu. ' thayuM' ta.x.] divasa (khAsa karI caitra vide pAMcamathI vada amAsa sudhIne te te (varasAdanI AgAhI mATe). (2) dararojanuM mahenatANuM ke vetana. (3) dararAjanuM AvatuM gharAka. [.pAkavuM (rU.pra,) divasa saphaLa jave [(saMjJA.) dattu strI. [saM.] (paurANika mAnyatA pramANe) dAnavonI mAtA, dattu-japuM. [saM.] dAnava dadaLaNuM a.kra. [anu.] uMmarane kAraNe (zarIranuM) khakhaDI javuM, ghaDapaNathI azakta thaI javuM dadAnuM na [sa. TunDumi -duMdubhi jevA vAghanA avAja, e dvArA] hAthathI thApI mArIne vagADavAmAM AvatuM eka carma vAdya dANuM, daduDhAvuM jue 'daDavuM'mAM. dadUvuM a, kri. [ravA] daheDA paDavA, dadurANuM bhAve, kri. daduDhAvavuM ke., sa, kri [daDo, dareDI dadUDI1 srI. [juA 'daDo' + guM. I ' srIpratyaya.] nAnA daDIne strI. [jue 'daMda' dvArA.] nAnA bALakanI vadhelI kAta dattunnara puM, [+ saM. ]i dAnavAne zatru, deva danaiyuM na. [jue 'daniyuM,' '''>'e'] jue 'daniyuM.' danne puM. [saM. 1-> prA TraeNTThaGga-gu. 'daMDA'nA uccAraNabheda]geDIdaDAnI tema gIlI-DhaMDAnI ramatamAMnI geDI, daMDe,dAMDe dapa(-)kAmaNu na. [jue 'dAbavuM'+gu. 'ka' vArthe+ 'AmaNa' kR.pra,] upakAra yAda ApI dabAvavAnI kriyA. (ra) (lA.) dhamakI, DarAmaNI, DapakAmaNa dapaTa. vi. [saM. ai-puTa dvArA] bamaNuM. (2)(lA.) puSkaLa, dhaNuM dapaTara vi. jue 'dAkhavuM'dvArA.] jamInanI nIce chupAyeluM daza huM. [ja e 'hRdUDavuM' + gu. e' kuM. pra.] jue 'deDA.'dapaTa-puM [ja e 'dapaTaOM' + 'kave.] khALakUve, daTTaNa-kuvA dadoDA puM, macchara jevuM jaMtu karaDavAthI thaI AvatA nAnA sene dapaDhavuMu a.ki.[ravA.] doDavuM, dapaTAvuM bhAve, kri. dapaDhAvavuM, daphyuM. [da, prA.] nAMdIpura(nAMdeda)nA prAcIna samayanA gurjara dapeTaluM. pre., sa.kri. nRpati-vaMzanA ekathI vadhu e nAmane! te terAjA. (saMjJA.) daddo chuM. ' varNa. (2) 'krU' uccAraNa dardI strI. [saM.,puM.] cAmaDInA eka rAga, darAja, dAdara, dhAdara dUdharaddhe puM. e nAmane eka cheDa 3> --71 Jain Education iterational2010_04 daTaluM sa.kri. [jue 'dAkhavuM"nA vikAsa.] jamInamAM na dekhAya ema chupADavuM, dapaTAvuMre karmaNi. kri. dapaTAvavuM, peTaluM? pre., sa.kri. 12 dapaTAvavuM, dapaTAvuM1-2 jue 'dapaTavuM-ramAM, dadhArathayuM na. e nAmanuM eka pakSI, seAnIDA da.i na. [saM.] dahIM dapaNuM . kri. pAvuM, lakhavuM. dupAvuM bhAve, kri. 6pAvavuM pre., sa.kri. dadhi puM..[saM. ddhi, gu. mAM di'3' nA le] udadhi,dapeTa1-2 jue haTavuM1-2mAM. [kiMmatI kApaDa sAgara, (padmamAM.) [lakSmIdevI. (padmamAM.) pe(-peTe huM. [jue 'dupaTTo' dvArA.] eka khAsa jAtanuM dadhi-nna strI. [saM. ravinA, gu. mAM Adi ' nA lepa] davuM a. kri. [anu.] phaphaDI UThavuM, bhaDakI paDavuM. dAvuM daSi-jAta na. [saM.] mAkhaNa ane dhI bhAve. kra. dAvavuM pre., sa. kri. dadhi-tanayA zrI. [saM. SitanA, gu.mAM Adi '3' nA daDhAvavuM, daDhAvuM jae 'daDavuMmAM lepe] jue 'dadhiA.' (padmamAM.) dakSNAvavuM. sa. kri. (hADI) hakAravI, DaphaMDAvavuM dadhi-bhAMDha (-bhANDa) na. [saM.] dahIMnuM mATaluM dakSNAvuMre jaA daphanAvavuM,' Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jatara 1122 dalitAna daphatara na. ki.] kacerInA kAgaLone ja tho, "rekeDe.' dabakela . samUha, jasthA. (2) kaDIonuM ToLuM (2) evA kAgaLone viziSTa vibhAga, peTa-pheliyo." dabacavuM sa. kri. chupADavuM, saMtADavuM. dabacavuM karmaNi, kri. (3) kacerInA kAgaLa sAcavavAnuM kAryAlaya, kacerI, dabacAvavuM che., sa. kri. ophisa," "gya' (da.bhA.). (4) vidyArthIone pustake dabaTAvuM a. kri. [jao "dabAvuMne vikAsa] jao "dabAvuM." zALAe laI javA-lAvavAnI kApaDanI thelI ke dhAtunI paTI, dabahAmaNI strI. jio "dabaDAvuM' + gu. "AmaNuM' ku. pra.] [0 khela (rU. pra.) savistara hevAla kahI samajhAva. dabAvavAnI-Thapako ApavAnI kriyA, dhAka-dhamakI, DapakAmaNa 0 upara levuM, (-uparatha-), re karavuM, re rAkhavuM (rU.pra.) dabAvavuM jao "dabaDAvuM" mAM. dibAvavuM che, sa. kri. kAma patI jatAM kAgaLa phAila karI devo. dabAvuM a. kri. [ravA.] Thapake khA, dhamakI meLavavI. daphatara-kArakuna muM. [jue "kArakuna."] daphatara sAcavanAra dabaDo juo "dAbaDI." kalArka, "kampAilezana kalArka dabaDuM jue "daDabuM.' daphatarakhAnuM na. [+juo "khAnuM.] daphatara rAkhavAnuM kAryA- dabaDuM na, dAbaDI, DAbalI. (2) cAmaDAnI kothaLI laya, koI kisa" [amaladAra, "rekorDa-kIpara' dabadaba-kiraDe kuM. [2vA. + juo keraDe.'] (lA.) senagaDha daphatara-dAra vi., pR. [phA] daphatara upara dekharekha rAkhanAra tarapha ramAtI eka ramata, damagATIla daphataradArI samI. [phA] daphataradAranI kAmagIrI dabadabe' pR. [ja dAbavuM' dvArA.] piTamAM apacAne laI daphatara-nakala strI. [+ juo "nakala.'], daphatara-patra puM. [+ - thayela bharAvA, bAdI thayelo bharA, bAdI [(2) prabhAva, " ' sa, na.] daphatara mATe karelI nakala, "ophisa-kopI' dabadabe puM. phi. dabadaba] damAma, ThAThamATha, bhapake. daphatara-peTI strI. [+ juo peTI.] vidyArthIonI pustake dabanIya vi. jio "daba'+ saM. manI vi. ka. nA pra., kAgaLo sasapena vagere rAkhavAnI dhAtunI peTI (raheluM bhASA-saMkaranuM udA] dabAvavA jevuM, kepesibala daphatara-baMda (-bada) vi. [+ phA. ban] daphataranA rUpamAM dabara-ga vi. jADuM ane kadarUpuM, beDoLa [jagyA daphatara-saMgraha (sagraha) 5. [+ saM.] janAM lakhANe graMtho dabara na. nAnuM khetara, (2) khAbociyuM. (3) ghAsavALI bhInI vagerene vyavasthita samaha sacavAtA hoya tevI kacerI ke daba(-bA)vuM a. kri. [o "dAbavuM,' enA karmaNi rUpa saMsthA, "AkaI "dabAvuM'nuM lAiva dabavuM rUDha thayo che, e mULa dhAtu nathI.] daphatarI vi. [phA] daphatarane lagatuM. (2) che. e ja "dAbavuM mAM.. daphatara-dAra." (3) evI eka kAmagIrIne kAraNe UtarI dabaMga (ba) vi. [hiM. dabiMga] mUrkha, kama-ala. (2) AvelI avaTaMka. (saMjJA.) [bUra" kajiyAkhora, (3) asalya. (4) rADArADa karanAra. (5) daphatarI Te(i)bala na. [+ aM] daphatarane lagatuM sthAna, paM. vidUSaka, DAgalo [dAba.' daphatarI evA zrI. [+ saM.] maMtrIone lagatI sevA, 'mini dabAI a. jio "dabAvuM' + gu. "AI' ke pra.] jae Tyila sarvisIjha' ['sekreTariyala sTApha" dabAu vi. [ja dabAvuM' - gu. "Au' ka. pra.] dabAve daphatarI sTApha chuM. [+ aM.] daphataranA kArakunone samUha, tevuM, dabAvanAruM. (2) gADAmAM AgaLanA bhAgamAM bhArane daphana na. [ara. da ], kriyA strI. [+saM.] muDadAne laI nIce tarapha DhaLatuM dATavAnI kriyA, 'beriyala' dabANa na. [jao "dabAvuM' + gu. "aNa" ke. pra.] dabAva* daphanAvavuM sa. kri. [jao "daphanA'-nA.-dhA. "daphanAvuM' rUDha vAnI sthiti, dabAI rahevuM e. (2) aMkuzanI asara, nathI.1 (muDadAne jamInamAM) daphana karavuM, dATavuM. daphanAvAyuM "Dayuresa." (3) dabAvone kahevApaNuM, Agrahi-tA, "presara." kamaeNNi, kiM. (4) dabAvanArI vajanadAra vastu, bhAra-beja, (4) jamIna dareka strI, [ara. aha] vAro, vAra, vakhata, samaya vagere dabAvI pADavI e, "enkrocamenTa [ karavuM (rU.pra.) dara ki. vi. [ara, daphaa] vikherI nAkheluM ("raphedaphe evo koI paNa kriyA karavA Agraha karavo. 0 nIce AvavuM samAsAtmaka prayoga ja vyApaka) (rU.pra.) upakAravaza thavuM. 0 lAvavuM, vAparavuM (rU. pra.) dare-dAra 5. [ara. " a"-kalama, kAyade + phA, pratyaya]. kAma kare evI pharaja pADavI] [beja mApavAnuM yaMtra lakaranI joDesavAra palaTanane uparI dabANamApaka vi, na. jio "dabANa + saM] dabANa ke daphadArI strI. [+. "I' ta...] daphedAranI kAmagIrI da maNa na., naNI . [ ja "dAbavuM' + gu "aNadabaka (-katha) e. [ jAo 'dAbavuM' dvArA. ] dhAtu vagerene "ahI" ka.ma.] dabAvavAnI kriyA. (2) dabAvavAnuM mahenaTIpavAnI kriyA ( [mANasa tANuM. (3) prabaLa Agraha (kAMI karavA mATeno) dabaka-gara vi, puM. [+ phA. pratyaya] dhAtunA tAra kheMcanAra dabAva 5. [ jAo "dAbavuM' + gu. "Ava' ka. pra.] ja e dabakavuM sa. kri. [ja dabaka, -nA. dhATIpIne tAra dabANa. banAvavo. (2) a. kei. najara cUkavI nAsI javuM. (3) dabAva(-2)vavuM, dabAvavuM ja o "dabAvuM'- dAbavuM'mAM. saMtAvuM, chupAvuM. dabakavuM karmaNi, bhAve, kri, dabakAvavuM dabAvuM ja e "daba'-'dAbavuM' mAM. ['dabANa.' che, sa, kiM. dabA chuM. jio "dabAva' + gu. "e' svArthe ta.pra. o. dabakAvavuM, dabakavuM jao "dabakavuM" mAM. dabistAna na. [3] prAthamika zALA 2010_04 Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1123 damabhADuM dAcavuM sa. phi. [anu] gaLAcIpa devI, (2) saMtADavuM, dama-gANa na. mATI savArInI dhamAla nAmanI eka ramata dabAcAluM karmaNi, kiM. dabacAvavuM che.. sa. ki. dama-geTIla 5. jio "dama' + geTalo."] (lA.) e dabAcAvavuM, dabacavuM jue "dabocavuM"mAM. damaDI sI. [saM. Tram + gu. "huM" svArthe ta. pra. + "I' kIdAdA)beTa pu. eka prakAranI khAMDanI jAta pratyaya.] (junA "manA vikasita arthe) keI paNa sikako dabAgha chuM. cAmaDAnuM kAma karanAra-cAmaDuM kamAvavAno dhaMdhe (agAu 1 paisAnI 4 damaDI hatI trAMbAnAnA sikko. karanAra-camAra, cAmaDiye [nuM (rU.pra.) tuccha, halakuM, (2) namAluM. pUra, bhAra dabhUta-bhITa vi. chevuM chaTe nahi tevuM [nigraha (rU.pra.) jarA jeTaluM paNa.]. dama' puM. [] idrinA damananI kriyA, saMyama, indriya- damaDI-custa vi. [+ja e "custa.'] (lA) lobhI dama' puM. [] zvAsa levAnI kriyA. (2) zvAsanA roga, dama-De muM. jio "dama' + gu. 'DuM svArthe ta.ka.] zvAsa, kAsa, hAMNa. (3) (lA.) jora, kauvata, baLa, zakti. (4) prANa. (padyamAM.) [damaNe, Damare kasa, kiMmata. (1) satva, lAbha. (1) visAme, thAka damaNa . [saM. Tramana>prA. DhamaLa] e nAmane eka choDa, khA e. [A5, 0 mAra (rU. pra.) dhamakAvavuM. damaNa na. siM. 3mana>prA. yama] idriyanigraha 0 Upa (rU. pra.) zvAsane roga . 0 mA (.pra.) damaNa na. dakSiNa gujarAtanuM eka baMdara(saMjJA.) sakhata mahenata karAvI thakavavuM. 0khA (rU. pra.) visAmo damaNiyuM na. jio "damaNa + gu. "IyuM" ta. pra.] nAnA levA. 0kheMca (-kheMcA ) (rU. pra.) heke calama bIDI ghATanA baLada ke TaTTethI cAlatI dakSiNa gujarAtanI khAsa vagerene dhumADe pIvo. 0 ghaMTa (rU. pra.) zaraNAI vagere jAtanI rekaDI, DamaNiyuM vagADatAM zvAsane TakAva. 0 caha(8) (rU. pra.) kAma damaNa strIjio "damaNuM' + gu. 'I' strI pratyaya.], - vagerene kAraNe hAMphathI karavuM. 0 che (2. pra.) maraNa na. [ja "damaNiyuM, "enuM lAdhava.] "damaNiyuM." pAmavuM. jo (2. pra.) tAkAtanuM mApa karavuM. 0 tANa damaNe muM. [saM. tamana->prA. DhALama-] juo "damaNa.' u. pra.) cUpa rahevuM. (2) thAka khAvo. 0 thave (rU. pra.) dama-daTa' vi. puSkaLa, ghaNuM, bahu jhiTapaTa, ekadama dama-zvAsanuM darda zarU thayuM. 0 deva (rU. pra.) dhamakAvavuM. dama-daTa kri. vi. jio dama' dvArA.](lA.) jaladI, tarata, 0 nIkaLo (rU.pra.) khUba zrama lAgavo. (2) maraNa pAmavuM. damadamA. [. prA. DhamaDhamA a. kri. ADaMbara kara, 05kaTa (rU.pra) rAha jovI. 0 batAva, bharAve, sara0 phA. "dabaha" -dabadabo; + gu. "ATa' ta...] AI mAra (u. pra.) karAvavuM. (2) jAo "dama kheMca." bara, kheTa bhapako. (2) daMbha. (3) repha. (4) ki. vi. bhiAva, 0 bhI (rU. pra.) harAvavuM, dhamakAvavuM. damAma baMdha, raphathI mAM ne damamAM (rU. pra.) AbamAM, 0 lagAva (rU. pra.) damadamATI strI. [o "damadabhATa' + gu. "I' svArthe ta.ka.], dhamapAna karavuM (caMgI calama vagerenuM). 0le (rU.pra.) thAka dama-dATI strI. jio "dama' + dATI.] sakhata dhamakI khA, visAme kare. (2) e 'dama lagAvo.] dama-dilAse 5, [ja e "dama' + "dilAso."] sAMtvana, (2) damaka (-katha) jI. [anu.] camaka, prakAza, caLakATa, kAMti. kheTI AzA ApavI e, daMbhI AzvAsana (2) arti damana na. [sa.] Idriyone dabAvavAnI kriyA, saMyama, idriyadamakaDa na. trAkamAM nAkhavAno lAkaDAno pAtaLo goLa TukaDe nigraha. (2) kera, jaDama, 'ripresana' (bhU. go.) damakadama kri. vi. juo "dama"+ "kadama.'] lA.) sAva- damana-caka na. [4] (prajAne) dabAvavA mATe racAyelI damanadhAnIthI nI paraMparA. (2) damananuM taMtra damakadAra vi. jio "damaka' + phA. pratyaya.] camakadAra, damana-nIti strI. [saM.] prajA mAthuM UMcakI na zake evA tejasvI, prakAzamAna [keIna' prakAranI rAjaya-paddhati, anyAyI chatAM nyAyI hovAnA dama-kala puM. Aga ThAravAnuM yaMtra. (2) vajana upADavAnuM yaMtra, dekhAve karavAmAM AvatuM damana, "riprezana' damaka a. kri. jio "damaka,'-nA. dhA.] camakavuM, jhaLa- damana-zIla vi. [saM] saMyamI, idriyanigrahI. (2) jamI haLATa karavo. (2) phuravuM. damakAvuM'bhAve,kri. damakAvavuM damanIya vi. [.] dAbamAM rAkhavA jevuM ke, sa, kri. dama-para-dama kri vi. jio 'dama' + "para" (upara) + dama, makara . . [2vA.] (vAghone) avAja thA, bajavuM, (lA.) ekadama, jhaTapaTa, jaladI, tAbaDatoba vAgavuM. damakAvuM bhAve, phi. damakAvavuM" pre., sa. kiM. damaNuM vi. carabIvALuM, khUba jADuM damakazI-sI) strI. [kA, damakazI] zvAsane niSedha dama-ba-dama kri. vi. [phA ] (lA.) vAraMvAra, uparAuparI damakAra paM. [ja e "damakavuM + gu. Ara" ka. pra.] damaka- dama-bAja vi. [phA] (lA.) DarAvI kAma kaDhAvI lenAra. (2) vAne avAja, vAghone avAja prapaMcI damakAvavuM,-2 damakAvuM-2 juo jamaka2 mAM damabAjI strI. [] dhAka-dhamakI. (2) prapaMca, chetarapIMDI damaNI strI, jio "damaka' - gu. "I' svArthe ta...]. jao dama-bha(-bhe)2(21)ki.vi. [ja e dama'+"bharavuM."]eka dame. maka, [(2) jIvana-zakti, prANa eka zvAse. (2) ekadama, jaladI dama-khama che. jio "dama' + khamavuM."] daDhatA, majabUtI. dama-mAru vi. [ o "dama" + "mAravuM' + gu. "u" ka. pra.] paNa nidhi 2010_04 Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ damayaMtI 1124 da2khata jao "dama-bAja." dayA-dharma . [saM.] samagra prANuo upara karUNa bhAva damayaMtI (damayatI) sI. [saM.] (paurANika kathAnusAra) niSadha rAkhavAnI kriyA ke pharaja dezanA rAjA naLanI rANI-vaiidarbhanA bhImaka rAjAnI kuMvarI. dayAdhama vi. [saM., muM] dayAdhamevALuM (saMjJA.). dayAnidhAna vi. si., na.], dayAnidhi vi. [4, 5.] bahu damayitA vi. [saM, . damana karanAra, (2) saMyama-zIla dayALu puruSa. (2) 5. (lA) paramAtmA, paramezvara damala sa. kra. [ja e "dama" dvArA] (lA.) du:kha devuM, dayA-pANa vi. [saM, na.] dayA batAvavA pegya, dayanIya damana karavuM. damalAvuM karmaNi, kri. damalAvavuM che,, sakri. dayA-bhAva puM. siM] dayA batAvavAnI lAgaNI. (2) dayALu damalAvavuM, damalAvuM e "damalavuM" mAM. ane mAyALu vartana damaluM, lela vi. jao "dama" + gu. "huM' + "ela" ta.pra.] dayAmaNuM vi. siM. DhathA dvArA de. prA. yuvAvAma-] jenA damanA rogavALuM, damiyela upara dayA karavI joIe tevuM, dIna, dayanIya. (ra) moDhA damavI vi lehIthI kharaDAyeluM. (2) puM. ghaDAne eka rAga upara bIjAnI dayA meLavanAra bhAva che tevuM dama sa. kiM. saM. yama>prA. ma] saMyama kara, idriya- dayAmaya vi. [saM.) dayAthI bhareluM, dayALu, karuNALu damana karavuM. (2) hama karavo, kera vartAvavo. damAvuM dayA-malaka vi. [saM.] jenA mULamAM dayA-bhAva che tevuM karmaNi, kiM. damAvavuM che., sa, kri. dayA-yukta, gata vi. siM] juo "dayALu." [dayALu damasavuM A kri. o "damakavuM." damAvuM bhAve. kiM. dayAddha vi. [saM. DhathA + aA) dayAthI pIgaLeluM, khUba ja damasAvavuM che. sa. kiM. dayAddha-tA strI. [saM] dayA hovApaNuM dama sAvavuM, damasAluM "damasanuM' mAM. dayAlu() vi. saM.) dayAvAna, karuNALu damAka, gayuM. [phA. dimAn] ja e "dimAka-ga." dayAla(La)-tA strI. siM] dayALu hovApaNuM dAkI, -gI strI. [+ gu. "I' ta. pra.) e "dekhAkI,-gI." dayA-vaMta (vakta) vi. siM.va. prA.vaMta, prA. tatsama), damAma yuM. [jao "damAma.'] (lA.) dabadabo, po. (2) dayA-vAna vi. siM.vAna ] juo 'dayAlu." dayA-vIra vi, 5. si, muM.] anya koInuM paNa du:kha dUra dAmo . phi. damAmaha ) nagArAnA prakAranuM eka vAgha karavA mATe prANanI paravA karyA sivAya vahAre jaI UbhI khAsa karI lazkara mATenuM), dadAmuM. (2) jUo "damAma rahenAra vyakti. (2) vIrarasanA cAra prakAranA nAyakAmAM mAmI vi. [+gu. "I' ta.pra.] (lA.) bhapakAdAra, dabadabA- eka. (nATya.) vALuM. (2) rephavALuM, ruAbI dayA-vRtti strI. si.] dayA batAvavAnuM valaNa, dayAnI lAgaNI damAvavuM, damAvuM ja 'damavuM' mAM dayA-zIla vi. siM] dayA batAvavAnI TevavALuM damita vi. [saM. ] jenuM damana karavAmAM AvyuM che tevuM dayAzIlatA sI. si.] dayA-zIla hevApaNuM damiya(-)la, damiyuM vi. jio "dama" + gu IyuM" + dayA-zUnya vi. (saM.) dayAhIna, nirdaya, krUra a(e)la' ta..] damanA rogavALuM. (2) (lA.) nilaya, dayA-sAgara, dayA-siMdhu, vi. [sa. puM.] apAra dayALu. (2) mAla vinAnuM, sAva nabaLuM 5. (lA) paramezvara, paramAtmA daDe . jio "dAma' dvArA) dAma, mUkya, kiMmata dayAhIna vi. [saM.] juo "dayA-nya." ve. phi.] eka zvAse. (2) (lA.) harIphAIthI, dayALa, -Lu vi. [saM. ) jue "dayAlu." caDasAcaDasIthI dayALutA ja e "dayAlu-tA.' damedamiyuM vi. [+ gu. "i kuMta. pra.] (lA.) harIphAI kara- dayita vi. [saM.] vahAluM. (2) paM. priyatama, vahAlo, pati, nAruM, barAbariyuM [sarasAI dayitA vi, strI. [saM.] priyatamAM, vahAlI strI, kAMtA damadamI sI. + ga. "I? ta..] harIphAI, barAbarI, dara' na. [saM., , nA gahavara, kudaratI guphA. (2) sape damya vi. [saM.] juo "dayanIya" uMdara vagere prANIonuM jamInamAM khetarI kareluM raheThANa, dayaNu na. jio "daLaNuM-pravAhI uccAraNa.] juo, 'daLaNuM.' bila, bhANa. [ UMghavuM (rU.pra.) mArga . 0 pAhavuM dayanIya vi. si] dayAne pAtra, dayA karavA jevuM, dayApAtra, (rU.pra.) sarpa vageree raheThANa mATe jamInamAM bAkoruM karavuM dayA-janaka [AThame mahine. (pArasI.) (saMjJA.) dara* vi. [phA. "aMdara' ne maLa artha dareka, hareka, pratyeka dayapAdara 5. [pArasI.] jarathostI dharma pramANe varSane darara puM. bhAva, kiMmatanA AdhAra, reITa' dayA strI, siM] sahAnubhUti bhAva, pArakAnuM du:kha dUra dara-asala kri.vi. phiA + ara.] asalamAM, vastusthitie, karavAnI lAgaNa, kRpA, anukaMpA, karuNa-daSTi, rahema. [0 vastutaH, hakIkate, kharekhara prabhunI (rU. pra) bhikSA mAgavAnI kriyA]. darakAra strI. [pha.] kALajI, lAgaNI. (2) khapa, upayogitA, dayAjanaka vi. saM.] dayA upajAvanAruM, dayanIya agatya. (3) paravA, tamA, garaja dayAdAna na. [saM] dayA batAvavI e, rahema karavAnI kriyA darakArI vi. [+]. "I pra.] darakAravALuM dayA-daSTi strI. [sa.] dayA karavAnI najara ke lAgaNI, darakrinAra ki. vi. [.] vegaLuM, dUra. (2) alaga, ja rahemanajara darata na, phi. darakhuM] jhADha 2010_04 Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rasta 1125 darasa-zoNita-ni)yuM dara-khAsta strI. phi.] kaI paNa sUcananI rajuAta, pi- rAjA. (4) rAjapUta ke moTA garAsiyAne hulAmaNAne kala.' (2) bIjAnI saMmati meLavavAnI daSTie kartavyane ugAra. [0 dAkhala karavuM (rU.pra.) jata karavuM. 0 bAMdha nirdeza, "mezana." (3) nivedana, (4) prArthanA-patra, arajI. (rU.pra.) ruzavata nakakI karavI. 0 bhara (rU.pra) rAjA-mahA[0 ApavI (rU.pra.) adAlatamAM arajI karavI. 0 bajAvavI rAjA ke amIra umarAve amaladAra-adhikArI-prajAjanA (u.pra.) hukamanAmuM amalamAM lAvavAnI arajInI bajavaNuM samahane pitAnA sabhAsthAnamAM bolAvo] thavI. * lAvavI (rU.pra.) sabhA-samitiomAM prastAva- darabAra-gaDha puM. [+ jue "gaDhA"] 2Ajya-rajavADAMnAM mahATharAvanI rajuAta karavI] . layone pharatI bAMdhI lIdhelI dIvAlarUpano nAno killo, gaDhI daragA, vaha strI. [phA. darzAha] pIranI kabaranI jagyA, siddha darabAra sAheba puM, ba. va. [ ke jeo "sAheba.'] mAna puruSanI kabaranuM sthAna. (islAma.) [jatuM kareluM vaMta darabAra. (2) (lA) zIkhenA dharmagraMtha. (saMjJA) dara-gujara kiM. vi. phi. durgaja2] mApha kareluM, sahana karI darabArI vi. phi.] darabArane lagatuM, darabAranuM. (2) puM. (lA.) dara ghaTADe muM. jio "dara ghA | kiMmata ghaTADavAnI kAnarA rAgane eka bheda. (saMjJA.) (3) ToDI rAgane eka kriyA, "Di velyuezana bheda. (saMjJA) [kArya, rAjataMtra calAvavAnI kriyA dara juo "daragA.' [strI pratyaya.] darajInI strI darabAruM na. jio "darabAra' + gu. "uM ta.ka.] darabAranuM daraja-je) (-zya) strI. jio "darajI' + gu. "a8-e)Na, darabATo chuM. pILA ke lIlA raMganuM AI kapaDuM dara-jArA na. jamIna peTA kheDUtane ApavAnuM kArya darabha paM. [, Turma, arvA tada bha4] jae "darbhe.' darajI chuM. ki. 1 sIvavAne baMdha karanAra kArIgara, saI, dara-bhAI puM. jio "bhAI' kA. "dara' arthe vinAne] eka merAI. (2) hiMduonI e dhaMdhe karanArI eka jJAti ane ja strIne bhegavanArA purUSomAM te te dareka (ekabIjAne ene purupa. (saMjJA) (i2) (lA.) e nAmanuM eka pakSI sagAImAM) darajI DuM. [+gu, DuM svArthe ta...] darajI. (paghamAM) darabhi pu. jio darabha' + gu. thayuMta.ka.] hiMduomAM darajaNa (-zya) jao "darajaNa." avasAnane terame divase karAtI zrAddhakrayAmAM kATaluM karanAra darajajA-vAra kri, vi. jio "darajajo' + "vAra.] darajajA brAhmaNa (e darbhanI sAthI piMDa kApate hoya che mATe), pramANe, hodA pramANe phike, darajajane ke kATaliye [pagAra ke vetana, "manthalI pe' darA -zAhI strI. [jao "darajajo' + "zAhI 1] hadedArIne dara mAse puM. [phA, darmAha sevakane ApavA mAsika darajaja chuM. [ara. darajajaha] padavI do, adhikAra-sthAna, daramiyAna, daramyAna kri. vi., ubha. kA. dabhiyAna] amuka " reka." (2) mAna-maratabo, mobhe, "sTeTasa." (3) regyatA, nakkI karelA samayanA vacalA gALAmAM, aMtarAlanAM samayalAyakAta mAM, "InTara- yuTarI.' [0 thavuM (rU.pra.) madhyastha thavuM] daratuM vi. vAMkuM, trAMsuM daramiyAna-gIrI, daramyAna-gIrI strI. [+ phA. pratyaya] darada' puM. [saM.] kAramIranI hiMdukuza bAjanI sarahadano eka (InA jhaghaDAmAM vacce paDavuM e. (2) mAraphata prAcIna pradeza. (rajJA) (2) e nAmanI eka prAcIna dararoja kri. vi. jio "dara' + reja' phA. "hA ] jAti. (saMjJA.) pratidina, hameza, nitya, roja raja, rojeroja, hararoja darada na. [. da6] juo "darda.' daravAjo khuM. [phA. dajaha] bA2, bAraNuM, 'Dera.' (2) jhApo daradI strI. jamIna, gharatI, dharA, vI (gaDha killA gAma nagara vagerenuM te te moTuM pravezadvArA), darada2 vi. AkhuM pAnuM khAMDeluM, adhakacaruM raheluM ge(I)." [-jA ughATA havA (rU.pra.) badhAMne chUTa hovI. darada-vaMta vi. [ja e "darada' + prA. degvaMta ( - saM. deg44 0 dekhA (rU.pra.) bahAra hAMkI kADhavuM]. daradavALuM, sahAnubhUti dharAvanAruM daravANa, na, raNuM chuM. [jao "darabAna' > "daravANa dara-dAgIne 5. [phA. "dAgInaha;' phA. "dara' vadhArAno zabda] + gu. 'I' svArthe ta.] jue "darabAna." paiseTake ghareNuM-gAM vagere [haka, ilAko, adhikAra daravAnagI strI, [+ phA. pratyaya.] daravAnanuM kAma dara-dA chuM. jio "dA;' phA. "dara' vadhArAne zabda] daraveza , [pha. du ] deze deza pharanAra yAcaka phakIra, daradI vi. [phAdardI] jAo "da. ramatA-rAma [jIvana daradhAyuM . lAgaNIvALuM daravezI strI. [+ gu. "I' ta. pra.] daravezanI vRtti, phakIrI darapavuM a.kri. [saM. Dha arvA, tabhava,-nA.dhA.] garva karavo, daraza puM. si. Dhara, a. tadabhava] darzana abhimAnathI vadhu paDatuM phulAvuM darazaNita-ni)yuM juo "darasaNiyuM." dara-ba-dara ki.vi. [] eka ThekANethI bIje ThekANe darazana na. [. Darzana, arvA. tadabhava darzana, jovuM e daraalI o "daDabalI." darazanI e "darasanI.' darabaluM ja "daDabaluM. [sipAI, dvArapALa, piLiyA darazaDyuM ja darasavuM." (padyamAM) darazA-sA)6 karmaNi, daraba(vA) . li. dabaM] daravAjA upara cAkI karanAra ki. daraza(-sA)vavuM che., sa. kri. darabAra chuM. [phA.rAja-sabhA, rAjayanI kacerInuM sthAna. (2) darazAvavuM, darazAvuM ja darazaDyuM'mAM. amIra umarAvane tyAM bharAte dAya. (3) ThAkara, sAmaMta darasa(-2)Nita-niyuM na. [o "darasaNa(na)' +guIyuM' 2010_04 Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dasa(-)nI ta. pra.] (lA.) strIone ane bALakAne hAthe bAMdhavAnuM kAca sphaTika senA vagerenA maNakAvALuM eka ghareNuM darasa(-za)nI vi. saM. vaeNrIna, arvAM. tadbhava darazana''darasana'+gu. 'I.' ta. pra.] dekhAva thatAM paisA maLe tevI (hUMDI) darasa-za)vuM sa. kri. [saM. dar>DhazuM-arvA. tadabhava --harasa,'-nA.dhA.] jovuM. darasA(-zA)nuM karmaNi, kri darasA(-zA)vuM che., sa. kri. darasA(zA)vavuM, darasA(-zA)vuM jaA 'darasavuM' mAM. dasehavuM sa. kri. [vA, rakajhaka karIne ApavuM. daraseDhAnuM karmaNi, kri. daraseDhAvavuM pre., sa. kri darasADhAvavuM, daraseDhAnuM jue 'daraseADavuM' mAM, daraseALavuM sa, kra. khALavuM, saLagAvavuM. darasALAvuM karmaNi, 6. darasALAvavuM che., sa, kri. darasALAvavuM, daraseALAvuM jae 'daraseALanuM' mAM. dara-sAta kri. vi. [jae daraOM' + 'sAla hai'] daravarSe, varSoMvarSa, prativarSa darahAvuM . kri. khaLI javuM darahI zrI. e nAmanI mAlInI eka jAta durAI sI, e nAmanI mAchalInI eka jota 1126 dara-hakIkata kri. vi. [jae 'hakIkata;'phA. 'dara' artha vinAnA,] hakIkata jotAM, hakIkate, kharekhara, vastutaH dara-hAla kri. vi. [jue 'hAla,vai' phA. 'dara' artha vinAnA,] ekadama, jaladI >prA. mohaMvitra-] 'lIvjha maeNna' dariyA-kAM| puM. [ju A 'dariyA' + 'kAMThe.'] samudranA kinArA ane kinArAnA pradeza, bhrAsTa,' kAsTa-laeNnDa' dariyA-khera (-Daya) strI, [jae 'dariyA' + 'kheDa.'] samudranI musApharI, samudra-yAtrA, 'vAye' daraza'dariyA-kheDhu vi., jue 'dariye' + 'kheDavuM' + gu. 'u' kR.pra.] vahANavaTI, khalAsI, khAravA. (ra) dariyAenI susApharI karanAra, samudra-yAtrI (vepArI.) dariyA-diza na. [jae 'dariyA' + 'li.'] samudra jevuM vizALa hRdaya. (2) vi. vizALa hRdayavALuM. (3) khUba udAra dariyAdilI` vi. [+], ''' ta.pra.] jue 'dariyA-dila (1).' [prakhaLa udAratA dariyAdilInai zrI. [+]. 'I' ta.pra.] mananI vizALatA, dariyA-paraja strI. [jue 'dariyA'+ saM. prajJA, arvAM. tadbhava] dariyA-kAMThe rahenArI prajA [sAmenA kAMThAnA bhAge dariyApAra kra. vi. [jue 'dariyA' + saM. ] samudranA dariyApAranuM vi. [+gu. 'nuM' che. vi.mA anuga] samudrapAranA pradezane lagatuM, 'evara-sIjha' dariyA-pAra puM,, kha.va. [jue 'dariyA' + pIra.'] samudranA deva athavA samudrarUpI de. (2) mAkhaDAjI gAhila. (saMjJA.) dariyAka strI. [kA, durgAkta ] sArA-narasAnA tAla, viveka dariyAqI srI. [+ gu. I'svArthe ta.pra.] jue 'dariyAka' (2) tapAsa, tajavIja dariyA-mahela (-maHla) puM. [jue 'dariyA' + mahela.'] nadI ke samudrane kAMThe bAMdheluM mahAlaya, samudra-gRha dariyA-lAla puM.'[ja e 'dariyeAM+lAla, '](lA.)samudra kheDanAra, vahANavaTI, nAvika, khalAsI, (2) samudrarUpI dhruva (Adara ane vahAlathI) dariyAva puM. [jue 'dariye' dvArA.] juA 'dariyA.' (2) vi. dariyAnA jevuM vizALa, vizALa hRdayanuM, udAra dariyAva-dila jue 'dariyA-dila,' dariyAva-dilI-2 jue 'dariyAdilI. dariyA-vAMka strI, [jue 'riyA' +'vAMka.'] keMDI. (vahANa.) dariyA-vela (ya) strI. [jue 'hariye' + 'vela.'] dariyA-kAMThe retImAM thatA eka velA, Ara-vela 132, _2010_04 darA [kisamisa darAkha zrI. [saM. drAkSanta, zatha prA. DhuvA dvArA.] drAkSa, huM. lAkaDAmAM kANuM pADavAnuM suthArAnuM eka AAra. (2) peTI meja vagerenuM khAnuM [DInA eka rAga) darAja zrI. [phA. daj' phADa, cIra] dAdara, dhAdara (cAmadarAjiyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta.pra.] dAdaranA rogavALuM pharAra (-Da) zrI. taraDa, kATa, cIrA darAva jue 'darAja, 1 dari,(-rI`) zrI. [saM] gahavara, meTI bakheAla, guDDA daridra vi. [saM.] nirdhana ane nirutsAhI. (2) kRpaNa, karapI, lebhiyuM. (3) (lA.) ALasu, susta daridra-tA sI. [saM.] daridrapaNuM daridra-nArAyaNa puM. [saM.] daridronA rakSaka paramAtmA. (2) (lA.) dIna-hIna mANasa [duHkhIonA khelI daridra-baMdhu (andhu) puM. [saM.] dukhiyAnuM rakSaNa karanAra, daridrAlaya na., [saM. rUdra + mAtha puM, na. ] garIbone pALavA pASavAnuM makAna, garIba-ghara [garIbI daridrAvasthA sTrI. [saM. riMdra + mana-sthaTM] garIba hAlata, daridrI vi. [sa, vaeNriMdra + gu. 'I ' svArthe ta.pra.] jae 'daridra.' daridrI-karaNa na. [saM.] garIba na hoya tevAone garIma karavApaNuM dariyAI vi. [6), daryAM; tema ja 'dariyA' + gu.' AI' ta.pra.] dariyAne lagatuM, dariyAnuM, samudrane lagatuM, 'merina.' [.tAra (rU.pra.) krebala-grAma'] dariyA-AAMkhI vi., puM, [A 'dariyA'+ saM. mavasti dariyA dariyA-sAraMga (sAra ) bhuM. [saM.](lA.) (samudramAM haraNa jevA nAvika) vahANavaTI, khalAsI dariyA. [phA. daryAM] vizALa nadI. (2) samudra, sAgara. [-yA jevaDuM (rU.pra.) khUba meDhuM ane udAra. yAmAM DUbakI mAravI (rU. pra.) kAMI na maLe evI mahenata karavI, 0 ulecavA (3.pra.) azakaya kAma karavuM. * ALaMgavA (-La ve) (3. pra.) bhAre sAhasa kAma karavuM. * kAThe paravA (rU.pra.) badhA dariyAemAM pharI vaLavAnI zakti hAlI. 0 kheDA (rU. pra.) samudrayAtrA karyAM karavI. . rakhALavA, . DALavA (3.pra) artha vinAnI bhAre mahenata karavI. 0 lAgavA (3.pra.) samudranA pravAsane laI mAMDhA paDavuM, 0 sevavA (3.pra.) vepAra-arthe samudra-cAna karavuM. madhadariye vahANa (3.pra.) ghaNI duHkhI hAlata. (ra) jIvana ane maraNa vacce Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1127 darzanazAstrI jhAlAM bhativALuM valaNa, lAgaNIvazapaNuM ['ereganasa' darI sI. [saMgalUra, ketara, guphA darpa chuM. [saM] bAIvALo ahaMkAra, prabaLa garva, magarUrI, darI strI. [hiM.] Una vagerenI zetaraMjI. (2) ghoDAnI pITha darpaSma vi. [saM] sAmAnA daryano nAza karanAruM upara rAkhavAnI UnanI gAdI darpaNa na. [se, muM.] arIse, Ayana, cATaluM, khApa darIkhAna 5. phi. "darakhAna >hi. "darakhAnA'] ghaNAM bAra- dapiNI vi. sI. [saM.] darpavALI strI NAMvALo mahela. (2) mukhya amaladArane rahevAnuM makAna darSita vi. [saM.1 darpavALuM, khUba gavaluM, garviSTha darI-mukha na. [saM.] gahavaranuM , kataranA pravezane bhAga darSika vi. [saM.] bhAre prabaLa darpavALuM, ati garviSTa dara' chuM. [saM. dhruva, megalAIna sarakArI eka hodo] guja- dapa vi. [sa,j.) darpavALuM, gavikha, dapita rAtamAM hiMduonI eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA) darbha puM. [4] DAbha' nAmanuM pavitra gaNAtuM eka ghAsa, daru chuM. e "dharu." DAbhaDe, [0 Akha (rU.pra.) maraNa pAmelA pAchaLa zrAddhadareka vi. jio "dara + "eka] pratyeka, hareka kiyA karavI. nI pathArI (rU.pra.) mRtyu-zasyA. 0nI darekedareka vi. jio "dareka" -dvirbhAva ] ekeeka, koI saLIye na pAmavI (rU.pra.) maraNa pachI kAMI zrAddha-vidhi bAkI na rahe ema, gaNAI ne badhAM paNa na thA] karela a. mi. rivA.1 Da Da e rIte (pANI) nALa- darbha-zalAkA sI. [saM.1 DAbhanI saLI, lAbha-suLiyuM cAmAMthI paDavuM. dareTAvuM bhAve, ji. dareTAvavuM che, sa kiM. damAma na. [saM. sUrya + ga] DAbhanI aNI, DAbhanuM TocakuM dareTAvavuM, dareDAvuM e "reDavuM' mAM. dasana na. [sa. Turma+ mAsana] DAbhasaLInuM gUMtheluM AsaniyuM dara-2) 5. [ja e "dareDavuM + gu. "e" ka. pra.1 daDa, daka, daphata jue "dariyAka.' jADI dhAra (nALacAmAMthI pANInI), A ghodhavo daryAphI e "dariyAphI." [nAraDuM, leluM daresa chuM. [e. "Dresa] Dresa, pozAka, paheraveza, lebAsa dava . [saM.] kaDachI. (2) paLI. (3) camaca. (4) cudare' DuM siMdhI. daDe.'] retI mATI dha vagerene banela TIMbe darza puM. [saM.] amAsane divasa, hiMdu mahinAno chelo dare, I strI. [sa. Turva dhare, pro, chokaDa (e nAmanuM aMdhAre divasa. (2) amAsane divase karavAno eka vehika eka pavitra gaNAtuM dhAsa) [rAkhanAra mANasa yajJa. (saMjJA) da(dA)re DuM [taka. darega] rakSaka, cokIdAra, dekhabhALa darzaka vi. [.] jenAruM. (2) nirIkSaka. (3) batADanAruM, dareTa na. keze cAlatA baLadane mATenuM payuM, elANa, Dela dekhADanAruM, (4) na. sarvenAmanA eka prakAra ("e" "A" dareTA-khera vi. [juo "dareDe' + phA. pratyaya.] daroDA "peluM' 'eham' vagere), DemeTreTiva,' (vyA.) pADanAra [lakara, "TAka-phorsa darzatithi sI. [, ., hi6 mahinAnI amAsanA daretAndaLa na. jio "dareDo' + se. ] dareDA pADanAruM divasa. (saMjJA.) dareDa(-) . [anu.] ekI sAthe aneka mANasenuM darzana na. siM] jevuM e, nihALavuM e (bhagavAna vagerene AvI paDavuM e nihALavAnA arthamAM vaparAtAM ba.1) (2) dekhAvuM e, darabata 4i. [phA] akhaMDa. (2) kAMI paNa kheDakhApaNa kekeIDa, "kanTa elezana." (3) (lA.) jJAna, saMvida, sUjha, vinAnuM. (3) pUrepUruM. (4) ekalAnuM. (5) prasaMgane anukULa "parsezana' (ma.na.), "riyAlijhezana' (je, hi), 'vijhana' darere juo "dareDe.' (ba.ka.ThA.), "i-Tayuzana' (2.) (4) tattvajJAnanI vi. dargA, vaha strI. [phA. darzAha] juo "daragA.' cAraNAnuM te te zAstra (jevAM ke "sAMkhya "ga' cAya" dajaM-baMdI (bandI, strI, phi.] darajajA pramANenuM vibhAgI- vaizeSika parvamImAMsA' uttara-mImAMsA' e che' darzana karaNa, vargIkaraNa, zreNI-vibhAga uparAMta "cArvAka' boddha" "jaina" vagere). [0 ApavuM 0 devuM darza vi. [phA.) maMdheluM, kAgaLa vagere upara TapakAveluM (rU.pra.) dekhAvuM, mulAkAta ApavI, 0 UthavuM, -vAM (rU.pra.) darda na. [3] raga. (2) takalIpha, musibata. (3) pIrA. devamaMdiramAM darzanane mATe bAraNuM khUlAM thavAM ke paDade (4) (lA) aMtarane saMtApa. (5) sahAnubhUti, lAgaNI UpaDa] [bhava, vijhana' (u..). dardanAka vi phi.] dardathI bhareluM. (2) (lA) lAgaNI utpanna darzanaanubhUti strI [saM., saMdhi vinA] jJAnapUrvakane anukarAve tevuM dukhI. (3) bhayAnaka darzana-kAra vi. muM. [saM.] te te darzanagraMtho racanAra AcArya dardabharyuM vi [+ ja "bharavuM' + gu. yu" bha. ka] (lA) darzanamImAMsA (bhImAsA) zrI. [saM] tAttvika vicAra, dardathI bhareluM. irdavALuM, lAgaNIvALuM, sahAnubhUtivALuM, "jika,' 'eTisa" (u..) jikala." (2) mArmika, marmabhedI darzana-vidyA zrI. siM.] AMkhanI daSTine lagatuM zAstra, akSidarda-zarIka vi. [+ arabI.] jAo "dardabharyuM.' vidyA, "oTikasa' (ma.rU.) ((bhu.ga.) dardI vi. [+gu. "I' ta,pra.] rogI, vyAdhigrasta, mAMduM, darzana-vRji . [4] tapAsavAnuM dila, " ipekazanijhama' pezanTa." (2) (lA.) sahAnubhUti dharAvanAruM, lAgaNIvALuM darzana-zakti strI. [saM] jovAnI zakti, avalokananI zakti dara paM. [] Do. (2) zaraNAI jevuM eka vAgha darzanazAstra na. [saM.]o 'darzana(4), meTAphijhikasa (na.de.) darde-dilI sI. [phA. darde-dila "gu. I' ta. pra.] sahAnu- darzanazAstrI vi, pR. [sa, muM.] bhinna bhinna darzana 2010_04 Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ darzana-samaya 1128 dalAlI abhyAsa karyo che tevA vidvAna. (2) kAzI saMskRta vidyA- amAsane cheDe pIThane darzanazAstrane snAtaka darzikA strI. [1] jJAna ApanArI pustikA. (2) yAdI, sUci darzana-samaya 5, saM.1 deva-maMdiramAM darzana UpaDavAnA samaya darzita che. si.1 dekhADeluM batAvavAmAM AveluM darzanAcAra chuM. [saM. harzana + mA-vAra] jene dharma tarapha vaphA -darzinI vi, strI. (saM.)(samAsanA uttarapadamAM priyadarzinI' dArI mATenA pALavAnA niyama. (jena.) jema premapUrvaka nihALanArI strI, premALa daSTi che tevI strI darzanAtIta vi. si. Tuna + marId] najaranI bahAra cAlI -dazI vi. [saM., .] (samAsanA uttarapadamAM "priya darzA' gayeluM. (2) jenuM jJAna thaI na zake tevuM, jJAna viSaya na jema premapUrvaka nihALanAruM, premALa daSTi che tevuM rahyuM hoya tevuM (brahma) [tatpara, darzana mATe talapatuM dazeSTi strI. siM. 8 + cha jao "darza-vAga." darzanAtura vi. [saM. vana + -tut] darzana karavA mATe dala(-La) na. [saM] parNa, patra, pAna, pattI. (2) phulanI darzanAnubhUti strI. [sa, + anu-mUa] jJAna, vina" pAMkhaDI, (3) sainya, lazakara [lakara darzananuzAsana na. [+ saM. anu-zAsana darzana-zAstra. (2) dala(La)-kaTaka na. [sa, samAnArthI zabdone samAsa] senA, daSTi-vidyA. ophisa dalakavuM a.kri. rivA.] kUdavuM, ThekavuM. (2) (lA.) mUjanuM. darzanAbhilASa puM. [sa, vana + mama-19], -SA strI. [sa. dalakavuM bhAve, kiM. dalakAvavuM che, sa.kri. mAM hAla puM.] darzana karavAnI IcchA dalakAvavuM, dalavuM ja 'dalAvuMmAM. darzanAbhilASI vi. [sa, pR.], Saka yi. [saM.] darzananI dala-kebI strI. jio kebI"--ene eka prakAra.] kebInI icchI karanAruM, darzana karavAnI irachA rAkhatuM jAtanuM eka ghaniSTha phUla (zAka tarIke vaparAtuM) darzanArta vi. [saM. vana + mA darzana karavAnI tIvra lAgaNuM- dalana na. [4] dukha ApavuM e, parezAna karavuM e, kacaDI vALuM, atyaMta darzanAra mAravuM e, jama karavo e darzanArtha chuM.[+saM. acaM] batAvavuM e, " DiTezana" (mAra) dalapata-zAhI vi. [kavIzvara dalapata' rAma uparathI "dalapata" (2) phi. vi. jovA mATe miAgatI strI + "zAhI."] dalapatarAmanI paddhati praNAlI pramANenuM darzanAthinI vi, strI. siM. 8 + cayinI] darzana karavA dala(La)-pati muM. [4] senApati. (2) maMDaLIne nAyaka darzanAthI vi. [saM. + arthI chuM.] darzana karavA mAgatuM dala(La)-baddha vi. [saM] TukaDImAM goThavAyeluM darzanAvaraNa na. siM. vana + mA-vara[] jJAna upara AvI paDatuM dala-raMgha -ragha) na. siM] pAMdaDAmAMnuM chidra DhAMkaNa, jJAna-zakti dabAvanAruM karma. (jena). dalavADI 5. ITa pakavanAra kuMbhAra ke dhaMdhedAra darzanAvaraNaya vi. [saM. surata + gAM-vALo] jJAna-zaktine dalavAI na. marI gayeluM dvAra kheMcI laI javAnA badalAmAM dabAvI denAruM (karma). (jaina) camAra lokoe enA mAlikane pAchA ApavAno cAmaDAno darzanAMtara na. [saM. Dhana+ anta{] (jenI vAta cAlatI hoya bhAga khire te sivAyanuM bIjuM kaI darzana-zAstra dalAya na. [sa draDha + ] pAMdaDAnI aNI. (2) lakarano darzanikA strI. [sa. Tuna uparathI saM. " pratyaya ApI dalAcchAdita vi. [saM. 4 + mA-jhAhita] pAMdaDAthI DhAMkavAmAM navo] darzanazAstra (lAlityArthe). (2)jJAnamaya kavitAne saMgraha AveluM, pAMdaDAthI DhaMkAyeluM (a pha. khabaradAra) dalATI - bhInAzavALI jamIna darzaniyuM vi. sa. 8 + gu, "IzuM" ta..] suMdara, darzanIya. dalAhavuM (dalAvuM) sa.ki. (mAryA vinA bALakane (2) na. suMdara dekhAvavALo keIpaNa padArtha (ba.ka.ThA. (3) samajhAvavuM.-samajhatIthI kAma levuM ghareNuM, alaMkaraNa dalA(-2)vuM? sa.ki. ramADI khuza karavuM, AnaMda karAvo. darzana vi. [se, muM.] darzana karavA mAgatuM. (2) dekhAtuM, khuhaluM (2) uttejita karavuM, (3) dhIraja ApavI, (pArakAnuM mana darzanIya vi. [] jovA jevuM. (2) saMdara manAvavuM, (4) vAMDhAravuM, nibhAvavuM, calAvI levuM darzanendriya (darzanendriya) strI. si. harzana + vi na] dalAla puM. [ara. dalAla] vepAra dhaMdhA vageremAM AData karanAra jovAnI indriya-AMkha, netra Isama, sAruM gaThavI ApanAra mANasa, mAraphati, brokara,' darzanotsuka vi. si. Tuna + 3rasuW] darzana karavAnA umaMgavALuM ejanTa, miDalamena." [0ne devALuM nahi (rU.pra.) heradarza-(pa)rNamAsa puM, ba.va. [saM.] udika prakAre hidu pheranA mAlamAM thatI nukasAnInI dalAlane asara nahi] mahinAonI amAsa ane pUnamane divase karavAmAM AvatA dalAla(le) (razya) strI. [juo "dalAla" + gu. (e) yajJa. (saMjJA) ta.] (khAsa karI) vyabhicAra mATe puruSo pUrA pADanArI darzayana, darzanyAga kuM. [saM] jAo "darza(2).' ke strIo purI pADanArI dUtI, kuTaNI, bhaDavaNa darzata (darzata) vi. [saM. Tu evuM rUpa mAnI varta. pha tarIke dalAliyuM vi. [jae dalAla'+gu. 'chayuM ta..] dalAlI karmaNi arthe Ubho karelo asiddha nA] juo "darzanI(2)." khAnAruM ke meLavanAruM. (2) dalAlIne lagatuM, mAraphatane lagatuM darzAvavuM, [saM. dura nuM pre. Dhara aMga gaNAya che. nuM rU5] dalAlaye vi, pR. jio "dalAliyuM.'] o "dalAla.' batAvavuM, dekhADavuM. darzAvAyuM karmaNi, ji. dalAlI strI. [ara.] dalAlanuM mahenatANuM, dalAlanI hakasAI, dazAMta (dazata) 5. si. tara + aa] hiMdu mahinAonI "kamizana,' 'brokareja.'(2) dalAlanuM kArya, mAraphata, 'ejansI." dala mAM 2010_04 Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAlInuM ghaNuM [. khAvI (rU.pra.) dalAlanuM mahenatANuM meLavavuM] dalAlInuM DAghatuM na. [ + jae DaoNghaluM'] (lA.) e nAmanI eka ramata [gIrI, mAraphata, dalAlI, 'kamizana' dahANuM na. [jue 'dalAla'+gu. '*' ta.pra.] dalAlanI kAmadalAMTI zrI. [jue 'daLavuM' dvArA.] dhaMTI (dANA pIsavAnI) dalita vi. [saM.] kacaDAyeluM, daLAyeluM, pIDita, 'DipresDa' dalitAdvAra puM. [ + saM. 346] kacaDAyelI Adima jAtivanavAsI temaja hArejana vagerene UMce lAvavAnI kriyA, patitene sukhI karavAnuM kArya dalIla strI. [ara.] kAI paNa bAbatanI muddAsara uThAvelI takarAranI rajUAta, viSAdanA muddAnI rajUAta, vAdanA muddAnA sababa, lI' dalIla-khAra, dalIla-khAja vi. [ + phA. pratyaya.] dalIla karyA karanAra, dalIle karavAnI TevavALuM dalIlabAjI strI. [ + gu. I ' ta.pra.] dRlIlA karavAnI kriyA. (2) sAmasAmI dalIle' karavAnI kriyA daleluM na., -liyuM na. [aspaSTa + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] telIbiyAMnA badalAmAM apAtuM-levAtuM tela daleAdalI strI, e nAmanI eka ramata (che|karIe|nI) dala puM. thApaNa, maDI, paMjI, rokaDa milakata, 'kaeNpiTala' dava pu. [saM.] pahADA jaMgaleA vageremAM unALAmAM lAgatI Aga, dAva, dAvAgni, dAvAnaLa, (ra) (lA.) saMtApa. [. UDavA, . baLavA, lAgavA (rU.pra.) jaMgala vagere saLagI UThavAM. khALavA, . lagADhA (rU.pra.) takarAra karavI ane karAvavI] [(2) kiramANI ajamA daNA pu. [saM. rUmana-> prA. maLatra-] jae damaNeA.' da-64 vi. [saM.] dAvAnaLamAM baLI gayeluM devarAmaNu na. [jue 'dAnuM' + gu. 'arAmaNa' kR.pra.] dava" rAvavAnuM mahenatANuM, pazu-mAdAne pazu-narane saMyoga karAvI ApavAnuM mahenatANuM chuM davarAvavuM jue 'dAvuM'mAM. dakSu vi. aLakhAmaNuM, aNagamatuM, aNamAnItuM dA, I zrI. [ara. dA] esaDa, bhejaya, 'meDisina,' [. karavI (rU.pra.) esaDanA upacAra karavA. lAgu padmavI (rU.pra.) davAnI asara jaNAvI] davA-khAnuM na. [jue 'davA' + khAnuM.'] DaeNAkaTara vaidya ke hakIma jayAM besI dardIne tapAsI davA Ape che te sthAna, auSadhAlaya, hakImakhAnuM, 'DispensarI' [dAvAgni dAgni puM. [saM. vaeN + maTMi] davane agni, dAvAnaLa, davA-cilDDI(-ThThI) strI. [jae 'davA' + 'ciThThI.'] DaeNAkaTara vaidya ke hakIma dardIne mATe davAonI yAdI karI Ape te ciThThI, 'priskripzana' [jue 'dhruva.' davADa(-3) puM. [saM. 7 + gu. 'A' ADe' svArthe ta.pra.] davADiyuM vi. [jue 'havADe' + gu. i yuM' ta.pra.] jene hava lAgyA che tevuM. (2) (lA.) aDadhuM paDadhuM khaLeluM davADA jue 'davADa,' dAta strI. [ara.] sAhIneA khariyA ke beTA, 'i-ka-pATa' dalAtI huM. [+ gu. IM' ta...] davAtanA upayoga karanAra 2010_04 1129 daza(-sa)-jhaluM mANasa, kArakuna, 'kalAka' davAdavI chuM. majUra davA-dArU na., ba.va. [jue 'davA'+'dArU.'] ('eleApathI' vagerenA upacAramAM dArU 'brAnDI' vagere apAtAM tethI) hareka prakAranuM esaDa-vesaDa davA-pANI na., khAva. [jue davA'+ pANI.'] davA tema pANI vagere ApavAna! upacAra ['mephisina-baoNksa' dA-peTI srI. [jue 'davA' + 'peTI.'] davA rAkhavAnI peTI, davA-pAthI strI. [jue 'havA' + peithI.'] davAonAM nAma ane upayeAganA khyAla ApatuM pustaka, 'phArmA kApiyA' davA-bAra zrI., na. [jue davA' + 'khAra.'] jyAM dareka prakAranI davA dezI videzI hakImanI maLatI hoya tevuM bora davArA puM. [saM. DhA> prA. Tuvar + gu. 'e' svArthe ta.pra.] (lA.) dharmazALA. (2) ThAkara-maMdira [upara makavAnI) davAle puM. peTI seAnerI raMganI kAra-kinAra (sADI sADalA davA-vALA huM. [jue 'havA' + vALuM' ta.pra.] hareka prakAranI davA vecanAra vepArI [sukAvuM davAvuM jae 'dAvuM'mAM. (ra) cImaLAnuM, phikkuM paDavuM. (3) davA-zALA zrI. jie 'davA'+ rsa, rohiI] davAe taiyAra karavAnuM sthAna ke kArakhAnuM, phArmasI,' phArmAsyuTikala varkazopa' davA-zAstra na. [jue 'davA' + saM.] davAo banAvavAnuM zAstra davA-zAsrI puM. [+saM.] davA batAvavAnI vidyAneA jJAtA, phArmAsisTa' daviSTa vi. [saM.] ghaNe dUranuM, bahu kreTAnuM dave puM. saM. dhruviya, dhruivava> prA. tuvema-; sara hiM. 'dukhe,'] meTe bhAge RgvedI brAhmaNa(kayAMka 'cajaveMdrI' paNa) nI eka avaTaMka ane e brAhmaNa. (saMjJA.) dave-hara puM, retImAMthI meLavavAmAM AvatA eka eNsiDa, 'silisika eNsiDa' [saMkhyAnuM deza(-sa)vi. [saM. rUA>prA. sa] nava vattA ekanI daza (-sa ) (-ya,~sya) strI. [saM. uddezA>jU.gu. 'disi'] dizA. (2) (lA.) upAya, mArga, ilAja. [. sUjhavI (rU.pra.) khyAla Avave] daza(-sa)-UDaNu na. [jue 'daza,'-sa' + 'UThavuM' + gu. 'aNa' kR. pra.] strIne cheAkaruM janmyA pachI dasame divase addhi kADhavI e dazaka huM. [saM., na.] dasaneA jaththA, dasakA. (2) saMkhyAlekhanamAM jamaNethI chellAnI uparanI saMkhyA. (ga.) daza-kaMTha (-34), daza-kaMdhara (-kandhara) puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe dasa mAthAM dharAvatA kahevAyelA eka rAkSasarAvaNa (laMkApati), (saMjJA.) daza(-sa) puM. [saM. varALa + gu. e' ta.pra., gu.ne kAraNe 'sa'] dasamA samUha. (2) dAyakA daza(-sa)-khATuM (dazya-,-sya-) vi. juie daza,OM'sarai' + khATuM.'] ajANI dizAmAM javA taiyAra nahi tevuM, dasa-jhakuM daza-cIva suM. [saM.] jue 'daza-kaMTha.' (saMjJA.) deza(-sa)-jhaNuM (dazya-, -sya-) vi. [jue daza,-sara + Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dA(-sa)-dariyA 'jhAlavuM' + gu. ''' kR.pra.] jae 'daza-khATuM.' daza(-sa)-dariyA srI. [jue daza, '+'dariyA'](lA.) e nAmanI eka ramata [meLavanAra puruSa dadigaMta-vijayI vi., puM. [saM.] dase dizAe. upara jIta daza-dhara puM. [x.] dasa mAthAM dhAraNa karanArA rAvaNa. (saMjJA). daza-dhA kri. vi. [saM.] dasa prakAre darzana puM. [saM.] dAMta dazana-paMkti (-pakti) strI. [saM.] dAMtanI hAra, daMtAvalI dezana~vasana na. [saM.] dAMtanA vastrarUpe rahela hATha dazanAmI vi., puM. [rsa, puM.] Adya zaMkarAcAryajInA parvata sAgara vana araNya tIrtha Azrama purI bhAratI ane sarasvatI e isa nAmeAmAMnA te te dhAraNa karanAra ziSya ane te te ziSyanI paraMparAnA saMnyAsI. (2) AvA te te sanyAsImAMnA saMsAramAM paDatAM cAlelI putraparaMparAne te te gAsAMI khAvA, te te atIta saMsArI khAvA. (saMjJA.) dazanAvali, "lI strI. [ saM, irAna + Ahi,1] jue zAMgula dazavaSIya, dazavArSika vi. [saM.] dasa varSanuM, dasa varSomAM thanAruM ke hanAruM, 'Diseniyala' dazavAluM jae 'dasavAyuM.' daza-vidha vi. [saM.] dasa prakAranuM, dIdhA ['dasa-zerI.' daza-zeriyA, daza-zerI srI, za yuM. jae dasa-zeriyA' dazaharA puM. [saM., zrI.] je sudi dasamanA gaMgA nadInA utsava, gaMgA-dazaharA (saMjJA.) (ra) Azvina sudi dasamane sarasvatI ane durgAnA utsava, vijayAdazamI, daserA. (saMjJA.) daza(-sa)-hAthiyuM jae 'dasa-hAthiyuM.' giridazA zrI. [saM.] sthiti, hAlata, avasthA, 'sTeiTa.' (2) graheA vagerenI jIvana upara manAtI sArI mAThI asara. (3) (lA.) paDatI-sthiti. [. UThavI (rU.pra.) avadazA zarU thavI. UtaravI (rU.pra.) avadazAnA samaya pUrA thavA. . karavI (rU.pra.) mAThI dazAmAM nAkhavuM. . karavI (2.pra.) sArI ke mAThI dazAnA divasa AvavA, 7 esavI (eNsavI) (rU.pra.) paDI dazA zarU thavI dazA (-sA) strI. [saM. vAgha > prA. vasAha puM.] hiMduomAM maraNathI dasame divase karavAmAM AvatA zraddhavidhi. [. karavI, sarAvavI (rU.pra.) dasamA divasanuM zrAddhakarma karavuM] dazA (sA) jue paisA,nai, [samUha dazAkSarI zrI, [sa. vaMza + akSara + Eta. pra.] dasa akSarena dazAnana vi., puM. [saM. TrA + AnanI ja 'deza-mukha.' (saMjJA.) dazAparAdhika chuM. [sa,] peAtAnI hadamAM thatA dasa sudhInA eka vyaktinA thayelA aparAdhAnuM kAma calAvanAra adhikArI dazAbdI strI. [sa, TUrA + r + ta.pra.] dasa varSanA samUha. (2) dasa vaSaeN pUrAM thatAM UjavAtA utsava dazAvatAra puM., kha.va. [saM. TvA + mavatAra] viSNunA matsya karma varAha narasiMha vAmana parazurAma rAma balarAma ane kaki e dasa avatAra. (purANa ) dazAvatArI strI. [+]. ''ta pra.] dasa dasa pAnAM UtaravAnI gaMjIfAMnI eka ramata ke dazAvatAranAM pattAMnI ramata mukhya dazA-viparyaya, dazA-viparyAsa puM. [saM.] dazAnuM UlaTuM thaI javuM e, kamanasIbI thavI e, mAThI dazA thavAnI kriyA dazAvizeSa puM. [saM.] eka kAI khAsa paristhiti dazA(-sA)-vIzI(-sI) strI. [jae 'dazAO' + vazI,A'] (lA.) e nAmanI bALakAnI eka ramata dazAzvamedha puM. [saM. TUrA + azrvamedha] e nAmanA kAzI prayAga vagere sthaLAnA gaMgA nadInA eka ghATa. (saMjJA.) [(saMjJA.) dazAsya vi., puM. [saM. vaijJa + mANya ] jue 'deza-mukha.' dazAha puM. [saM. TUrA + mahat,saM.] dasameA-divasa. (2) dasamA divasanA maraNa pAmelA pAchaLanA zrAddhavidhi, dasamuM dazAhIna vi. [saM.] nabaLI hAlatanuM, duHkhI sthitinuM dazAnika vi. saM. vairA + mAni] dasa divasane lagatuM, dasa divasa saMbaMdhI 1130 'drazana-paMkti.' daza(-sa)-pagI vi., strI., na. [jae daza+,-sa' + 'paga' + gu. I' ta.pra.], daza-padI vi., strI, na. [rsa., puM.] dasa pagavALuM (eka dariyAI prANI), 'kaeNTala-kriza' daza-pUrvI vi., [sa., puM,] daza pUrva graMyAnA abhyAsI. (jaina) daza-bhuja vi. [saM.] (lA.) dasa bAjuevALuM (AkRti, AkAra) dazama+ vi. [saM.] dasanI saMkhyAe paheAMceluM, dasamuM. (2) puM. bhAgavata purANanA khar skaMdhamAMnA dasame keMdha. (saMjJA.) dazama+ (-mya) jae 'sama.' uparanuM adITha chidra dazamadvAra na. [saM.] zarIramAMnuM dasamuM dvAra, brahmaravra, tALavAnuM daza-mAnya vi. [saM.] garbhamAM dasa mahinA raheluM dazamAMza (dazamAza) puM. [saM. DharAma + aMra] isameA bhAga dazamI zrI. [saM.] hiMdu mahinAnAM beu pakhavADiyAMenI dasamI tithi. (saMjJA.) dazamI jue 'dasamI.' daza-mukha vi., puM. [saM.] jue 'dazAnana'-dazAsya,' dasa meDhAMvALe rAvaNa. (saMjJA.) dazamuM jue 'dasamuM,' [jAtanAM mULiyAM. (vaidyaka. daza-mula(-La) na., kha.va. [saM.] auSadha tarIke vaparAtAM dasa daza(-sa)-meDha dazya-, -ca) puM. [jue daza,-sara' + 'meADavuM.] dizAomAM bhrAMta citte AmathI tema mADhuM pheravyA karavAnI sthiti. (2) (lA.) vi. diDha, (3) gabharAyeluM daza-ratnI srI. [saM yatni dvArA] maThI vALelA hAtha dazaratha paM. [saM.] paurANika kathAnusAra bhagavAna rAmacaMdranA pitA. (saMjJA) [eka pakSI, rAkI, 'nAiTa-jAra' dazarathiyuM na. [saM. harAya + gu. 'thayuM' ta. pra.] (lA.) e nAmanuM daza(-ze,-se)rA jae 'dasarA.' [avadha daza-rAtra na. [saM.] dasa rAtrie samaha, dasa rAtrienA dazalakSaNaka vi. [saM.] dhRti kSamA krama asteya zauca iMdriyanigraha buddhi vidyA satya ane krodha evA dasa dharmAvALuM _2010_04 dazAMga (dazA) vi. saM. tarA + ma] dasa aMgeAvALuM, dasa padArthAnuM baneluM (kavAtha pa vagere) dazAMzula (dazAjhula) vi. [saM. varA + a5] dasa AMga Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dazAMza 1131 dasta-darAjI LAMnA mApanuM, dasa AMgaLanuM pahoMceluM, dazamuM. (2) na, juo "dazAha(2).' dazAMza (dazAza) 5. [saM. TrA-+ ] jemAM dasa bhAga paDe dasa-meTa (dasya.) jao "daza-meDa." che tevI sthiti, dasa dasane hisAbe thatI gaNatarI, dasa(serA puM, ba, 1. [saM. rAha>prA. strI.] simala." (ga.) jao "dazaharA.' jina, dazavAluM dazAMza- cina (dazAza) na. [+saM.] dasa bhAga batAvavA dasavAla na. hiMduomAM lagna pachI AThame divase apAtuM vaparAtuM be ke vacce thatuM ".' TapakuM, simala poInTa'- dasa-roriyA, dasorI strI, nara chuM. jio dasa"+ usimala sAIna." (ga) "zera' + gu. IyuM'. 'I'-'' ta...] dasa zeranuM vajaniyuM dazAMza-paddhati (dazAza) strI. [saM] dasa dasanA bhAga paDe dasa-hAthiyuM na. jio "dasa + 'hAtha"+ gu, "chayuM ta..] e prakAranI rIta, simala sisTama.' (ga) (lA.) mastakapadI saMghanuM eka prANI, rikavaDa" dazAMza apUrNAMka (dazAza apUrNa) chuM. [saM.] jenA chedamAM dasA' ja dazA.' 10 athavA dasano koI ghAta hoya te apUrNa ka, dasAra puM, ba.va. [saM. ag-rANiIya nuM TakuM rUpa, 7-rA. Desimala kekazana." (ga.). prA. A.sA. nuM parivartana] vaNika vageremAM nAnI zAkhAne dazAMza-biMdu (dazAza-bindu) na [+ , .] juo dazAMza- samUha (saMjJA) cihna." dasa-vIzI,sI juo "dazA-vazI." daziyuM juo "dasiyuM." dasi-joyuM na. saM. DharA)prA. yasa + gu. "ta.pra.] dasa dazI" strI. [saM.] kapaDAMmAMnI AMtarI divasane samUha. (2) hiMduomAM lagna pachI varane kanyAnA dazI e " sI." mAvatarane tyAM dasa divasa laI javAno ane rAkhavAne dazI-vIzI e dasa-vIsI." samaya. (3) navA dasa paisAno sikko. [caravA javuM darza (ze, se)da (-gha) jue "dasaM." (2. pra.) tAjA paraNelA vare sAsare dasa divasa rahevA javuM]. daze -ze, seydI jue "dadI.' dasI . [saM. surAmA , 33 + gu. "I' te pra.] dasa daro-serA jue "sarA.' varSanA samaya, dAyake ['dazA-vIsI." daze--saiyuM juo sivuM.' dasa-vIsI strI. [o "dasI' + "vIsI.] juo daze diza jao "dase-dila." dasaeN(-sa, zuM ze)da (-2) strI, jio "dasa. dvArA] daze(se)dI juo saMdI." dasamAM bhAga dazeriyuM, dazerI sI., re dhuM. jio "daza-zeriye- dasU-se, zuM ze'dI . jio "da(-)4' + gu. daza-zerI,'-uracAraNa-lAghava.] jue "dasa-zeriyA' vagere. "I' ta. pra.] dasame bhAga levAne haka dharAvanAra vahIvaMcA, dasa ja e daza 1 bhATa-bAreTa dasa (sva) e "daza.' dasema mya) e, "dasama.' dasa-kaThaNa jue "daza-uThaNa." daseTa-zerA e dasara." [pAnuM, dase dasaka na. jio "dazaka' + gu. 'DuM' svArthe ta. pra.] dasa dasele pu. jio dasa' kAra.] dasa dANAvALuM gaMjIphAnuM samUha. (2) dAyake, dasa [ karavA (rU.pra.) sahI karavI] dasa-zi,-zaM)yuM na. jio "dasiyuM.'] jue "dasiyuM(1-2). dasakata puM, ba.va. [3. dakha ] hastAkSara, dakata, dastaka dase-disa(-za) (-tha,sya) kri.vi. [sa. rAhu-rAhu> dasakata-zikSaka . [+saM.] hastAkSara ghaMTAvanAra zikSaka, ma,gu. ]i dase dizAmAM [divasa darakata-zikSaka. daseTI puM. jio dasa' dvAra.] bALakanA janmathI dasame dasake ! [sa.rAva>"dasaka' atadabhava + gu. "e" vArthe daskata ja "dasakata--"dastaka.' ta.pra.] dasa varSe samUha, dAyake.(2) 10 vastuone samUha dasta . [phA.] hAtha. (2) kAca, kAnUna. (3) sattA, dasa-kheTuM "daza-beTuM." adhikAra. (4) jhADe. (5) julAba. (6) viSThA, maLa. dasa-jhaluM ja "daza-jhaluM.' [ Ava, 0 Utara, 0 tha (2. pra.) peTamAMthI apAna dasa-dariyA jao "daza-dariyA.' dvArA maLa nIkaLavo. 0 le (pra.) reca thavAnI davA levI] dasa-pagI jao "daza-pagI.' dastaka puM, ba.va. [phA. dasta-khat] juo "dasakata-"daskata.' dasakroI DuM siM DhIkArI strI. dasa gAune bhUbhAga] lA.) dasta-kalama vi. [ka. + ara.] kalamabAja, vidvAna amadAvAdanI dakSiNane e nAmane eka ja tAluke dastaka-zikSaka chuM. juo " dastaka' + saM.) akSare sudhAravA (saMjJA.) ghaMTavAnI pothI, "kepI-buka) dasa-sema () zrI. [sAmIprA. DhAma] hiMdu mahinA dastakAra vi. [ka] kArIgara enAM beu pakhavADiyAnI dasamI tithi, dazamI. (saMjJA) dastakArI strI, [.] kArIgarI, hunara dasamI (dayamI)DhI. dUdhamAM kaNaka bAMdhI karelI ghauMnI bhAkharI dasta-gIra vi. ki.] hAtha jhAlanAra sahAyaka [Azare ke roTalI dastagIrI strI. phi.] sahAya, Teke, madada. (2) Azraya, dasa vi. [sa. rAma->prA. pharamA-] dasanI saMkhyAe dasta-darAjI . [vA.] satAmaNI, pajavaNuM 2010_04 Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dasta-vyasta 132 dahADe dasta-bastA puM. [phA. asta ] sevaka, anucara, mekara daharAkAza na. [saM. sA2 + mArA puM] hRdayarUpI AkAza dasta-besI zrI. phi] hAthane cuMbana karavuM e davATa kuM. [ja "havuM' + gu. "ATa' kupra.] (lA.) bhAre dastamala na. bAja pakSInI eka jAta vinAza, saMhAra dastara-khAna na. phi.] bhejana levA mATe pAthareluM pAtharaNuM. daha6 a.ji. [saM. 26 tatsama] baLavuM. (2) sakri. bALavuM, (2) bhajanano thALa saLagAvavuM. dahANuM bhAve, karmaNi, kri. dahAvavuM che, sakri. daphatarAjI strI, ji e "dasta-darAja.'] jAo "dasta-darAjI.' dahATa (dA:Datha) zrI. jio "dahADavuM.'] revAne prabaLa (2) bIjAnI sImamAM sAparAdha praveza karavo e avAja, ArtanAda datAna na. [sA. strIone mAsika thatuM rajodarzana, rajava, dahANuM (daDavuM) a.ji. barADA pADavA. dahaTAvuM (daDAvuM) aTakAva, acAle bhAve, kri. dahAkAvavuM (daDAvavuM) ., sakri. dastAnA pu., ba.va, [kA. hAthanAM me beiDa-pena' dahAhA-vALI (dADAvALI) vistrI. [jae "dahADe' + gu. dastAnuM na, (kA. "dasta' dvArA. jhADe jhIlavAnuM vAsaNa, 'vALuM' ta,pra. + "I' strIpratyaya.] (lA.) garbhavatI, sagabha, dastAveja puM. phi. "dasta"+ "Aja'] leNa-deNa saMbaMdhI bhArevaDI cukI lakhANa, khata, IndumenTa.' (2) sarakArI kAmakAja vizenuM dahathi-vaiNa (dA:Diya(je)zya) strI. jio "dahADiyuM' + gu. lakhANu, "rekaeNDe." (3) koI paNa prasaMganuM lakhANamAM thanuM 'a(e)Na" strI pratyaya.] dahADiyAnI strI ke strI rojidAra e, "DokayumenTa, bIDa' dahADiyuM (dADiyuM) na. - j. jio "dahADe" gu. "thayuM" dastAveja-lekhaka ! [ + saM. ] khatapatra lakhI ApanAra, ta...] (lA) rojiMdAra, makara, hAyarDa lebara bonDarAITara,' 'kaveyansara dahADiyaNa (dADiyezya) jue "dahADiyaNa." dastAvejI vi. [+ gu. 'I' ta.pra.] dastAvejane lagatuM. (2) dahADI' (dADI, strI, jio "dahADe" + gu. "I' ta.ka.] lakhANamAM saMgrahAI gayeluM, lekhI, DokayumenTarI' rAji 6 mahenatANuM, roja dastura chuM. [3. kAyadA, kAnUna, dhAre, niyama. (2) rIta- dahADI* (dADI) kri.vi. [ja "dahADe' + gu. I' sA. rivAja, cAla. (3) (lA.) karavere. (4) pArasIonI vi.nA arthane ta.,,, hakIkate ja.gu. DhihAra] darareja, dharma-kriyA karAvanAra gora, (saMjJA) (5) vahANamAM nAnA pratidina rijidI mArI saha mATe lAkaDAnA eka bhAga. (vahANa.) dahADI-pATI, DI (dA:DI . [jao "dahADI','dvibhava.] dastUra-56, 6 na. [+ saM. + gu. 'uM' svArtha ta. pra] dahADI duhADI (dA:DI dADI) ji.vi. [juo "dahADI,'. pArasIonuM gorapaduM dvirbhAva.] harahaMmeza, nitya nitya, roja roja dastUriye vi., pR. [+ gu. " yuM" ta.pra.] dalAla dahADuM (dA:DuM) . jio "dahADo' + gu. "u" ta.pra.] (lA.) dastUrI bI. phi.] dastUranA kAma badala maLatuM mahenatANuM. strIne acAlAne divasa, tratustrAvane divasa (2) sukhaDI, dakSiNA, dayuM. (3) bhathuM, vatana dahADe (dA:De) muM. si, vivasa->kADhITsa-+ gu. "DuM, dasto chuM. phi. dasta ] paththaranI yA lokhaMDa ke koI vAtanI svArthe ta.pra. ja.gu. "ghA'] divasane sUryaprakAzavALo parALa, batta. (2) covIsa kAgaLanI thokaDI, dhA bhAga. (2) divasa, (3) (lA.) maranAranI pAchaLa karavAmAM dazya 5. si.] ati prAcIna kALamAM gaNAyelI ApeMtara AvatI uttara kriyA. [rA kADhavA, hA nibhAvavA (rU.pra.) jAti ane ene puruSa, dAsa. (2) (lA.) cAra, luMTAre jematema karI divaso pasAra karavA. -hA khUTI javA, -&aa dasyatA, vRtti strI. siM] dasyunuM kArya vidhelA cheDA bharAI javA (ra.a.) mata najIka hovuM. -hA caha(8)vA darasI . lugaDAnA cheDethI kADhI nakhAya tevA vaNyA vagaranA (rU.pra.) garbha rahe.-rAnI cAla (-haya) (rU.pra.) grahoga. dase . jio "da dvArA.1 dasanI saMjJAna gaikAna pAna -DA paheAMcavA -pecavA) mudatamAM hajI bAkI rahevuM. dahaka a, kri. [saM. , dvArA] zarIranuM garama thaI javuM. purA karavA (rU.pra.) juo "dahADA kADhavA.' -hA bhAMgavA (2) saLagavuM. dahakAvuM bhAve., kri. dahakAvavuM che., sakri. (rU.pra.) divasa nakAmAM gALavA. -hA rahevA (revA) (rU.pra.) dahAkAvavuM, dahakAyuM juo "dahakavuM'mAM. sagarbhA thavuM. hA levA (rU.pra.) samaya lAgaze. -jA hevA dahaTAvavuM, dahaTAvuM (daDA-) e "dahADavuM'mAM. (rU.pra.) caDatIne samaya he . 0 Athama (rU.pra.) paDatI dahana kuM. [saM., katRvAcaka] (bALanAra) agni thavI, patana pAmavuM. 0 Ava (rU.pra.) taka maLavI, meka dahana na. [sa., kriyAvAcaka] baLavuM e, dAha, baLavA maLa, lAga Ava. 0 AvI rahe (-2 ) (rU.pra.) bALavAnI kriyA, "kambazvana' (a.tri.) AvI banavuM, du:khanA dahADA jevA. 0 uga, 0 UghaTo dahana-kriyA jI. [saM. baLavA-bALavAnI kriyA. (2) mahada (rU.pra.) suryodaya thaze. 0 UTha (rU.pra.) paDatI dazAmAM bALavAnI kriyA, agnisaMskAra kemezana' mukAvuM. 0 kare (rU.ma.) maraNa pAchaLa uttara-kriyA karavI. dahana-li, dahanIya vi. [saM.] baLavAnA svabhAvanuM, agninA 0 khUTa(rU.pra) kamanasIbI vahoravI. kheMcata-kheMcavo) sparzathI saLagI UThe tevuM, "kambabila' (a.tri.) (u.pra.) upavAsa karI nAkhavo. 0 caDa(-)te he (rU.pra.) dahara na. [saM] hRdayarUpI AkAza, dila. (2) naraka caDhatIne samaya hovo. 0caha(-) (rU.pra.) saryodayathI dahara* chuM. [ara. da2] jamAne. (2) jagata divasa AgaLa vadho. 7 jA (u.pra.) divasa pasAra thavuM 2010_04 Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dahADakADe 1133 daMgAra -vItavA. jAgave, kuLa (u.pra.) caDatI thavI. kapha daLakaNuM a.ji. [a] caLavuM, saLakanuM, lalacAyuM. daLakaNuM (rU.pra.) kamanasIbI zarU thavI. 1 rUTha (rU.pra.) kamanasIbI bhAve., kri. daLakAvavuM pre., sa.phrei. thavI. * vaTa (rU.pra.) garbha rahetAM raja:srAvane divasa khAlI daLakAvavuM, daLakAvuM e "daLakajmAM. ja. 0 vaLa (rU.pra.) bhAgyodaya thA. vAMke ho daLaNI strI. [saMhanA )prA.nimA] nAnI ghaMTI, ghaMTaDe (rU.pra) bhAgya anukuLa na hovuM. sikaMdara tho (sika- daLaNuM ma. jio "daLavuM' + gu. "aNuM" ku.pra.] daLavAnI dara-) (rU.pra.) bhAgyodaya tho] kriyA. (2) daLavAne padArtha. [NuM daLavAM (rU.pra.) sakhata dahADe-dahADe (dA:-) puM. jio "dahADe' + nirarthaka zabda prayatna karI peSaNa meLavavuM. 0 karavuM (rU.pra.) daLavA mATe "dahADo , dahADe pANI (dADe-) na. jio "dahADo'+ anAjane cokhkhuM karavuM paNa.1 (lA,) maraNa pAchaLanI uttara-kriyAnuM zrAddha temaja da(-dA)Ladara na. [saM. DhAridrAja.gu.dira) e "dALadara." brahma-bhajana-jJAti-bhejana daLa-dAra vi. [juo "daLa' + phA. pratyaya.] jADA tharanuM, dahAvavuM, dahAvuM juo "dahajmAM. daLavALuM jio "daridra.' dahiyaMka paM. siM, DharA> prA. ra3, dvArA] dasame hisso daLa(nI)darI, daLadrI vi. [ja e "daLadara'+ gu. "I' ta...] dahivANa ( vANa) vi. bhAgyazALI, bhAgyavAna daLa-pati juo "dulapati." dahIM (daMDa) na. [va. saM. (svarAdi pratyaya pUrve vibhakti- daLa-pAMgaLuM vi. [o "daLa' + "pAMgaLuM.'] lakaranI atirU5) pai>prA. sardine sIdhe vikAsa] dUdha jamAvI zayatAne kAraNe pAMgaLuM banI gayeluM meLavAte ghaTTa padArtha, [0 khAIne AvavuM (rU.pra.) nirAMte daLa-baddha juo "dalabaddha.' AvavuM. 0mAM ne dudhamAM (rU.pra.) sAmasAmenA beu pakSamAM. daLa-bhaMjaNa (-bha>jaNa) kuM. [saM. 24-manana>mA. maMna] 0mUkIne cATavuM (rU.pra.) nakAmuM saMgharI rAkhavuM]. lakarane keDanAra mANasa. (2) (lA.) kapALamAMnA sapheda lAmAM dahIMno ghaDo ne-); 5. [+ jue "Do.] lA.) vacce kALA DAdhavALe apazukaniyALa cheDe ['daLAI.' ena ghena ne dahAnA De' nAmanI eka bAla-ramata daLavAI zrI. [jue "daLAvavuM' + gu. 'AI' kuma,] ja dahaDuM ( DuM) . [+. "DuM svArthe ta...] jao "dahIM.' daLa-vAdaLa na. [juo "daLa + 'vAdaLa.] vA dahIta(tha){ (9 :ta(tha)) na. [saM. Dhadhi-raMtara- dvArA prA. (2) (lA.) ghaNI bAbatonuM ekaThA thaI javApaNuM hatyA -] dahIMmAM coLIne nAkhelA roTalAnuM vAsaNa,dAtharuM daLavI chuM. saM. tarupati >mA. 4 senApati. (2) e dahacdhiyuM (6) vi. [ja e "dahIM' + 6 dha' + gu. " IyuM" nAmanI eka aTaka ane enA mANasa. (saMjJA.) ta...] (dahIM ane dUdha ema beumAM hAtha rAkhanAruM) sAma- daLavuM sa. kri. [saM. TrasTa dvArA AkhI vastu kaNa vagerene sAmenA beu pakSenI sAthe meLa rAkhanAruM ghaMTImAM nAkhI pIsavAM, leTa banAvo. (2) (lA.) nAza dahIM-1 (vaDuMna. jio "dahI' + "vaDuM.''] taLIne karo. [daLeluM daLavuM (rU.pra.) pharI pharI tenI te mahenata dahIMmAM AthI rAkheluM vaDuM karavI, piSTapeSaNa karavuM. daLI daLIne kulaDImAM (rU. pra.) dahILA (daLe) 5. jio "dahIM" dvArA.] kapAsanAM pAMdaDAM- bhAre mahenatane aMte niSphaLatA] daLaNuM karmaNi, kiM. mAM Avato dahIMnI tara jevA dekhAvane eka roga daLAvavuM , sa, kri. dahekavuM ( ka) jue "dahakavuM.' dahekAvuM (daMDakAvuM) bhAve, daLAI strI, daLAmaNa na, daLAmaNI strI. [ja daLavuM kri. dahekAvavuM (kAvavuM). pre., sa.ki. + gu. "AI'-AmaNa--AmaNuM' ku.pra.] daLavAnI kriyA. dahekAvavuM, dahekAvuM (kA-) jue "daheka"mAM. (2) daLAvavAnuM mahenatANuM daheja (daM ja) puM. [] paraNatI veLA kanyAne ApavAmAM daLAvavuM, daLAvuM juo "daLamAM. Avate dAya, deca daLI strI. jenAM be paDo vacce rU Una vagere bharyuM hoya ke dahena (daMDana) na. [. ] maraNa pAmelAne citA para rU ke Una jamAvIne karI hoya tevI ghoDAnA jinanI gAdI saLagAvavAnI kriyA, agni-saMskAra daLadara e "daLadara." daherA-vAsI (DA-vAsI) jue "derAvAsI." dodarI ja "daLadarI.' daheru (daM ru) e "deruM.' daMga (da) vi. phi. " daMne artha "vastuo paDatAM khaDadahezata (de:zata) strI. [ara. dahazat] dhAstI, bhaya, Dara, khaDATa thAya evuM che. e karatAM hiMmUDha saM. nuM lAiva bIka. [2AkhavI, lAgavI (rU.) bItA rahevuM] svAbhAvika, sara0 diMga.'] daMga, cakita, navAI pAmeluM, dahezata-khera (dai zata-) vi. [+ phA. pratyaya] DarapAka, bIkaNuM AvyuM daheDI (daMDI) strI, jio "dahIM' dvArA.] dahIM rAkhavAnI deNI daMgaDI aDhI. ghAsa vecavAnI bajAra, dhAsa-bajAra, khaDa-bajAra daheNI (de:NI) jue deNI.' daMgala (dala) na. [3] raNabhUmi, raNakSetra. (2).makalayuddhanuM daheNuM (de:NuM) e " dedANuM." [(3) jADhApaNuM, ghaTTapaNuM sthAna, akhADe. (3) yuddha, laDAI. (4) kustI. (5) (lA.) daLa' 'dala." (2) kaThoLanA dANAnuM dareka phADiyuM. samAja, jamAta [NIne sarasAmAna daLa ., na. ghauMnA loTane magadaLa daMgala-saMgala(dala-sala) na.[e "daMgala,'-dvibhava.] chAvadaLa-kaTaka juo "dala-kaTaka.' daMgA-khera, daMgA-bAja (da) vi. jio ge' + phA. 2010_04 Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daMgI 1134 dakiyuM sarakArI Upaja [nAmanI eka ramata pratyaya,], laiMgiyela vi. [jue 'haMge' + gu. * 'iyuM' + ela'daMDa-karAI (daNDa-) strI. [saM. + qA. kurui '] sAnI rakamanI ta.pra.] dage karanAra, kajiyA-khera, dhAMdhaliyuM daMgI (dagI) strI. ghAsanI gaMcha. (2) baMne bAju aNI-daMDa-phUdaDI (dA) strI. [saM. +jue phUdaDI."] (lA.) e vALA merAvALuM vahANa, (vahANu.) daMDha-hu (daNDa-) puM. [saM.] jue 'daMDa-pANi,' daMgA (gA) puM. [phrA. 'jaMgala" dvArA] jhaghaDo, tArAna, phitra, daMDa-beThaka (daNDa-baeNThaka) na., kha.va. [saM. + jae 'beThaka' strI.] akheDA. (ra) (lA.) chAvaNI. [. uThAvavA, macAvavA (rU.pra.) teAphAna karavuM, khaMDa karavuM] ['daMgA(1).' raMga-phisAda (daGgA) puM. [+jue 'phisAda.'] jue daDha (daNDa) puM. [x.] hAthamAM jhAlI zakAya tevA dAMDA, DAMga, (2) vetra, DI, lAkaDI. (3) (lA.) sA, zikSA. (4) sanna-zikSAnI mukarara thayelI rakama, 'phAina,''penalTI,'(5) eka jAtanI kasarata. (6) cAra hAthanI laMbAInuM mApa (jUnuM). [. ApavA (rU.pra.) sarjA karavI. (ra) sAnI rakama bharapAI karavI, 0 karavA (rU.pra.) santa karavI. 0 thA (rU.pra.) sanna thavI. chasarA (6.pra.) sajAnI rakama bharapAI karavI. * levA (rU.pra.) sAnI rakama vasala karavI.] daMDaka (daNDaka) puM. [saM.] sajja karanAra mAsa. (ra) leka sabhA-vidhAnasabhA vageremAM bahumatI pakSanA sabhyAne dAranAra pi' kasaratamAM daMDa pIlavAnI ane U-presa karavAnI kriyA daMDa-bhIti (daNDa-) strI. [saM] sajA thavAnA bhaya daMDha-muM (dRzya-muNDa) puM. [saM.] (keTalAMka tIrthAMmAM) Arthika bheTa levAnA ane mAthuM maMDavAnA rivAja, DeMDa-muMDa daMDa-caSTi (daNDa-) srI. [saM., samAnArtha zabdane samAsa ] lAkaDI, seTI daMDhakA (daNDakA) srI. [saM.] narmadA ane gedAvarI vaccenuM vizALa araNya, DAMganAM jaMgala, (saMjJA.) [kAyaDhA daMDa-kAnUna (daNDa-) puM. [saM, + jue 'kAna.'] keAjadArI daMDakAraNya (daNDakA-) na. [saM. GA + artha] jue 'daMDakA.' daMDha-grahaNa (da-) na. [saM.] lAkaDI pakaDavI e. (2) (lA.) saMnyAsa levA e. (3) sA tarIkenI rakama levI e daMDa-thAra (daNDa-vaeNAra) puM, [saM. + e thAra.'] eka jAtanI ['maeNjisTreTa' (da.bhA.) daMDha-dhara (daNDa) zuM. [saM.] mukaddamA calAvanAra nyAyAdhIza, daMDha-dhAraNa (daNDa-) na. [saM.] (lA.) saMnyAsa levA e daMna (daNDana) na. [saM.] sajA karavI e vanaspati daMDha-nAyaka (daNDa-) puM. [saM.] kATavALa ke peAlIsa khAtAnA vaDA amaladAra (janA samayanA eka hoddo) daMDa-nibaMdha (daNDa-nibandha) puM. [saM.] keAjadArI kAyadAne graMtha, 'pInala phADa' [vyavasthAnuM zAstra daMDa-nIti (daNDa-) strI, [sa.] rAjyazAsanamAM daMDa vagerenI daMDhanIya (daNDanIca) vi. [rsa,] sajja karAvAne pAtra daMDhanIya-tA (dRNvanIca-) strI. [saM.] sajja thavAnI pAtratA daMdra-nyAya (daNDa-) puM. [saM] meAjadArI rAhe adAlatamAM kAma calAvavuM e, abhiyAga, 'presikyuzana' daMDha-pANi (daNDa-) puM. [saM.] tenA hAthamAM daMDa dhAraNa karele heAya tevA AdamI, dvAra-pAla [(2) sakhata sarjA daMDha-pAZSya (daNDa-) na. [saM.] sajA karavAmAM thatA pakSapAta, daMDa-pAla (daNDa) puM. [saM.] nyAyAdhIza, 'jaja,' 'maeNjisTreiTa' daDha-pAzika (daNDa-) puM. [saM.] phAMsI devAnuM kAma karanAra sarakArI karmacArI daMDa-praNAma (daNDa-) puM. [saM.] lAkaDInI jema lAMbA paDI karavAmAM AvatA namaskAra, daMDavatpraNAma daDha-prahAra (daNDa-) puM. [saM.] iMDAnA mAra _2010_04 yAtrA (daNDa-) strI. [saM.] zatruonA parAbhava karavAne tyAM tyAM caDhAI laI javI e, vijaca-yAtrA daMDha-caya (daNDa-) vi. [saM.] sarjAne pAtra, daMDanIya daMDa-lekhana (daNDa) na. [saM.] sA tarIke vidyArthIne ApeluM lakhI lAvavAnuM kAma, impojhizana' daMDavata (daNDavata) na., a.na. [saM. vat anyanA nAma jevA prayAga], daMDavatpraNAma (daNDa-) puM., na., kha.va. [saM,, puM.] lAkaDInI jema UMdhA sUIne karavAmAM AvatA namaskAra, daMDa-praNAma daMDavuM (DavuM) sa. kri. [sa. 6-tatsama] sajA karavI, zikSA karavI, nasiyata karavI. (ra) Arthika sajja karavI. daDhAvuM (daNyAnuM) kamANa,kri. daMDhAvavuM (daNDAvavuM) pre.,sa,kri. daMDha-zakti (daDha-) srI. [saM] sanna karavAnI tAkAta, kAesena' (u.ke.) dUra-zAstra (daNDa-) na. [saM.] sajA karavAnuM zAstra, 'pInolojI' Ehasta (daDha) puM. [saM.] jae 'daMDa-pANi,' daMDA-tema puM. [jae 'daMDo' + 'tADavuM.'] (lA.) lAkaDIthI patAvelA jhaghaDA, (2) vi. daMDAne teDI nAkhe tevuM daMDA-ThaMDI (haDAdaNDI) strI. [saM.] lAkaDIonI mArakUTa, daMDAkhAjI daMDhA-bAja (daNDA-) vi, jie 'daMDA'+phA. pratyaya.] lAkaDI mAravAmAM kurALa dAbAjI (daNDA.) zrI.[+]. 'I' ta. pra.] sAmasAmI lAkaDIo mAravAnI kriyA, daMtAdaDI daDhA-kheDI (daNDA-) strI. [ jue 'hUMDI' + eDI.'] vacce bharAvelI paganI eDI darAyudha (daSThAyudha) na. [saM, 3 mAyu] yuddhamAM jatAM yeADhDhAe rAkhavAnuM te te hathiyAra (badhAM maLI 36 kaLyAM che.) daMDAvavuM, ThaMDANuM (daNDA-) jue 'ThaMDavuM' mAM. [ta, daMDAyeluM daDhita (daNDita) vi. [saM.] jene sajA karavAmAM AvI che IMDiyuM (daNDiyuM) vi. saM. zka + gu. yuM' ta.pra.] daMDha upara raheluM, eka dAMDAne AdhAre raheluM, ekadaMDiyuM daMDI (dalhI) vi., puM. [sa., puM.] (daMDadhArI) saMnyAsI, (2) e nAmanA eka prAcIna kavi ane kAvyazAstrI. (saMjJA.) daMDIkA (daNDIkA) puM. [saM. 3 dvArA gu.] nAnAA daMDA, aLiyA, (2) nagArAM vagADavAnI dAMDI uddhRta, dAMDa daMDIkuM (daNDIluM) vi. saM. TGa + gu. 'IluM' ta. pra.] (lA.) daDUkiyuM (daNDakiyuM) vi. [jue 'daMDaka' + gu. 'iyuM ' ta.pra.] Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1135 hAthamAM daMDakAvALuM TbaeNTana sthAnane lagatuM, daMtasthAnanuM, daMtya, "peleTala.' (vyA.) dako ( dako) pR. [saM. ie dvArA gu.] juo "daMDIkA(1), datAtha (dattAgra) na. [saM. + mau] te te dAMtanuM TIcakuM hare (daDa ro) 6. baTATA maracI vageremAM thato eka roga daMtAkIya (dantAgrIya) vi. [saM. surata + mauI] dAMtanI kaMDela (daDejya strI. gIlIdaMDAnI ramatamAM mApaNInI kriyAne aNIne lagatuM mATe vaparAto zabada (na.mA.) [lAkaDI ke nAnuM gADuM daMtAre chuM. [sa. tA-> prA. yaMtamAnama-, DhaMtArama:] daMDe (daNDa) ! [saM. 203va- prA. TUMkama-) jADI haMkI hAthIdAMtanuM kAma karanAra kArIgara, cuDagara ratha (da3) vi. [saM] jAo "daMDanIya.' daMtarmuda (datAbda) kuM. [sa. Treta + pravRDha dAMtanA pArAne data (data) chuM. [3] dAMta seje, avALamAM thayeluM gumaDuM jio "daMta-paMkti." daMtakathA (data) strI. [saM.] karNopakarNa kahevAtI cAlI daMtAvali, lI, Li, -LI strI, si. Tura + mAvalI ) AvatI lokavAyakA, jana-vArtA, kiMvadaMtI, anuti, "lIjanDa' daMtAsaLI (dattasaLI) strI. [saM. Tunta dvArA] daMtasaLanA daMtakathA-zAstra (datta) na. [saM.] daMtakathAo -lokavAyakAo. ghATanI eka chApa [bahAra nIkaLatA dAMtavALuM, daMtavuM anukRtione lagatI vidyA, "mAItholejI' (mana. rava.) daMtALa (danALa) vi. [saM. 2 + gu. "ALa ta. pra.] daMta-kSata (datta-) na. [saM.] dAMta besavAthI paDelA traNa daMtALa (dattALa) chuM. [juo sa. Trasa dvArA.) khetInuM traNa daMta-garagaDI (danta-) strI. [saM. + ja e "garagaDI."] dAMtAvALI pAMkhiyAM ke pAMca pAMkhiyAMvALuM eka ojAra. (2) haLa ke garagaDI, "koMga-hIla" daMtALane dAMte [(2) khaMpALI, dAMtI daMta-ghAta (data) chuM. [4.] juo "daMta-kSata.' daMtALI (danALI) . [saM. dvArA e "daMtALa." daMtacikitsA (danta-) strI. (saM.] dAMtanA roganI tapAsa daMtALuM (dattANuM) vi. jio "daMtALa' + gu. "huM" svArthe daMtadhAvana (datta-) na. [saM.] dAtaNa karavAnI kriyA. (2) ta...] juo "daMtavuM.' dAtaNa [ghareNuM, "eriMga' dati (dakti) chuM. [ saM. yati->prA. Dhatima. ] daMta-patra (danta-) na. siM. kAMsakI, dAMtiya. (2) kAnanuM dAMtiyo, kAMsakI (vagere). (2) khare daMtapaMkti (datva-pakti) zrI. [saM.] dAMtanI hAra daMtA' (danI) vi. saM., muM.] dAMtavALuM. (2) daMtasthAnIya. daMta-majA (danta) strI. [saM] dAMtane pakaDI rAkhanAra snAyu, (3) paM. hAthI [goTAnuM bI jivALuM [aSadhIya curNa, 'tha-pAuDara' detI (datI) strI. [sa, vaifh1>prA. ti] jamAladaMtamaMjana (danta-ma-jana) na. si.] dAMta sApha karavA mATenuM daMtA-bAja (datI. bAja) na. jio "daMtI' + phA] juo daMta-mUla(-La) (data-) na. [saM.] dAMtanuM mULa [nAnA dekhAtA dAMtavALuM daMta-roga (data-) puM. [saM.] dAMtane lagato roga, "pAyeriyA daMtura (dantura), rita vi. [] juo "daMtavuM." (2) nAnA daMtaga-zAstra (datta-) na. [saM.] dAMtanA rogane lagatI vidyA, datuM (danta) vi. [saM. rasa + gu. 'uM' ta...] juo "daMtavuM.' DenTisTrI' daMtUDI (daDuDi) sahI. si. dvArA gu.) nA nAme daMta-vastra (danta-) . [saM.] ATha akSarenA caraNavALo (bALakane te te) dAMta, nAno rUpALo dAMta, bALakane tA. anuSmaNa prakArane chaMda, (pi.) (2) kRSNanA samayane eka na phUTele te te dAMta tei te dAMta porANika rAjavI ke jene kRSNa mArelo (e "karUSa" dezane daMkUza(-sa),0La (tu- kuM. [saM. tara dvArA gu. hAthIne rAjA hato.) (saMjJA.) diMtareganuM vijJAna, DenTalajI' dati (dato) 5. siM.ta->prA. saMta-] (lA.) jAo daMta-vidyA (datta) adhI. siM] dAMtane lagatI vidyA, daMta-zAstra, "dAMti.' daMta-vidhi (danta-) puM. siM] jAo "daMta-roga.' daM taiyuM na. [saM. sutta dvArA gu] "dAMtiyuM.' daMtavizedhana (danta-) na. [saM.] dAMta sApha karavA e tpatti (dattopatti) strI. [saM. ta+ 3patti] dAMta daMta-vINa (danta) strI, [saM.] (lA.) rAte UMghamAM thatI dAMtanI UgavAnI kriyA kacakacATI [gayelA dAMtavALuM databheda (data-) . [saM. Dha +3y-meDha] dAMta phaTa e daMtavuM (da-navuM) vi. [saM. Dha ta dvArA gu.] bahAra nIkaLI datya (danya) vi. [4] dAMtane lagatuM. (2) daMta-sthAnamAMthI daMta-peina (data) na. [1] dAMta uparanuM dhaLuM paDa, "enemala belAtuM (vyaMjanomAM "ta-tha-da-dha-na' 'la' ane 'sa'). (vyA.) Kta-vaidya (datta) 5. saM.] dAMtanI davA karanAra ane dAMta daMtya-tAla (datya-) vi. [4] daMta-sthAna ane tAlu kADhI nAkhavAnuM kAma karanAra vaidya ke dAktara, 'DenTisTa sthAna beunI madadathI ucAratuM (u.ta. "ba"- '). (vyA.) daMta-zAstra (data-) na. [saM] jAo "daMta-vidhA.' daMtyIkaraNa (datya-) na. [saM.] bIjA varganA vyaMjanane datazAstrI (data) 5. [saM.] jao "daMta-dha.' daMtya varNa karavAnI kriyA (jemake "kayAM'nuM "cAM'), DenTadaMtazuddhi (datta) zrI. siM] dAMta sApha rAkhavAnI kriyA lijhezana.' (vyA.) daMta-zala(La) (datta-) na. [saM.] dAMtamAM thatuM kaLaNa daMtyochatha (datyauSThava) vi. sa. ragha + bauSTha daMtasthAna daMtasthAna (danta-) na. [saM.] dAMte AvyA che te sthAna, ane eSThasthAna beunI madadathI uccArAtuM (u.ta."va' ane peleTa." (vyA.) aMgrejI - pherma vagere tatsama zabdamAM ".). (vyA.) daMtasthAnI (hana-) vi. [saM., SJ, -nIya vi. [saM.] daMta- daMpUTa (dasa) . eka prakAranuM bhAre avAjavALuM vAjiMtra 2010_04 daMtI. Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 1136 dAgI daMduDI (daDi) strI. jio "dUDI.] juo "daDI." nAma-mogala bAdazAha zAha Alamane e nAmane eka daMduDI (daDi) strI. jio "daMda] bALakanI vadhI paDelI umarAva, e IjiptamAMthI ghauMnI eka jAta lAvela + gu. daMda, kAtaDI ['daDo." "I' ta.pra.] (lA) khAsa karI amadAvAda jillAnA daMdu-doDe (dandu-doDe) . jio "daDe."] jao bhAla-vistAramAM thatA (ghau) daMpatI (dampatI) na., ba,va, [sa, 5, .iva.] jAya-pati, dAU(u)dI vi.['dAUda'vyaktivAcaka muslima nAma + gu. "I' patnI-pati, dhaNiyANI ane dhaNI, pati-patnInuM joDuM ta..] muslima ziyA vahorAonA e saMjJA dharAvatuM. daMpatI-jIvana (dampatI-) na. [4] pati-patnI tarIkenuM joDAyeluM (2) jao "dAudakhAnI jIvana, ghara-saMsAra dAkatara puM, strI. e. DokaTa2] jue " DeTara." daMpatI-haka(ka) (dampatI-) 5. [+ juo 'haka,-."] pati- dAkatarI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] dAktarane lagatuM, dAktarane patnI tarIkenA saha-jIvanano ekabIjAne adhikAra, " kempa- dhaMdhe, dAktaranI vighA, dAktaruM gala rAITa' dAkSAyaNI strI. [saM.] porANika mAnyatA pramANe dakSa prajAdaMbha (daSNa) . [saM.] khaTe DeLa, khoTo garva, khATuM patinI putrI umA (ziva-panI). (saMjJA.). abhimAna, DhAMgI vartAva. [2 khelavo, 0 2ma (rU. pra.) dakSiNa0 vi. [saM.] (lA.) bhArata-varSanA mahArASTra karNATaka daMbhI vartana karavuM, kheTa DeLa karo] AMdha kerala ane tAmilanADu e dakSiNanA pradezone lagatuM, daMbhaka (dalmaka) vi. saM.], dabhiyuM (dabhiyuM) vi. [sa. dakSiNanA pradezanuM, dakSiNa dezamAM rahenAruM Tram + gu. "' ta.pra.], daMbhI (dakSI) vi. [saM., ] dAkSiNya, dAsya na. [4] dakSatA, caturAI, kauzala, hezidaMbha karanAra, DoLI cArI, DahApaNa, zivalI, "zailendrI' (ba.ka.ThA) daMza (daza) 5. [saM] vIMchI ke sarpa jevAM prANIonuM karaDavuM dAkhaDe pu. zrama, mahenata e, DaMkha. (2) (lA.) sAmAnA hRdayane khaTakyA kare tevI dAkhala kra. vi. [ara. dAkhila ] praveza karAveluM hoya ema lAgaNa, kIne dAkhalA-dalIla na., ba.va. jio "dAkhalo' + "dalIla."] zakazana-) (daza) . [saM.1 jheranI kothaLI daSTAMto sAthenI samarthaka rajuAta dezavuM (daza6) sa.ke. siM. arA-tatsama] daMra kara, DaMkhavuM, dAkhalo chuM. [ara. dAkhila] udAharaNa, dRSTAMta. (2) purAvA, karaDavuM (vIMchI-sarSa vagerenuM). bha, pha, mAM a.kra. je kartari pramANu, sarTiphikeTa." (3) namUnAne hisAba. [ 0 Apa, praga). daMzavuM (dazAvuM) karmaNi, kri. daMzAvavuM (dazAva- 0 deva (rU. pra.) daSTAMta batAvavuM. 0 kara, 0 gaNave 6) pre., sa. kri. (rU.pra.) gaNitane namunAne hisAba gaNA . 9 besa daMzAvavuM, dazAvuM (dazA-) juo "daMzavu'mAM. (-besa) (rU. pra.) dhaDo levAmAM Ave tevuM thayuM. 0 dazita (PSzita) vi. siM] jene kAMI karavuM che tevuM. (2) besAi (-besADavo) (rU.pra.) bIjAM dhaDe le tevuM na. daMza, DaMkha karI batAvavuM. (2) hisAbane meLa karavo. 0 maLaze daMzI (dezI) vi. si., S], zIluM vi. saM. TurI + gu. (rU.pra.) hisAbane meLa ke ukela Ava. 0 le (rU.pra.) IluM' ta..] (lA) daMzavALuM, kinnAkhera, jherIluM, DaMkhIluM pramANa-patra levuM. (2) dhaDo levo, bedha levo] daMzI (dazI) zrI. (saM.] eka jAtanI karaDatI mAkhI, kAMDara dAkhavavuM, dAkhaluM sa, ji. [saM. derA dhAtunA vikAsamAM prA. dRSTA (da) strI. siM] dADha. (2) (sarpa vagerene) jherI dAMta vavavava-] dekhADavuM, batAvavuM, kahevuM, jaNAvavuM daMsI (dasADA) . kapAsanA choDamAM thato eka kIDA dAga(gha) . [saM. DhAuM maDadAne agnidAha. [0 Apa, dA . [saM. phlAva> prA. DhAma-] dava, davAni, dAvAgni, 0 de (rU.pra.) ceha saLagAvavI) dAvAnaLa. [ lAga (rU.pra.) saLagI UThavuM. dAga(gha)* jae "DAgha.' [0 lAga (rU.pra.) kalaMka cATavuM] dAra chuM. [phA. dAva] lAga, meko, taka, (2) ramatamAM AvatA dAgaDha (Da) strI. [2vA. nagAruM, nebata vAre. [0 lAgave (rU. pra.) ramatamAM vAra maLyA pachI dAgaNI strI. [jue "dAgavuM' + gu. 'aNu' ku.pra. lajItI javuM] khANamAM saMbaMdha batAvatA AMka TAMkI batAvavAnuM kArca dAI(-ce) (-zya) strI. jio "dAI' + gu. "a- dAga-dAgIne puM. [ juo "dAgIne,'-parva be kRtiono (e) Na" ta.ka.], dayANI strI, [+ gu. "aNI' ta. pra.], dvirbhAva.] ghareNu-gAMThuM ane bIjI kiMmatI cIja-vastu, daradAI strI. jio "dAyA.] dhAva. (2) suyANI, suvAvaDa dAgIne karAvanArI dhaMdhAdAra strI, "miDa-vAIpha' dAgadojI zrI. marAmata, sudhArakAma, mArakAma e dAI vi. [. DhAghava>prA, yAda ] vArasAno bhAgIdAra dAgabA-bha) paM. bauddhadhamaonuM pUjAnuM sthAna, sta dAI puM. dharma-pracAraka, 'mizanarI' (mo.) | dagavavuM, dAgavuM sa. kri. [jao "dAga,'-nA.dhA.] saLagAvavuM, dAI duzamana vi, na, jio "dAI' + dudhamana."] vArasAne baLatuM karavuM, paTAvavuM, cetAvavuM bhAgIdAra zatrurUpa mANasa dAgavuM? sa.ji. jio "DAgha, -nA. dhA.] nizAna karavAM dAuDI strI, dAsI, nokaraDI, cAkaraDI (khAsa karI rojameLa-khAtAvahImAM saMdarbha lakhyA pachI) dAU(-9)dakhAnI vi. ['dAudakhAna' vyaktivAcaka muslima dAgI juo "DAdhI.' 2010_04 Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAgInA khAtu 113s. dA(94)havuM dagInA-khAtuM na. [o "dAgIne' + "khAtuM.'] dAgInA dAdATa chuM. jio "doTa+ravA.] DarAmaNInA zabda, rAkhavAnuM sthaLa. (2) cepaDAmAM lakhelAM dAgInAnAM kharIda- dhamakI, DAre, DAra-DapaTa vecANanI khAtAvahImAMnI noMdha dATaNa na. jio "dATavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] dATavAnuM kAma dAgIne puM. alaMkAra, ghareNuM. (2) kiMmatavALe mAla-sAmAna . jio [dATavuM' + gu. "aNuM" ka. pra.] dATaNa. pratyeka naMga (aMgata ke vepArI prakAranAM poTalAM gAMsaDA (2) DhAMkavAnuM kaI paNa sAdhana. (3) bArasAkhanI upara gAMsaDI peTIo vagere praka) pATaDe (lAkaDAne ke paththarane). (sthApatya.) da 9 (phaya) strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta dATavuM sakri(khADAmAM nAkhI enA upara mATI dhULa kastara dAgha jao daga. vagere nAkhI) DhAMkI devuM. (2) (lA.) dhamakAvavuM, dATI ApavI. dAgha juo "dAga-dhaDAdha.' daTAvuM karmaNi, ji. daTAvavuM che., sa. kri. dAghAMjali (dAdhAMjali sI. jio "dAgha + saM. maLachi dATI strI. jio "dATavuM' gu. 'I' ku.pra.] (lA.) dhamakI, puM.] agnidAha vakhate ApavAmAM Avate pANIne be. DarAmaNa, bhaya, damadATI, DATI (2) (lA.) ramazAnamAM zeka batAvatAM kahevAtAM vacana dATo chuM. jio "dATavuM + gu. "e" ka. pra.] (lA.) DA, dAru puM, ba.va. jio "dAdA' + 'jI' = "dAdAjI'nuM lAiva Dage. (2) damadATI, DATI, dhamakI, DarAmaNI. [0 de, pitA ke vaDIlanuM kAThI rAjapUta vageremAMnuM saMbodhana 0mAra (.pra) lUgaDA vagerene ce kANAmAM bharAvo. dAjha (jhaya) strI. jio "dAjhavuM.'] agni ke garama tAtA (2) baMdha karavuM] padAthenI (cAmaDI para) baLavAnI asara thavI ke nizAnI - dATavuM-sArtha vi. jio "dATavuM' + gu. 'yuM' bha. kRpaDavI. (2) kherAkane baLelo bhAga. (3) (lA.) lAgI . dvibhava.) jamInamAM dATeluM (dhana vagere), DATayuM-sATayuM (4) IrSA, adekhAI. (5) zatrutA, vira, kI.[0 AvavI dADama (dADama) na. si. TADhama] mevAnuM eka phaLa, anAra (rU.pra.) gusse thavo, khunnasa bharAvuM. 0 (-)lavavI dAma-kaLI (dADama) strI. [+juo "kaLI.] dADamanuM phaLa (- lavavI) (rU.pra.) Thapako ApI pitAnA manane zAMta na thAya e pahelAM ene DeDa [ta.pra.) dADamanuM jhADa karavuM. 0 kADhavI (rU.pra.) krodhane kAraNe kharAba viNa kahevAM. dAmaDI (dAyamaDI) strI. (juo "dADamI' + gu. 'De' svArthe 0 ca8-4)vI (rU.pra.) bhAre gura thA.0 dharAvavI(rU. pra.) dADamiyuM (dAthamij) vi. [ja e "dADhama'+ gu. "iyuM" ta.pra.] lAgaNI hovI. - baLavuM (dAjhaye) (rU.pra.) IrSyA ke gussAne dADhamane lagatuM. (2) dADamanA bInA raMganuM anubhava karavo (jAta upara)]. dAmiyA (dADaya-) kuM. jio dAhamiyuM.'] dADamanA bInA raMga na. jio "dAjhavuM' + gu. "aNuM kriyAvAcaka ka. pra.] jevA rasavALI kerI ApatA AMbAnI navasArI taraphanI eka jAta dAjhavAnI sthiti ke kriyA [dajhADe tevuM dAmI ( dAmI) strI. [saM. DhAmA prA. DhAmamA] dAjhaNa vi. jio "dAjhavuM' + gu. "aNuM kartA vAcaka ku.pra.] dADamanuM jhADa. (2) (lA.) kaMDhI bheMsa dAjhavuM a. kri. [saM. DhaDha->prA. drazna-] agninI ke garama dA(-)Dha strI, [sa, vaiSNa> DhA] mANasa DhAra vagerenA padArthanI (cAmaDI pa2) asara thavI tema enuM nizAna paDavuM. meDhAmAMnAM beu paDakhAMnA cAvavAnA meTA dAMta. [0 AvavI (2) agnithI padArthane baLavAnI asara thavI. (3) (lA.) (rU. pra.) dADha UgavI, peDhAmAMthI dADha phUTI nIkaLavo. lAga thavI, anukaMpA thavI. (4) IrSyAe bharAvuM. (5) 0 gaLavI, saLakalI (rU. pra.) khAvAnI lAlasA thavI. zatrutAne haiyAmAM anubhava kara. [dAjhathA para hAma 0 gaLI thavI (rU.pra.) miSTAnna khAvuM. 0 pedhavI (rU. pra.) (ra.a.) eka duHkhamAM bIjA duHkhane umere]. dajhAvuM bhAve, lAlaca vadhavI. 0 phUTavI (u. pra.) peDhAmAMthI dADhanuM mathALuM kiM. dajhADavuM che., sa. kri. dekhAtuM thayuM. 0mAM kAMkare (rU.pra.) naDe te zatru0mAM dajhiyuM vi. jio "dAjha' + gu. "yuM' ta.ka.] jemAM dAjha ghAlavuM, 0mAM rAkhavuM, 0mAM levuM (2. pra.) meLavavA lAlasA paDI che tevuM (dhI vagere). (2) nA khetara ke bIDane saLa- karavI. (2) kenAthI sapaDAvavA vicAravuM ke sANasAmAM levuM. gAvI kheDavA lAyaka karelI jamIna mAMthI bolavuM (u. pra.) sAmAne cIDavavA ke kaTAkSamAM dAjhIluM vi. [ja e "dAjha' + gu. "IluM' ta...] (lA.) dAjhe bolavuM. he lAgavuM, -Dhe vaLagavuM (rU.pra.) svAda lAgavo, bharAyeluM, rIse bharAyeluM. (2) ISyae saLagatuM, lIluM, khAvAnuM gamavuM] khArIluM dA(hA)DhamAM vina., ba.va. (juo "dA' + gu. "kuM ta..) daDavuM sa. sa. jio "dAjha' dvArA. manamAM dAjha rAkhavI. dADhane svAda dharAvatAM. (2) sumarAe eka khijavaNuM (2) (lA.)icchA pUrNa karavA talasavuM. (3) kAmAtura thavuM. dA(rA)DhavANa (-zya) strI. kaLiyuM hAMkatAM vacce rahetI (4) ati saMbhega karo khAlI jagyA dATa . jio "dATavuM.] (lA.) gajaba, nAza, khuvArI, darA)(-DhA) rakhI vi, strI. juo "dADha +"za ghANa, nukasAna, DATa. (2) taTe, khoTa. [0 vaLa (rU.pra.) gu. 'uM' ku.pra. + "I' apratyaya.] avALu, pA. (2) dADhI bhAre nukasAnI thavI, phanAphAtiyA thavuM. 0 vALA (u.pra.) AgaLa thatuM eka jAtanuM gumaDuM bhAre muzkelImAM nAkhavuM, nakhkhoda vALI. dA(-)DhavuM sa. kri. jio dADha,'-nA.dhA.] (lA.) caMgamAM dATa vi. dhaNuM, khUba, DATa ("madhu dATa' evo mAtra praga) kahevuM, kaTAkSamAM belavuM, marmabharyA bAla kahevA 2010_04 Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dA(-DA)-vAdiyuM 1138 dANe-dUNI dA (-)-savAdiyuM vi. jio "dADha' + "savAdiyuM.'] svAda- ugharAvanAra kArakuna vALuM, khAvAnI lAlasAvALuM, savAdiyuM, svAdiyuM dANa-lIlA juo "dAna-lIlA' kira, kasTamsa" da(-)hA-rakhI ja dAha-2khI." dANa-vere chuM. [o "dANa" + "vere.'] jakAtane lagata da(hA)hiyALa vi., pR. jio "dADha' + gu. "iyuM' + dANa-sukhaDI strI, jio "dANa" + gu. sukhaDI,'] kheDuta ALa' ta,pra.] dADhImAM vALa UgatA hovAnI nizAnIe) pAsethI utpanane lagatA levAto viro puruSa, marada, adamI dANa-dANa kri. vi. jio "dANe," -dvirbhAva) kaNe kaNa daK-kA)DhI strI. jio "dADha' + gu. "u" ta... + "I' judo paDI jAya ema, veraNa-cheraNa, chinnabhinna apratyaya.] nIcalA jaDabAnA traNe bAjunA bhAga. (2) dANA-dAra vi. [juo "da"+A. pratyaya.] dANe paDayo hoya e bhAga upara UgatA vALa. [e hAtha nA(-nAM)kha, tevuM, kaNadAra (magajanA lADu, paDA vageremAM) 0mAM hAtha ghAla, khaMjeLavI (-kha-joLavI) (u.pra.) dANA-pIka strI.huM na., dANu-bajAra, dANa-mArakeTa, khuzAmata karavo. 0 karavI (rU.pra.) dADhInA vALa atrethI dANu mArkeTa sTI., na. ni. [ja "hA "+ "pITha - utAravA. 0nI dADhI ne sAvaraNanI sAvaraNI pIThuM'-bajAra'-mArakeTa'-mArkeTa.'] jyAM chaTaka ke jaththAbaMdha (rU. pra.) eka ja vastunA aneka kAmamAM upayoga karavo rIte anAja vecAtuM hoya tevI bajAra, kaNapITha e. 0 phaTavI (rU. pra.) dADhInA vALa UgatA thavA. (2) dANA-lAkha sI. jio "dANe"+ "lAkha.'] pIpaLAnI javAnI AvavI. 0 mAge che (2.pra) zikSA ke nukasAnIne kaNadAra sakI lAkha pAtra che. 0 rAkhavI (rU.pra) hajAmata na karAvavo, 0 revI dANA-sa(-se) (21) sI, jio "dA' + "sa(e)ra.']. (rU.pra.) hajAmata karavI, vatuM karavuM] magiyA pArAonI eka mALA (gaLAnuM ghareNuM). (2) eka dA(-)DhI-muM vi. jio "dADhI"+ "maMDa6 + gu. "u" jAtanI DAMgara ki. pra] (la.) chetaranAru dANiyuM na. [ja e "dANe"+ gu. "iyuM" ta. pra.] aDadhuM dA(rA)DhI-vALA vi, pR. [o "dAdI' + gu. vALuM anAja ane aDadhAM retarAMvALuM DhoranuM khANa. (2) guvAranuM ta.pra.] (lA.) vRddha puruSa gatara. (3) kAMThalA para cAMdI vagere dhAtunA maNakA cADI dA(-)huM na. jio "dADhI'+gu. "u' svArthe ta. pra.) banAvelI paheravAnI caDI. (4) saubhAgyavatIne kaMThamAM dADhI uparanA vALano jatho. (2) (lA.) kAcA kUvA uparanA paheravAnuM eka ghareNuM ['dANa.?' maMDANanAM UbhAM be lAkaDAMomAMnuM te te. (3) haLanI kezane dANiyA' kuM. [jue "dANa' + gu. 'iyuM" ta. pra.] jAo sarakhI rAkhavA nakhAtA lAkaDAnA be TukaDAomAM te te dANiyAra chuM. [jao "dANa' + gu. I" ta. pra.], dANI TukaDe [gumaDuM chuM. [juo "dANa" + gu. 'I' ta. pra.] dANa-jakAta vasula da(-)(-)DI strI. jio "dADha' dvArA.] dADhI upara thatuM karanAra adhikArI da(rA) muM. jio "dAtuM.'] leDhiyAmAM nAkhelA lAkaDAne dANIgara na. [jao "dANa" dvArA] (lA.) karaja, kaNa TukaDe. (2) belI, kariyuM, 2paTe dANe-dANa kri. vi. jio "dANe,-dvibhava.] jAo "dANAdA(rA)DhADI juo "dADI.' [nIcaluM jaDabuM dANa-dANe-dANa.' (jADhoDuM na. jio "dA dvArA. ghAsa khAnArAM pazuonuM dANe 5. [phA, dAnaha 1 anAjane kaNa. (2) (lA.) anAja dANa na. [saM. TrAna] (lA.) jakAta, "koi,' 'Tola' nA kaNa jevo koI paNa goLa AkAra. (3) segaTAM dANa [pha. dAna] ramavAnI mATI keDI, dANiye ane evI ramatamAMne sagAM pAsA koDAM vagerene paDato dANuna) ki.vi. jio "dAva.'] vAre, kero. (enI AMka. [Na utAravA (rU. pra.) vaLagADa jevAmAM vyakti pa pahelI' bIjI' trIjI' vagere rIte strI jevuM rUpa uparathI dANAnI mUThI pheravI bIjI bAju rAkhavA. traNa dekhAya che, paNa e strI. nathI; e ja, gu. nA ane vikAsa jovarAvavA, Na dekhADavA (rU. pra.) evI rIte utArelA che, mArI uparanI peThe.) [to sAMkaDe mArga dANA bhUvA pAse gaNAvI phaLa jANavA prayatna karo. -Na dANa-ghATI strI. [jao "dANa" + 'ghATI.'] dANa levAtuM hoya jevA (u.pra.) ema utArelA dANA gaNI jovA. aNu dANa-gheTAmaNuM strI. jio "dANa' dvArA meTI kaDIo vALA (rU.pra.) vaLagaNa jevA vyakti uparathI dANA laI khakhaLAvI jamIna upara nAkhI dAva nakkI karavAnI kriyA utAravA. 0 cAMpI , 0 dAbI je (rU.pra.) sAmAnuM dANacokI (-cakI) strI, [juo "dANa" + 'cokI.'] jyAM hRdaya samajhavA prayatna karavo. 0pA (rU. pra.) magaja sarakArI jakAta vasUla karAya che te sthAna, "kasTamsa spoTa' mehanathALa vagerene loTa sekatAM kaNa pADavA. 0 bhara dANa-cera . jio "dANa" + cera.'] dANacorI karanAra, (rU. pra.) anAja bharI rAkhavAnI mesamamAM dANA sAphasUpha sarakArI jagAta chupAvI TALanAra, buTalegara, mazkara' karI maI koThIo vageremAM saMgrahavA, anAja saMgharavuM. dANa-cArI strI, jio "dANa"+ "cerI."] videzathI ke 9 vaLavo (rU. pra.) siddhi meLavI] ['dANa-dANa." anya prAMtamAMthI gupta rIte mAla-sAmAna vagere lAvI dANe-dANa ki. vi. jio TANe,'-rbhAiva.] ja enI kAyadesara ApavAnI jakAta na ApavI e, magaliMga dANedaNI na., ba.va. [ja e "hANe,'-rbhAivavaparAzanuM dA-dAra vi, puM. jio "dANa" + phA. pratyaya.] dANa badhA prakAranuM anAja, ana-sAmagrI 2010_04 Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jANe-pANI 1139 dAdImA jANe-pANu na. jio "dA" "pANI.'] (lA.) ana- (2) (lA.) vi. oladeluM, DhaMga vinAnuM jaLa, aMjaLa, sthAnanI leNAdeNI dAriyuM na. jio "dAtharuM' + gu. "IyuM" ta.pra.) jAo "dAtharuM." dANA-vATa . jio "hANe' + "vATavuM' + gu. "o ku.pra.] dAtharI strI, jio "dAtharuM + gu. "I' strIpratyaya.] nAnuM (lA) vaTAI javuM e, khuvAra thaI javuM e, kacaraghANa dAtharuM. [0 caDa(-4)-vI (rU.pra.) maDhe aNagame ane roSa dAta (tya) strI. jae "dAMta. dekhAvA dA.ta. kri. vi. dAkhalA tarIkenuM TUMkuM rUpa, "I.jI. dAtharuM na. [de. prA. Tutharama.] dhAtanI tAMsaLIthI jarA meTuM dAtaNa na. [ sa. 7-vAvana>prA. yaMtaLa] jae daMta- mATInuM vAsaNa. [0 caha(8)vuM (rU.pra.) maDhe aNagame ane dhAvana. (2) daMtadhAvanamAM vaparAtI bAvaLa vagerenI chaDIne roSa batAvavA] kaTake. [0 karavuM (rU. pra.) dAtaNathI dAMta ghasavA. 0nI dAthare chuM. [ja e "dAtharuM.'](kAMIka aNagamAthI) maTuM hAtharuM cIrIe tevuM (rU.pra.) taddana bhUkhyuM hovuM. nI dIvI dAda sI. [] phariyAdane nyAya meLavavAnI yAcanA. (2) je (rU.pra.) kheTane, lADakavAya. sAva dAtaNa (u. pra.) InsApha, nyAya, " risponsa." (3) (lA.) vevAIvelAM temaja hINuM, halakaTa (na.mA.)] [karI kegaLA karavA e DhelI vasavAyAMne apAtI utsAhabheTa. (4) rAhata, dAtaNa-pANI na, ba va. [ja dAtaNa" + "pANI."] dAtaNa rilIpha." [0 ApavI, devI (rU.pra.) phariyAda sAMbhaLavI. dAtaNa-bha(-bhe) (-zya) kri. vi. [+jue "bharavuM.'] mAtra (2) nyAya Apa. 0 mAgavI (rU. pra.) nyAya mAgavo. dAtaNa karyuM hoya ema [pratyaya.] dAtaNiyAnI strI ke sAMbhaLavI (rU.pra.) phariyAda dhyAnamAM levI. 0 maLavI dAtaNavALI vi, strI. [ juo "dAtaNavALo' + gu. I' (ra.a.) nyAya maLa. 0 meLavavI (rU.pra.) nyAya meLavavo] dAtaNa-vALe vi, . jio "dAtaNa + gu "vALuM' ta pra."] dAda-kAga kuM. [dAda' + jue "kAga.'] (lA) e nAmanuM dAtaNa vecavAno dhaMdho karanAra mANasa (gujarAtamAM moTe bhAge eka pakSI vAparI kAma dhaMdhe), dAtaNiye dAda-khAha vi. phi.] dAda mAganAra dAtaNiyAM na, ba.va, jio "dAtaNuM' + gu, "iyuM' svArthe dAdakhAlI strI. [+gu. "I' ta. pra] nyAya meLavavA mATenI [ta.pra.] dAtaNa. (padyamAM) arajI | [Apa e dAtaNiye vi., pR. [jao "dAtaNuM' + gu. "IyuM" ta. pra.] dAda-vAhI strI, ki.] nyAya Apavo e, InsApha dAtaNa vecanAro mANasa, dAtaNavALe dAda-gara vi. [phA.] dAdane nyAya ApanAra dAtaNe-dAtaNa kri. vi. jio "dAtaNa,"-dvibhava.] mAtra dAda-phariyAda strI. phi.] nyAya mATenI araja dAtaNabhara, dAtaNa sivAya pachInuM kAMI paNa na karyuM hoya ema dAdara' chuM. [de. prA. 31] pahoLAM paganI sauDa, dAdaro dAtarA-pere puM. jio "dAtaraDuM' + "vere."] ghAsa kApanAra dAdara* strI. [sa. 9dra dvArA) darAja, dhAdara (eka carmaroga) mANasa upara dAtaraDuM vAparavA mATe kara [dAtaraDuM dAdara-bArI strI. [ja e "dAdara" + "bArI." dAdarA uparanuM dAtaraDI akI. jio "dAtaraDuM' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnuM mALe javAnuM bAruM ane uparathI vasAtuM yA kheMcI dAtaraDI-kuMbhI (-kumbhI) strI, [ + ja "kuMbhI.'] (lA.) vasAtuM bAraNuM, 'nAnuM bAraNuM [nAmane eka choDa zikhara uparane karakariyAMvALA AkAra, Amalaka. (sthApatya) dAdarI . [jao "dAdare"+ gu. I ' srIpratyaya] e dAtaraDuM na. si. tAtra a. tadabhava "dAtara' + gu. "huM dAdara na. kAMkarA ane paththaravALI ratamaDA raMganI jamIna svArthe te, pra.] ghAsa kApavAnuM goLAkAra pAnAnI aMdaranA dAdaro chuM. jio "dAdara" gu. "e' svArthe ta..] juo vaLAMTanI bAjue dhAravALuM hAthAvALuM ojAra dAdara.' (2) mALa. (3) e nAmane eka tAla, hIcanA dAtagya vi. sa.] devA gya, ApavA pAtra, deya tAla. (saMgIta, [paththara. (sthApatya.) dAtA vivuM. [saM., pR.], 02 vi., . siM. DhAMta2: 5. vi, dAdalI strI. devAlayanA dhUmanI aMdara ghATavALe gaLAI ne ba.va. dvArA ApanAra, denAra, (2) dAna denAra bakSisa dAdavuM vi. jio "dAdu' nAmane madhyakAlIna eka saMta + karanAra [...] dAtArapaNuM, udAratA gu. "u' svArthe ta.ka.] (lA.) udAra, dAtAra dAtAra-vaTa (-2), 1 TI strI. [o "dAtAra"+ gu. "vaTa dAdAgIrI strI, jio "dAda'+ phA. gIra' pra. + gu. 'I' dAtArI strI. [o "dAtAra' + gu. 'I' ta.pra.] dAtArapaNuM, ta.pra] (lA.) guMDAgIrI, guMDAzAhI, baLajabarI, jabaradastI sakhIpaNuM jio "dAtA." dAdA-ja puM, ba.va. [ o "dAda"+ "jI"] bApane bApa, dAtArI vi, jio "dAtAra' + gu. 'I' svArthe ta. pra.] pitAmaha (mAnArthe). (2) koI paNa vRddha mANasa dAtAlI strI. lIlAza bhAratI eka e nAmanI mAchalInI jAta dAdAra . [3] nyAya ApanAra paramezvara dAnatA strI., -- na. [sa.] dAtApaNuM, udAratA dAdI' strI. [juo "dAdo' + gu. 'I' strI pratyaya.] dAdAnI dAteDe muM. jio "dAtaraDuM.'] e dAtaraDuM." patnI, pitAmahI, bApanI mAtA [karanAra dAtrA ! halesAMvALo mANasa. (vahANa.) dAdI vi. [jao "dAda' + gu. "I' ta. pra.] dAda phariyAda dArI vi., strI. [4] juo dAtA'-dAtA strI dAdI-jI na, ba.. [juo "dAdI"+ "jI....] (mAnArthe dAdI. dAtharAdasa(-za,se, zema(-mya) strI. [ja e bAtharuM' + "dasa (2) patine patnInI ane patnIne patinI dAdI (za, se, ze)ma.'] (lA.) bhAdaravA sudi dasama. (saMjJA dAdImA na., ba.va.[ja o "dAdI' + "mA.'] juo "dAdI." 2010_04 Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAdu-paMtha 1140 dAnIza-maMda (mAnArthe). (2) koI paNa vRddha strI pArakAnAM hita mATe dAna karavAno dharma dAdu-paMtha (5) puM. ['dAdu' nAmane eka madhyakAlIna saMta dAna-patra kuM. siM, na,] dAnanI vigata ApatuM lakhANa, + ja "paMtha".] dAdue calAvele ke enA ziSyoe calA- bakSisa-patra. (2) o "dAna-zAsana." vile eka jJAnamArgIya hiMdu saMpradAya. (saMjJA.) dAna-parvaNI strI. siM] dAna devA mATe nakkI gaNele uttama dAdupaMthI (-pathI) vi. [+ gu. "I' ta...] dAdu saMpradAyanuM divasa liAyaka (vyakti) anuyAyI ane e saMpradAyane lagatuM dAna-pAtra vi. [sa, na.] dAna apAvAne yogya, dAnane dAdura DuM. [saM. sukuMdaprA . 365] deDake, maMDUka dAna-prApti strI. siM] dAna meLavavAnI kriyA dAduruM na. siM. ->prA. DhArama] deDakuM (sarvasAmAnya) dAnaskUla(La) na. [] dAna ApyAnuM phaLa ke pariNAma dAde muM. bApano bApa, pitAmaha. (2) (lA.) guMDe dAna-buddhi sI. siM] satata dAna ApavAnuM mAnasika valaNa dAde pu. chavaDAnA karaDathI UpaDI AvatuM DhImaNe dAna-mUDI sakI. jio "dAna' + "mUDI.] dAnanI rakama dAdA-baLiyuM dAdhA-banyuM vi. jio "dAdhu + "baLavuM' + bhU. dAna-pezya vi. [sa.] jAo "dana pAtra." ka. "chayuM-"huM" ka.] (lA.) manamAM ne manamAM saLagI uTheluM. dAnava ! [1] paurANika mAnyatA pramANe kacepa prajA(2) (lA.) ardha-dagdha, gAMDivuM. (3) raDatI suratavALuM. (4) patithI enI patnI danumAM thayela vaMzane puruSa (enA adekhuM uparathI denA zatruo tarIke gaNAyelo varga) (saMjJA.) dAdhAra-ri)gAI (-28-2) I) strI. jio "dAdhAraM(-riM) dAnava-guru chuM. [4] dAnavonA guru manAyelA zukrAcArya guM' + gu. "AI' ta.ka.] dAdhAriMgApaNuM, doMgAI dAna-vaSa vi. [saMj.] dAnanI varSA varasAvanAra, vipula dAdhAra-riMguM (-28-ri) guM) vi. tophAnI ane jI pramANamAM satata dAna ApanAra dAdhAMjali (dAdhAjali) strI. jio "dIdhuM + sa. ahi dAnavI strI. (saM.) dAnava varganI strI, (saMjJA.) ] maraNa pAmelAMnI pAchaLa apAtuM pANI (dhArmika kriyA) dAnavIra vi. saM. vAnarva + gu, Ita..] dAnane lagatuM. dAdhIca vi. siM.] dadhIci RSine lagatuM. (2) dadhIci getramAM (2) dAnava-svabhAvanuM janameluM (eka avaTaMka bAdAmAM ). (saMjJA.) dAnavIra siM. dvAna-pafa>. vALavavuM, pachI > thaye]. dAI vi. si. Sava- prA. TuMba-], dAjheluM, baLeluM. (2) dAna denAra, dAtAra puruSa, "philaeNpisTa' (lA.) manamAM ane manamAM saLagI UTheluM ('dAdhavuM svataMtra dAnavIra puM, [sa.] dAna ApavAmAM prabaLa vRtti dharAvanAra kriyArUpa jANItuM nathI.) dAna-vRtti strI. [4] juo "dAna-buddhi." dAna na. siM] ApavuM-devuM e. (2) kheriyata. (3) bakSisa, dAnaveya puM. [saM.) e "dAnava." bheTa, InAma, (4) sakhAvata, 'beniphekazana" (5) hAthInAM dAnavedra (dAnavendra) puM. [sa. hAnava + ] dAnamAM zreSThalamaNAmAMthI jharato rasa. [0 ApavuM, 0 karavuM (rU. pra) 1. prahalAda, 2. balirAjA (enI karelI goThavaNa dharmanI ke pyAnI buddhithI vastu ke nANAM vagerenuM dAna karavuM. dAna-vyavasthA sI. [saM.] kevI rIte dAna ApavuM joIe 0 levuM (rU.pra.) ApelI kheriyata svIkAravI. (2) maMtra- dAna-zakti strI. [4] dAna ApavAnuM baLa, udAratA dIkSA levI] dAna-zAlA(-LA) strI. [saM.] jayAM rahIne dAna apAtAM hoya dAna juo "dANI, tevuM sthAna | [ApavAnI TevavALuM dAna-karma na. [saM] dAna ApavAnuM kAma dAna-zAlI(-LI) vi. siM, ], dAna-zIla vi. saM.] dAnata jI. [ara. diyAna ] manamAM rahelI cokkasa prakAranI dAnazIlatA strI. [saM] satata dAna ApavAnI vRtti vRtti (e sArI paNa hoya, kharAba paNa.) [bagaDhavI dAna-ra vi. [saM.] dAna devAnI taka jhaDapI lenAra, moTuM dAnI (rU.pra.) bIjAnuM jhuMTavI levA ke kAMIka agya kAma karavA dAna-zaurya na. siM] dAnazUra hovApaNuM valaNa thavuM] dAnastAI strI. jio "dAnatuM'+gu. AI' ta. pra.]. dAna-thALiyuM na jio "dAna'+ "thALI' + gu. "iyuM" sArI dAnata. (2) DahApaNa, samajhadArI tapra] (lA) e nAmanI eka ramata (kaDI tarapha ramAtI) dAnatuM vi. [phA. dAnista] sArI dAnatavALuM, prAmANika. dAna dakSiNa strI, siM. sarve kaI garIba-gurabAne apAtI (2) DAhyuM, samay kheriyata ane brAhmaNe bhATe vagerene apAtI rokaDa rakama dAnAI strI. ki.] dAnApaNuM, DahApaNa (2) viveka (3) dAna-dAtA vi. siM, puM, paraMtu sa. mAM Avo samAsa (lA.) garva, ahaMkAra, (4) zANuM hovAne DoLa mAnya nathI.] dAna denAra dAdhikArI,dAnAdhyakSa chuM. [sa dvAna + dhArIyuM, adAkSa) dAna-dupaTa na. jio "dAna"+ "dupaTa.] leNI rakama jeTaluM sarakArI deNagI ApatA khAtAne mukhya amaladAra (A ja vyAja maLI zake evI vyavasthA ke vyavahAra hedo janA rAjavaMzamAM cAlu hata) [(ra) udAra dAna-daSTi strI. [saM] dAna devAnuM valaNa, dAna-vRtti dAnava vi. phA. "dAnA' dvAra] akkalavALuM, samajhadAra. dAna-deNagI sI. [jao "dAna' + deNagI.'] dAna ke bheTa- dAniyata sI. phi. "dAnA' dvArA] juo "dAnAI." rUpe kAMI ApavuM e dAniza strI. [.] DahApaNa, buddhi, samajha dAna-dharma chuM. [4] dAna ApI sArthakatA mAnavAnuM valaNa, dAniza-maMda (-manDa) vi. phi. DAhyuM, buddhivALuM, rAmajhadAra, 2010_04 Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAnizamaMdI 1141 samajha [DahApaNa, samajha dAnizamaMdI (-mandI) strI. [+ gu.M ' ta, pra.] buddhimattA, dAnI vi. [saM., puM.] jue dAtA.' jJAnIya vi. [saM.] dAnamAM ApavA lAyaka dAnesa(-za)rI puM. [saM. vArezvara > prA. Anesara + gu. 'I * ta. pra. thatAM >7 ane F>vikape raI] jae 'dAnavI'[(2) udAra, dukkuM dAnuM va. [aa. dAnA + gu, '*' svArthe ta.pra.] samajhu, DAhyuM. dAnA vi., puM. [jue 'dAnuM.'] samajhadAra, DAdho mANasa. (2) dAtAra.' udgAra mANasa dApuM na. [saM. hrAva + gu. 'uM' ta.pra.] hiMduemAM paraNAvanAra gArane paraNAvavA nimitte apAtI ha+-nI dakSiNA. (2) paMcamahAlanA bhIleAmAM vara taraphathI kanyAnA bApane apAtI rakama dADhe puM,, ba.va. kaMThA sApaNanuM rakSaNa karavA laTakAvavAmAM AvatA sIdarInA gaThThA, dhaphaThA. (vahANa,) dAkha puM. [jue 'dAkhavuM.'] dabANa. (2) kAbU. (3) (lA.) vajana, bhAra, beja, [. jamAvavA (rU.pra.) kAmAM rAkhavuM, sattA jamAvI. 0 dekhAyA (rU.pra.) sattAne Dara batAvave, * devA (rU.pra.)kAmAM rAkhavuM, aMkuza nIce rAkhavuM. 0 esAravA (-sADA) (3. pra.) dhAka pADavI, mAM rAkhavuM (rU. pra.) sattA nIce rAkhavuM. .mAM lAvavuM (rU.pra.) vaza rAkhavuM. mAM hAvuM (rU.pra.) vazamAM ke!vuM] dALa-keMdra (-kendra) [+saM.] jyAM samagra dabANa AvatuM hoya tevuM sthAna ke biMdu [chupAvI, dALI rAkhIne dAkhaDha-dIkhata kra. vi. [jue 'AkhavuM,'-DhirbhAva.] saMtADI, dAkhaDhavuM sa. kri. [jae dAkhavuM' + gu. Da' svArtha ta.pra.] dabAvIne khAvuM, vadhAre khAvuM [dAkhaDA jevuM baMdhiyAra dA(-DhA)baDhiyuM vi. [jae 'dA(-)khaDa' + gu. iyuM' ta.pra.] dAriyA vi., puM. kapAsanI eka jAta dA(-DhA)baDI strI. [jue 'dA(DA)aDo' + gu, 'I' strIpratyaya.] nAnA dAbaDA, DabbI, DAbalI dA(-DhA)bhaDA puM. [ara. dakhkhaha >dAbA+ gu. ''svArthe ta.pra.] dhAtu cAmaDuM plosTika ke lAkaDAnA DhAMkaNavALA geALa ke laMbaceArasa DabbA (paheALA beThA ghATaneA) dA(nA)khaNu na [jue 'dAkhavuM'+ gu. 'aNu' rR.pra.] khAve evuM zvera ke kriyA, dabANa. (2) chApelA kAgaLa dakhAva ... vAnuM sAdhana dA(nA)NiyuM [jue 'dA(DA)aNa' + gu. 'iyuM' ta.pra.] kAThI vagere uparanuM DhAMkaNa. (2) dAkhavA mATenuM vajana dA(-DhA)khaliyALa,-LuM vi. "e dA(DA)baliyuM' + gu. 'ALa'--chuM' ta.pra.] dabANa mATe spriMga ke kamAna hoya tevuM dAkha(pari)mApaka vi., na. [jue 'dAkha'+ saM.] bhAra dAminI ThAMsaune khAvuM. dAbI devuM (3.pra.) aTakAvavuM. dAbI rAkhavuM (3.pra.) chAnuM rAkhavuM] dabAvuM karmaNi., kri. dakhAvA(-2A)vavuM ke., sa. kri. dAkhistAna na. [phA.] nizALa, zALA vidyArthI, chAtra dAkhistAnI puM. [+]. 'I' ta.pra.] vidvAna, paMDita. (2) dAkheharI na. haLavA prakAranuM eka haLa dAkhA puM, jie dAkhavuM'+gu. '' rR. pra.] uparAupara ThAMsIne bharavuM e. (ra) chupAvavuM e. (3) kAcAM phaLa vagere pakavavA .jamInamAM dATavAnI kriyA. (4) (lA.) peTamAM acAne lIdhe thatA anAjanA jamAve. [. karavA (3.pra.) anAja ne dhULa ke rAkhamAM rAkhavuM] dAmeTA ja 'DAbeTA.ra dAla puM. [sa, mai>prA. ma] jue 'DAbha.' dAbaDI skrI. [jue 'dAbhaDA' + gu. ke eja mApavAnuM yaMtra, dabANa-mApaka dAkhalA puM., kha.va. AkhI kerInuM saMbhAra bharI karavAmAM AvatuM eka prakAranuM athANuM dAkhavuM sa.kri. (kaI paNa padArtha upara) vajana ApavuM, cAMpavuM. (ra) (lA.) aMkuzamAM rAkhavuM. (3) chAnuM rAkhavuM. [dAkhIne kahevuM (keMnuM) (rU.pra.) bhArapUrvaka kaheluM. dAkhAne khAvuM (1.pra.) _2010_04 I ' srIpratyaya.] ja 'DAbhaDI.' ['DAbhaDo.' dAbaDo puM. [jue 'dAbha' + gu. svArtha ta.pra.] jue dArbhALiyuM vi. [jae dAla' dvArA.] jae dAbheDiyuM.' (ra) (lA,) janasamahane naDanAruM halakuM mANasa dama na. [saM.] dAmaNuM. (2) DhAmaNa dAma puM. [saM. 6mma>prA. Tma, H] (e nAmanA sikkA parathI) paiseA, dhana, DhAlata. (2) mUlya, kiMmata, nyachAvara dAmaNa na. [saM. vAmana > prA. phAmaLa (de.prA.)] deraDuM. (2) jue 'DAmaNa,'(3) kAMDhAne baMdhAtuM majabUta deAraDuM. (vahANa.) (3) (lA.) DAbI bAju. (vahANa.) dAmaNu-neTa (nDaya) zrI. [jue 'dAmaNa' + 'cheDavuM.'] saDhanAM DhAraDAM che|DavAnI kriyA. (vahANa.) dAmaNu-tANu (Nya) strI. [jue 'dAmaNa' + 'tANavuM.'] saDhanAM kAraDAM tANavAnI kriyA. (vahANa,) dAmaNa-bhIra (-Da) zrI. [jae 'dAmaNa' + 'bhIDa.'] paraNanAra kanyAnuM mAthuM gUMthavAnI kriyA. (2) vahANane pavananI pAchaLa pheravavA sukAna pheravavAnI kriyA. (vahANa.) dAmaNI strI. jue 'dAmaNuM" + gu. 'I' skrIpratyaya.] (lA.) strIonA mAthAnI seMthI AgaLa baMdhAtuM eka ghareNuM, zIza-phUla dAmaNuM` na. [jue 'dAmaNa' + gu. '' svArthe ta. pra DhAraDuM. (2) reMTiyAnI Are AMdhavAnI dorI. (3) naitaruM dAmaNuM` vi. [. gu. 'dhAmaNuM`] 'dayAmaNuM,' dAma-dirama na., .va. [jue 'dAma' + 'dirama.'] nANAM, dhana, dolata [bevaDAM karAvIne levAM e dAma-658 puM. [jue 'dAmanai'+ 'dupaTa.'] dhIrelAM nANAM dAma-dhAma na., a. va. [jae dAmaOM' + saM.] paisA ane makAna-milakata dAmana na. [saM. vAmana, phA. dAmana ] aMgarakhAM vagerenI cALa. (2) cheDA, pAlava. [. abhaDAvavuM (2.5.) ziyaLanA bhaMga karavA] dAmana-gIra chuM. [phA.] (lA.) gunegAra, ArapI dAmanagIrI srI, [+ gu. I ' ta.pra.] insApha mATenI araja dAmAda puM. [phrA, sara0 saM. nAmaC] jamAI dAminI . [saM.] AkAzIya vIjaLI. (2) jue 'dAmaNI.' Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAmI 1142 dAmI vi. sameDiyuM, kharekhariyuM. [nuM (rU. pra.) samevaDhiyuM] [AvatA khAMcA dAsu na. kayArAmAM pANI jatuM karavA kinAranA ghADhavAmAM dAme dara puM. [saM. rUman + urra] bhagavAna bAlakRSNanuM eka nAma. (saMjJA.) Sittama mAsa. (saMjJA.) dAmedara-mAsa puM [saM.] hiMdu varSanA adhika mahine, puru dAmeAdararAya, 07 kuM., kha.va. [saM. + jue 'rAya.' + 'jI.'] jUnAgaDhanA dAmedarakuMDa uparanA maMdiranA adhiSThAtA daivacakrabhata viSNu. (saMjJA.) dAya puM. [saM] dAna, bheTa, bakSisa. (2) vArasAne hissedAra ke bhAga, vaDIleApArjita milakatanA bhAga -dAyaka vi. [rsa, samAsanA uttarapadamAM : 'sukhadAyaka,' 'AnaMda dAyaka' vagere] ApanAra dAya-kara puM, [sa.] vArasAgata maLelI saMpatti uparanA sarakArI verA varSanA samayanA gALe dAyakA suM. [rsa, TrA> prA. hU~ nA vikAsamAM] dasakeA, dasa dAya-krama huM. [saM] kramika vArase dAya-prata vi. [saM.] karajavALuM, devAdAra dAyane puM. [phA. 'daheja 'nA vikAsa] jue 'daheja.' dAyaNa jue 'dAyaNa.' dAya-baMdhu (-bandhu) puM. [a,] vArasAmAM bhAga paDAvanAra sage dAya-bhAga puM. [saM.] vArase maLavAnA ke maLatA hisse dAyabhAgI vi. [saM., puM.] sameAvata vArasa dAyarA-mala(-la) puM. [jae 'dAyarA' + 'mala,-la.'] (lA.) dAyare jamAvanAra gaDhavI ke lokagAyaka dAyI puM. [ara. dAcirat. jae 'DAyarA.'](mANaseAnA) samUha, samudAya. (2) gAmaDAMmAM cAre ke DelIe maLelA nAnA meTA darabAre ke paTeliyA vagerene samUha. (3) gaDhavI ke loka-gAyaka jyAM leAkasAhitya pIrasatA hoya tevA mAnava-samUha. [. jamAvavA (rU. pra.) dAyarAmAM lepkonI TheTha karAvavI] [maLatA hissA dAya-vibhAga puM. [rsa] vArasAnI milakatanA bhAgalAthI dAya-bAya (dAyam-bAyam ) kri, vi. [uM, 'dAhinA' + 'bAMyA' dvArA] jamaNe-DAbe dAyA strI. [phA dAyaha ] jue 'dAI, dAyAda puM. [saM.] aurasa putra, sagA putra. (ra) dattaka putra (hakIkate vArasAnA adhikAra dharAvatA 12 prakAranA putromAMnA koI paNa eka) dAyAdhikArI vi. [saM. TvAtha + aghiThArI puM.] vArasAnuM hakkadAra dAci-tra na. [saM.] (lA.) javAbadArI -dAyinI vi., strI. [saM., samAsanA uttarapadamAM : sukhadAyinI' 'AnaMdadAyi'nI] ApanAra (strI) dArUbaMdhI dAra-mahaNu na. [saM.] lagnamAM patnIne svIkAra, pANi-grahaNa dAraNa-karma na. [rsa,] cIravA-phADhavAnuM kAma dAyI vi. [saM., puM,] ApanAra. (2) (lA.) javAbadAra-vaLI samAsanA uttarapadamAM 'dAyaka' arthe : 'sukhadAyI', 'AnaMdadAyI' vagere) dAra vi. sudhara, 'sevanTa' dAyaka paM. [saM.] dIkarA, putra, vatsa dAra-karma na., dAra-kriyA . [saM.] lagna, vivAha _2010_04 dAratA puM. [saM. dvAra>= prA. vAra dvArA] khaMphUla nIce vahANamAM rakhAtuM kANuM. (vahANa.) (ra) dAratAnuM Rca. (vahANa.) dArapaNuM na.[jue 'dAra' + gu.'paNuM.'] sadhara-tA,'seAvansI' dAra-pariSaNa puM. [saM.] jae 'dAra-grahaNa.' dama na. dhruva-matsya, dhruva batAvanAra kAMTA, (vahANa.) dAra-saMgraha (-saphagraha) puM. [saM.] jae 'dAra-grahaNa.' dArA zrI. [saM. vAra huM., vArA: kha.va.] patnI, bhAryA zrI. [saM.] dIkarI, putrI dArita vi. [saM.] cIrI nAkheluM, phADI nAkheluM dAridra (-dratha) na. [saM.] daridrapaNuM dAridrI vi. [saM., puM.] jue 'daridra.' dAridraya jae 'dAridra.' [eka vela dAriyA-vela (--ya) strI, [uttarapada jaA 'vela.] e nAmanI dAriyA huM e nAmanA eka cheDa dAru na. [saM., puM.] vRkSa, jhADha dAruka huM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe zrIkRSNanA rathane sAradhi. (saMjJA.) [AkaruM dAruNa vi. [saM.] bhacAnaka, vikarALa, raudra, (2) tumula, dAruNu-tA. [x.] dAruNa devApaNuM dAru-yaMtra (-cantra) na. [saM.] lAkaDAnuM banAveluM phAI paNa yAMtrika sAdhana. (2) dArIthI lAkaDAnI pUtaLIone calAvavAnuM sAdhana [beThA cheDa dAru-haLadara strI. [saM. + jae haLadara.'] e nAmanA eka dArU puM. [.] madya, madirA, surA. (ra) baMdUka tApa phaeNTAkaDA vageremAM vaparAtA kALA raMganA tarata saLagI UThe tevA bhUkA, 'gana-pAuDara' dArU-kAma na. [+jue 'kAma.ra'] AtazabAjI dArU-khAnuM na. [+jue 'khAnuM.'] dArU banAvavAnuM kArakhAnuM. (2) (lA.) AtazabAjI dArU-gaDA yuM. [jae 'dArU' dvArA.] Ataza-khAjInI sAmagrI banAvanAra, kADhavAnA dArUnA phaTAkaDA vagere banAvanAra dArU-gaLA puM. [jae 'dArU' + 'gALavuM' + gu. 'e'phaeN. pra.] pIvAnA dArU gALavAnuM kAma karanAra, dArU banAvanAra mANasa dArU-gALaNI strI. [jae 'dArU' + gALavuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] pIvAnA dArU gALavAnI kriyA. (ra) (lA.) pIvAnA dArU vecavAnI jagyA ke dukAna (sarva-sAmagrI dArU-gALA puM, +ijue gALo.] baMdUka tApa vagerene mATenI dArUDiyA puM. [jae 'dArU' + gu. 'huM' svArthe + 'chayuM' ta.pra.] dArU pIvAnA vyasanI mANasa, 'DrankArDa' dArU-baMdhI dArUDI sI. e nAmanA eka DheDha. (2) eka e nAmanuM pakSI dArU-niSedha puM. [jue 'dArU' + sa.] dArU pIvAnI manAI, [karanAra, dArUbaMdhI karanAra dArU-niSedhaka vi. z2ie dArU' + saM.] dArU pIvAnI manAI dArU-pana na. [jue 'dArU' + saM.] dArU pIvAnI kriyA dArU-baMdhI (-bandhI) srI. [ jue 'dArU' + baMdhI.' jue 'dArU-niSedha,' Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAre-bAja 1143 dAzAjJa dArU-bAja vi. jio "dArU' + kA. pratyaya.] ja e dArUDiye. dAvadI strI. guladAvarIno choDa. (2) zevaMtIne chaTha dArUbAjI jI. [+ gu. 'I' te.pra.] dArU pIvAnI lata, dAva-peca che.. ba.va. jio "dAva'' + "peca.'] kustImAM zarAbarI levAtI yukti-prayukti. (2) (lA.) dAva-khela.' dArU-TIka . jio "dArU' dvArA.) pIvAnA dArUvALe padArtha dAvala na. siMdhanuM eka ja nagara. (saMjJA) [ nI jAtrA (2. pra.) dAreSaNa strI. [saM DhAra + [gn] patnI karavAnI IcchA kogaTa phero] dAre 5. mAI ke daDAne vAgela Teva ke uchALe dAvali chuM. [jao 'dAvala' + gu. "yuM' ta. pra. veDAnI dAge jao darage.' eka jAta. (2) (lA.) lucA, ThagAre dAre pagamana na. siM, yAra + 3pa-1mana] patnI sAthe saMbhoga dAvalI strI, [jao "dAvala' + gu. "'' ta. pra. + 'I' strIdAre pasaMgraha (saka graha) muM. [sa, TAra + 35-saMahyuM] lagna pratyaya.] dAvaliyA haiDAnI jAtanI mAdA karavAM e | [AdhAra dAvA-adhikArI vi., pR. jio 'dAva' + saM. puM.]. jyAM dAvo dAre gadAra chuM. ['dAra' nirarthaka + ja "madAra.'] madAra, 2ja karI zakAya tevI kacerIne mukhya amaladAra, leImsadarTa tha na. [sa.) daDhatA, majabUtI. (2) makkamapaNuM ophisara' dArzanika vi. [saM] daSTine viSaya baneluM, pratyakSa thayeluM. dAvA arajI strI, jio "dA' + "arajI.'] pitAne hakaka (2) darzana zAstrane lagatuM, meTAkrimikala,' 'philosophikala.' batAvavA mATe leNadAra upara adAlatamAM karavAmAM AvatI (3) darzanazAstranuM jJAna dharAvanAra, tatvajJa, "meTAphikrisTa, phariyAdane patra, phariyAda-nAmuM phisephara' [baneluM dAvA-kajiyA DuM, ba.va, [jao "dAvo'+ "kajiyo.'] leNadAskRtika (dASTrantika) vi. [saM] daSTAMtane lagatuM, daSTAMtarUpa dhAra upara haka mATenI phariyAda ane jhaghaDA dAla-gaMdhaka chuM. ['dAla' arthahIna + jue "gaMdhaka.] eka pra- dAvA-kAma na. jio "dA' + "kAma.'] dAvo noMdhAvavAnI kArane gaMdhaka kacerImAMnuM dAvAne lagatuM kAmakAja, "liTigezana" dAla-cIThI strI. e nAmanuM eka pakSI [vanaspati davA-kArakuna chuM. [o "do' + "kArakuna."] dAvo noMdhAto dAlacInI strI. [phA. dAnI] taja. (2) e nAmanI eka hoya te kacerIne kArakuna, "sveTalAka dAla-madha na. ['dAla' nirarthaka + ja madha ] madhanI eka dAvA-gIra vi. jio "dAvo' + phA.pratyaca.] haka mATe dAve jAta (2) ghara mAMheno cAka. (3) AMgaNuM karanAra mANasa, dAvAnuM phariyAdI, dAvAdAra, "kaleimanTa' dAlAna na. [phA] makAnamAM moTA oraDe, dIvAnakhAnuM, dAvAgni . saM. DhAva + ani] juo "dava." dAva chuM. [saM.] jao "dava.' dA-vAdaLa na. jio "dAkha+ vAdaLa,'] dAvAgninI mAphaka dAva* 5. [.] lAga, taka, moke, anukaLa vakhata. (2) AvI paDeluM vAdaLAMonuM tephAna, daLa-vAdaLa. (2) vAvAjhoDuM ramatamAM ke ghatamAM koI paNa jAtanI maLatI taka. (3) (lA) dAvA-dAra vi. jio "dAvo'phA. pratyaya.] jae dAvA-gIra." yukti, peca [0 Apo (u.ma) ramatamAM sAmAne ramavA dAvAdAvI strI. [ja e dAve,'-' dvirbhAva + gu. 'I' ta. pra.] devuM. 0 Ava (rU.pra.) ramatamAM vAre Avo. 0 khela, sAmasAmA dAvA karavA e 0rama (rU.pra.) ramata ramavI. (2) yukti ajamAvavI. dAvAnala(-La) chuM. [saM. sAva + ana] juo "dAvali '- dava. 0cUka (3 pra.) taka cAlI javI. * joIne segarI-DI) dAvApAtra vi. [ja "dA'+ sa., na.] dAvo karavAne mAravI (rU.pra.) lAga joIne kAma karavuM. 0 jevo (rU.pra.) yogya, ekazaneibala' lAga jevo. phAva (rU. pra.) yukti saphaLa thavI. mAM dAvA-madadanIza DuM. jio dAvo' + "madadanIza.'] dAvAnI AvavuM (rU.pra.) sakaMjAmAM AvavuM. 0le (rU.pra.) pitAnI kacerImAM sahAya karanAra vyakti, syuTa-esisTanTa" vAro levo] [dAvA, yukti, prayukti dAvuM sa. kri. 9prA. vArtA] pazu mAdAne pazu nara batAvavA, dAva-khela puM, ba. 1. [o "dAva' + saM.] (lA.) kAvA- davarAvavuM. davAvuM karmaNi, ke. davarAvavuM che.,sa.phri. dAva-gIra vi. [o "dAvo' + phA. pratyaya] dAvo karanAra, dAvo chuM. [ara. daavA] svAmIpaNuM, svAmitva, mAlikIhaka mAgatuM AvanAra, hakkadAra. (2) adAlatamAM mAga- hakka. (2) leNadAra upara pitAne haka batAvavA adAlatamAM NAno dAvo rajU karanAra karavAmAM AvatI phariyAda, "kyuTa." (3) (lA.) matAgraha, dAvaDI strI, choDane seTe, Ubho choDa. (2) joI mAphaka (4) 2, baLa, [0 karo (rU. pra.) hakka batAvavA. (2) paheravAnI phumatAMvALI derI pitAnA maMtavyane pramANita kahevuM. 0 kADhI nesta-nAkhavo dAva na. jio "dAva' + gu. huM svArthe ta..] dAvAni (rU.pra) adAlata taraphathI dAvAne asvIkAra karavo, adAlate dAva na. pANI kheMcavAne reTa dAva rada karavo. 0 cAla (rU.pra.) adAlatamAM hakaka-dAvAnA dAva na. mANasane samUha mukadame cAla] dAvata strI. [ara. daavat] bhejananuM netaruM. (2) netaruM dAmika vi. [sa.) e "dazAMza." ApI bhejananI karavAmAM AvatI gaThavaNI, goTha, dazarathi kuM. [saM.] dazarathanA putra rAma. (saMjJA.) mijabAnI dazaraNa vi., na. [sa.] >>vedanA samayanuM sudAsa nAmanA dAva-dadha vi. siM] dAvAgnithI baLeluM rAjavI sAmenuM dasa rAjAonuM eka yuddha 2010_04 Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAzarAtrika dAzarAtrika vi. [saM.] dasa rAtrione lagatuM dazANuM chuM. [saM.] e nAmanA prAcIna kALanA eka deza. (saMjJA) [janmela--zrIkRSNa. (saMjJA.) dAzA` puM. [sa.] yAdavenA eka dazArha nAmanA vaMzamAM dAzera* puM. [saM.] prAcIna kALamAM mALavAnA pradezanuM eka nAma. (saMjJA.) [mAravADI UMTa dAro(-se)ra puM. [saM. vAzera deza dvArA] UMTanI eka jAta, dAsa puM. [sa.] jue 'dasyu.' (ra) (lA.) sevaka, nAkara, cAkara, hatya dAsajana puM., na. [sa., puM.] jae 'dAsa(ra).' dAsa-tA zrI., *tra na. [saM.] dAsapaNuM. (2) gulAmI, gAlApA dAsa-patnI srI. [saM.] te+-raDI, cAkaraDI, dAsI dAsa-prathA strI. [saM.] pagAra ApyA sivAya gulAma tarIke mANasane rAkhavAnA rivAja, gulAmI prathA dAsa-bhAva huM. [saM.] sevaka tarIke heAvAnI lAgaNI. (ra) gulAmagIrI dAsalaDuM maiM. [jae 'dAsa' + 'la' + huM' svArthe ta.pra; ahIM 'dAsaDuM' thayA pachI 'la' maga.] dAsa. (padmamAM.) dAsAtaNu na. [saM. vAsa-vana> prA. aAH7La] dAsapaNuM dAsAnudAsa puM. [saM. vAsa + anu-vAsa] dAsaneA paNa dAsa, (2) (lA.) atyaMta namra sevaka dAsI zrI. [saM.] nAkara sa, nAkaraDI, cAkaraDI dAsI-jAyA puM. [saM. +jue 'jAyA.'] dAsIne putra dAsI-tva na. [saM.] dAsIpaNuM dAsI-putra, dAsI-suta puM. [saM] jue 'dAsI-jAyA.' dAsIpe puM. [saM. vAlI+gu. 'pe' ta.pra.] dAsIpaNuM .dAseya huM. [sa.] jue 'dAsI-AyA.' dAseyI strI, [saM.] jue 'dAsI.' dAsera jue 'dAzera.' dAse puM . [saM. vAsa+gu. 'puM' ta.pra.], -hyuM na, [saM. vAtta dvArA gu.] e 'dAsa-tA.' dAstAna na. [phrA.] meATI vArtAnuM pustaka. (2) kahANI, kathA, vAta. (3) hevAla 1144 dAsya na. [rsa.] dAsapaNuM, neAkarI. (2) gulAmI, geAlApaNuM, (3) navadhA bhaktimAMnA bhagavAnanI sevA karavAnA prakara dAsya-bhakti strI. [saM.] jue 'dAsya(3).' dAsya-vRtti strI. [saM.] gulAmI mAnasa dAha puM. [saM.] baLavuM-khALavuM e. (2) (lA.) baLatarA, mananA prabaLa kacavATa dAhaka vi. [saM.] bALI mUke tevuM, dAha karanAruM, saLagAvanAruM. (ra) (lA.) manane prabaLa duHkha ApanAruM dAhakatA zrI., tla na. [saM.] dAhakapaNuM [kArtha, DAdha dAha-karma na., dAha-kriyA zrI. [saM.] maDadAne saLagAvavAnuM dAha-cihna na. [saM.] dAjhI gayAnuM nizAna dAha-javara puM, [saM.] zarIramAM baLatarA utpanna thAya tevA eka tAva [saLagatuM, rakharakhatuM dAha-bharyuM vi. [saM. e + 'bharavuM' + gu. 'kuM' bhaTTa] UkaLatuM, dAha-bhUmi strI. [saM.] zmazAna _2010_04 si(-+i)ThA dAha-rAga puM. [saM.] zarIramAM baLatarA thayA karavAnuM darda dAha-zamana na. [saM] zarIramAMnI baLatarAnI zAMti dAha-zAmaka vi. [saM.] zarIramAM thatI baLatarA zamAvanAra dAhAtmaka vi. [saM. dAha + Atman + ] dAhaka guNavALuM dAhiSNu na. [saM, laiMkSiTM-> prA. DhAfiA-; ja gu,] jamaNuM dAhI vi. [saM., puM.] e dAhaka.' dAhya vi. [saM.] tarata saLagI UThe tevuM. (ra) khALavA jevuM dALa (bya) sI. de. prA. vAhI] kaThoLanA dANAnI be phADamAMnI dareka, kaDhALanA dANAnI aDadhI phADa. (2) evI dALanuM khanAveluM chUTA lacakA ke pravAhI pINuM. (3) IMDAnI jaradI. (4) (lA.) gaDhamaMDa para vaLatuM paDe. [. AravI (rU. pra.) AjIvikA calAvavI, 0 gaLavI (rU. pra.) icchA paripUrNa thavI. (ra) saphaLatA maLavI, cha caDha(-)vI (6.pra.) ekasAthe maLI jatuM. .dAjhavI (rU. pra.) mioja javA. 0 paraNAvavI (rU.pra.) dALamAM pANI umeravuM, 0mAM kALuM (3.pra.) bahAra na paDAya tevuM kalaMka, cAritryanI khAmI. (2) bhUlabhareluM kRtya] dALa-ceALuM (-cALuM) na. [jue 'dALa' + 'cALuM' (jue 'gharaceALuM' paNa.)] dALanA AkAranI chAMTavALuM ghara-cALuM dALa-DhokaLI zrI. [jue 'dALa' + 'DhokaLI.'] dALanuM pravAhI taiyAra karatAM emAM vesaNanI thApalI nAkhI banAvela khAdya dALadara na. [saM. vAci>= prA. DhAka nA sAdasye vAjidda] jue 'daLadara.' dALa(-Li)darI vi. [ja 'dALadara'+ gu. I' ta.pra.; 'Li' asalanA 'f' nA avazeSa.] jae daLadarI. dALa-bhAta (dAbya-) na., avajrae 'dALa' + 'bhAta.'] dALanuM pravAhI ane khAphelA ceAkhAnuM mizraNa dALabhAta-khAu (dAbya-) vi. [+ jae 'khAvuM' + gu. 'G" kR.pra.] (lA.) tAkAta vinAnuM. (2) khIkaNa ane sAva pecuM dALa-rITI (kAvya-) strI. [jae 'dALa' + hiM. 'reTI.'] (lA) AvikA dALidarI jae 'dALadI'-'daLadarI.' 0 dALiyA puM., kha.va. [daprA. mi-] (lA.) khAsa karI caNA zekIne pADelI dALa, DhAM vagaranA zekelA caNA, [0 karavA (rU.pra.) beAbarU karavuM, . khAvA,. phAkavA (rU.pra.) kAMI na vaLavuM, niSphaLa javuM. du:khanA dALiyA (3.pra.) atyaMta duHkhI dALiyA-bhAra vi. jae 'dALiyA,' ahIM 'dALiyA' e. va. + saM.] eka dALiyA jeTalA vajananuM. (2) (lA.) jarA jeTaluM, saheja [khAu.' dALiyuM vi. [jue 'dALiyA.'] (lA.) jae dALabhAtadALiyA puM. jue 'dALiyA,'] dALiyAnA eka kaNa ke phADha. (2) dALiyA taiyAra karanAra--bhADabhuMjo dALA puM. [jue 'dALa' + gu. 'e' ta.pra.] kaDhALane! bharaDA dALA-vATa puM. [jae 'dALA' +'vATanuM' + gu. 'e' kR.pra.] bharaDavuM ane vATI nAkhavuM e. (2) (lA.) khedAna-medAna, sarvanAza, veraNa-cheraNa dAM(-ti)ThA puM., kha.va., -mAM ta., kha.va. juA 'DhAThA,ThAM.' Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ #i(sl)DhiyAM da(-DhAM)ThiyAM na., kha.1. jue 'DhAThiyAM.' dAMDa. vi. [jue 'DhAMDa,^] (lA.) DaMDAthI ke dhAka-dhamakIthI kAma letAra ke vartanAra, naLuM, uddhata, dAdhAriMguM dara (-Datha) strI. jue 'DAM, ra] vajranAM be phADacAMma bheLAM karI jyAM sAMdheA karyAM hAya te UbheA bhAga, DAMDa TAMkI sI. jae 'DhAMDhakuM' + gu. 'I ' srIpratyaya.] tANAne kheMcavA mATe enI sAthe deraDuM khAMdhI zakAya e mATe tANAne cheDe rAkhelI lAkaDI, DAMDakI dAMkuM na. [jae 'DhAMDakuM,'] jue 'DAMDakuM,' dAMDhagAI, dAM, gI zrI. [jue 'dAMDa'dvArA.] jue dAMDAI.' dAM<-DhAM)DhaliyuM vi. [jaA 'dAMDaluM' + gu. "yuM' ta. pra.] da(-DhAM)liyA thAra (-thAra) puM. [ja 'hAMDaliyuM' + 'thaeNAra.'] cAranI DALIe nAnI DAMDalInA rUpamAM hoya che tevA eka cAra, kharasANI thAra [nAnI DAMkhaLI, DAMDalI, mAMDalI dAM(-DhAM)lI strI. [jue 'DhAMDaleA' + gu. 'I ' ta.pra.] DhALInI dAMlA huM. [saM. ph''> prA. OM's + gu. 'huM' svArthe ta. pra] DALInI jarA meTI DAMDalI. (2) dAMDA, hAthA, DAMDalA dAMDhavuM na. [saM. 3> prA. OMOM+gu. luM' svArthe ta.pra.] dAMDaluM. (2) DebhuM dAMDalIvALu dAM(-DhAM)DAI sI. [jue 'jue 'dAMDa' + gu. 'AI " ta. pra.] (lA.) daMDapaNuM, DhAMgAI, dAdhAriMgApaNuM. (2) dAdAgIrI dAMDiyA-rasa strI. [jae, 'dAMDiyA' + saM. rAkSa nuM lAdhava], dAMDhiyA-rAsa puM., kha.va. [+ saM.] aMne hAthamAM dAMrDiyA rAkhI ekabIjAnA dAMDiyA sAthe athaDAvI karavAmAM AvatuM samahanRtta, DADiyArasa dAMDhiyuM na. [saM. Oihh> prA. TUMTiyama] jue DAMDara.. 'dAMDI(3)'--dAMDa.2, (2) dAMDa kareluM lUgaDuM dAMDhiyA puM. jae'dAMrDiyuM.'] dAMDiyA-rasamAM khelanArAM hAthamAM rAkhe che te te nAnA ThaMDIkA, DhAMDhiyA. [yA UThavA (rU.pra.) mArAmArI thI] dAM(-DhAM)DI zrI. [rsa, fight > prA. himA] nAnA pAtaLA dAMDA ke daMDIkA (hAthA vagere aneka upayoga). (2) trAjavAnI DhAMDI. (3) jae hAMDa,OM' [. piTAvavI (rU. pra.) DhAla vagaDAvI jAherAta karavI, pITavA (rU.pra.) Dhola vagADI jAherAta karavI] dAMDIkUca sI. ['dAMDI' surata jillAnuM samudrakAMThAnuM eka gAma +jue 'kuca.'] dAMDI nAmanA gAma sudhI I.sa. 1930 nI mIThAnA kAyadA-bhaMga mATe ma.gAMdhIjIe amadAvAdanA satyAgrahAzramathI sAthIDhArA sAthe karelI kaca dAMDI-gara puM. [jue 'dAMDI' + phrA. pratyaya.] Dhola upara jAs rAtanI DAMDI pITanAra, DhaMDherA pInAra DAMDIgara dAMDI-mAra vi. [jue 'dAMDI' + 'mAravuM.'] (lA.) vyabhicArI tie na. [saM. rs->prA. Tsma-] nAnA dAMDA dAsa puM. [jue 'hAMDuM.] moTo daMDa ke vAMsaDA, (2) zeraDI javAra khAjarI vagerenA sAMThA, DAMDe. [DhA gaNavA (rU.pra.) cerI karavAnA rastA zeAdhI kADhavA. pakaDavA (rU. pra.) haTha karavA] _2010_04 tI (dAnta) vi. [saM.] jeNe peAtAnI iMdriyonuM damana karyuM che tevuM dAMta+ puM. [ saM. #>prA. oa] mANasa pazu vagerenA moDhAmAM khAdya kApavAnA ane cAvavAnA paththara jevA kudaratI nAnA khIlAe mAMne! dareka. (ra) hAthI ane varAha jevAM pazuone vadhArAne te te dAMta. [. aMbAvA (-ambAvA) (2.pra.) hArI javuM. (ra) pazcAttApa thave. . AvavA, 0 UgavA (ph.pra.) sAcA thavAnuM baLa AvavuM, (2) hasanuM AvavuM.. UDavA,. UpaDavA besavA (-besavA) (z, pra.) karaDAcAthI dAMtanAM nizAna thavAM. . kaDhAvavA,0 kacakacAvavA (6.pra.) gusseA karaveA. . kakarAvavA, (rU. pra.) khAvA mATe taiyAra rahevuM. 7 karaDhavA (rU.pra.) parAjayanI lAgaNI anubhavavI. . kAravA (rU. pra.) uzkeravuM, . kADhavA (rU. pra.) hasavuM.0 khATA karI nA(nAM)khavA (rU.pra.) pazcAttApa kare evI sthitimAM mUkavuM. (2) harAvavuM. . tevA (rU. pra.) herAna karavuM. . pADhavA, 0 bhAMgI nA(-nAM)khavA (rU.pra.) sakhata ThapakA Apaveza. mAM jIbha hAvI (rU. pra.) jematema khelatAM acakAvuM. .mAM taNakhaluM levuM (rU. pra.) hAra kabUlavI. -te AvavuM, te AvI javuM (rU. pra.) sAmasAmAM bacakAM bharI laDavuM. te jIva AvavA (rU.pra.) ghaNI muzkelImAM hAvuM. "te taraNuM levuM (rU. pra.) hAra kabUlavA. "te mela AvavA (rU.pra.) mAladAra thaI javuM. -te lAgavuM (rU. pra.) svAda rahI javA] dAMta (5) strI. jAna UpalatAM varavALA taraphathI DhAlI ane vasavAyAMAne apAtI bakSisa kADhavAnI saLI dAMta-khAtaraNI strI,[jae 'dAMta rai' + 'kheAtaravuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] kAI paNa be dAMta vacce bharAI gayeluM anAja vagere [sAme moTethI hasyA karavuM e dAMta-kIThiyA puM., kha.va. [ja 'dAMta'+ 'ThIrDiye|.'] sAmadAMta-tADa vi. [jue 'dAMta2' + teADavuM.'] dAMta teADI nAkhe tevuM dAMtaruM,g vi. [saM. turah->prA. tuma, ane 'ruM' ne sthAnee vuM' ta.pra.] jae 'daMtavuM.' 1145 dAMta 1 dAMtAkAra vi. jue 'dAMtA' + saM. mAr] kAMgarIvALuM dAMtA-cakra na. [jue 'dAMtA +saM.] dAMtAvALuM paiDuM (yaMtranuM) dAMtAtmA (dAntAtmA) puM. [saM. hrAnta + aAtmA] jenA AtmA niyamamAM che teve mAsa, saMyamI dAMtALa, -1 vi. [jue 'dAMta' + gu. 'ALa,-LuM' ta.pra.] dAMtavALuM dAMtALa,ra [dAMtASALuM, karakariyAMvALuM vi. [jue 'dAMtA'+ gu.' ALa,-chuM' ta.pra.] dAMti (dAnti) strI, [saM.] damana dAMtiyuM` na. [jue dAMta + gu. 'yuM' ta,pra.] dAMta dekhADI karaDavA ke khaTakA bharavA mAM AgaLa lAvavuM e, chAMyuiM. (2) (lA.) pAka laNAI gayA pachInA UgeleA te te phaNagA [-yAM. karavAM (3.pra.) ciDAI ke chaMcheDAI ne khelavuM] dAMtiyuMI vi. [jue 'dAMtA'+ gu. 'iyuM' ta.pra.] dAMtAvALuM dAMtiyA puM. [jue dAMtiyuM.2'] eka bAju dAMtAvALA kAMsakA dAMtI strI. [saM. nivA> prA. Tttao] kAMsakI, nAnA dAMtiyA. (ra) khaMpALI, paMjeTI. (3) ghasarakAne lIdhe thatA Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAMtI-mULa 1146 di devatA derA uparano kApa. (4) kheDUtanuM dAMtAvALuM khetInuM eka dika.-sUcaka vi. [saM. hi + sUca, saMdhithI] te te dizAne sAdhana. (5) nAnAM bALakone dAMta AvatA hoya tyAre khyAla ApanAruM (yaMtra, 'maeNrinarsa-kampAsa) paheravAnuM eka ghareNuM. (6) paNa upa2 jaDeluM loDhAnuM nAnuM dika-svAmIdhuM. rsi rarI svAmI, saMdhathI] e dika-pati. phaLuM. (7) sIvavAnA saMcAnI aMdara vaparAtuM eka cikhaMDuM diga . sivirA nuM che. vi., e.va. ni.-3 dizA ane nAnuM loDhAnuM sAdhana. (8) e nAmanI eka vanaspati di(-dI)gara vi. [phA.) bIja, anya, Itara, aparaMca (janI dAMtI-mULa 1. [+ saM. ma] dAMtI nAmanI vanaspatinuM maLa muslima-kAlIna patravyavahAranI paddhatimAM "salAma-di-dI)garaH" dAMte pu. siM, Tuttara->prA. yaMtama- dAMtanA AkArane nAne --salAma' ane bIjaM'- saM. mAM mAre 2 nI jema lakhAtuM) mATe koI paNa khI ke khIle. (2) nAnA-moTA paDAne digaMta (diganta) mu. [sa, dvirA rUmo, saMdhithI] jAo ' diprAMta." khacake ke kAkara, "gayara.' (3) dIvAlanI phATa pakaDAI digaMtara (gac2) na. [saM. DhirA, + antara, saMdhithI] koI jAya e mATe mukAto majabUta paththarane pATaDe. (sthApatya.) paNa be dizAo vaccenuM aMtara. (2) bIjI bIjI dizA (4) dIvAlanA khaNiyA dabAvavA vaparAto paththarane te te digaMtarAla (digantarAla) na. [saM. dvirA + antA, saMdhithI] pATaDe, (sthApatya,) [tA pUravA (rU. pra.) phATelA caNataramAM koI paNa be dizAo vacceno gALo. (2) (lA.) AkAza ke caNatara na phATe e mATe te te gharamAM paDelAM majabUta digaMta-rekhA (diganta- sI. siM] pakvInI dekhAtI kSitijabelAM jaDavAM. 0 rAkha (rU.pra.) vira rAkhavuM] rekhA dAMdaruM na. [sa. TukULa - mAMthI "darama'- thayA pachI.] darAja, digaMta-thApI (diga-ta-) vi. saM ] cheka dizAonA dAda2, dhAdara (cAmaDIne eka roga). (2) mAMsa phUlavAthI aMtabhAga sudhI vyApIne raheluM, kSitija sudhI phelAyeluM yA vadhavAthI cAmaDI karakarI thaI javI e digaMbara (digambara) vi. saM. hirA +Ara, saMdhithI] dizAdAMdare ! [o "dAMdaruM."] juo "dAMdaruM(2). erUpI vasavALuM, nagna. (2) jene kazuM vastra na paheradAMpatya (dAmpatya) nA, jIvana na. [saM] daMpatIne lagatuM nArA sAdhuovALo kiMrako ane enuM anuyAyI. (saMjJA.) jIvana, lagna-jIvana digaMbaratA (digambaratA) zrI. [saM.] digaMbarapaNuM, DhAMkayA dAMpatya-prema (dAmpatya-) puM. [saM., pR.na.], dAMpatya-neha vinAnuM zarIra hovApaNuM, nagnatA jaina saMpradAyane lagatuM (dAmpatya-) puM. [saM. pati-patnIne parasparano sneha digaMbarI (digambarI) vi. [saM., pR.] nagna. (2) digaMbara dAMpatya-haka(ka) . [+juo "haka(-).'] daMpatI tarIke digaMbarIya (digabarIya) vi. [saM.] digaMbara jaina saMpradAyane pati-patnIno parasparano adhikAra, lagna-haka, kaeNnayugala lagatuM [360 ma bhAga. (khagoLa.) rAITa" digaMza (digaza) . [saM. hirA + aMrA, saMdhathI] ayanavRttane dAMbhika (vAlmika) vi. si.] daMbhI, DALI digaMzayaMtra (digazacatra) na. [saM.] grahe ke nakSatre keTalA dAMbhika-tA ( dAbhaka-) cI. [saM.] dAMbhikapaNuM, daMbha, DaLa aMza upara AvelAM che e zodhI kADhavAnuM taMtra dikAmALI jue "DikAmALI.' digIza,zvara chuM. [saM. hirA + IrA,-zvara, saMdhithI ] jue diluM vi. dAsa-dAsI dipati." dikata strI. [ara.] muzkelI, takalIpha, harakata. (2) zaMkA. diggaja chuM. [sa. dvira +Ana, saMdhithI] dareka dizAmAM eka (3) AnAkAnI. (4) satAmaNuM eka hAthI che evI mAnyatA pramANene te te hAthI. (2) dikaravuM sa, ji. [anu] herAna karavuM, kanaDavuM, pajavavuM, (lA) prakhyAta vidvAna ['Direkazana" (2. che.) dikarAvuM karmaNi, kri. dikarAvavuM che. sa. kri. digati strI. (saM. hirA + ifa, saMdhithI] cokkasa dizA, dikarAvavuM, dikkarAyuM juo "dikaravuM'mAM. dijaya chuM. [sa. dvarA + natha, saMdhithI] dizAomAM karavAne dika kAla(La) na., ba,va, saM. DhirA + vA, saMdhithI ke karele vijaya, digvijaya khyAla dizA ane samaya [pradeza, dijJAna na. siM. DhirA + jJAna, saMdhithI] dizAone sAce diku (kha) puM. [sa, udvarA +%, saMdhithI] dizAono digdarzaka vi. [ saM. uDharI,+ DhA , saMdhithI ] dizAone dika-caka na. [sa. terA + vA, saMdhithI] AThe dizAone khyAla ApanAruM (hokAyaMtra vagere yaMtra). (2 5. (lA.) samUha. (2) hakA-yaMtra. (vahANa.) nATaka calacitra vageremAM pAtrone tAlIma ApanAra mukhya dika-pati,dika-pAla(La) . siM. udvarA + 3, pa, saMdhithI] saMcAlaka, "hirekaTara' AThemAMnI te te dizAne mAnavAmAM Avela che te deva digdarzana na. siM. hirA +na, saMdhithI] dizAo jevI dika-prAMta (prAnta) . [saM. rA_+ vAta, saMdhithI] te te e (2) (lA.) koI paNa vastunI upATiyA tapAsa, dizAne cheka cheDe Avelo pradeza, kSitija avalokana [chabI dika-zaila(La) na. [se virA, + rasa, saMdhithI] jAo "dizA- digdarzana-citra na. [saM.] pratyakSa darzana karI darelI - AkRti li ." [nakkI karavAnI rIta ke prakriyA di%Aha . [sa, hirA + sAha, saMdhithI] suryAsta thayA pachI dika sAdhana na. [saM. virA + sAdhana, saMdhithI] te te dizA paNa dizAo saLagatI lAgatI hoya evI sthiti dikasiMdhura (-sidhura) kuM. [saM. DhirA + sipura, saMdhithI didevatA strI, puM. [saM. uttara + revatA strI, saMdhithI] ja "diggaja(1).' dizAone te te adhiSThAtA gaNAyele deva, dikapAla 2010_04 Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1147 hima-vITa digdha vi. siM] lepAyeluM, kharaDAyeluM dina 5. [sa,jna] divasa, dahADe, roja (dina-rAtri ke diggA(nAgapuM. [saM. hirA - nAna, saMdhithI ja "zatri-dina' jevA prayogamAM sUryodayathI sUryAsta sudhI digaja." (2) e nAmano eka prAcIna bauddha AcArya. samaya; "divasa' "dahADe' paNa ema ja) (2) (lA.) samaya (saMjJA.) dinakara paM. [saM] (rAtrei jatAM khule dahADe batAvanAra) sUrya digabaMdhana (-bandhana) na. siM. trikA + vajana, saMdhithI] mAMga- dinakI cI. siM. dina dvArA UbhA karelA zabda] rajanIzI lika vagere kAryo vakhate maMtroccArathI te te dizAmAM pANI (ba.ka.ThA.) [DeilI rUTina' yA cokhA chAMTI karI levAmAM AvatI zuddhinI kriyA dina-caryA strI. [saM] rojarojanAM kArya karyuM javAM e, dibrama 5. [saM. dvirA + ama, saMdhithI] dizAonuM bhAna dina-dazA zrI. [.] dareka mANasa upara thanArI ke thatI na rahevuM e simaha. (2) cAre bAjunuM AkAza manAtI te te grahanI asara. (ja.) dimaM- 9 maM)(-La) (-bhaDala, La) na. [saM.] dizAone dinanAtha, dina-pati 5. [.] e "dina-kara.' digma(bhU) vi. [saM. rA+mUDha, sadhithI] bhAna cAlyuM dina-pratidina kri.vi. saM. hina-pratinima ] dina-ba-dina jatAM dizA tarapha jaI raheluM. (2) (lA.) taddana navAI kri.vi. [vacce phA. "a" madhyaga] dararoja pAmeluM, hiMga, stabdha [di bhrama." dina-bhara kri. vi. [saM. + jue "bharavuM.'] Akhe dahADe, di -7 ma)ha pu. saM. risa + moha, saMdhithI] juo divasabhara (rAte nahi.). diggakhA sI. siM. uttarA + revA, saMdhithI] dizAne aMte dina-maNi 5. siM.) (lA.) jue "dina-kara.' dekhAtI rekhA, kSitija, (2) dizA batAvatI lITI dina-mAna na., pR. [, na.] divasanI laMbAI-sUryodayathI divasa na. siM. virA_ + vaijJa, saMdhithI ] dizArUpI vastra, saryAsta sudhInI. 0 UThavuM, - (rU. pra.) ardhagati thavI). digaMbara-tA, nagnapaNuM [(1).' dina-rAta (2) jheivei, [sa, + "rAta,' sA. vi. nA ja. gu. divAraNa puM. [saM. dvirA + vAraNa, saMdhithI]: "diggaja nA "ne "ya' ladhuprayatna, dina-rAtri ki.vi. [saM.] rAtadivijaya . [saM. virA_+vinA, saMdhithI] juo "dijaya." dahADe, rAta-dina divijayI vi. siM, pR.] jeNe digvijaya karyo che tevuM, dina-rAya che. [saM. + jue "rAya.] (lA.) ja e "dina-kara." cakravatI dina-zrI sI. [saM.] divasanI khIlelI zobhA divibhAga 5. sa. vijha + vimAna, saMdhithI] te te dizAno dinAraMbha -2SNa) che. [saM. Trina + mA-ma] saMyodaya thatAM te te bhAgavALa pradeza (raheluM, periyala' thatI divasanI zarUAta, savArano samaya [bhAga divyApaka vi. [saM. uttarA thApA, saMdhithI] dizAomAM phelAI dinArdha zuM. (saM. Trina + artha] divasanA be ardhamAM pratyeka divyApakatA strI, -tva na. [sa.] dizAomAM phelAI dinAMta (dinAnta) chuM. (saM. Trina + ma7] divasane sUryAstane rahevApaNuM, "speriyala esTenzana" (ma.na.) samaya, sAMjhano bhAga, saMdhyA, sAMjha dikSApitatva na. siM. hirA_+ agrfa, saMdhithI; e dinAMdha (dinAdha) li. [saM. una + anya] sUryanA udaya-kALathI divyApI."] sarvatra dizAomAM vyApaka thavApaNuM asta-kALa sudhInA samayamAM AMdhaLuM (jemake ghuvaDa) divyApI vi. [saM. driA + sthApI puM., saMdhithI ] juo dinAMza (dineza) puM. [sa. Trina + za0 divasane kaI paNa divyApaka. eka bhAga dikamaMDala(La) (-maLa) jeo "dimaMDala." dinikA strI. [saM.] eka divasane pagAra ke mahenatANuM, dikamAtra vi. [saM. hirA_+mAtra, saMdhithI] mAtra upalaka batA- roja, daniyuM [dararejanuM vAya teTaluM, upara uparathI batAveluM diniyuM che. siM. ni + gu. IyuM' ta.pra.] divasanuM, jiMdu, dimUDha ja "dimUDha." dineza,zvara chuM. [sa. na + derA, zva2] ja "dina-kara.' dimeha jue " dihI-dibhrama." dinaMda (dinendra) puM. [saM. + ] juo 'dina-kara.' dita-vAra puM. [sa. mArA nuM arvA. taddabhava rUpa "dita' + saM] dine-dina kri. vi. [saM. vina, dvirbhAva rojereja. dararoja surtha vAra, ravivAra, AtavAra. (saMjJA.) dipariyuM vi. jio "dIpa' + gu. 'yuM' ta.ka.] dIpaDAne diti sI. [saM] paurANika mAnyatA pramANe kazyapa RSinI jevAM cAThAMvALuM eka patnI ane datyanI mAtA. (saMjJA.) dipAva vi. jio "dIpavuM," dekhAvuM-nA dekhAvaDuM nA diti-kula(La) na. [sa.] datyanuM kuLa sAda.] dIpe ke dIpAve tevuM zobhItuM, suMdara diti-ja,tanaya,naMdana (-nandana), putra,suta, sUnuM chuM. [saM.] di-dI)pAvavuM, di(-dI)pavuM ja "dIpavuM'mAM. ditine te te putra, daitya dimAka,-ga kuM. [ara. (mAga ] abhimAna, ahaMkAra, garva, dillA strI. [saM.] dAna ApavAnI icchA magarUrI. (2) (lA.) repha, Aba. (3) magaja, buddhi di dakSA strI. siM] jovAnI irachA dimAka(ga)-saphAI kI, [+ jue "saphAI:] magaja mAM 46 dikSa vi. siM] jevAne mATe icchuka, darzanArthI ThasAvavAnI prakriyA, vicArasAI 'breina-voziga' didhakSA strI. [saM.) bALI nAkhavAnI IcchA dime-2)TI zrI. [ara. dikhyAtI, aM. DimiTI) eka prakAranuM didhakSa vi. [saM.] bALI nAkhavAnI icchAvALuM jhINI jhINI buTTIovALuM kApaDa 2010_04 Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ diya-e, Dra 1148 dila-dAra diyA-ke,-co) 5. siM. revara prA. Temara, fa] patine AnaMda-pramoda karAvo. 0 besI javuM ( esI-) (u. pra) nA bhAI, dera (sagapaNa) nirAzA anubhavavo. 0 bhaTakavuM (rU.pra.) mananI asthiratA diya-ce,cora-vaTa na. [ . varta->prA. vaTTa-] diyara thavI. * bharAI AvavuM (rU.pra.) lAgaNI thatAM gaLagaLA thaI sAthe kareluM ke thayeluM bhAbhInuM punarlagana, deravaTuM javuM. 0 bhAre thavuM (rU.B.) gaLagaLA thavuM. (2) sAmA tarapha diya-2, yamarA !. [+ gu. "dhayuM' svArthe ta...] juo asaMtoSanI lAgaNI thavI. mAM ghara karavuM (rU.pra.) sAmAnuM diyara' (vahAlamAM). (2) (lA.) sALe (uttara gujarAtamAM hRdaya jItI levuM. 0mAM dAjhavuM (.pra.) sAmA mATe dilamAM gALamAM) lAgaNI thavI. 0mAM rAkhavuM (rU. pra.) vAtanI guptatA diyArA strI. kAMpathI banelI jamIna jALavavI. 0 meluM thavuM (rU.pra) kAmavAsanA tarapha dila javuM. diya-yA)ra jAo 'diyara." rAkhavuM (rU. pra.) sAmAnA mAna khAtara svakAravuM. 0 diya(-)ra-vaTuM juo "diyara-vaDha." lagADavuM (rU. pra.) dhyAnapUrvaka jevuM, vicAravuM. 0 lAgavuM diya(-)riye juo "diyariyo." (rU.pra.) prema ke Asakti thavAM. 0 saMbhALavuM (-sambhALavuM) diMDI strI. rAjayAbhiSeka vakhate paherAte eka prakArane jhabbe (2. pra.) himata rAkhavI. 0 haThI javuM (2. pra.) kaMTALo diyA diyA ke.pra. siI., jao "devuM"nuM AjJA., bI. 5, Avo . 0 hArI javuM (rU. pra.) himata khAI besavo, ba.va. vaikapika "gho,' -bhiva.) kArA-paDakArAne udagAra eka-dila (rU.pra.) saMpIne] [manapasaMda diyara o "diyara.' dilakaza(4) vi. [phA. dikarI ] dilane AkarSaNa karanAruM, diyara-vaTe ja "diyara-vatuM." dilagAra vi. [pha.] snehI, premI diriye juo "diyariye.' dila-gArI strI. [+gu. 'I' ta.ka.] sneha, prema, heta, prIta dirasa chuM. [ara.] Ijipta dezane cAMdIne eka sikko. dilagIra vi. [phA.1 nAkhuza, aprasanna. (2) zAkAtura | (2IrAnane paNa e nAmanA cAMdInA eka sikko dilagIrI sI. phi] nAkhuzI, aprasana-tA. (2) zAkAtura-tA dila na, phi. citta, mana, aMtaHkaraNa, hadaya, kALaja. dilagIrI-bhareluM vi. [+ ja 'bharavuM' + . 'ela bI. [ 0 ApavuM (rU. pra.) mananI vAta jaNAvavI. (2) prema bha. ka] manamAM dilagIrIvALuM [khuza karanAruM kare. (3) mitratA karavI. 0 utArI nA-nAMkhavuM (u.ma.) dilacamana na, muM. [3] dilanI khuzI. (2) vi. dilane premasaMbaMdha kheMcI levA. 0 UThI javuM. UtaravuM (2-pra.) dila-25 vi. [ka] manane sAruM lAge ke khuza kare tevuM prema ke Asana khatama thavAM. . UMcAM thavAM (rU. pra.) dilacaspI sI. ki.] laganI, lAgaNI, premAkaNa bedilI pedA thavI, paraspara virodhI lAgaNI thavI. * kavuM dila-cAra chuM. [+ saM.] dilanuM AkaNa karanAra mANasa ke karavuM (rU.pra) khamI levuM. 0 karavuM (rU.pra.) Io karavI, vyakti. (2) kAmane cora, dila-digaDAI karanAra vyakti mana para leluM. 0 kharTa thavuM (rU.pra.) aruci thavI. (2) dila-cArI sI. [3] sAmAne hRdayane harI levuM e. (2) (2) vera thavuM. 0 khIlavuM (rU.pra.) citta prasanna thayuM. 0 kAma karavAmAM diladagaDAI khUlavuM (rU.pra.) muktatAthI vAta karavI. khelIne (rU.pra.) dilajIta vi. [+ juo jItavuM.'] manahara, cittAkarSaka manamAM saMkoca rAkhyA vinA. 9 ghAlavuM (rU. pra.) citta dilaDuM na. [+ gu. 'huM vAthe ta...] dila, mana. (padyamAM paravavuM, mana ciTADavuM. 0 calAvavuM (rU.pra.) himata karavI. ke vahAlamAM.) * cAlavuM (u.pra.) hiMmata thavI. 0 cora (u.pra.) pite mana dilaq8 vi. jio "tUTavuM + gu. "u" ku.pra.] bhAMgI daIne vAta na karavI. (2) sAmAnA manane potAnuM karI paDelA manavALuM, nirAza, AzA-bhaMga, nAsIpAsa, nAhiMmata levuM0coMTavuM (coMTavuM), 0 lAgavuM (rU. pra.) keAImAM ke dila-digaDha vi. [+ 21.] ja "dila-cAra(2)." koI viSayamAM mana sthira thavuM. 0 jAmavuM (rU. pra.) kaI diladaga-gehAI strI. [+juo "dagaDAI.'] jue "dilakAmamAM ke viSayamAM dilane sthiratA maLavI. 0 Thara (u.pra.) corI(2).' manane saMtoSa ke prasannatA thavAM. ThekANe levuM (rU. pra.) diladagaDuM vi. [+ juo "dagaDuM."] jae "diladagaDa.' mananI sthiratA hova. 0 DekavuM (rU. pra.) khAtarI thavI, dila-dokAI juo "dila-digaDAI'-'dila-cerI." 0 tevuM (rU. pra.) sAmAne nAsIpAsa karavuM. (2) pUrA dila-dabuM vi. [+ jue "dAbavuM' + gu. 'u' ku.pra.) dilane dilathI kAma karavuM. 0 thavuM (rU.pra.) icachA thavI. * dAjhavuM dabAvI rAkhanAruM. zaramALa (ra.a.) lAgaNI thavI. 0 dekhavuM (rU. pra.) sAmAmAM pitA dila-dariyAva vi. [ + jue dariyAva.'] dariyA jevA tarapha Adara anubhava, 0 devuM (rU.pra.) dhyAnapUrvaka jevuM-vi. vizALa mananuM, khUba udAra hRidayanI vedanA cAravuM (2) premamAM paDavuM. dorAvavuM (rU.pra.) citavavuM, vicAravuM. dila-darda na. [+juo 'darda.'] dilanI pIThA, mananuM duHkha, 0 dhaDakavuM (rU. pra.) Dara lAgavo. 0ne daravAjo khUlave dila-85Na na. [+ se, muM. dila-rUpI arIse (u.pra.) mananI vAta khulI thavI. ane daravAjo bAla dila-dAjha (-jhatha) , [+ ja e "dAjha '] (lA.) mananI (rU.pra.) khullA dilathI vAta karavI. para lAgavuM (rU.pra.) pIDA, dila-darda. (2) mananI lAgaNI asara thavI, haiye vAta besavo. 0 5ra lAvavuM (rU. pra.). diladAra vi. [phA.jIva samAna vahAluM. prANa-priya. (2) vecAramAM leva. 0 bahelAvavuM (lAvavuM) (rU. pra.) dilane 5. Azaka, yAra. (3) strI, mAzuka, priyA 2010_04 Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ diladArI 1149 divA-aMdha diladArI strI. [3] diladArapaNuM vikaselI madhyakAlathI cAlI AvatI bhAratavarSanI ane dila-dilAvara vi. [+ ja dilAvara.'] bhAre udAra mananuM, svarAjya maLyA pachI bhAratanI rAjadhAnInuM nagara, vine vizALa haiyAnuM vuiM, manapasaMda Thaga (rU.pra.) nAmacIna lucco mANasa. ne zAhukAra dila-pasaMda pasaMda), dila-pijIra vi. [B] manane game (u.pra.) dharta, ThagAre. 0 dura (rU.pra.) dUranuM aMta2] . dilanphareba ke. kA.] dilane dago denAruM, dilane chetarI janAruM diva(-)TiyuM na. [.sa. Topa-vartana-maTakA, DhIva-Tivajha-3 dilapheba strI. [.] dilanI chetarapIMDI, dilane apAyele dago dIvAnuM cAhuM, dIvI. (2) phAnasamAM vATane pakaDI rAkhanAra dilabara vi. phi.] vahAluM, priya AMkaDe dilabarI strI. [phA] vahAla, priya diva(-)TiyA kuM. jio "diva-(-veTiyuM.] hAthamAM dIvI dila-bahAra vi. [phA] manohara, cittAkarSaka, dilakaza, dilajIta jhAlanAra AdamI, mazAlacI, (2) narasiMha mahetAe pitAne dila-bhara ji.vi. [+jao "bharavuM.'] mana dharAI rahe ema, mATe vApareluM eka vizeSaNa. (3) vaDanagarA nAgara gRhapUrepUrA dilathI sthAnI eka avaTaMka. (saMjJA) dila-bhaMga (-bhay S. [+saM] mana bhAMgI paDavuM e, pare- diveTiyuM na. [jao "dIvaDo' + gu. 'chayuM' ta...] dIvAlamAMnuM purI nAsIpAsI. (2) vi. mana-bhaMga thayeluM, nAsIpAsa thayeluM dIvAnA AdhAra mATenuM cADuM. (2) (lA.) zarIramAM pANInA dila-rakhuM vi. [+juo rAkhavuM + gu. 'uM' kupra.] sAmAnuM pravAha letuM eka jaLacara prANI, 'laeNpa-zela' mana rAjI rahe e rIte vartanAruM, mana-2khuM divaTiyo chuM. [ja dIvaDo' + gu. "yuM' svArthe ta. pra.] dilaraMgI (-29gI) vi. [+ saM.] manane AnaMdita karanAruM jao "dIvaDo." dilarubA chuM, strI. phi.] sAraMgInA prakAranuM megalAImAM divasa 5. siM.1 jAo "dina." [ UTha (rU. pra.) kamavyApaka thayeluM eka taMtuvAdya [lAgaNI vinAnuM nasIbI zarU thavI. * kADhavA, 0 gabaDhAvavA, 0 gujAravA 1. [ + ja "viThThANuM.] zUnya hRdayanuM, (rU.pra.) samaya (nakAma) vitAvo. 0 gaNavA(rU. pra.) meta dila-saphAI strI. [+ jue "saphAI.'] hRdayanI svacchatA, najIka hovuM ghara na he (-dhaMraya-) (rU.pra.) bhAgya pratikULa nikhAlasapaNuM, dilanI cikhAI hevuM. 0 caTha(8)vA (rU.pra.) garbha rahyA pachI garbhanI vRddhi dila seja vi. ki.] sAmAnA mananI pIDAnI kadara karanAra, thayA karavI. 0caha(8) (rU. pra.) suryodayathI laI samaya mitra hRdayanuM, sahRdaya vadhato rahe. 0 8La (rU. pra.) madhyAhana pachI saMkhyA dilasojI jI. phi.] sAmAnA mananI pIDAnI kadara kara- tarapha samaya vadhavo. 0 phara (rU. pra.) kamanasIbI zarU vApaNuM, sahAnubhUtinI lAgaNI, samavedanA batAvavI e thavI. bharavA (rU. pra.) hAjarI pUravI. 0 bharAI javA, dilArAma dhuM. [+ ja "ArAma.] dilane AzAyeza, 0 bharAI cUkavA (rU. pra.) mata najIka AvavuM. 0 bharI sukhacena. (2) vi dilane sukhacena ApanAruM ApavA (rU. pra.) gerahAjara hovA chatAM vetanane mATe dilAvara vi. [ka] moTA mananuM, udAra. (2) umadA ke divasanI hAjarI pUravI. 0 2hevA (vA) (rU. pra.) garbha khAnadAna dilanuM rahe. 0 levA (rU. pra.) divasa kAma vinA vitAvavA. dilAvarI strI, phi.] udAratA. (2) khAnadAnI 0 vaLa (rU. pra.) bhAgyodaya thavo. 0 hevA (rU. pra) dilAsA-patra puM. [ja "dilAso' + saM., na. dilaseja caDatIno samaya . caha(8) te divasa rU. pra.) batAvanAre kAgaLa, kharakharAne kAgaLa unnati, caDatI. dehalo divasa (rU. pra.) kaTakIne ke dilAse pu. [phA. dilAzaAzvAsana, sahAnubhUtinuM kathana, Apatti samaya, dhoLe divase (rU. pra.) badhA jae | dilase che. [0Apa (rU.pra.) sahAnubhUtinAM vacana kahevAM]. ema, khullaMkhullA]. dilIpa kuM. [3] ikvAku vaMzane eka prAcIna rAjavI divasa-kaDhI strI. [+ juo "kADhavuM' + gu. aNI" kRma.] (rAjA raghune pitA). (saMjJA.) divasa pasAra karavA karAtA udyoga ke kAma-dhaMdhe dile-dilera na. [.] bahAdura haiyuM divasa-gujAre chuM. [+ juo "gujAre.] jema tema karI dilera vi. [phA.) bahAdura, zuravIra. (2) udAra samaya pasAra kare e dilerI sI. kA 1 bahAdarI, zaravIratA. (2) udAratA divasa-pANI na., ba.va. [+ja e "pANI.'] maranAranI dilojAna vi. phi.] prANa-pyAruM, atyaMta vahAluM pAchaLa zrAddha-kriyA karavI ane jalAMjali ApavI e dilajAnI strI, phiA prANapriyatA, atyaMta vahAla, gADha divasa-pANu na. siM] suryodayathI sUryAsta vacce karavAmAM prema, jIva-jAnapaNuM AvatuM bhajana dilora na. e nAmanuM lAMbI DekavALuM eka pakSI divasodivasa kri. vi. saM. vivasa + mana-vanama ] dilorI strI, e nAmano eka velo divase divase, jema divasa pasAra thatA jAya che dilaagI strI. [hiM.] dilanI lAgaNI, prema. (2) mitrA- tema tema cArI, dastI. (3) vinoda, majAka, mazkarI (na.mA., rAmu divaMgata ( divasa ) vi. [ saM. ] svargavAsI thayeluM, paramAnaMda Thakkara) maraNa pAmeluM [aMdhApAvALuM dilI-hI strI, na. prAcIna Idraprastha najIka yamunAnA kAMThe divA-aMdha (-adha) vi. [sa, saMdhi vinA] divAMdha, divase 2010_04 Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ divAkara 1150 'dizA divA-kara chuM. [saM] ja "dina-kara." keDiyuM. (2) (lA.) pazunI kharIdI keDilA jevo paDelo divA-cara chuM. [saM] suryodayathI sUryAsta sudhImAM hilacAla khADo. (3) maMdiranAM dIvAbattI mATe apAyeluM khetara karanAra. (2) (lA.) cera, labADa divelI strI. [ja e "divelo' + gu. "I 'samIpratyaya.] divedivA-nAtha 5. [saM.] ja e "dinakara." lAnAM bI, eraMDI. (2) divelAno choDa, eraMDa divA-nidrA strI. [saM.] divase levAmAM AvatI UMdha divase . jio " dila"+gu. "G" ta..] eraMDIne divAniza kri. vi. [ saM. viva-nirAma ] divasa-rAta, cheka, eraDe, divelI [temaja rAjA. (saMjJA) dina-rAta [na. ghuvaDa didAsa puM. siM] sadanA kAlanA eka prAcIna RSi divA-bhata vi. [saM.] divasanA bhAgamAM bhaya pAmevuM. (2) diya vi. [saM] daivI, devAne lagatuM, devatAI. (2) adadivA-maMthana na. [saM.] sUryodayathI sUryAstanA samaya vacce bhuta, camatkArika, (3) prakAzamAna. (4) na. prAcIna kALamAM strI-saMbhoga aparAdhInI pAse guno kabulAvavA mATe pANuM ke agni divA-rAta kri.. [saM. dvivA-tra>prA. DhivAd], vagere dvArA karAvavAmAM AvatI kasoTI divA-rAtra kri.vi. [saM. DhivA-trama ] "divA-niza." divya-kriyA strI- si.] ja "divya(4)." divAlaDI jI. [o "divALI' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] diya-gaNuM chuM. [sa.] deva-gaNa, devAne samUha juo divALI.' (padyamAM.) dikya-cakSu na. [+saM. vakSa devatAI daSTivALI naja2. divA-zayana na. [saM.] ja divA-nidrA." (2) (lA.) aMtarnAna, jJAna-cakSu. (3) vi. divyadRSTivALuM. divAso paM. (saM. DhI-vAra->prA. tIva-mAsama, dIvA (4) (lA.) jJAnacakSuvALuM rAkhI upavAsa karavAnI vidhi hoI ] ASADha vadi divya-jJAna na. [saM. devAnA viSayanuM jJAna, (2) lakattara amAsane hiMdu strIone vrata tarIke jAgaraNane utsava, samajha, Izvara vizenI sUjha, devI jJAna (saMjJA.) ['phaeNnTasI' (bha. ge.) divya-tA , siM.] divyapaNuM diva-svama na. [se, muM.] divase AvelI UMdhamAMnuM sevana, divya-dazI vi. si., muM.] adabhuta vastuo janAruM, divA-vApa chuM. siM] jAo "divA-nidrA." IdriyAtIta vastuone jenAruM divALiyA juo "devALiye.' divya-daSTi strI [saM.] juo "ditya-cakSu." divALI strI. [sa. dvArA prA. DhIvAtrimAM] hiMdu divyadraNa vi[se, muM.] juo "divya-daza." varSanA Azvina mAsanI amAsanuM parva, dIpotsavI. (saMjJA.) dikyadhAma na. [sa.] svarga ke evuM lattara sthAna [0nA dahA (-dADA) (rU. pra.) AnaMdanA divasa. kena diya-dhuni(-nI), divya-nadI a. [saM.] AkAzagaMgA bApanI divALI, pArake paise divALI (u.pra.) bIjAnA divya-parIkSA strI. [saM.] ja "divya-kriyA' -"divya (4). kharce AnaMda-pramoda] divya-prazna puM. siM] bhaviSya vizene savAla divALI-ke, divALIne ghola . [ + ja e "Da' divya-ema kuM. [sa, pR., na. lokenara prakArane prema -vola] (lA.) e nAmanuM eka pakSI pAka mela dikya-bhUmi strI. [saM. svarga ke devatAI jamIna divALI-pAka 5. siM.] Aso mahinAnA aMtabhAgamAM divya-saritA sI. [4] e "divya-dhuni." divALuM ja devALuM." divya-hAsinI vi., jI. [saM.] adabhuta hAsya karatI rahI divAdha (divAdha) vi. siM, DhivA + aN] jae "divA-aMdha." dikya-hAsI vi. [saM., pR.] addabhuta hAsya karanAra divAMdhatA (divAndha-tA) strI, si.] divasanA bhAganA aMdhApe divyA chI. [saM.] devI. (2) asarA divija isa.1 AkAzamAM jamevuM. (2) svargamAM jameluM. divyAtmA chuM. [saM. driA + sArama]i devatAI ke prakAzayukta (3) paM. deva, sura AtmAvALo devI jIva [AnaMda, lokottara AnaMda divipati . [saM.] mukhya kArakuna, sirastedAra divyAnaMda (-nanda) . siM. Ai + mA-na]i ati adabhuta di vaTa Taya) sI. [sa, DhIpa->prA. lIva-maTTi, TvIva-TTiA divyAstra na. [sa. ftha + marNA maMtrabaLathI pheMkavuM manAtuM astra, dIvAmAMnI vATa, battI divyAMganA (divyAnA) sI. siM. fzva + anA] ja diveTiyuM ja "divaTiyuM.' "divyA." diveTiye ja "divaTiyA." divyAMbara (divyAkhara) na. [saM. vizva + ana] devatAI vastra diveTI o "dimeTI." diza strI. siM. virA ja "dizA" divela na. [saM. DhIpa-nairava> prA. DhItra-8, DhIve] (eraDiyuM dizadizi(-za) (-zya) kri. vi. [ja e "diza,'-dvirbhAva + baLAtuM eTale) eraDInuM tela, eraMDiyuM. (2) (lA.) zakti, ja.gu. "cha" sA.vi, pra.] dareka dizAmAM tAkAta. [se maNa dile aMdhAruM (u.pra.) parI dekharekha dizA ii. [2] pUrva pazcima uttara dakSiNane te te udiSTa ke jApatA nIce paNa jovAmAM AvatI pola] bhAga (dase dizAnA sUcana vakhate cAra khUNA, AkAza diveliyuM vi. [+ gu. IyuM ta...] divela lagAvyuM hoya ane pAtALa paNa). (2) (lA.) mArga, rasta, upAya. (3) tevuM, cIkaTa. (2) (lA.) UtarI gayelA moDhAvALuM, udAsa sacanA, mArgadarzana. [ kANu karavI (rU. pra.) mitra gumAva. diveliyuM na. [+gu. IyuM ta.ka.] dila bharavAnuM pAtra ke (e) javuM (rU.ma.) maLazuddhi mATe gAma bahAra javuM, 2010_04 Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dizA-cIra 1151 dITha jaMgala javuM, jhADe javuM. 05kaDhavI (rU.pra.) javAne mATe ja e divasa-kaDhaNI." mArga tarapha vaLI javuM. 0 batAvavI (rU.pra.) doravuM, mArga- dIkarI strIjio "dIkare" gu. 'I' strI pratyaya] putrI, darzana karavuM. 0 bAMdhavI (rU.pra) dizA nakkI karavI. (2) tanayA, beTI. [ e dI (dikariye) (rU. pra.) dIkarInA jadunA prayoga mATe jamInane cokkasa vistAra jAdunI dIkarAthI vaMza cAlu rahe. e dI ne rahe (kariye-, asara nIce samAca ema karavuM] -reve) (rU.pra.) putra-putrI koI dvArA paNa vaMza na rahevo, dizA-cIra na. [saM[ dizAephapI sADI ke vastra, digvastra sadaMtara nirvaza javo] diza-darzaka vi. ]i dizAo ke cokkasa eka dizA dIkarA puMputra, tanaya, tanuja, be, che batAvanAra (nizAna) prikArano khyAla dIkSaka chuM. [saM.] dIkSA ApanAra guru dizA-bhAna na. siM] dizAnI samajha, te te dizAne cokkasa dIkSaNa na. [saM.] dIkSA ApavAnI kriyA, maMtra-pradAna dizA-maMDala(La) (-maDala --La) na. siM] badhI dizAone dakSiNIya vi. [saM.] dIkSA levA yogya samUha [kSitijo bhAga dIkSA strI. siM.] dharmakArya yajJakArya vairAgya vidyAdhyayana dizA-mukha na. [saM] te te dizAno AraMbha thAya che te vagerenI siddhi mATe levAnA vratane AraMbhe guru dvArA dizA(-sA)vALa chuM. [saM. hiMsA-pAka-> prA. driA-varga-3 maMtra pradAna ke evA keI anya prakAre ziSyane yogya (lA.) gujarAtI vANiyAone e nAmane eka phiraka karavA karavAmAM Avato vidhi, "iniziyezana." (2) upadeza, ane eno puruSa, (saMjJA.) bodha. (3) peya, "mizana' (da.bhA.) dizAviya paM. saM.1 ja digvijaya_jiya." dIkSA-gura chuM. [saM.dIkSA ApanAra upadezaka, dharma-gara dizA-zala(La) na. [saM.] te te dizAmAM javA mATe azubha dIkSA-bhraSTa vi. [saM.] lIdhelAM vrata vageremAMthI vicalita thanAra gaNAyelA che te vAranI paristhiti. (ja.) dIkSAthI vi. [saM. kSiA + mathe chuM.] dIkSA levAnI IcchAvALuM dizasAdhana na. [saM.] AkAzI padArthonA sthAnane AdhAre dIkSA-samAraMbha (-raSNa) puM. saM.) dIkSA ApavAnA prasaMgane dizA nakkI karavAnI kriyA meLAvaDe. (2) padavIdAna-samAraMbha " ke kezana' dizAsUcaka vi. [saM.] dizA batAvanAruM, mArgadarzaka dIkSA-saMskAra (-sarakAra) . [za.] dIkSA ApavAne dhArmika dizA-sUcana na. [saM.] dizA batAvavAnI kriyA, mArgadarzana vidhi dizAsUjha (-jhaya) zrI. [+ja "sujha.'] dizA vizenI dIkSAMta-bhASaNa (dIkSAta-) na. [saM. DhIkSA + ane + saM. ] samajha, dizA-bhAna padavodAna-samAraMbhane aMte upadeza vagerenA rUpamAM apAtuM dizA sUtra na [sa.] dizAne ukela, "ka" (ba.ka.ThA.) vyAkhyAna, kekazana-lekacara' dize ze-diza ke. vi. [ja e "diza'_dvirbhAva.] ja dIkSita vi. [saM.] jeNe harakoI prakAranI dIkSA lIdhI hoya dizadizi." tevuM. (2) dIkSAnuM kAma karanAra dharma-jana, "mizanarI" diSTa vi. [3] batADeluM, dekhADeluM, nirdezakuM.(2) na. lakSya, (da.bhA.), (3) cAjJika, Rtvija, (4) e nAmanI brAhmaNanI hetu. (3) (lA.) nasIba, bhAgya eka aTaka ane e puruSa. (saMjJA.) diNi strI. [saM.] sUcanA. (2) ajJA, Adeza, hukama. dIkSita' . [saM.] jae "dIkSaka.' (3) utsava. () (va.) bhAgya, nasIba dIkSitA vi, aDI. [., strI.] dIkSA pAmelI nArI dizAvALa juo "dizAvALa." dIgara ja "digara." diMga (di8) ja daMga.' dIgha-larI strI. [saM. TrI dvArA) lAMbI dorI diMDa (diNI) strI, puM. marA] marAThI bhASAmAM jANIto dIrdI)Ta na. stananuM cakuM. (2) phaLanuM mULa. [ kADhavuM eka geya keTane baMda ke DhALa. (pi.) (rU.pra.) nimala karavuM]. dI puM. [saM. visaprA.draDha] divasa, dina,roja. [ Athama dI(-dI)TaDI strI. [ ja '+ gu. "I' strI pratyaya.] (3 pra.) paDatI dazA AvavI. 0 UThave, UThI java (rU.pra) stananuM TocakuM, DITaDI, DIMTaDI kharAba buddhi sUjhavI. (2) kamanasIbI thavI, mAThI dazA dI(rdI)TaluM na. [ja "doTa+ gu. 'OM' svArthe ta.ka.], Avaze. 0UThela (rU. pra.) kamanasIba. e tArA jevA- dI(-)TiyuM na. jio "dITa+gu. "yuM' vArthe ta.pra.] dekhAvA (diye-) (3.pra) bhAre kacchamAMthI pasAra thavuM. 0 kA phaLanuM muLa, DITaDuM, DIMTaDuM, DITiyuM, DIMTiyuM (rU.pra.) divasa vitAvo . 0 , 0 gumAva (rU.pra.) dI(da)TI strI. [jao "dIThuM' + gu. "I' strI pratyaya.] divasa taddana nakAme pasAra thavo. 0 devA (rU.pra.) kAma na stananuM TocakuM, dITa, DITI, DIMTI ja karavuM. (2) nukasAnImAM utAravuM. 0 karo, 0 rUTho dI(-dI)TuM na. jio "dITa' + gu. "uM' svArtha taka.] phaLanuM (rU.pra.) kamanasIbI Avavo. 0bhAga (2 pra.) badalo mULa, dITiyuM, DITiyuM, DI Tu, DAMTiyuM hoya tevA kAma upara na javuM. (2) divasa nakAme javA dITha' (-Thaya) strI. [saM. dRSTi>prA. Dhi]i dRSTi, najara. devo. 0vaLa (rU.pra.) sArA bhAgyanA divasa AvavA. [0 utAravI, 1 jhADavI (rU.pra.) maMtrAdika dvArA kharAba 0 vALa (rU.pra.) sArI sthiti lAvavI.] najarane dUra karAvavI. 0upara caDa(-8)vuM (uparaya-) (u.pra.) dIka strI. [+ jue "kADhavuM + gu. "aNI" . pra.) pasaMda AvavuM. 0cUkavI (rU.pra.) najara na paDavI. pharavI 2010_04 Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIra 115ra daupacitra (rU.pra.) kRpAdraSTi na rahevI, 0 bichAvavI (2. pra.) rAha ane duHkhI jotA rahevuM. 0mAravI (2) AMkhathI izAre karavo. dIna duniyA sI. jio dAna duniyA.] dharma 0 vALavuM (rU.pra.) satyAnAza karo] ane jagata [Izvara) dITha? nA.. [jao "dIThuM'nA sati saptamInA praga- dIna duHkha-haraNa puM. [saM] garIbenAM duHkha dUra karanAra nuM lAiva dIThe'nuM.] dareka, para, hisAbe (jemake "jaNa dIna-pata vi. [ara. + phA. dharmacusta, dhamika, dharma upara dITha" "kAma dITha" "pustaka dITha' vagere) AsthAvALuM. (2) islAma dharmamAM mAnanAruM dITha-baMda (dITha-bandu) ., dI strI. [ja e "dITha" + phA] dInaparastI strI. [+gu, "I' ta. pra.) dharmacustapaNuM, dRSTine bAMdhI levAnI kriyA, najarabaMdhI dhArmiSTapaNuM. (2) islAma dharma vizemAMnI daDha mAnyatA hA bhakakA. sa. 4 >prA. hiMdama-joyuM. dInabaMdhu (a) 5. [saM.] garIbonA belI, dIna lokonuM dekhyuM, bhALyuM, nihALyuM. [-8aa tenI dITha (-Thaya) (rU. 4) bhaluM karanAra (Izvara) janA rivAjane vaLagI rahevuM e, 0 pAThavuM (rU. pra.) AbarU dIna-bhagI vi. [se, muM] kamanasIba, durbhAgI javI. ke na banavuM (rU. pra.) bilakula meLa na hovo] dIna-bhAva puM. [sa.[ dIna-tA. (2) lAcArI dIThela,-luM vi, bhU. 5. [jao "dIThuM'guela,-luM bI.bhU.kR. dIna-vatsala vi. [saM.] garIbo jene vahAlA che eluM'vALuM rUpa banAvavA] joyeluM, dekheluM, bhALeluM, nihALeluM dInavatsalatA strI. [saM.] dInavatsala hovApaNuM dIkI strI, eka jAtane ja calaNI nA sikko, pAI dIna-vRtti strI. siM] garIbAI, dIna-bhAva dI(-)dAra puM, ba.va. li. dIdA2] darzana, dekhAvuM e, dInazaraNe vi., pR. [saM. DhIna-rALa + gu. 'u' svArthe jhAMkhI thavI e, sAkSAta darzana ta. pra.] garIbanA belI (paramezvara) nirAdhAra dIdAvAra 5. [phA] gheDAnI tapAsaNI karanAra sarakArI dIna-hIna vi. [8,] garIba ane sAdhana vinAnuM, taddana AdhakArI (lA.) moTI bahena dInA(-)-nAtha chuM. [sa, DhIna-nava garIbonA belI dIdI strI. siM. * TuDhii>prA. dhIma dvArA, hiM, baM.) (paramezva2) dIdha juo "dIdhuM." (padyamAM) [dIdhuM. (padyamAM) dInAra paM. phi.] rUpiyAnI kiMmatane eka muslimakAlIna dIdhala vi. jio "dIdha' + ga. "la" svArthe ta. pra.] dIdheluM dInAvasthA strI. [saM. DhIna + arva-sthaTo ja 'dIna-dazA." dIdhavAna vi. paraMparAthI cAlatuM AveluM, lAMbA vakhatanuM, rIDhuM dAnI vi. jio "dIna + gu. 'I' ta. pra.] dharmane lagatuM ane javuM. (2) ApelA-karelAne anurUpa ke maLatuM AvatuM (2) muslima dharmane lagatuM dIdhuM bhU. 5, bhU. kA. [sa. ne sthAne prA. lUiug, dIne ilAhI . [ara.] akabare calAvelA muslima dharmane Trina dvArA dvi thaye; karmaNi praga] ApyuM (gu. eka udAramatavAdI phirake. (saMjJA.) vyAkaraNamAM devuM'nuM aniyamita bha, pha,-. kA, kamaNi- dIne-barahaka chuM. [ara.] satya upara racAyela dharma rUpa kahyuM che; sara0 "lIdhuM' "khAdhuM "kIdhuM' vagere). (2) dIddhAra chuM. [sa, tIna + 3 dhAra] garIbeno uddhAra, garIbonI sahAyakAraka tarIke pUrNatAne arthe devuMnuM bhU. 3 unnatinuM kAma dIdhela,-luM vi. jio "dIdhuM + gu. "ela, huM bI. bhUku) dIne-nAtha juo "dInA-nAtha". ApeluM (Ane paNa stana' arthe karmaNi, bha, ka.ne praga) dI5 muM. [saM.] dIva, dIvaDo dIna' vi. [saM] nirdhana, garIba, rAMka. (2) narama rU- dIpaka vi. [saM.dIpAvanAruM. (2) uttejaka, sateja karanAruM. bhAvanuM, bApaDuM. (3) saraLa prakRtinuM, pitAne jhINAmAM (3) pR. juo "dI." (4) e nAmane eka arthAlaMkAra, jhINuM mAnanAruM (kAvya.). (5) cha mukhya rAgomAMne eka rAga. (saMgIta.) dIna: muM. [ara.] dharma, paMtha, saMpradAya, (2) islAma dharma. (6) na. [se, muM.] jue dIpakavRkSa'. [bhItuM [ UThavuM, 0 jAgavuM (rU. pra.) muslimoe dharmane nAme dI5kaDuM vi. [saM. TIpa + gu, "huM svArthe ta, pra.] dekhAvaDuM, ra. te dAna karavuM (rU. pra.) dAna dIna' zabdo dIpaka-mAla(-LA) jI. [saM] dIvAonI mALA ke ke taraNa bolI hukalaDa macAvavuM.) (2) dIpaka nAmanA arthAlaMkArano eka bheda. (kAvya.) dIna-tA strI. saM. nirdhanatA, garIbAI, rAMkAI. (2) narama dIpakalyANuM chuM. [sa.] kalyANa rAgane eka prakAra, (saMgIta.) svabhAva, bApaDApaNuM. (3) saraLa prakRti, pitAne jhINAmAM dIpaka-vRkSa na. [sa., pR.] e nAmanuM eka vRkSa. (2) jhINuM mAnavuM e dIvAonuM jhumara [1dIpaka (4)." dInadayAla(La) vi, pR. [sa, DhIna-DhavANu], -lu-Lu) vei, dIpakAlaMkAra (- 2) 5. [saM. sIva + araMvA2] e 5. saM.dIna jana tarapha dayAvALo (Izvara ke dAnavIra) dIpa-garbha chuM. [saM, A zabda no che ane "gara' dIna-dalita . ] nirdhana ane kacaDAyelI pachAta jAtinuM zabda sAthe kaze saMbaMdha nathI; jue "garabo."] "garabA" dIna-daza strI. siM] kaMgAliyata, garIbI tarIke jANItA chidrovALe nAno ghaDe [(saMgIta.) dIna-dAra vi. jio "dIna' + pha. pratyaya] dharma-custa dIpacaMdI (candI) 5. cauda mAtrAno saMgItano eka tAla, dInadArI strI. [+ phA. pratyaya] dharmacustapaNuM, dhArmikapaNuM dIpa-caMpaka (-campaka) , [saM.] dIvAnuM DhAMkaNuM dIna-dukhiyuM li. jio "dIna' + dukhiyuM.] garIba dIpa-citra na. siM.] siMhAsanano eka prakAra. (2) eka 2010_04 Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIpaDa-vela 1153 dI-zaMkA S prakArane cAra chAdhavALo gekha. (sthApatya.) dIsa vi. [saM.] juo "dIpita." (2) uttejita dIpa-1 (-phaya) zrI. jio "dIpaDe'+ "vala.'] e nAmane dIsatA strI. [saM.] dokha hevApaNuM eka vilo. mAdA dIsa-varNa vi. si.] jhaLahaLATa mAre tevA raMgavALuM dI5DI sI. [o "dIpaDo' + gu. I" satIpratyaya.] dIpaDAnI dIsa-zakti vi. saM.] jhaLahaLI UThelI tAkAtavALuM, khuba ja dIpaDuM na. jio "dIpaDe."] dIpaDhAnuM nAnuM bacuM zaktimAna dIpaDe chuM. [saM. IpI dvArA arvA, ta bhava "dIpa' + gu. dIsA sI. [saM] zrutienA pAMca prakAramAM eka. (saMgIta) DuM svArthe ta. pra.] vAghanI jAtanuM zarIre meTAM TapakAMvALuM dItAgni . [saM. DhItra + marinA saLagI UThelo agni. jarA nAnuM jaMgalI hima prANI (2) vuiM. pradIpta jaTharAgnivALuM, bahu ja bhUkhyuM thayeluM. dIpa-darzana na. [3] dIvA jevo . (2) dIvo pragaTAvatI dIsAkSa vi. [sa, DhIla + akSi>makSa] jhaLahaLatI AMkhovALuM vakhate karavAmAM Avate dIvAne namanane vidhi dIpti sI. [saM.] prakAza, kAMti, jhaLahaLATa, jhagamagATa, dIpa-dAna na. [saM.] dhArmika ke zrAddha jevI kriyAmAM dIvo (2) (lA.) uttejanA saLagAvI nadImAM vahevaDAvavo ke AgaLa dharavo e kriyA dIptimaMta (manta) vi. [sa. rIti-mata prA. "mRta tatsama], dIpa-dAnI strI. [sa, DhIva + phA] dIvo rAkhavAnuM cAhuM, dIva dIptimAna vi. [saM. "mAn , muM.] jhaLahaLatuM, prakAzita, dIpana vi. [sa, kavAcaka] prakAzita karanAruM. (2) tejasvI (3) uttejaka, jaTharAgnine uttejita karanAruM dIpyamAna vi. [saM.] jhaLahaLatuM, prakAzamAna dIpana na. si., kriyAvAcaka] prakAzita karavuM ke thavuM e. DIbAe kuM. li. dIvAca] prastAvanA, prAstAvika, bhUmikA. (2) uttejanA. (3) jaTharAgninI uttejanA (2) chapAyelAM pustaka pustikAonuM kAcI bAMdhaNImAM cadIpana-pAcana na. si.] jaTharAvinane uttejana ane pacAva- DAvavAmAM AvatuM chApeluM mukhapRSThavALa AvaraNa ke huM vAnI kriyA dIbe puM. [ravA.] juo "me.' dIpanIya vi. [saM.] dIpAvavA yogya, (2) jaTharArinane TIma sI. sI., saM. DhirA dvArA] dizA, bAja tiraphanuM uttejanA ApavA gya, jaTharAgnine uttejana kare tevuM dImaNuM, -nuM vi. [+gu. " NuM" che. vi, anuga] bAjunuM, dIpa-nutta, -tya na. [4] hAthamAM dIva laI nRtta ke nRtya dIyamAna vi. [saM.] ApavAmAM AvatuM, apAtuM karavAnI kriyA dIrdha vi. [] (samaya aMtara mApa kada vageremAM) laMbAI dIpa-5tra na. [saM.] dIvo rAkhavAnuM cAhuM, dIvI, dIpa-dAnI letuM, lAMbuM. (2) uracAramAM be mAtrAne samaya letuM dIpa-pu5 na. [4] caMpAnuM phUla dIrghakAya che. [saM.] UMcAIvALA zarIranuM dIpa-pUjana na, dIpapUjA sI. [saM.] divAsAne divase dIrdhakAlIna vi. [sa.] lAMbA samayanuM, lAMbA samaya sudhInuM karavAmAM AvatuM dIvAnuM pUjana dIrgha-gaLa vi. [saM. DhI-La] lAMbA vartala jevuM. (2) paM. dIpamAlA(-LA),lita-Li)mAM strI. siM], dIpa-mALa laMbageALa, "ilisoiDa' (ga.) strI. [saM. "mA] dIvAonuM tAraNa dIrthagaLAkAra vi. [+ saM. mA-R] juo "dI gALa(1). dIpaNuM a. kri. [sa. dvIk tatsama) prakAzita thavuM, jhaLahaLavuM- dIrgha-vitA strI. [sa.] lAMbA samaya jIvavuM e, lAMbu (2) zobhavuM. dI-dipAvuM bhAve, ji. dIdipAvavuM jIvavApaNuM | [AvaradAvALuM che., sa, phi. dIrSa-chavI vi, [se, muM.] lAMbA samaya jIvanAruM, lAMbI dIpa-vRkSa na. [saM., pR.] jhADanI DALIomAM aneka sthaLe dIrgha-taMtu (-tanta) vi. [saM.] lAMbA tAMtaNAvALuM (kapAsa dIvA saLagatA rAkhavAmAM AvyA hoya tevuM jhADa, dIvA- vagere), "loMga-sTepala' evALuM jhADa. (2) jue "dIpaka-vRkSa." dIrghatA zrI. [4] laMbAI [paNuM, "phAra-sAITa dIpazikhA sahI. si.] dIvAnI saga, dIvAnI UMcI dIrdhadAza tA sI. [saM] lAMbI najara hevApaNuM. (2) duraMdezIdekhAtI jayota dIrghadaza vi. sa. puM. lAMbe sudhI najara rAkhanAruM ke jenAruM. dIpAvali-La, lI, -LI) strI. [saM. DhIpa + mAvaja,I] (2) duradazI dIvAonI hAra. (2) jemAM dIvAonI zobhA karavAmAM dIrgha-pi sI. [saM.] lAMbI najara. (2) (lA) durdazIpaNuM. Ave che te Aso vada amAsano utsava-dina, divALI. (3) vi. juo "dIrdhadraSTA.' [62 dezI (saMjJA.) dIrghadra vi. [sa, puM] lAMbe sudhI jenAruM (2) (lA.) dI(-dipAvavuM, dI(dipAvuM jao "dIpavuM'mAM. dIrdha-dveSI vi. [sa,yuM.] lAMbA samaya sudhI buddhi TakAvI dIpikA strI. [3] dIvaDI, mazAla. (2) dIvI rAkhanAruM, lAMbo samaya zatrutA jALavI rAkhanAra dIpita vi. [saM.] saLagAveluM, peTAveluM. (2) prakAzita, dIrghabAhu vi. [saM.] lAMbA hAthavALuM, (2) (lA) udAra jhaLahaLI uTheluM dIrgha rAgI vi. si., pR.] lAMbA samayathI bimAra, jAnuM dIpachava chuM [sa. sIpa + juo "echava, saMdhithI-bhASA- regI ke dardI AkRti, "ilisa." (ga) saMkara.], dIpotsava puM. [saM. + saM. 3], dIpensavI dIrgha-vartula(-La), dIrgha-vRtta na. siM.] laMbagoLa, laMbagoLa sI. [saM.] jAo "dIpAvali(2)." dIrgha-zaMkA (- ) . siM.] (lA) maLa tajavAnI hAjata, ke.-3 2010_04 Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIrdha-satra 1154 dIvAsaLI jhADe javAnI icchA (5) (muslima zAsana-kAlamAM mukhya amAtya, mukhya dIrgha-satra puM. [saM] lAMbo samaya cAle tevA samayagALo ke yajJa pradhAna (vacharathI UtaratI kakSAnA). (6) pUrvaja dIvAna dIrghasatrI vi. siM., muM] lAMbo samaya cAle tevo yajJa karanAra hovAne lIdhe nAgara brahmakSatriya vagere jJAtiomAM UtarI dIrgha-sUtra vi. [saM.] (lA.) lAMbI lapa karanAruM, lapiyuM AvelI aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.). dIrghasUtratA strI. [saM.] lAMbI lAMbI lapa, thoDA kAmamAM dIvAnakhAnuM na. [+juo "khAnuM.'] meTA makAnamAM lAMbA samaya vitAvavo e, lapiyA veDA besavA-uThavA-maLavA mATeno sajAvelo khaMDa dIrghasUtrI vi. [sa, j] jAo "dIrdhasatra.' dIvAna-gI strI. [ara.] (lA.) dIvAnApaNuM, gAMDapaNa, dIrthasvarI vi. saM., muM.] lAMbA be mAtrAne samaya letA dIvAniyata vahIvaTI kArya, pradhAnavaTuM svaravALuM. (vyA.) dIvAnagIrI sI. [+ phA] dIvAnanA hodAne lagatuM badhuM dIrdhAra chuM. [. Dhaurva + mA-Ara], dIrghakRti strI. [+saM. dIvAna-jI puM, ba.va. [ juo "jI.] jao "dIvAna (5) -kRta lAMbe AkAra, laMbAIvALI AkRti. (2) vi. (mAnArthe). (2) pUrvaja "dIvAna' hovAne kAraNe nAgare lAMbA AkAravALuM brahmakSatriya vageremAM utarI AvelI davAna' ke "dIvAna dIrghakSara puM. [saM. DhorSa + akSara na.] dIrgha svara ke prati. aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) (2) vi. dIrdha svaravALuM, dIrghaativALuM (56). (vyA.) dIvAna-5da na. [+ saM.3, -6 na. [+]. u" svArthe ta...] dIrthopAMga (pA) vi. siM. tIrgha + aTI] baMne AMkhanA dIvAnane hade ke adhikAra cheDA lAMbA aNadAra hoya tevuM dIvAnAzAlALA) sI. [o "dIvAnuM' + saM. zAha.] dIrdhAyu,05 . [saM. zrI + mAyuna-mAyu6] lAMbI AvaradA gAMDAone rAkhavA pALavAnuM makAna divAnagI uMmara, lAMbI vaya. (2) li. lAMbI AvaradAvALuM, dIrghajIvI dIvAniyata adhI. [ara. dIvAnicatuM ](lA.) gAMDapaNa, ghelachA, dIrdhAyuSI vi, [saM. DhIyuSa + gu. "I' ta. pra.] jue dIvAnI vi. [+ phA. "I' ta...] dIvAnane lagatuM. (2) "dIrdhAyu(2)." leNadeNAnI phariyAdane lagatuM. (3) revanyU adhikArane lagatuM. dIghAyuSya vi. [saM. Dhortha + AyurSo juo "dIrdhAyu(2).' (4) mulakI. (5) nAgarika, 'sivila (2) na. (guja, prakAre) dIrdha Ayu, lAMbI jiMdagI dIvAnI strI. [+ gu. "I' ta.pra.] juo "dIvAna-gIrI." dIliMkA cI. [saM.] pagathiyAMvALI lAMbI vAva dIvAnuM vi. phi. dIvAna] (lA.) gAMDuM, gheluM, citta-bhrama dIrNa vi. saM.) cirAyeluM, phADI nAkhavAmAM AveluM dIvAne-Ama na. [ara. dIvAni-Ama] sarvasAmAnya loko dIva na. si. dvI>prA. DhIva kuM.(rUDhithI) saurASTrane dakSiNa mATe sarakArI sabhAkhaMDa, Ama-sabhA, "hAusa oNpha samudra-kAMThe Avelo e nAmano TApu ane emAMnuM nagara kaoNmansa' (svarAjaya mayA sudhI ekalI cAra-sADAcAra sadI e pAcuM- dIvAne-khAsa na. [ara. dIvAna-khAsa] amIra umarA gIjhonuM saMsthAna hatuM. (saMjJA.) ane sarakArI adhikArIone mATeno sarakArI sabhA-khaMDa, dIvaTa (25 juo "diveTa. [vATavALI dIvaDI rAjasabhA, "hAusa opha leDIjha havaTI mI. (saM. DhIva-vatiSThA prA. DhIva-maTTimAM] dovAnI dIvAbanI na., ba.va. [ja e dAvo' + "battI; samAnArthI hIvatAM na, ba.va. jio "dIvaDuM.'] (lA.) meMdAnI eka zabdAne dvibhava.] dAvA ane battI badhA prakAranA dIvA. jAtanI gaLI vAnI niAne dIvaDe, dIvI (2) dIvAonI vyavasthA dIva(-) zrI. "dIva' +gu. 'I' strI pratyaya.] dIvA-baMdhI (-ba-dhI) sI. jio "dIvo' + "baMdhI."] yuddha dIvaDuM na. [jao "dIvaDe."] dI karavA mATe leTanuM vagerene kAraNe vimAne AkAzamAMthI joI zake e rIte banAveluM koDiyuM (2) rAmaNa-dIva dIvA na saLagAvavAnI sarakArI manAI, "bleka-AuTa' dIvaDe . jio "dI' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] dIvo. dIvAla strI, ji. dIvA2] bhIMta. (2) TopInI UMcAI dIvI strI.[jao "dIvaDI.'] juo "dIvaDI." batAvanAruM pAsuM. (3) (le.) ADaca ['velasITa' dIvalaDe ! jio "dIvaDo' + gu. 'la' mayaga.] do. dIvAla-gIrI strI. [phA. dIvAgarI] bhIte raMgAya tevI dIdhI, (paghamAM) [dI mUkavAnuM jALiyuM ke gokhale dIvAla-citra na. [+ saM.] dIvAlo upara caDavAnuM che te dIvA-jALiyuM na. jio "dIvo' + "jALiyuM.'] makAnamAMnuM citra, bhitti-citra, bhIMtacitra pisTara' (vi.ka.) dIvA-TANuM na. jio "dI'+ 'TANuM.'] dIvAbattI karavAne dIvAla-patra puM. [+sa, na.] bhIMta upara caDavAne lakhANasamaya, sAMjhe aMdhArAnI zarUAtane samaya, sAMjha vALo te te kAgaLa, bhitti-patra, bhIMtapatra, posTara' dIvAdAMDI satI. jio "dI' + dAMDI.] samudra-kAMThe yA dIvA-vakhata puM. jio "dI' + "vakhata.], dIvA-LA sI. beTamAM ke vizALa nadIne kAMThe yA nadInA beTamAM kAMThAne [+juo "vaLA."], dIvA-samaya puM.[+saM.] jAo "dIvA-TANuM." ke kharAbAne khyAla maLe e mATe ubho karelo sthira ke dIvAsaLI strI. jio "dI' + "saLI.'] cheDA upara karatI battI-vALa minAre, 'lAITa-hAusa" gaMdhaka vagere ghasatAM saLagI UThe tevA padArthonuM TocakuM dIvAna chuM. [ara.] rAjasabhAne khaMDa, kacerIne khaMDa. (2) lagADeluM hoya tevI saLI, kAMDI. [0 cAMpavI, 0mUkavI mATe vizALa oraDe. (3) prakaraNa. (4) gajhala saMgraha. (rU. pra.) be pakSo vacce jhaghaDo ubho karo] 2010_04 Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIvI 1155 * ra dIvI . [saM. DhIviA > prA. DhIviyA ane " e 'dIvA' +gu, 'I' pratyaya.] nAnA dIvA, (ra) saLagatI vATa ke vATI rahI zake tevI UbhI lAkaDA ke dhAtunI dAMDI dIvI-dAra vi., puM. [+zaa. pratyaya] dIvI pakaDanAra, mazAlacI dIvA puM. [saM. DhIvA>rIvama-] khattI. (ra) (lA.) kuLadIpaka, kuLane yaza apAvanAra putra. [-vA jevuM (rU. pra.) taddana spaSTa, "vAnI jyAta jevuM (rU. pra.) aNIvALuM, aNiyALuM. * ajavALavA (rU. pra.) navarAtramAM nava rAtri akhaMDa dIvA rAkhavA. * UDavA (rU.pra.) satprIti meLavavI. (ra) (vyaMgamAM) nAma eLe evuM thayuM. A(-he)lavAI javA (rU. pra.) maraNa pAmavuM. . karavA (rU. pra.) (vyaMgamAM) navAI pAmavA jevuM na hatuM. * gula (ph. pra.) maraNa, avasAna, mRtyu. 0 ghera karavA (-gharatha), 0 rAja karavA, diamonds rANe karavA, 0 rAma karavA (rU. pra.) dIvA elavavA. cAka karavA (rU. pra.) dIve| sateja kave. 0devatA (ph. pra.) AvavA javAnA saMbaMdha. 08 rahevA (:vA) (rU. pra.) nirdeza javAI dIsavuM a. kri. [saM. dUratha->prA. kSi] dekhAvuM. (ra) (lA.) sUjhanuM, bhAsanuM, mAlUma paDavuM, jaNAvuM. (3) spaSTa UbhuM, dhAruM ha|nuM. (AnuM bhAve nathI, 'preraka' rUpa paNa nathI, ene male 'batAvavuM' vaparAya che. 'dekhADavuM' e te dekhavuM'nuM preraka rUpa che.), [tuM karavuM (rU. pra.) chupAvavuM. (ra) jatuM karavuM. tuM rahevuM (-ra:buM) (rU. pra.) (tucchakAramAM) AMkha AgaLathI dUra TaLavuM. tuM rAkhavuM (3.pra.) dekhAyA karavuM] dIse puM. [sa, viza>prA. misa-] (lA.) saMvatsarInA divasa. (pArasI.) doTa juo 'TvITa.' dADI jue 'dIDI.' dIThuM ja eka 'doTaDuM, ' dATiyuM e dITiyuM,' dITI.' dardInI ja doTuM jue 'dIkuM.' dIvuM jue 'DhImavuM.' dardInuM jaA DIMDuM.' [(jemake 'dupaTTo,' 'du-bheTA') 6-1 vi. [rsa, hiM>prA. Tu-] (samAsanA AraMbhamAM) e duOM vi., puM. [cAdumAMthI azlIlatA nivAravA cA' lupta] (gALamAM) saMbheNa karanAra. [. banavuM (rU. pra.) mUrkha banavuM. . banAvavuM (rU. pra.) markha banAvavuM] du<-vA) strI. [ara. du] AzIrvAda duzmA(-vA)-gIra vi. [+aaa. pratyaya] AzIrvAda lenAra dukha(-vA)ge| vi. [+ phA. pratyaya] AzIrvAda denAra duDhAvavuM. jue 'kaDAvuM'mAM. durakarAvavuM jue 'hUkaravuM'mAM, duAna strI, [ara. dukAn] mAla-sAmAna vecavAnuM bAMdheluM makAna, hATa. [.sAMDha-vI (3. pra.) vezyAnA dhaMdheA karavA. 0 vadhAvavI (rU.pra.) dukAnane vAsathI-tALuM mAravuM(rAta paDatAM)] dukAnadAra vi. [+ phA. pratya] duAna calAvanAra, vepArI dukAnadArI strI, [+ phA. pratya] dukAna rAkhI emAM vepAra _2010_04 dukhAvuM karavA e dukAnI srI. [marA, dugANI] be pAInA sikko [bhAra dukAnI-bhAra vi. [+ saM.] dukAnInA vajana jeTaluM, e pAIdukALa puM. saM. suARs> prA. TuvA] varasAda na AvatAM ghAsa pANI vagerenI taMgInA kaparA samaya, kALa, durbhikSa. [. paDhavA (rU. pra.) achata jaNAvI. mAM adhika mAsa (6. pra.) kharAba vakhatamAM AvatA vadhu kharAba samaya] dukALa-prata vi. [+ saM.] dukALanI asarathI gherAyeluM, lyumina akekToTa' [taMgIvALuM (va) dukALavuM vi. jiA 'dukALa' dvArA] anna pANI vagerenI dukALiyuM vi. [jae 'dukALa' + gu. 'yuM' ta. pra.] dukALanI asaravALuM. (2) dukALanA samayamAM janmeluM. (3) (lA.) bhUkhe maratuM dukALI strI, jae 'dukALa' + gu. 'I'ta. pra.] lAgalAgaDha paDatA dukALeArA samaha, dukALa pachI dukALa Ave evI paristhiti kula na. [saM.] khArIka rezamI vasra dukha na. [saM. 6:] jae 'du:kha.' dukhaDuM na. [+gu. 'huM' svArthe ta. pra.] ja 'du:kha.'(2) du:khanI kaSA. (3) (lA.) dukhaNuM, evAraNuM dukhaNu (-ca) strI. [f. yulinI> prA. yunivaLI] karaDavAthI duHkha thAya tevI eka jAtanI mAkhI [jIvaDuM, 'jhimela' dukhaNu-khAI sI. karaDavAthI DhImaNuM thaI Ave tevuM eka dukhaNuM na. [jue 'dukhaDuM'; '&' >'chu.'] jue 'dukhaDuM (2).' duHkhaNuM: na. [jee 'duHkhavuM' + gu. 'aNuM'kR.pra.] dukhavuM e. (2) prasUti thatAM pahelAMneA peTamAMnA dukhAvA dukhaNuMOM vi. [jue 'dukha' dvArA.] jue 'dukhiyuM.' dukha-deNa vi. jue 'dukha' + 'DheluM' + gu. 'aNu' kaiM pra.] duHkha denAruM, duHkhada, duHkha-kAraka dukha-phreDaNu vi. [jue 'dukha'+'pheDavuM'+ gu. 'aNa' ketuvAcaka kR.pra.], duHkha-hUMjI (-bha-7) vi. [jae 'dukha'+ 'bhAMjaghuM' + gu, 'I' rR.pra,]duHkha TALI nAkhanAruM, duHkha-bhaMjaka dukha-vaTa na., -TA puM. [jue 'dukha' dvArA.] duHkhI avasthA, (ra) zAka karavA e. (3) zAkanI paristhiti dukha(-khA)vavuM ja dukhavuM'mAM. dukhavuM .kri. [saM. TuvrnA gu., nA.dhA.] pIDA ke vedanA thavI. dukha(-khA)vavuM dukhADavuM pre., sa.kri. dukhazOM vi. [jae 'dukha'+ saM. zU + gu, ''' svArthe ta.pra.] duHkhamAM paNa haiyuM sAta rAkhanAruM, duHkhonA barAbara sAmanA karI TakI rahenAruM dukhAvuM jae 'dukhavuM'mAM, dukhAyelI vi., strI, [jue! 'dukhAvuM'+ gu. 'eluM' khA. bhaTTa, + 'I'zrI.pratyaya.] (lA.) rAMDelI strI, vidhavA dukhArA puM. [jue 'dukhavuM' + gu. 'Are' kR.pra.], dukhAva huM. [ + gu. 'Ava' kR.pra.] jae 'dukhAvA,' dukhAvavuM e 'dukhavuM"mAM. dukhAvuM .kri. [jue 'dukhavuM'--vikAsa.]duHkha pAmavuM. (2) mAThuM' lAgavuM. (3) (lA.) vidhavA thavuM Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dukhA 1156 duniyA-nAra dukha !. jio "dukhAva' + gu. 'A' vArthe ta.pra.] duHkha dujhANuM na. [jao "dUjhavuM' + gu. "ANuM kapri.] dUjhaNuM thavuM e, pIDhA thavI e, duHkha, pIDA. UipaTa (rU.pra.) ke dUjhaNAM DhAra hovAM evI paristhiti ['dujhANuM.' zarIramAM tyAM tyAM pIDAne upadrava thavo. 0 besI ja dujhANuM-vAjhANuM na. jio "dujhANuM,'-dvirbhAva.] ja (-baeNsI-) (u.pra.) dukhAvo zAMta tho. mAthAno dukhAve dujhAvavuM juo dUjhavuM'mAM, [eka prakAranI cAla (u.pra.) kaNarUpa mANasa]. ['dukhiyuM.' dukI strI. jio "daDaka + gu. I" strI pratyaya.] ghoDAnI dukhALuM vi. jio "dukha' + gu. "AchuM' ta.pra] ja e dukuM na. beThA ghATanuM karuM dukhiya(-2)Na stha) , [jao "dukhiyuM+gu, "a8-e)Na duDI DhI. jio "du" + gu. 'DuM' vArthe ta,pra. + 'I' pratyaya] du:khI strI pratyatha.] gaMjIphAnuM benA aAMkanuM pAnuM, duggI. [0 lAgavI dukhiyAruM vi. [jao "dukhiyuM'+ gu. "AruM? ta.pra.], (rU..) acAnaka kamAvuM] dukhiyuM vi. [jao "dukha' + gu. "dhayuM' ta...] jenA upara duNATa kuM. jio duNAvuM' + gu. "ATa' kupra.) kuNAvuM dukha paDayuM hoya ke paDade jAya tevuM, duHkhI e. (2) lA.) mananI saMtApavALI sthiti dukhiyaNa (-ya) e "dukhiyaNa." duNAvavuM jue "duNAvuMdUNavuMmAM. dukhI vi. jio "dukha' + gu. "I' ta.pra.) e duHkhI." chuM a.ki, si, sUnAmA , DhaLAM ane jo e 'durNa dukhIluM vi. jio "dukha'+gu, IluM ta.ka.) A mAM enuM karmaNi, ]i duHkha anubhavavuM, manamAM baLavuM, dukhiyuM." khinna thavuM. (2) dUya khIcaDI dudhapAka dALa vagere dAjhI duntara zrI. phi., saM. hiMa] dIkarI, tanayA, putrI jatAM saheja gaMdhAvuM. duNAvavuM che., a.zi. dugaDugI strI, rivA.] DAkalA jevuM eka vAgha duNAza-sa) -zya, sva) strI. jio "duNAvuM+gu. Aza, dazamIra sI. AnA kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM. (2) sa" ka.ma.] duNAvAnI vAta nAnAM chokarAMnI ke paheravAnuM eka ghareNuM duttAI zrI. jio "dunuM' + gu. "AI'.ta.ka.], - kuM., dugana vi. [3. hiMguLa-hiM. dugana] bevaDI gatine tAla ba.va. jio "dunuM + "DA.] duttApaNuM, dhUrta-tA hoya tevuM. (saMgIta.) dunuM vi. [sa, dUta dvArA + gu. "G" ta..] jAsUsI kAma dugama (o) jI. vaDAnI e nAmanI eka che. karanAra, (2) (lA.) luccuM, dhUrta dugalI vi. e "galI.' du(6)daralI sI. e nAmanA eka vela vadhu na. siM.1 stanavALAM prANIonAM stana-AumAMthI (da)dhAdhArI vi. si. suthaprA. gu. dUdha' + se. nIkaLatuM paya, dUdha. (2) vaDa AkaDe thAra vagere cIDavALAM mArI .] dUdha pIne jIvana nabhAvatuM, dudhAhArI vRkSanI chAla vagere TocatAM nIkaLate sapheda rasa dudhAmaNI strI. jio "dUdha' dvArA.] dUdhanI deNuM du-maMthi (gra5i) strI. [sa., .] stana mAMhenI jemAMthI dudhAre . [sa. suthaMIG - > prA. dvAra -] dUdhane vepArI dUdha thAya che te mAMsala gAMTha du-6)dhAhArI vi. [sa. TuthAra-> prA phuDhAM@Aritra-] mAtra dugdha-ja vi. [saM.] dUdhamAMthI taiyAra thayeluM ke thatuM dUdhane AhAra karI jIvanAra dudha-pAna vi. [saM.] dUdha pIvuM e dudhALa,-LuM vi. jio "dUdha'+ . "ALa,' -' ta...] dudha-piMka (-pi23) paM. [] e "dudha-caMthi.' dUdha ApanAruM (khAsa karI pazu-gAya bheMsa vagere) dudhamaya vi. [saM.] dUdhavALuM, dUdhanuM baneluM dudhelI samI. (saM. Tutha-varNiA > prA. marNimA, 38dudha-varSA jI. [saM.] dUdhane varasAda thago ] e nAmanI eka jaMgalI vela. (2) dUdha sAthe dudhavAhinI vi, strI, siM] stana Au vageremAM dUdha zeraDInA rasamAM cekhAno loTa nAkhI banAvAtI eka vahAvanArI zirA, dUdhanI 2ga vAnI, dudhelI-pAka dugdha-vRSTi . [saM.] juo "dudha-varSa.' dudhelI-pAka chuM. [+saM.] juo dudhelI (2)." da-vrata na. [4] dUdha ke dUdhamAMthI banelA padArtho khAI dudhelI-phA-)ga 9) zrI. jio (ka) ga. bhAdaravA suda bArasanuM karavAmAM AvatuM vrata bhInAzavALA jaMgalamAM jovAmAM AvatI eka prakAranI dudha-zrAva chuM. [] stanamAMthI dUdha sUvI javAnI kriyA (pIsatAM dUdha je rasa ApatI) phaga dadhA sI. (saM kriyA dvArA] Apatti. (2) muzkelI, mUMjhavaNa, dI DhI. jao "dUdhI.' (padyamAM) duvidhA. (3) jaMjALA durniyA strI. [ara. dunyA] jagata, vizva, suSTi, Alama. dugdhAlaya na. [maM 25-.] jyAM dUdha rAkhI vita [0 doraMgI (-dora7 gI) (rU.pra.) IrachAmAM Ave tema belaraNa karavAmAM Ave che te sthAna, DerI" vAnI rUDhi. 0nI havA (rU.pra.) saMsArano anubhava. pAra dugdhAzI vi, si. 6rSa + marI, muM.] dudhAhArI karavuM (rU.pra.) hAMkI kADhavuM. (2) mArI nAkhavuM. 05AranuM dugdhAhAra che. [saM. suSa + cA-ghAra] dUdhane ja mAtra kherAka, (rU.pra.) alaukika. 0mAMthI javuM (rU.pra.) samAjamAMthI dUdha khAI rahevuM e nIkaLI javuM. (2) puruSatva-hIna thavuM dUdhAhArI vi. [sa, j] mAtra dUdha pIne jIvana calAvanAM duniyA-dAra vi. [+phA, pratyaya] saMsAramAM paDeluM, saMsArI. 5Adaka vi. [saM. sura + +3ravAva4] dUdha utpanna karanAra (2) (lA.) vyavahAra-kuzaLa 8 2010_04 Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duniyAdArI 157 Rvaya duniyAdArI sI. [+ kA.pratyaya] sAMsArika-vyavahAra jeka" [A zabdane "daMtALuM-phAMdALuMe artha(na.)] duniyA-bhara kri.vi. [+juo "bharavuM.] badhe ja, sarvatra, dumacI strI. phi] cheDAnI sAIne pUchI nIce dabAte AkhI duniyAmAM. [nuM (rU.pra.) akhiI duniyAnuM, badhuM ja] po. (2) aphINa gaDAku vagere rAkhavAnI cAmaDAnI kothaLI nI strI. ArasAmAM bAMdhelI lAkaDAnI kaTakI, (1hANa.) du-majalI vi. jio "du" + "majalo' + gu. 'I' ta.pra.] dunyavI vi. [ara.] duniyAne lagatuM jagatanuM, jAgatika. be majalAvALuM, be mALanuM (2) saMsArane lagatuM, sAMsArika duma kuma kri.vi. vi.] nagArAne gaLagaLATa thAya ema dupadI strI. [jue "dupaTTo + gu. ' strI pratyaya.] nAne dumATe puM. jio 'dumAvuM' + gu. "ATe" ka..] dubhAvuM phALa. (2) nAcanArInuM oDhaNuM. (3) (lA.) beu bAjunuM e, me bharAvo e vartana, bevaDI cAlA du-mAra, muM. [jae "du" + "mAra, ro."] be bAjune duho . sa. Ida-vada- mA. 8-gzma-1 be kALavALI mAre. (2) (lA.) dharma-saMkaTa puruSanI eka khAsa prakAranI pacheDI, esa.(2) nAcanArInuM du-mAla-dAra vi, pR. [jao "du'+ "mAladAra'.] (lA.) oDhaNuM be bhinna bhinna sattA nIcenA gAmanA jAgIradAra duppaTa juo "paTa'. dumAlA vi. svArpaNanuM, InAmI, AvadhiyA, bArakhalI dubakAvavuM juo dUbakavuM'mAM. (jamIna), 'elimeITeDa dubajuM, jALuM vi. maha-paravaza (jue 'dUbaLAI." dubhAvuM a.kri. (jue "me', -nAdhA. me bharA, dubaLAmaNa na. jio "dUbaLuM' + gu. 'AmaNa ta. pra.] gaMgaLAvuM. dumAvavuM che., sa.ji. dubArA ji.vi. [phA. dubAraha, se. uddhavAra] pharI vAra, dumAvuM ja "mavuMmAM. bIjI vAra [(lA.) vAraMvAra dumAvavuM e "dumAvuM'mAM. dubAra-tibAra ki.vi. [+ phA. tibAraha saM. tri-vA] dubhAvavuM jao "dUmamAM, dubhavaNa na., zuM strI. [jue "dabhavuM + gu. "avaNa- dumAsa na. [takI.] eka jAtanuM kApaDa avaNI" ku.pra.] dUbhavavuM e - dumita chuM. patinA mardanathI aMdara rAjI thavA chatAM du-bhAgavuM sakri. jio "du" + saM. mArA, nA. dhA. be bahArathI aNagamAno bhAva bhAgamAM karavuM, bee bhAMganuM dubhAgAvuM karmaNi, kri. dumikA,-le pR. e nAmane eka mAtrAmeLa chaMda. (piM.) dubhAgAvavuM che, sa.ki. du-mUI(-muI) puM, strI. [ja mua>prA. dumutridubhAgA-biMdu (bindu) na. [ja "dubhAgavuM' + saM. ] be moDhAMvALo sarpa, baMI baMne jJAnataMtu temaja baMne gatitaMtu jyAM ekabIjAne vaTAve dumUDI sI. e nAmane eka choDa, gADariyuM te biMdu (vaidaka) dumeLa chuM. jio "du" + meLa.] (lA.) aNabanAva, kusaMpa, dubhAgAvavuM, dubhAgAvuM ja "dubhAgavuM'mAM. mata-bheda. (2) vi. meLa vagaranuM. (3) tAla vagaranuM, betAluM du-bhAjana na. e '6"+ saM.] be bhAga pADavAnI kriyA, duya strI. [sa. DhillA prA. yuvA] koDInI ramatamAM cAra dvi-bhAjana, "bAI pharkezana' cAra kaDInI DhagalI karatAM chevaTe be koDIonuM vadhavuM e dubhAlA puM. khAvAthI Dhorane dUdha vadhe te eka guMda du-du)yama, duma vi. [vA. "yu-ya] bIjuM dubhAvavuM, dubhAvuM e "bhavuM'mAM. dura upa. [sa. DuM ane be upasarga gaNAyA che, je dubhA. jio "dubhAvuM' + gu. 'A' kapri.] duHkha hakIkate eka che. svaro ane joSa vyaMjana 5 thAya ke kheTuM lAge evuM thayuM e, mana dubhAvuM e, dUbhaNa aSa vyaMjana pUrve cuta, evI rIte ke cavagayavargIya dubha-izi,SiIya vi, pu. [sa. fmAtrA-- > prA. -eSThatha aASa pahelAM suSa, tavagIca aSa pahelAM suta, mAsatha-] be bhASA jANanAra madhyasthI (ekabIjAnI za-6-sa pUrve anukrame 35-3-6, sAthosAtha visarga bhASA na jatA be bhinna bhinna dezanA vatanI maLatAM sAthe kula paNa, udA. "duratikrama" "durgama" "durjaya' "dudhare e beunI bhASA jANanAra ane baMnenI vAtacIta ekabIjAnI durlara" "durmati' "duryoga" "durvAda" "dustara' "duSkara" "duSTa' bhASAmAM kahenAra (vyakti) duSpariNAma"dueNTA" "durazAsana'-'duzAsana" "dussAhasadu-bhAsI(-zI,-pI) vi. [ja e "dubhAsiya.' ] be bhASAnuM "duHsAhasa'] "kharAba" "murala' "khoTuM' jevA artha ApajJAna dharAvanAra, dvibhASI nAra upasarga thI oLaMgI zakAya tevuM, durlaya dubheTa (-TarSa) strI, - . jio du" + "bheTavuM' + gu, ratikrama,maNIya [i+, asi-ma, maLa] jene mukelI ' ka.ma.] be mArga jayAM maLatA hoya tevuM madhyavartI (ratyaya vi. [+se. athatha ja 'duratikrama.' sthAna, be gAmanI hada maLatI hoya tevuM sthAna dharAneya vi. [+ saM. mana-ne] jene samajhAvI na zakAya dubheNa (-ca) zrI. jio dUbhavuM' + gu. eNa' ku.. tenuM, samajhavuM samajhe nahi tevuM dubhAvuM e. (2) (lA.) krodha, rIsa duranvaya . [+ saM. ma4] vAkayamAMnAM pade asvAduma strI. phi.] pUchaDI bhAvika krama. (2) vi. padono vAkaSamAM asvAbhAvika krama duma-kalAsa rUM. DumakalAsa, bhAre vajana UMcakavAnuM yaMtra, UMTa, hoya tevuM (tethI durbodha) 3 2010_04 Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durabhigama 1158 durgama(-mya) durabhigama chuM. [+ saM. mama-T] samajhamAM na Ave tevI durAha, vi. [saM. yu + nA-roha, mA-rou] mahAparisthiti, (2) doSa bharelI samajha muzkelIthI caDI zakAya tevuM durabhimAna na. [+se ami-kAna kuM.) kheThuM abhimAna durAna sa.phri. [saM. , nA.dhA.] dUra karavuM ke karAvavuM durabhimAnI vi. [, .] baTuM abhimAna dharAvanAra durazaya . [sa. yu + mA-rA] duSTa Azaya, duSTa manedurabhilASa puM. [+ sa. ama-4rg],vA strI. [saM. jAva .] bhAvanA | mukhethI umeda duSTa IrachA, duSTa bhAvanA durazA jhI. [saM. sura + sArA!] kharAba prakAranI AzA, duramata (tya) strI. [saM. surma, arvA. taddabhava jue durAya paM. [. Tu + mANa] na karavA jevo kharAba durbuddhi(1)'. -idurbaDhiyuM. Azare, khaTe sthaLe thaI gayelo Azraya, (2) vi. jene duramatiyuM vi. [+gu. "iyuM' ta. pra.] juo "durbuddhi(2)' Azraya muzkela che tevuM duravagAtha vi. [+saM. -iANaM] jemAM nAhavA jatAM muzkelI durAsada vi. [saM. yu + -] juo "durApa." ubhI thAya tevuM. (2) (lA.) mukelIthI samajhAya tevuM durAsaMga (-sa) chuM. [sa. 36+ A-a] kharAba Asakti, duragAhyatA sI. [saM] duravagAtha hevApaNuM anarthakArI Asakti duravastha vi. [+sa, avasthA, ba. va.] kharAba hAlatamAM durAsAgha vi. [saM. sura + AkA] jue "durApa'-'durAsada." mukAI gayeluM [mAThI dazA durahAra chuM. [sa. sura + grA-hAra] kharAba kherAka, hAnidurevasthA strI. [+ sa. ava-sthA] kharAba hAlata, durdazA, kAraka bhajana durasta vi. vi. durasta ] kharuM, vAjabI. (2) ThIka-ThAka, durAhArI vi. [saM., .] kharAba prakArano khorAka khAnAruM samArakAma karyuM che tevuM [karavuM e durijana na. siM. TurNana , ane tadabhavI e "durjana." durastI strI. [. durustI] ThIka-ThAka karavuM e, samArakAma durita na. [saM.) pApa-karma, naThAruM karma. (2) saMkaTa, mukelI, duraMgI (ra gI) vi. jio 6+ raMga+ ga. *I : ApatA ta. pra.] be prakAranA haMgavALuM. (2) prapaMcI, ga, dhUrta, duritakSaya kuM. [saM.] pApono nAza (3) be raMgavALuM, raMgI. [0 cAla (rU. pra.) chetarapIMDI1 duruta vi. si. 6+ 32] kharAba rIte kahevAyeluM. (2) duraMta (duranta) vi. [sa. yu +] jene mahA mukelIthI na. kharAba kathana, durvacana, kaveNa, (3) abhizApa. (4) pAra pamAya tevuM. (2) kharAba pariNAmavALuM gALa, gAlA duradazI (durA ) vi.[phA] lAMbI najaravALuM, dIrva-daza durukti strI. [se, hun + 3fa] juo "durukta(2,3)." duraMza (21) puM. (saM. sura + saM] kharAba bhAga durupacAra chuM. [saM. sura + 3ghavAra] kharAba ke nukasAna ja durIkAMkSA (durAkAkakSA) strI. siM. 32+ mA-jAkSa duSTa kare tevI sAravAra icchA, duSTa bhAvanA, duSTa vAsanA durupayoga kuM. [sa. Tura+ 35-1] UlaTA prakArane upadurama, -maNIya, vi. [sa, Tura + gAma,mAM- paga, kharAba vaparAza, gerupayoga [anupayogI maLI, cA-jhabhya] juo "duratikrama. durupayogI vi. [se, muM.] upayogamAM na Ave tevuM, nakAmuM, durAgraha . siM. sura + mA-] beTI haThane Agraha, mamata durUha vi. [sa. 9+ ] muzkelIthI kahapanAmAM bese tevuM, bharelI tANa, karavAmAM AvatI jida muzkelIthI samajhAya tevuM, kahapanAmAM na bese tevuM, sITa durAgrahI vi. si., pR.] durAgraha karanAruM, jidI (ba. ka. ThA.) durAcaraNa na. siM. sura + AvA ja e "durAcAra.' duraMdara na. [sa.] ghata, jugAra, gaDha durAcaraNa vi. [sa, puM,) jue "durAcArI." durga chuM. [sa.] kile, gaDha. (2) jaMbusaramAM thaye manAto durAcAra kuM. siM. sura + mA-vAra] kharAba vartaNa ka, cha I. sa. nI 7 mI sadI AsapAsano thAkanA "nirata'prakAranI rIta-bhAta. (2) vyabhicAra no bhAgakAra-e nAmanA AcArca, durgasiMha. (saMjJA.. durAcAriNI vi., strI, (saM. du+ vALi] durAcArI sI durgata vi. [sa. yu + ] kharAba gati pAmeluM, durgatiyuM durAcAritA strI. [saM. sura + mAvAri-a] durAcArIpaNuM | durgati strI. [saM. 32 + mtti] kharAba gati, kharAba dazA, durAcArI vi. saM. 36+ mAvANI, muM] durAcAra karanAra, naThArI paristhiti. (2) avagati, asaMgati, narakAvAsa(ra) vyabhicArI nI sthiti, adhogati. (3) vipatti, paDatI durAtmatA strI. [saM. 1+ mA-] durAtmApaNuM durgatiyuM vi. . + gu. "thayuM' ta.pra.] durgati pAmeluM durAtmA chuM. [saM. 36 + asmiA] halakI koTine jIvAtmA. durga-dvAra na. si.] killAne daravAje (2) vi. nIca svabhAvanA halakA manavALuM. (3) pApI, duSTa durganiza DuM [.3 killAmAMnuM raheThANa durAdharSa, uMNIya, artha vi. [saM. sun + -, navanIta, durgapati, durga-pAla(La) . [saM.] kahalAne saMrakSaka adhi-Le] jene muzkelIthI parAbhava karI zakAya tevuM kArI, gapati, kiledAra, koTavALA rApa vi r. 4 : jANo khethI maLI zake che. prApa, durgama(-mya) vi. saM. tu ma, jyAM duHkhethI -mahA kirI zakAya tevuM muzkelIthI jaI zakAya tevuM "AuTa-epha-dha-ve,' "inadurArAdhya che. [sa. yu + A-1]] muzkelIthI jene prasanna esesibala.' (2) na samajhAya tevuM durlabha 2010_04 Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durgama(mya-tA 1159 durnigraha durgama(-mya)nA sI. [saM] durgama hovApaNuM durghaTa vi. [sa. yu + ghaTa mukelIthI ghaDAya tevuM, muzkelIthI durga-rakSaka chuM. [saM] e durgapati,'-'durgapAla.' bane ke banAvAya tevuM, duHsaMbhava durga-vidhAna na [saM.1 kilo caNAvavAnI kriyA durghaTanA strI, siM. sun + ghaTanA] kharAba banAva, kharAba durga-saMskAra (-sakAra) puM. siM.) killAnI marAmata banelo prasaMga, azubha ghaTanA [hAlata durgadha (durga-dha) muM [saM. yu+ ] kharAba gaMdha, badabo, durghaTAvasthA sI. [saM. durghaTa + avasthA] durdhaTa paristhiti ke naThArI vAsa durgharSa puM, Na na. [.Tunsa gharSa,uLa] kharAba prakAranI durgadha (durga-dhya) strI. [saM. Tu puM, paraMtu "vAsa' bonDa athaDAmaNa, anicchanIya athaDAmaNa. (2) kharAba prakAranI nA sAda guja,mAM strI.] juo "durgadha.' harIphAI [kharAba avAja, AkarA khaLabhaLATa durgadhanAzaka (durgadha) vi. [saM.] kharAba vAsane dUra karanAra duSa chuM. [saM. dura + ghoSa sAMbhaLa na game tevo ati durgadhanyukta (durgadha-), durgadhita (durgati ) vi. [4], durjana puM, na. [. dun + nana, puM] kharAba mANasa, duSTa durgadhI" (dudhI) vi. [sa., ] durgadhavALuM, gaMdhAtuM mANasa, durijana durgadhIra (durgajI) strI. [sa. Tutha . + gu. " svArthe durjananatA strI. [saM] durjanapaNuM ta.pra.) e durgadha.1-2, durjaya(3) vi. [saM. sura + Htha,-] jene jItavuM muzkela che tevuM, durgA e. siM] paurANika mAnyatA pramANe mahAdevanAM patnI muzkelIthI jitAya tevuM, durjaya pArvatInuM eka nAma, bhavAnI, bhava5tnI (dargAnA nava svarUpa durjayA-)nA jI. si.] dujeya hovApaNuM manAyAM che). (saMjJA). durjara vi. siM. sura + 12] muzkelIthI pace tevuM. (2) muzkedarzA-cakalI strI, jio "cakalI.1, I-calI jI. lIthI ghasAya tevuM, tarata dharaDuM na thAya tevuM [+hiM] kALA raMganI lAla paThavALI cakalI du-jata vi. [saM. 26+ nAMa] halakA kuLamAM janmeluM. (2) durgAdevI strI. [saM] juo "durgA.' (lA) kamanasIba, hatabhAgya, durbhAgI dugadhikArI, durgASyakSa . [saM. hui + apizArI, aryakSadujeya vi. [sa. -] jAo "durjaya.' e "durgapati." durjaya-tA strI. [3] jAo "durjayanA." durgA-navamI sI. [saM] A sudi nomanI tithi. saMjJA) durNa vi. siM. 86+4] dujha buddhivALuM, khoTI samajha dharAvanAruM (2) kArtika sudi nAma. (saMjJA.) (3) caitra sudi nAma. du-tA strI. [saM.] du hovApaNuM (sA.) duya vi. [saM. sura+] bhAre muzkelIthI jenuM jJAna durgApUjana na., durgApUjA strI. [saM.] Aso sudi nomane meLavI zakAya tenuM, gaDha, gahana, durgama, dudha divase-navarAtranA chellA divase karAtI durgAnI pUjA durlaeNyatA zrI. [saM.[ duya hevApaNuM durgAzraya pu. sa. Tu + cA-ka] kilAne Azare killAmAM durdama, mana, manIya, -mya vi. saM. mahAmulIthI jenA jaI bharAI rahevuM e upara kAbU meLavI zakAya tevuM durgASachI strI. [1] A sudi chaThanI tithi. (saMjJA.) durdaze vi. [saM. sula 3] jovuM muzkela bane tevuM. (2) (lA.) durgASTamI strI. [sa. yu gamI A sudi AThamanI bhayaMkara dekhAvanuM [(2) vi. o "durdarza. mAtAnA nimitte thatA havananI tithi. (saMjJA) (2) kArtika durdarzana na. [sa. 6+ na] kharAba rIte jovAnuM e. sudi AThama. (saMjJA) (3) pauSa sudi AThama, (saMjJA). durdazA strI. [sa 36+ ] jAo "duravasthA.' (4) caitra sudi AThama. (saMjJA) (5) bhAdaravA suda dudAMta (durdAnta) vi. saM. sun + TrAnta] muzkelIthI jenuM damana AThama. (saMjJA.) karI zakAya tevuM, durnigraha [vAvaMToLa vagerevALo dahADo durgA saptazatI strI. [sa.] mArkaMDeya purANamAMnI rAjA dina puM. [sa. yuni na.] kharAba divasa, vAro, vAdaLAM surathanuM carita ApatAM durgAe mArelA asuronI vAta durdezya na. siM. sura + ] kharAba prakArane dekhAva, vara ApatI kathA, caMDI-pATha. (saMjJA.) dekhAva [durbhAgitA, avadazA durgA-smaraNa na. [saM.) durgA devIne yAda karavAnI kriyA dudeva na. [sa. dun +aa] kharAba nasIba, kamanasIbI, durgaNuM . [sa. yu + gu] avaguNa, apa-lakSaNa, kharAba dudeva-vazAta ki. vi. [saM] kamanasIbe, durbhAgye, kamabhAgye Teva, kuTeva, ku-lakSaNa, kharAba khAsiyata, eba durdevI vi. si., pR.] kamanasIba, durbhAgI durguNI vi. saM] durguNathI bhareluM, apalakhANuM durda vya na. [sa. phuva dvArA ja "durdeva." durgeza' puM. siM. + ]i juo "durga-pati." durdhara vi. [saM.] muzkelIthI dhAraNa karI zakAya tevuM, pakaDI durgeza . [3. sunt + ] durgAnA svAmI mahAdeva, rudra, rAkhavuM muzkela , ziva, zaMkara jina samAraMbha dudharSa, rSaNa, dhaMNIya, -bdha vi. [sa. yu + varSa, una, durgotsava ! si. yu + lakSaa] navarAtramAM thatA durgAnA kharSanI ,-rtha] mahAmuzkelIthI jene sAmano karI zakAya tevuM durthaha . [saM. 8 + ] kharAba graha. (ja.). (2) parva- durvAna na. [sa. 32+ davAna] kharAba prakAranuM dhyAna, badadAnata graha, bAMdhelo kharAba abhiprAya, "bAyasa' duniMgraha vi. saM. sun + nigraEUR jene kAbUmAM rAkhavuM muzkela dutha vi. [sa. yu + grAhya] muzkelIthI pakaDI zakAya tevuM che tenuM dudata 2010_04 Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dunimitta 1160 durlabhata dunamitta na. [saM. 2 +nimitta] kharAba hetu ke kAraNa. "mAn pu., durmatiyuM vi. [saM. Turnati + gu. "iyuM ta...] (2) kharAba zukana, apazukana jao "dubuddhi.' dira) (lA) garviSTha duniMrIya vi. [saM. + nirIkaa] mahAmuzkelIthI jenI durmada vi. [saM. 3 + maDha mAthI chakI gayeluM, madonmatta. sAme joI zakAya tevuM. (2) (lA.) beDoLa, varavuM durmanA vi. [sa. Tu+mana > nA , j] maMjhAyelA durnivAra, 4 vi. [sa Tu nivAra, ca mahAmuzkelIthI manavALuM. (2) udAsa thayeluM. (3) bhAMgI paDelA manavALuM vArI zakAya-TALI zakAya tevuM durmaraNa na. [saM. 66 + maLa] kharAba prakAranuM maraNa, kamota durbala(La) vi. si. 6+ ] baLa vinAnuM, nirbaLa, baLuM durmatrita (6maMtrita) vi. [ + matrita] kharAba rIte durbala(La)-kAya vi. [sa.] dUbaLA zarIravALuM, mAyakAMgaluM vicArAyeluM (2) na. duSTa maMtraNA, kharAba masalata durbala(La)pta strI. [saM.] dUbaLApaNuM durbhatrI (durma-trI) muM. saM.] kharAba salAha ApanAra maMtrI durbalAsthi na. sa. Turjara + sthi] dUbaLAM hADakAM rahevAne -saciva-amAtya [gaNanA, apamAna, tirarakAra bALa-roga, "vikeTasa'. (2) vi. nabaLAM dUbaLAM hADakAMvALuM, durmAnane strI, siM. 2+ "mAnanA' (navo zabda)] avarikeTI' durga kuM. [saM. 6 mALa] kAMTAvALA ke cAra-DAkuodurbaddhi sI. [saM. sun + yukti] kharAba buddhi, kubuddhi, pApa- vALo rasta. (2) halakaTa prakAranI rAha e rIta buddhi (2) vi. kharAba buddhivALuM, kubuddhi, pApa-buddhi ducaiitra puM. [sa. Tu+mitra na.] kharAba dosta, kumitra, durbadiyuM vi. [saM. Tuddhi + gu. "IyuM" ta...] dabuddhivALe duSTa dostAra durbodha paM. [saM. sura + ro] kharAba upadeza. (2) vi. durmila(-La) vi. [sa. yu + ma dhAtane Tunara rUpa jANItuM samajhavAmAM muzkelI paDe tevuM, agharuM nathI; hiMdI prakArano na zabda] durlabha, maLavuM muzkela durbodhatA strI. [saM] durbodhapaNuM durmukha vi. [sa. Tuka mu] kharAba meDhAvALuM, (2) gALe du Sya vi. si. Tura + votha] jao "durbodha(ra).' bhAMDanAruM kabuddhi, durbuddhi durboSatA strI. [saM.] e "dudha-tA.' dumaMdha vi. [za. +mevA, . vI.] kharAba buddhivALuM, dubrahmaNa chuM. [saM. 3+ grAhmaNa ] brAhmaNanA saMskAra dumedhA strI. [saM. + eSA] kharAba buddhi, duSTa mati vinAne brAhmaNa, brahmA-baMdhu, brAhmaNAbhAsa dumeya vi. [saM. 62+] jenuM mApa mukelIthI laI zakAya durbhakSa chuM, -kya na. [. 8 + mikSa, -] khAvA gya tevuM. (2) (lA.) jene pahoMcI ke AMbI zakAya nahi tevuM, nahi te khorAka (3) jene khyAla na AvI zake tevuM [traNe arthe, "Inaduga vi. [saM. sura + ma] durbhAgI, kamanasIba kemesyurebala' (ha. prA)] durbhara vi. si. Tu+maro mahAmukelIthI bharAya tevuM. duryaza chuM. [saM. huM+thAt na.] apakIrti, apajasa (2) na. (lA) peTa, udara duSita strI. siM. 66+yuvata] kharAba yukita, kapaTa, chaLa durbhavyatA strI. [sa Tura+ma-tA] mekSa pAmavAnI apAtra- duryoga zuM si. Tu vo] kharAba saMga. (2) kharAba ta, bhavya jIvana na hovApaNuM. (jena.) graha ke grahone yoga, kuyoga. (je) dubhAMgI li, siM] 60 + mALI chuM.] kamanasIba, abhAgiyuM durvyAjanA strI. [saM. 6+ roganA] nukasAnamAM utAranArI durbhAgya na. [sa. 6 mA kamanasIbI, naThAruM nasIba ke ahita karanArI goThavaNa dabhAgyavazAta ka. vi. saM.1 durbhAgyane kAraNe, kamanasIbI- duryodhana vi. [saM. 6+ roSana] bhAre muzkelIthI jenI sAme ne laI, kamabhAgye laDI zakAya tevuM. (2) muM. dhUtarASTrane mATe putra suryodhana. durbhAgyavAdI vi. saM., muM. pariNAma kharAba Avaze evuM mAnanAruM, nirAzAvAdI, "pesimisTa" (u.ke) duni zrI. si. 96+oni kharAba koTino avatAra. durbhAva puM. [saM. sura + ] kharAba lAgaNI. (2) (lA.) (2) vi. kharAba koTinA avatAra pAmeluM, nIca kuLa ke draSa, khAra diSTa vicAra, ducha bhAvanA pazupakSI vageremAM janmeluM durbhAvanA strI. [saM. +mAvanA] kharAba prakAranA vicAra, durlakSa (-kSya) na. siM. + Tura , -0] dhyAna na ApavuM durbhASaNa na. [sa. 36+ mALa] kharAba kathana, durvacana, e, be-dhyAna dazA, bedarakArI. (2) (lA) avajJA, avakaDavuM veNa [nArI rahI gaNanA [apalakhaNa durbhASiNI vi, sI. dasa Tura + mALi] kharAba bela- durlakSaNa na. [saM. sura + kSa] kharAba lakSaNa, kulaNa. durbhASita na. siM. 3+ mASita] juo "durbhASaNa." durlakSa(kya)-tA sI. [saM] bedhyAna rahevApaNuM, bedarakArI dubhikSa chuM. [sa. dura + mikSa, na.] dukALa durlakSya ja "durlakSa." (2) vi. mukelIthI pAnamAM caDe tevuM strI. [4] dukALanI paristhiti durlakSyatA e "durlakSa-tA.' dakSi -nivAraNa na. siM.1 dukALa TALavAnuM kArya, dakALamAM durlabha vi. saM. 86+ ruma mukelIthI maLe tevuM, darApa, rAhatanAM pagalAM levAM e tinuM, majabUta duprApa. [ calaNa, 0 nANuM (rU. pra.) hAtha na lAge tevuM dubheda, -dha vi. saM. sura + meDha-] muzkelIthI bhedI zakAya nANuM, "hArDa karansI']. durmati strI, vi. si. yu + marata], mana vi. [saM. durlabhatA strI. siM.) durlabhapaNuM che ene (saMjJA.) 2010_04 Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ durlaya 1161 dulAre kaIbhya vi. [sa + 5 AnuM rUpa sa. mAM vaparAyeluM tenuM, jene jANavA mATe bhAre kaNa anubhavavuM paDe tevuM jovA maLyuM nathI.] juo "durlabha." durvitakartha vi. [saM. 3 + vitara] jene vize mahAmuzkelIthI durvalita na. [sa. 96+ rujita] tophAnI vartaNuka, duSTa rIta- kapanA karI zakAya tevuM, kalpanAmAM na Ave tevuM bhAta, kharAba ceSTA durvidagdha vi. [saM. 36+vidhu vidvattAno khaTe garva lekha na. [sa. yun + ]] beTe dastAveja, bIjAnI rAkhanAra, ghamaMDI. (2) ardhadagdha, rAdhAriNuM khoTI sahI ke sahIvALuM khata, jaDa DokyumenTa' duviniyoga kuM. [saM.2+ vinitho] gerarItivALe ma! si. 6 + viniyor] gerarItivALA upayoga, duca vi. [saM. 26 + va) kahevAmAM muzkelI paDe tevuM 'misa-eprepriyezana." (2) ucApata durvacana na. siM. sutva na] kharAba vaNa, ku-vacana. (2) durvinIta vi. [saM. sura +vinIta] UlaTe mArge zikSaNa gALa, gIlA | [ApanAruM pAmeluM, beTI tAlIma pAmeluM. (2) avinayI, avivekI. (3) dulaeNcanI vi. si., S.] kharAba vacana kahenAruM, (2) gALa (lA.) uddhata [hAnikAraka pariNAma duvaTa vi. [saM. 6+ juo 'vaTavuM.'] muzkelIthI vaTAvI ka puM. [sa. Tura+vighA] kharAba prakAranuM pariNAma, zakAya tevuM. (2) mukelIthI dhAraNa karI zakAya ke jIravI durvibhAkya vi. [sa. Tu+vimA|] jenuM anumAna karavAmAM zakAya tevuM bhAre muzkelI che tevuM (2) vi. tophAnI rItabhAtavALuM durvaNuM chuM. [saM. 8 + af] AMkhane na game tevo kharAba durvilasita na. [saM. 3 + vilita] kharAba vartana, kuceSTa. raMga. (2) halakI jJAti ke samudAya. (3) kharAba akSara, durviSaya pR. [sa. + fa] halakI koTinI viSaya-vAsanA (4) vi. kharAba raMganuM. (5) halakI jJAtinuM. (1) kharAba duvRtta na. [sa. yu + vRtta] kharAba vartaNaka, duSTa AcaraNa. akSaravALuM [rIta-bhAta ke raheNI-karaNI (2) vi. durAcArI, burI cAla, bhUrA vartanavALuM durvartana na. [sa. yu + vartana] kharAba vartaNaka, duSTa prakAranI duni strI. [saM. 6 +vRtti] duSTa valaNa, kharAba bhAvanA, dutana-zIla vi. [sa.] kharAba vateNakavALuM, asadAcArI melAIsa' (ba. ka. ThA.), (2) vi. duSTa vRttivALuM, kharAba duha vi. saM. sura + vI muzkelIthI upADIne laI jaI dAnatavALuM, "melisiyasa' [varasAda, mAvaThuM zakAya tevuM, bhAre vajananuM durguNi strI. [saM. sun +9] mAlane nukasAna karanAre durvahattA strI. [saM.] durvaha hovApaNuM durbhaya puM. [sa. yu + agvo kheTA prakArane kharca, uDAvagIrI durvAhanIya vi. si. yu + nI] juo "durvAha." durbhAvastha vi. [sa, 36+ -sthA, ba. vI.] geravyavasthAdurvAhanIyatA zrI. si.] juo "durvaha-tA.' vALuM, ' kaeNTika' (hI. va.) durvAka na. (sa. 32+ vAva5] o "durvacana. durvyavasthA jI. [sa. 60 + thava-rathA] kharAba prakAranI durAgya vi. si. 96 + kALa] kahevAmAM muzkelI paDe tevuM. gaThavaNa, gera-vyavasthA, " kesa' durvaca. (2) vAMcavAmAM muzkelI paDe tevuM, UkalI na zake tevuM durvyavahAra puM. [. 36+ Dhathava-hAra] a gya levaDa-devaDa, dulAda 5. [. sura + vADha] duSTa prakAranI belAcAlI. (2) kharAba letI-tI, (2) durva tena vitaMDAvAda. (3) badanAmI, nidA duryAsana na. [. 60 + vyasana] bhAre muzkelImAM mUkI durvAdI vi. si., ] durvAda karanAruM. (2) vitaMDAvAdI denAruM duHkha, maTI Apatti. (2) bUrI lata, kharAba Adata durvAra vi. saM. sura + vAra] vAravAmAM bhAre muzkelI paDe durthI sanI li. [saM., muM. bUrI AdatavALuM, kharAba latavALuM tevuM, rokayuM rokAya nahi ke muzkelIthI rekAya tevuM duryApAra 5. siM, Tura + thApAra] kharAba hailacAla, hIna juvosanA strI, [sa. 32+ vAsanA] kharAba irachA ke bhAvanA, keTinI pravRtti melI AkAMkSA dada vi. siM + 4] duSTa hadayavALuM. (2) zas, amitra durvAsA muM. [saM. durvAsA ] eka prAcIna krodhI RSi. (saMjJA). duhaMtu puM, . + de] kharAba hetu, dui Azaya. (2) (lA.) mahAkrodhI mANasa (2) vi. kharAba hetuvALuM, duSTa aMzayavAna durvachanA (durvAnA ), durvAMchA (durvA-) . . 86 dulakhAvavuM ja "lakhavuM'mAM. + vAcchanA, vA-chA] duSTa prakAranI kAmanA, bada ImA dulaha . [vaja, dulahe') vararAjA [ii, navI vahu durvikAra chuM. (sa. yu +fFIR] kharAba prakAranI vijhiyA, dulahaNI, -na, -nI strI. [vaja. dulahana, nI] tAjI paraNelI aniSTa parivartana dulahI strI. [hiM] jue "dulahANuM." durvikArI vi. [sa, j] durvikAravALuM dulahe puM. [hiM. dulahA] e "dulaha," @ vi. [saM. sura +vi-] jAo "duravagA." dulAI strI. [hiM.] kiMmatI rAI duvicAhatA satI. si.] e "duravagAtA .' dulAravuM sa. kri. [hiM. "dulArA, -nA. dhA.] lADa laDAvavuM. durviSThagha vi. [sa. yun +vijegha mahAmuzkelIthI kApI duvA karmaNi, kri. dulArAvavuM che, sa. ki. zakAya tevuM dulArAvavuM, dulArAvuM, o "dulAravuMmAM. durvijJAta vi. sa. yu +vizaa] beTI rIte ke beTA mArgathI dulArI sI. [jae "dulAro'+gu.I ' strI pratyaya.]chokarI, choDI jANeluM, UlaTI ja rIte samajheluM dulAruM vi. jio "dulAre.'] (lA.) lADakuM (chokaruM) durviya vi. sa. yu +fa] muzkelIthI jANI zakAya dulAre chuM. [vaja.] chokare, che. (2) vahAlo dIkare 2010_04 Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dulAva 1162 du-gajAnAra dulAva chuM. jio "dulAvuM' +gu. "Ava' kupra] gabharATa dulina na. siM. 3 + vina, saMdhithI] kharAba cihna, dulAvavuM, dulAvuM e "dUlavuM'mAM. kharAba edhANa. (2) (lA.) apazukana dulUDI strI, eka kharasaTa prakAra che duzcitA (duntiA ) sI. [saM. + viratA, saMdhithI] beTI lIco chuM. [hiM. dulI-le cA] gAlIce. (2) caMda2 citA, beTI phikara du-lelI strI, jie "du" + saM. Dhora + gu. I' ta. pra.] duzcitya (duprinya) vi. [sa. Tura + vizva, saMdhithI] jenA lakhaMDanA be TukaDA joDIne banAvelI eka jAtanI talavAra vize vicAra karavuM muzkela che tevuM . Turvama, pahelI be pratimAM prA. vikAra cIrNa vi. siM Dhasa + nIrNa, saMdhithI] muzkelIthI AcarI jao "durlabha." zakAya tevuM. (2) na durAcaraNa, duSTa rItabhAta, kharAba vartana duhaluM vi. jio "luM.] juo "dauM." duzamanAI sI. [+]. "AI' ta.pra.] zatrutA, vara, adAvata dulahe (du) jeo "dulaha.' duzamana na., muM. phi.] zatru, verI duvaliyuM vi. [ja davaluM.] juo "davaluM.' duzamana-dA puM. [+"dave.] jAo "duzamanAI.' duvA juo "duA." duzamanAvaTa (Tatha) strI. [ii. [+gu. "AvaTa' ta, pra.), dulAI strI. [ + gu. "AI' ta.pra.) e "duvA-duA." duzmanI strI. [ + gu. 'I' ta... zatrutA, vera-bhAva, (2) (lA.) DhaDhero, jAheranAmuM. (3) ANa, manAI "hosTiliTI' duhAga (gya) sI. jio "duhAgI' dvArA.] ochI prota. duzavAra vi. [phA.] jue "duzavAra." (2) aNabanAva ['duhAgaNa." duvArI jI. [ka] juo "duzavArI.' duzAgaNa (-zya) sI. [ jAo "duhAgaNa."] jao dukara vi. [saM. 8 + vara, saMdhithI] muzkelIthI karI zakAya dulA-gIra juo "duA-gIra." tevuM, agharuM, kaThaNa duvAge juo "duAgo.' dukaratA strI. siM] duSkarapaNuM [kArya, pApAcaraNa dulAla (93) strI. cAmaDAnA loDAne taMga duSkarma na. [saM. TurNa + jarma, saMdhithI duSTa kAma, kharAba dulAla-baMda(dha) (-banDa, -dha) muM. cAmaDAne paTTo dukama vi. [sa, ] ducha kAma karanAruM, pApAcaraNa duvAluM ja 'dUvuMmAM. dukaLa vi. siM. yu + vA, saMdhithI]duHkhethI kaLI zakAya tevuM duvAthI strI. jio "duA' dvA2] jAo "davAI.' dukAla(-La) chuM. [sa. yu + vAsa, saMdhithI] jAo "dukALa.' duvidhA strI. siM. dvidhA avyaya, a. tadabhava zuM karavuM duSkAla(La)-grasta tri. [saM] dukALamAM gherAyeluM, dukALiyuM -zuM na karavuM evI visAmaNa, dugdhA duSkAla(-La)nivAraNa na. [4.], duSkA(-La-rAhata sI. du-vihAra chuM. jio "du''+ saM] pANI ane mukhavAsa [+juo "rAhata.'] dukALanI takalIpha dUra karavAnuM kArya, sivAya be AhArano tyAga anna tathA sukhaDI e be phemina-rilIpha' (2) duSkALa pUre thavo e jAtanA AhArane tyAga. (jaina) [pAso (jagAramAM dukAla(La)-zamana na. [saM.) dukALa dUra karavAnuM kAryuM. du chuM. [saM. dvi-> prA. huma-ma- benA AMkavALo duSkIrti strI. si. + zakti, saMdhithI] juo "durthaza." duzavAra vi. zi.] muzkela, ghaNuM kaThaNa, lagabhaga azakya dukula(-La) na. [sa. + zuka, saMdhithI niMdita kuLa, duzavArI strI. ki.] muzkelI, kaThinatA halakA darajajAnuM kuLa jAmeluM, varNasaMkara duzAlo chuM. [phA. duzAla] kiMmatI bevaDI ke meTI zAla dukulIna vi. [saM. sura + gurjIna, saMdhithI] halakaTa kuLamAM dudhara vi. [saM. 9 + 22, saMdhithI] muzkelIthI harIpharI zake duSkRta vi. si. + vRtti, saMdhithI] kharAba rIte karavAmAM tevuM. (2) mukelIthI AcarI zakAya tevuM AveluM. (2) na. kharAba AcaraNa, pApAcaraNa, pApa-karma, duzcaraNa na. [saM. s +vALa, saMdhi8] kharAba hilacAla, naThAruM kAma durvartana [vartana. (2) (vi.) durAcaraNa duSpati strI. [sa. DuM + kRti, saMdhithI) juo "dukRta(2)." ducarita, - na. [sa. Tura +rita,-tra, saMdhithI] durAcaraNa, dukRtI vi. siMj.) duSTa kAma karanAra, pApAcaraNI duzcaritra, -zya na. [saM +Aratra, 5, saMdhithI] durA- duSkRtya na. [saM. 8 + ya, saMdhithI] juo "dukRta(2)." caraNa, vyabhicArI vartana, badacAla dukRtya-kArI vi. siM, muM.] e "dukRtI." duzcAritrI, RI vi. saM., pR. durAcaraNa, vyabhicArI, duSkama chuM. [sa.] 3 + nAma, saMdhithI] arthadevane eka badacAlanuM [sAravAra, UMTavaiduM prakAra. (kAvya.) ducikitsA sahI. [saM. 6n + vilA, saMdhithI] aNaghaDa duSTa vi. [saM.) daSathI bhareluM, devI. (2) adhama, pApI, ducikitsita vi. sa. yu + cikitsA, saMdhithI] jene naThAruM. (3) luccuM. (4) (lA) khArIluM, lI. (5) aNaghaDa sAravAra ApavAmAM AvI che tevuM. (2) jenuM "eNsa (ba.ka.ThA.). (6) "i-veliDa' (ma.na.) [0 kSata khoTI rIte saMzodhana kareluM hoya tevuM (rU.pra.) na rujhAya tenuM dhAryuM ke traNa karanAra duiikastha vi. [sa. +vivigha, saMdhithI] jenI sAra- duSTa-gaMjana (gajana) vi. [saM.] duSTone herAna parezAna vAra karavAnuM kAma khUba ja muzkelI bhareluM hoya tevuM. (2) duSTa-gaMjana" (-ga-jana) na. [saM.] dukone herAna karavAnI jenuM saMzodhana karavuM muzkela che tevuM kriyA. (2) ducho taraphathI thatI herAnagatI 2010_04 Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duSTa-cita du-citta vi. [saM.] kharAba ane melA mananuM duH-tA . [saM] duSTa herApaNuM dundamana na. [x.] duSTone dabAvI devAnI kriyA duSTa-buddhi, duH-mati vi. [sa.] jue 'durbuddhi(2).' dRSTA vi., srI. [saM.] duSTa strI, kulaTA duSTAcaraNa na., duSTAcAra puM. [saM. duSTa + AzvarLa,mA-vAr] "A 'durAcaraNa.' duSTAcArI vi. [saM., puM.] jue 'durAcaraNI.' duSTAtmA puM. [saM, kuda+ AtmA] jue 'hurAtmA,' kruSNana na. [saM. duSTa + ana] kharAba anna, duSita khArAka, bagaDeluM anAja. (ra) pApanI kamANInuM anna duSTAzaya puM. [saM. kuSTa + A-rAtha] kharAba irAdo, bhUrI dAnata. (ra) vi. khI dAnatavALuM du.pakSa vi.saM. Tuv + vavava, saMdhithI] kharAkha rIte pAkeluM, kharAkhara rAMdhavAmAM na AveluM duppaca vi. saM. dur +16, saMdhithI] muzkelIthI pace tevuM, pAcanamAM bhAre paDe tevuM 1163 patana na. [saM. Tuk + vana, saMdhithI] atyaMta hIna kArTimAM jaI paDavuM e, bhAre meTuM patana ke paDatI dupatha puM. [saM. cus + yin sa, tatpuruSa samAsa, saMdhithI] kharAkha mArga, ADo mArga, uvATa, ku-patha, kumArga duparAkrama na. [saM. Tuv + pAma, sAMdhethI] khATe mArga batA velI bahAdurI, khATuM sAhasa-karma duparAya puM. [saM. dus + pA-natha, saMdhithI] atyaMta kharAkha rIte hArI javuM e, (2) ve, jenA parAjaya karavA vikaTa che tevuM duSparigraha puM. [saM. dus + padmia, saMdhithI] halakAM sagAMparivAra. (ra) na svIkAravA jevI vastune svIkAra karI pAse rAkhavI. e [batAve tevuM phaLa ke natIje duSpariNAma-na. [saM. cus + qff-LAma, saMdhithI, puM.] nAmeAzI duSparityAjya vi. [saM. cus + parivAtha, saMdhithI] jenA muzkelIthI tyAga karI zakAya tevuM, kharAkhara vaLagIne raheluM, na cheDe tevuM duSparihAya vi. [saM. Tuv + ri-hAryuM, saMdhithI] jene mahA muzkelIthI TALI zakAya tevuM ke aTakAvI zakAya tenuM dupUra vi. [saM. ruk + vR, saMdhithI] mahAmuzkelIthI pUruM karI zakAya-purAya tevuM duSprakhyAta vi. [saM. vr + pra-pthAta, saMdhithI] badanAma thayeluM. (ra) teAphAnI, 'mATeAriyasa' (vi.ka.) duprajavi, siMhaiMs+tranA, saMdhithI, kha. trI.] duSTa saMtAmAvALuM. (2) duSTa projanAvALuM duSprajA hI, [saM. Tuk+tranA, saMdhithI] duSTa saMtAnA. (2) kharAba AcaraNavALI vastI duSprajJa vi. [saM cus + jJa, saMdhithI, ba. trI.] jue 'dudha,' duSkRti(-tI)kAra puM. [saM. Tuv + pratti(-sI)jAra, saMdhithI] muzkelI bharelA sAmane duSkRti(-tI)kAya` vi. saM. Tula + prati(-sI)-vArtha, saMdhithI] jene mahA muzkelIthI sAmane thaI zake ke karI zakAya tevuM duSprayukta vi. [saM. dus + tra-custa, saMdhithI.] niyama viruddha _2010_04 DuMgAI jenA prayAga karavAmAM AvyA hoya tevuM. (vyA.) (2) bheTA upayogamAM lIdheluM duSprayAga puM. [saM, Tul + -oTM, saMdhithI] yogya sthaLe na thayelA upayAga, durupayoga duSpravRtti strI. [saM. cus + X-vRtti, saMdhithI] kharAba hilacAla, kharAma vartana, duSTa AcaraNa thayuM e duSpraveza puM. [saM. sUk + pra-verA, saMdhithI] muzkela rIte dAkhala duSpravezya vi. saM. dur + tra-vaizya, saMdhithI] muzkelIthI dAkhala karI ke karAvI zakAya tenuM ['durAma.' duSprApa, -khya ti. [saM tum + trAva, jJa, saMdhithI jae duSprApa(-khya)-tA zrI. [saM.] maLavAnI muzkelI hovI e duprekSya vi. saM. s + proDtha, saMdhithI] jenI sAme mukelIdhI joI zakAya tevuM, evAmAM kaSTa paDe tevuM, durdarzI duSyaMta (duSyanta) puM. [saM.mAM dukhta, Tunta evI paNa vaikahipaka joDaNI che. paurANika mAnyatA pramANe elavaMzanA eka rAjavI (kAlidAsanA abhijJAnazAkuMtala' nATakanA nAyaka ane bhAratavarSane nAma ApanAra manAtA bharatanA pitA). (ceMjJA.) dur upa [saM., juo 'dur'] jue 'dura' hu-sAI srI, [jue hu'dvArA.] DAMgara vavAyA pachI sAmAnya rIte caNA vagere vAvavA e du-sAkhI vi. [jue du' dvArA.] e pAka Ape tevuM dusepTa puM. [jIe 'du' dvArA] bIje pAka tenuM dustara puM. [rsa. Tuv + tara] muzkelIthI tarI ke vaTAvI javAya dustara-tA zrI. [saM.] dustara hovApaNuM dukhtyaja, dukhtyAjya vi. saM. rUs +thana, sthA] jenA muzkelIthI tyAga karI zakAya tevuM duhavaNa na. [jae 'dahananuM'+ gu. 'aNa'kR. pra.] koInuM mana dubhavanuM e [kriyA, (ra) dAhavAnuM mahenatANuM duhAI1 zrI. [jue jAhaluM' + gu. 'AI' kR.pra.] DhAhavAnI duhAI ne strI. [ja 'duA' dvArA.] jae 'duvAI '-'duA.' (ra) (lA.) madada mATenA pAkAra duhAgaNu (Nya) strI. [jue 'duhAgI' + gu. 'aNa'strIpratyaya.] kamanasIba strI. (2) aNamAnetI patnI duhAgI vi. saM. dunI] durbhAgI, dukhiyuM duhA-gaura vi., puM. [jue 'duhA'+ phA. pratyaya.] (seAraThI) duhA lalakAranAra AdamI duhAvuM . kri. [e 'dubhAyuM.'] jae 'dubhAvuM.' duhitA . [saM.] dIkarI, putrI, tanayA duhitara. puM. saM. Tautri, arvA. tadabhava] dIkarInA dIkarA duhitara2 (-25) [saM. auDhetrI, arvA. taddbhava] dIkarInI dIkarI duhitara jae TAhitara.' duho puM. [saM. mAM DhoLa banAvaTI rAnDa Ubhe karele che. roSatra chaMdanuM nAma paNa jUnuM nathI. 'duho' e ardhanA hAI maLamAM dvi>prA. haiM che.] dehA chaMda (asama mAtrAmeLa chaMda, 13 + 11 mAtrAnAM be ardhanA). (piM.). (2) deharAseraThAnAM aniyamita sAmazraNanA laukika chaMda. (piM.) duMgAI . [jaA 'duM(-hUM )guM' + gu. 'AI ' ta.pra.] Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karyuM gaDagaDATa juo 'haMgAI 'dAMgAI ' dUMguM vi. [jue 'mUMguM.'] jae 'mUMguM'zvAMguM.' kuMda (-dha) jaA 'chUMda' kuMdala(-La) jue 'chUMdala.' duMdAla(-La), -le(-LA) jue 'hUMDAla.' duMdubhi (du-li) puM., sI., na. [saM., puM., strI.] eka moTuM yuddha-vAdya, nagAruM duMdubhi-ni,duMdubhi-nAda (dundaddhi) puM. [saM.] duMdubhinA [vAnI kriyA duMdubhivAdana (dundubhi-) na. [saM.] nagAruM ke nagArAM vagADaduMdubhi-svana (dunduli) puM. [saM.] jue 'duMdubhi dhvani.' huMbAla (dummAla) puM. [phA.] pUchyuM. (2) pAchaLanA bhAga, pUMThe kuMbhA (humbhA) puM. jADA eTa [vikalpe] jae 'dur.' duH upa. [saM. vun, adheSa vyaMjanAmAM paNa za--sa' pUrve duHkha na. [saM.] zarIra ke mananI pIDA, asukha. (2) saMkaTa, Apatti. (3) naDatara, aDacaNa, [nA DuMgara, nAM jhADa, nAM vAdaLa (3. pra.) apAra duHkha. e pApe (rU.pra.) mahAmahenate, sukhe duHkhe] duHkha duHkha-kara vi. saM. Tuvastha duHkha-kartA vi., puM.] duHkha karanAruM, duHkhada [duHkha karanAruM,duHkhada du:khakara vi., [saM.], duHkhakartA vi. [saM. vulasya, vAMhuM.] duHkha-kaMda (-kanha) puM. [saM] duHkhanuM jAmI gayeluM mULa, apAra ['duHkha-kara.' duHkha-kAraka vi. [saM.], duHkhakArI vi. [saM,,huM.] jae duHkha-garbhita vi. [saM.] jemAM duHkha chupAIne raheluM ke rahelAM che tevuM [karanAra, duHkha-bhaMjaka du:kha-gaMjana (-5-jana) vi. saM.] duHkhane bhAMgI nAkhI dUra du:kha-gUMjana+ (-ga-jana) na. [saM.] du:kha bhAMgI nAkhavAnI [kIcaDa, apAra du:kha duHkha-gara yuM. [+jue 'gAra.] duHkharUpI gArA, du:khamA duHkha-grasta vi. [saM.] duHkhothI gherAyeluM, khUba duHkhI duHkha-jIthI vi. [saM., puM.] duHkhe jIvana gujAranAra duHkha-jhALa strI, [+jue 'jhALa.'] du:kharUpI agninI jvAlA, ghaNuM sakhata du:kha kriyA duHkha-traya na., ba.va. [saM., na., e.va.] AdhyAtmika bhautika ane Adhidaivika athavA Adhi vyAdhi ane upAdhi evAM traNa du:kha 1164 [du:khI duHkha-trata vi. [x.] duHkha ke du:khathI trAsI UTheluM, atyaMta duHkha-da vi. [saM.] duHkha ApanAra, duHkha-dAtA, duHkha-kara duHkha-dagdha vi. [saM.] duHkhane lIdhe saLagI UThelA cittavALuM duHkha-darzaka vi. [saM] duHkhanA khyAla ApatuM duHkha-dAtA vi. [saM. duHvastra laiMttiA, puM], -yaka vi. [saM.], yI vi. [saM, puM.] jae 'duHkha-6.' duHkha-nazaMka vi. [saM.] du:khanA nAza karanAruM duHkha-nirakha puM. [rsa,] zArIrika ke mAnasika pIDAne aTakAvavAnI kriyA duHkha-bhAgI vi. [saM., puM.] duHkhI thayeluM, duHkhI duHkha-bhAra puM. [saM.]jae 'duHkha-ja.' duHkha-bhIru vi, [saM.] duHkhathI DaranAruM, duHkhane najIka AvavA na denAruM. (ra) jue 'du:kha-trasta.' duHkha-maya vi. [rsa.] tadna duHkhI. (2) duHkha denAruM du:khamaya-tA zrI. [saM.] tadna duHkhI hAlata duHkhamukta vi. [saM.] jenAM duHkha dUra thayAM hoya tevuM du:kha-mAcaka, na` vi. [saM] du:khamAMthI cheDAvanAra duHkhamaiAcana na. [saM.] du:khamAMthI cheDAvavAnI kriyA duHkha-mecanI vi., zrI. [saM.] duHkhamAMthI che|DhAvanArI (strI) duHkha-zaidha vi. [saM.] duHkhathI ke kaSTapUrvaka meLaveluM, du:kha-prApta duHkhannaya vi. [saM.] duHkhathI ke kaTTathI maLe tevuM duHkha-vAda puM. [saM.] jIvanamAM sukhanA saMbhava ja nathI evA mata-siddhAMta, nirAzAvAda, 'paeNsimizrama' duHkhavAdI vi. [saM.,puM.] du:khavAdamAM mAnanAruM, nirAzAvAdI, 'pesimisTa' duHkha-vismAraka vi. [saM] du:khane bhulAvanAruM Adhi-duHkha-vismAraNa na. [x.] duHkhane bhulAvavAnI kriyA duHkha-vismRti srI. [saM.] duHkhane bhUlI javAnI kriyA, du:kha vize tadna lAparavA du:kha-nirodhaka vi. [saM.] du:kha TALanAruM, pIDA aTakAvanAruM du:kha-nivAraka vi. [rsa.] duHkha dUra karanAruM _2010_04 duHkhanArI duHkha-nivAraNa na. [saM.] du:kha dUra karavAnI kriyA duHkha-nivRtti zrI. [saM.] du:kha dUra thavuM e, du:kha-mana duHkha-parAyaNa vi. [saM.] du:khane vaLagI rahenAruM duHkha-pariNAmaDha vi. [saM.] jenuM pariNAma du:khamaya hAya teluM, du:kha lAvI ApanAruM duHkha-pUrNa vi. [saM.] duHkhathI bhareluM, taddana duHkhI duHkha-prada vi. [saM.] jue 'duHkhada.' duHkha-pradAna na. [saM.] sAmAne duHkha thAya evuM karanuM e, duHkha devuM e [bhAge jemAM duHkha hoya tenuM duHkha-pradhAna vi. [saM.] jemAM duHkhanI mukhyatA hoya tevuM, mATe duHkha-prApta vi. [saM., hiM. tatpu.] duHkha pAmeluM duHkha-prAptaOM vi. [saM., nR.tatpu.] duHkha ke kaSTathI meLaveluM, duHkha-ladha duHkha-mAja puM. [+ e 'bAja'] duHkhanA bhAra, ghaNuM duHkha du:kha-bhaMjaka (-bha-jaka), -na| vi. [saM.] jue 'duHkha-nAzaka.' du:kha-bhaMjanaOM (bhajjana) na. [saM.] duHkhanA nAza, duHkha dUra thayuM e duHkha-zamana na. [saM.] duHkhanI zAMti, duHkha zamI javuM e duHkha-zalya na. [x.] duHkharUpI sAla, duHkharUpa kAMTA duHkha-zAmaka vi. [saM.] duHkhane zamAvI denAruM duHkha-sAgara [saM.] du:khane dariyA, pAra vinAnAM duHkha duHkha-sAdhya vi. [saM.] muzkelIthI sAdhI zakAya tevuM, kaSTasAdhya duHkhahara,-zu` vi. [saM.] du:kha dUra karanAra duHkha-haraNu na. [saM.] duHkha dUra karavuM e duHkha-hartA vi. [saM. Tuvastha hartA, puM.], duHkha-hAraka vi. [saM] jue 'du:kha-hara.' duHkha-hAriNI vi., zrI. [saM.] duHkha dUra karanAra (strI) duHkha-hArI vi. [saM., puM.] jae 'du:kha-hara.' Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duHkhAkula(La) duHkhAkula(-La) vi. [saM. duHa + Aru] duHkhathI bebAkaLuM banI gayeluM duHkhAgAra na. [saM.3:Na + antar] duHkhAnuM makAna-aparadu:kha duHkhAtireka huM. saM. du:Na + ati-reTM] hadda uparAMtanuM du:kha, 1115 pArAvAra duHkha .. [duHkha duHkhAdhikatha [saM. du:Z + mAdhitha] ghaNuM du:kha, vadhu paDatuM duHkhAbdhi puM. [saM. duHNa + azrvi] jue 'du:kha-sAgara.' duHkhAte vi. [saM. 3:la + mArta] duHkhathI pIDAyeluM, du:khe sabaDatuM duHkhAlaya na. [saM.,puM.] duHkhanuM sthAna [karAvanAruM duHkhAvaha vi. du:la + A-vaE] duHkha lAvI ApanAruM, saMtApa duHkhAviSTa vi. [saM. du:la + mA-viTa] du:khathI bhareluM, du:khakhkha duHkhAzna na., ba. va. [saM. Tuv + *] du:khane lIdhe nIkaLatAM AMsu, duHkhanAM rUgAM duHkhAMta (duHkhAnta) puM. [saM. du:Na + anta] duHkhanA cheDA, duHkhanI samApti, duHkhanI nivRtti, (2) vi. jenA aMtabhAgamAM duHkha hoya tevuM, 'TraeNjika.' (nATaya.) duHkhita vi. [saM.] du:kha pAmeluM, du:khI, pIDAyeluM, kacavAyeluM du:khinI vi., strI. [saM.] du:khI hI du:khI vi. [saM., puM.] du:khavALuM, dukhiyuM duHkhAkti strI. (saM. 3:la + fa] du:khathI bhareluM vacana, du:kha ApanAruM vacana, khedajanaka vAta duHzAsana na. [saM. dur + rAsana, saMdhithI] kharAba rAja kArobAra. (2) puM. dhRtarASTra rAjanA durgaMdhanathI nAnA putra (saMjJA.) duHzikSita vi. [saM, vuk + frakSita, saMdhithI) kharAba zikSaNa pAmeluM. (2) melI vidyA zIkheluM vALuM, duzacArI duHzIla vi. [saM. dur + rI", saMdhithI] duSTa AcaraNaduHzIlatA zrI. [saM.] duSTa AcaraNa, durAcAra duHsamaya puM. [saM. dur + samaya, saMdhithI] kharAba samaya, kaparA kALa [khamI zakAya tenuM duHsaha,- vi. [saM. cus + sa-hyuM, saMdhithI] mahAsurakelIthI duHsaMga (dussa) puM. (saM. haeNk + jJa, saMdhithI] kharAkha seAbata, ku-saMga [bhAgyeja hoya evI sthiti duHsaMbhava (sambhava) puM. [saM. cus + saMmata, sadhithI] saMbhava duHsAkhya vi. saM. Tuv + sAthaeN, saMdhithI] muzkelIthI sAdhI zakAya tevuM. (2) muzkelIthI maTADI zakAya tevuM (rAga vagere) duHsAya-tA zrI. [saM.] sAdhya hovApaNuM du:sAhasa na. [saM. vukS + jJAhala, saMdhithI] ayeAgya sAhasa, paheAMca vinAnuM sAhasa-karma duHsAhasika vi. [saM., Tum + sAhatti, saMdhithI] du:sAhasa duHsthita vi. [saM. Tuk + sthita, saMdhithI] khATA sthAna upara raheluM [upara jaI raheluM e, durdazA duHsthiti strI. [saM. Tuv + sthiti, saMdhithI] khATA sthAna duHsvapna na. [x. pus + svapna, saMdhithI puM.] kharAba svapna, amaMgaLa svapna [naThArI prakRti, karaDakaNeA mijAja duHsvabhAva puM. [saM. Tuk + svamAna, saMdhithI] kharAba svabhAva, duHsvara puM. [saM. cuk + svara, saMdhithI] kharAba sUra. bhagaDelA ghAMTA [karanAra _2010_04 dUdha vi. [sa, fu-> prA. huma-] eka dUda' e krU cAra' vagere) krUe(-) puM. (saM. Tvi> prA. nizAnanALA pAse OMama] e AMka ke [vAdya, (2) narakuM dUra na. [saM, 653] sUtAMne jagADavAnuM eka jAtanuM carmadUDhAvuM akri. [ravA.] sukAI javuM, dUbaLA pAtaLA thaI javuM. duDhAvavuM che., sa.kri krU-ravuM sakri. jio 'krU' + 'karavuM.'] e bhAgamAM karazuM. kUkarAvuM karmaNi., kri. 6-karAvavuM pre., sa.kri. duSkRta na. [saM. duSkRtanA Adi aMganuM Tu karyAM pachI, ja. gu.] jae 'duSkRta.' dUdhRtI vi. [+]. ' ta. pra] duSkRta karanAruM, pApI dUgaDA huM. eka jAtanI bheAjananI vAnI dUjuM vi.saM. dvaiitIthaTM-> prA. cugama-; (ja.gu.)] bIjuM. (ra) jahuM [dAhavA ApatuM, dUjhaNuM dUjhaNu vi. [jue 'jhabuM' + gu. 'aNa'ka vAcaka rR.pra.] dUjhaNu (ca) vi., srI. [ja'dUjhaNuM' + gu.' - pratyaya thayA bAda laghuprayatna 'ya.'] dUjhaNI (gAya ke bheMsa) dUjhaNuM vi. [jue 'krUjhavuM' + gu. 'aNuM' ka vAcaka kR.pra.] dAhavA detuM, dUjhatuM (DhAra), (ra) viyAyA karatuM (DhAra), 'brIDebala.' (3) (lA.) haMmeza Upaja ApyA karatuM krUjhavuM a. kri. [saM. vudgha-> prA. vuf-] (stana ke AumAMthI) dUdha ApavuM, jharavuM, TapakavuM. (2) (lA,) (haMmeza) Upaja ApavI, lAbha ApatA rahevuM dU vi. rsa, duSTa>= prA. OM] jae 'duSTa.' dUndamaMgaLa (-maLa) vi. [+ saM. simaiinA (meTA matsya)enA jevuM] (lA.) pracaMdra, jabaradasta, meADhuM (lazkara) daNa (Nya) sI. [ja e 'dUNavuM.'] duNAnuM e, duNAyAnI asara dhUNavuM sa. kri. rsa, pUnama-> prA. rU|-] nArAja karavuM. (2) saMtApavuM, duHkhI karavuM, manamAM maMjhAyA kare ema karavuM. duNAvuM karmaNi, kri. (vizeSa arthe jae dhruNAnuM' mAM.) duNAvavuM ke., sa. kri. daMta-maMDala(-La) (ghaDiyAmAM) e (jemake dUNI (dUSaNI )jae 'dANI.' dRNuM (:NuM) jae 'rANuM.' vi.[e 'dUNanuM' + gu. '' kaIM vAcaka TTa, pra.] [mana maLe evuM kAma na. [jaA 'dRNaluM' + gu. '*'kR.pra.] nArAjI, (2) dA [jae kUNuM.'] (lA.) jue 'dUNa.' hyu che. dUta, ke puM. [saM.] bIjA rAjyamAM mekalAtA eka rAjyanA pratinidhi. (ra) saMdeze' laI janAra mANasa, kAsada, abhisarI.' (3) jAsUsa, guptacara dUta-karma, dUta-kAryAM na. [saM.] dUte karavAnuM kAma, tAI dUta-kAvya na. [saM.] (mukhyatve virahI nAyaka-nAyikA vacce) saMdezAnuM varNana ApatuM kAvya. (kAvya.) dUta-ttva na. [saM.] jue 'dUta-karyuM.' [(lA.) ThapakA, upAlaMbha dUta-dakhaka (kaya) strI. [ saM. cUta + gu. 'dukhAvavuM' dvArA ] dUta-maMDala(-La) (-mazkala,-La) na. [saM.] kUrtAne samUha, elacI sAthe kAma karanArA mANasAnA samaha *1 chu .. nArAja kare tevuM Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAI 1166 dUdha-bahena karavAnuM yaMtra, 'lekaTA-mITara' dUtAI hI. [saM. nUta + gu. 'AI ' ta...] jue 'dUta-karma.'dUdha-sI srI. [+ saM. aai > prA. rNimA] dUdhanI parIkSA dUtAvAsa puM. [saM. dUta + mA-vAsa] eka rAjyanA elacIne ane enA mANasane bIjA rAjyamAM kAmakAja karavA mATenuM kAryAlaya, kaeNnsyuleTa,' 'embesI' dUtikA, dUtI strI. [saM.] nAyaka-nAyikA vacce saMdezA laI janAra-lAvanAra strI. (2) cUMTaNI. (3) jAsUsI karanArI sTI dUtI-karma, dUtI-kAna. [saM.] dUtIe karavAnuM kAma, strInI dUtAI [luccuM, dharma, duduM krUtuM vi. [saM. cUta + gu. ''' ta.pra., dUtakArya karanAruM] (lA.) daitya na. [saM.] dUtanuM kArya, dUtAI. (2) dUta dvArA mekalAtA saMdezA. (3) dUtAvAsa dUdaDA huM., kha.va. nAnA joDA dUdarI zrI. [saMTu riA>prA. TUrimA] deDakI hRdale puM. e nAmanuM eka vRkSa 0 pItA O dUdha na. [saM. duSa>prA. OM*] stanavALAM prANIonA stanamAMthI nIkaLatuM dhALuM pANaka pravAhI, (ra) vaDa Umare| cAra jevI vanaspatinI chAla TAMcatAM nIkaLA evA pravAhI cIDa. [. ane DAMga (rU.pra.) prema ane sakhtAI . ane dahIM (-a:) (3.pra,) baMne tarapha karAtI dakhala, UDaka-dUSaka sthiti. . UtaravuM (rU.pra.) dUdha AvavuM. (ra) dUdha echuM thayuM. . ca(-Dha)vuM (rU.pra.) kaNasalAmAM kaNa caDhavA. (ra) hiMmata AvavI. (3) Atura thavuM. cheDhAvavuM (rU. pra.) dhAvaNa che|DhAvavuM . 0 devuM (3.pra.) lAbha karavA. diamonds dohI ApavuM (-Dha:i) (rU.pra.) lAla karI Ave. rUpiyA (3.pra.) vyAja ApatI maDI, hanI mAkhI (6.pra.) tuccha padArtha, tuccha mAsa, 0 pItuM karavuM (rU. pra.) dUdha bharelA vAsaNamAM mAthuM DubADI bALakanI hatyA karavI. * pIne dIkarI jaNayA (rU.pra.) rUpALA bALakane janma ApavA. 0 pIlavuM (rU.pra.) yaMtrathI dUdhamAMthI malAI kADhI separeTa dUdha banAvavuM. bharAI AvavuM (2. pra.) heta UpajayuM. mAM eLiyA beLavavA (rU.pra.) mAThA ane ajugatA khela khelavA. .mAM kALuM (rU.pra.) kAMIka gupta kAvataruM ke duSTha kArya. .mAMthI pU-pA)rA kADhavA (la. pra.) kheTA doSa batAvavA, 0mAM sAkara bhaLavI (rU.pra.) yeAgya sukhakara saMyoga maLaveA. * meLavavuM (.pra.) dUdhamAM AkharaNa nAkhavuM (dahIM ane e mATe). -dhe jela dheAvI (rU.pra.) badhA kedIone mukta karavA. -dhe pagalAM dhovAM. pra.) sArI rIte mAna ApavuM. -dhe meha varasavA (rU.pra.) badhe AnaMda prasaravaeNA, (2) lAla thave. UjaLuM eTaluM dUdha nahi (rU.pra.) uparathI sArAM rRkhAtAM badhAM kAMI sArAM nathI hotAM. meDhAmAM dUdha phAravuM (rU.pra.) hajI bALakabuddhi ja hAvI dUdha-udyoga puM. [+ saM.] dUdha meLavavA pazupAlananI pravRtti, 'DeirI-phArmiMga' dUdhALA kaNa ke DAdha dUdhaka huM. [ + gu. 'OM' svArthe ta.pra.] jhaverAtanAM gaMgAmAM dUdha-kahuM vi. [jue 'dha'hiM, 'kATanA'dvArA + gu. ''' ku. pra.] bALakanA janma pachI najIkamAM khInne gA~ rahetAM jenuM dhAvavAnuM aTakI paDayuM hoya tevuM (paheluM bALaka) dUdha-kaNu puM., maNI zrI. [+ saM.] dUdhaneA nAnA ke moTA kaNa _2010_04 dUdhakA puM., kADI na. eka prakAranuM imAratI lAkaDuM dUdha-keLuM na. [+ jae 'keLuM.'] (lA.) kSAravihArI kaMda, dUdhiyA kaMda. (2) dUdhI, dUdhiyuM dUdha-gura na* [traja.] dUdha ane khAMDa ke sAkaranI ja mAtra banAvelI vAnIe, (puSTi.) dUdha-ghara na. [+ jue 'dhara.'] dUdha jyAM vecavAmAM yA vaheMcavAmAM AvatuM hoya te sthAna, mika-AAra' dUdha-ThAra puM. [+jue 'DhAra.'] dUdha ThArIne banAveluM khAdya, Aisa-phrIma' 'dUdha.' (padyamAM.) dUdhaNuM na. [jue 'dUdhaDuM'+ 'gu' chuM" svArthe ta.pra., paraMtu uccArasokarye dUdhalaDuM"] jae 'dUdhalaDuM.' (padmamAM.) dUdhaDiyuM na. [jue 'dUdhaDuM' + gu. iyuM' svArthe ta...] jue [ddha.' (padmamAM.) dUdhahuM na. [jae 'dUdha' + gu. 'huM' .svArthe ta...] jue dUdhaNI-jAyA puM. jio 'dUdhaNuM' + gu. I' skrIpratyaya + 'jAyA,'] samAna mAtAne jaNele bhAI, mADI-jAyA dUdhaNuM vi. [ja 'dUdha,'"nA. dhA.. phrI + gu. 'aNuM' rR.pra.] dUdha ApatuM, dUjhaNuM dUdha-pAka huM. [jae 'dUdha' + saM.] ceAkhA ke sevanuM pramANa khUba evuM nAkhI karavAmAM AveluM dUdhanA ukALAnuM pINuM dUdhapAkiyuM vi. [+ gu. yuM' ta.pra.] (lA.) zreSTha, uttama dUdha-pANI na. [jue 'dUdha' + 'pANI.'] cA mATe alaga alaga apAtAM dUdha ane garama pANI. (2) telamAM pApaDiyA khAre| ane thoDuM pANI nAkhI banAvAtuM pravAhI (dALa vagere tarata caDI jAya e mATe nakhAtuM), dUdhiyuM dUdha-pItA puM. [ja' dUdha' + 'pIvuM' dvArA.] (lA.) bharavADomAM dara dasame ke bArame varSe AvatI lagna-kriyA dUdha-putra pu. jio 'dUdha' + saM.], dUdha-pUta puM. [+ saM. putra >prA. putta], dUdha-pUtara huM. [+ saM. putra, a+. tadbhava] (lA.) dhana Dhora-DhAMkhara ane bahALI saMtatinuM sukha dUdha-pau(-it)(-vA) kuM., kha.va. [jue 'dUdha'+ 'pau(-pau')A-(-vA)] dUdhamAM pauA nAkhI banAveluM khAdya (khAsa karI zarada-pUnamanI rAte khAvAnA rivAja). (ra) (lA.) khisAta vinAnI tu cIja prakayormendra' dUdha-prApti srI. [+ saM.] dUdha meLavavAnI kriyA, 'milaka ['aihaka-zeDa-eriyA' dUdhaprApti-vistAra huM. [+saM.] dUdha meLavavAnA pradeza, dUdha-phINuM na. [jae dUdha' + 'phIzuM.'] (lA.) vara ane jAna yAone khAvA mATe jAnIvAsamAM laI javAmAM AvatA dUdhanA padArtha dUdha-phUliyuM na. [jue 'dUdha' + 'phUla' + gu. 'iyuM' ta. pra.] (lA.) juvAra bAjarI makAI vagerenA sAMThAmAM bAjheluM kaNA kaNanuM ThaMDuM (jene cimALatAM dUdha jevuM pravAhI nIkaLe che.) dUdha-bahena (-baeN:na) strI. [jue 'dUdha' + bahena.'] samAna mAtA ke dhAvane dhAvelAM bALakAmAMnA bALakanI evI gaNAtI bahena Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -bhavana 1167 Ebhaj dUdha-bhavana na. jio "dUdha+ saM.] ja dugdhAlaya." rAjamArga, 'hAI-ve' dudhabhAI puM. jio "dUdha' + "bhAI."] juo dUdha-bahena'- dUdhAdhArI vi, jio "dUdha' + saM. mAthArI chuM. ] ja e prakAranI bahenane e bhAI ke e prakAranA bhAIne "dudhAdhArI." ['dUdhAhArI." e bhAI [jae "dUdha-keLuM.' dUdhAhArI vi., pR. [jae "dUdha' + saM. mAhAMrI, puM] juo dudha-ya-kaLuM (kALu) na. jio "dUdha' + beya-kALuM.'] dudhiyA puM, ba. va. jio "dUdha'+ gu. IyuM. ta. pra.] dUdha-mala(-91) puM. jie "dUdha' + mala(-phala).] mAtra dUdha bALakane dUdhanA raMganA pahelA UgelA dAMta. (2) dUdhanA pI karela mala. (2) mAtra dUdha pI Ucharelo bALaka. raMganA UjaLA paththara (3) (lA) rUDe rUpALo puSTa ane majabUta kare - dudhiyuM vi. jio "dUdha' + gu. IyuM ta..] dUdhanA jevA dudha-malaNI strI. [+gu "NuM" svArthe ta.. + 'I' strI pratyaya.] raMganuM. (2) na. telamAM pApaDi khAro ane thoDuM pANI dUdhamala prakAranI strI [dUdhamala prakAranuM nAkhI banAvAtuM pravAhI (dALa vagere tarata caDI jAya mATe dUdhamaliyuM vi. jio "dUdhamala' + gu. "iyuM" svArthe ta., nakhAtuM). (3) mIThI jAtanuM tuMbaDuM, dUdhI. ciA karaMjI, navA dUdhamala jue "dUdhamAla.' ghauM, yA jAra (juvAra), -thA dANA, yA dAMta, nyA dUdha-mA strI, jio "dUdha'+ "mA.'] dhAvaNa dhavaDAvI uchera- pathara, cA viSa, - kAca, ye thAra, aya vachanAga, nArI mAtA-dhAva | vaja, yo hemakaMda (-ka6) (rU.pra.) vachanAga vagere dUdha-mAguM chuM. [+saM.] AkAzagaMgA, "mikI ve te te vastu] dalasukha, -nuM vi. [jao "dUdha'+ saM. mua + gu. "u" dUdhiya puM. jio "dUdhiyuM.'] dhoLA raMganI chAlanuM eka svArthe te.pra.] mAtAne hajI dhAvatuM ja hoya tevuM (bALaka) jaMgalI jhA (baLataNamAM vaparAtuM) dUdha-magara . [ja e "dUdha' + "gara.'](lA.) dUdhamAM ghauMne dudhI DhI. [saM. suSi/>prA. yuddhibA] mIThI jAtanuM taMbaDuM, leTa nAkhI bAphI karAtuM eka khAgha, (sa.) dUdhiyuM, dUdhaluM (geLa temaja lAMbI beu jAta sAmAnya). dudha-vAjanA zrI. [ saM.] dUdha maLavA-meLavavAnI geThavaNa, [ne hala (rU.pra) ."dUdhI-pAka."] mika-saplAI skIma dUdhI-pAka yuM. [+ saM.] keLA-pAka jema banAvAte dUdhIne pAka dUdhara-vela (-phaya) strI. e "camAra-dUdhalI.' ne puM. (saM. drona na., -La, -nI strI. -lAkaDAnuM vAsaNa dudhareja puM. [+ saM] (lA.) eka jAtanuM bulabula pakSI. ke dhaDeenA uparathI vaja.] khAkharAnA pAnane banAvela (2) maTI keNavALA eka sApanI e nAmanI jAta paDi. (puSTi.) dUdhala chuM. jio "dUdha" dvArA.] e nAmano eka choDa dU5Ta vi. jio ' + saM.) bevaDuM, begaNuM, bamaNuM dUdhalaDuM na. jio "dUdhaDuM' + gu. 'la madhyaga.] dUdha. (padyamAM.) dubaka na. jaMgalI gheTuM dahalI strI, jio dUdha + gu. 'luM' svArthe ta.pra. + "I' dubakavuM a.ji. daSTi cukavI nAsI javuM. (2) sa.phri. saM. rIpratyaya] lA.) dUdha jevA rasa Apato eka vela tADavuM. dubakavuM bhAve, karmaNi, kri. dubakAvavuM . sa kri. dUdhaluM na. jio "dUdhalI.'] mIThI jAtane tuMbaDuM, dUdhiyuM, dUdhI dUbake puMeka jAtanuM imAratI lAkaDuM dUdhalo chuM. jio "dUdhalI."] kaDAnuM jhADa, iMdrajava dubaLa(-La)Na (-zya) strI. [ja A 'dUbaLA' + gu. a-e)" da-1raNuM vi. jio "dUdha+ saM. vaLa, a. taddabhava + strI pratyaya.] dakSiNa gujarAtanA dUbaLA nAmathI jANItI gu. 'uMta.ka.] dUdhiyA raMganuM bhIla-jAtinI strI, (saMjJA.) [vAsa ke latto dudha-vaheMcaNI (-ve caNI) . [+ jue "vaheMcaNI."] dUdha dubaLa-vADe muM. [jae "dUbaLuM' + "vADe.'] garIba lokone phALe paDatuM ApavAnI kriyA, "mika-DisTribyuzana' dUbaLAI DhI. [ja 'dUbaLuM' + gu. "AI' ta...] dUbadUdha-va4 (-vanaM) vi. jio "dUdha' + saM. vata >prA. vaMta + LApaNuM, nabaLAI. (2) (lA.) dhanahInapaNuM, garIbAI gu. "huM" svArthe ta.pra.] dUdhavALuM, dUdha dharAvatuM dUbaLuM vi. [sa. Turjaru- Tujaba- nabaLuM, zaktihIna, dudha-vADI strI. [ja "dUdha' + "vADI.'] dUdha mATe Dhora rAkhI kamara. (2) pAtaLA zarIravALuM. (3) (lA.) nidhana, garIba enI sAthe karAtI khetIvADI, DeirI-phArma dUbaLuM-pAtaLuM vi. [+jae pAtaLuM."] nabaLuM ane sukalakaDI dudha-vALI li., strI, jio "dudhavALe' + gu. 'I' dUbaLeNa -zyo juo 'dUbaLaNa." pratyaya.] dUdha vecavA AvanArI strI dubaLA vi, puM. jie 'dUbaLuM."] (lA.) dakSiNa gujarAtanI e -vALe vi., muM. [jae "dUdha' + gu. "vALuM che. pra.] dUdha nAmanI eka bhIla kema ane ene puruSa. (saMjJA.) vecavA AvanAro AdamI [vela dubhaka puM. [sa. sumikSa> prA. kumava8-] dukALa, kALa dudha-vidArI strI. jio "dudha + saM] kSIravidArI nAmane duzmaNa na. jio "dUbhavuM"+ gu. "aNa" ku.pra.], Pya strI, dudha-ve . jio "dUdha' + "vera.'] dUdhanA utpanna upara [+gu. "aNa" ma., strI.] dubhAvuM e, manaduHkha thayuM e, levAto karI vela nArAjI, nAkhuzI dUdha-zAli sI. [ja "dha" +., pR.] (lA.) e nAmanI dUbhavavuM juo "dUbhavuM'mAM, dudha-zALa,-LA strI. [jao "dUdha saM. rAha] A dugdhAlaya.' dubhavuM a. ji. prA. phUma-] duHkhita thavuM, manaduHkha pAmavuM. dasara strI. jio "dudha + saM] dUdhanA jevo ujaLe dubhAvuM bhAve, kri. dUbhavavuM che., sakri. 2010_04 Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6marI dUmarI zrI. e nAmanuM eka pakSI krUmavuM sa. kri. [4. prA. lUma-] duHkha devuM, pIDA karavI, (2) lAgaNI dukhavavI. dumAvuM karmaNi, kri. dumAvavuM che.,sa. kri mA puM. [anu.] jae 'me.' krUyama vi. [...] jue 'dudhama.' O dUra kri.vi. [saM.] cheche, Adhe, vegaLe. [. karavuM (3.pra.) hAMkI kADhavuM. (2) kharatarapha karavuM. thavuM (rU.pra.) tAbada thayuM. thI (rU. pra.) sparze na thAya ema. .nuM (rU.pra.) dUranA sagapaNanuM, besavuM (-besavuM) (rU.pra.) strIe rajasvalA thayuM. . rahevuM (-2:luM) (3.pra.) kAmakAjamAM bhAga na levA, 7 bhAgavuM (rU.pra.) khacatA rahevuM] dUra-aMdeza (-adeza) vi. [aa. 'dUr'+ 'andez '] bhaviSya nA khyAla karI vicAranAra, dUradeza. svArtha (rU. pra.) 1168 eNlAiTanTa iMgeAijhama' (ba.ka.ThA.) dUra-aMdezA (-adezI) strI. [+ phA. 'I 'tA.], -ro| puM. [+ gu. e'ta. pra.] bhaviSyanA khyAla rAkhanArI samagra, dIrghadraSTi, dUraMdezI, agamacetI dUra-gata vi. [saM.] cheDe jaIne raheluM dUragAmi-tattA strI., -~ na. [saM.] dUragAmI hAvApaNuM dUragAminI vi., . [saM.] dUragAmI skrI dUragAmI vi. [saM.,puM.] dUra janAruM. (2) (lA.) jemAM bhaviSyanA khyAla che tevuM dUra-tama vi. [saM.] ghaNe dUra raheluM, khUba AdhenuM dUra-tara vi. [sa.] vadhu dUranuM dUrataH kri. vi. [saM.] dUrathI, cheTethI, AghethI, vegaLethI dUra-tA strI,, -tra na. [saM.] dUra heAvApaNuM', keTApaNu dUra-darzaka vi. [saM.] dUranI vastu batAvanAruM dUradarzaka yaMtra (yantra) na. [saM.] jae 'dukhIna.' dUra-darzana na. [saM.] dUrathI jovuM e. (ra) (lA.) bhaviSyane vicAra dUra-darzita vi. [saM.] dUrathI dekhADavAmAM AveluM dUradarzi-tA strI. [saM.] dUradarzI-paNuM, dUraMdezI, AAra-sAITa,' 'segesiTI' [(lA.) bhaviSyanA vicAra karanAruM dUra-darzI vi. [saM.,puM.] lAMbe sudhI najara paheoMcADanAruM. (2) dUra-daSTi strI. [saM.] jae 'dUradarzi-tA.' dUra-pAtuka vi. saM.] cakrAkAra yaMtrathI dUra laI janAruM, 'sendriyugala' (caitra) (ma. sa.) dUrabIna na. [ / .] dUradUranA padArtha jovAnuM yaMtra, dUradarzaka yaMtra dUrabInI strI. [+ gu. 'I' ta.pra.] dUra sudhI jovApaNuM dUravartI vi. [saM., puM.] cheTe raheluM, dUranuM [janA dUra-vAhaka vi. [saM.], krUra-vAlI vi. [sa,] dUra sudhI laI dUravAhaka yaMtra, dUravAhI yaMtra (-yantra) na. [saM.] 'TelikAna' dUra-vIkSaNa na, [x.] dUra sudhI jovuM e, dUradarzana dUravIkSaNu yaMtra (catra) na. [saM.] jae 'dUrabIna' dUra-vedhI vi. [saM., puM.] dUranA padArthane vIdhI nAkhanAruM dUra-zraNa na. [saM.] dUra sudhI saMbhaLAyuM e dUrazravaNa-yaMtra, dUrazna ti-yaMtra (yantra) na. [saM.] reDhiye' darazrAvaka vi. saM.] dUra sudhI saMbhaLAvanAruM 2010_04 dUSaka dUrazrAvakra yaMtra (-catra) na. [saM.] 'TelikAna.'(2) 'reDiyA' dUrazruti-catra (yantra) na. [saM.] 'TrumaeNlikezana' dUra-saMvahana (-sa-vahana) na. [saM.] 'TelipathI' (pA.go.) dUra-saMstha (-sastha), krUra-stha, dUra-sthita vi. [saM.] dUra sthiti karIne raheluM dUradeza (krUra-deza) ja dUraMdezI (durandezI) strI., zA huM. juo 'dUra-aMdezI,-ze.' dUrAkRSTa vi. [saM. v + A-he] mArI macaDIne sAdheluM, avAbhAvika, asahaja, phAraAcDa' (da.khA.) dUra-aMdeza.' dUrAnIta vi. [saM. vaiMtra + A-nIta] 'mArI macaDIne sAdheluM, dRSkRSTa, 'kAra-secDa' (ja. e. saMjANA.) dUrAnudarzI vi. [saM. dUr + anu-varzI, puM. jue 'dUra-darzI.' dUranuvartI vi. [saM. TUra + anu-va+, puM.] dUra sudhI pAchaLa pAchaLa janAruM dUrAnvaya puM. [saM. dUra + anva] zloka ke vAkayamAM ekabIjA sAthe saMbaMdha dharAvanArAM pAnuM svAbhAvika sthAnane badale dura hovApaNuM-eka doSa. (kAvya.) dUrAnvayI vi. [saM., puM.] durAnvayavALuM dUrAnvita vi. saM. TUra + anvitta] mArI macaDIne sAdheluM, dvAkuSTa, 'phAra-kempa' (da. khA.) [ lA.) tiraskRta dUrApAsta vi. [saM. TUra+avAsta] dUra pheMkI dIdheluM. (2) dUrita na. [saM.] pApa, 'ivila' dUrI-karaNa na. [{.] dura na hoya tevAne dUra karavuM e dUrI-kRta vi. [saM.] dUra na hoya tevAne dUra karavAmAM AveluM, khaseDI nAkheluM, vegaLe dhakelI mUkeluM dUrI-bhavana na. [saM.] dUra na hoya tenuM dUra thavuM e dUrI-bhUta vi. [saM.] dUra na hoya te dUra thayeluM. (2) kAI gayeluM, hAMkI kADhavAmAM AveluM dUdharA, gokaDa durgA strI. [saM.] e nAmanuM eka pavitra gaNAyeluM ghAsa, dUrvA-DhAMDha na, [saM., puM.] dhrokaDanI saLI dUrgASTamI zrI. [+ saM. aSTamI] bhAdaravA sudi AThama, dharaAma. (saMjJA.) [dharAnI kaNI saLI dUrvAMkura (vhakkura) puM. [+ saM. madra] dharAnA kAMTA, phUlakI zrI. [ravA.] gheADAnI khada khada prakAranI cAla phUlakhavuM sa. kri. [saM. dulhekSa-> prA. yunala, nA. dhA..] (lA.) nA kahevI, anAdara karavA, dUkhAvuM karmaNi,. kri. dulakhAvavuM pre., sa. kri. [eka jIvAta dalakhI srI. javAra tamAku ghauM vagerene nukasAna karatI TUlA puM. e saranA hAra [ghareNuM krU-larI . [hiM.] e laTa ke seranuM strIenI DokanuM eka dUrNa vi. [traja, 'phUlahai|'-vararAjA] (lA.) udAra dilanuM, dulluM dUSaNa (Nya) skrI. [ja'dUkuM'+ gu. 'aNa' rR.pra.] dUlavavuM e, mAnasika du:kha ApavuM e, duhavaNa dUuM sa. kri. saM. yuvAvaya > prA. jUna-] dUbhavavuM. duAluM karmaNi, kri. dUdhe ja 'dUe.' (ra) kSaNa, 'memenTa' (ki.Sa.) dUSaka vi. [saM.] doSa ApanAruM, laMka caDAvanAruM, chidra zeAdhanAruM. (2) bhraSTa karanAruM, apavitra karana Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ duSaNa 1169 datama duSaNa na. [saM] doSa, khAmI. (2) apa-lakSaNa daga-mIna juo "damIna." dUSaNayukta vi. [saM.] dUSaNavALuM, dUSita daga-mukita e "damudrita." duSaNa-hIna che. [saM] dUSaNa vinAnuM, nirdoSa damayaMtra (-ca-) jIo "davyaMtra." dUSita vi. [saM] doSathI bhareluM. (2) bagaDI gayeluM, gaMdu daga-ruci ja "zruci." thaI gayeluM. (3) bhraSTa thaI gayeluM. (4) kalaMkita, lAMchanavALuM dagaMcala(La) (daga-cala,-La) na. [saM. dura + magna, juo duSitatA strI. [saM] dUSita hovApaNuM daga.'] AkhorUpI vastra. (2) (lA.) AMkhane khUNe. (3) (6)gAI jao "degAI ' AMkhanA palakAre | [AveluM gaNita (6)zuM jue "dAMguM." gaNita na. [sa., e "kaMka.] dakaturAnI rIte sAdhavAmAM daMTI o "TI." dagata zrI. [sa, juo "daka.'] AMkhanI gati. (2) dasamA To juo "Te." lagnanI natAzanI koTi-jyA. (ja.) [daSTigocara dUra . choDamAM thato eka roga gecara vi. [sa. puM, e "daka."] AMkhane pratyakSa, dariye ja "Do." daggala(-) pR. [sa, juo "daka.] khagoLazAstramAM varNavela duDI-2 juo DI.-2, eka gaLa. (khagoLa.) | [AMsu, raMguM dUhuM ja ." [phAMda, phAMda dajala(-dhI) na. [ saM., jao "daka."] AMkhanuM pANI, (6)da (-gha) strI. [saM. taraDha AgaLa nIkaLatuM meTuM peTa, darajyA strI. [sa, juo "daka."] denAmAna zodhavA zaMkudU(6)dala(La)vi. [saM. suf-] daMdavALuM, phAMdavALuM, daMdA chAyAmAM vaparAtI kSetrastha chAyA. (ja.) [thatI bhUla KdalI strI, vAsaNa upara raticitro kADhavAnI lAkaDAnI duSa [, o "daka.'] AMkhane de, jovAmAM pachI ['dala." (2) jAo "duMdALo." dagna(-3na)ti strI. [ saM. o "daka.'] grahaNa-darzanamAM dU(6)dAla(La) vi. [ jue "da'zu. "Ala, -La.'] ja upayogI rUpe darzAvelI dapracAranI eka nati. (ja.) (6)dALA ! jio "daMda'gu, "AchuM' ta.pra.](lA.)gaNeza dabANa na. [saM., S., e "daka.'] akha-rUpI bANa da-ga) strI. siM, duza nuM 5. vi., e. 1. dulA - 1 AMkha, dama(- maM)hala(La) (dama(-0ma)-Dala, -La) na. [sa, juo netra (sa. samAsarUpe gu.mAM "daka-pratyakSa" "daga-gocara = "daka.'] e "durgAla.' daze cara' vagere saMdhithI thAya che nIcenA zabda) daramI(-kamI)na na. siM, puM, e "daka"] AMkharUpI mAchaluM (2) viSaya, "sabajekaTa' (ma.na.) damu-ka mudrita vi. [sa, juo "daka."]-mIMcelI AMkhavALuM da-kAca puM. [sa., e "daka.'] baMne bAjuthI bAhyagALa yaMtra (dagyatva) na. [sa., e "daka.'] kaI paNa AkAzIya pAradarzaka kAca, agi kAca, pAsAdAra kAca, krisTelina padArthanA digaMza ane unnatAMza mApavAnuM yaMtra lesa' (na.mU.zA.) * zi . ( .) (laMbana (dazlekhana) na. [sa, juo "daka.'] kAI paNa AkAda Na . [sa, jio "daka."] rAzine trIje dazAMzarUpa zIya padArthanA natAza athavA unAtAMzamAM laMbanane lIdhe dakSetra na. [, "daka."] najara pahoMcI zake teTalo paDato pharaka.(ja.) (2) grahaNa-darzanamAM megya kSetrastha eka vistAra bhuja-jayA. (ja.) laMba. (ja.) dakSepa chuM. [sa, o "daka."] dasamA lagnanA natAzanI davalaya na. [saM, e "daka."] ja e "gela." tulya vi. [ saM., jao "daka.'] AkAzIya padArthonA vilAsinI vi, strI, (sa. juo "daka.'] AMkhane mAha AkAzamAM dekhAtA sthAna sAthe barAbara meLa khAtuM. (ja.) pamADanArI strI kapaTa . siM., e "daka.'] prakAzanuM teja niyamamAM davaSa na. [sa, juo "daka.'] akhomAMnuM jhera, Sa, khAra rakhAya e mATe yojAyele vIMTInA AkArane AMkhamAM daravRtta che. [saM. juo "daka.] kSitija paDado [zake teTalo vistAra, daka-kSetra 99 nati ja "danati." -patha puM. [sa, juo daka."] daSTi jyAM sudhI pahoMcI 6 maMDala(-La) (ramaNDala -La) jAo "damaeNDala." pAta chuM. [jue "daka."] najara paDavI e, avalokana daka-mIna ja "damIna' ka-pracAra puM, [sa, juo "daka.'] daSTine prasAra-phelA da mukita juo 'mudrita.' pratyaya 5. [saM., jae "daka.] gaNita dvArA AvatuM 68 vi. [saM.] majabUta, azithila. (2) gADha. (3) baLaAkAzIya padArthonuM sthAna AkAzamAMnA eonA sthAna vAna, baLiyuM, zaktivALuM. (4) TakAu, (5) sthira. sAthe maLI rahevAthI siddha thatI gaNitanI satyatA [(ke ha.) (6) (lA.) aTaLa dara-phalaka na. [sa, juo "daka.'] AMkhamAMnuM ratana, reTinA datakamAM vi. [saM., pR.] dhIrajathI ane sthiratAthI kAma karanAra sUtra na. [saM., juo "daka.] bhUpuSTha uparathI sUryagarbhane Dhagatrika vi. [saM] majaba ta aMge-avayavALuM, majabUta madhyabiMdu sudhI thatI sIdhI lITI,dizA jANavAnI lITI.(ja.) zarIravALuM daba ja "daka." da-graMthi (-2) vi. [saM.] majabUta gAMThavALuM laga-doSa ja o "doSa." citta vi. [saM.] majabuta hRdayavALuM dabANa e "zmANa." daDhatama vi. [] khUba ja daDha 2010_04 Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daDha-tara 1170 dRSTAMta-bhUta 68-tara mi. (sa. vadhu dRDha dakti strI. [saM. dRDha + 3vita] na phare tevuM majabUta vacana, 68-tA strI. [saM.] daDhapaNuM vicAravALu makkamapaNe bolAyeluM veNa daDha nizcaya vi., -thI vi. si., pR.] daDha nizcayavALuM, makkama dati strI. [saM.] dhamaNuM. (2) cAmaDAnI 5khAla da-pratijJa vi. [saM.] majabUta pratijJAvALuM pta vi. siM.] abhimAnI, gavaluM, garviSTha 68-jhahArI vi. sa., pR.] prabaLa rIte prahAra karanAra daza(-2)da 5. [sa. durA(1) paththara, pASANa, pANo daDha-baddha vi. [saM.] majabUta rIte bAMdheluM daya vi. [] joI zakAya tevuM, najare paDatuM, 'vijhayuala." bala(La) vi. [saM.] khUba ja majabUta (2) jovA jevuM, darzanIya. (3) na. dekhAva, "epiyaransa." 68-bhakti vi. siM.] majabUta prakAranI bhaktivALuM, arUDha bhakta (4) padArtha, " jekaTa' (ma.na.). (5) nATaya-racanAmAMne 68-bhAjaka chuM. [saM.] be ke vadhAre saMkhyAne maTAmAM mATe praveza, "sIna." (nATaya) sAdhAraNa avayava. (ga). - dazya-citra na. si.] "lenDaskepa' (vi.ka., "sIna-paI68-bhAjya chuM. [saM] laghutama sAdhAraNa bhAjya. (ga.) TiMga (na.) [(vraja mehana) daDha-bhUmi, 0ka vi. saM.] majabUta sthAnavALa, sacoTa, sajaja dazya-citraNa sI. sa.1 ja "-citra. -Ipa' daDha-muSTi vi. [saM.] muThIthI prabaLa rIte pakaDI rAkhanAra. dathatA strI. siM.1 dazya hovApaNuM (2) jenI baMdha mUThI bIjAthI khUlI na zake tevuM dezya-paTa vuM. (saM.) citrapaTa, perA" (da.bA.) 68-mUla(La) vi. [saM.] majabUta mULiyAvALuM, majabUta dazya-paraMparA (-paramparA) zrI. siM.1 daphanI hAramALA, pAthAvALuM eka pachI eka dekhAtAM dazya daDha-ci vi. saM.] prabaLa IcchAvALuM, sthira icchAvALuM dazyamAna vi. saM.] najare dekhAtuM 68-vacanI vi. [sa., pR.] sthira vacanavALa, bALyuM na pheravanAruM dazya-racanA strI. [saM] nATaya-lekhanamAM nATaya bhajavatAM da-bata vi. [], -tI vi. [vi. [sa, 5.] majabUta vrata- daranI goThavaNa. (2) tarato padArtha, "leTa vALuM, daDhapratijJa [ceIjara' dazya-zrAvya vi. [saM.] jovAmAM ne sAMbhaLavAmAM Ave tevuM, daDhavAdI vi. [saM., pR.] aphara mata ke abhiprAyavALuM, "- "oDiyo-vijhayuala." (nATatha.) 68-hasta chuM. [saM.] majabUta hAthavALuM dazya-sthApana na. [4] na. [saM] dazyanI raja Ata.(nATaya) (8-hadaya vi. [saM.] majabUta haiyAnuM dazyAtIta vi. [saM. dura + mIta] je kAMI joI zakAya tevuM DhAha chuM. [sa. dRDha+ mA-2Dha] ghaNo ja Agraha, prabaLa kheMca che tenAthI pAra raheluM. darzanAtIta, "pranTenDenTala daDhAhI vi. [sa, ] daDha AgrahavALuM. (2) mamatIluM, dayAtmaka vi. [+ saM. mAma! joI zakAya tevuM, haThAgraho 'vijhibala' [dekhAya tevuM sarva kAMI DhAnurAga 5. vuiM. [saM. dRDha + anu-rA] majabUta prema dakyAdastha vi. [sa, duratha + mara] dekhAya tevuM ane na DhAnurAgI vi. [saM5.] daDha anurAgavALa, majabUta premavALuM daSada o "dazada." DhAligana (-lina) na. [sa dRDhamA-Dha no prabaLa rIte dera vi. [saM.] joyeluM. (2) jANeluM bheTavuM e, na chUTe evuM AliMgana duSTa-phUTa na. [saM.] ukhANuM, koyaDe. (2) vi. jemAM pahelI DhAva chuM. [saM. Dha+ gu. "Ava' ta.pra.] makkamapaNuM najare na samajhAya tevuM, kUTa [graMthAnA jJAnavALuM daDhAvavuM sa. ke. jio "dRDhAva,' -nA. dha.] majabUta karavuM, duSTa-pAThI vi. saM, muM.](lA.) su ta caraka vagere te te vaidyakIya daDha karavuM [sthiti daSTa-pUrva vi. saM.] pUrve jeyeluM. (2) pUrve jaNeluM daDhAvasthA A. siM. dRDha + avasthA] sthira ane majabuta duSTa-sAdhabhya na. [saM.] eka vastu joI hoya enA uparathI daDhAzraya puM. [saM. dRDha+ mA-zra] majabUta sthira Azare, evI bIjI vastunuM jJAna. (tarka.) na chUTe tevo Azaro duSTadaSTa vi. [sa, dRSTa + a-g] joyeluM ane na joyeluM. hAsana na. [se. dRDha + mAsanI Asana uparathI jarA paNa (2) jANeluM ane na jANeluM khasI javAya nahi tevuM majabUta rIte besavuM e. (2) daTAtha , [, dRSTa + artha] jovAmAM Avelo artha ganuM eka Asana. (ga.) sTArthopatti strI. [+. mAM-patti ] pratyakSa artha raheto na dahAsanI vi. [sa., pR.Asana daDha jamAvIne beTheluM hovAnuM thatAM bIjo garbhita artha kADhavAnI paristhiti. (vedota.) DhAMga (daDhA) na. [saM. Dha + ] majabUta aMga-avayava. daSTAMta (daSTAnna) puM, na. siM. 8 + mata muM.] udAharaNa, (2) vi. majabUta aMgovALuM dAkhale, "perebala' (ba.ka.ThA.). (2) paM. [., yuM.e nAmano haThI-karaNa na. siM] dada na hoya tene daDha karavAnI kriyA, eka arthAlaMkAra, (kAvya.) [0 levuM (rU.pra.) dhaDe levA] epharmezana, "eoNsisa' (na.bhA.) dRSTAMtakathA (daSTAnta-) zrI [saM] udAharaNavALI vArtA, hatI-kRta vi. [sa.] daDha nahotuM tevuM daDha kareluM udAharaNarUpe raja thatI vArtA, "perebala' (na.bhA.) dahI-bhavana na., DhI-bhAva puM. [saM] daDha na hoya tenuM daDha daSTAMta-paraMparA (chAta-525) strI. [saM.] eka pachI eka thavApaNuM, majabUta thavuM e udAharaNa rajU thatAM AvavAnI kriyA [anusaravA jevuM hatI-bhUta vi. siM.1 68 nahotuM tevuM daDha thayeluM, majabUta thayeluM daSTAMta-bhUta (daSTAnta) vi. [saM.] udAharaNarUpa thayeluM. (2) 2010_04 kamala Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ulTAMta-yukta 1171 daSTi-sRSTi *) ka duSTAta-yukata (daSTAnta) vi. [saM.] udAharavALuM daSTiprasAda paM. [] naja2 nAkhavAnI mahera, kRpA-kaTAkSa hRSTAMtarUpa (daSTAnta-) vi. si.] udAharaNarUpa, dAkhalA-rUpe daSTi-phala(La) na. [saM.] eka rAzimAM rahelA grahanI bIjI mukAyeluM, "ilasTreTiva' (u.je.) - zazimAM rahelA graha upara paDatI najarane kAraNe UbhuM thatuM hRSTAMta-peka na, puM, siM, na.] rUpaka nAmanA arthAlaMkArane phaLa. (ja.) ['paspekaTiva' (vi.ka) eka bheda, "elegarI' (na.lA.). (kAvya.) daSTi-phalaka na. [saM.] daSTi-maryAdAmAM aAvate vistAra, dakukSetra, dRSTAMtAtmaka vi[, dAnata mAma7 -] jao "daSTAMtarUpa." daSTi-phaLa e "Taka-phila." daSTi jI. [saM.] jovAnI kriyA, jevuM che, "vijhana' (ra.ka). daSTiphera ! si. dRSTi + juo kera.'] jovAmAM thatA takA(2) najara, (3) AMkha, (4) jJAna, samajha, sUjha, parseTa' vata ke bheda, dRSTi-bheda phi nya." (2) abhiprAya (ma.na.). (5) dhyAna, laphaya. (6) daSTikoNa, abhigama, daSTibiMdu (-bindu) na. si., ] lakSya, hetu, pioinTa valaNa, "e ca." [ e caha(8)vuM (rU. pra.) jevAvuM. (2) daSTi -bheda puM. [saM.) e "daSTi-phera." apriya banavuM. 0 karavI, nA(nAM)khavI (rU.pra.) jevuM. daSTi-bhrama puM. [saM.) javAmAM thayelI bhrAMti ke bhUla 0 (-ca)TavI (rU.pra.) mana parovAvuM. (2) bhUtapretAdine phaSTi-maryAdA strI. [saM] najara pahoMcI vaLe tyAMsudhInI hada vaLagADa thA. 05vI (rU.pra.) jevAI javAnuM. 0pheMkavI ke rekhA, kSitija pheMkavI) (rU. pra.) vadhu dhyAnathI jovuM. 0 bAMdhavI (rU. pra.) suSTimAna vi. [sa. mAn .ja e daSTi-vaMta.' jAdu karavuM. najarabaMdhI karavI. * besavI (baeNsavI) (rU.pra.) daSTi-mArga kuM. [saM.] o "daka-patha." najara lAgavI. 0 sAMdhavA (u.pra.) nizAna tAkavuM. (2) daSTi-mAMa (-bhAnca) na. [saM.] AMkhanI jhAMkhapa, jhAMkha sAmasAmI najara meLavavI.] dekhAvAnI rithati [(2) tALI-mitra daSTi-agocara vi[, saMdhi vinA] najare jovAmAM na AvatuM, STi-mitra . [sa, na] "sAhebajI' kahevA karate mitra, adazya, "TrAnsaDenTala' (hI.va.) daSTimeLA5 chuM. [sa, dRSTi + ja e meLApa."] sAmasAmI Ti-udAratA strI. [] (lA.) mananuM udArapaNuM AMkha maLavI e, sAmasAmuM jovAnI kriyA daSTieMdra (kendra) na. [saM.] jyAM najara coTADavAnI hoya te STi-yuddha na. [saM.] sAmasAmI Akho laDavI e biMdu, daSTibiMdu daSTi-rAga kuM. [saM.] ekabIjAne jovA mAtrathI thate prema Na che. si1tane jovA-vicAravAnI rIta, "eMgala sTi-rodha paM. [] najara rokAI javI e, jovAmAM thatI opha vijhana, paTiva' (su) aDacaNa [mAna, najaravALuM, samajha, samajhadAra daSTi-kSetra na. (saM.) "daka-kSetra." daSTi-vaMta (-vata) li. (saM. dRSTi + gu. "vaMta' ta.ka.] daSTidaSTi-kSepa juo "daka-kSepa." [(2) samajhamAM raheluM daSTi-vAda . [saM. jemAM pratyakSa pramANa ja niyAmaka che. daSTigata vi. saM. daSTimAM AvI raheluM, javAmAM AveluM. te mata-siddhAMta, najare dekhAya che ane teTaluM ja sAcuM daSTigamya vi. [saM.] najara pahoMce tyAMsudhInuM e prakArano siddhAMta, "philaoNsepha opha parsezana' (ma.na.), daSTi-gecara jAo "duggAcara. thiyarI oNpha vijhana " "vijhana oNpha parsezana" (ma.na.) daSTi-dIrvA zrI. siM] jyAMthI besI lAMbe sudhI joI zakAya daSTivAdI vi. siM, 5.] daSTivAdamAM mAnanAruM tevI pagathiyAMvALI mAMDaNI daSTinavikSepa 5. siM.] jovAmAM AvatuM ke AveluM viM daSTi-chaLa na, . siM. chAza na.] najaro bhrama daSTi-vidhA sI. [4] darzananuM zAstra, "Tikasa' (na.lA.) daSTi kAraNa vi. si. TuSTi + ja "ThAravuM+ gu. aNa" daSTi-viparyAsa puM. [sa.] kharAba draSTithI jovuM e, viparIta katRvAcaka pra. daSTine zAMti ApanAruM, manahara ke aniSTa bhAvanAthI jovuM e phaSTi-kAraNa na. [saM. da + ja "ThAravuM' + gu. "aNa" daSTi-vizvama 5. saM.] jao "daSTi-bhrama." kiyAvAcaka ka..] daSTine zAMti ApavAnI kriyA daSTi-viSaya pR. [sa.] jevAnI vastu ke bAbata toSa che 1 jovAmAM mahelI. (2) najara-caka, (3) daSTi-viSayaka vi. [saM.] dRSTine lagatuM, AMkha saMbaMdhI, najarakathI rahI gayelI khAmI. (4) jevAthI thayelA aparAdha "Tikala' (je.hiM.) haSTi-nikSepa, daSTi-nipAta 5. [saM.] e "dRSTipAta. daSTivaiSamya na. [4] viSama daSTi, vAMkI ke ataDI najara daSTi-patha che. [saM] jue "ka-patha-"TuSTi-maryAdA. daSTi-zakti sI. [saM.] AMkhanI javAnI zakti daSTi-pariNAma na [saMpuM] joyA pachInI phalAti, "AphaTara- daSTi-ra na. [saM., 5 juo "dabANa. parseTa' (ma.nI daSTi-zAjA na. [4] o "dRSTi-vidyA, 'phisa' (a.ra.) kaSTa-parivartana na. [4] jevA ke vicAravAnI rItamAM palaTo daSTi-zAstrI vi. [se, muM.] dakTividyAmAM niSNAta haripAta . saM.1 najara pavI e, jevAnI kriyA daSTi-sakiAca (sahakeca) 5. [sa.](lA.) vicAranuM sAMkaDApaNuM kiSTi-putra 5. siM] daSTi karavA mAtrathI utpanna thayelo ke daSTi-saMgama (sama) 5. [saM] sAmasAmI najara maLavI thata manAto putra [daSTimaryAdA." STi-pUta vi. [saM.] najara karavA mAtrathI pavitra thayeluM daSTi-sImA strI. -bhAMta (sImAnta) [sa, +aa] jAo daSTi-pradeza muM saM. e " rukSetra." jI. .] daSTinI maryAdAmAM samAI rahe teTaluM 2010_04 Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ s dRSTisRSTi-vAda 1172 deDakI-macchI vizva. (2) jJAna-viSaya baneluM brahArUpa samagra brahmAMDa dekhatuM (khad) vi. jio "dekhavuM' + jazu. "tuM" vata. daSTisaSTi-vAda chuM. [saM.] pratyakSa-vAda, "AIDiyAlijhama ku. pra.] dekhAva pUratuM, jovA pUratuM. (2) dekhItuM daSTi-sthAna na. [3] janmakuMDaLImAMnA keI eka sthAnamAM dekhA, khAI zrI. jio "dekha' + gu. "A,'-AI' rahelA graha upara bIjA koI sthAnamAM rahelA grahanI najara ku.pra.] pratyakSa jevAvuM e, darzana paDe tevuM sthAna, (ja.) dekhAu vi. jio "dekhavuM' + gu. "Au' u.pra.] dekhAyA daSTihIna vi. saM.] AMdhaLuM. (2) samajha vinAnuM kare tevuM. (2) dekhAvamAM AvatuM daSTihInatA strI. [saM.] daSTihIna vApaNuM dekhAyuM [o dekhADavuM.'] batAvavuM e, dekhADe. [0 kvATa," daSTa krivi[ja e "TaNa,_dvibhava.] najarenaja2, AMkha 0 uMDI (rU.pra.) "DimAnDa-DATa', "sAITa-DrAphaTa"] sAthe AMkha maLe ema, pratyakSa dekhAvuM jae "dekhavuMmAM. deikhADI devuM (u.pra.) prabhAvane - a. [sa, hevI nuM laghurUpa gu. samAsamAM strI nAmane parace batAvo ]. [dekhADa. aMte rUpAMda" "AlaNa' jevAmAM. devI dekhADe DuM. [jao "dekhADavuM' + gu. 'A' ka. pra.] ja deja (daM) sa., Ai., bI.pu., e. 1. [ja e "devuM.'] dekhAdekhI jI. [ja e "dekha,"--dvirbhAva + gu. 'I' ta. pra.] ApavAnI kriyA kara [daI, daIne eka jaNanuM joI bIjAe AcaravuM e, anukaraNa, (2) (lA.) deI saM., bhU.ka. [ja e "devuM."+ gu, "I' saM. bhU ja gu.] sarasAI, harIphAI, spardhA. deukaLa vi. jio devuM dvArA] ApavAnA adhikAravALuM dekhA-bhALI strI, juo "dekhavuM+gu. "A ku.pra. + de-kAre (kAro) . [ja '+gu "kAra' ( saM. "bhALavuM'+gu, "I' ku.pra.] juo "dekha-bhALa.' -8 dvArA "deda' e paDakArAne yuddha-jhaghaDA vagerenA dekhA-bhUlI strI, jio "dekhavuM' + gu. A ku.pra. +"bhUlavuM' + samayano udagAra. (2) (lA.) dhAMdhala, dhamAla - gu. "I' ku.pra.] gUMcavaNavALe mArga dekha (-khya) strI. [jao dekhavuM.'] jevAnI kriyA, (2) dekhAva chuM. jio "dekhavuM' + gu. "Ava' ku.pra.] dekhAvuM dekharekha, saMbhALa [batAvavuM e, darzananI paristhiti. (2) najare paDato AkAra ke khAvavuM punaH presa. kri. jio "dekhADavuM.'] (bIjA dvArA) dazya. (3) (lA.) zarIranuM kA, bAMdhe. (4) ThATha-mATha. dekhaNahAra, 2 vi. jio dekhavuM + gu. "aNu ku.pra. + (5) DeLa [dekhAva, zobhA apa. hR che. vi., pra. + gu. 'Ara' (sa. deg dekhAvaTa (Taya) strI. jio "dekhavuM' + gu. "AvaTa' kRma.] prA. Ara-ja gu.] jonAra [kriyA, dekhavuM e dekhAvaDuM vi. jio "khAu' + gu. 'huM svArtha ta. pra.] dekhaNuM na. jio "dekhavuM' + gu. "aNuM ke pra.] jovAnI dekhAvamAM suMdara, darzanIya, bhAtuM, raDhiyALuM, phUTaDuM, manehara dekhata-huMDI strI, jio dekhavuM' +gu. 'tuM' varta. nuM TUMkuM dekhAvuM juo "dekhavuMmAM. rUpa + "huMDI.] dekhADo karI vaTAvavAnI huMDI, "DimAnDa DrAphTa dekhAyuM. "dekhAva' + gu. o svArthe tA.14 dekhatuM vi. [ja "dekhavuM' + gu. "tuM varta. ku. pra.] AMkhe batAvavAnI prakriyA nidarzana, DemesTrezana jevAnI zaktivALuM, (2) (lA.) samajhadAra, samay. (3) dekhItuM che. [ja e "dekhavuM+gu. "ItuM' ja.gu. kamaeNNi, ke. sabhAna [vi, pra.] jotajotAmAM pra] badhAM ja e ema, pratyakSa, dekhAtuM hoya ema, "eperanTa." dekha-dekhe ki.vi. jio dekhuM--dvibhava+gu. "e" sA. (2) khulI rItanuM, spaSTa-svarUpa, "oksibala dekhabhALa (dekhya-bhASa) strI. jio "dekha" ke "bhALavuM.'] dega strI. ki.] rAMdhavAnuM moTuM vAsaNa joI ne rAkhavAmAM AvatI saMbhALa, dekharekha, supararvikana." degaDI strI. [jao "degaDuM' + "I' strI pratyaya.] pANI (2) (lA.) takedArI, jApa. (3) baMdobasta, vyavasthA, bharavAnuM dhAtunuM caravA jevuM nAnuM sAdhana vAca enDa varDa' degaDuM na. - j. [ o ga" + gu. "huM ta..] pANuM dekhamadekhI strI, jio dekhAdekhI.] juo "dekhAdekhI.' bharavAnI caravI dekha-rekha (dekhyakhya strI. [jao "kha,'dvirbhAva.] ja degaraDI strI. e nAmanI uttara gujarAtanI eka ramata, dekhabhALa.' [rAkhanAruM daDI-ThIkarI [varanA bApa taraphathI apAtI 2kama dekha-rekhI (dekha-rekha) vi. [+gu. "I' ta..] dekharekha deca,-ja paM. phi. daheja] lagna sababa kanyAnA bApane ala sa.ki. sa. zu- prA. rela, bhavidhyArthamAMthI varta.1 deje na. [+ gu. "u" svArthe ta..] dAya, kariyAvara 4. bhALavuM, nihALavuM. dekhAvuM karmaNi, kiM. dekhAvuM deDakaDI strI, jio "deDakI'+gu. "Da' svArthe ta...] deDakI. (5ghamAM). dekhavuM-pakhavuM sakri. jio "dekhavuM + "pakhavuM.] barabara dekA(-kA)-mAru vi. [juo "DakuM-ba.va. deDakA' + jANIne jevuM. [dekhI-pekhI, ne (u.pra.) barAbara jANIne, "mAravuM' + gu. "u' ku.pra.] deDakAMne mArI nAkhanAruM. (2) jANIjoIne] (lA) najIvuM kAma karanAruM [mAdA dekhavuM-bhALavuM sakri. [ja dekha' + "bhALavuM.] joIne deDakI strI, jio "deDakuM' + gu, "I' pratyaya.] deDakAnI khAtarI karavI. [dekhyuM-bhAcuM bha. . (rU. pra.) joIne deTakImachI strI. [ + jue "marachI,] keDInAranA dariyAmAM khAtarI kareluM] thatI e nAmanI eka mAchalI 2010_04 Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kuM deDakuM na., "ko puM. maMDUka, meDaka. [-kAM chelavA (rU. pra.) arthahIna nakAmI vAta karyAM karavI. -kAM DhAMbhavAM (3. pra.) nabaLAMne trAsa ApavA. -mAMnI pAMcazerI (rU.pra.) anyavasthita gAThavaNa, (2) udhamAtiyuM ToLuM. AnA deDakA (rU.pra.) TUMkI buddhinuM mANasa] detI strI. jae 'dADhI.' -deNu+ (paeNNa) vi. [jue 'jevuM'gu. 'aNa' ka vAcaka kR.pra. samAsamAM 'ApanAra' arthaH 'sukha-deNa' 'duHkha-deNa' vagere] ApanAra deNu'(daNa) na. [jue 'devuM+gu. 'aNa' kriyAvAcaka kR.pra.]devuM e, ApavAnI kriyA. (2) mahesala, gaNeAtI bharathuM, sAMtha. (3) (lA.) upakAranuM dakhANa deNu-gI (taeNNa-) zrI. [jae'dhruNaOM'+ phrA. 'gI' pra.] dAna, bakSisa, 'grAnTa,' 'enDomenTa sa' deNu-dAra (paeNNa-) vi. [ara. danphrA. pratyaya] karajadAra, RNI, devAdAra. (2) (lA.) upakAra pAmeluM, upakRta 1173 deNudArI (taeNNa-) sI. [ + phA. 'I' ta.pra.] devAdArI, karaja, RNa, devAdAranI sthiti deNu-purAMta (deNa-) srI. [ jue 'raNa + + 'purAMta.'] cukavaNAmAM kAMI paNa khacata na heAvI e, 'negeTiva belensa oNpha peyamenTa' deza-leNa (daNa-leNa) na. [jue 'deNa?' + 'leNa.'] ApavAlevAnA vyavahAra, leNa deNa. (ra) lagnAdi prasaMge vara ane kanyA pakSanI khAI e ekabIjA pakSane tyAM khAMDa sAra vagere ApavA jAya evI kriyA daNiyAta (deNi-) vi. jue Ata' ta. pra.] jue 'deNadAra.' dezI (deNI) strI. [jue 'devuM' + gu. 'aNI' kR.pra.]juA raNa 2, (2) ApavAnI rIta 2010_04 rahyuM + gu. 'chyuM' + -deNuM' (haeNNa) vi. jiA rRNaO'+gu, " ta. pra., samAsamAM uttarapadamAM : 'sukha-deNuM' vagere] ApanAruM deNuM? (paeNNuM') na. [ara. 'dayana '> gu. ' + gu. ''' svArthe ta.pra.] devuM, karaja, RNa, 'DeTa' daMtarI zrI. [jue 'devuM' dvArA] bharaNuM, mahesUla. (2) dAna, bheTa. (3) karaja, RNa, devuM daitala vi. jio jevuM' + gu. 'tuM'varte. rR. + ala' ta...] ApanAruM, denAruM devatA detavA puM. [saM. phaivatA zrI., vyatyaya ane artha-saMkA] agni, daitALI jue 'daMtALI.' detI-letI strI. [jue 'devuM' + levuM' + gu, cuM' varta . + gu, I ' srIpracaya.] levaDa-devaDa, Apalene vyavahAra, (2) (lA.) paherAmaNI dedANu' na. a-vyavasthA, goTALe dedAra jae 'dIdAra.' tejasvI, 'lenDiDa* daidIpyamAna vi. saM.] prakAzatuM, jhagamagatuM, jhaLahaLatuM, dA jue 'DeDA.' haidA huM. divALI upara thApeluM paheluM chANuM daina (OMnya) strI, zakti, tAkAta, magadUra devaka daina (G:na) na. [sa, na, arvAM. tadabha] agnidAha (maDadAne apAtA). [. devuM (rU. pra.) maDadAne agnidAha ApavaeNA. 0 paDhavuM (3.pra.) maDadAnA agnidAha thavuM] demaNuM (haiMmaNuM) juo 'dImaNuM.' demaNa (demAga) jae dimAga.' de-mAra (25) vi., kri.vi. [jue vheNuM' + 'mAravuM'--AjJA, bI.pu., e.va.] (lA.) jhapATAbhera, taDAmAra. (2) dhedhamAra., muzaLadhAra deya vi. [saM.] ApavA jevuM, daI zakAya tevuM (ra) na. dAna daiyaDI strI. [jue vherI'+ gu. 'Da' svArthe ta.pra.=deraDI'-~ pravAhI uccAraNa] derI. (padyamAM.) [ApanAra, denAra daiyaNa vi. [jue 'jevuM' + gu, aNa' ka vAcaka ta. pra.] daiya-dhama puM. [saM.] dAna karavAnI pharaja, dAna-dharma dera1 huM, siM. pheva>prA. phaitrara] jue 'diyara.' ghera zrI. [phA.] vilaMba, vAra, DhIla, mehuM deraDI (6:2DI) sI. [zna e 'yaDI.'] derI. (padmamAM.) dara-kuM .. [jue dera'' + gu. vahuM' ta.pra.)bhAbhInuM vidhavA thaye dera sAthenuM punarlaMgna [daranI patnI derACI strI. [jae 'dara''+zu. ANI' srIpratyaya.] derA-vAsI (paeNrA-) vi. [jue >=ruM'+saM.,puM] (lA.) tIrthaMkarAnI mUrtionI pUjAvidhimAM mAnanAruM derAsara (E:rAsara) na. [saM. revaiAzrava> prA. phepharaAEra] jaina tIrthaMkaranuM deruM, jina-maMdira. (jaina.) derAsarI (haeNrAsarI) vi. [+gu, 'I' ta.pra.] derAsaramAM pujA karavAnA dhaMdhA karanAra. (ra) puM. vIsanagarA nAgara brAhmaNeAnI eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) derI (E:rI) strI. [jue deruM' + gu. 'I ' skrIpratyaya.] nAnuM devuM, DerI [(vahAlamAM) dera, diyara derIza puM. [jue 'de' + gu. I ' + 'huM' svArthe ta.pra.] deruM (haeNruM) na. [saM. vevA- > prA. pheo] devagRha, devamaMdira, devAlaya deva puM. [saM.] ucca kaeNATinuM cetana tattva-Izvara paramAtmA brahma. (2) IzvaranA aMza vibhUti vagere prakArane te te divya puruSa. (3) paurANika mAnyatA pramANe svarganA vAsI te te puNyazAlI jIva. (4) svAmI, zeTha. (5) (saMkheAdhanamAM) pati, dhaNI, svAmI, (nATaya.) (6) brAhmaNa, vipra [. karavA (rU.pra.) devadevI samakSa pazunA bhAga Apave. (2) dIve| ThAravA kAzIe javA (-kAziye-) (rU. pra.) puruSAtana cAlyuM jatuM. . thavuM, leAka pAmavuM, zaraNu javuM (3.pra.) maraNa pAmavuM. * deza karatAM (rU.pra.) ghaNA yajJa karatAM karatAM, . maDha AvavA (rU.pra.) vAta ke mananuM ThekANe AvavuM] deva-UThI vi., strI. [jue 'dhruva, + UThavuM' + gu, 'yuM' bhaTTa. + I ' skrIpratyaya.] paurANika mAnyatA pramANe viSNune UThavAnA divasa--kArtika sudi agiyArasa, proAdhinI, (saMjJA.) [rUpa kSaNa deva-RNu na. [saM., saMdhi vinA] madhyenuM devA taraphanuM karaja devaka chuM. (saM.] zrIkRSNanI mAtA devakIne bhAI--eka yAdava Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ deva-kathA 1174 devatva 2AjA. (saMjJA.) [(hA.tri) devajuSTa vi[saM.) devAe keda bhogaveluM, devanI prasAdIrUpa devakathA zrI. si.] ravAnA viSayanI vArtA, "mAIleja' deva8 (Datha) strI, jie devuM" dvArA; levaDa' sAthe ja devakanyA . [saM.] svargIya devanI putrI, (2) (lA.) prayoga- levaDa-devaDa."] devuM e, ApavAnI kriyA rUpALI strI [jAta deva-hAyaro 5. [ + juo DAyare.'] devAnA prakArane deva-kapAsa puM. [+ ja e kapAsa.'] kapAsanI eka viziSTa lokono jamelo deva-kama na. siM.] devanI prasannatAne mATe devane udezI devA(rA)vavuM juo "devuM)mAM. [DAMgaranI eka jAta thatuM karmakAMDa-pUjA arcana lagere devAMgara (2) strI. [+jae "DAMgara.'] e nAmanI deva-kaha5 vi. saM.] lagabhaga devanA jevuM deva-mAMgarI zrI. e nAmanI eka vela deva-kAmAM vi., sI. siM] devanI kAmanA karanArI strI devaDI strI, si. seva + gu. dI' ta...] (lA.) sAdhu devakAya vi. siM] devanA jevA zarIravALuM saMnyAsIne dATa-bAvAnI jagyA paranI derI ke samAdhisthAna deva-kAryo na. [saM.] juo "dava-karma." devaDI strI, rAja-darabAra rAjamahela ke meTI havelIne daradevaki(-kI)-naMdana (nadana), devaki-kI)-putra 5. saM. vAje, DelI devakInA putra vAsudeva zrIkRSNa. (saMjJA.) devaDa-dAra vi.,yuM. [o devaDI'+ phA. praca] devaDI devakI strI. [saM.] zrI kRSNanI mAtA devaka yAdavanI bahena. upara cekiyAta (lA.) bapaiye (saMjJA). [sthaLa deva-tara , e vi 5. [saM. + ja "taraNuM, myuM.']. deva-kula(La) na. si.] davaLa, devamaMdira. (2) samAdhi levAnuM deva-taruM na. [saM., .] pArijAtaka vRkSa, hAra-zaNagAra. (2) devakulika vi. [saM.] devaLamAM rahI pUjA karanAra, pUjArI maMdAra pArijAta saMtAna kalpavRkSa ane hariM-caMdana e pAMca deva-kulikA sI. [sa.] nAnuM deva-maMdira, derI, "zepala" (ma.Ta.) vRkSa. (3) pIpaLo vagere pUjanIya gaNAtuM bADA deva-kuLa jue deva-kula.' deva-tarpaNa na. siM.] tarpaNanA brAhmaNIya karmamAMnI pANInI devakRtya na. [sa.] juo "deva-karma. (2) deve karavAnuM kAma. brahmA viSNu vagere devane udezI aMjalie apAvAnI kriya (3) devo banAva [mahattvanI jAta devatA sI. [saM.] devI. (2) puM. [sI .] deva. (3) deva-keLa (keyu) . [saM. + e "keLa] keLanI eka agni, detA. [ UTha (rU.pra.) Aga lAgavI. (2) deva-gaNuM chuM. [saM] devAne samUha nasIba pratikuLa thavuM. (3) nAza pAmavuM. 0 UThI ja deva-gaNikA samI. saM.] asarA (rU.pra.) zaktihIna thaI javuM. 0 kara, 0 pATha (rU. pra.) deva-gati sI. [saM.] maraNa pachInI uttama gati, sadagati. agni saLagAva. 7 jAgave (rU. pra.) bhAgyodaya thA. (2) maraNa pachI devani maLavI e rAga. (saMgIta.) 0jhara (rU.pra.) krodha che. (2) sakhata jhaghaDe che. devagaMdhAra (-gadhAra) muM. [saM. deva-dhAra] savArano eka 0 bhAra0 (rU.pra.) agni olavAya nahi e mATe rAkha deva-gAyaka, deva-gAyana chuM. [saM] svargane te te gaye, nIce DhAMkI devo. 0mAM dhI hemavuM (rU. pra.) zatrutAmAM gAMdharva [gaMdhAra." vadhAre thAya evuM karavuM. 0maka (rU.pra.) javA devuM, jatuM deva-gAMdhAra (trAdhAra) puM, -rI strI, (saM.] jAo "deva karavuM. 0 reDhA (rU.pra.) khuba ja ciMtAmAM mukAvuM] deva-girA jI. si.] devenI bhASA, gIrvANa-vANI, deva- devatAI ' vi. [saM. + gu. "AI' ta...] daivI, devane lagatuM, bhASA, saMskRta bhASA. (2) AkAzavANI alaukika [paNuM, devatva, divya-tA devagiri chuM. saM. mahArASTramAM auraMgAbAda najIka atyAre devatAI* strI. [saM. + gu, "AI' svArthe ta. pra.], devatAdolatAbAda che te nAnA pahADa tathA kilo ane tyAMnI janI devatAtmaka vi. si. yevatA + sAmana- deva-svarUpa e rAjadhAnI. (saMjJA.). devatA-haMdra (%) paM. siM] "mitrA-varuNa" "agnIma' deva-guru chuM. si.] devAnA guru-ahaspati ghAvA-bhUmi' "vAvA-pRthivI" jevA prakAranAM devI pAtrone deva-guhya na. [sa.] mAtra devo ja jANatA hoya tevI marmavAta (pahelA padano aMtya svara dIrdha thAya che tevA prakAranA) devagRha na. sa,, 5, na.] devAlaya, deruM, keruM dva samAsane eka prakAra. (vyA.) deva-cakalI strI, [+ e "cakalI."] kALI cakalI devatA-maya vi. siM] deva-maya, deva-svarUpa deva-cakSu na.,I. [+sa, na] juo divyacakSa. devatAmathI vi. strI. [saM] sarva zaktivALI devI, devI tavathI deva-caryA strI, (saM.) devanI dainika kAryapraNAlI bharapUra strI deva-cahalI strI. [+ juo "cahalI (hi.)] jao - devatAyatana na. [saM. revatA + mAthAna] devAlaya, deva-maMdira, cakalI.' [devanI ANa devatArAdhana na, siM, revatA + mA-rAthana] devanI ArAdhanA, devanuM na. [saM. seva dvArA devanA sogana, devanA sama, devanI upAsanA [uparanuM TeravuM devA vijhI siM] ja deva-kanyA.' deva-tIrtha na. [saM.] (lA) aMgUThA sivAyanI AMgaLIonuM devajI-ghasAdi puM. [kaI thayelI vyakti "devajI' nAmanI deva-traya puM,ba.va. [sa,na.e.va.], thI strI. si.] brahA ane zarIra upara "darAja' jevA rogane kAraNe khayA karatI] viSNu ane maheza (ziva) e traNa deva (lA.) badasikala mANasa, kadarUpe AdamI (kaTAkSamAM) deva-cva na. [4] devapaNuM, devata 2010_04 Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ldava-darabAra 1175 devabAhulyavAdI deva-darabAra chuM. [saM. reva + juo "darabAra.] deva- mareDa hajI che, jenuM sthAna marAThI mareDa letA jAya che. maMdira, devasthAna deva-nAtha, deva-nAyaka puM. [saM. devonA savAmI ane netA-idra devadarzana naM. (saM.1 devanI jhAMkhI karavI e, maMdire jaI deva-nirmAlaya na. siM] deva uparathI caDIne Utarela te te mUrti ke svarUpanuM karavAmAM AvatuM darzana padArtha-phUla vagere. (2) mahAdeva vagere devone ghAyelI deva-dAnava chuM, ba.va. [saM.) deva ane danuje, devo ane sAmagrIne prasAda e tapAdhana brAhmaNo ke gosAI devAnA zatru dAna (daitya ane rAkSasa bhinna che.) bAvA ja laI zake) [kudaratI, naisargika devadAya na. sa. paM] devasthAnanA kharcane mATe apAtuM dAna deva-nimi | vi. [saM.) devee banAveluM. (2) (lA.) devadAra na e. sevavAda paM.) e nAmanuM himAlayamAM thatuM deva-nivAsa 5. [saM.1 devAne mATenuM te te raheThANa eka jhADa (jenAM haLavA vajananAM pATiyAM-khAsa karI khAM deva-niSThA strI. [saM.] deva ke devo pratyenI AsthA ane (bAradAna) tarIke vaparAya che.) [banAveluM zraddhA [nAstika, pAkhaMDI devadArI vi. [+ gu. "I ? ta...] devadArane lagatuM ke devadAranuM deva-niMdaka (nindaka) vi. [saM] devAnI niMdA karanAra, devAsI che. si.1 mukhya dakSiNanAM vizALa maMdiromAM deva-niMdA (-nidA) strI, siM.1 devadevIone vakhoDI kADhavAnI "deva samakSa nAcavAno dhaMdho karanArI strI, (hakIkate devane kriyA [abhilekho vageremAM maLatuM nAma. (saMjJA.) arpaNa karAyelI bALakI hatI te. A rivAja have baMdha deva-pAna na. [saM.] AjanA prabhAsapATaNanuM madhyakAlIna thayuM che. emanuM jIvana vezyAvRttithI pasAra thatuM.) deva-5nI sI. [saM] jao "devyAMganA." deva-divALI strI. [sa. seva + ja divALI.'] kArtika deva-patha puM. [4] AkAza. (2) deva-maMdire javAne mArga sudi agiyArasa, devauThI agiyArasa. (2) kArtika sudi devaparasta vi. saM. reta + phA.] aneka devadevIo tarapha pUnama, kArtikI pUnama AsthA rAkhanAra [AsthA, deva-niSThA deva-dagaDuM na. [sa. seva + fqna + guru dvArA] (lA.) nAnAM deva-parastI strI, [+pha. "I' pra.] devadevIo taraphanI nAnA aneka devadevIomAMnuM pratyeka devapakSI na. [saM5], deva-paMkhI (pachI) na. [+ juo deva-dUta chuM. [saM.] devoe mokalela dUta. (2) (lA.) avina "paMkhI.] (lA.) haMsa deva-duSyana. [saM] devone mATenuM vastra, artine paheravAne vAle devapaMcaka (paccaka), deva-paMcAyatana (5cA- na. [8] devarA (-derAM na ba.va. [saM reva + ja "deruM.'] deva- gaNeza gaurI brahmA viSNu ane mahAdeva (ziva) e pAMca maMdire. (2) (lA) (jao "deva-6 garuM') nAnAM moTAM devAne samUha deva-devalAM [deva-devIo devapATaNa na. [sa. heva + ja "pATaNa."] jue deva-pattana." deva-devalAM na ba.va. [saM. seva + devaluM.'] nAnAM moTAM deva-puruSa . siM] (lA.) sadaguNI ane sajajana AdamI deva-deza 5. sei, seva-Teva + rA] devAnA paNa svAmI- deva-puSpa na. [4] pArijAtakanuM phula, hArazaNagAranuM phUla viSNu ziva devapUjaka vi. [saM] deva-devIonI arcApa jA karanAra deva-deza puM. [saM.] svarga. (2) (lA) saurASTra deza. (jaina) deva-pUjana na., devapUjA strI. [saM] deva-devIonI arcA-pUjA deva-doSa ! .] (lA.) deva ke devanI kRpAthI AvelI deva-peDhaNI vistrI. [saM. Teva + ja "poDhavuM'+gu. "aNuM" mAMdagI ku.pra. +I' strI pratyaya.], deva-peDhI vi, strI. [+gu. deva-dravya na. siM] maMdiramAM darzanArthIo taraphathI bheTa "huM" bhU.ka. + gu. 'I' strI pratyaya] paurANika mAnyatA pramANe apAyelI temaja deva-maMdiranI jamIna vageremAMthI utpanna deva viSNu je divase nidrA karavAno AraMbha kare te divasa thayelA padArthonA vecANamAMthI UpajelI rakama, dharmAdA-nANuM -ASADha suda agiyArasane divasa, devazayanI agiyArasa deva-dhuma na. [saM.] e. "deva-taru." deva-praNIta vi. [4] dee raceluM, deva-nirmita deva-droNa strI. siM] mahAdevanI nIcenI jalAdhArI deva-pratikRti sI. [saM. deva-devIonI chabI deva-dhana na. siM] jAo "deva-dravya." deva-pratimA strI. [saM] deva-devIonI mUrti deva-dhAnI strI. [saM] svarganI rAjadhAnI-amara purI deva-pratiSThA RI. [saM.] vaidika ke paurANika vidhi pramANe deva-dhAnya na. [4] (lA.) javAra mUrtimAM te te iSTadevanI sthApanA, "epothIyosisa' (ge.mA.) deva-dhAma na. siM.] devAnuM nivAsasthAna. (2) lA.) himAlaya devaprabodhinI vi., sI. [4] jue deva-UThI." deva-dhuni(nI) sUjhI. siM] AkAzagaMgA, deva-nadI, nebyulA' deva-prayAga na[saM.1 himAlayanA teharI jillAmAM gaMgA devana na. siM] jagAra, vaTuM, dUta [nakSatra ane alakanaMdAnA saMgama uparanuM e nAmanuM tIrtha. (saMjJA) deva-nakSatra na. [sa.] kRttikAthI gaNatAM 14 muM nakSatra-vizAkhA deva-prAsAda puM. saM.] juo "devatAyatana." deva-nadI strI. [saM] jao "deva-dhuni." deva-bAvaLiyo chuM. (saM. seva + ja "bAvaLiyo."] bAdevanAgarI vizrI. [saM.] azoka kAlIna brAhmI lipimAMthI vaLanI eka UtaratI jAta, rAma-bAvaLiye, tala-bAvalaDI sI AvelI mAthAM bAMdhelA vargo deva-bAhuya-vAda 5. [saM.] aneka deva hovAne siddhAMta ke vALI lipi, bALabedha lipi (enA jena ane brAhmaNI mata, anekadevavAda, pilIthIjhama' (da.bA.) evA be mareDa hatA; Aje marAThI ane hiMdI evA be devabAhulyavAdI vi. [sa, muM.] anekadevavAdI, "pelIthIsTa' 2010_04 Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ deva-bhAga 1176 deva -sAyujya 6 deva-bhAga kuM. [saM] yajJa vageremAM apAte te te devanA 12 mI sadI AsapAsa thayelo eka RtikAra, (saMjJA.) nimittane hisa thituM eka dhAnya, sAme devaloka, devala-brAhmaNa [sa.1 deva-pUjAno dhaMdhAdArI brAhmaNa deva-bhAta 5. si seva + jAo "bhAta.] vAvyA vinA devalAM na., ba.va. si seva + gu. "huM' vArthe ta.pra.] UtaratI deva-bhAva . saM.] juo "deva-va." keTinAM deva-devIo, dharanAM ke devasthAnamAMnAM deva-devIo deva-bhAvanA strI. [saM.] pratimA vageremAM te te iSTa deva che deva-lipi strI, saM.] jue "devanAgarI.' evI AsthA ane zraddhA devaliyo . jio "devaluM' + gu. "IyuM" svArthe ta.ka.] deva-bhASA zrI. siM] gIrvANa-vANI, saMskRta bhASA, bhAratI deva. (padhamAM.) deva-bhiSaka chuM. ba.va. [saM. le-miSaa] devonA vaigha azvinI devalI vi, strI, jio "devaluM' + gu. "I' pratyaya.] kumAra (be joDiyA bhAI) UtaratI kaTinI koI paNa devI. (2) (lA.) zItaLAnAM devabhUmi(mI) sI. [saM.] devanI bhUmi, svarga, deva-leka cAThAMnuM nizAna. (3) mAchalInuM bhIMgaDuM. (4) jio "devadeva-maMdira (-madira) na. siM.] jao "devatAyatana." cakalI." [ 2 besavI -besavI) (u.pra.) bhAre nukasAna thayuM. deva-mAtA strI, siM.] kazyapa RSinAM patnI aditi (ra) hiMmata khatama thavI, nAhiMmata thavuM]. deva-mAtRka vi siM.] jyAM mAtra varasAdathI khetI thatI devaluM na. [sa, seva + gu. "luM' svArthe ta. pra.] UtaratI hoya tevuM (pradeza) keTine koI paNa deva (martinA rUpamAM) deva-mAyA strI. siM.] paramezvaranI mehaka mAyAzakti (je deva leva (devya-lenca) strI. [ja e "devuM' + levuM."] de-le, lokone baMdhanamAM nAkhe che-ajJAnane kAraNe.) Apa-le, levaDadeva8 deva-mArga kuM. siM.1 ja diva-patha." deva-leAka puM. [saM] svargaloka. [0 pAmavuM, 0mAM sidhAvavuM deva-mAsa puM. [saM] [lA.] garbha rahyathI AThamo mahino (rU.pra.) maraNa pAmavuM.] [sAna pAmeluM deva-muni 5. siM] paurANika mAnyatA pramANe nArada RSi - devaloka-vAsI vi. [saM5] (lA.) maraNa pAmeluM, avadeva-mUrti strI. [saM] juo "deva-pratimA." deva-vara kuM. [saM] uttamottama deva, (2) caMdra deva vajana na. [sa.] ne nimitte karavAmAM AvatI yajJa-kriyA deva-vaMdana (-vandana) na. [], -nA strI. [saM.] devane namana deva-vADI strI. [saM. reva + juo "vADI."] devAne lAyaka rUpa yajJa, devAne udeza thato nitya-yajJa bAga-bagIco | [AkAza-vANuM deva-yojI vi. [saMpuM.] deve nimite yajJa karanAra-karAvanAra deva-vANI strI. [saM.) gIrvANa-vANa, saMskRta bhASA. (2) deva-yAtrA strI. [saM.] devanI pratimAne eka sthaLethI bIje deva-vidyA strI. si. (lA.) niruta-zAstra, vyutpatti-zAstra sthaLe laI javAnI varaNAgI, ravADI kADhavI e, ravADI devavRkSa na. [saM] jAo "deva-taru.* devayAna na. [saM.] uttarAyaNanA cha mAsane samaya (jemAM deva-vaidya paM. ba.va. [saM.] jue "devabhiSaka." maraNa thatAM jIva uttama gati pAme evI bhAratIya mAnyatA) devavrata na. [4] devane prasanna karavA mATe lIdheluM vrata. devayAnI strI. [se.] paurANika mAnyatA pramANe dAnavonA (2) paM. bhISma pitAmaha. (saMjJA.) guru zukrAcAryanI putrI (je ailavaMzI rAjA yayAtine paraNI deva-zatru chuM. [saM.] dAnava daitya ane asura hatI). (saMjJA.) deva-zayanI strI. [saM.) e "devapoDhaNI." devAni strI. siM.) deva tarIke janma (paurANika mAnyatA deva-zaraNa na. si.) deva ke devone Azare. (ra) (lA.) pramANe svarga aMtarikSa AdimAM rahenArI jIvasRSTi) maraNa, mRtyu, avasAna devara pu. [saM.] jue "diyara." deva-zilapI chuM. saM.devone zilpI-vizvakarmA devarAja puM. [], jAna chuM. [saM. reva + rAjanane ja deva-zunI strI. (saM.) devAnI eka kutarI, saramAM svIkArI] jAo "deva-nAtha.' [rAjya deva-Ni, aNu strI. [saM.) devenI paMkti deva-rAjya na. [sa.] (lA.) rAma-rAjya, sukhI prajAjanavALuM deva-eka puM. [] juo "deva-vara." devarAmaNI strI. [ o "devuM' + gu. "arAva' + "AmaNuM deva-sadana na. [sa.] deva-maMdira, deruM [(saMjJA) u.pra.+ 'I' pratyaya.] kanyA deva nI kabUlAta devasabha chuM. [.] kulaparvatamAM bhAratavarSanA eka parvata. deva-rAya paM. (saM. seva->prA. reva-rAtha.] jao "deva-nAtha." deva-sabhA strI. siM.] idranI sabhA devarAvavuM juo "devaDhAvavuM" ane "devuM'mAM. deva-samarpaNa na. [saM.] devane karavAmAM AvelI bheTa, devarAvuM karmaNi, kiM. [ja "devuM'nuM ja.gu.nuM che.] apAvavuM. kRSNArpaNa [deva-dhuni." (2) (lA.) baMdha karAvavuM, vasAvavuM ['devara'-diyara. deva-sarita strI. [saM. "tarita ], natA strI. [sa.] ja devariye [ o "devara' + gu. IyuM " ta.] jao devasarga kuM. [3] devonI sRSTi, deva-ni devarSi 5. siM. seva + daSi, saMdhithI ja e "deva-muni." deva-sarSa5 5.,ba.va. [saM.) (lA.) rAtA sarasava (2) ucca koTine te te prAcIna RSi, brahmarSi deva-sAmathI strI[saM] deva-pUjana mATenI cIja-vastuo devala . [saM.] prAcIna kALane e nAmano eka RSi. deva-sAyujya na, [] deva ke deve sAthanI ekAtmakatA, (saMjJA.. (2) devaskRti' tarIke jANItI smRtine 11 mI- devapaNuM 2010_04 Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ deva-sevA strI. [saM] 'jaiva-mUrtinI paricaryAM deva-strI strI. [saM.] jue 'daivAMganA.' jaiva-sRSTi deva-sRSTi zrI. [sa.] jue 'deva-sarga.'(2)(lA.) deva-kathA, devAyatana na. [sa, phya + Avatana] jae'jaivatA-yatana.' daMtakathA, anuzruti (ba.ka.ThA.) deva-senA strI. [saM.] devenuM sainya devAyu, 05, 0sa na. [saM, pheva + Ayuk ] devenI AvaradA, (ra) deva-ceni deva-senApati puM. [saM.] paurANika mAnyatAe devenA senAnAyaka-kArtika svAmI 1177 deza-sthala(-La), deza-sthAna na. [], deva-sthAnuM na. [ + gu. 'u' svArthe ta.pra.] jue 'deva-maMdira,' deva-sthApanA strI. [sa] jae deva-pratiSThA' deva-sva na. [saM.] jue deva-dravya.' deva-varUpa vi. [saM] devanA svarUpamAM raheluM, devanA jevA rUpa ke dekhAvavALuM. (ra) (lA.) maraNa pAmeluM devastrApaharaNa na. [saM. ava-sva + va-TM], devApahAra puM, [ + saM. maq-hAr] devadravyanI cArI deva-hita vi. [saM.] Izvara kRpA karI ApeluM, Izvare nakkI karI ApeluM, Izvara-datta devahUti zrI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe kardama RSinI patnI ane kapiladevanI mAtA. (saMjJA.) [deva-niMdA deva-helana na. [saM] daivanA viSayamAM thayele aparAdha. (2) devaLa na. [saM. phaiva-z2a > prA. rUma-3, pheDarU] devAlaya, devamaMdira. (2) khristIonuM prArthanA-sthAna, 'carca' devaLa-vALA vi.,puM. [+]. 'vALuM' ta.pra.] devaLamAMtA deva devAgAra na. [saM. Teva + AzAr] juA 'deva-gRha.' devAjIva vi. [saM. reva + AtnIva puM.], -thI vi. [saM.,puM] devamaMdiranI vRtti upara nabhanAra (AdamI) devAsA zrI. [saM. reva + AzA] devanA hukama. (ra) (lA.) mRtyu, avasAna, maraNa devADhavuM jue 'jevuM ' mAM. (A rUparUDha nathI.) devADuM na.saM.reva-pATa-> prA. phema-vAlama, vevAi-] devAlaya, deva-maMdira. (padyamAM.) devI zakti devAtaNa, -na na. [saM. phaiva-vana > prA. phaivattaLa] devatva, devata, devAtmaka vi. [saM. phaila + JAma r - ] deva-25, deva-svarUpa devAtmA huM. [saM. reva + AtmA] devane AtmA, dhruvane jIva devAdAra vi. jio devuM + phA. pratyaya] jae 'deNu-dAra,'[deva, paramezvara. (ra) iMdra devAdhideva huM. [saM. phaiva + adhi prA. tha, dda-] ApavuM. (2) Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * 118 deza-bheda (lA.) vAsavuM, baMdha karavuM. (3) mArAM, ThekavuM. (4) sahA. hoya tyAMthI jJAtijanone teDAvavAM e ji. kayAnI saMprApti ke parNatAnA arthamAM. rUpAkhyAna : varta. deza-tyAga kuM. (saM] potAnA vatana dezane cheDI javuM e kAH "dauM', (da)' daIe' daye)', 'de', 'dho'-'de, 'ghe'- deza-tyAgI vi. [saM. puM.] vatano tyAga karI cAmuM gayeluM de'; bhU.kA. "daIza' (za)', "daIzuM" (dezuM)- de', "deza' deza-dAjha (-jhaya) strI. [saM. pherA + jue "dAjha.'] (lA.) daze'; AjJA. 2' . deje' "gho'- da"de'; ke 5.: dezane mATe UMDI lAgaNI, prabaLa dezAbhimAna ta'; varta.kR. "detuM', pra.bu.ka: 'dIdhuM'; bI.bhUkaH "dIdhela," deza-dezAvara kuM. ba.va. [sa, rerA pherA + ava8] bhi-na bhinna -luM; sA.ku: "devuM.' kartA... "denAra, -$' deze. (2) ji.vi. deza-paradeza, deza-dezAMtara devuM* na. [ juo "devuM". e ja rUpa sA.ku tarIke.) karaja, dezadezAvaranuM vi. [ + gu. 'tuM' che.vi.nA arthane anuga] RNa, 'DeTa.' [ karavuM (rU.pra.) karaje levuM. 0 cUkavavuM, AMtararASTriya [] juo "deza-dezAvara." 0 pheTavuM, 0 vALavuM (rU.pra.) karajanAM nANAM cUkate karavAM] dezadezAMtara (dezAntara) pu.ba.va., kri. vi. [sa, herA pherA + devuM-levuM na. jio "deva + levuM] deNu-leNa dezadezAMtara-nuM vi. [+gu. " ka.vi.nA arthane anuga] deza, deveMdra devendra) puM. [sa. seva + rA, rudra] devone jue deza-dezAvaravuM.' svAmI-idra deza-paradeza khuM, ba,va,kri.vi. si] o "deza-dezAvara.' detapatti strI. siM. reva + 3spatti) devAne janma dezaparadeza-nuM vi. [+ gu. "nuM' che.vi.nA arthane anuga] devapama vi. saM. reva + 35mA, ba.vI.) devAnA jevuM, divya, juo "dezadezAvaranuM.' devatAI [(2) bali, balidAna, bhoga deza-dezayA ba.na. [saM. rerA + rerA +gu. "aiyuM' ta...] 'pahAra chuM. [saM. seva + ad-gi] devane naivedya dharyuM che. bhinna bhinna dezane leka devya na. [saM.] devatva, devatA dezadroha muM. siM.] potAnA deza taraphanI bevaphAI dethA strI. [saM. revI, ja..] juo "devI(1-2-3)." deza-drohI vi. [sa. ! pitAnA dezane bevaphA, dezanuM hita (2) bherava nAmanuM pakSI bhUlI enuM ahita karanAruM deza chuM. [saM.] bhAga, hisse, aMza. (2) sthAna, jagyA. deza-dharma kuM, siM. pitAnA deza pratye bajAvavAnI pharaja (3) bhU-bhAga. (4) pradeza, mulaka. (5) rAjya, rASTra. (1) dezanA strI. si] upadeza, bedha, (jaina) [upadeza vatana, janamabhUmi. (7) e nAmane eka rAga, desAkha. dezanAmRta na. [ + saM. mamata] upadezarUpI amRta, uttama (saMgIta.). deza-nikAla vi., kri.vi. [ + jue "nikAla'. dezapAra deza-kArya na. si.) dezane mATenuM kAma, rASTriya kAma karavAnI sajA pAmeluM, 'ekasapATriyeITeDa. [pAmeluM dezakAla(La) . [saM.) (lA.) AsapAsanI paristhiti dezanikalI vi. [ gu. "I' ta...] dezanikAlanI sajA ane samaya, vartamAnakALa, vartamAna loka-samudAyanuM valaNa, deza-pati muM. (saM.) rAjA. (2) dezanA amuka hissAnI cAlate rita-rivAja mahesUla ugharAvanAra amaladAra, desAI (jano hodo) dezakAla- vi. si.] dezakALanuM jJAna dharAvanAra deza-pAra kivi siM] jAo "deza-nikAla.' dezakAlA-tA strI. [saM.) dezakALane pare khyAla deza-priya vi. si.] pitAno deza jene vahAlo che tevuM. dezakAla-vida vi. [+ saM. vivuM ja "dezakAla-jJa.' (2) dezamAM badhAne vaheluM dezakAlAtIta vi. [ + saM. mIta] vartamAna badhA ja prakAranI dezapriyatA strI. [4] deza-priya hovApaNuM paristhitine vaTAvI gayeluM, deza ane kAlathI para deza-ti zrI, (saM.), deza-prema. puM. [sa. 9mA puM, prema dezakALa ja deza-kAla." [hAusa" na.] rASTraprema, svadezAbhimAna, dezabhakata, peTroTikama' deza-gRha na. siM, 5.] nagara vagerenI bahAranuM makAna, "kanTrI- dezapremI vi. si.,.] dezaprIti rAkhanAruM deza-gheluM (-gheluM) vi. Isa. + e gheluM.'] atyaMta dezabaMdhu (-badhu), deza-bAMdhava (badha1) 5. siM.] dezasvadezapremI, dezAbhimAnI, dezabhakta bhAI, pitAnA vatanane mANasa deza-varyA strI, (saM.) lokomAM jaI saMparka sAdhavA karavAmAM deza-baLu (baMdhu) vi. [saM. rerA + jue baLavuM' + gu. aDavata pravAsa "G' ku.pra.] (lA.) dezane lAMchana lAge tevuM kAma karanAra deza-ciMtaka (- cintaka) vi. [saM] potAnA dezanA hitane dezabhakta vi. [ 5.] svadezane mATe sarvasvanA bhege vicAra karanAruM. (2) rAjakAraNI (vyakti,) liTiziyana" karI chUTanAra deza-ja vi. [saM.] dezamAM thayeluM, svadezI, dezya deza-bhakti strI. si.] svadeza-prema, deza-prIti, pe Tijhama" deza-jana na; siM! ] potAnA dezanuM mANasa, svadezI leka dezabharamAM phri vi. si. pherA + juo "bharavuM' + gu. "mAM" deza-janatA strI. [saM.] juo "deza jana.' (2) renTriyatA, sA.vi.nA arthane anuga.dezamAM badhe ja badhe 'nezanAliTI" (na.lA.) deza-bhAI puM. (saM. pherA + e "bhAI.'] jae dezabaMdhu." deza-jAta vi. [4] ja deza-ja.' [(padyamAM) deza-bhASA strI. siM] pitApitAnA dezamAM vyavahAramAM deza puM. [saM. pherI + gu. "huM' svArthe ta...] svadeza. AvatI bhASA ke belI, mAtRbhASA deza-te na. siM. rerA + ja e "teDuM."] dezamAM jyAM jyAM deza-bheda puM. saM] eka dezathI paData bIjA dezano taphAvata 2010_04 Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ za-bhramaNa dezadeza deza-bhramaNa na. [saM] pitAnA dezamAM pharavuM e dezAdhi5, pati muM. siM.] rAja dezavaTo chuM. meM terA + varta-> prA. vakma-1 dezanI bahAra dezAdhipatya na. [saM.] deza uparanI sattA hAMkI kADhavuM e, dezanikAla karavAnI kriyA dezAdhyakSa . [saM. DherA + adhyakSa] deza upara dekharekha rAkhadeza-vatsala vi. [saM.] deza jene vahAlo che tevuM. (2) nAra variSTha adhikArI dazanAM sau koIne vahAluM [vApaNuM dezanurAga kuM. [saM. DherA + anu-rA] jue "deza-prIti." dezavatsalatA sI., deza-vAsaya na. siM] dezavatsala dezanurAgI vi. si 5.] dezAnurAgavALuM, dezapremI deza-vAsI vi. [saM5. samAna dezamAM vasanAruM dezAbhimAna na. [saM. DherA + ami-kAna ] deza pitAno che deza-vigraha . siM] potAnA dezamAM jhaghaDo, AMtara-vigraha, evI prabaLa lAgaNIvALI asmitA, "peTiyeTikama' 'sivila vaeNra dezabhimAnI vi. [savuM.] dezAbhimAna rAkhanAruM, peTriyeTara' deza-videza juo "deza-paradeza." 'nezanAlisTa' (ba.ka. ThA.) deza-viplava chuM. [saM.] dezamAM jAgelo baLavo dezAvacichana vi. si + DherA + avacchinna dezamAMthI khasI deza-vimukha vi. [saM.] potAnA deza tarapha lAgaNI vinAnuM, gayeluM, "riyala' (hI.va.) dazanuM hita karavAthI dUra rahenAruM dezAvara 5. [saM. DherA + avara] potAnA deza sivAya deza-virata vi. saM.] thoDe aMze pApathI dUra rahevuM. (jaina) anya koI paNa deza, paradeza deza-virati sI. [saM] De aMze pApathI dUra rahevuM e. dezAvarI vi. siM5.] paradezI, anya dezanuM deza(-sA)vAla, -La juo "dizAvALa.' deza-vizeSa ! [1 cokkasa kaI eka deza, viziSTa deza dezamitA zrI. si. terA + marima-7] juo "dezAbhidaza-vyavahAra puM. [3] dezamAM cAlatI rUDhi. mAna, --"peTriyeTijhama." (ba.ka.ThA.) deza-vyApaka vi. [saM], deza-vyApI vi. [saM. ] samagra dezAMtara (dezAntara) na. siM. verA + ata] jae "dezAvara." dezamAM phelAI janAruM dezAMtara-gamana (dezAntara-) na, siM] dezAvaramAM javuM che, deza-sevaka chuM. si] svadezanI sevA karanAra mANasa paradeza-gamana, videza-gamana devasevA zrI. si.] svadezanI sevA, janmabhUminI cAkarI dezAMtarI (dezAnatarI vi. [saM5] ja e "dezAvarI.' deza-sevikA strI. [saM] dezanI sevA karanAra satI dezAMtargata (dezAntargata) vi. [saM. DherA + antata] pitAnA deza-stha vei. [saM.] svadezamAM raheluM. (2) (panAnI Asa- dezanI aMdaranuM, dezamAM samAyeluM [phara. (4) dharmaguru pAsane bhAga "deza' kahevAto hoI tyAMnA) dakSiNI brAhma- dezika vi. [saM] sthAnika. (2) paM. mi. (3) musAne eka prakAra ane ene puruSa (saMjJA.). dezita vi. [saM.] batAveluM, dekhADeluM. (2) upadezeluM deza-hita na. [saM.] svadezanuM bhaluM dezI vi. [saM. 5.] dezane lagatuM, dezanuM, "inDijInasa.' (2) dezahitakArI che. [saM. ] svadezanuM bhaluM karanAruM svadezI, "neTiva." (3) saMskRta bhASAmAM jenuM mULa nathI dezahita-ciMtaka (cintaka) vi. [sa.] pitAnA dezanuM bhaluM maLatuM tevuM, dezya, deza-ja (bhASA zabda vagere.) (4) paM. vicAranAruM. (2) rAjakAraNI, poliTi ziyana deza' nAmane eka rAga. (saMgIta.) (5) strI. zAstrIya dezahitecchu vi. [+saM. phak] svadezanuM bhaluM icachanAruM rIte na gavAtAM sAmAnya lokavargamAM gavAya tevA rAga dezahitaiSatA strI. [sa.] dezanuM bhaluM ichavApaNuM ane evA rAgamAM gavAtI tema racAtI racanA. (saMgIta.) dezahitaiSI vi. saM. DerA + drita + pachI chuM.] dezanuM hita dezIjana na. [saM. 5.] jue 'deza-bhAI." icchanAruM, deza-hitecchu dezI-5vAI strI. menAnI jAtanuM kabUDhA raMganuM eka pakSI dezAI ja o "desAI.' dezIya vi. [saM.] juo "deza(1-2-3)." dezAI gIrI juo "desAI-gIrI.' dezI lALiye muM. e nAmanI kapAsanI eka jAta, dezAI- darI o "desAI dasturI." dezI saMgIta (gIta) na. [4] lokasaMgIta, (zAstrIya dezAI-vaTuM juo "desAI-vahuM." nahi tevuM) sugama saMgIta dezAI-vage jao desAI-vage." dezI hisAba . [ + ja e "hisAba.'] aMgrejI paddhatine deza(-sA)kha muM. [sa, TrAhi>prA Treva deza nAma. maLatI mAhe tevo dezI paddhatie pracalita ghaDiyA ke AMka. eka zAstrIya temaja dezI rAga, deza. (saMgIta.) (2) evI pothI dezAgata vi. [sa rerA + mA-na] bahArathI dezamAM AveluM. dezAta e "deta." (2) evI rItanuM paradezI AvI anya dezamAM vasI rahe deza-karSa muM. [saM. DherA + 3f] dezanI unnati, svadezanI tevuM, "ImigranTa [vyavahAra caDatI (2) dezanI unnati dezAcAra chuM. [saM pherI + mAsvAra] dezanA rItarivAja, sthAnika dezatthAna na. [saM. pherA pharathAne dezamAM AvelI jAgRti, dezana na, siM. DherA - maTano potAnA ke bahAranA dezomAM dezadaya puM. [saMDherA + 1 juo "dezatkarSa." pravAsa kare e dezadeza ki.vi. [saM. pherA ne gu. dvibha] pratyeka dezamAM, dezANa (-ya) jue "sANa.' dezadeza, dezadeze 2010_04 Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAhara 1180 daha-stha gIrI." dezaddhAra . [saM. rerA +-3] dezane UMce lAvavAnI kriyA deha dhArI vi. [saM. deha dhAraNa karanAra (jIvAtmA), zarIrI dezaddhAraka vi. [sa, DherA + rahnAla] dezanA uddhAra karanAra, deha-pAta chuM. [saM.] dehanuM paDI javuM e, maraNa, mRtyu dezane UMce lAvo ApanAra deha-pa(-piM)jara (-5(-piguja2) na. [saM] deharUpI pAMjaruM. dezanati strI, siM, herA unnattA jAo "dezadaya." (2) hADapiMjara dezapakAraka li. [saM. + 3pa-1], dezapakArI vi. deha-pIThA strI. [saM.] zarIrane thatuM zArIrika duHkha [ + saM. savArI. puM.] dezane lAbha karanAruM deha-prakRti strI. (saM.] dehane svabhAva, zarIranI tAsIra dezya vi. [saM] jue "dezI(1-2-3), "harijanasa.' deha-baMdha (baMdha) muM. [saM.] zarIrane bAMdho, kAThuM [samajha desa, kAra chuM. [saM- heza dvArA] juo "dezI (6)." deha-buddhi strI. [saM. "deha ja huM AtmA chuM' evA prakAranI desA(zA)I puM. [saM. -fa> prA. Trenama] mahesala dehabhAna na. [saM] zarIranA rakSaNa mATe rakhAte khyAla ekaThuM karanAra megalAI samayane amaladAra. (2) e dhaMdhAne dehabhAva puM. [saM.] ja e "deha-buddhi.' kAraNe paDelI aTaka ane eno puruSa. (saMjJA.) (2) gujara deha-mAna' na. [saM. .] zarIra vizenuM abhimAna rabArInuM saMbodhana dehamAna na. [saM.] dehanuM kada, kAThuM daisA-zAI gIrI jI, [+kA.1 desAI ne dhaMdho ke hedo dehamAnI vi. siM..] dehanuM abhimAna rAkhanAruM desA(-za)I- darI strI. [ + juo "darI.] mahesula dehayaSTi strI, (saM.] zarIrarUpI lAkaDI, zarIranI hAMThI, ekaThuM karavAnA badalAmAM desAI ne maLatI hatI te hakasI (hakIkata) zarIra, sukemaLa hAMDI desA(-zA)I-vaTuM na. [+ gu. 'va' ta..] juo "desAI deha-yAtrA strI. [saM] gujarAna, bharaNa-poSaNa, zarIra-nirvAha rihevAne latto deharakhuM vi. siM, + jue "rAkhavuM" + gu. 'uM' kuM. pra.] desA(-za) vage . [+juo vago.'] desAI ene zarIranI sAcavaNa rAkhanAruM, zarIrane saMbhALIne kAma karadesAkha juo "dezAkha." nAruM, jAta-2khuM desA(-zA)Na (-3) . [ja desAI ' + gu. "aNu" deha-lagna na. [saM.] manathI na joDAyelAM-mAtra zarIrathI ja ta.pra.] desAInI sI. (2) dezamAM nIpajelI uttama prakAranI joDAyelI lagnasthiti, deha taraphanI AsaktithI ke mehathI gAya-bheMsa karAyeluM lagna desAvAla,-La ja "dizAvAla." dehalaDI strI [saM. Dha + gu. 'DuM svArthe ta... + gu, "I' deTa kuM. [4 o "deza-vaTa.1 jAo "dezavaTo. pratyaya + 'la' madhyaga] deha, kAyA, (padyamAM.) deseta chuM. [saM. reza-putra>prA. Trelava7] (lA.) garAsiye deha-latA strI. [saM] (lA.) deharUpI vela, sukomaLa zarIra, jAgIradAra deha-caSTi [dehanI zobhA deha' . [saM.] zarIra, tana, kAyA, badana.[, chUTa (rU.pra) dehalAlitya na. [saM] zarIranuM suDoLapaNuM, zarIra-soMdarya, maraNa thavuM. 0 , 0 tyAga kare, 0 maka(rU.pra.) dehali(lI) strI. [saM] uMbare maraNa pAmavuM. 0 dhara, dhAra (rU.pra.) janma pAmavA. dehali(-lI) dI5, 0 ka [saM.] ubara upara mUkele dIvA. 0ne bhADuM ApavuM (rU.pra.) bhojana karavuM. 0 5 (rU.pra.) [ 0vAya (.pra.) vacce uMbarA upara mukAyele dIvo vistAra (u.pra.) dehanuM bhAna bhUlI jajI pradeza aMdara bahAra beu sthaLe prakAza Ape che evI paristhiti, deha [5. [., saM. rerA nagaronI bahAra gAmaDAMne deha-vaTa ki.vi. [saM. da dvArA] badhI dizAmAM. (2) (lA.)2phedake dehaDI strI. [saM. DheDha + gu. 'DuM svArthe ta... + "I" strIpratyaya.] juo "deha,' (padhamAM.) deha-vahalarI strI. [saM] juo "deha-latA ' * dehatyAga kuM. [saM.] maraNa, mRtyu, avasAna, meta deha-vAda ! si.] zarIra ane AtmA abhinna che-deha ja dehadamana na. [4] zArIrika tapazcaryA AtmA che e mata-siddhAMta deha-dazI vi. [sa,j.) bhautikavAdI, maTariyAlisTa (ki. 5) dehavAdI vi. [saMpuM.] havAdamAM mAnanAruM [lajI" deha-dazA strI. [saM.] zarIranI hAlata deha-vidyA strI. [saM.] zarIra-zAstra, dehadharma-vidyA, 'phijhiyodehaTha (-3) 5. [saM] zarIrane avazya bhogavavAnAM duHkha (2) zArIrika sajja deha-visarjana na. [saM] juo "raha-tyAga." dehadAra vi. puM. [3] rahAta mukhI, gAmaDAno paTela deha-zuddhi strI. siM] dehane lAgelAM mAnasika zArIrika dehadArI strI. ki.] mukhI paTelane pagAra pAponAM vidhipUrvakanAM prAyazcitta ke prAyazcittothI zuddha karadeha-dAhaka vi. [saM.], deha-dAhI vi. [.paM.1 zarIramAM vAnI kriyA [ApavAnuM kArya baLatarA pedA karanAruM [zarIrano guNadharma deha-saMvardhana (-saMvardhana) na. [saM] dehane vadhAravAnuM-piSaNa dehadharma chuM. [saM] zArIranAM svAbhAvika kArca. (2) deha-saMzodhaka (-sAdhaka) vi. [saM.] dehamAM rahelA mAnasika dehadharma-vighA strI. [3] zarIravidyA, "phijhiyolejI' zArIrika doSone kheLIne zuddha karanAra dehadhAraka vi. [saM.1 zarIrane aMdarathI pakaDI rAkhanAra (hADakAM) deha-saMzodhana (-sAdhana) na. siM.] deha-zuddhi mATenI prakriyA deha-dhAraNa na. [saM] zarIrane TakAvI rAkhavuM e, zarIra-rakSA deha-stha zrI. [saM.] zarIranI aMdara raheluM 2010_04 Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raha sthiti dehasthiti strI. [saM.] dehanuM astitva, zarIranI hayAtI deha-labAja puM. [saM.] zarIranI prakRti, dehanI tAsIra, AiDiye sInarasI' 1181 dehAta na. [; rRha'nuM ar.,ba.va. 'Ata' pra.,.] gAmaDAMnA samaha, (2) gAma [gAmaDiyuM dehAtI vi. [ + gu. 'I ' ta.pra.] gAmaDhAMmAM rahenAruM, grAmINa, dehAtIta vi. [saM. ved + atIta] zarIranI pAra gayeluM, dehanA adhyAsane vaTAvI gayeluM, guNAtIta, (2) videhI, deha-hIna dehAtma-STi strI, saM.teTM + Atma-sRSTi] 'deha ja AtmA [evA mata-siddhAMta dehAtmavAda suM. [saM. leph + Ama-vAr] 'deha ja AtmA che' dehAtmavAdI vi. saM.,puM.] dehAtmavAdamAM mAnanAruM dehAdhyAsa puM. [saM. phaiTTa + zradhdhAsa] jae dehAtma-daSTi,' dehAdhyAsI vi. [saM.,puM.] dehAdhyAsavALuM dehAbhimAna na. [saM.,puM.] jue 'dahAtma dRSTi.' (2) dehanI che' evA khyAla tAkAta vizenA garva dehAbhimAnI vi. [saM.,puM.] dehAbhimAnavALuM dehAdhe na,puM. [saM. + athai na.] zarIrane uparanA cA nIcenA aDadhA bhAga. (2) patine patnI ane patnIne pati * karavuM e dehArpaNu na. [saM. veda + avaLa] zarIra (anyane) bakSisa [jIvanaparyaM ta dehAdhi kri.vi. [saM. veda + avaSe puM.] dehache tyAMsudhI, dehAvaraNa na. [saM. leha + A-vaLa] zarIranuM DhAMkaNa dehAvaroSa puM. [saM. DhuMDhu + ava-zeva] dehanA bacelA bhAga dehAvasAna na. [saM. OMg + ava-jJAna] dehanuM mRtyu, mAta, maraNa dehAvasthA . [saM. a + ava-styA] zarIranI hAlata, [raheluM, zarIrane vaLagI raheluM dehAzrita vi. saM. veda + -fa] dehanA Azraya karIne dehAsakta vi. [saM. ver + mA-TM] dehamAM AsaktivALuM, hadazA zarIra upara prema rAkhanAruM, jAtane ja saMbhALanAruM kaihAsakti zrI. saM. veD + A-sarvita] deha uparanI laganI dehAMta (dehAnta) puM. [saM. veda + anta] dehanA nAza, mRtyu, maraNa sensa.' 'kaeNpiTala panizamenTa' dehAMta-daM (dehAnta-daNDa) puM. [saM.] mAtanI sanna, Detha thavA yogya dehAMta-daMta-pAtra (dehAta-daNDa-) vi. [saM., na.] dehAMta-daMDa dehAMtara (dehAtara-) na. [saM. veph + asUra] bIje rRha, khIjuM zarIra [pachI bIjA gruhamAM praveza dehAMtara-prakriyA (dehAntara-) strI. [saM.] eka deha che|DavA dehAMtarita (dehAntarita) vi. [saM. lRhaiM + antarita] eka gruha choDI bIjA dehamAM jaI raheluM, punarjanma pAmeluM dehAMta-zikSA (dehAnta) strI. [saM.], dehAMta-sajA (dahAnta-) zrI. [+ jae 'sA.] mAtanI sajA dehira (-22) strI. zarada RtumAM pANIthI bharela jamIna zailI' vi. [saM., puM.] dehadhArI. (2) puM, jIva, jIvAtmA, AtmA, dehamAM raheluM caitanya tattva dehIne strI. [saM. veha + gu. 'I' svArthe ta. pra.] deha, zarIra dezIbhUta vi. [saM.] jue 'dehadhArI.' _2010_04 deva-gati dehUMDI strI. DelI, khAraNuM, daravAjo dehUDIdAra vi, puM. [+phrA, pratyaya] daravAna, dvAra-paLa dehezvara puM. [saM. lRdda + maizvar].dehanA svAmI-jIvAtmA deha driya (dehendriya) strI. [saM. vejJa + drithana..] zarIranI te te indriya deheAta vi. dekhAvaDuM, suMdara. (ra) mATuM dehuMpatti zrI, sa. TreTTa + vRtti] zarIranuM utpanna thavuM e dehotsarga puM. [saM. vaeN + karyAM] dehane tyAga, mRtyu, mAta daheSayAga kuM. [saMrgha + 35-tho] zarIranA upayAga, zarIranI kAmagIrI dehApayeAgI vi. [saM., puM.] zarIrane kAma lAge tevuM devuM (doDavuM) jue 'OMDavuM,' daMDha-pULI (de`Dha.) nA eka prakAranuM gUmaDuM maiM jue 'daI.1'[. jANe (rU. pra.) deva jANe, kAne khabara ?] daiteya pu. [saM.] jue daitya,' tethI vi., zrI. [saM.] daitya jAtinI strI daitya puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe kazyapa prajApatithI enI eka patnI ditimAM thayela putra-saMtati, taiya [. jevuM (rU. pra.) bhayAnaka kharuM] daitya-guru puM. [saM.] zukrAcArye daitya-jana puM. [saM] jue tya.' daitya-parAjaya puM. [sa.] tyenI hAra daitya-senA strI, daitya-sainya na. [saM] daityonuM lazkara OMtharuM (te thayuM) jae 'dahIMtharuM.' dainaM-dina (jainandina) vi. [sa.] divase divasane lagatuM, dararAjanuM, nityanuM [DAyarI' dainaMdinI (jainandinI) srI. [saM.] rojanIzI,dinakI, dainika vi. saM.] divasane lagatuM, haMmezanuM, nityanuM, Dayunala,' (2) na. darAja nIkaLatuM vartamAnapatra, 'VilI' dainikI vi., strI. [saM.] rejanA pagAra, rAja dainya na. [rsa ] dInapaNuM, dInatA. (2) rAMkA-veDhA dainya-pUrNa vi. [saM.] dInatAthI bhareluM daiyA strI, dAdImA [mATI cIsa taiyAra strI. [+jue dhADa.] (lA.) madada mATenI dRrSika kavi. [saM.] ADI laMbAIvALuM, laeNnjiyarDinala' rya na. [saM.] dIrdhapaNuM, dIrdhatA, vistAra, laMbAI dhruva vi. [saM.] devane lagatuM, devatAI, devI. (2) na. nasIba, (3) puM. bhAratIya lagnapaddhatinA ATha prakAramAM sarvAMttama pahelA prakAra. [. jANe (rU.pra.) kANa jANe kAne khabara che! .nA gharanI pIDhA (3.pra.) kaMTALA ApanAruM mANasa] daivaka na. [saM.] IzvarI kApa, AsamAnI Aphata jaiva-kAraNuvAd puM. [saM.] madhuM bhAgya pramANe ja thAya chekarmAdhIna che evA mata-siddhAMta devakAraNavAdI vi. [saM., puM.] deva-kAraNavAdamAM mAnanAruM deva-kRta vi. [saM] bhAgyane laIne thayeluM devakRti zrI. [saM.] bhAgyane lIdhe thayeluM kArya deva-gata vi. [saM.] bhAgyane adhIna raheluM [nasIkha deva-gati zrI. [saM.1 devI ghaTanA, IzvaranI dhAraNA. (2) (lA.) Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ daivajega 1182 da(Do)DakuM daiva-jema ja dava-paga.' kaDa puM. rUpiyAnA samA bhAganI kiMmatane ja tAMbAne deva-4 vi. puM. [saM.] jyotiSI, jezI muslima-kAlane sikko. (2) (ja nuM.) bAra TakA vyAja daivata na. [saM.] devatva, divya teja, (2) (lA) zarIranI (mAsika 1 DokA lekhe varSanuM). (3) guNa, guNAMka, "mA" tAkAta, zakita, baLa, sattva (4) (lA.) DAmane cabake. (5) IyaLa jevuM e nAmanuM deva-(-jo). . [sa vaiva-vo] nasIbane prasaMga, vidhi- eka jIvaDuM. (6) UkaLatA pANImAM UchaLatA parapoTe. ne vaza levAnI sthiti [0 nIkaLI jaze (rU. pra.) mAna ochuM thaI javuM] deva-vazAta kri. vi. [sa, pA. vi., e.va.] devane vaza rahI, dekha chuM. [saM. Dho] juo doSa. devuM, paDavuM devajege, bhAgyavazAtu, karmasaMge dekhavuM sa kri. [saM. phule uparathI nA. dhA. duHkha devavAda . [saM] badhuM ja bhAgyane adhIna che e mata- dekho vi. [saM. sozI] dAva ApanAra. (2) 6. zatra. siddhAMta, karmavAda, pheTAlijhama' (da.bhA.) degaDI jI. chAsa vavavAne vAMsane dAMDA, ravAI devavAdI vi. [sa, puM] daivavAdamAM sAnanAruM, karmavAdI dega(tha)nI strI. ALa, tahomata, Aropa. (2) apadevahataka, daiva-hIna vi. siM] durbhAgI, kamabhAgI, kamanasIba kIrti, nAmozI vAta ki.vi. siM, pa vi., e.1] ja e daiva-vazAta." dejdaka (dogadaka) vi. vaibhavI, vilAsI devAdhIna vi. saMva + adhInI bhAgyane vaza raheluM, nasIba- de-geTalA puM. e nAmanI eka ramata, aDI-daDI. [0 karyA ne adhInI [(ba.ka.ThA.) kare (rU. pra.) samaya AMTA-pherAmAM nirarthaka gALavo] devAdhInatA strI. [saM] devAdhIna hovApaNuM, "ETAlijhama' dejakha na. [phA.1 naraka, narakAgAra [avagatiyuM devAnusAra kri.vi. [saM. vaiva + anu-sAma ] daiva pramANe, dejakha-vAsI vi. [+ se, muM.] narakamAM jaI vasanAruM, nasIba pramANe dejakhI vi. [+gu. 'I' ta.pra.] narakane lagatuM, nArakIya. daivanusArI vi. [se, muM.] daiva pramANe thanAruM, bhAgyAnusArI (2) pApI, narakamAM javA pAtra daivAyatta vi. [saM. + mA-va7] juo 'devAdhIna." dAnajIbha vi. [ o "do'+ "jIbha"+ gu. "uM' ta. pra.] vika vi. [saM.] devane lagatuM, devanuM. (2) (lA) Akasmika, be jIbhavALuM. (2) (lAM) eka be bhinna bhinna akasmAta baneluM vAta kahenAruM [(vyAyAma.) devI vi. [sa, pR.] devane lagatuM, "havAIna." (2) amAnuSa, jUTa na. aMga, lAkaDInI e nAmanI eka kasarata. adabhuta. (3) (lA) Akarimaka, akasmAta thayeluM. (3) dejha na. jio "dajhavuM.'] dUjhaNA Dhorane kharca kADhatAM sAtvikatAthI bhareluM (jIva-tatva; "AsurI'thI UlaTuM) vadhelI rakama daMpachI siM. Dheva+ ] bhAgyAdhIna hovApaNuM dejhara dhi. batAvanAra. (2) sIvanAra. (3) bharata-kAma karanAra daiopahata vi. [saM. saiva + 3q-] daine khatama karI nAkheluM. dejha sI. bacI (2) (lA.) kamanasIba, bhAgyahIna [mATenuM bakaruM daivya vi. siM] devI. (2) na, daiva, nasIba, bhAgya dekhuM na [ jue "dUjhavuM' + gu. "uM' ku. ] dehavA zika vi. siM] dezane lagatuM, "periyala' (hI.va.). (2) dejha muM. bIjI vakhata paraNanAra AdamI Azika, bhAgane lagatuM. (3) sarvasAmAnya, "kemana." (4) doTa (-) sI. jio "deDavuM.] deDavuM e, haDI, deDa, DeTa cha, Ta, ' (aMtimavAdI, TelisTa' detA )Tama(-), (7) strI. [o "doTa"--dvirbhAva.] daiSTika vi. siM] bhAgyane lagatuM. (2) prArabdhavAdI. (3) darA-doDa. (2) kri.vi. doDAdoDI karIne daiSTikatA strI. [saM.] prArabdha-vAda. (2) aMtimavAda devuM a. kri. ALoTavuM, leTavuM, uMTavuM. deTAvuM bhAve, daihika vi. [saM.1 dehane lagatuM, zArIrane lagatuM, zArIrika, phi. deTAvavuM che. sakri. borilI, orgenijhamika.' [Apa do(-)-(-DeTA (doTama-TA) jao "deTamaTa' de (daoN AjJA., bI. puM, ba.va. [jue "devuM - da(-)TAvavuM, (-)TAvuM e "doTavuM'mAM. dara vi. [saM. Dhal > prA. to gu. mAM samAsamAM do dhAruM' dediya vi, pR. [o deTa' gu. iyuM ta.pra.] doDAvagere) be doDI karanAra paTAvALa, caparAsI [jao "do + ara. "amala' +gu, "I' ()TI strI. kanyAnA bApane varanA bApa taraphathI maLatI tama.1 be amalavALuM, be hakumatavALuM [kasarata bakSisa ke paherAmaNI. (2) rezamI vastra, (3) pAkoruM, khAdI de-aMga (a) na. [ ja e "do' + saM.] eka prakAranI dehuM na, juo "DokuM.' (2) jADI pUrI de-aba chuM. [pha. do-Abada ] be nadIonI vaccenA pradeza deha (Da) sI. jio doDavuM] deTa, haDI. [ karavI doTa na., ba.. naraghAM, tabalAM (rU. pra.) utAvaLa karavI, satata pAchaLa lAgyA rahevuM dakarA-bhAra vi. [jao "dokaDe' + saM.] eka dokatAnuM detakI sI. [jao "deDakuM + gu. "I' strI pratyaya] eka vajana hoya teTaluM. (2) (lA) jarA jeTaluM, leza paNa jAtanAM riyAnI vela dokadiya vi, pR. [o "dekaDa" + gu. "yuM te pra.] (-De ke na eka jAtanuM tariyuM, deDakInuM phaLa. [kAM cheladokaDa vagADanAra, naraghAM vagADanAra, tabalacI vAM (rU. pra.) nakAme samaya gALA ]. 2010_04 jhIra DhI. sIvavuM e _zuM ja razika. Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ doDadhAma 1583 dahI-dAra doDa-dhAma (doDya) zrI. jio "daDI. dvArA.] deDAdoDa. caturapaNuM, vadhu paDatI caturAI, DeDha-cAturI (2) (lA.) dhamAcakaDI, kAmanI prabaLa utAvaLa doDha-dahApaNa (doDha-DA 5Na) na. [o "deTuM - "hApaNa.] do-dhUpa (deDiya) 5. [ja "Da"+ "dhapa."] (lA.) (lA.) bina-jarUra vadhAre paDatuM hahApaNa, mADyA vinAnI thAka, zrama [daDa-dvibhava] e "doTama-deTa.' salAha ApavApaNuM, DoDha DahApaNa dama-doDha (deDaDaya) strI, i puM, ba.va. jio deDha-rAhu (deDha-DAyuM) vi. jio "doDha + "DAhyuM."] (lA.) doha-mAra (Datha-mAraya) strI, jio "doDavuM' + "mAravuM.]' bina-jarUra vadhAre paDatuM DahApaNa DoLanAruM, mAgyA vinAnI (lA.) dhamAcakaDI, kAmanI utAvaLa salAha ApanAruM, DoDha-DAhyuM deTavavuM (daMDavavuM) e "doDavuM"mAM. (2) sUpaDAmAM dANA deDha-ThAM(-dAMDI (8-) strI, jio "doTuM' + 'DAM(-)DI.] nAkhI sApha karavAnI daSTie supaDuM Ama tema halAvI trAjavAmAM dAMDInAM beu ardha jarA nAnAM moTAM hoya tevI dANAne daDatA karavA dAMDI (vajana ochuM ApavAnI pejanA), DoDhaDAMDI devuM (dohavuM) a.ji. [saM. 8 dvArA; hiM. dauDanA] paganI deDhaDI (deDhaDI) strI. [juo "doDha' + gu. " svArthe ta... + gati vadhArI jhaDapathI kAMIka kadatA cAlavuM, dagaDavuM. (2) "I' strI pratyaya.] cAra hAthanA pANakerAnuM phALiyuM, DeDI (lA.) khUba utAvaLathI kAmagIrI karavI. dehAvuM' daiDAvuM) deDha-5zuM (daMDha-) vi. [juo "detuM' + "paga' + gu. "uM' bhAve, ji dehAvavuM (deDAvavuM) pre, sakri. dANAne sapaDAmAM ta.pra.] (lA.) laMgaDuM, lUluM, DoDha-paguM nAkhI ADA-avaLA pheravI nIce paDavA devA. doDha-5nuM (doDha) vi. jio "doTuM + "pa + gu. "uM' dehavuM ja "DeDavuM." ta...] deDhiyA panAnuM, deDhA panAvALuM de ja DoDavo." doDha-pazu (deDha-) na. [juo "deTuM + saM5.] (lA) (i doDhaLavuM juo DaLavuM." paga heI ne) bhamare (premA.), DoDha-pazu dekA deDama-dauDA) ja doDha-doTA' doDha-pAyuM (doDha) vi. [ja e deTuM + "pAyo" + gu. "uM' dehadeha (DA-gheDa), DI strI. jio "doDa, dvirbhAva + gu. I' ku. pra.) darTa-TA deDha-pAMsaLiyuM (doDha) vi. [o "detuM' + pAMsaLa' + dehAvuM, daDhAvuM (deDA) jue "doDavuM'mAM. gu. "IyuM' ta...] (lA.) bahu-bolakuM devuM jue DahAvuM.' doDha-mAma (daMDha) paM. [juo "huM + "mAme.] (lA.) dahALuM jue "DALuM." doDha-pA, aDadhe gAMDa mANasa deDhiyALa ja DeDiyALa." daDhavavuM (daMDhavavuM) sakri. [ja e "deTuM, -nA.dhA. detuM doDI jue DeDI.' karavuM, DeDhavavuM. daDhavAvuM (DhavAvuM) karmaNi, kri. daDhavAvavuM doDI-khAu juo DeDI-khAuM.' [mariyAM." (daDhavAvavuM)pe.sa. kri. doDI-boraThAM, doDI-eriyAM ja DeDI-beraDAM,' - DeDI- daDhavAvavuM, daDhavAvuM (deDhI ja daDhavavuMmAM deDI-vela(-lyo juo "DeDI-vela.' deDha-zarTa (doDha) vi. [ o "doTuM "zuM .'] (lA.) ghaNuM deDI-sAMkaLI ja e "DoDI-sAMkaLI." bahAdura, DeDha-zuM zuM [pacAsa, DeDha-se deDI-hAra ja "DeDI-hAra." deDha-se (Dha-se) vi. jio deDha + "se."] eka so doDha jio DoDuM, [daDadhAma doDha-huthuM vi. [o "deTuM + hAtha' + gu. "uM? ta...] de (doDe) puM. [juo "daDavuM' +gu. o' pra.] nakAmI doDha hAthanA mApanuM [DhagaNuM hovuM e, DoDhAI de? jue "DoDo.' deDhAI (daDhA I) strI. jio "doTuM + gu. "AI' te.pra.] deDha (dRDha) vi. [saM. cavarSa > prA. trivaDha > ja gu. devuM (deDhivuM) sakri. [o "detuM'-nA ghA.] juo - dau4] eka ane aThavuM, DaDha, 1. [0 asatya (rU.pra.) havavuM." (2) sIvavuM, dare bhara, deDhAvuM (daMDhAvuM) karmaNi, ardha satya (gAMdhIjI)] kiM. deDhAvavuM (daMDhAvavuM) che. sakri. deDha (deDhaya) strI. jio "de.'] deDhI sthiti, deDhAvavuM, deDhAvuM (deDhA- juo "devuM mAM. [0 1LavI (u.pra.) moDhAmAM bebhAna thavA vagerethI batrIsInI deDhA (gheTAM-) na,ba.va. jio "doDha] 1AAne ghaDiye, DAbalI haraDAI javI] [vavuM e, DoDha deDhiyuM (deDhiyuM) vi. jio "huM' + gu. chevuM ta. pra.] deTa (1) strI. [jue "daDhavavuM.'] doTuM karavuM e, deTuM kareluM. (2) na. doDha pane sIveluM lUgaDuM. (3) pitAne deDha gaNuM (deDha) vi. [juo "deDha' + saM. guNita->prA. siko. (3) (lA.) paise, dhana, kavya. [cAM pANI khalAsa fma-dvArA koI paNa vastu saMkhyA vageremAM enuM aDadhuM (1. pra.) paise Take khatama umerAIne thayeluM, De-gaNuM deDhI (deDhI) strI. jio "doTuM + gu, "I' strI pratyaya.] dohacatura (doDha) vi. jie "deTuM + saM.] (lA.) vagara eka prakAranI dAMDiyArAsanI gata. (2) moTAM mahela makAna mA bIjAne salAha ApanAruM, vagara pUchathe bIjAnI vagerenA pravezadvAranI cikI, devaDI vAtamAM mAthuM mAranAruM, DoDha-catura dehIdAra (dADhI) vi. puM. [+phA. pratyaya) doDhI upara deDhacAturI (deha) strI. [juo "doTuM "cAturI....] doDha- cokIdAra, hAra-pALa, daravAna 2010_04 Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DhAThuM doDhuM (haeNThuM) vi. [saM. prUthAya > prA. vidghana-> gu. 'gu'] mApa kadra gaNatarI vageremAM doDha-gaNuM, DokuM dANakuM (dANakuM) na. [jue 'dANuM' + gu. 'ka' svArthe ta pra.] nAnuM deNuM dANA-phAra (aNA) vi, jie 'deNuM' + 'kehavuM.'] (lA.) jhaghaDA karAvanAra. (ra) viSra UbhAM karanAra. (3) bhagADanAra, bUruM karanAra, ahitakArI dANI (deNI) strI. [jae 'dANuM' + gu. I' skrIpratyaya.] nAnuM TThANuM. [. devI, 0 pakaDAvavI (6.pra.) kADhI mUkavuM, hAMkI kADhavuM, rajA ApavI] derlIMguM (raNI guM) na. khATI jAtanuM lIMbuM dANuM (deNuM) na. [saM. vona-> prA. DhohaLama-] dAhavAnI kriyA. (2) dehavAnuM mATInuM vAsaNa. (3) (lA.) peTa, udara (kaTAkSamAM) 1184 dvAra huM dadaruM(-LuM) vi. [ravA.] khaLakhaLI gayeluM. (2) beThA avAjanuM, khAkharuM. (3) nabaLuM. (4) bhkA na thatAM TukaDA TukaDA thaI gayeluM deza-da(-di)za kri.vi. [jue 'ra' + saM. phiAA > arvA. taddbhava 'diza' (phrsa, vim )-] beu dizAmAM baMne khAja (ja. gu. padmamAM.), (2) cAre bAju, ceA-gama dAdaLAI zrI. [ja e dehachuM' + gu. AI ' ta.pra.] dAdaLApaNuM dezadaLAvavuM jae dAdaLAnuM'mAM. [dodaLAvavuM che,,sa.kri. dedaLAvuM akri. [jae 'deLuM', "nA. dhA.] aAtaLuM thavuM dedanuM jae dAruM.' dadAca ta. agAu mALavAmAM banatuM eka jAtanuM kApaDa do-diza jue 'do-daza.' [chaMda. (piM.) dedhaka chuM. siM.] 11 akSarAnA caraNanA eka gaNameLa dedhaDa na. [4e 'deOM' +'dhaDa.'] (lA.) pANI bhareluM beDuM do-dhAruM vi. [jue TrAM?' + dhAra' + gu. 'uM' ta...] dhAravALuM [vaparAtI) doSItara (-raya) srI. lAMbI dI (sUkavI taMbA tarIke dopa na. dUdha devuM e. [. AvavuM (rU.pra.) saphaLatA maLavI, sugamatA thavI] [(ra) (lA.) ghaNuM, puSkaLa dA-paTa vi. [jue 'TvaOM' + 'paTa.'] be paDavALuM, bevaDuM, da-pAThI vi. jue? +'pATa'+gu, 'I' huM. pra.] (lA.) e khAja vaLeluM daipistAM na.kha.va. [aa. khistAn] akSarA lUMTavAnuM jADuM paM. (2) daskRta-zikSaka, 'kopI-buka' (na. tu.) [. ghUMTavAM (3.pra.) akSara sudhAravA] do-phasala, lI vi.,sI. [jue dera' + 'phasala' + gu. * I" ta.pra.] varSamAM be vAra pAka Ape tevI (jamIna) dAkha chuM. lAbha, kAyaTTA dAbaDuM na. eka jAtanuM vAdya TrAmakalAsa ja e 'huma-kalAsa,' dAma-daTa kri.vi. bharapaTTo, bharacaka. (2) udAratAthI Adama-dAma vi. ghaNuM, puSkaLa [. sAyakhI (sAcakhI) (3. pra.) sArI jAhekjalAlI] dA-maMjillR (-masjiluM) vi. [jae [gu. 'u" ta. pra.] e mALanuM (makAna) dAyaNu na jue 'daraNuM,'--pravAhI uccAraNa jue 'dhAraNuM.' Dhora'+'maMjila' + dAra| puM. [saM] strI. (khAsa karIne) pataMganI dorI dAraOM (EAra) puM. [ara. dara 'cAre bAju pharavuM] (lA.) amala, sattA, adhikAra. (2) amaladArInA reD. (3) kaDapa, 4. deNuM-valeNuM (doHNuM-valaNuM) [jue 'deNuM (1)' + 'valeNuM,'] dAhavAnI ane valeAvavAnI kriyA. (ra) (lA.) dujhANuM [beTA 'inka--pATa' dAMta (da|tya) strI. [ara. davAt] zAhInA khaDiyA, davAta, dAta-kalama (datya-) zrI. [+jue 'kalama,']- dAMta-kAThAM (da|tya-) na,,ba.va. [+jue 'kAMThuM' (barunuM).] zAhInA khaDiyA ane lekhaNa do-tarapha kri.vi. [jue 'dAra' + tarapha.'] e bAju dAtaraphI vi. [gu. 'I' ta.pra.] beu bAjanuM, baMne pakSenuM dAtavuM akri. [saM. ghut > thota dvArA] prakAzavuM, (2)(lA.) pasaMda karavuM. datAvuM bhAve.,kri, dAMtAvavuM che.,sa.kri. detA na. [phA.] vararAjAne paheravAnA eka khAsa prakAranA pozAka dAtAyuM na. [+gu. 'AyuM' ta.pra.] nAnA DhagalA, nAnA krATa, jaMgalI [eka taMtu-vAdya deza-tAra huM. [jue dA?' + 'tA.'] e nAmanuM cAra tAranuM dAtAvavuM, datAvuM jue 'dAtanuM'mAM. jie 'DhAtiyuM.' TrAtizAruM (hati-) na. [jae 'aotiyuM' + gu. 'AruM' ta. pra. daitiyArA (`ti-) puM. jiA 'dAMtiyAruM.'] [zAhInA khaDiyA rAkhanAruM] dotiyuM (krAMti-) vi. jue 'dAMta'+gu. iyuM' ta...] dAtiyA (da|ti-) puM. [jajue 'rAtiyuM.'], dAtItA (dAtI-) huM. [jue 'dAta' dvArA.] (lA.) DhA kacerI vagere pAse esI arajI vagere lakhI ApanAra mANasa. (2) nAmuM lakhanAra mahetAjI 'krAtiyeA.' dAtuka vi. baMdhabesatuM kareluM [(2) suMdara, zelatuM detuM vi. [jae rRAtavuM' + gu. *' rR.pra.] prakAza ApatuM. detela vi. [jue ' dAMtanuM '+gu. 'eluM' bI.bhU.kR.] (lA.) pasaMda kareluM, iccheluM [pramANamAM khAvuM e dothA-thALI strI. [jae 'dAthA' + 'thALI.'] (lA.) vizeSa dAyA puM. be hatheLImAM bharAya teTalA jaththA ApatA kheAkhA dAthA-lethA vi. [jue dAthA,'-dvirbhAva.] (lA.) ghaNuM, puSkaLa, dAthA bharIne thAya teTaluM dAdariyuM vi. [jue 'dAdaruM' + gu, iyuM' (lA.) kheATI lavArI karanAruM, khaDabaDiyuM svArthe ta.pra.] _2010_04 dAma dAraDI strI. [jue 'doraDuM' + gu. 'I 'strIpratyaya.] nAnuM DharaDuM, derI, rasI, pAtaLI DhArI. [. jevuM (rU.pra.) ta%0na pAtaLuM (AkAramAM)] doraDuM na. [saM, hor + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] rAMDhavuM, meTI joDI dArI, jADI rassI. [-mAM kheMcavAM (``cavAM) (rU.pra.) krAInA kAmamAM sahAyaka thayuM. . tANamAM (rU. pra.) khUba mahenata karavI] Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saraDo deraDA puM. [jue 'dArA'+ gu. ''' svArthe ta.pra.] (khAsa karIne lagnaprasaMge) vara-kanyAne kAMDu AMdhavAmAM AvatuM nADuM. (2) gelA derA. [. cheDavA (rU.pra.) lagnavidhi patyA pachI vara-vadhUnAM kAMDAMnAM nADAM che|DavAM] doraNu na. kAnanuM eka jAtanuM ghareNuM, dAyaNuM dera-tera, dera-damAma puM [jae 'dAraOM' + 'tAra,' 'damAma,' sattAnA bhapakA, rapha ane tumAkhI. (2) bAhya ADaMbara doravaNI strI. [4e DheravavuM + gu. 'aNNA' kR.pra.] DhAravAnI kriyA. (2) (kapaDAne) derA bharavA e. (3) (lA.) mArga-darzana, zikhavaNI doravaNuM na. [jue 'DhAravavuM' + gu. 'aNuM' kR.pra.] daiAravAnI kriyA. (ra) (kapaDAne) khIlavuM e, dArA bharavA e. (3) (khetaramAM haLathI) cAsa pADavA e. (4) khAtAvahImAM khAtAM meLavI javAM e doravuM sakri. [jue 'doravuM'nA vikAsa.] dArA bharavA, khIlavuM. (2) jUe 'doravuM (4).' (3) khAtAvahInAM khAtAM meLavI javAM. dAvAnuM karmaNi,,kri. deravAvavuM ke.,sa.kri. doravAvavuM, deravAvuM jue 'DhAravavuM'mAM. deravuM saddhi. saM. Dhora, nA, dhA.] sapATI upara DhArI pADavI, lITI pADavI. (2) citra AlekhavuM, cItaravuM. (3) (hAthathI pakaDI kAIne sAthe) laI cAlavuM. (4) (lA.) mAnasika rIte kheMcI preravuM. (5) mArga-darzana ApavuM. dorAyuM karmaNi., . dArAvavuM che.,sa.kri [vALI jamIna danTsa vi., puM. [ja rA'+saM.] mATI ane retIde-raMgI (-raphagI), "zuM (-27guM)vi. [jue 'de '+raMga' + gu. 'I'-'' ta.pra.] (lA.) samaye samaye judA judA prakAra dhAraNa karatuM. (2) (lA.) manasvI dArA-ciTThI(-ThThI) strI.[jue ' dArA' + 'ciTThI, ThThI."] maMtrele dvArA ane kAgaLamAM lakhela yaMtra, tAvIja, mAdaLiyuM dAra("rAM)TavuM sa.kri. [jae 'dvArA,'- nA.dhA.] DhArA bharavA, khIlavuM, phAMTiyA levA derAdhAgA puM., ba.va. [jue dorA' + 'dhAgA,' samAnArthInA dvirbhAva] maMtrelA dArA (vaLagADa dUra karavA bhUvA vagere pAsethI meLavAtA) derAmaNu na. [jae 'dAranuM' + gu. 'AmaNa' kR.pra.] dvAravAnI kriyA. (2) lITIe deravAnuM mahenatANuM dvArAyatA puM, gheADAnI eka ema derAvavuM, dArAvuM ja 'dAranuM'mAM. derAMTavuM ja 'DhArATanuM.' dAriyA huM., kha.va. [jue 'dArA' + gu. thayuM' ta.pra.] (lA.) varasAdanI dvArA jevI dekhAtI kALI dhArAo deriyuM na., cA yuM. [jue 'DhAriyA.] dArAnI bhAta UpasatI dekhAya evA prakAranuM strIonuM eka vasra. (ra) kaMThamAM paheravAnuM eka ghareNuM dArI strI, [sa. mAM torI che, paraMtu gu.mAM te ja dArA' + gu. 'I ' srIpratyaya,] pataMganI Dhera, (2) dArathI pramANamAM jADI chatAM pAtaLI rasI, (3) dAraDI, rasI, 'TaeNga.' (4) (lA.) kAnUnI cAvI, lagAma. [. kheMcavI (-kheMcI) Jain Eduet - Naiternational_2010_04 185 dAlavuM (rU. pra.) maraNa lAvI ApavuM. * chAMTavI (rU. pra.) raMgamAM eLelI dArIthI AMkA chApavA. 7 cheDavI (rU. pra.) pataMganI zeha mUkavI. . tANI rAkhavI (rU. pra.) aMkuzamAM levuM. . tUTavI (rU. pra.) maraNa pAmavuM. 0 DhIlI mUkavI (rU. pra.) aMkuza AchA karavA. 7 bharavI (rU. pra.) jamIna ke lAkaDAnuM mApa karavuM] dorI-cha(-I)Dha (-STa) vi. [jadArI' + 'chAMTavuM.'] dArIne baMne cheDe pakaDI rAkhI ene sapATI para chAMTatAM paDelI sIdhI lITI jevuM, tadna sIdhuM, sIdhI lauTImAM raheluM dArI-bhaMga (bha2) puM. [jue 'devI' + saM.] (lA.) sIdhI lITImAM na hovuM e dArI lAkaDI strI, [ja'dArI' + 'lAkaDI.'] suthAranuM ziyALI pheravavAnuM derIvALI lAkaDInuM sAdhana dorIleTA na., khAva. [jue 'DhorI' + 'leTA,'] pravAsamAM pUrve sAthe rAkhavAmAM AvatA derI bAMdhelA kaLazeA. [ laIne (rU. pra.) mAtra derI ane leTa-bIjuM kazuM ja lIdhA vinA] derI-saMcAra (deArI-sa-cAra) puM. jue 'derI' + saM.], puM. [+ gu. 'e' svArthe ta. pra.] (lA.) paDadA pAchaLa rahIne karelI preraNA O dAre-dAra vi. [jue 'dAra'+ phA. pratyaya] DhArA'-bhareluM dArA puM. [saM. vorA> prA. Dhocya] dhAgA, tAMtaNA, taMtu. (ra) gaLAmAM kAMDe bAvaDe muMDe ke paganI kalAImAM bAMdhavAnA sAdo ke maMtarelA tAMtaNeA. (3) gaLAmAM paheravAnuM dArA jevuM eka ghareNuM. [. UjavavA (rU. pra.) bhAdaravA sudi caudasane divase anaMta bhagavAnane uddezI deArAnuM pUjana karavuM. . karI ApavA (rU. pra.) maMtrIne dvArA Apave. * deveza (rU. pra.) mIThAI ne thALImAM DhALyA pachI upara AchuM dhI reDavuM. bharavA (rU. pra.) trauma bharavI] dorA-dhAgA puM. [jaA 'dorA-dhAgA.'] jue dorA-dhAgA,' dela. huM [saM.] leA, hIMcakA, hIDoLA dAla (-5) strI, taMgI, bhIDa, ata dolaka chuM., na. [saM.] (dhaDiyALane) lAlaka dolana na. [saM.] laya-prakAra, 'rIdhama' (mana-hari.) dolata (dAlata) strI. [ara.vla] pUMcha, paise, dravya, dhana. (ra) saMpatti, mAla-milakata [bhAve) ghara, makAna dAlata-khAnuM(Glita) -na. [+jue 'khAnuM.'] (mAna batAvavAno dAvata-jAdA puM. [+aa, jodavuM, rsa, jJAtaH] dhanavAnane putra dolatadAra, dolata-maMda (daeN lata-, -ma) vi. [+ phrA. pratyaya] dhanavAna, mAladAra, paisAdAra devatamaMdI(-oNolatamandI) srI. [+ gu 'I' ta.pra.]dhanika-tA, [dAlata-dAra.' dolata-vAna (oNAlata-) vi. [+saM. vAn puM.] ja dAna na. [saM] eka cheDethI bIjA cheDA sudhI jhalatuM AvavuM ane javuM e, DolavAnI kriyA, Dolana dolana-keMdra (-kendra) na. [se.] DolavAnuM madhyavartI hiMdu dolana-vistAra huM. [saM.] eka cheDethI laI bIjA cheDA sudhInA DolananA paTa zAhukArI dalavuM a. kri, [saM. roz2a tatsama] DolavuM, jhUlavuM. delAvuM Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dalasela 1186 kadarzatA bhAve, ji. delAvavuM che. sa.ki. deSa-nirNaya puM. [saM] vAMka gune bhUlacUka khAmI vagere nakakI dela-sela (ya-2) sI. garIbAI, nirdhanatA karI ApavAnI kriyA, deSa sAbita thayAno nizcaya ke TharAva dolA strI. [saM.] jue 'dola.' (2) pAlakhI, DALI doSa-nivAraNa puM. siM.] sarva prakAranA deSa dU2 karavApaNuM dohA-pAlakhI sI. [+ja "pAlakhI.'] jhUlatI hoya tevA doSapAtra vi. siM, na.] gunegAra, Thapako ke sajAne yogya, prakAranI pAlakhI sajA-pAtra, deSita, gunAhita, "kepebala dalAba,bha ja e "dulAba.' deSa-pakSa na. [saM.] jenAmAM deSa ke dejo rahelA che tevI bAja delAyamAna vi. saM.1 DolatuM, kalA letuM. (2) (lA) deza-prakAzana na. [saM.] doSa khullA karI batAvavA e asthira cittavALuM. (3) AnAkAnI karatuM deSa-prati(-tI)vAda 5. [] (keIe batAvelA) dezedelA-yaMtra (yatna) na. [saM.] juo karela." (2) davAno ne sAmane ke bacAva karavo e arka kADhavAnuM yaMtra. ( ghaka.). deSa-buddhi strI. [saM] sAmuM devALuM che evI samagra delA vi. (saM. DhoLa + mA-daDhI hiMDoLA upara caDeluM, doSa-bhAgI vi. [sa., S.] gunegAra, dUSita, doSa-pAtra hIMcake beTheluM [(ga.) deSamaya vi. [saM] dethI bhareluM, doSa-pa delAsana na. [saM. Dhora + sAra] paganuM eka Asana. doSa-mArjana na. siM] deva sApha karI nAkhavAnI kriyA, delikI strI. [saM] mAMcI jevI DolI deva-nivAraNa deluM hatuM, juo "dulluM.' doSamukta vi. saM.] vAMka ke gunAmAMthI cha TI gayeluM, nirdoSa delotsava puM. [saM. DhoTA +3tsava] phAgaNa vadi ekamane deSamuktatA . [saM.] nirdoSa hovApaNuM divase veSNava maMdiramAM ThAkorajIne hiMDoLe jhulAvatAM raMga doSamukti strI. [saM.] nirdoSa tarIke chuTI javAnI kriyA chAMTavAne echava, Dela. (puSTi.) deSa-yukta vi. [saM.] doSavALuM devaDA(rA)vavuM (devaDA(-2)vavuM) jeo "dehanuMmAM. doSarahita vi. saM.] doSa vinAnuM, nirdaSTa devAI (de:vAI) strI, jie "havuM + gu. "AI' doSavatA strI. [saM.] dApita hevApaNuM ku, pra.] dehavAnuM mahenatANuM deSa-vajita vi. [saM] jAo "deSa-rahita." devAvuM (de:vAvuM) e "dehanuMmAM. deSa-zamana na. [sa.] vAta pitta kapha vagerenI viAkrayAonuM dozI juo desI." zAMta thaI javuM e. (vaghaka) [nAra (auSadha) dezI juo sI." doSazAmaka vi. [saM.] vAta pitta kapha vagerenA dAne zamAvI deza-ze) (-zya) jue desa(se)Na." doSazravaNu-guru vi. [saM] daSanI kabulAta karanAra, "kanTesara' deSa kuM. [saM.] dUSaNa, avaguNa, kharAbI. (2) ALa, kalaMka; khAmI che e muddo ke prasaMga lAMchana. (3) vAMka, gune, aparAdha. (4) kasUra, bhUla. (5) deza-sthAna na. [..] kayA kayA mudA ke prasaMgamAM bhUlacaka kheDa-khApaNa, khAmI. (6) pApa. (7) kAvyaguNanI uNapa. deSa-sthA5na na. siM.) deva siddha karI ApavAnI rajUAta (kAvya.) (8) tarkanA avayavono prayoga karavAmAM thatI bhUla. deza-hartA vi. [sa, puM. toya ke DhovALa hasta saM. zuddha (tarka.) [0 kaTa (rU. pra) khAmI ke bhUla batAvavI. 0caDA- praga] doSa ke doSa dUra karanAra (hA)va (rU. pra.) ALa mUkavuM. 0 m (rU. pra.) khAmI daSA strI. [saM.) rAtri, rAta, nizA zodhavAno prayatna karavo. 0 de, 0 mUkave (rU. pra.) Thapake deASAkara' chuM. [sa. Topa+ -) deva ke devonI khANaApa. (2) ALa caDAvavuM. 0 lAga (rU. pra.) khAmI devothI bharapUra vyakti jaNAvI. (2) pApa thavuM. 0 he (rU. pra.) gunegArI hovI] doSA-kara' chuM. [saM.] rAtrinA sarjakacaMdra [taddana nirdoSa deSa-kathana na. [saM.1 niMdA, gIlA deSAtIta vi. [saM. roSa + atI] dene vaTAvI gayeluM, doSa-yAhI vi. [saM!.1 doSa jenAra, chidra zodhyA karanAra doSAropa chuM, paNa na. [sa, DhoSa + mAM-doSa, g] ALa doSa-ina vi. [saM.] zarIranAM vAta pitta kaphanI vikRta asara caDAvavuM e, AkSepa, tahomata-nAmuM no nAza karanAra deSApaka vi. [saM. Dhova + Aropah], doSArepa [saM. DhovA daiSajJa vi. [saM.] (bIjAnI) khAmI bhUla vagerenI samajha + mAropa, .] tahemata caDAvanAra diSita dharAvanAra, rahelA doSa pakaDI pADanAra. (2) vidvAna deSAthI vi. [sa, DhoSa + artha zuM] deSa karyA karanAruM, duSTa, doSa-darzana na. siM] (mAtra) deSa joyA karavA e dazAha vi. [saM. DhoSa + ma ja "deva-pAtra." deSadarzitA strI. [saM] daiSadarzI hovApaNuM doSAvaha vi. saM. roSa + A-4] baTTo lagADanAruM, aparAdhI deSa-daza vi. [sa, 5.] (sAmAnA mAtra) deSa joyA karanAruM, TharAvatuM [batAvavA e vAMka kADhayA karanAruM doSAviSkAra . . DhoSa + AvakAra] doSo khullA karI doSa-STi akI. [sa.] kheDa-khApaNa kADhayA karavAnI najare deSita vi. siM], dezI vi[saM5.] doSavALuM. (2) deSa dekhuM vi. [+juo "dekha+ gu. "uM' ka.pra.] (mAtra) aparAdhI, gunegAra, "gilTI.' (3) pApI doSa ja joyA karanAruM, deSa-daza kathana darSakadazitA zrI. [4] mAtra deSa jovAnI ja vRtti, deSa-nirUpaNuM na, [saM.] bIjAnA doSa ke doSonuM vigatathI daka-daSTi, "sInisama" (u.je.) 2010_04 Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ deka-dazI dAMDI ka-daza vi. [saMDhova + .]ja "kaSTi (2).' dehavuM (3) sakri. [saM. 6 nA che. yoga dvArA uccAdeka-STi strI. [saM. DhoSa + #] mAtra (bIjAnA) deva raNamAM "ha' vyaMjana rahyo nathI, svara ja mAtra mahAprANita javAnA ja khyAla, dareka vastu ke vAtamAM doSa kADhavAnI ja uccakti thAya che.] DhoranA thAnamAMthI dUdha kADhavuM. (2) vRtti. (2) vi. deSa kADhavAnI ja vRttivALuM. (lA.) sAra ke tattva tAravavuM. rUpAkhyAna: "huM( ), dosa chuM. [phA. dostI mitra, bhAIbaMdha, dosta dehiye" (A:iye), "he (e)-dAdhara ( ya), "duho dosa(-za,se,-ze)Na (-zya) strI. [juo dAsI'+ gu. (du:)-deha' (:); "dAI' (daM:yuM- hyo" (-Dayo)(e)Na" ta...] kApaDanA vepArInI strI dehI :I)- dhA' (:yAM)- dAho' (hRdaya); "dahIza" dosa-dAra vi. jio "dosa' + phA. pratyaya vadhArAne] (daMi:za), "dehIzuM' (da:izuM" -"dahaze ( dezuM), "dahaze" jao "dosa.' [bhAIbaMdhI, detI, dostadArI (daMze), dehaze" ( deza); "duhata" (du:ata)-dohata" damadArI strI, [+ ga. I ta,pra.1 mitratA, mitrAcArI, detI; dehatuM ( )-dehatA' (do:),-dehatI' de-saliyuM vi. jio "do' dvArA.] varSamAM be pAka (de:tI)-dehatAM' (daMtA); dohanAra'(nAra)-"dehanAruM ApanAruM [rAtavAsI TADhuM anna | (denAruM), vagere; "dehavuM (daivuM),-devuM" (de:vuM); "dehela' si(-sI)Na na. [saM. DhovA> ThA, DholA--(rAtri.) dvArA] :~-daheluM' (doHyeluM) vagere; doha" (daMDa), deha je dosI(-zI) 6. [saM. DhagvA->prA. DhosiMga-; saraphA. | (de:je), dehajo' (do:); dohavAvuM. daM:vAvuM)-davAvuM" deza-kho (khabhe kApaDa upADavAnuM anusaMdhAna karI zakAya.)] (de:vAvuM; "devaDA(-2)vavuM' (daM:vaDA(2)vavuM; dAvaNa kApaDano vepArI [(padyamAM) (de:vaNa); "deNuM (de:NuM) vagere. dehavAvuM-davAvuM (de:vAvuM desI-za) paM. [+gu. 'DuM svArthe ta.pra.] ja "sI. karmaNi,kri. davaDA(rA)vavuM :vaDA(-2)vavuM che, sa.ki. desaNa jue dakSiNa." havAI javuM (gheDavAi-) (rU.pra.) nivAI javuM. (2) de ze)Na (-stha) juo "dosaNa." taddana lUMTAI javuM] dosta che. ki.], 0dAra 5. [ + phA. pratyaya svArthe dehaLA-pAtarA (de:LA-pAtaDA) . ba.va. jamatI veLA jao "dAsa'-'dAsa-dAra." nakhAtA pATalA lilakAranAra datadArI strI, +i gu. "I' ta...], dostAI sI. [jao dehA-gIra vi. [o "dAho'+ pha. pratyaya.] (raThI) duhA sta' + gu. "AI' ta.ka.] mitra-nA, mitrAcArI, dostA dehitara' pR. [saM. vauhitra, arvA. taddabhava] dIkarIne dIkarA destAna na. [phA. jestAnuM ] juo "jostAna." (daphatara) dohitara 5.na. maranAranI pAchaLa vaheMcavAmAM AvatA dUdhamAM dostAra 5. jio "dostadAra.' ghasAyeluM rU5] juo "dAsa." bAMdhI karelA lADu [dIkarInI dIkarI destArI strI. [+]. I" ta.ka.], detI strI. [phA.) dehitara -2ya) sI, rI [sa. tauhitrI, ava. tabhava] ja 'dAsadArI." [haka dohitra 5. [saM. tri, arvA. tadbhava] juo "dahitara.1) dastAdA . jio dostI' + 'dAvo.] mitrAcArIne dehi sI., zrI zrI. si. varitrI, arvA. tabha] dehaTa-bAra 5. jio "dAra' dvArA.1 a samaya eka ja dehatara." [jao "dAhitara.' gAmamAM ane aDadhe samaya bIjA gAmamAM rahI baMne ThekANe dehiao chuM. [jao "dehitra' +gu, "e' svArthe ta. pra.] khetI karanAra kheta dohilA strI. nahera athavA dharmAdAnA kAma mATe dhArmika dehada na. [4] garbhavatIne thatI icchA, bhAva puruSone bhADuM lIdhA vagara vAparavA jamIna ApavI e dehada-vatI vi sI. si.] garbhavatI dazAmAM je kAMI khAvA dohita-ha)luM ja hatuM." vagerenI IcchA thayA kare che tevI rasI deha jue "duhA-dAharo." dohana na. [sa.] devAnI kriyA, (2) (lA) tAraNa, sAra, dehala juo "dehaluM.' tatva, saMdohana, DAIjesTa' degare (daMgare) ja dezuM." dehara (raya zrI. varSamAM eka ja vAra pAka Ape tevI jamIna doMgAI (doMgAI ) strI. [ja deNuM' + gu. "AI' ta...], dAharI jAhera ke dharmAdA mATe bhADuM lIdhA vinA jamIna doMgAmastI (daMgA-) strI, jie "dAMguM' + "mastI....] arpaNa karavI e gApaNuM, dAdhAriMgAI [(3) uddhata dohare vi. [saMf> prA. 8 dvArA] bevaDuM, be paDavALuM doNuM (muM) vi. [ravA.] dAdhAriNuM. (2) luccuM, dhUrta. deha chuM. [jao "duho."] 1311 mAtrAmAM be ardha dege (ge) muM. retI sAthe pIsela ne ke retI sAthe vALe asama mAtrAmeLa chaMda, nahiM.) bheLavelo simenTa tAjA aMkura deha-hi, he, gha)luM vi. [saM. surrama-> prA. huma-> doMjI (dejI) na., ba.va. pADayA pachInA sApha karela khAnA ja.gu. 'dAhalaf'] meLavavuM murakela, durApa. (2) (lA.) aghare, daDha (daDhaya) strI. pAMcIkAnI ramatamAM upara paDelI TheramAMmuzkelI bhareluM, kaThaNa. [-le (rU.pra.) bhAre muzkelIthI, kaNarvaka] thI pahelAM eka ane bIjI vAra be Thera levAnI kriyA dehavATANuM (de:vA-) na. [ja dehavuM' + 'TANuM.'] (ra) dAMta (daitya) strI, si. fTTa dvArA] koI paNa ramatamAM bhera dehavAno samaya pAkatAM Avelo bIje krama dehavAvuM (davAvuM, juo "devAnuM ane e "havuM mAM. dadaDI (daDI) strI. nAnuM dhanuSa, kAmaThuM ke kAmaThI 2010_04 Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ datya 1188 dravyathA daulya na. saM.] dUta-karma. (2) saMdeza karaNa na. [saM.] ja 'dvava,'-'sekyuzana" (pa. ge.) dorAmya na. [saM.] durAtma-tA, durjana-tA, duSTa-tA, nIcatA, kavaNAMka (dravaNa) na. [+saM. ag] ghana padArtha egaLavA luccAI [pravAsa, musApharI mAMDe eTaluM uSNatAmAna batAvanArI lITI uparane AMkaDo dare pR. [ara. dava26 ] Amatema AMTA mAravA e, (2) kavatA strI, -tva na. siM] pravAhIpaNuM. (2) pravAhInuM daurjanya na. siM] durjana-tA pAtaLApaNuM daurbalya na. [sa.] durbala-tA, dUbaLApaNuM, nirbaLatA, nabaLAI kava-rasa puM. [saM.] pravAhI rasa (ke raheluM daurbhAgya na. [4] durbhAgya, kamanasIbI kava-rUpa vi. [saM.] ogaLeluM, pIgaLeluM, pravAhImAM thayeluM domenasya na. ra.] mananI nabaLAI (2) zeka, duHkha. kavarodhaka vi. [saM.] pANI paise nahi tevuM (3) duSTatA, durjana-tA. (4) zatru-tA, vera kavavuM a.ki. [saM. 8,va, tatsama] jharavuM, TapakavuM, nIMgaLavuM, dauvArika [saM] dvAra-pALa, daravAnA savavuM. (2) ogaLavuM, pIgaLavuM. (3) (lA.) lAgaNIthI DhIluM dauhitra puM. [4] dIkarIne dIkaro thavuM, gada gada thavuM. kavAluM bhAve, phi. ['hAiDosTeTikasa' dauhitrI zrI. [saM.] dIkarInI dIkarI kavasthitizAstra na. [saM.] pravAhInI sthitine lagatuM zAstra, dhAvA-pRthivI na., ba.va. si., strI, hiM.va., devatAddha dravaMta (kavanta) vi. [sa. drave varta. 3, pratyayanuM prA. samAsa] AkAza ane pRthvI caM] dravatuM, jharatuM, TapakatuM ghata che. [saM.] lagna kuMDaLImAM sAtamuM sthAna. (ja.) vAgha vi. [saM. drava + a-meLa] jemAM pravAhI pesI na ghuti strI. si] prakAza, teja, kAMti, prabhA, dIti. (2) zake tevuM, 'oNTara-mUka' lAvaNya, sauMdarya dvavAghanatA strI. [saM. jemAM pravAhI pesI na zake tevI sthiti ghatimaMta (-manta) vi. [sa. "ma prA. 1id], ghutimAna vAvuM jue "dava6mAM. vi. [saM. 1mAna .] tejasvI, kAMtimAna (-drA)vi8 vi. [saM. zabda ane tAmiLa, "tamitra' zabda ghuti-mAna na. siM.] prakAza-mA5, "kenDala-pAvara" eka che.] mahArASTrathI nIcenA karNATaka adhyatelaMgaNa keraLa ghu-nadI asiM.] AkAza-gaMgA, nebyulA' ane tamiLanADu(madrAsa)nA pradezane lagatuM. (2) muM. gha-maNi puM. [sa.] sUrya e samagra pradezanuM prAcIna nAma. (saMjJA.) (3) brAhmaNe i-loka chuM. [saM.] AkAza. (2) svarga e nAmanA prAcIna eka bheda (jemake "paMca draviDa-bIjo cUta na. [3] jugAra, jagaDha, vaTuM paMca gauDa). (saMjJA) [ prANAyAma (rU.pra.) sIdhI rIte ghata-kalA(-La) strI, siM.] jugAra ramavAnI kAbeliyata na karatAM jarA laMbANamAM jaI tenuM te karavuM e TA strI, siM] jugAra khela e, jaTAnI ramata ka(-drA)viDI vi. [+ gu. "I' ta...] draviDa dezane lagatuM. vi. [saM. vid] ghata-vidyAnuM jJAna dharAvanAra (2) sI. samagra draviDa dezanI bhASAonI maLa bhASA ane ghuta-vigha strI, siM.] jAo "ghata-kalA." e bhASAone samUha. (saMjJA.) [(lA.) baLa, tAkAta dhUtAsata vi. [saM. ghaa+ma-satta] jugAra ramavAmAM racyuM. praviNa na. [sa.] dravya, dhana, dAlata, paise. (2) se. (3) pacuM rahenAruM dravita vi. [sabha.kR. drata, paraMtu drava paM. ne zata lagADI dhatAsakti strI, si thaa + mA-vi7] jugAra ramavAnI laganI banAveluM] ogaLI gayeluM, pIgaLI gayeluM, nIMgaLeluM. (2) ghota muM. [4] prakAza, teja, jhaLakaLATa, jhagamagATa (lA.) DhIluM, gadagadita dyotaka vi (saM.prakAza pADanAra. (2) darzAvanAra, batAva- kavI-karaNa na. [saM.] dhana padArthane gaLAvA e nAra, 'ekaspesiva' dravI-kRta vi. siM.] ogALeluM, pigaLAveluM vatana na. [saM] darzAvavuM e, sUcana dravI-bhavana na., kavI-bhAva [4] ghana padArthanuM ogaLI javuM e ghotita vi (saM.) prakAzita. (2) (lA.) batAveluM, sacita kI-bhUta vi. [saM.] ogaLI gayeluM, pIgaLI gayeluM, pravAhIne gho strI [saM.] AkAza, aMtarikSa, (2) svarga rUpamAM baneluM. (2)(lA.) lAgaNIthI gada gada thayeluM. (3) dayALu kaDhimAM strI. siM, puM.] daDhatA, majabUtI, makkamapaNuM dravIbhUtatA strI. [saM.] pravIbhUta hovApaNuM kamakavuM a kri. [2vA.] Dhola vagera carma-vAghane avAja thavo. kazya na. [sa.] bhotika harakeI 5dArtho, 'maeNTara.... (2) makAvavuM che.. sa.kri. [vagere carmavAdane avAja, DhamakAra ke amUrta kaI paNa padArtha, ejjekaTa' (ke.ha.). (tarka). (2) kramakAro chuM. [jae "dramakavuM' + gu. Are' ka. pra.] DhAla dhana, paze. (3) saMpatti, mAla-milakata makAvavuM ja e "dramaka'mAM. divya-kama na [saM.] rAga dveSa meha vagerenA vicArothI kamila jue "kaviDa." baMdhAtuM te te karma. (jena.) kamma muM. [saM.mAM grIka dromAMthI vikaselo] jUnA cAra dravya-dharma chuM. [saM.] zubha pravRtti. (rjana.) rUpiyAnI kiMmatane cAMdIne eka prAcIna siko dravya-nidhi ! [saM.] ekaThI thayelI rakama, bhaMDaLa, "kuMDa' drava puM. si]. dravavuM e, pravAhI tarIke vahevuM e. (2) kAvya-yaNa . [saM.] paisAthI meLavelAM bhautika sAdhana dvArA pravAhI rasa (gaLe) [hAIDronemikasa' padArthonA hemathI karAto yAga. (2)(lA.) vAva kavA vagere vagati-zAstra na. siM] pravAhInI gati vizenuM zAstra, IcchApUrti. (3) padArthono dAnarUpI yajJa 2010_04 Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dravyarAzi drazya-rAzi puM [saM.] dhana-dolatanA vizALa samUha ke Dhagale dravya-lAbha puM [sa.] paisAnI prApti, Arthika phAyadA dravya-liMga (-li ) na. [saM.] bahAranA veza. (jena.) dracU-lezyA sI. [saM.] zarIra Adi pudgala-vastunA rUpa-raMga. (jena.) 1189 dravya-vAcaka vi. [sa.], dravyavAcI vi. [saM.,puM] dravyanA bedha karanAra, padArtha-vAcaka, maeNTariyala' (ka.grA.), (vyA.) dravya-vAna vi. saM. vAn puM.] paisAdAra, dhanika *bhya-zuddhi A. [saM.] padArthone pavitra karanAruM kArya dravya-sa'graha (sagraha), dravya-saMcaya (-sa-caya) puM. [saM] mana ekaThuM karavAnuM kArya, dhananA saMghara dravya-hIna vi. [saM.] nirdhana, garIba dravyAtmaka vi. [saM. Ttha + Atman - ] carUpa, dravyamaya. (2) bhautika, 'phinikala.' (mana.rava.) vyAbhiASa puM. saM. Tr + mijA], -SA sI. [saMmAM chuM.] dravyanI icchA [puM.] dravyanI icchAvALuM drabyAbhilASI, dravyAthI vi. [ + sa. misrAvI puM., ma+ dravyAMtara (vyA-tara) na. [saM. drasthya + antara] bIjo bIjo padArtha dravyAtpAdaka vi, [saM. phLa + savA6] dravyanI utpatti karI ApanAruM ke karanAruM draSTabhya vi. [saM.] jovA cAgya, darzanIya draSTA vi.,puM [sa.,puM.] onAra, 'sIyara.' (2) (lA.) lAMkhI najara ke buddhivALA puruSa. (3) dekharekha rAkhanAra, nirIkSaka. (4) Atma-darzana karanAra, 'sIyara' dra'-grAma vi. [saM.] jovAnI icchAvALu draSTI vi.,strI. [saM.,strI.] draSTA zrI kahe huM. [saM. dUta, vyatyaya-rUpa] hrada, pANInA dharA, nA drAkSa zrI. [saM. drAkSA],-kSA srI. [saM.] aMgara, kisamisa, dharAkha drAkSAdi-vaTI . [saM. drAkSA + Avi+ vaTI] drAkSanA rasamAM bIjI vastuone vATI cA bheLavI karelI pAcana mATenI gALI, (vghaka.) drAkSA-pAka huM. [saM.] jemAM drAkSa che tevuM eka auSadha (vaidyaka.) (ra) (lA.) eka prakAranI rasika chatAM artha-gaMbhIra droNa-kAza drAva yuM. [saM.] pravAhIrUpa baneluM peya, (ra) jue 'drAvaNa drAvaka vi. [saM.] ogALI nAkhe tevuM, pigaLAve tevuM, sevanTa.' (ra) (lA.) manane egALI ke pigaLAvI nAkhe tevuM. (3) na. egaLavA mATe padArtha sAthe bheLavavAmAM AvatA bIje padArtha kAvyaracanA. (kAvya.) DhAkSA-maMDapa (-maNDapa) puM. [saM.] drAkSanA mAMDavA drAkSArasa puM [saM.] drAkSane niceAvIne kADheluM pravAhI drAkSAriSTa puM. [saM. drAkSA + riTa] drAkSa ane bIjAM auSadhAmAMthI taiyAra kareluM eka pINuM. (vaidhaka.) drAkSA-latA strI, [saM.] dharAkhane vele drAkSAleha puM. [saM. drAkSA + mana-leg] jemAM drAkSa mukhya che tevuM eka auSadhIya cATaNa. (vaidyaka.) drAkSA-vhalarI, drAkSA-valI strI. [saM.] jae 'drAkSAlatA,' drAkSA-vATikA strI. [saM.] drAkSanI vADI drAkSAsava puM. saM. drAkSA + A-saa] drAkSanA vaidyakIya rIte banAvelA arka, (vaidyaka.) [jae 'drAkSa.' drAkha . [saM. drAkSA>prA, valA ane pharI ''umerI] drAdhimA strI. [saM.,puM.] dIrghatA, laMbAI. (2) (lA.) bhUmadhyarekhAne samAMtara pUrva-pazcima jatI kalpita rekhA. (bhUgoLa, _2010_04 drAvaNu na. [rsa,] ogaLavAnI kriyA. (2) egALIne meLaveluM pravAhI, 'seAyurAna' (ra.vi.) drAdri vi. [saM.] jue 'draviDa.' [. prANAyAma (rU.pra.) jue 'draviDa-prANAyAma,'] drAviDI jae 'viDI.' drAvita vi. [saM.] egaLAveluM, pigaLAveluM. (2) nitarAveluM drAvI vi. [rsa,puM.] jae 'drAvaka(1-2).' drAvya vi. [saM.] egALI nAkhavA jenuM, pravAhI karavApAtra kAvya-tA zrI. [saM.] drAvya hovApaNuM kruta vi. [saM.] DhADI gayeluM. (ra) AgaLI gayeluM, pravAhIrUpa raheluM. (3) khelatAM aDadhI mAtrAthI paNa kayAMya A samaya lenAruM. (vyA,), (4) jhaDapI uccAreluM (nyA.). (5) kri.vi. jaladI, tarata kruta-gati vi. [saM.] jhaDapathI janAruM, jhaDapI, utAvaLiyuM dUta-vilaMbita (-vilasmRita) puM. [saM.] bAra akSaranA eka gaNameLa chaMda. (piM.) kuta-saMgIta-tAla (-sahagIta-) puM. [sa.] saMgItanA tAlanI utAvaLI eka gata. (saMgIta.) kuMtANuya puM. [+saM. manu] saMgItane pA mAtrA jeTalo samaya rokanArA laya. (saMgIta.) drupada puM. [saM,] pAMca pAMDhavAnI rANI draupadInA pitA-- paMcAla dezanA svAmI, yajJasena. (saMjJA.) ke pada-tanayA, drupada-putrI, kupada-sutA srI. [a ]. k padAmajA zrI. [saM. Tuvar + bAhman + nA] grupada rAjAnI putrI-draupadI, pAMcAlI, yAjJasenI druma na. [saM.,puM.] vRkSa, jhADa, taru phrema-taLAI . [ + jue 'taLAI '] jhADanAM pAMdaDAMnI anelI pAtharavAnI gAdaDI [velA phremamaya vi. [saM.] jhADavAMethI bharapUra kuMbha-latA, druma-velI strI. [saM.] jhADane vaLagIne rahelA krumilA zrI. [saM.] e nAmanA dareka caraNamAM 32 mAtrAnA eka mAtrAmeLa chaMda. (piM.) dRtyu puM, [saM.] ela vaMzanA rAjA yayAtinA enI bIjI rANI zarmiSThAmAM thayelA putra. (saMjJA.) droDha (`Daya) srI. [jue 'droDanuM"] jue 'doDa.' koDhavuM (dra DivuM) jae 'DhADavuM.' droDhAvuM (draoNDAvuM) bhAve, kri droDhAvavuM (dra DhAvavuM) pre., sa.kri koDhAvavuM, koDhAvuM (dra DA) jae broDavuM"mAM, droNa puM. [saM.] seALa prastha ke zeranuM eka jUnuM mApa. (2) eka ghana mApa. (3) lAkaDAnA Do. (4) kAgaDA, (5) bharadvAja gotranA pAMDhava-kaurava-kAlIna eka brAhmaNa-pAMDavA kauravanA guru ane azvatthAmAne pitA, (saMjJA.) droNu-phlaza huM. [saM.] yajJamAM semarasa rAkhavAnuM pAtra Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ droNa-putra 1190 dvArikeza droNa-putra chuM. [saM.] droNAcAryane putra azvatthAmA, droNA- lagna-bhavanane bArame bhAga. (ja.) cana, droNAcani dvAdazAMza-cakra (dvAdazAMza-) naM. [sa.] mAtA-pitA saMbaMdhI droNa-bhUkha na. [4] jyAM samudra-vATe cA nadI-vATe ane phalAdeza jevAne kuMDaLIne bhAga, (.) jamIna-vATe paNa vepAranI suvidhA hoya tevuM baMdara dvAdaza strI. [saM.1 hiMdu mahinAnI beu pakSenI bAramI droNAcArya 5. [+saM. mAvA juo koNa(5)." tithi, bArasa. (saMjJA.) koNi(9) sI. [saM.] lAkaDAne ke paththara ghaDa. (2) dvApara yuM. [saM.] paurANika kAlagaNanA pramANe satyayuga koThI. (3) pANInI kaMDI. (4) 4096 telAnuM eka mApa pachInA tretAyuganI pachI Avato trIjo yuga 8,64,000 droha . [saM] bevaphAI. (2) vizvAsaghAta vano manAyela. (saMjJA.) drioha-buddhi sI. [saM.] bevaphA thavAno vicAra dvAra na. [saM.] bAraNuM, daravAje. [ 0 khUlavAM (rU.pra.) rasto kohita vi. [saM.] jene droha karavAmAM Avela hoya tevuM, spaSTa thaI javo. 0 (tArA)maMgaLa karavAM (-ma-La-), jenA tarapha bevaphAI batAvI hoya tevuM 0 vAsavAM (rU.) bAraNAne baMdha karI tALuM mAravuM) drohI vi. [5] droha karanAruM, bevaphA. (2) vighAtaka, dvAra(-rikA strI. [saM] ujaja thayelI kuzasthalInA sthaLa sakhtasiva' [(saMjJA.) upara zrIkRSNa pAMDava-kauravanA yugamAM navesarathI vasAvelI droNAyana, ni, koNiyuM. [.] droNaputra-azvatthAmA. saurASTranA samudrakAMThAnI e nAmanI nagarI, dvAravatI. (saMjJA) dvipadI sI. [saM.] drapada rAjA yajJasenanI putrI ane pAMDa- [chA5 (3.pra.) (kaTAkSamAM yunivarsiTInI padavI, "DigrI.' nI rANI, pAMcAlI, yAjJasenI, padatanayA. (saMjJA.) nI chApa (rU.pra.) sarvamAnya svIkRti. aThe dvAra(rnara)kA dropadeya ! [saM] draupadInA pAMca putromAM dareka putra (rU.pra.) nimaMtraNa vinA koIne tyAM mukAma kara e. (2) -dvaya vi. [sa; samAsane aMte "daMDaya' = be lAkaDI na.] be anizcita sthAna upara acAnaka mukAma karavo e kayI strI. [saM.] bene samUha hAra-rikAdhIza, vara pu.ba.va. [ ka rsa, adhIrA, -1), (%) na. [saM.] joDuM, yugma, yugala, joDakuM. (2) (lA) dvAra-rikA-nAtha, dvAra(ri)kA-pati muM. ba.va. [], mAtra be ja vyaktio vaccenuM yuddha. (3) muM. jemAM be samAna dvAra-ri)keza ! [+ saM. phaM] dvArakAnA svAmI-zrIkRSNa kakSAnAM pada joDAya che tevo eka samAsa (vyA.) raNachoDarAyajI. (saMjJA.) dva-bhAva (%) 5. siM] be ddhArtha hovApaNuM dvAra(pra)deza 5. [saM.] bAraNAMne bhAga, daravAjAne bhAga, hiMdrabyuddha (-) na. [saM.] jae (2).' AMgaNuM kiMTha-samAsa ( -) . [] ja ThaMdra(3)." dvArapAla(-La) 5. [saM.] daravAje rakSavA ubhe 2hI ke (bdAtIta) vi. [+ se. atIta] be padArtha ke pharatAM cAkI karanAra AdamI, daravAna, pALiyA tava hovAnA anubhavanI pAra gayeluM, ata-siddhi pAmeluM dvAra-pAlikA strI. si.] strI karavAnA kaMkAtmaka (ndrAtmaka) vi. [+ saM. gAmana-] kAMnA dvArapALa ja 'dvAra-pAla.' rUpamAM raheluM. (2) benA rUpamAM raheluM, "DAyAlekaTikala' dvAra-pUjana na, hAra-pUjA strI. [saM.] mAMgalika prasaMge dvAdaza vi. [saM.] bAra, 12. (2) bAranI saMkhyAe paho- uMbarAnuM karavAmAM AvatuM arcana celuM, bAramuM dvArapradeza juo "dvAra-deza." dvAdaza-maMtra (-manTa) . [saM.] 3OM namo bhagavate vAsuvA dvAra-rakSaka vi. [sa.] jao dvArapAla." e bAra akSarene eka vaNavI maMtra [zrAddha) dvAra rakSA e. [saM] bAraNa ke daravAjAnI cokI karavI e dvAdaza-mAsika vi. [1] vArSika, bAra mahine thatuM (eka dvAra-vatI strI. siM] juo "dvArakA." (nadI samudramAM paDatI dvAdaza-vagI sI. [saM.phalita jyotiSa pramANe grahonAM hoya te dvAraka->prA. vAmana, pachI, "bAruM.' dvAvaNI = phaLa kADhavA mATe bAra vargone mAnelo samUha. (ja.) bArA uparanI nagarI) dvAdaza-vArSika vi. [saM] dara bAra varSe AvatuM dvAra-zAkhA zrI. [saM.] bAraNAMnuM ekaTha, bAra-sAkha dvAdazA strI. [saM. DhADharahiM , gu.mAM chehalA "ne lepa.] dvAra-staMbha (-stambha) 5. siM] bAraNAMnI bahAranA bhAgamAM hiMduomAM maraNathI bArame divase karavAmAM AvatuM UbhuM karavAmAM Avele thAMbhale ke thAMbhalI kAraja-bhAddha-kriyA ane brahmA-bhajana [caka. (jo) dvAra-stha, sthita vi. [saM.] bAraNAmAM raheluM, bAraNe dvAdazAra na. [saM. dvArA + mArI bAra khUNAovALuM rAzi- AvI UbhuM raheluM dvAdazAha, 0 zraddha na. [saM] jao dvAdazA.' dvArA nA.. [saM. dvAra strI. nuM trI. vi.e.va. = bAraNethI, dvAdazAMga (dvAdazA) na.,ba.va. [saM. ArI + mapha] jainonA bAraNAmAM jaIne (lA.) mAM jaIne, mAraphata, vATe, mULa Amika bAra aMgarUpa sUtragraMthI-AcArAMga vagere. "kera pha' (jaina) (2) vi. bAra aMgavALuM, dvAdazAMgI. (jaina) dvArAmatI sI. [saM. drAratI dvArA vikasela] jae dvArakA." dvAdazAMga (dvAdazAgI) strI. [saM.] bAra aMgo--jena Agama- dvArikA strI. [sa. dvArA vikAsa] dvArakA." graMthono samaha. (jaina.) dvArikAdhIza,-zcara, dvArikA-nAtha, dvArikA-pAta, dvArikeza dvAdazAMza (daza) 5. [saM. dvArA + aMza kuMDalImAMnA jao "dvArakA' ane "dvArakAdhIza, -zvara, dvArikAnAtha 2010_04 Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1191 dvi-tatva 'tArakApati'-'dvArakeza." (pachI rUDhithI) brAhmaNa (mAtra) dvArI vi..paM. siM 5 ja "tAra-pAla." dvijANu chuM. [saM.] pakSIone samaha. (2) brAhmaNa kSatriya dvi vi. [saM., samAsamAM AraMbhe] be vaimane samaha. (3) (rUDhithI mAtra) brAhamaNAne samUha dvi-aNuka vi. [saM, fo-mag, saMdhi vinA] juo "yaNuka." dvija-cva na. [saM] dvija hovApaNuM dviarthI vi. [saM. dvi + artha, saMdhi vinA], thI , ddhi + dvi-janma vi. [saM. 5] jue dvi-ja.' karyo , saMdhi vinA] jue ". (2) (lA) aspaSTa, dvijanmI vi. [saMpuM] juo "dvija.' (2) deDake 'ebiyuasa' kiMja-patnI zrI. [saM] brAhmI [priya che tevuM dvi-aMkI (-akI) vi. [saM. dvi + mI puM, saMdhi vinA. dvija-priya vi. [saM.] brAhmaNane priya. (2) brAhmaNa jene gu.mAM saMdhivALuM rUcI rUpe pracalita nathI.] be aMka- dvijabaMdhu (-badhu) . siM.] mAtra janoIdhArI brahmakarmavALuM (nATaya.) [vinAnuM] jao "yaMgI." jya-brAhmaNAbhAsa, bhAmaTe ddhiaMgI (-a1) vi. [saM. ddhi + ma LI, puM, gu.mAM saMdhi- dvija-rAja . [saM.] uttama brAhmaNa. (2) pakSIone rAjAkikSika juo kalika ." garuDa ke haMsa. (3) caMdramAM brahmarSi kikSika samIkaraNa juo kaNika samIkaraNa." (ga) dvijarSi kuM. [saM. fkULa + travi, saMdhithI] uttama brAhmaNa, hikamaka vi. saM] je kriyApane be karma AvatAM hoya dvijaliMga -li) na. [saM.1 deha paranuM brAhmaNanuM cihna tevuM. (bhA.) dvijaliMga (-ligI) vi. [saM5] brAhmaNanAM bahAranAMdvi-kala vi. [4] be mAtrAvALuM. (pi.) cihnovALuM briAhmaNa dvikAmuka vi. [saM] juo 'dvijAtIya-bAI-sekasyuala." dvija-vara, artha, dvija-zreTha, dvija-sattama puM. [saM.] uttama (bha.ga.) [be khAnAMvALuM dvija-sadana na. saM.] brAhmaNanuM ghara dvikozI-bI) vi. [saM.] be kezanuM baneluM, be kAzavALuM, hija-samAja ! [saM.) brAhmaNane samUha ke maMDaLa dvigu 5. siM pUrva padamAM saMkhyAvAcaka vizeSaNa hoya te hiMja-saMjJA (sara-jJA) sI. [saM.] brAhmaNa tarIkenI oLakha karmadhAraya kiMvA prathama tapuruSa prakArano samAsa. saM.mAM e dvija-sevaka chuM. [saM.] brAhmaNanI sevA karanAra AdamI na.mAM hoya che.] e nAmano eka karmacAraya-samAsa. (vyA.) dvija-sevA strI. siM.] brAhmaNonI sevA-cAkarI, brAhmaNadvi-guNa vi. [saM.] begaNuM, bamaNuM paricaryA dviguNa-tA strI. [saM.] bamaNapaNuM brijAti juo "dvi-ja." dviguNita vi. [saM] be-gaNuM kareluM, bamaNuM kareluM, bevaDAveluM dvijAtIya vi. [saM. be jAtivALuM [(2) cADiyuM dvigRhI vi. saM. 5.] be dhArA-grahavALuM, "bAI-kemerala.' dvi- jiva vi. saM.) be cheDAvALI jIbha che tevuM (sarpa). dvi-netrIya vi. [4] be gotra dharAvanAruM ("dattaka' thatAM) dvihivatratA strI, -1 na. [saM.] bejhabhApaNuM, cADiyApaNuM dvi-ghAta chuM. [saM.] ekanI eka rakama tenI te rakamathI vijetara vi. [sa, uddhA + ] dvija-saMskAra nathI thayA tevuM guNatAM AvatI rakama, varga. (ga.) | (zuddha vagere). (2) (rUDhithI brAhmaNa sivAyanuM dvighAtapadI strI. [sa.] je padInuM dareka pada be ghAtanuM brijeza, thara . [saM. ni + IMrA,-], brijedra (dvijendra), athavA eka pada be ghAtanuM hoya ane anya koI pada be dvitama puM. [+ saM. rudra, uttama] uttama dvija, zreSTha ghAtathI vadhu ghAtanuM na hoya tevI padI, 'ka Teka ekaspe- brAhmaNa zana."(ga.). dvita na. [saM.] be hovApaNuM, zveta dvighAta-mUla (La) na. [saM] varga-mULa, "skavera-Ta." (ga.) dvitala(-La) vi. siM] be bhenuM, be mALanuM. (2) be sapATIdvighAta samIkaraNa na. siM.] jemAM be athavA vadhAre vALuM, 'DAi-hela hila eMgala' avyakta rAzi hoya tevuM be vAtanuM samIkaraNa, (ga) dvitala(-La) kANuM chuM. [saM] dvitala prakAranA khuNe, "hAIdvi-cAnI strI. [saM.] be paiDAMnuM vAhana, "bhAI-sikala' (ma.) dvi-tAla S. saM.] saMgItano eka tAla. (saMgIta.). -sAikala' dvitIya vi. [.3 saMkhyAe bIjuM dvi-caraNa vi. siM.] be caraNa ke pagavALuM, be padavALuM dvitIya-5dI strI. [saM.] jue "dvighAta-padI." (ga.) dvi-calaNa na. [i, fa + jue calaNa."] sonA-cAMdI ke dvitIyA jI. [saM.] hiMdu cAMdra mahinAnA beu pakSonI bIjI dhAtu-kAgaLanA sikkA pracAramAM hovAnI paddhati tithi, bIja, (saMjJA) (2) sAta vibhUtiomAMnI bIjI dvicalaNavAda puM. [+saM.] nANAMnI levaDadevaDamAM cilaNane vibhakti. (vyA.) siddhAMta, bAI-meTalijhama' dvitIya-tatparuSa chuM. [saM.] pUrvapada bIjI vibhaktinA arthanuM dvija vi. si.] be vAra janma pAmevuM. (2)na, pakSI (IDA- hoya tevo tapuruSa samAsa. (bhA.) rUpe jamyA pachI IDAmAMthI jamatuM hovAne kAraNe). (3) dvitIyAzrama vi. [saM. uDhatIya + aAzrama) hiduonA cAra 5. dAMta (dUdhiyA dAMta paDyA pachI pharI AvatA hoI). (4) AzramamAM bIje-gRhasthAzrama ke hisse brAhmaNa kSatriya ane vaizya (mAtAne peTe jamyA pachI dvitIyAMza (dvitIyIza) . [saM. dvitIya + aMrA] bIjo bhAga jaInA saMskArathI dharmakarmanI yogyatA maLatI heI). (5) dvitatva na. [sa.] be hovApaNuM 2010_04 Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tibhava dila(-La) 119ra dila(La) vi. [saM.] be phADavALuM (kaThoLa vagere dhAnya) dvi-pada vi. [saM.], dI vi. [saM5.] be pagavALuM (2) be pAMkhaDIvALuM. (3) be pAMdaDAMvALuM. (4) (lA.) dvi-pArtha vi.paM. [saM.] yugma-trizira kAca, bAprijhama' narama, kamaLa dvipAzAjaja sI. [saM.) beu bAjathI phAMsalo Ave dvi-dalI(-LI) vi. sa.pu.) jAo "dvidala(1-2-3)." tevuM doraDuM. (2) (lA.) A tarapha ke pilI tarapha kayAMya na (2) dvimukhI amala, "DAyA kI' (A.bA.) [pALanAruM javAya evI sthiti dvidhamI vi. [saM. 5. be dharma ke lakSaNavALuM. (2) be dharma pri-puSkara-thAga paM. [] sAtama ke bArasa tithie zanivAra dvidhA ji.vi. [saM.1 be bhAge vaheMcAyuM hoya ema. (2) sAthosAtha mRgazIrSa citrA ke dhaniSThA nakSatra hoya te eka strI. (gu. artha vikaselo) ja "dugdhA-"duvidhA." pavitra manAyele vega. (ja.) [be pheNavALuM dvidhA-gati vi. .] be prakAranI gativALuM dvireNI vi. [saM. f+ juo keNa' + gu. "I' ta. pra.] dvidhA-citta vi. [saM.] be bhAgamAM kaMTAyelI madazAvALuM. dvi-bhaga kuM. [sa.] be bhAgalA hovApaNuM, "vikeTomI (ma.ra.) (2) asthira magajavALuM dvibhAgIkaraNa na. [saM.] ja e "dvibhAjana'-bAI-pharmezana' dvi-dhAtu vi. [saM.] be dhAtune lagatuM, "AI-meTAlika' (a.ka.) bAi-sekaTara" dvidhAtu-5ddhati strI. puM. [saM.] "bai-meTAlijhama dvi-bhAjaka vi. [saM.] ekasarakhA be bhAga karanAra, dvidhAtu-mata, puM, [saM. na] dvidhAtu-vAda .siM.1 naM.' dvi-bhAjana na. [saM. keInA ekasarakhA be bhAga karavAnI cAMdI" baMne dhAtu nANAM-rUpe calaNI hoya evI pari- kriyA, du-bhAjana, bAi-seTiMga,' "bAI-pharmezana" sthiti-bAI-meTAlijhama." (ma.2.). dvibhASika vi. [saM] daimAviE], dvibhASI vi. sa. puM.' dvidhAtuvAdI vi. [sa, puM.] tidhAtu-vAdamAM mAnanAruM bAI- je be bhASA bole che tevuM. (2) jemAM be bhASA bolAya meTAlisTa" (ma.2.) che tevuM, bAIlivala." (2) puM. dubhAsiyA, inTara-prITara' dvidhA-bhavana na. [za.] ekamAMthI be thaI javAnuM kA dvi-bhUmika vi. [saM.] be bhevALuM, be mALanuM, dvi-tala himA-mati kei, si.] bhedabhAvavALI buddhivALuM dvi-mastaka li. (saM.)], kI vi. siM5.] be mAthAMvALuM dvidhAvasthA strI. [saM. diyA + ava-] na A bAja ke na dvi-mAtRka vi. [saM.] be mAtAvALuM pelI bAja evI DAmADoLa sthiti | dvi-mAtrika vi. siM. TUMkamAtra] juo "mAtrika." dina vi. .) be padArtho ke be ImAM nikAvAi dvimAgAM-karaNa na. siM.1 dvi-bhAjana. bAikarmezana dvidhI (noMdhI) vi. [sa. Tdra jao nodha + gu. I" dvi-mAsika vi. saM. mAsi] juo ke mAsika. ta.] bevaDI nodha karavAmAM AvI hoya tevuM, "Dabala dvi-mukha vi. [saM.], khI vi. [saM5] be moDhAvALuM enTrI'vALuM dvimukhI amala paM. [+juo "amala."] jae virAjayadvi-5 . [saM.) hAthI, maMgaLa, gaja zAsana(2)." dvipakSI vi. [4pR.], kSIya vi. saM.] beu pakSamAM raheluM, dvi-rada vi. 5. [saM.] (jene be dAMta-daMtuLa che tevA) hAthI . beu pakSene lAge vaLage tevuM, ubhayapakSI, "bAI-leTarala dviraMgI (-29gI) vi. [saM5.] be raMgavALuM, be jAtanA dhipati-patnItva na. saM.be pati tema be patnI hevA- raMgavALuM, dvivarNa paNuM, "bAI-gemI' [gemasa dvirAgamana na. [saM. dri mA-mana, saMdhithI] paraNelI vahunuM dvipanIka vivuM. saM.] be patnIovALo (puruSa), bAI- patine ghera AvavAnuM bIjuM ANuM [calaNa hoya tevuM DhipatnI-1 na. [sa.] be patnI hovApaNuM, "bAi-gemI" dvi-rAjaka vi. [saM] jemAM be bhinna bhinna rAjya-sattAnuM dvipatrI vi. [sa. .be pAMkhavALuM. (2) be pAna-vALuM dvirAjaya-zAsana na. siM.dvirAja, zAsana. (2) amuka dvi-pada vi. [saM.) be caraNa ke pagavALuM, dripAda, (2) sattA prajAnA hAthamAM ane amuka sattA rAjAnA hAthamAM vibhaktivALAM be padovALuM. (vyA.) (3) be adevALuM, heya tevI rAjya-vyavasthA, dvimukhI amala, "DAyAka' baI- miyala." (ga) (caM.na.) dvipada-samIkaraNa na. [saM] jemAM mAtra be pada che tevuM dvirukta vi. siM, draH + 3yad, saMdhithI] be vAra kahevAmAM samIkaraNa, bhAI-nomiyala ivezana' AveluM, punaryukta, 'riTare Tiva', 'ri-DulikeTiva' [punaruti dvipada siddhAMta (siddhAta) paM. [saM.] be padonA siddhAMta, dvirukti strI. [saM. f%H + vita, saMdhithI] dvirukta kathana, bAInomiyala thiyarama.' (ga.) dviti-deSa chuM. [saM] ekanA eka arthavALA athavA dvipadI sI. /sa.1 jemAM be caraNa ke adhuM che tevA eka svarUpavALA zabdone pharI karato prayoga (e deSa che.)(kAvya.) dezI chaMdaH prakAra. (piM) (2) jAo "dvipada-samIkaraNa." dvi-rUpa vi. saM.] be svarUpavALuM dvi-paramANuka vi. si.] be paramANuovALuM dvirepha chuM. [saM.] bhamaro. (2) (lA.) ("rAmanArAyaNamAM be di-parArdha na. [saM.] paurANika kAlagaNanA pramANe brahmAnA rakAra hovAne kAraNe sva. rAmanArAyaNa vi. pAThakanuM eka 100 divasene samaya takhalusa, (saMjJA.) dvi-parNa vi. [saM.] be pAMdaDAMvALuM pikSI dviva chuM. saM. dviH + mAva, saMdhithI] bepaNuM hovuM e, badvi-paMkha (5) vi. [saM. dvi + o paMkha] be pAMkhavALuM velansa' (1) (2) varNanuM bevaDA thavApaNuM, "Dili 2010_04 Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvivecana 1193 dvatadvita vila dvivAcI . siM5. (eniyala Teni ma. saM] drava karanArI sa... huM ta..] kezana." (vyA,) [dvirukti RSi, kRSNa pAyana vyAsa (na.) [anya koI TApu dvi-rvacana na. [saM. : + vanana, saMpathI] be vAra kahevuM e, dvIpAMtara (pAntara) 5. [sa. dvIpa + attara na.] bIjo TApu, pri-vacana na. [saM] be bedha kare evuM vibhaktinuM vacana dvIpI dhuM. [saM] vAdha, (2) dIpaDA. (3) citto (mAtra saMskRtamAM ja bacyuM che, je gAthA-avestAnI dvI-bhUta vi. [saM.] be na hoya tevuM be rUpamAM thayeluM tema grIka bhASAmAM paNa hatuM.), "Dayuala', (vyA.) dvatiya (dvAdriya) vi. saM. dvi + rUndri] be iMdriyovALuM dvivatmaka vi. [sa, dvitrane + mAramana -], dvivagaya vi. (kRmi jaLa vagere) siM. cAra vAtavarga, bAIkaoNDa Tika.' (ga) dvadhA ki.vi. sa1 ja "dvidhA.' himavarNa vi. saM. hiMan + ga, uM' ta...] jao "dvi-raMgI." dhI-bhAva 5. si. taiya-mAva] judApaNuM, bhinnatA (ga.mA.) dvivarSAyu vi. [saM. u.varSa + mayur] be varSanI AyuSavALuM, cheSa si.] IrSA, khAra, jhera. (2) zatrutA, vera be varSa jIvanAruM zreSa-buddhi strI, zreSa-bhAva chuM. [sa.]SanI lAgaNI, malAisa" viSaya vi. saM.] juo vArSika.' dveSa-mUlaka vi. saM.] jenA manamAM zreSa paDele che tevuM dvi-vAcaka vi. [sa.], dvivAcI vi. siM paM.] benI saMkhyA dveSa-zalya na. [3] draSarUpI kAMTe batAvanAruM eniyala TreSAni . [saM. Sa + ma ] zreSarUpI devatA, IrSArUpI Aga dvivArSika vi. [saM. vApiM] juo vArSika--bAI- zreSiNI visI. (saM.va karanArI strI dvividha vi siM] be prakAranuM, be rItanuM dveSI vi. siM5.], lIluM vi. saM. za+ gu. "IluM ' ta...] dvivivAha puM. [saM.] jao "ddhipati-patnI-tatva'--bAigemI.' Sa karanAruM, dveSathI bhareluM dviveda vivuM. [], dI vi. 5. [saM. muM, hakIkate saM. rUDha he ltha vi. [saM. TreSa+ 3] SamAMthI UbhuM thayeluM TUMvida bhulAI jatAM navA UbhA thayelA zabda] be vedanI zreSTA viSe. [saM5.] Sa karanAra, devI paraMparA sAcavI rAkhanAra brAhANa, dave, (hidI) dube. TheSya vi, si.] DhaSa karAvA pAtra, jeno dveSa karavo joIe tevuM (brAhmaNomAM eka aTaka). (saMjJA.) dva-RSika vi. [1] be kakSAvALuM. (2) bIjI kakSAnuM dvivyaktitva na. [saM.) be bhinna svarUpa ekamAM ja havA-paNuM daikSika samIkaraNa na. (saM.) jemAM eka athavA vadhAre dvizAsana na. siM.] be sattAonuM rAjya hovApaNuM, "bAI- avyakta rAzi hoya ane e rAzi bIjI ghAtanI ja hoya pharmezana" (ha.gaMzA) tenuM samIkaraNa, ikavezana opha dha sekanDa orDara.' (ga.) priya tika vi. [] juo dvi-svara." dvaguNika vi. [saM.] be guNa-lakSaNa dharAvanAruM. (2) bamaNuM dviSa chuM. [ f_pa.vi. e.va, dri, ru] zatru. (padyamAM.) vyAja lenAruM. (3) vyAjavaTAno dhaMdho karanAra dviSTa vi. siM.] jene ja karavAmAM Apo hoya tevuM dviguya na. siM] begaNuM hevApaNuM, bamaNuM hovApaNuM hi-sasAha na ba.va. [saM.be aThavADiyAM, eka pakhavAhi- daita na. siM.] juo "ti." jivuM e cAne samaya dvaita-STi DhI. [saM.) bhinnatAnI dRSTi, bhinna padArtha tarIke ddhisAptAhika vi. [saM. sAptAhika juo sAptAhika." dva-nirliMgI -nirligI) vi. saM. jemAM drautano koI di-sAMvatsarika(sA-vAsarika) vi. [ saM vatsara bhAva nathI tevuM [che evI samaja sAMvatsarika." [trovALuM daita-buddhi sI., haita-bhAva 5. siM.] badhuM ja bhinna bhinna dvisUcI vi. siM, DuM. be derAvALuM, be tAMtaNAvALuM (2) be heta(tA)bhAsa puM. [saM. Treta + (mA)-mANa] bhinnatA sarvathA kisvara vi. siM], -rI vi si! be svaravALuM, be na hovA chatAM bhinnatA che e khoTe khyAla thavo e zra tiovALa, zritika "bAisilebika'. (vyA.) daita(tA)bhAsI vi. sa. puM.] jemAM tAbhAsa che tevuM dvIpa chuM. si] beTa, TApu, "AIlenDa.' (2) jenI pharate dvaita-bheda puM. [saM.] bhinna bhinna che e prakAranI bhedabuddhi samudro hatA tevA prAcIna vizALa bhU-khaMDemAMne pratyeka kreta-mata chuM. [saM na.] Izvara ane emAMthI nIkaLelA jaDa khaMDa; jemake "jaMbudvIpa' vagere cetana padArtha have sarvathA alaga che e AcArya vinA dvIpakalapa . siM.] jenI traNa bAju samudra ke vizALa siddhAMta, "DayuAlima." (vedAMta.) pANIne samaha che te bhUkhaMDa, peninasulA' dvata-malaka vi. siM] paramAtmA ane jIva alaga che evo dvIpa-nivAsI vi. [saM5] beTamAM rahenAruM [jo khyAla jemAM che tevuM, "DayuAlisTika' dvIpa-puMja (punja) puM[saM.] nAnA nAnA aneka TApuone Ata-vana na. [saM] prAcIna kurukSetra ane marudezanI saMdhi dvIpamAlA(-LA) zrI. [saM.] lagabhaga sIdhI lITIe ke najIkanuM mahAbhAratamAM kaheluM eka vana. (saMjJA.) vartuLAkAre sAgaramAM AvelA TApuonI hAra dvaita-vAda chuM. [saM] juo dvita-mata." dviIpasamUha [] juo "dIpa-puMja." dvaitavAdI vi. [saMpuM] daita-vAdamAM mAnanAruM pAkAra ! [sa. dvIpa + mA-IR], dvIpAkRti strI. [saM. dvaita-vAsanA strI. [saM] jIva jagata ane Izvara alaga che dvIpa + -ti TApune AkAra ke ghATa. (2) vi. TApunA e paraMparAe utarI Avela khyAla AkAravALuM vaitAdvaita na. [saM. lai ma-dveta] jIva jagata ane Izvara dIpAyana chuM. [saM] pAMDavokauravonA samayamAM eka prakhyAta alaga alaga anubhavAtAM hovA chatAM AtyaMtika rIte 2010_04 Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kuMtAdvaitI ananya che. evA prakAranA niMbArkAcAryanA siddhAMta. (vedAMta,) dvaitAdvaitI vi. [saM.] dvaita siddhAMtamAM mAnanAruM dvatApatti A. [saM. Dhera + mA-tti] dvaita na hovA chatAM dvaita che evI paristhiti. (vedAMta,) dvaitAbhAsa juo dvaita-bhAsa.' dvatAbhAsI jue tabhAsI.' dvaitI vi. [saM.,puM.] dvaita siddhAMtamAM mAnanAruM kairatha na. [saM.] mAtra e rathIe vacce khelAtuM yuddha dvaitI-bhAva huM. [saM.] ta na hovA chatAM dvaita thavAnI paristhiti dvarAjika vi. [saM.] jue 'dvirAja ka.' dvaitI-bheda puM, [saM. TUMti-mea] dvaita jonArane jaNAtI bhinnatA. dhairAyana. [saM.] jue 'dvirAjya-zAsana.' lagatuM, 'sekanDarI'dvarAtrika vi. [saM.] be rAtrione lagatuM dvaitAyika vi. [saM.] saMkhyAe bInamAMthI thayeluM ke bIntane aitrijya na. [saM.] vartuLanI be trijyAne lagatI AkRti, 'sekTara.' (1) (vedAMta.) dvavArSika vi. [saM.] be varSane lagatuM, dara be varSe AvatuM ke nIkaLatuM, khAi-eniyala' aisAptAhika vi. [saM.] pakhavADiye prasiddha thatuM, pakhavADika AsAMvatkarika (-sA"vsarika) vi. [saM.] jue 'dvivASikra.' dvaviSya na. [saM.] dvividhapaNuM, dvividha-tA, benuM alaga he|vApaNuM dvayakSara huM.,ba.va. [saM. fa + akSara, saMdhithI] be akSara, e zruti. (ra) vi. e akSaravALuM, e zrutiovALuM, bAi dveSa vi. [saM.] e prakAranuM, dvividha dveSa-zAsana na. [saM.] jue 'dvirAjya-zAsana.' dvaidhAsparza puM. [saM, dveSa + AvarI] bevaDA sparza, sIdhI lITIne! vakrane ke sapATIne spaSTa rIte be judAM biMdu pAse karelA sparza, 'Dabala konTekTa.' (ga-) dvaidhI-karaNa na. [saM.] Dhividha na hoya tene dvividha karavAnI kriyA, abhinane bhinna karavAnI prakriyA dvaidhI-kRta vi. [saM.] dvividha na hoya tevuM dvividha karAyeluM, abhinamAMthI bhinta karAyeluM dvaidhI-bhavana na., dvadhI-bhAva puM. [saM.] dvividha na hoya tenuM dvividha thavApaNuM, abhinnatAmAMthI bhinna thavApaNuM dvaipAyana puM. [saM.] mahAbhAratanuM prAcIna svarUpa jemaNe racyuM ane vedyanI saMhitAo judI karI tevA RSi parAzaranA dvIpamAM utpanna thayA manAtA maharSi--purANAnA paNa karyAM manAtA kRSNa dvaipAyana vyAsa. (saMjJA.) (jaina parlRipATInA jue 'hIpAcana.') dvaipAyana-hUda puM. [saM.] mahAbhAratanA yuddhamAM hArI gayA pachI duryodhana je dharAmAM chupAI rahyo hatA te dhare. (saMjJA.) kaibhASika vi. [saM.] jae 'dvibhASI.' jaimAtura vi. [saM.] jue 'ddhimAtRka.' (2) puM. gaNeza, gaNapati, gajAnana. (3) jarAsaMdha (pAMDava-kauravakAlamAM magadha brAhmI 3 1 sa 1194 mahA dha puM [saM.] bhArata Arya varNamAlAnA daMtya Sa prANa vyaMjana dhaula (dhola) na. [rsa, va; (jU gu.] saM. 1241--I. sa. 1185 jeTalA jUnA samayanA eka gIta-prakAra, dheALa. (saMgIta.) kra (-kaya) jue dhakha' dhakaDhadhAMsa (-dhAMsya) zrI. [ravA.] utAvaLa, jhaDapa, tvarA dhaka dhaka kri. vi. [ravA,] dhaka dhaka' avAja sAthe vahetuM _2010_04 dezanA rA) [pAke tevuM (jamIna) jaimAtRka vi. saM.] (lA.) nadInA pANIthI paNa jyAM meAla jaimAtrika vi. [saM.] e mAtrAvALuM. (paM.) (2) tAlamAM mukhya cha mAMhenuM ceAthu (aMga), guru-aMga. (saMgIta.) traimAsika vi. [saM.] be be mahinAne lagatuM, dara trIje mahine AvatuM ke nIkaLatuM dhva gha nAgarI silebika.' (nyA.) dvacakSarI vi. [saM.,puM.] jae 'yakSara(ra).' dvathaNuka vi. [a, dvi + anudda] e aNuenA rUpamAM raheluM, jemAM be paramANuene samaha che tevuM. (jaina.) dvathartha, 07 vi. [saM. dvi + ya, 0] e arthavALuM, dvi-mA~ dvathartha-tA strI., [saM.] e artha hovApaNuM, saMdhigdha-tA, zaMkAbharele arca, kelasI oNpha ikviokezana' dvatha-tva naM. [saM.] jue 'hRyarthatA'-'embigiTI' (ma.na.) dva-doSa puM. [saM.] jue 'thartha-tA'-phelI oNpha ikavi vaeNkezana' dhadhakADha tharzI vi. [saM. i + mA~, saMdhithI] jae 'tharyuM.' hrathaSTa na.,ba.va. [saM. i + ] e aDadhiyAM ke phADiyAM, (2) vi. e aDadhiyAMvALuM, e phADiyAMvALuM dvaitaMgI (DhayAgI) vi. [saM. vi + zrI, saMdhithI] be aMgevALuM, be ghaTakAvALuM vaMzula (Sagula) vi. [saM.] be AMgaLanA mApanuM dha dh ya gujarAtI hAya ema [(lA.) zaMkA, a-nizcitatA dhaka-dhakara (dhakatha-dhakA) sI. [ravA.]dhabakArA, thaDakArA (2) kazuM a. kri. z2ie dhaka dhaka,'"nA. dhA.] bhaya udvega vagere kAraNathI hRdayanuM dhaDakanuM-jorathI cAlavuM, dhamakavuM. dhadhavuM, bhAve, kri. dhakAvavuM che., sa.kri dhakadhakATa puM. [ja dhakakavuM'+gu. 'ArTa' kR, pra.] dhaka beMka' eve avAja, (2) josathI vahetA pravAha Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhaka dhakAvavuM 1195 dhakhadhakhavuM dhakapakAvavuM, ghakakAvuM ja "dhakaghaka'mAM. [dhyAna rAkhavuMe dhakelayuM vi. [ja "dhakelavuM' + gu. IyuM' kR pra] game te dhaka-kyAna na. [ja e "dhaka + saM] lAgaNIthI ke krALajIthI rIte dhakelI makeluM. (2) (lA.) a-pramANita bamaNuM vi. [saM. madha+ bamaNuM."] bamaNAthI paNa vadhAre dhakelo chuM. [ o dhakelavuM" + gu. "e" ku. pra] (lA.) dhaka-maka (dhakaya-makatha) ja "dhakha-makha.' nakAme kere, phogaTane AMTa, iko paka-makara jao dhakhamakha.' dhake ja "dhakako. dhaka(kha)-maka(-kha) (dhakatha(ge)-maka(-khe)) strI. jio dhake . ba DuM tIra. (2) rUnuM dhAkaDuM, rUnI picI gAMsaDI dhaka(-kha),'-kribhava.] (lA.) utAvaLa, jhaDapa, tvarA. (2) dhake-(-dhU) puM. [ja "dhako' + "-(-dhuM)] ja ghoDAnAM pagalAMne avAja jio "ghakama-dhakkA." "dhakko-dve(-dhaM)." dhAma-pakA ., ba. va. jio dhakeTa-kko),' -dvibhava.] dhama-dhA, dhakdhakA (dhakkama-dhakko) . ba.va. [4 dhaka-mAra ja "dhakha-mAra." dhakko,"-dvirbhAva uparAuparI dhakkA mAravA e pakalI strI, gADAmAM nAkhavAnI khAtara dhakA(-kA)-gADI sI. jio dhakko' + "gADI.] dhakelIne huM adri, jio dhake," nA. dhA.] AgaLa vadhavuM, laI javAnI gADI ti. pra.) e "dhakkama-dha kA." dhapavuM, dhakelAvuM. dhakAvuM bhAve., kri. ghakAvavuM che. sakri. dhakakA(-kAkI sI. jio "dhakko," dvirbhAva + gu. "I' ghakaluM jue "dhakhavuM.' dhakAvuM bhAve., karmaNi, ji. dhaka(-kAdhUma (-mya), (-kA)-dhaMbI strI, jio dhakkodhakAvavuM pre, sa.ki. dhaM.' ja "dhakko-o.' dhaka-zALa ja "dhakha-zALa.' [levAtI hUMTa dhakka(kAmukkI, dhakkA-kA-mUkI strI. [e dhakko dhaka-sera (ra) sI. jio "dhaka' + "sera.] (lA.) hokAnI + "mukko-"make' + gu. "I' strI pratyaya.] dhakko tema mUkI dhakAgADI juo "dhakkA-gADI." beu sAthe mAravAnI kriyA. (2) kaeNlaDelA, haDaselA dhakATavuM sa. kri. [jae dhake, ko,' nA.dhA.] dhakke caDAvavuM, dhakko ) chuM. [ravA.] haDasele, Thele. (2) AMcake. dhakelavuM, dhakko mAra. dhakaTANuM kamaeNNi, kri. dhakATAvavuM (2) (lA.) nukasAna, taTe. (4) kera, ATe (moTe bhAge pre, sakri. khAlI aTe). [-ke caha(-)vuM (rU. pra.) Talle caDavuM. dhakATAvavuM, dhakATAvuM ja "dhakATavuM'mAM. (2) muzkelImAM mukAvuM. 0Ava (. pra.) nukasAnI AvavI. dhakAkI e "dhakA-dhakkI." 0 khAva (rU. pra.) haDaselo veThavA. (2) kheTe phera dhakA-bI ja "dhakkA-dhabI.' pAmavo. 0de (. pra.) haDaselavuM. 0 pahoMca dhakA-mukkI, dhakA-mUkI e dhakkAmukkI-dhakkA-mukI." -ca) (rU. pra.) nukasAnI lAgavI. 0mArA (rU. pra.) dhakAra paM. [saM.] "dha" varNa, (2) "dha" varNana uccAra haDaselavuM, dhakelavuM. 3 lAga, 0 vAga (rU. pra.) dhakAraNuM sa. kri. [ja "dha" nA.dhA.] (lA.) utAvaLa nukasAna thavuM] . karavI, dhakAvavuM. dhakAranuM karmaNi, ji. kArAvavuM presa.kri. dha ko* 5. [e. Doka1 baMdara upara ke relave yA basanAM dhakArAvavuM, dhArAvuM e "dhakAravuM'mAM. sTezanamAM mAlasAmAna rAkhavAne vizALa pathAra, "hA" bakArAMta (dhakArAta) vi. saM. 1-+ ma7] jene cheDe dhakko(ke)-dra-dhuM ) . jio dhakko" + "Dha(-dhaM).] dha" varNa Akhyo hoya tevuM (pada) dhakkA sAthe marAto dha , ghaDI mAra-kaTa dhakAro ja "dhakhAro." [dhakAravuM dhakha(ka) (- , -kaya) strI. [ o "dhakhavuM.'] (lA.) dhakAvavuM jue "dhakavuM'mAM. (2) (lA.) utAvaLa karavI, mAnasika ukaLATa. (2) AkarI tarasa, prabaLa pipAsA, ghakAvavuM jao dhakavuM"mAM. zaSa. (3) dhagaza dhakahuM' jue "dhakavuM"mAM. (2) utAvaLa thavI, ghakArAvuM dhakhaDI bI. [ja "dhakhaDuM' + gu. "I" pratyatha.], hena. pakavuM ja "ghakavuMmAM. [dhakkA-gADI.' na. jio "dhakha'+gu. DuM svArthe ta. pra.] zarIramAM dhakelagADI strI, jio dhakelavuM' + "gADI.] jue AvelI tAvanI jarakI dhakela-padI strI. [ja "dhakelavuM' + "pI.] (lA.) DhIla karate dhakhaNa vi. [ja "dhakhavuM' + gu. "aNa" kartAvAcaka kupra.] kAma karavuM e, karavA khAtara kAma karavuM e, Ate -NiyuM vi. [+gu. "IyuM" ta. pra.] vAraMvAra khijAI janAruM, Ate kAma karavuM e dhakhavAnA svabhAvanuM dhakee-paMcAM doDhase (-cAM) kri. vi. jio dhakelavuM' dhakhaNuM jhI. jio dhakhavuM' + gu. "aNuM' + 'I' strI pratyaya.] "paMcuM' (pAMcano ghaDiyo) + doDhase.] (lA.) jema tema karyuM (lA.) tAvanI thoDI garamI, satapa vApaNuM javAya ema [haDasele, Thele, dhakko khaNuM vi. jio dhakhavuM' + gu. kavAcaka "aNuM' dhakela-pAMcazerI strI. jio dhakelavuM' + "pAMcazerI.] (lA) ku.pra.] vAraMvAra gusse thayA karatuM, dhakhavAnA svabhAvavALuM dhakelavuM sa. kri. [juo "dhako, -nA. dho.] dhakko mArI dhakhaNuna. jio dhakhavuM' + gu. "aNuM kriyAvAcaka haDaselavuM, ThelavuM. (2) (lA) jhaDapathI kAma karyuM javuM. ke. pra.] dhakhavuM e, dhakhaNa [utAvaLa, varA. dhakelAvuM karmaNi, kri. dhakelAvavuM che. sa.ki. dhakhadhakha (dhakhadhakhya) sI. jio dhakhavuM-bhiva.] (lA.) dhakelAvavuM, dhakelAvuM jao dhakelavuMmAM. dhakhadhakhavuM a.i [ja "dhakhavuM,' -dvirbhAva ] ghaNuM josathI 2010_04 Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhakhadhakhATa 11 saLagatuM rahevuM. (2) ati garamI ApavI. (3) manamAM (2) ja "dhakhavuM." dhagavuM bhAve., kri. dhagAvavuM che ,sa ki. ne manamAM UkaLyA karavuM. dhakhadhakhAvuM bhAve., kri, dhakha- dhagaza,si (5, sya) [jae "dhagavuM' + gu. "aza, -sa' dhakhAvavuM che. sakri. ku. pra.] (lA.) utsAha bharelI lAgaNI, prabaLa hoMza dhakhadhakhATa kuM. jio "dhakhadhakhavuM' gu. "ATa' . pra.] dhaga strI. jio dhagavuM' + gu. 'A' kupra.] juo "dhagI.' dhakhadhakhavAnI kriyA. (2) kodhane Aveza dhagArI sI. [ja "dhagAruM' + gu. "I' strI pratyaya.]., {na. dhakhadhakhAvavuM, dhakhadhakhAvuM ja dhakhadhakhavuM"mAM. [jae "dhagammu. 'AruM' ka ma ] tAvanI jarakI, jhINe tAva dhakhanA rumI. jio "dhakhavuM' + gu. "anA' ka. pra. (saMskRtA- dhagAvavuM, dhagayuM jue "dhagavuM'mAM. bhAsI)] baLatarA. (2) lA.) jhaMkhanA, raTaNa dhagI . [ja "dha + gu. 'I' sIpratyaya.] tAvanI dhakha(-ka)-makha-ka)' (1khya(-kaya)-makhya(-kaya) sI. jie jarakI, jhINe tAva, dha mArI, dhIkaDI, dhakhaDI dhakha,'-dvibhava.] (lA.) utAvaLa, tvare dhagI . nA machavo. dhakha(ka)-makha(ka)* ki. vi. [ e "dhakha',-dvirbhAva.] dhaNuM na. [ja "dhagavuM' + gu. 'uM' ka. pra.] ja "dhagI.' utAvaLathI, tvarAthI dhacakA 5. rivA.] AMcake, AghAta. (2) (lA.) nukasAna, dhakha(-)-mAra kri.vi. jio "dhakha(ka) + "mAravuM."] prabaLa beTa, teTo vigathI, jhaDapabhera, jhapATAbaMdha (pANInA pravAha ke pravAhInA pacarI sI. baLajabarI, jabaradastI vahevAne udezI) dhaja vi. [saM. vana, a. tadabhava] (lA) zreSTha. (2) dhakhavuM a.ji.saM. pa (bhaviSya.)>prA. dhava8] saLagI UThavuM, majabUta. (3) jezIluM. (4) zebhInuM, suM dara. [1 thavuM dhIkavuM. (2) (lA.) gusse thavuM, khIjavAvuM. (3) sa. ki. (. pra.) niMdAvuM] sArI rItanuM, sArA prakAranuM Thapako Apavo khijAvuM. (A arthamAM bha ka. ne kartari dhaja-baMdha (baMdha) vi. [ja "dhaja' + phA. ban] (lA.) prAga ja: "ene dha.) dhakhAvuM bhAve, karmaNi, dhajanamaMga (-bharavuM. jio "dhaja'+ saM.] (lA.) napuMsakatA, kiM. dhakhAvavuM presa jhiM. [dhakha-mAra." hIjApaNuM [agresara, nAyaka, mukhI dhakha(ka)zALa ki. vi. jio "kha" dvArA.1 ja dhaja-1 5. [ja "dhaja' + 'vaDuM.'] (lA) AgevAna, dhakhasa (sya) strI, ji e "dhakhavuM"+gu. asa' ka. pra.) dhaja-va2 (-Daya) sI. [ja e dhajavaha" + gu. 'I' (lA.) tIvra IrachI, jhaMkhanA, dhagaza - sIpratyaya, ane I'>"ya' ladhuprayatna] (lA.) talavAra dhakhA(-kA) kuM. jie "dhakhavuM' + gu. "Aro' ka. pra.] dhajA sI. [saM. havana , a. ta va vaja, vAvaTe, bApha, tapATa, dhagAra. (2) dhakhadhakhATa. (3) jue "dhakha." jhaDe, "phUlega," "benara.' uThAvavI (rU.pra.) jayajayakAra dhakhAvavuM, dhakhAvuM e dhakhavuM'-dhAkhavuM'mAM. karavA. 0UDI rahevI jevI) (rU.pra.) pratiSThA thavI, khyAti dhagasa puM. dhagaDe, lahu mANasa. (2) (lA.) upa-pati, jAra maLavI. (2) chApa besavI. (3) kharAba khyAti thavI. dhagaza, sa (ghoMya, sya) sI. jio "dhagaDa' + 0 ca(-dA)vavI (rU. pra.) vagovavuM, niMdA karavI, phajetI + 'dhAMza, "sa.'] (lA.) kheTI utAvaLa, doDAdoDa. (2) karavI. 0 bAMdhavI (rU.pra.) kIrti sthApavI, nAmanA kADhavI. nakAmI dhAMdhala (2) khAnagI vAta phelAvavI. (3) phajetI karavI. dharmanI dhagaDha-bAjha (-9) satI. [juo "dhagaDa"+ "bAjhavuM.'] nara dhajA (rU.pra.) dAnapuNyanuM sthAna] pAse doDI janAra strI. (2) kulaTA, vyabhicAriNI F. (2) kulaTa, vyabhicAriNI dhabaI strI, jie "dhaja' + gu. "AI' svArthe che. pra.] dhamaka-mala(-la) puM. [ja "dhagaDa + "mala(-la)."] (lA.) jeo "dhajA.' (2) (lA.) dhajA upADanAra ke mUrti upADajorAvara ane khaDatala mANasa, dhigaDa-mala nAra strI. (3) brAhmaNanA gharamAM ke maMdiramAM sthApavAnI dhagaDuM vi. [a] carabIne lIdhe jADA zarIravALuM. (2) [vaja, vAvaTe vyabhicArI. (3) na. kale. (4) paTAvALA mATenuM khijavaNuM dhA-keta chuM. [saM. vana-4 (puna rukti), a. narbha2] dhagaDa . [juo dhagaDuM.] ku. (2) sipAI mATenuM dhajAgare puM. jio "dhajA' dvArA] (lA.) phajetI, niMdA. khijavaNuM [ 0 bAMdha (u.pra.) phajetI phelAvavI, niMdA prasarAvavI] dhagata 5. jio dhagavuM' + gu. 'tuM' varta. kR. "I' dhajA-dhArI viSe. jie "dharA' + saM. dhArI ! jenA strI pratyaya.] (lA.) garama rAkha ke vAnI upara vaja pharake che te maMdirane koIpaNa deva dhaga dhaga kri.vi. [ja e "dhagadhaganuM.'] ekadama saLagI UThe ema dhajA-patAkA strI. [ja "dhajA' + saM, punarukti] nAnAmeTA dhagadhagavuM a. ji. [2. prA. dhAthana-] avAja sAthe saLagI vAvaTA UThavuM. (2) khUba garama thavuM dhAtaM(-a)bha (-sta(0)SNa chuM. jio dhA' + saM. dhagadhagATa . [ o "dhagadhaga' + gu. "aTa' ka. pra.] ma>prA. zrema mAM pharI "zuM ."] vaja-staMbha, vija-daMDa, dhagadhagavuM e. (2) (lA.) mAnasika ukaLATa. (3) tAvane vAvaTA pharakAvavAne thAMbhale ke vAMsaDe dhagAre dhajALuM vi. jio "dhajA" + gu. "ALuM' ta.pra.] *vajavALuM, dhagadhagAvavuM, dhagadhagAvuM e "dhagadhagavuM mAM, upara vaja pharake che tevuM, dhana-dhArI [mAM) cADiye dhagavuM a, phi. de, prA. thar-1 ananI jhALa lAgavI, dAjhavuM. dhajiyuM na. jio "dhajA + gu. IyuM' te.pra.] (lA.)(khetara 2010_04 (2) arti Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhara 1197 dhaDahavuM dhajIra (3) strI. cIMtharuM, dhajajI dhaTa dha kri.vi. [ravA.] "dhaDa dha' e avAja thAya dhajIluM vi. [jue "dhajA'+ gu. "IluM' ta.pra.] davajavALuM. ema, eka pachI eka paDatuM hoya ke dhibAtuM hoya ema. (2) (lA.) sArA dekhAvavALuM (2) bedhaDaka, DaryA vinA dhajajI strI. jue "dhajara." muigaTI dhaTadha8* (dhaya-dhaDa) strI. rivA. dhaDa dhaDa evo avAja, dhaTI jI. [+], phrI sI. laMgoTI, kopIna. (2) bALakanI mArAmArI ke mukkAmukkIne avAja dhA' na. di. prA.1 gaLAthI nIcenA zarIrano bhAga, mAthA dhaThadhavuM a.kri. [21] "dhaDa dhaDa' avAja sAthe tUTI paDavuM. vinAnuM zarIra, baMdha. (2) (lA) zani, tAkAta. [0mAthe dhadhaDAvuM bhAve. kri. dhadhaDAvavuM che,sa.phri. (rU.pra.) samajhamAM Ave tevI vigata. 0 rahI javuM (2) dhapATa kuM. [ja "dhaDadhaDavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] "dhaDa dhaDa" (3.pra.) pakSAghAta the, laka thA] e avAja. (2) repha, ruAba. (3) kri. vi. 'dhaDa dhaDa" ' (-Daya) rajI. [anu.] mAthAkuTa, dhaDa-kuTa, lamaNAjhIMka. evA avAjathI [dhaDa' evo avAja (2) vAyuddha, khoTe Te dhaDadhaDATI strI, jio "dhaDadhaDavuM' + gu. aTI" ku.pra.] "dhaDa dha kri vi. [vA.] "dhaDa" evA avAjathI. [0 daIne, dhaThadharAvavuM ja "dhaDadhaDavuM'mAM. (2) sakhata Dapake Apa, 0 deta kane (3.pra.) jhaTa, taratA tarata]. dhadhaDAvavuM. (3) dhamakAvavuM dhaTaka (-kaya) zrI. jio "dhaDakavuM.] dhaDakavuM e, hadayano dhadhaDAvuM ja "dhaDadhaDavuM'mAM. dhakAre. (2) (lA.) bIka, bhaya, [0 pesavI -paeNsavI), dhadhati kri.vi. [ja "dhaDadhaDavuM" + saM. rata bhU.pra.] 0 pesI javI (-pesI) (rU.pra.) bhayabhIta thavuM] ghaDa dhaDa' evA avAjathI, ghaDhadhaDATa dhakaNa vi. jio dhaDakavuM' + gu. aNu" katRvAcaka ka...] dha-dhAmaNa (-ca) strI, dIkarIne lagnamAM temaja ANa vakhate jenuM hRdaya dhaDaka dhaDaka thAya che tevuM. (2) (lA.) bIkaNa, apAte kariyAvara DarakaNuM, Darapoka dhapITha strI, jio "dhaDa+pITha.] derAnI pachItane dhaDakaNa na., (3) zrI. jio "dhaDaka'+gu. "a" bhAga, derAne pAchalo bhAga kriyAvAcaka ku.pra.] juo 'dhaDaka.' (6)cha, huM na. [ja "dhaDa+ (-), DuM.] dhaka dhaka ki.vi. jio "dhaDakavuM,'-dvibhava.] dhaDakatuM hoya dhaDa sAthenuM pUchaDuM. (2) (lA.) meLa, vyavasthita hovApaNuM, ema, (hadaya) thaDakatuM hoya ema dhaDape . [phA. da] kApaDanA tAkAmAMthI phADI lIdheluM moTuM kapaDuM dha(-2)kalI strI. jio dhaDakI'+ gu. "la" svArthe ta.ka.] dhaka chuM. [2vA.] "dhaphaphaDa' evo avAja. (2) kri.vi. dhaDakI, godaDI giodaDuM "dhaDa-phaDa' evA avAjathI dha(2)jhala na. jio dhaDakalI.1 kATarSa-taTa gAbhA jevuM dharUvuM a.ji. dhIraja rAkhavI. (2) vizvAsa rAkha. dhaTakA dharakavuM a.phri. [ravA.] dhAka dhaDaka thavuM, dhabakavuM, thaDakavuM. bhAve kri. dhataphAvavuM presa.ki. (2) (lA.) bhaya lAgo, DaravuM. dhakAvuM bhAve,kiM. dha8- dha phAvavuM, dhataphAvuM ja "dhaDaphayuMmAM. kAvavuM che. sakri. dhaba, 0 dhAba chuM. rivA.] pagalAM pachaDAya ema dohavAne dhakAra, -ro chuM. [ja "dhaDakavuM + gu. "Ara'-'A' avAja. (2) "dhaDabaDa ghaDabaDa avAjathI. (3) (le.) ku.pra.] dhaDakavAne avAja, dhabakAre, thaDakAro. (2) (lA. ekadama, jhaDapathI bhayanI lAgaNuM. (3) mana-duHkha, vaimanasya dhabakavuM a.ki. jio "dhaDabaDa, tA.dhA. dhaDabaDa' evo dhaTakAvavuM, dhaDakAvuM e "dhaDakavuM'mAM. avAja thato hoya e rIte deDavuM dhI sI. sI. godaDI. (2) dhAbaLa. (3) nAnuM Asana dhaNuM vi. jio dhaDa' dvArA.1 ja "dhaDacaM.' dhajara (dhaDatha-kUTaya) strI. jio "dhaDa' + 'kUTavuM.'] ja dhaDa-macaka (dhaDa-macaya) strI. [ja "dhaDa' + "macaka.] (lA.) masalata, carcA-vicAraNA dhake(-) puM. [ ja "dhaDakavuM' + gu. "e" ka..] dhaDakAro. dhaDa-macaDa (dhatha-macaDatha) zrI. [ o "dhaDa'+ "magrahavuM."] (2) (lA.) bIka, Dara, bhaya. (3) zaMkA. (4) (khetaramAM ja "dhaDa-macaka." (2) tANa-tANI mukAta) cADiye dhama dhama ki.vi. rivA.] "dhaDama dhaDama" evA avAjathI tharca vi. jio "dha" dvAra.] jADuM, dhinuM dhama-dhaDA jI. [ravA.] ekabIjA upara bhAra paDavAno avAja. dha kri.vi. [ravA.] UMcethI kAMI paDatAM avAja thAya ema (2) dhaDAdhaDI, mArAmArI. (3) ji.vi. dhaDAdhaDa dhAdhara ji.vi. rivA.] dIvAla ke evuM bAMdhakAma tUTI dhama-dhaDAkA chuM. ba.va. [2vA. + "dhaDAko."] (lA.) pAdavAne paDatAM avAja thAya ema vAraMvAra thate avAja, vA-chaTane avAja dha88-dhIba kri.vi. [ravA.] kAMI tUTI paDatAM jamInane atha- dhaDavuM na. anAja bharavAnuM koThI jevuM moTuM ThAma DAIne avAja thato hoya ema dhavuM ja "dhaDadhaDavuM.' vi. [ravA] dhaDa dhaDa thatAM dhasI paDe ema dhaDasa ji.vi. [ravA] "dhaDa evA avAjathI dha - 5. jio dhaDa' + "tADavuM.'] (lA.) kustIne eka dhaDahavuM a.kri. [2.prA. 134 -20.] gAjI UThavuM, dhaDa dhaDavuM. (2) kaMpavuM, prajavuM. dhahaTAvuM bhAve., kri. dhahaTAvavuM 2010_04 dhaDa dAva Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhaDahaDATa 1198 dhaDo che. sa.ki. [vAno avAja dhaba98-DimbaluM) vi. jio "ddhibu' + gu. "la" svArthe dhaDahaTa . jio "dhaDahaDavuM' + gu. ATa' kupra.) dhaDahaDa [...] bahu jADuM, dhuM baLa dhaDahaTAvavuM, dhaDhahaDAvuM e "dhaDahaDavuM'mAM. dhabile (rile) . jio dhaDibaluM.] gale dhAMga (Da) vi. [anu.] saze. (ekalo na vaparAtAM dhatiMba (dharibA) strI, rivA.] chAtI ka TavI e. (2) (lA.) e nAmuM dhaDaMga' "naDaMga dhaDaMga' jevo joDi prAga) ' nAmanuM eka vAsaNa gha4dha (dhaDadhaDam) .vi. vi.] dhaDama dhaDama' evA dhatiMbuM (Dimbe) vi. [ravA.] (lA.) jADuM, dhiMguM, lapha avAjathI [mArA-mArI dhaDI jI. [ja e "dhaDe' + gu. I' strI pratyaya] jAo dhakaMdhA (dhaDama-dhaDA) zrI. [2] dhaDa dhaDa avAja sAthenI "dhaDe." (2) aDasaTTo. (3) pAkA pAMca zeranuM mApa. (4) dha-dhaDAkA (dhaDama-dhaDAkA) . ba.va. [ravA. + 'dhaDAke.'] ghaTA, jhaM. [0 jamAvavI (rU. pra.) hoTha upara masa lagAvavI. dhaDuM-dharDa' thAya e rItanA avAja [moTA avAjathI 0 bAMdhavI (rU. pra.) dha karava, saMto kara. 0 bharavI dhaDAka ji.vi. rivA.) "dhaDAka" evA avAjathI, 'dhaDa dhaDa' evA (rU. pra.) taLavuM, jokhavuM dhaDAkA-baMdha (-adha) kiM.vi.) jio "dhaDAke'+ phA. banda '] dhaDIke puM. [ravA.] (lAgatAM avAja thAya e mATe) daMDaka dhaDAkA sAthe, "dhaDAka' evA prabaLa avAja sAthe. (2) dhaDIma, 0dhaDIma kri.vi. [2vA.] "dhaDIma' evA avAjathI (lA.) jhapATA-aMdha, aDapathI dhaDIma-lo [+ gu. "huM" svArthe ta. pra.] dhaDIma' evo dhaDAkA-bhaDAkA chuM. ba. va. [.juo "dhaDAke' + "bhaDAke.'] avAja, (2) dhaDIma' e avAja thAya ema chAtI kaTavI e topanA ane baMdukanA avAja. (2) (lA.) vAraMvAra avAja dhaDukAvavuM, dhaDukAvuM ja "dhaDakavuM"mAM. sAthe thatI pAdavAnI kriyA dhaDadhUma ki.vi. evA avAja sAthe dhake rivA. dhaDAka" e bhAre moTo avAja,(khAsa dhasAvavuM, dhaDusavuM e dhasavuMmAM. karIne) tapane phUTavAno avAja, (2) (lA.) kALane dhaDUka a.ke. rivA.] moTA avAja sAthe (vAjitra jema) jhapATe. (3) mANasa cAMkI UThe tevA samAcAra, sana- vAgavuM. (2) gAjavuM, garjavuM, meTe avAje belivuM. (3) sanATI thAya tevA samAcAra ke jAherAta, "ze-DAuna.' (lA.) ghAMTe kADhI khAvuM. (4) rUAbathI bolavuM. dhaDukAvuM [ 0 mAra (u.pra.) kAma jaladI patAvavuM. (2) bhAre bhAve., kri. dhaDukAvavuM che., sa.kri. [thAya ema . mahatvanuM kAma karI nAkhavuM (kaTAkSa-kathana)]. dhaDUma kiM.vi. rivA.] DhAla ke nagArane ghere avAja dhAka-bhaDAke . jio "dhaDAko' + "bhaDAke."] juo dhaDUsa, dhaDUsa kri. vi. [21] A "ghaDa' avAja thAya dhaDAkA-bhaDAkA." ema, "dhama-dhasa' evA avAjathI. (2) kUTavAne avAja dhAtu- 8 ji.vi. [jao "dhaDa-dvirbhAva.] "dhaDa dhaDa' evA thAya ema [avAja avAjathI. (2) (lA.) ekadama, jaladI - dhaDUsakAre chuM. [ja "dhasa.'] e avAja, kaTavAne dharA-dhaDI strI. jio "dhaDa,dvirbhAva + gu. "I' ta..] dhaDUma dhaDUma juo "dhaDUsa." dhaDa dhaDa' e satata avAja (baMdUka TAkiyA vagerene dhaDUsavuM a.ji. [2] "dhaDasa' e avAja thAya ema avAja). (2) (lA.) utAvaLa, varA. (3) mArAmArI. chAtI pITavI. (2) vastuone athaDAvAne poce Acho (4) vAgyuddha [vAjate gAjate avAja thayo. dhaDasA bhAve, phi. dhaDusAvavuM presa.ki. dhA-yama vi. rivA.] Dhola nagArAMnA avAja sAthe, dhaDera a.ka. [2vA. daheDA paDe ema jorathI vara dhaTA-pITa (-Taya) strI. [ravA. + 'pITa'] jorathI chAtI (2) avAja sAthe poka mUkI raDavuM. (3) avAja sAthe pITavI e. (2) (lA.) jhaghaDe, Dha, kajiye, kaMkAsa nIce paTakAyuM. dhaDeTAvuM bhAve. kri. dhaDeTAvavuM che, sa.kri. dhakA-bhUta vi. [ja e "dhaDe' + saM.] dAkhalArUpa, dAkhalo dhaDeTa kuM. jio "dhaDeTa' + gu, "ATa' ka. pra.) dhaDeDavAno levA jevuM (i2) kri.vi. ekadama, dhadhaDATa avAja, (2) kri.vi. dhaDa dhaDa' avAja thAya ema bahAmAra(25) strI. [ravA. e "mAravuM.'] taDA-mAra, utAvaLa. dhaDeTAvavuM, dhaDeTAvuM ja e "dhaDeDavuMmAM. dhAMga ja dhaDaMga.' dho . [saM. ghaTAprA. dharama-] be pahalAM sarakhAM karavA dhaDiyAMga ki.vi. rivA. Dholane avAja thAya ema, mukAtuM nAnuM moTuM vajaniyuM e toluM paNa hoya, phaLo ke dhariyuM na jamA udhAra karavAnI nedha, ThesiyuM anAja cA ThIkarAM patharA paNa hoya), (2) samatala dhanuri (-TI) na. [saM. ghanu + jofTa, TI, strI, saMdhithI] karavAnI kriyA. (3) (lA.) samatolapaNuM, magajanI sthiratA. e nAmanuM cheka dakSiNane samudrakAMThe AveluM eka tIrtha. (4) niyama ke niyamana, (5) bedha, upadeza, (6) daSTAMta. (saMjJA.) [dhanuSane TukaDo [-De besavuM (-besavuM) (rU. pra.) pAyamAla thavuM. he rahevuM dhanuSaMTha (dhanukhaDa) 5. saM. dhanura + vaTTa, saMdhithI] (-2:) (rU. pra.) maryAdAmAM rahevuM. 0 kara (rU. pra.) hiMga (dhaDi) kiM.vi, rivA.] paDhavAnA moTA avAja sAthe trAjavAnAM beu pahalAM samatala karavA ochI bAjanA dhatiMga (Dige) pR. [ja e dhaDiMga' + gu. "o' ta.ka.]. palAmAM kAMI umeravuM. (2) sAra-saMbhALa levI. je (la.) tahomatadArane tyAM jaI jhagaDAnuM samAdhAna thayA pachI ja (rU. pra.) palAM samatala hovAnuM najaramAM levuM. 0 tha tyAMthI UThanAro mANasa (rU. pra) sthAna ke gaNanA thavI. 2 rahe (-2 ) (rU. pra.) 2010_04 Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhaDAdhaDa 1199 dhata mananI samatulA sacavAvI. 0 le (rU. pra.) bedha levo. [jao dhaNI' dvArA] dhaNIpaNuM, svAmi-va (2) daSTAMta leba. 0 hA (u. pra.) magajanI samatulA dhaNiyAma puM. jio "dha" dvArA nANAM uchInAM laI hovI, DhaMgamAM hovuM badalAmAM nANAM ApanArane tyAM ja nokarI karanArA garIba dhaDedhara ki.vi. [ja "dhaDa_dvirbhAva ] juo 'dhA-dhaha.' mANasa, hAmI (dakSiNa gujarAtamAM dUbaLAomAM A ghaNa' (. dhanaprA . thaLa] (lA.) gAyanuM (carAvavA laI rivAja che). javAtuM) ToLuM dhaNiyALI vi. strI. jio dhaNiyALa' + gu. 'I' dhaNa (dhaNya) strI, [de. prA. dhAmA, vaLa] vahu, juvAna strI pratyaya.] dhaNiyAmAnI strI ja "dhaNiyAme." panI. (2) garbhavatI javAna strI dhaNiyALA puMjie "dhaNI' + gu. 'IyuM : "AthuM' ta...] dhaNakAra . [ravA.] "dhaNa' e avAja dhaNI chuM. [sa. nina + 7 = dhaniSTaprA. nima-] (lA.) dhaNakuM na UdhanuM jholuM, jhokuM svAmI, mAlika, prabhu. (2) pati. [ kara (rU. pra.) dhaNI strI. jio "dhaNa"+ keDI.'] gAyonuM dhaNa cAlavuM strIe nAtaruM karavuM-gharaghavuM. 0nuM dhAryuM thAya (rU. pra.) javAne mATe ekadaMDI mArga IzvaranI irachA pramANe thAya. ne kaI paNa nathI ghaNa-khUTa . jio "paNa" + khaTa.'] gAyonA dhaNamAM (rU. pra.) IzvaranI upara bIjo koI Izvara nathI. 0 vagaranAM rahete akele sAMDha, "brIDiMga-bula,' 'peDigrI-bula' ke vinAnAM Dhora (rU. pra.) na-dhaNiyAtAM leka] prImiyama-bula' dhaNI-jega .vi. jio "ghaNI"+ "ga."] dhaNIne ke dhaNu-galiyuM na. jio dhaNa + 'galI' + ga. IyuM' svArthe maLa AsAmIne udezIne likhAyeluM ke nirdezAyeluM ta. pra.] dhaNane pasAra thavAnI galI. (2) (lA.) jhAMpalI, dhaNI-guM vi. [+gu. 'G' ta. pra.) dhaNI-mAlikane udezI kamADiyuM, bAraNuM dhaNI-dherI juo "dhaNI' + 'ghorI.'] mAlika ke deranAra dha7-ka (coka) 5. [ja e "dhaNa" + ceka,"] gAmamAMthI mANasa, saMbhALa rAkhanAra mANasa gAyo caravA nIkaLatAM prathama ekaThI thAya te sthaLa, gAmano dhaNIpata,-tuM na. jio dhaNIpuM' dvAra] juo dhaNIpuM.' goMdaro, pAdara dhaNI-pada6 na. [ja e "dhaNI' + saM. + gu. 'u' svArthe dhaNaNa, 0Na kri. vi. [2vA. dhaNaNa' evo avAja ta. pra.] dhaNInuM sthAna, dhaNIpaNuM, dhaNIpata dhaNaNavuM a.ka. rivA.1 dhaNaNa' evo avAja thavo. dhaNu(- )balA 5. [ja "dhaNI(-Na)nuM' + ga. "la" dhaNaNAvuM bhAve. kri. dhaNaNAvavuM che. sakri. vArthe ta. pra.] (lA.) jo , samaha dhaNaNAvavuM, dhaNuNAvuM ja "dhaNaNavuMmAM dhaNI(-)buM vi. [ja "dhaNI' dvArA.] (lA.) lapha, majabUta dhaNadhaNavuM a.ji. [ravA.] (pRthvInuM avAja sAthe) dhamadhamI dhaNI-mUI vi, strI, jio dhaNI-mUuM' + gu. I" UThavuM, kaMpavuM, pra javuM. (2) (lA.) jhaghaDavuM. [dhaNadhaNIne strI pratyaya.] jene dhaNI marI gayA hoya tevI strI ke tephAnI (3 pra.) sakhata rIte, AkarApaNAthI. dhaNadhaNAvIne (3 pra.) gAya. (A gALa che.) cAkhA zabdomAM spaSTa kahIne] dhaNadhaNAvuM bhAve. phi. dhaNI-mUlka li. [4 "dhaNI' + "uM' bhU. 5] jeno dhaNadhaNAvavuM che., sa.phri. dhaNI marI gayuM che tevuM (tAphAnI baLada cheDo nAkara dhaNadhaNATa puM. jie "dhaNadhaNavuM' + gu. 'ATa' ka. pra.] vagere, (A gALa che.) dhaNadhaNavAno avAja, (2) (lA.) sakhata bolAcAlI dhaNu-raNuM chuM. jio "dhaNI,'-dvirbhAva.] jue "dhaNI-dhArI." ke jhadhaDo [ghaNadhaNavAne avAja dhaNI-vakhuM vi. jio dhaNI' + saM. vighaNa, arvA. tadabhava dhaNadhaNI strIjie "dhaNadhaNavuM' + gu. "ATI' ka. pra.] + gu 'u' te. pra.] dhaNIne lagatuM rahetuM. (2) (lA.) dhaNadhaNAvavuM, dhaNadhaNAvuM ja "dhaNadhaNavuM'mAM. vahAluM, priya. (3) asahAya, dhaNI vinAnuM [dhaNiyAtuM dhaNa-pukAra . [ravA. + pukAra'] lekeno pokAra dhaNI-hIna vi. jio dhaNI'+ saM.] dhaNI vinAnuM, nadhaNabaNa na. [ie "dhaNu" + saM vRDha-dvArA] gAyane dhabalA jue "dhaNIbale." samUha, dhaNa [gedarA, pAdara dhaNakhuM ja "dhaNakhuM." dhaNu-ze-sera . [ja e "paNa" + saM. sara dvArA dhaNeNavuM a, ji. [21.] dhaNadhaNavuM (pRthvInuM). dhaNAvuM dhaNasa (sya) strI, eka jAtanuM jherI prANI bhAve., kri. dhaNeNAvavuM pre.,sakri. dhaNa-sera ja "dhaNa-zera." dhaNeNATa zrI. e "dhaNeNavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] dhaNiyANI strI, jio "gha' +gu. 'aNI" strI pratya] dhaNadhaNATa. (2) garjanA [dhaNadhaNATa panI. (2) mAlika strI dhaNeNATI strI, jie "dhaNeNavuM' + gu. "ATI' ka. pra.] dhaNiyata (-tya) strI. [jue "dhaNI" dvArA ] "dhaNIpaNuM, dhaNeNAvavuM, dhaNeNAvuM ja e "ghaNaNavuM'mAM.. mAlikI. (2) (lA.) bAMhedharI. (3) uparANuM dhaNeNa strI, jie "dhaNeNavuM' + gu. "I' ka. pra.) dhaNadhaNATI. dhaNiyAvi. jio "dhaNI' dvArA. mAlikInuM. (2) dhaNI- (2) kaMpArI. (3) mAtAne stanamAM dUdha bharAvAnI jhaNajhaNATI paNAvALuM, svAmitvavALuM dhaNe-vaNe puM. dhaMdhA-rojagAra, dhaMdho-dhA, kAma-dhaMdho dhaNiyANuM na. [saM. nava->prA. dhaLigqma-], muM na. dhata ke. pra. [saM. dhuta ] tukArane ugAra 2010_04 Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dha(-dhu )tavuM 1200 (1)tavuM jue dhRtavuM.' (-)tAvuM karmANa., kri. (-)tAvavuM pre., sa.kri. (-)tAvavuM, (-)tArUM jae (-dha dhRtanuM'mAM. tiyala vi.jie 'tiyuM' + gu. 'ela' ta. pra.] (lA.) 7.rA vyasanavALuM, vyasanI, kharAba AdatavALuM tiyuM vi. [jue dhRta' + gu. 'iyuM' ta. pra] dhutkArane pAtra. (ra) kharAba vyasanavALuM, ticala dhatiMga (kRti) na. [jue 'dhatavuM' dvArA.] dhad-tA, pIMDI. (2) DhAMga-sAMga, kela-kutavA. (3) (lA.) jUThANuM, gapa dhatUhuM na. raNaziMguM dhatrI1 srI, juie dhatA'+ gu. 'I ' srIpratyaya.] (lA.) dhatUro gAMne tamAku vagerenuM dhUmrapAna karavAnuM sAdhana, caMgI, calama patrI strI, kaMkAsaNI strI dhatU chuM. siM, dhaturA > prA. dhasUo-] jae dhaMturo,' dhattI vi. jio dhata' dvArA] jue 'dhRtiyala.' dhadhaka(-kha,-ga)tuM vi. [jae dhadhakavuM' + gu. 'tuM' varte. kR.] dhagadhagatuM dhanakaDa (Daya) strI. ceAkhAnuM khetara ke kathAraDo dhanarUpatI vi., puM. khAI pIne tAje thayelA (puruSa makara vagere) [kAvavuM ke.,sa,kri. dhanakavuM agni. saLagI UThavuM, dhanakAvuM bhAve, kri. dhanadhanakAvavuM, dhanavuM jae dhanakavuMmAM. dhana-kubera puM. [saM] (lA.) mAletujAra vyakti, zAhukAra dhanako puM. saM. tti dvArA] leNadAra mANasa (tucchakAramAM) khetara-dhana-kAza(-) puM. [saM.] nANAM vagere samRddhinA bhaMDAra, khAnA dhana-garvita vi. [saM.] dhananA garva dharAvanAruM, paisAnuM abhimAnI dhana-cUsaNu na. [rsa. dhana + jue 'cUsavuM' + 3. 'aNa' kriyAvAcaka kR. pra.] dhananuM zoSaNa [kA -paddhati dhanacUraNanIti strI. [ + saM.] dhananuM zeSaNa karavAnI dhana-terasa(-za) (-ya, -5) strI. [saM. dhana + jaA terasa, za] Ase| vide terasanI tithi, dhana-trayeAdazI. (saMjJA.) dhana-dapuM [saM.] (paurANika mAnyatA pramANe) kubera dhana-darSe puM. [saM.], saMpattinA vadhu patA garva dhana-daMDha (-daNDa) puM. [saM.] nANAMnI sajA dhana-dAtA vi. saM. dhanastha hrAtA huM.] dhananuM dAna karanAra dhana-dAna na. [saM.] rokaDa nANAMnI apAtI bakSisa ke deNagI dhana-dAya vi. [saM] dhana-dAna karanAra, dhana-dAtA dhana-deva puM. [saM.] jue 'dhana-da.' dhana-dolata (-6Alata) srI. [saM. dhana + ja e dolata.' samAnAthI zabdonA dvirbhAva.] paiseATA ane mAlamattA dhana dhana e dhana.' dhanadhanavuM a.kri. [ravA.] jaA dhaNadhaNanuM.' dhanadhanANuM bhAve,kri. dhanadhanAvavuM ke.,sakri dhanadhanAvavuM, dhanadhanAvuM jae dhanadhavuM'mAM. dhana-dhAnya na.,ba.va. [saM.] Arthika saMpatti ane anAja dhana-dhAma na.,a.va. [saM.] saMpatti ane makAna dhana-nidhi chuM. [saM.] dhananA bhaMDAra, khAne dhana-dhvaja huM. [saM.] tavaMgara rAjya, gluTAkasI' (nA..) dhana-pataruM na, jasatanuM pataruM [jue dhananda.' dhana-pati, dhanapAla(-La) puM. [saM.] dhanika, paisAdAra. (2) dhana-pUjA zrI. [saM.] lakSmI-pUjana dhana-pradAna na. [saM.] jae dhana-dAna.' dhana-prApti srI. [saM.] nANAM meLavavAM e, dhaneApAna *na-priya vi. [saM.] jene dhana vahAluM che tevuM. (2) paisAnuM lAbhI [lagna-sthAna. (nyA.) dhana-bhajana na. [saM.] janmakuMDaLImAM janmalagnathI bIjuM dhana-bhaMDAra (-bhruNDAra) puM. [saM. yajJa + jue bhaMDAra.'] jae [bhAgyanI balihArI dhana-nidhi.' dhadhavuM a. kri. [vA.] bhaDa bhaDa baLanuM. (2) relA cAlave. dhakAvuM bhAve, kri, dhadhakAvavuM che.,sa.kri. e, ghughavATA dhadhakArI puM. jio dhadhakavuM' + gu, Are' kR* pra.] dhadhakanuM dhadhakAvavuM, dhadhakANuM jue 'dhadhavuM'mAM. dhakha(-ga)tuM jue 'dhadhakatuM,' dhadhaDATa puM. [ravA.] jue 'dhadhaDATa.' dhadhAvavuM sa kri. [ravA.] 'dhaDha dhaDa' avAja thAya ema karavuM, dhaDadhaDAvavuM (ra) (lA.) mATe sAde Thapako Apave, dhaMdhaDhAvAvuM karmaNi, kri. dhaMdhaNavuM a.kri. [ravA.] dhaNadhaNavuM. dhadhaNAvuM bhAve, kri. dhadhaNAvavuM ke.,sa.kri. [e, paNadhaNATa dhaNATa pu. (juo dhadhaNavuM' + gu. 'ATa'kR. pra.] dhadhaNanuM dhadhaNAvavuM, dhadhaNAvuM jae 'dhadhaNanuM'mAM. dhadharuM na. sUryAstanA samaya, sAMjha dhadhUkhara (-22) strI. dhAMdhala, dhamAla [dhAra, dadUDI dhadhUDI strI. [jue dhaDA' + gu. I ' srIpratyaya.] pAtaLI dhadhUDA yuM. [ravA.] meATI dhAra, dadaDo, dareDA 'bavuM a.kri. [anu.] (vAdaLAMthI) DhaMkAI javuM, jhaMkhavuM. AvuM bhAve., kri. vana-matta dhUMkhela vi. [jae dhadhUMkhavuM' + gu. 'ela' bI. bhU, rR.] (lA.) vAdaLAMnA gherA, vAdaLAMnA jhaDaMbe padhdhA puM. dha' varNa, (2) dha' varNanA uccAra dhana na. [saM.] paise, deolata, nANAM, (2) saMpatti, samRddhi (3) vattA' batAvatuM pada, 'peAbriTiva.' (ga.) (4) janma kuMDaLImAMnuM janmarAzithI bIjuM lagna (nyeA.) dhana-bhAga (-5) na. [sa. dhanya + mALa, AryAM. tadbhava] dhana-bhAva huM. [x.] jaA dhana-bhavana'-enuM phaLa, dhana strI. [saM. dhanus na.] AkArAmAMnI e nAmanI vRzcika'dhana-bhega puM. [saM.] saMpattinA upabhega, nANAMnA bheAgavaTA ane 'makara' vaccenI rAzi. (jyeA.) dhana, dhana kri. vi., ke. pra. [saM. dhanva>=prA. dhanna] dhanya, (padmamAM.) [. ghaDI, . dahADe (-dA:De!) (3. pra.)sAre| avasara] _2010_04 dhanabhegI vi. [ + gu. I ' ta.pra.] dhanabhAga karanAruM dhana-matsara puM. [saM.] saMpatti taraphanA vera-bhAva, ekzevikrama' (da.khA.) dhana-matta vi. [saM.] saMpattinA ati garva dharAvanAra Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhana-mada 1201 dhaniSThA-pagAra dhana-mada kuM. [sa.] dhanano vadhu paDate garva dhanANu na. [saM. dhana + mag S.] "praTena' (che, suthAra) dhanamadAMdha (manDAndha) vi. [sa, dhanAt + dhananA madane dhanAtmaka vi. [saM. dhana + mAramana - W] padanI pahelAM lIdhe sAnabhAna nathI tevuM, ati garvIluM vattAnI nizAnI hoya ke na hoya tevI sthitinuM. "pojhidhanamadAMdhatA (madAmpatA) samI, [saM] dhanamadAMdha hovApaNuM Tiva' (ga) dhanarahita vi. [saM.] akiMcana, garIba, raMka, nirdhana dhanadAna na [saM. dhana + mA-DhAna] nANAne svIkAra dhanarAzi chuM. [saM.] nANAM saMpatti vagerene Dhagale dhanAdhana ki.vi. [2vA.] eka pachI eka avAja karatAM dhanarAzi strI, jio dhana' + saMpuM.] AkAzIya vRzcika dhanAdhanI strI. [+gu. 'I' ta. pra.] eka pachI eka avAja ane makara vaccenI rAzi. (khageALa) karavAnI paristhiti dhana-rekhA strI, [saM] hatheLImAMnI dhanikatAnuM phaLa batAvatI dhanAdhikAra ! [saM. dhana + adhi-%] dhananI sattA paisAnI manAtI rekhA (je hatheLInA mULathI nIkaLI UbhI cAlIne hakUmata [jAnacI, "Trekara anAmikA ane tarjanI vaccenA khAMcAne maLe che. dhanAdhikArI vi. . [, .] kakSAdhyakSa, dhanAdhyakSa, kha dhana-lAlasA strI. siM thana + juo "lAlasA."] nANAMnI dhanAdhikRta vi.,. [saM. dhana + maSi-] jene dhananA vahItRSNA, saMpattinI jhaMkhanA vaTane adhikAra ApavAmAM Ave che te, dhanAdhikArI dhana-lebha ! si.] paisAno lebha, kaMjusAI dhanAdhipa, pati muM. [saM] sAdAra mANasa, dhana-pati, dhanalabhI vi. si., ] dhananuM lebI, kaMjasa, paNa, karapI "kaeNpiTAlisTa' (A bA.). (2) janmakuMDaLImAM bIjA dhana-lolupa vi. [saM.] dhananI tRSNA rAkhanAruM, dhananuM lAlacu bhavanane svAmI (graha). ( .) dhanalolupatA jI. [saM] juo "dhana-lobha." dhanAdhipatya na. [saM. dhana + mAdhavara] dhanAdhapatipaNuM, dhananA dhanavaMta (vakta) vi. [saM. dhana-vaita >prA. 0 ], tuM vi. vahIvaTanI sattA, dhananI mAlikI ['Trejharara' [. "u" svArthe ta...] ja "dhanavAna.' dhanAdhyakSa puM. [saM. dhana + adhyakSa] jao dhanAdhikArI, dhana-vAda muM[saM.] maDI-vAda dhanApahAra huM. [saM. dhana + -hAra] dhana jhuMTavI levuM e dhana-vAna vi. [sa. dhanavAna .] jao dhanavaMta." dhanApahArI vi. [saM5] dhana jhuMTavI lenAra dhana-vAMchA (vAchA) zrI. [saM.] dhana-saMpattinI kAmanA, dhanA-phanA kri.vi. [ara "phanA,' -dvirbhAva pAyamAla, khedAnadhanalAlasA [jazokha mANavAM e medAna, satyAnAza, dhanata-panota dhana-vivaibhava puM. [sa.) paiso ane vaibhava, nANAM ane dhanAraka(-kha), dhanArka naba.va. [jao dhana' + saM, a.] dhana-vyaya 5. siM] nANAM kharca. (2) uDAupaNuM AkAzamAM sUrya rAzimAM hoya teTalo samaya. (ja.) dhana-zAsana na. [saM] jao dhana-dhavaja'--luTokrasI' (bha.2.) dhanacita vi. saM. dhana + atrita] dhanathI jenuM saMmAna karadhana zeSaNa na. [3] ja e "dhana-saNa." (nA.da.) vAmAM AvyuM che tevuM dhana-samAnatA strI, (saM.] samAja-vAda, "seziyAlijhama' dhanArjana na. [saM. dhana + markanI dhana pedA karavuM e dhana-saMkrAMti (saka krAti) . [saM.1 saryanuM dhanarAzimAM dhanAthI vi. [saM. dhana + aN S] dhananI IcchA karatuM pravezavuM e. (ja.) nANAMne saMghare dhanA-vAM na., ba.va. eka prakAranAM vaDAM [(saMgIta.? dhana-saMpraha (-sagraha), dhana-saMcaya (-sabhyaya) . [] dhanAza(-sa)rI jI. [ dhanAzrI.'] jao dhanAzrI" dhana-saMpatti (sapati) sI. [saM] nANAM ane mAla-milakata dhanAzA zrI. [saM. dhana + marA] dhananI IcchA dhana-saMpanna vi. saM.] [juo "dhanavaMta." dhanAzrI sI. [saM. prathA zrI:] e nAmanI eka rAgiNa. dhana-sthAna na. [saM] e "dhana-bhavana.' (jyo.) (saMgIta.) (e "zrI" rAganI rAgiNI manAya che.) dhana-haraNa na. [sa.] nANAM jhUMTavI javAM e, dhana paDhAvI dhanAsarI e "dhanAzarI'-dhanAzrI.' levuM e dhanAM na ba.va. jao "dhaneDAM." dhana-spRhA sI. [saM.] dhananI jhaMkhanA, dhana-lAlasA dhanabaMdha (dhanAdha) vi. [saM. dhana + mar] dhananI pAchaLa AMkha dhana-hAni strI. [saM.] nANAMnI barabAdI, dhananI beTa mIMcIne lAgI paDeluM, dhana-lolupa dhana-hIna vi. [saM.] ja e "dhana-rahita." [(saMjJA) dhanika vi. [saM.] jae "dhana vaMta.' [lijhama' (sa.ma.) dhanaMjaya (dhanajaya) 5. [saM.1 pAMDuputra ajananuM eka nAma. dhanika-taMtra (tatra) na. [saM.] dhanikete samavAya, kepiTAdhanaMtara (dhanantara) vi. [saM. dhana dvArA] khUba dhanika, dhanaMtara dhanika-zAsana na. [saM.] ja e "dhanavaja'-1lukasI' dhanAkSarI muM. [saM ghanAkSarIno bhalathI dhanAkSarI] jao (da.bA.) jio dhanika-zAsana' dhanavaja." "dhanAkSarI.' piM.) [Avaro dhanika-zAhI strI. [saM. + jue "zAha' + gu. 'I' ta. pra.] dhanagama paM. [saM. dhana + mAM-ma] dhananI Avaka, nANAMne dhaniSThA na, [saM.,I.] sattAvIsa nakSatro mAMhenuM 24 muM dhanagara na. [saMdhina + mAnAra] nANAM rAkhavAnuM makAna, AkAzIya nakSatra. (khaLa.) kharI.' (2) dhanane vahIvaTa karanAra kAryAlaya ke peDhI, dhaniSThAgatAre chuM. [ + saM. vana + e 'tAre."] viSuvAMza priImaMta, dhanavaMta 30 ane uttara krAMti-aMza 66 mAM dhaniSThA nakSatrane dhanAtha vi. [saM. dhana + macI dhanathI samRddha, dhanika, eka mahatvane tAro. (khagoLa.) Jain Educ...9fmational 2010_04 Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhanI 1202 dhanI vi.,puM. [saM.puM.] jae dhana-vaMta.' dhanur--na. [saM. dhanur, samAsamAM pUrvapadamAM AvatAM svara ane cAya vyajana pUrve] dhanuja, kAmaThuM dhanura huM, siM, dhaturthAta mAMthI 'dhanura'bacAvele] jue 'dhanurvA'-- dhanurvAMta.' dhaturAkAra puM, dhaturAkRti zrI. [saM. dhanur + ma-ArI, mA otti, saMdhithI] dhanuSanA ghATa, (2) vi. dhanuSanA ghAvanuM, ardhavartulAkAra dhanurAsana na. [saM. dhanur + Asana, saMdhithI] yeAganuM e nAmanuM Asana. (yega.) [prayaMcA, paNaka dhatuAM zrI. [sa, dhanurtI + kathA, saMdhithI] dhanuSanI DhArI, dhanurdhara, dhatuoraka vi.,puM. [saM. dhanur + Sa, dhAradda, saMdhithI], dhanurdhArI vi.puM. saM. dhanas + dhArI huM., saMdhithI] hAthamAM ke khale dhanuSa rAkhyuM che tevA AdamI [bAMdhA ke baMdhana dhanurma dha (-baeNnka) puM, [sa, vanas + inva, saMdhithI] dhanuSanA dhaturmAsa puM. [sa, dhanuttu +mAta, saMdhithI] sarca AkAzamAM dhana rAzimAM hoya teTalA mahine. (nirayana paMcAgeAmAM 22 divasa meDA atAvAya che.) dhanurvAMga pu. [rsa, dhanur + thALa, saMdhithI] dhanuSane nimitte karavAmAM AvatA eka vaidika yajJa dhanurvA puM. [sa, dhanur > dhanur + gu. vA,' saMdhithI], -zveta puM.. + saM. vAtta, saMdhithI] eka jAtaneA prANahAraka vAta-rAga (lAkhaMDaneka jakhama thatAM thavAneA bhaya.) dhanurvidyA strI. [saM. dhanuv + vidyA, saMdhithI] dhanuSa vAparavAnI prAcIna vidyA (emAM badhA prakAranAM zastra vAparavAnI tAlIma apAtI.) dhanurveda puM. [saM. dhanur + vaiva, saMdhithI] dhanurvidyAne lagatA eka upaveda. (Aje prApya nathI, naSTa thayeA che. pachI enI paraMparAmAM 'samarAMgaNa sutradhAra' vagere graMthA thayA) dhanuSa na. [saM, dhanuSanak] jue 'dhanur' dhanuSa-takalI strI. [jae dhanuSa' + 'takalI,'] dhanuSAkAra [puM.] jue 'dhanurdhArI' dhanuSadhArI vi.nuM, [saM. dhanurdhArI, paraMtu dhanuSa' + saMdhAi dhanuSa-baMdha (anya) jue dhanurgaMdha dhanu pANi vi.,puM. saM. dhanas + pALa, saMdhithI] jenA hAthamAM dhanuSa che tevA (ceoddho) sAdhana dvArA calAvAtI takalI ' dhanuSya na. [saM. anus nA gu. vikAsa] juo 'dhanuSa.' dhanuSkAMta (dhanuSkANDa) na. [sa. dhanur + vAOM huM., saMdhithI] dhanuSanI khapATa dhanecchA strI. [saM.dhana + phrA] dhananI kAmanA, paisAnI jhaMkhanA dhanecchu, kavi. saM. dhana+jju, ] dhananI icchA karanAruM dhanevuM(-juM) na. [saM. dhAnya-12-> prA. dhannaEkama-] dhauM* vagere anAjamAM paDatuM saMDhavALuM melA tA raMganuM jaMtu ('maTakuM' AnAthI ja che.) dhaneta(-tta)ravi. saM. thana dvArA] dhanavAna, dhanika, paisAdAra, dhanerI sI. bhamarI [dhanaMtara dhaneruM jue 'dhanehuM.' dhaneza huM. [saM. dhana + pherA] jue 'dhana-pati.' (ra) kubera, _2010_04 (3) kuMDaLImAM lagnathI bIjA sthAnanA svAmI. (yeA.) dhanezvara puM. [x, dhana + ETM] dhanapati, kubera dhanaiSaNA strI. [saM. dhana + vaLa] jue 'dhanANI.' dhanaiSI vi. [saM.,puM.] jue 'dhanecchu.' dhanAta-paneAta kri.vi. sAva nAza, samasta kuTuMbI janAne saMdaMtara uccheda. [. kADhavuM (rU.pra.) nirvaMza karavuM] dhanetpatti zrI., dhaneAtpAdana na. [sa~, dhana + vRtti, 3ra5Ana] dhana UbhuM karavuM e dhana-prApti dhanApArjana na. [saM. dhana + 3Arjana] nANAM meLavavAM e, dhanya vi. [saM.] kRtArtha, kRtakRtya. (2) bhAgyazALI, nasIbadAra. (3) vakhANavA yAgya. (4) ke. pra. uparanA traNe artha batAvatA udAra anya-tA strI, [saM.] dhanya havApaNuM, kRtakRtya-tA, kRtArtha-tA dhanya-bhAgya naM. [saM.] sAruM nasIba, kRtAtA batAvatuM nasIba dhanyavAda puM. [saM.) dhanya' evA khela ke uddagAra dhanyA vi,zrI. [saM.] bhAgyazALI strI. (2) AyA, 'narsa' dhanyAzrI zrI.,puM. [saM.] jae dhanAzrI.' dhanvaMtari (dhanvantari) puM. [saM.] viSNunA 24 avatAremAMnA samudra-mathana samaye 14 ratnAmAM nIkaLelA avatAra (vaidyakanA pahelA AcArya tarIkemA). (saMjJA.) dhanvaMtari-jayaMtI (dhanvantari-jayantI) strI, [saM,] dhanvaMtarinA janma divasa tarIke svIkArelI AsA deinI teramI tithi, dhana-terasa, (saMjJA.) dhaDA dhanvI puM. [saM.] jue 'dhanurdhArI.' dhapavuM .kri. rivA.] dhapa pa' evA avAja karavA. dhrupakAvuM bhAve, kri. dhapakAvavuM che.,sa.kri. dhapakArA puM. [jae dhUpakavuM' + gu. 'Are' ta.pra,] dhapakavuM e dhapakAvavuM, paDAvuM jae dhapavuM'mAM. 5 5 kri.vi. [ravA.] zrRpa dha' evA avAja thAya ema dhaparI zrI. e nAmanuM eka pakSI dhapavavuM jae 'dhapavuM'mAM. dhapavuM akri. vegathI AgaLa gati karavI, AgaLa dhasavuM, dhapAvuM bhAve, kri, dhapa(-pA)vavu che., sakri dhapAdhapa (5), -pI zrI. jue 'dhape,' -Dhiva + gu. *I' ta.pra.] (lA.) dhappAthI karAtI mArAmArI pA(-pappA)-mAjI strI. [jaedhape! (peA)' + 'mAjI,'] jue padhapa.' dhapAvavuM, dhapAvuM jue dhapavuM'mAM, peA puM. [ravA.] jae pe' dhAtA huM.,ba.va. [jae 'dhApa' dvArA.] gapeADAM, kheATI vAtA dhanvaM-ppA, pI strI. [jae dhA,' -dvirbhAva + gu. 'I' ta.pra.] jue 'dhapAdhapa' [bAjI'--'dhapApa,' ppA-bAjI ii. [jae pA'+ 'bAjI,] jue pA dhappA huM. [ravA.] hathelIthI kAI ne mAravAmAM AvatA ThelA, dhapeA. [. khAvA (rU.pra.) pazcAttApa karavA. * mAravA (rU.pra.) chetaravuM. (ra) nukasAna karavuM lAgavA (rU.pra.) kheATa khamavI] [AvatA sIMdarInA gaThThA (vahANa,) dhaDA puM,bha va, ThaMDA, sApaNanuM rakSaNa karavA laTakAvavAmAM . Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 123 dhabAdhabI dhapha-luM) vi. dhaDabuM, jADuM, dhinuM -ATI' ta. pra.] dhabadhabavAne avAja, (2) (lA.) kAryane dhalI mI. [ravA.) e nAmanuM eka vAjiMtra. (2) (lA.) prabaLa vega pAMca mANaso vacce thatI carcA, paMcAta. (3) carcA kara- dhabadhabAvavuM ja "dhabadhabavuM'mAM. (2) vegathI reDavuM, nAkhavuM nArI ToLI. (4) dhama-pachADA. (5) mAthA-kaTa. [0 phUTavI, dhabadhabAvuM e "dhabadhaba'mAM. 0 khUMdavI (rU. pra.) sAthe besI nakAmI vAto karavI] dhabadhabe che. [ja "dhabadhabavuM' + gu, "e" ka. pra.] uparathI dhaluM ja dhaphaDuM." avAja sAthe paDatA pANIne paidha [buddhinuM, maMta dhajI strI, gusso, krodha, rIsa, bIja dhabala vi. [vA.] jADuM, puSTa, dhaluM, bhaluM. (2) jaDa dho . Dhagalo dhabavuM' a.phri. [ja e "dhaba,' -nA. dho.] "dhakha' avAja dhare (-ya) strI. retALa jamIna sAthe paDI javuM. (2) (lA.) taravuM. (3) devALuM kADhavuM. dhakevuM sa.ji. [2vA, "vuM' sAthe vaparAya che "dhAvuM- (4) marI javuM. ghabAvuM bhAve, kri. dhabAvavuM . sakri. dhavuM] dhoyA pachI sUkuM karavuM dhabavuM sa. kri. [ja e "dhabe,' -nA.dhA.3 "ba" avAja dhaba ki. vi. rivA.] pilI sapATI para kAMI paDavAthI thAya ema mAravuM-ThekavuM. dhabaDuM karmaNi, kri. dhabAvavuM? avAja thAya ema. (2) pilI thApaTane avAja thAya pre.sa..i ema (3) li. (lA.) taddana AMdhaLuM. [0 daIne, 0 detuMkane dhabAka kri. vi. [2vA.] "dha" evA avAjathI (rU.pra) dhaba avAjathI. aMdhAruM dhaba (rU.pra.) saMpUrNa dhabake puM. [ja "dhabAka' + gu. '' ta. pra.] "dhaba' aMdhAruM cazamAM(-me-dhaba (rU.pra.) mAtra cazmAmAMthI joI e avAja, dhabakAra zake tevuM. dhabAya namaH (rU.pra.) aMta, aTakI paDavuM e. dhabAdhaba (-bhya), -bI strI. [ o "dhaba," -dibhava + gu. (2) zanya, (3) khetA, zUnyamanasaka-tA]. I ' ta. pra.] "dhaba dhaba' evo satata avAja. (2) prabaLa dhabaka (-ntha) strI, rivA.] dhabakAra. (2) AdhAta. (3) mArAmArI (khAsa karIne hatheLInA paMjAthI) zeha khAI javI e, bha, habaka dhabAdhANI strI. jio dhabo'+ dhANI.] (lA) e dhabaka dhabaka ki.vi, rivA.] dhabakArA thAya ema nAmanI surata bAjunA eka ramata dhabakavuM a.kri. [ravA.) dhabakArA karavA, dhaDakavuM. dhabakAvuM dhabAluM na ghATa-ghaTa vinA pAdharDa, DaphAluM, dhamAluM bhAve,kri. dhabakAvavuM che,,sa.kri. dhabAvavuM, dhabAvuM-2 jue dhabavuM-2'mAM. dhabakAra, - 5. jio "dhabakavuM' + gu. "Ara'-Aro' dhabUsI strIpahoLA taLavALuM vahANa. (vahANa.) .pra.dhabakavAnI kriyA [(kAMIka vegathI) dhabe(-)46 sa.kri. [jae "dhaba," -nA. dhA.] dhabA dhabakAvavuM ja dhabakava'mAM. (2) (lA.) reDavuM, nAkhavuM lagAvavA, sakhata mAra mAravo. (2) (lA.) vadhAre dhabakuM na. [ravA.] mATInI banAvelI nAnI keDI reDavuM ke nAkhavuM. (3) chetaravuM. dha(be) karmaNi,kri. dhabake puM. jio "dhabakavuM + gu. "o' ku.pra.) e be-be)vavuM pre.sa.phri. dhabakAra. dhabe-be)DhAvavuM, dhabe(be)DAvuM jue "dhabe(bo)DavuM'mAM. dhaba8 kri.vi. [ravA.] gabharAmaNathI na bolAya evI zanya- dhaba ja "dhaba'. tAnI jema. (2) ghora aMdhArA jevI sthitimAM hoya ema lAhavuM, beDhAvavuM, dhAvuM e dhabeDavuM.' dhabake puM. [ja "dhabaDaka' + gu. 'e ta.ka.] (lA.) dhabe-dhaba(be) kri.vi. jio "dhaba,' -dvibhava.] "dhaba dhaba' UMdhuM karI nAkhavuM e, baraDo vALI nAkha e. [vaLa thAya ema uparA-uparI. (2) (la) jhaDapathI, ekadama, (rU.pra.) goTALo thA. 0 vALa (rU.pra.) goTALo karavo, utAvaLe chabaraDe vALavo] lAM na., ba.va. medathI thayelI zarIranI vRddhi dhaba dhaba8 ki.vi. [2] ja "dhaDabaDa dhaba.' dhabeluM na. juo "dhaphaDuM." (2) (lA.) mUrkha, kamaakkala dhabaka-dhAbA ji.vi. meTA jaththAmAM dhavaluM sakrijio "dha" -nA.dhA. ghabA lagAvavA. dhabavuM sa.ki. [ravA.] poce hAthe dhaba dhaba karavuM. (2) (lA) (2) kapaDAMne te samaye goLamaTeLa karatAM jaI dhekA gaLe bheravI devuM, mAthe oDhADI devuM. dhabatAvuM? karmaNi, lagAvavA. dhabavAvuM karmaNi, kri. vAvavuM che., sa.. ki. dhabaDhAvavuM che. sa.ki. dhAvAvavuM, dhovAvuM juo "dhabova'mAM. dhabaDhAvavuM, dhabatAvuM ja "dhabaDavuM'mAM. dhaba ki.vi. [ravA.1 dhaba" evA avAjathI. (2) AMkhe dhabatAvavuM, dhabadhuM ja dhAbaDavuM'mAM. na saDe ema (jemake "camAM-dhabba'). dhaba dhaba ke.vi. [o "daba,"-dvirbhAva.] pilI sapATI dhabala vi. e "dhapha." (2) (lA.) kheM, kamaakkala. upara kAMI pachaDAtAM avAja thAya ema [NaMda (-ca), zA (zA:) (rU. pra.) tana mUrkha, dhabadhabavuM a, kiM. [4e "dhaba," enA saMbaMdhe ravA, nA.dhA.] zamanaraka] dhaba dhaba' ema avAja karavo. dhabadhabAvuM bhAve,kri. dhabAdhabI strI. jio dhakhe,' -dvibhava + gu. 'I' dhabadhabAvavuM che. sa.ji. ta. pra.], dhabA-bAjI strI jio 'dho + bAjI.] dhabadhabATa puM, TI strI, [ja "dhabadhabavuM' + gu. "ATa', dhabA mAravAnI kriyA 2010_04 Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhabe 1204 dhamale dhabe . [ravA.) haLInA paMjAthI vAMsA upara mAravAmAM (lA) e nAmanI eka ramata (bALakAnI) Avato dha, (2) meTo DAgha, dhAbu dhamaNavuM sakri. [ja "dhamaNa, -nA. dhA.] dhamaNa dhamavAnuM dhama kri.vi. [ravA.] paDavAne poce avAja thAya ema. karavuM. dhamaNa calAvavI. (2) (lA) uzkeravuM. dhamaNavuM [pAMcazerI (rU. pra.) mAthAkUTanuM kAma, (2) dhamakAvavuM e] karmaNi, ji. dhamaNavavuM che,sa.kri. dhamaka kri.vi. [2vA] "dhama' evA avAjathI dhamakArA dhamaNAvavuM, dhamaNavuM ja "dhamaNamAM. sAthe. (2) strI. ra, vega, varA [khuza, seDama dhama-tala (ya) sI. [jao "dhama' dvArA.] (lA.) bhAMjaghaDa, dhamaka' (-katha) strI. [ja e "dhamakavuM.'] sugadhI korama, suvAsa, [avAja sAthe dhamaka-chamaka (dhamakatha-chamakatha) , [ravA,] zaNagAra sajIne dhama dhama daivi. [jao dhama,' kribhava.] "dhama dhama' evA batAvAte bhapake ke dabadabo. (2) vaibhavane dekhAva dhamadhamavuM a.ji. [jIe dhama dhama,' -nA, dhA.] dhama dhama' dhamaka-bhera (-2) . [ja "dhamaka'+ "bharavuM' dvArA.] evo avAja tha. (2) (lA.) kaMpavuM, dhrujavuM. (3) jhapATAbaMdha, jhaDapathI, tvarAthI, utAvaLe garamA Avo. (4) gusse thavuM. dhamadhamAvuM bhAve. ki. dhamakavuM a.kri. [ravA.] "dhama dhama' evo avAja karavo. dhamadhamAvavuM presa.kri. (2) gAjavuM. (3) dhajavuM, kaMpavuM. dhamakAvuM bhAve., kri. dhamadhamATa 5. jio dhamadhamavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] dhamacamakAvavuM che. sa.ji. siDama AvavI dhamavuM e. (2) (lA.) masAlA vagerenI khuzabe dhamakara a.ki. [ja e dhamaka' -nA.dha.] sugaMdha karavI, dhamadhamATI strI, ji e "dhamadhamavuM' + gu. 'aTI' ka. pra.] dhamakAma(-2) strI. jio "dhamakanuM + gu. "Ama-1)NI" dhamadhamavuM e. (2) ramajhaTa, ramatanI jamAvaTa, (3) mAraka. pra.] dhamakAvavuM e dhamakI ApavI e, dhamakI, kapake pachADa, dhamAla [gusso batAvI DarAvavuM ke DarAmaNI dhamadhamAvavuM juo dhamadhamavuM'mAM. (2) (lA.) ghamakAvavuM, dhamakAra, re dhuM. [ja e "dhama' + saM. [+ gu. 'A' dhamadhamAvuM ja "dhamadhamavuM'mAM. [ba jADuM ta. pra.] "dhama dhama' evo avAja. (2) (lA.) jeza, dhamaka dhama-dhUmara vi. [ja "dhama' + dhamara.] (lA, medavALuM, dhamakAvI strI, jie "dhamaka" + gu. 'AvaNuM' ku. pra.] dhama-dhokAra ji.vi. [ja e "dhama' dvArA.] jhapATAbaMdha, pUrae "dhamakAmaNI." [pake ke Dara Apavo jozamAM, pUrA vegathI dhamakAvavuM ja "dhamakavuM'mAM. (2) (lA.) dhamakI ApavI, dhama-dhoke puM. jio "dhama' + ko."] ghama' avAja sAtha dhamakAvuM ja "dhamakavuM'mAM. paDato ke mAravAmAM Avato ke ['ArTarI' dhamakI strI, jio "dhamaka" + gu. 'I' ta. pra.] (lA.) dhamani,-nI strI. [sa.] dhamaNa, (2) kaMkaNI. (3) nasa, Thapake (2) Dara, DarAmaNI. [0 ApavI (. pra.) cetavavuM] pachaTha (Da) strI., - Y. [ja e "dhama' + "pachADavuM' + gu. dhamakI-5tra . [ + saM, na.] dhamakIne kAgaLa, jase, "e" ka. pra.](lA.) utAvaLa ke bAvarApaNAthI kAma karavAnI ahiTameTama' (me. ka) dhamAla. (2) tophAna, mastI. (3) nirarthaka mahenata ke vaitaruM dhamake . [ja "dhamaka" + gu. "e" ta. pra.] gha, dhama-palAsa puM. TekaNa ApavA vaparAtuM eka sAdhana, duma-kalAsa mukkInA mAra, (2) (lA.) dharamAM pisI khAtara pAThavAnI kriyA dhamarANa na. jio "dhamaroLavuM.'] dhamaroLavuM e. (2) dhama-khalAsa 5. vahANanA sauthI nIcenA bhAgamAM rAkhelA tophAna, dhAMdhala [karanAruM. (2) kajiyAra mebha ke thaMbhane UMce upADavAno kALase, "jeka..' dhamarAchuM vi. [jIe dhamaroLavuM' + gu. 'uM" ka. pra.] dhamaroLa (vahANa.) dhamaruM na. e nAmanuM eka pAsa dhama-khalI strI. eka dezI ramata, khe-bhilu. dhamaro chuM. mAsAmAM Ugato e nAmano eka choDa dhama(-mA)-caka (-9), -DI strI. [21.] dhamAdhama karI dhamaroLa 5., (-) zrI. [ja e "dhamaroLavuM.'] dhamA-dhama mukavuM e, kAma karatAM karavAmAM AvatI doDadhAma, dhamAla. (2) karavI e. (2) mAthA-kaTa, lamaNA-jhAka. (3) zera-bakera, udhamAta, tophAna, dhAMdhala. [0 macAvavI (2.pra.) dhamAla karavo] bhAre rokakaLa. (4) mAra-pachADa dhamaNu (-zya) sI. (saM. dhamani>>, dhamaf] pavanathI le dhamaroLavuM sa.ji. [ja e dhama' + "raLavuM.'] dhamadhamATanI ane dabAvatAM khAlI thAya tevuM cAmaDAnuM sAdhana. sAthe 2gadALa, herAna-parezAna karavuM, bhAre du:kha ApavuM. (lahAranI bhaNI pAsanI, hArmoniyama vAjAnI vagere.) (2) dhamaroLavuM karmaNi, .i dhamaroLAvavuM che. sa.kri, kemerAnI evI paDI. (3) bagI moTara rikazA damaNiyuM dhamaroLAvavuM, dhamaroLavuM ja e "dhamaroLavuM'mAM. Tage vagerene e prakArane oDho. [ kheMcavI, (kheMcavI), dhamalI strI, [ja e dhamavuM' + gu. "I' strIpratyaya.) nAnA 0 calAvavI (u.pra.) nezabhera zvAsa levA, 0 cAlavI (u.pra.) bALakanuM dhIme dhIme haravuM pharavuM e jozabhera zvAsa cAla. 2 dhamavI (rU. pra.) jezathI dhamaluM na. jio dhama' + gu, "huM' ta.pra.] dhama dhama karatAM zvAsa le. (2) tenI te vAta vAraMvAra karavI] haravA-pharavAnI kriyA dhamaNa (dhamaNya-) na. jio dhamaNa' + ke DuM.] (lA.) dhamaluM (-LuM) vi. [saM. dhUma nA vikAsamAM.] dhumADAnA raMganuM gohilavADamAM ramAtI eka ramata, bamacI-ka DuM (2) badAmI raMganuM, rejha dhamaNa-geTalo (dhamarA) . jio dhamaNa' + geTalo.'] dhamale pR. jio "dhamatuM.] rekaTa, kaDhApo, rahAreDa. 2010_04 Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhamalo 1205 dhara-kadhara [ (rU. pra) bhAre rahAreTa ane kaTa karavI] dhamAla DhI. jio dhama' dvArA) ja "dhamacakaDa." dhamalo -La) chuM. jeo "dhAmalo.' (2) bhUrA raMgane baLada dhamAla? strI. UMTanI eka khAsa prakAranI cAla dhamala-geTe 5. jio dhama " + "geATe.'] (lA.) e dhamAla-geTo ja e "dhamale-geTe. nAmanI eka ramata, dhamAla-geTa dhamAla-bAja vi. [+ phA. pratyaya] dhamAla karanAra, dhamAliyuM. dhamavuM sa.phri. [saM. mA-dhama, ta sama] dhamaNathI havA [ patrakAratva (rU.pra.) "yalo jarnAlijhama' (vi.ka)] ApavI. (2) (lA.) samajhAvI paTAvI sAmA pAsethI kAMI dhamAla-bAjI TakI. [+pha.] dhamAla karavApaNuM meLavavuM. (3) a.kra. doDI javuM, utAvaLathI dehavuM. dhamAvuM dhamAliyuM vi. [ja "dhamAla" + gu. iyuM ta...] ja e karmaNi, bhAve, ji. dhamAvavuM che, sa. ke. dhamAla-bAja.' dhamasa . bAjarAnI e nAmanI eka jAta dhamAluM ne, ghATa-ghuTa vinAnuM pAghaDuM, DaphAluM, dhabAluM dhamasANa na. jio "dhama" dvArA.] dhAMdhala, dhamAla, tephAna, dhamAla puM. [e "dhamAla' + gu. "o' svArthe ta.ka.] dhamAla. ghamasANa. (2) zera-bakora, ghoMghATa. (2) yuddha, laTAI (2) kAmakAja, pravRtti dhamaLiyuM vi. jio dhamaLuM' + gu. thayuM' ta. pra] bharA dhamAvavuM, dhamAluM juo "dhamavuM'mAM. raMganuM. (2) badAmI raMganuM. (3) (lA.) puSTa, majabUta dhamAsaNa na. jio "dhama' dvArA.] jue "dhamasANa." dhamaLa e "dhamavuM.' dhamAse puM. [de. prA. dhamAsa-] e nAmane eka choDa, dhamaLe ja "dhamale. khaDasaliye dhamAka puM. [ja "dhama' dvAra.] dhamadhamATa. (2) dhagadhagATa dhamela vi. jio dhamavuM' + gu. "ela' bI.bhU] dhagIne dhamAka (-kaya) strI. [jue "ghama' dvArA. eka prakAranI topa lAla thaI gayeluM. (2) (lA) gusse thayeluM dhamAkA-baMdha (-ba-1) kra.1.[ja "dhamAke' + phA. "banda'] dhameluM na. jio "dhamavuM' + gu. "evuM' bI.bhUka] (lA.) jhaDapathI, utAvaLe, jhapATAbaMdha sAMdhA vinAnuM tagAruM, AkhuM bAkaDiyuM. (2) lekhaMDanI Dela dhamAke puM. [ja "dhamAka' + gu. 'A' ta...] ullAsane dhama puM. [ja e "dhamavuM' + gu. "e" ku.pra.] senIkAma viga, dhamAla. (2) vegavaMta gati. (3) dhamAcakaDI. (4) vakhate dIvo ke agnine sateja rAkhavAnI kuMkaNI AnaMda, lahera dhamehavuM sa kri. [ie "dhama dvArA.] jerapUrvaka pheravavuM. dhamAcaka (Dagha), DI o "dhama-cakaDa,DI. (2) dhamaroLavuM. dhorAvuM karmaNi,ji. dhamedAvavuM presa ki. dhamA puM. jio dhama' dvArA.) ramajhaTa, dhamAla. [-cA dhamoTAvavuM, dhameTAvuM ja dhamaDavuMmAM. mAravA (rU.pra.) ramajhaTa karavI dhame . e nAmanuM navasArI tarapha thatuM eka imAratI dhamAhA-dherI muM. [uttarapada juo gherI..] eka jAtane baLada lAkaDuM [DAya ema dhamAdhama (mya), mI jI. [ja "dhama, -dvirbhAva + gu. "I' dhamadhama ke vi. jio "dhama,'-dvirbhAva.] sAmasAmuM athata.ma.] jao dhamacakaDa.' [ karavI, 0 macAvavI (rU.pra.) dharma-maMgaLa (maLa) na. [ja "dhama + "maMgaLa.] (lA.) dhamacakaDa karavI. 0 macavI (rU.pra.) dhama-cakara thavI) bIjAnA kharce Ada karavo e, tAgaDadhinnA karavAM e dhamApUrI, dhamApaLI -poLI) strI, jio "dhama + "pUrI- dhora (2) sI. meTA kAnavALI gAyanI jAta "paLI.'] (lA.) mAra mAra e dhamAM-caka, DI ja dhamAcakaDa, DI ' dhamAra chuM. brija.] e nAmane sAta ke cauda mAtrAno eka dhamma ghamI-mI) e dhama-dhamI'. [mukAmukkI tAla. (saMgIta). (2) zrI. e tAlamAM gavAtuM vadhu kaDIovALuM dhammA-mukI strI. [2vA. + ja e "mukI."| dhamAdhama ane kIrtana. (puSTi.) (vasaMtanA divasomAM khAsa gavAya che) dhammila(991) puM [saM.] gaMthale aMDe (cAka phala vagerevALo) dhamAra-pAka . jio "dhamAravuM + saM.] (lA.) vaDe vagere para vi. [sa, zabdonA uttarapadamAM "dharanAra'nA arthamAM.] pazuone nadIe ke taLAvamAM laI navaDAvavuM e. (2) sapta dhAraka, dharanAra ("gaNadhara' gaja-dhara' vagere) bhAra. (3) kacaro dhara strI. [saM. dhurAM-dhoMsarI.'] ghesarI. (2) baLada ghesarI dhamAra sa.ki. ghoDo vagere pazune nadI ke taLAvamAM laI uThAvato thAya tyArathI gaNAno samaya. (3) (lA.) AraMbha, jaI navaDAvavuM. (2) (lA.) sakhata mAra mAra. dhArAvuM zarUAta. [0 karavuM, nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) baLadene karmaNi, kri. dhArAvavuM che. sakri. joDavA. 0dharavI (rU. pra) kuTuMbane bojo uThAvavA. (2) dhamArAvavuM, dhamAravuM ja "dhamAravuM'mAM. kAma pitA upara laI levuM. 0 tANavI (rU.pra.) AgevAnI dhAriyuM vi. [jae dhamAra'+ gu. "chayuM." ka..] (lA.) levI. 0thI (rU.pra.) mULathI, pAyAmAMthI] tophAna macAvanAruM, utpAtiyuM. (2) kalA-bAja dhara-2) strI. jio dharavuM.'] (lA.) satiSa, vRti. dhamAriyA vi.paM. jio "dhamAra' + gu. "iyuM? ta.ka.] [0 AvavI (rU.pra.) saMteSa tha]. dhamAra ga.nAra gAyaka. (puSTi.) dhareka e "dhaka." (2) vi. dhaDakatuM. pUjatuM dhamAriyevivuM. jio "dhamAriyuM.'] (lA.) AgamAM gharekaTa vi. nIrogI (2) majabUta, TakAu kadI paDhanAra mANasa ke sAdhu ['dhamAriyuM.' dhara-kadhara vi jio "dhara" dvArA.] (lA.) sarakhI jeDInuM amArI vi. jio dhamAravuM' + gu. "I' ku.pra.] jao sarakhI kakSAnuM, bemAMthI koNa vadhu ke ochI zaktinuM 2010_04 Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharakalI 1206 na kahI zakAya tevuM dharakalI jue 'dhaDakalI'-'dhaDUkI.' dharakavuM e barakaluM.' dharavuM. A kri. dADavuM. (ra) ja 'dhaDUkavuM.' dharakAvuM bhAve, kri. dharakAvavuM che,,sa.kri. dharakAvavuM, dharakAvuM e 'dharakavuM'mAM, dharakeha ta., ba.va. kaDAM. (vahANa.) dhara-khama vi. [jue dharaOM'+khamanuM,"] dhAMsarI upADI zake tevuM. (ra) (lA.) sadhdhara, saMgIna, 'soliDa,' (3) pAraM gata, pravINa. niSNAta, (4) bhanya gaMbhIra [ke.,sa,kri dharakhavuM ja 'dhaDakavuM.' dharakhAvuM.' bhAve, dharakhAvavuM, dharakhAvuM ja 'dharakhavuM'mAM. dharagaravuM a,kri. jAmIna thavuM, mAMdhedharI ke javAbadArI uThAvavI, kheALAdharI ApavI. dharagaravuM bhAve,kri dharagarAvavuM che,sakri dharakhAvavuM, dharagarAvavuM, dharagarAvuM ja dharagaravuM'mAM. dhara-zuM vi. kadAvara, UMcA kADhAvALuM, kAThAnuM dhara-ghaDI strI. [ju e dhara?' + ghaDI.'] AraMbhanI paLa, taddana AraMbhanA samaya dharacakAvavuM jae cakAvuM'mAM, dharacakAvuM a.kri. [jue 'dharacA,'-tA.dhA.] eka bAja maraDAI rahevuM. (ra) ADuM-avaLuM thaI javuM, dharacakAvavuM me.,sa.kri. dharA puM. [ravA.] jue dhrAsako,' dhara-cAtA huM.,ba.va. khATI vAtA, gappAM [gaDha dhara-gheDa (dharaya-cheDaya) strI. [jue 'dharavuM' + 'cheDavuM.'] khAMdhadharajavuM jae 'dhareluM.' dharajavuM akri. [jue 'dhrujavuM.'] dhrujavuM, kaMpavuM. (2) (lA.) DaravuM, bIjuM, dharAvuM bhAve.,kri. dharAvavuM ke.,sa.kri. dhara-jAtI strI. [sa, dharTM + 'jAvuM + gu. 'tuM' varte.kR. + I ' strIpratyaya; sau.] jamIna jatI karavI e dharaLavavuM, dharAyuM jue dharajavuM'mAM. dharaNuM na. [saM.] dharavuM-dhAravuM e, UMcakI levuM e, (2) vahANanuM taLiyuM. (vahANa,) dharaNu ` (-Nya) zrI. [saM. dhaLI] dharaNI, dharA, bhUmi, jamIna dharaNA strI. [saM. dhULa na. leNadAra devAdArane tyAM jaI rakama meLavavA karAtuM trAguM. (2) peAtAnI mAgaNI na saMtAyAtAM jenI pAse mAgaNI karI hAya tene gherA ghAlavA e, (3) laMba-goLa kaDIovALI hAthane bAMdhavAnI sAMkaLa dharakhaDavuM dhara-tala vi. [jue dharavuM' dvArA.]dhAraNa karavA zaktimAna dharatI strI, saM. paritriA > piittamA] jae 'dharaNi(ra).' e eka artha sAmAnya chatAM samAsemAM 'pRthvI'nA artha paNa : 'dharatI-kaMpa' 'dharatI-maMDana' vagere [-nA cheDe (3.pra.) AvI gayelI hada ke maryAdA] dharaNi(-NI) zrI. [saM.] dharA, pRthvo, bhUmi. (ra) pRthvInI sapATI, dharatI, jamIna dharaNa(-zI)-tala(-La) na. [saM] pRthvInI sapATI dharaNi(-NI)-dhara puM [saM.] paryaMta, pahADa. (2) paurANika mAnyatA pramANe zeSa-nAga. (3) Izvara, paramezvara, paramAtmA dharaNi(-NI)-pati vuM. [saM.] 2oaa. (2) kheDUta [jevuM dharaNIya vi. [saM.] dhAraNa karI levA jevuM,Adhara ApavA dharaNIza huM. [saM, paLi(.LI) + phrA] jae dharaNi-pati.' dharaNuMna. [saM, dhaLA-> prA. dharma-] (lA) jaA 'dharaNA ' _2010_04 dharatI-kaMpa(-kampa) puM. [+ saM.] dharatInA peTALamAMnI dhrujArI, bha-kaMpa, 'artha-ka veika' dharatI-khAtuM na. [jue 'khAtuM,'] gAmaDAMmAM gAma sAmAnyane| kATavAla paTela vagere pAse rahetA hisAba, ceArA-khAtuM dharatIDhaMka (kuM) vi. [+ jae 'DhaMkAvuM.'] dharatI nIce DhaMkAI gayeluM-maraNa pAmeluM dharatI-caMdrana (-maDana) puM. [+ sa.] pRthvInA bhraSaNa-pa dharatI-mAtA strI. [+ saM] mAtArUpI pRthvI, pRthvI-mAtA dhara-dahADA (-dA:De) puM. jue dharara' + 'dahADA."] AraMbhanA divasa. (ra) mULamAM jevI sthiti hatI tevI ja cAlu rahelI sthitine samaya dhara-dhamakaryuM akri. [ravA.] ekadama doDI javuM, dharadhamakAvuM bhAve.,kri. dhara-dhamakAvavuM che.,sa. kri dhadhamakAvavuM, dharadhamakAvuM jae dharadhamakavuM'mAM dhara-dhAmaNu (-Nya) strI. dakSiNa gujarAtanA atAvaLA brAhma NAmAM paraNelI kanyAne vaLAvatAM apAtI vastue dhara-pa48 (Daya) strI. jio 'dharanuM' + pakaDavuM,' baMne samAnArthInI dvirukti.] kAyadAnI dRSTie gunA thatA hoya evA kAraNe peAlIsa taraphathI pakaDI levAmAM Ave e kriyA, giraphatArI, eresTa' dharapaMca (-cca) strI, kheATI dhAstI. (2) khATA dekhAva. (3) khAlI dhAmadhUma. (4) laDAIbhera kAma karavA vega karatrA e. (5) darpa, gava dharapata (tya) strI. [jue dharapaNuM' dvArA,] dhIraja, samrI. (2) hiMmata. (3) AzvAsana, dilAse, (4) vizvAsa, [. rAkhavI (rU.pra.) dhIraja jALavavI. 0 vaLavI (rU.pra.) vizvAsa thavA] dhara-parathama kri.vi. [jue dhara?' + saM. prathama, arja. taduMbhava] sauthI AraMbhamAM, taddana zarUAtamAM dharapa(6)vuM Arki, dhIraja rAkhI rahevuM, aDaga rahevuM. (ra) nizciMta rahevuM. (3) saMteSa pAmave!, (4) gamyuM. dharapA(-kA)vuM bhAve,kri, dharapA(-phA)vavuM che.,sardi dharapa(i-phA)vavuM, dharapA(-kA)vuM jue 'dharapa(-ku)nuM'mAM. dharapha puM. jue dharako,' ta. pra.] dharaphaDI strI. [jue 'dhara' + gu 'huM' svArthe + 'I ' zrIpratyaya.] dhamAla, deoDadhAma. (ra) dhAMdhala, kAna dharAyuM jue 'dharapavuMmAM. dharaphAvuM bhAve,kri dharaphAvavuM ke.,sakri dharaphALavuM, dharAvuM jae dharapa(kuM)yuM'mAM, dharA puM. [jue para' + gu, 'e' svArthe ta. pra.] e nAmanuM eka ghAsa, dharapha dharabaDhavuM sakri, [ravA.] dhAMdhala karavI, teAphAna karavuM. gharabaDhAvuM karmaNi.,kri. dharakhaDhAvavuM ke.,sari. Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharabaDhAvavuM 1207 dharAra-munIma dharabaDhAvavuM, dharabaDhAvuM ja "dharabavuMmAM. [kAne dharavuM (rU. pra.) sAMbhaLI dhyAnamAM levuM. thAna dharavuM dharabariyuM vi. jio dharabaDavuM' + gu. "iyuM' ku.pra.) dharabaDa (rU. 4) ciMtana karavuM. naivedya ke sAmagrI dharavAM(rU. pra.) dharabaDa karanAruM, dhAMdhala karanAruM, dhAMdhaliyuM samakSa bhega ke AremavA padArtha mUkavA. bega dhare dharabaNiyuM na. e "dharabavuM' + gu. "aNa" ku.pra. + "yuM' (rU. pra.) AregAvavA sAmagrI mUkavo. mAthuM nIce dharavuM ta.pra.) dharabavAnuM sAdhana (rU.pra) tAbedArI svIkAravI. meM dharavuM (-) pANI ke dharabavuM sa.ji. [ravA.] vAMsa vaLI vagere jamInamAM beThelA padAtha levA me khulluM karI rAkhavuM. hAtha dharavuM(hAzya-)(rU.pra.) khADAmAM mUkI enI AsapAsa mATI dhuLa kAMkarA ke paththara- kAma svIkAravuM. hAtha dhara (rU.pra.) koI ApatAM levA raDAMnA TukaDA nAkhI kezanA maMdarathI dabAvI pakaDa majabUta hAtha lAMbo rAkha. (2) bhIkha mAgavI, yAcanA karavI. karavI. dharabavuM bhAve, kri. dharabAvaluM pre, sa.ki. (3) sahAyaka banavuM. dharyuM rahevuM (:vuM) (rU. pra.) kAma dhara-baMda (-bada) dhAro, niyama, kAnuna vilaMbe paha, khoLebhe paDavuM] dharAvuM karmaNi, DhiM. dharabAvavuM, dharabAvuM ja o dharaba'mAM. dharAvavuM che, sa. ki. dharabI zrI rakhAta strI gharasavuM sa. kri siMdhU-varSa -a. tabhavaDe humalo karI dhara(-rA-baLa na. jio dharavuM' + baLavuM.'] (lA.) pralaya. sapaDAvavuM. (2) dabAvavuM. (3) toDI pADyuM. (4) apamAnita (2) sAva UMdhuM mAravuM e. (A "pApa" che.) [0 ghAlavuM karavuM dharasAvuM karmaNi, ji. dharasAvavuM che., sa. ki. (2. pra.) meTo anartha kare. (2) vaNasAhavuM. 0 javuM dharasavuM a, kri. sarI paDavuM. (2) karI javuM. dharasAvuM? (3 pra.) satyAnAza pAmavo] bhAve., ji. dharasAvavuM? pre., sa. ki. dharama puM. [saM. dharma, arvA. tadabhava dharma, (2) dharmAdo. gharasAvavuM, gharasAvuM-2 ja dharasavuM "mAM. [ghaDI (rU. pra.) bahu vATe thatI hoya tevI gudA. dhara-soDuM vi. luccuM, prapaMcI, ThagAruM 0 dAMDiye (rU. pra.) tUTelI dera sAthe AkAzamAM uDato parasevuM sa. kri, bhANAMmAM mUkavuM, pIrasavuM. dharaseTaluM jato pataMga. 9 DhAMkaNI, 0 DhebalI (.pra) nI gurthe driya. karmaNi, kri. dharaseDhAvavuM che., sa. kra. 9 thI kahevuM kevuM) (rU.pra.) prAmANika rIte kahevuM. 0 dhakko dharAvavuM, dharaserAvuM e dharasevuM"mAM. (rU. pra.) phogaTa phere. 0nI gAya (rU.pra.) zaraNe AveluM dharA strI. [saM.) dharaNI, pRthvI, bhUmi 0nI gAyanA dAMta na jovAya (rU. pra.) dAna maLe emAM dharakha sI. siM drAkSA] ja e "drAkSa.' aruci na batAvAya. ne dA (rU. pra.) maphatanI veTha. dharA-jana na., ba. va. [saM.] pRthvI uparanAM loka 05Are (2. pra.) paraNatI veLA kanyAne apAto senAne dharANI strI. jio "dharAvuM' + gu. "ANI ku. pra.] hAtha pAre. 0 pharI vaLaze (u. pra.) sadavartanano badale maLavo paganuM TharI javuM ke jakaDAI javuM e. (2) zALanuM eka lAkaDuM dharama-kAMTe kuM. [+ e "kAMTe".] jhaverAta senuM cAMdI dharAtala(La) na. [4.] pRthvInI uparanI sapATI vagerenuM bahu ja jaja mahenatANuM laI vajana karI ApavAnuM dharAdhara . [saM] ja e dharaNIdhara.' dharmAdA-trAjavuM. (2) (lA) enuM sthAna dharAdharI kri. vi. cakkasa, nakkI, (2) kharekhara. (3) dharAra. dharama-zALA strI. [+ saM. rAjA] jae dharma-zAlA,-LA." (4) sAtha, sudhdhAMta dharama vi. jio "dharama' + gu. 'Au' ta. pra.) dharmAdAnuM dharA-dhAma na., ba. va. [saM.] (lA.) duniyA, (2) saMsAra dharamANe vi. [+gu. ALuM ta. pra.) dharmavALuM, gharma pALanA dharA-dhUja (45)vI. siM. + jue "dhaja.'] ja "dharatIkaMpa." dhara-maLa na ja "dhara' + "mULa'.] taddana pAyo, cheka dharApha -katha) strI. e nAmanI eka vanaspati zarUAta dharAba na. eka prakAranuM vahANa dhara1 . jio "dharAvuM.'] khAtAM thatI tRta, dhruva dharA-baLa -La) kri. vi. si. + ja baLavuM.'] (lA) dharava8 . ghaNe saMtoSa satyAnAza vaLI jAya ema. [0ghAlavuM (rU.pra.) pAyamAla karI dharavavuM e dharAvuM mAM. [vipulatA, chata nAkhavuM. 0 javuM (rU.pra.) bhAre gajaba the, nAza thavo. (2) dharANa na. [ja e "dharava' dvArA ] (lA.) khaba hevApaNuM nirvaza tho] dhara-rA)vAvavuM, dhara(rA)vAvuM jue "dhAra 13mAM, dharAmaNI zrI. vapadI varganuM eka prANu dharavA-meMTa, Tha kri. vi. jio "dharAvuM." dvArA.] dharavA. dharAra-La) 5. [saM. ghaCT dvArA ghesarI bAjane vAhanane dharava, paTapUraNa bhAga vadhu nIce ja e ('ulALathI UlaTuM). (2) AgedharavuM sakri. [. ghara tatsama] dhAraNa karavuM, paheravuM. (2) sAhavuM, pakaDavuM, jhAlavuM. (3) adhara AvatuM pakaDI dharAra kri.vi. ApakhudIthI, sAmAnI paravA karyA sivAya levuM, jhIlavuM. (4) sthApita svarUpe mUkavuM. (5) (sAmAnA dharAra ghaNI muM. e dharAra' + "dhaNI."] ApakhudIthI caraNamAM ke samakSa kaI padArtha sAmagrI vagere makavAM. banelo mAlika, pArakI cIja pitAnI karI beThelo mANasa (6) ThAkorajInA aMga upara vAdhA vastra AbhUSaNa vagere dharAra-paTela ! [o dharAra' + paTela.'] pitAnI meLe sAvavAM. (7) kAMI levA zarIranuM kaI aMga ke vAsaNa thaI beThelo AgevAna. (2) (lA) doDha-DAdho mANasa AgaLa rAkhavuM (8) saMga mATe anukuLa thaI rahevuM. dharAra-munIma kuM. [juo dharAra' + "munIma '] zeThanI 2010_04 Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharAvI 1208 dharma-kAma paravAnagI vagara zeThano vahIvaTa karavAne daMbha karanAra kAryakara marelAMnA zrAddha nimitte vrata karavAno divasa), 0 meLavAvavI dharArI jio dharAra' + gu. "I' ta.pra.] ApakhudI. (rU.pra.) sArI cIja kupAtrane soMpavI] (2) (lA.) anAmata dhare 5. [saM. dRDha> "daha' dvArA] nadI taLAva vageredharAvavuM, dharAvuM jue "dharamAM. mAMne UMDe khADe, dhUne, che. [0mAM nA-nAMkhavuM (rU.pra) dharAvuM akri. dharava thavo, tRpti thavI (rU.pra.) nAza karavo, -rAmAM paTavuM (rUma) naSTa thavuM. (2) dharAzaya vi. saM.), dharAzAyI vi. [saM. muM.] pRthvI upara nukasAnamAM UtaravuM] sUI rahenAra. (2) (lA) maraNa pAmeluM. (3) khaMDita thayeluM dhare . jio "dharI.'] maTI dharI dharAsAra ki.vi. juo "dharAra.' dhara' chuM. [dharava.] jue "dharava." ("dhara(2)." dharA o "prAsake." dhare-AThama-mya) sakI. [o "dharo' + "AThama.'] jue dharALa jao dharAra. dharAha jue "broDa." dharAdharAM strI. khuzAmata dharota (29) strI. jio "dharavuM' dvArA.) thApaNa, anAmata dharAdharAM kiM. dhaMvAMva dhareluM na. jAranA vRkSanuM phaLa, pIlu dharitrI strI, siM] pRthvI, dharA, dharaNI, bhUmi dharma chuM. [sa.] guNa-lakSaNa, khAsiyata, kaveliTI," proparTI' dharI chI. [saM. dhura dharInI beu bAjunA DhAmAM khosA (ma.na) (2) kartavya, pharaja, (3) yegyatA-ayogyatAne khIlo.1 lA.5 jenA cheDAo upara paDa goThavAI karatAM vicA2, aihika nIti-vicAra. (4) naitika jIvana, sadAcaraNa, rahe che te lokhaMne dAMDa, AMsa, vAhananI lI. (2) (5) cAra puruSArthomAM pahelo puruSArtha-bahAranI ane jene pharate paiDAnI nA goThavAI paiDuM pharatuM rahe che te geLA- aMdaranI zuddhi. (6) niHzreyasa prApta karavAnI prakriyA, kAra saLiye, "eksala." (3) 5thvI vagere pharatA padArthonAM iMdriyene pUrNa rIte kAbumAM rAkhI Atmadarzana tarapha gati. be dhruva biMduone sAMdhatI aMdaranI madhyavartI rekhA. (bhagoLa.). | (7) dunyavI bhrAmaka AkarSaNamAMthI citta-vRttione kheMcI (4) vahANane paThane pAchalo bhAga. (vahANa.) mAnava tarIke uttama rIte jIvavAne prakAra. (8) jagatanA dharInuM na. jio "dharI" dvArA.] paMDAnI dharI uDAne ghasI sarva cetana padArtho tarapha samAna bhAvanI daSTi ane vartAva na nAkhe e mATe baMne bAja ghasAta khaMDane re dayA-dharma. (9) paMtha, saMpradAya, (10) te te paMtha ke saMpradAyanI dharuM chuM. [saM. dhrua] paurANika vaMzAvalI pramANe rAjA prakriyA. (11) dAna puNya vagere, dharmAde. (12) paurANika uttAnapAdane kumAra-dhruva. (saMjJA.) mAnyatA pramANe pApa- pune nirNaya lAvI ApanAra eka dharuM.1, na. (e.va.) ukheDIne ropavA mATe karelA deva-yamarAjA. (saMjJA.) (13) pAMca pAMDemAMnA moTA bhAI repA. [0 karavA, -6 (rU.pra.) ropA karavA bI vAvavAM (ke yudhiSThira. (saMjJA). [0 karo (rU. pra.) puNyadAna karavAM, je UgatAM ukheDI bIje ropI zakAya.) dharmAdo kare. 0 calAva (ra.a.) no saMpradAya prasadharuvADiyuM na., dha vADI zrI. [e rAvavo. 8nI gAya (rU.pra.) dAnamAM ApelI gAya. (2) gu. "yuM' ta.pra.] dharu karavA mATenuM khetara dIkarI. (3) bApaDuM bicAruM mANasa. ne kAMTe (rU.pra.) dhareka (-katha) strI, lIMboLInI chAla pramANarUpa trAjavAMnuM sthAna. 0 pALa, 0 sA(-sAMcava dhareluM a. kri. [2vA.] jorathI daDo paDavo, jozathI (u.pra.) potAnA dharma-saMpradAyanI rIta-rasama pramANe jIvavuM. (pANInI) jADI dhAra paDavI. dhAvuM bhAve. kri. dharAvavuM 0 bagATa (.a.) pApakarma karavAM. 0mAM AvavuM (rU.pra.) presa ki. strIne pahele Rtusava zarU tha] [TavAnI pharaja dhareDAvavuM, dhareDA ja "dhareDavuM'mAM. dharma-saNa na. [sa, saMdhi vinA] kartavya-buddhithI karI dhare chuM. [ja e "dhareDavuM + gu. " ka.ka.] jao "dadeDa. dharma-adArya na. [saM., saMdhi vina] ekabIjAnA dharma-saMpradharaNavuM ja "dhaNeNavuM.' dhareNukuM bhAve. phi. dhaNAvavuM dAya taraphanI udAra vRtti, sevedhamenA samavayanI buddhi presa.ki. dharma-kathA strI. [saM.] dharmasaMpradAya vagerenI paraMparA ane dhareNAvavuM, dhareNuvuM jue. dhareNavuM mAM. emAM thayelAM uttama janonAM carita kahevAM e, dhArmika vAto dharela-kya) 4. [o dharavuM' + gu. ela' (= elI) dharmakathI vi. [...] dharmakathA kahenAra bI.bha.pha.] (lA.) khAte strI dharma-karaNI strI. [ juo "karaNa.'] dhArmika kriyA. (2) dharela*-laya) zrI. sutAranI vIMdhAM pADavAnI sAraDI dAnapuNyanAM kAma dhareluM na. jio "dharI' dvArA.] dharI sAthe pAnI nA na dharma-kartavya na. [saM.] kartavya-buddhithI banAvavAnI pharaja ghasAya e mATe nAmAM nAkhavAmAM Avate naLAne TukaDe dharma-karma na. [saM.) dharmane layamAM rAkhI karavAmAM AvatuM dhareka (dharendra) puM. [saM.] keI paNa meTe pahADa, dharaNIdhara. te te karma, dharma-zAstramAM batAvyA pramANe karavAnuM che te (2) pazvIne svAmI-himAlaya kArya, dhArmika karma, dhArmika kriyA dharo' . [sa TUrva dvArA] dhokaDa nAmanuM pavitra ghAsa, dhro, dharma-95ne strI. si.] dharma vizenI mAnyatA 6. [ karavI (rU.pra) marelAM pAchaLa bhAdaravA sudi dharma-kAma vi. siM] gharmanI icchA rAkhanAra, dhArmika pavitra AThamanuM vrata karavuM. (daSTamI, bhAdaravA suda AThama, vRttiovALuM DI' 2010_04 Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma-kAya 1209 dharma-dvAra 39 dharma-kAya . (saM.) AdhyAtmiktAthI pUrNa svarUpa, adhyAtma- dharma-Tyuta vi. saM. e dharmabhraSTa." vRttivALo deha. (2) dharma-sthAna, carca (A.bA) dharma-smRti strI. (saM. e dharmabhraSTa tA.' dharma-kAra che. [saM.1 dharma-zAstranI racanA karanAra te te kaSi dharma-jaya vi. [saM] samajhayA vinA dharmanAM bAdhA lakSaNene ke dharmazAstrI [aMgenI bAbatenI vyavasthA vaLagI rahenAra, dhamadha dharma-kAraNa na. (saM. (lA.) samAja-vyavasthAmAM dharmane dharmajAtA zrI. [saM.] dharmajaDa hovApaNuM, dharmA dha-tA dharmakArI vi. [saM5] dharmanuM AcaraNa karanAra dharmagajanita vi. siM] dharmamAMthI vikasI AveluM dharma-kArya na. [4] ja e "dharma-karma'-mizana." dharma janya vi. saM.] dharmane laI utpanna thAya tevuM dharma-kAya na. siM] jemAM dharmanuM nirUpaNa pradhAnatAthI thayuM dharma-jAgaraNa na, siM.] dhArmika kriyA karavA mATe karavAmAM hoya tevuM kAvya. (u.ta. "gItA.) Avate ujAgare dhama-kula(La) na, [.] (vAminArAyaNa saMpradAyanA sthApaka dharmo-jAgRti strI, siM] dharmanA viSayamAM rahelI sajAgatA zrIsahajAnaMda svAmInA pitAnuM nAma dharma' hatuM tethI) zrI dharmajijJAsA strI. [saM.] dharmanuM svarUpa jANavAnI IcchA sahajAnaMda svAmInuM kuTuMba dharma-jijJAsu vi. siM.] dharmanI jijJAsA rAkhanAruM dharma-kRtya na., dharmakiyA strI. [saM.1 ja e "dharma-karma" dhama-jIvana na. siM] dharmanI praNAlIone custapaNe anudhama kSetra na. [4] jyAM dhArmika kAryo ja thatAM hoya tevI sarIne jIvavAnI kriyA [jIvanAra, mizanarI' bhUmi, puNya-kSetra, puNya-bhUmi dharma-jIvI vi. siM, muM.] kevaLa dharmanA prasAra mATe jIvana dharmakhatuM na. [+ juo "khAtuM.'] ja "dharmAdA-khAtuM.' dhamaNa vi. [] dharmanA siddhAMto temaja prakriyAonuM dharmagata vi. saM.] dharmane vize raheluM, lakSaNa-gata jJAna dharAvanAra, kartavya-akartavyane jene pUro khyAla dharma-gAmI vi. saM. puM.] dharmane raste cAlanAruM, dharmaniSTha che tevuM dhama-guru chuM. [saM.] dharmane sAcA svarUpane bodha ApanAra dharma-jJAna na. si.] dharmanA siddhati ane praNAlikAonI mahApuruSa, dharmanI dIkSA ApanAra puruSa, AcArya dharmajhanUna na. [+juo 'jhanUna.] pitAnA dharma-saMpradAya dhama-getA chuM. [saM. dharmastha novA, gu. samAsa] dharmanuM taraphanI kAtila Asakti, prabaLa dharmAMdhatA rakSaNa karanAra puruSa [kathA-vArtA dharmajhanUnI vi. [+gu. I' ta. pra.) dharmajhanUna rAkhanAra, dharma-gejhi, chI strI. saM.1 dharma vizenI vAtacIta, dhArmika ati dhamadha dharmagraMtha (-graMtha) puM. [saM] dharma saMbaMdhI thoDI ke jhAjhI dhamaMDa vi. [4] dharmamAM ramyu-pacyuM rahenAruM, dharmaniSa vigate samajhAvanAruM pustaka, patri pustaka dharma-Thaga kuM. [+ jao phaga.'] dharma pALavAne DeLa karI dharma-ghelachA (ghelA) zrI. [+juo "ghelachA.'] samajhathA dhArmika jamAne chetaranAra [pALavAne DeLa karavo e vinA dharmanI pAchaLa bharavAmAM AvatI AMdhaLI doTa, dhama-TaeNga (Dhaga) 5. [+jao DhAMga.'] upara uparathI dharma dhamadha-tA dhimadha dhama-DhoMgI (-gI) vi. [+ ja DhAMgI.'] dharma pALavA dharma-gheluM (-gheluM) vi. [+jao gheluM.'] dharma-belachA dharAvanAruM, DoLa karanAra, vaMcaka dharmaghoSaNA strI. [saM.] dharmane pavitra siddhAMtonI jAherAta dharma-taTastha vi. [] dharmanirapekSa, sekayulara' dharma-dhana vi. siM.] dharma ane dharmanA siddhAMtano nAza dharma-tattava na. si.) dharmamAM raheluM rahasya karanAra dharmatanava-jJa vi. [saM] dharmanA rahasyanuM jJAna dharAvanAra dharmacaka na. siM.) dhArmika pravartana karanAra maMDaLa ke saMsthA dharma-taMtra (tatra) na. [3] sAmAjika nItinA pAlanapUrvaka dharmacakra-pravartana na. siM] pavitra dhArmika siddhAMtano karavAmAM calAvAtI vyavasthAne kArobAra Avato phelAve, dharma-prasAra, dharmapracAra dharma tyAga kuM. 4] pitAnA dharmane choDI devo e. (2) dharmacarcA zrI. (saM.1 dhArmika viSane lagatI vAtacIta potAnI pharaja bajAvavAmAM pAchA pharavuM e ane vicAraNA [pramANenuM vartana dharma-trANa na. siM] dharmanA siddhAMta temaja rItarasamenuM rakSaNa dharmacaryo rumI. [saM.] dharmanuM AcaraNa, dhArmika rIta-rasama dhama-dAna [saM.] supAtre dAna, puNa-dAna 'dharmacAriNI vi. sI. saM.) dharma pramANe vartanArI strI, dharma-dAya 5. siM.] dharmanimitte apAtI deNagI pativratA strI. (2) patnI, bhAryA, sahadharmacAriNI dharma-dArA strI. [saM. dharmAra chuM. ba. 1.] dharmapatnI, dhame-cArI che. [saM5. dharmanA siddhAMta ane Adezo sahadharmacAriNI [vatanuM grahaNa karavAne vidhi pramANe cAlanAruM dhamakIkSA zrI. [saM.] kaI paNa dharma-saMpradAyanA maMtranuM ke dhama-ciMtaka (cintaka) vi. [saM] dharma vize vicAra karanAra dhama-dIpa DuM siM] dharmapI dIvo dharmaciMtana (-cintana) na. [3] dharma vizenI vicAraNA dhama-daSTi strI. [saM.] dharmamaya najara, dharma-buddhi dharmacusta 4i [ + ja "custa.] dharmanA siddhAMto temaja dhama-dezane strI. [saM.] dharmano upadeza. (jena.) rIta-rasamanuM daDhapaNe pAlana karanAra, dharmanuM aDagapaNe pAlana dharma-droha 5. [.] potAnA dharmane ke kartavyane bevaphA thavApaNuM karanAra, prabaLa dhArmikatAvALuM dharmohI vi. [saM., muM] dharma-droha karanAruM dharma custatA strI. [ + saMta pra.] dharmacuta vApaNuM dhama-dvAra na. si] (lA.) dharmano bAdha thavAnuM sthAna 2010_04 Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma-ddha Sa 1210 dharma-bhaginI dharma-dveSa chuM. [3] sAmAna ke pitAnA dharma taraphanI vara-vRtti dharma-paMtha (51) puM. [+ja e patha."] juo "dharma-pathadharma-dveSI vi. si., pR.] dharma-dveSa karanAra dharma-mArga.' dharma-dhami-bhAva 5. [saM.1 padArthanAM guNa-lakSaNa ane e dharma-pAka strI. [ + ja "pAsa"dhArmika maryAdA padArthano enI sAthe saMbaMdha dhama-pATastha vi. siM] dharmamalaka, thiyekasikala." [evI dhama-dhAriNI ki, zrI. siM.] dharmanuM AcaraNa karanArI strI rAjasattA "thiyekasI' (nA.da), guruethI calAvavAmAM dharma-dhArI vi. . puM. dharmanuM AcaraNa karanAra avato rAjyakArobAra, "krisI'] dhama-dhuraMdhara (-dharadharavi, pR. [sa.), dhama-dhariMdhara dharma-pAla(La) vipuM [saM] dharmanuM rakSaNa karanAra (ridhara) vi., 5. si. dharma dhuraMdhara] dharmanA siddhAMto dharma-pAlana na. [saM.] dhamanuM rakSaNa temaja rItarasama ane dhArmika anuyAyIonI javAbadArI dhamaMpALa jue dharmapAla.' sAcavanAra parama dharmaguru dharma-pitA puM[saM] dattaka lenAra pitA. (2) khristI dharmadhyAna na ba. 1. [saM] dhArmika praNAlInuM pAlana ane dharmamAM jala-saMskAra karatI veLA banato pitA ISTadevanuM ciMtana. (2) (lA.) dayA-dAna dharma-pIDa strI. [saM .] dharmanA AcAryanuM sthAna, dharmanuM dharma-kavana vi. [saM.3, -jI vi. [se, muM.] dekhAvamAM dharmane mukhya sthAna vAvaTo laI pharanAra, dharma-DhoMgI, dharma-Thaga dhamaputra chuM. [sa. purva dharmakArya karaze evI bhAvanAthI dharmavaMsa (rvasa) puM. [saM.? dharmane vinAza utpanna karavAmAM AvatA putra. (2) dattaka putra, bALa lIdhela dharma-kavaMsaka ( saka), dharma-nAzaka vi. [saM] dharmane pArakAno dIkare. (3) pALele bIjAno dIkaro vinAza karanAra dharma-pustaka na. [3] dharmanA siddhAMtane-rItarasamonodharma-nAza puM. siM] dharma-saMskAreno sadaMtara lepa dhamapura vagerene khyAla Apato graMtha, dharmagraMtha dharma-nibaMdha (nibandha) muM. [saM.] kAyadAnuM pustaka, dharma-pata vi. [saM.] dharmanA saMsakArethI pavitra thayeluM kAyadA-pothI dharma-pracAra puM. [saM.] dhArmika siddhati ane rItarasame dharma-niyama muM. [saM.] dharmane kAyado, kenana' praNAlI vagerene prasAra, dharma-prasAra, "mizana' (da.bhA.) dharmanirapekSa chuM. [saM.] bina sAMpradAyika, bina-majahabI, dharmapracAraka vi. [saM.] dharmano pracAra karanAra, dharma-prasAdharma-taTastha, sekayulara' 2ka, "mizanarI' dharmanirapekSatA vi.saM.1 binasAMpradAyikatA, ekalarijhama' dharma-pradhAna vi. [saM. jemAM dhamenI mukhyatA che tevuM, dharmane dharmanirIkSaNa na. [saM.] dhArmika siddhAMta ane praNAlI pradhAnatA ApanAruM enI jhINavaTathI tapAsa dharma-pravacana na. [saM.1 dharmanA viSayanuM vyAkhyAna dhama-nirUpaNa na. [saM.] dharmanA siddhAMta ane kathA kahI dharma-pravartaka 3i, [] dharmane phelA karanAra, dharma-pracAbatAvavI e, dharmavarNana 2ka, dharma-prasAraka, 'mizanarI' dharma-nirNaya, dharma-nizcaya puM. (saM.dhArmika viSayamAMnI dharmapravartana na., dharma-prasAra ! [1] juo "dharma-pracAra." guMca ukela, keisTrI" (da. bA.) dharma-prasAraka vi. [saM.] jao dharmapracAraka.' dharma-niSa vi. [saM.] dharmamAM niSA-AsthAvALuM dharma-prasAraNa na. [4] juo "dharma-pravartana.' dharma-nikA strI. [saM.1 dharmamAM AsthA, dharmamAM UDI laganI dhama-prANu che, [ ] dharma jene prANarUpa-jIvanarUpa che tevuM, dharma-niMdA (-nindaka) 4. [saM.1 pitAnA ke bIjAnA dharmanI dharmaniSTha niMdA karanAra vigeva dhAma -prApta vi. [saM.] nItithI maLeluM [vaLagI rahenAruM dhamAnaMda (ti-dA) pI. [saM.] potAnA ke pArakAnA dharmanI dharma-priya vi. [saM.) dharma jene vahAlo che tevuM, dharmane dha nyAya kuM. [saM.1 niSpakSa salo, 'iviTI' (da.bhA.) dharmaprIti sI. [], dharma-prema ! [saM. ghemAM ., dharmA-patnI strI. [saM.) dhArmika vidhi pramANe paraNavAmAM prema na.] pitAnA dharma taraphanI laganI AvelI patnI, sahadharmacAriNuM dharmapremI vi. siM5] pitAnA dharmamAM premavALuM dharmapatra puM. [saMna.], trikA strI. [saM.1 dAna ApyAnuM dharmAbahAra, 0nuM (bAra) vi [+ ja e "bahAra' + gu. batAvate kAgaLa, dharma-dAna saMbaMdhI lekha nuM cha vinA arthane anuga] dhArmika saMpradAyamAMthI dara dharma patha chuM. [saM.1 ja A dharmamArga.' kareluM ke thayeluM, dharmabAI dhamapara, 07, rAyaNa vi. [saM.] dharmamAM racyuM-pa... dharmabaMdhu (ba-dhu) puM. [saM] potAnA dharmane mANasa. (2) rahenAruM, dharmaniSTha dhamanA siddhAMta samajhIne koI ne paNa bAI mAne heya dharmaparAyaNatA strI [saM] dharmaparAyaNa hovA paNuM, dharma-niSThA te mANasa, dharma bhAI dharma parizvartana na. siM 1 eka dharmamAMthI bIjA dharmamAM dharmA-bAha vi. [saM.] dhameM jenuM jenuM vidhAna nathI karyuM javAnuM, dharmane palaTe, dhamAM tara [karanArI sabhA tevuM, zAstrananiSiddha. (2) e "dharma-bahAranuM." dharmapariSada strI, [saM. 3 dharma vizenI carcA-vicAraNA dharma-buddhi strI [saM.1 ja e gharmadaSTi'- ziyansa.' dhama paryeSaNA jhI. [saM.] juo dharmanirIkSaNa. dharma-bhaginI strI, (saM.) dhArmika bhAvanAthI bahena tarIke 2010_04 Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma-bhaMga 1211 dharma-vAda mAnelI strI, dharmanI bahena dharma-yuta vi. [saM] nItivALuM, niSpApa, dhArbika, pavitra dharma-bhaMga(-bha) puM. [4] dharmamaryAdAne toDI nAkhavAnI kriyA dharma-yuga puM. [saM. je samayamAM badhe ja dharmanItinuM dharma-bhAI ! [+jao 'bhAI.'] ja "dharmabaMdhu." sAmrAjya hoya tevA samaya dharmabhaginI strI, siM] ja dharmapatnI.' dharma-yuddha na. [saM.] zAstramAM batAvyA pramANe nIti ane dharma-bhAna na, siM] dharma vizeno khyAla ke sajAgapaNuM prAmANikatAnA pUrA pAlana sAthe karavAmAM AvatI laDAI. dharma-bhAva ! [saM] svabhAva, lakSaNa, guNa (2) dhArmika (2) dharmanA rakSaNa mATe khelAtuM yuddha, "jheiDa lAgaNI, dharmaniSThA dharma rakSaka vi. [] dhanuM rakSaNa karanAra dharmabhAvanA strI. si.] jAo 'dharmabhAva (2)." dharma-rakSaNa na. siM], dharmarakSA strI. [saM] dharmano nAza dharmAbhikSuka vi. siM] dhamanA ja mAtra udeze bhikSAvRtti na thAya e jAtanI sAvadhAnI rAkhI levAmAM AvatAM karanAra [rIne cAlanAra, pApa-bhIru pagalAM dharmabhIru vi. [saM.1 adhama karatAM bhaya rAkhanAra, dharmathI dharma-rata vi. [saM.] dharmamAM pUruM khUMpI gayeluM, dharma-parAyaNa dharmabhIrutA strI. [saM.) dharmabhIru hevApaNa dharma-rati strI. [saM.] ja "dharmaparAyaNa-tA.' dharmA-bhavana na. [4] janmakuMDaLImAMnuM navamuM khAnuM, bhAgya dharma-rasa chuM. [saM.] dharma niSThA bhavana, (ja.) dharmarAja' na. [saM. dharma-419] jue "dharmarAjya.' dharma-bhUmi strI. [saM] pavitra bhUmi dharmarAja yuM. [sa.], 0 thI chuM. [+ja "rAjavI.'], dharmabhUSaNa vi. [saM na] pitAnA sadavartanathI pitAnA ja . [saM. nAnA chavAM samAsamAM jAna' ja, tethI gu. dharmane ghareNArUpa banela (A IlakAba' che.) samAsa] dharmanuM pAlana karanAra rAjA. (2) yamadeva, (3) dharma-braNa vi. si] dhArmika maryAdAothI khasI paDeluM, yudhiSThira rAjA. (saMjJA.). dharmamAMthI calita thayeluM, vaTalI gayeluM dharmarAjya na. [saM] saMpUrNa rIte nItinA siddhAMtanA dharmabhraSTatA strI. siM.] dharmabhraSTa hovA paNuM pAlanathI cAlatuM rAjya vahIvaTa jio dhamaeNrAja." dharma-bhrAtA . [saM] juo "dharmabaMdhu." dhamarAya puM. [saM. dhaErA-mAMne nAnaprA . rAma] dharmAmata . siM. na.] dhArmika siddhAMta dharmaruci strI. [saM.] dharma tarapha lAgaNI ke laganI dharmamata-vAdI vi. siM.) dharmanA eka ekAMga siddhAMtane dharmAlakSiNI vistrI. [saM.dharmalakSI strI vaLagI rahenAra [saMpradAya zarU karanAra dharmAlakSI vi. [saM5.) dharma tarapha jenuM lakSa ciTeluM che tevuM dhamamatasthApaka vi. siM.1 dharmanA amuka eka siddhAMtano dharmalabdha vi. siM] ja e "dhama-prApta." dharmamaya vi. [saM.] dharmarUpa, dharmathI bhareluM dhaNu lAbha . [saM] dharmanI prApita. (2) dhArmika sakunuM dharma-mahAmAtra puM. [saM.] rAjyamAM dharma vizenA taMtra upara phaLa. jena sAdhu taraphathI maLatA AzIrvAda) (jaina). dekharekha rAkhanAra adhikArI dharma-lipi zrI. siM] jemAM dharmanI vAta ke AcAra vize dharmAtmahAsabhA strI. [] jao dharma-pariSada.' kathana che te lekha. potAnA lekhane moryavaMzI samrATa dhama-mahesavuM chuM. [saM.] dhArmika mATe esTava azoke "dharma-lipi" kahela che.) dharma-saMva (-2) [saM.1 dIkSA ApatI vakhate ga2 Ape dharmaluptA vikasI siM] jemAM dharma ke samAna koTinuM lakSaNa che te pavitra vAkaya, dIkSA-maMtra UMktimAM apyAhata che te upamA alaMkArane eka prakAra, dharma-maMdira -manira) na. siM] jyAM jaIne dhArmika (kAvya.) saMskAra meLavavAnuM saraLa bane tevuM sthAna dharma-5 chuM. [saM] dhArmika AcAravicArano tyAga. dharmA-mAtA strI, siM.] dattaka-vidhAnane kAraNe banelI mAtA. (2) dharma ke samAna koTinA lakSaNo uktimAM adhyAhAra (2) ucheranArI dhAva. (3) sAsu (dharmaluptA upamAmAM thA.) (kAvya.) dhama-mArga siM.1 je pravRtti karatAM dharmanA siddhAMtanuM dhama-vaktA viSe. [saM. 5 ] dharmane bedha ApanAra, dhamejJAna maLe te pravRttine rasta, dharma-patha, dharma saMpradAya kathA kathA kahenAra [kathana, dharmane upadeza dhamakamarti (-mArtaDapuM. [saM] dharmapAlanamAM sUrya jevo dhama-vacana na. [saM.] dharmanA saMskAravALuM ane nItivALuM khyAta (A eka ilakAba" che.) dharma-vatsala vi. saM.] jao dharma-priya. dharma-mImAMsA (mAmasA) strI [saM.1 dharmanA svarUpanI dhamavarNana na. [i] e dharma-nirUpaNa." vicAraNA, dharma-adharmanI carcA-vicAraNA dharma-varNa vi. [sa. dharma-varSa + gu. "uM' ta..] (lA) dharma-mUDha vi. [saM.] juo "dharmajhanunI." [dharmAtmA dharmanA raMge raMgAyeluM, dharma- rata cipaDe dharmamati vi. [saMsrI.] dharmanuM sAkSAt svarUpa hoya tevuM, dharmavI sI. [+ ara] dharmAdA khAvAnA hisAbane dharma-mUla na. [saM.] dharmanuM Adi kAraNa dharma-vaMta (-vakta) vi [+ saM. va> prA. veta] dharmanuM dharmamUlaka vi. [saM.] jenA maLamAM dharma che tevuM pAlana karanAruM, dharmiSTha dharmayAtrA strI. [saM.] puNya maLe e udeza karavAmAM AvatuM dhama-vAya na. [saM.] juo "dharma-vacana." dezAMtara-gamana ke pravAsa (2) dharmanA pracAra mATe pravAsa dharmavAda chuM. [] ja dharma vacana.' (2) dharmanA 2010_04 Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavAdI 1212 dharma-saMpradAya prAdhAnyavALI carcA nagarImAM rAjA janaka videhIne samakAlIna eka pavitrAtmA dharmavAdI vi. [saM.1 dharmavAda karanAra khATakI. (saMjJA.) dharma vAna vi. [ + saM. degvAna chuM.] e dharma-vaMta." dharma-vyApti strI, si.] jAtivAcaka pas upara cokkasa prakAranAM dhama-vAsanA strI. dharma-meLavavAnI laganI lakSaNenuM anubhavAtuM vyApakapaNuM, "keniTezana" (rA.vi.), dharma-vicAra chuM. [saM.] ja "dharmamImAMsA." DiTezana" (rA.vi.). (tarka.) dharmavicAraNAsabhA strI. [saM.1 niSpakSa pheMsale ApatuM dharmazAla(La) strI. [saM.] kazuM paNa bhADuM lIdhA vinA sthAna, nyAyanI adAlata yAtrIo temaja pravAsIone rahevA-UtaravAnuM sthAna, dharma-vicikitsA zrI. [saM.1 dharmamAM kayAMya deSa jevuM che sarAI, musAphara-khAnuM ke nahi enI tapAsa, "kaMjayuIsTrI' dhama-zAsana na. (saM.1 "dharma-taMtra." dharma-vida vi. [saM. degra] jue "dharma-jJa.' dharmazAstra na. [] jemAM dhamanuM svarUpa enA siddhAMta dharma vighA zrI. [se 1 dhama-zAstra sAme baLavo sAthe nirUpAyuM hoya ane athavA jemAM dareka prakAranA dhama vidroha che. [] ja "dharmadroha.' (2) dharmanI sAmAjika dharmone paricaya ApavAmAM Ave hoya tevo ghama-vidrohI vi. [saM chuM. dharmavidroha karanAra graMtha, dharma-pustaka. (2) te te samRti-graMtha ke dharma-tra. (3) dharma-vidhi chuM. [saM.] juo "dharma-karma.' (2) dhArmika vidhi dharmavidyA, " DijI ' (da.bhA.) dha-vidhvaMsaka (-vizvasaka) vi. [ ] dharmane nAza karanAra, dharmazAstrI vi chuM. [sa 6. dharma-zAstrane jJAtA vidvAna dharmanAzaka dharma-zALA ja "dharma-zAlA.' dharma vinizcaya 5. [saM.1 ja e "dharma-nizcaya." dhama zikSaNa na., dharma-zikSA zrI [sa.] dharma vizenI dharma-viplava chuM. [saM] adharmane phelAvo keLavaNI, dhArmika tAlIma dharma virbhAza (-vibhraMza) . [saM] juo "dharma-nAza.' dhama-zIla vei siM] dharmanA AcaraNanI AdatavALuM dharma-vimukha vi. [saM] dharma taraphathI meTuM pheravI nAkhanAruM, dhama zIlatA strI. [5] dharmazIla hevApaNuM [vinAnuM adhamAM dharma-anya vi. [sa.] dharmanA koI paNa prakAranA saMskAra dharmavimukhatA jhI. [saM.] dharma-vimukha hovApaNuM dharmazatA strI . [8] dharmazunya hevApaNuM dharma-viruddha vi. [saM.1 dhArmika siddhAMta ane praNAlIone ghamarodhaka vi. [3] dharmanAM tattane tAravI kADhanAra pratikULa, pAkhaMDI dharma-zAdhana na. [{.] dharmanAM tAnI tAravaNI. (9) dharma viruddhatA strI. [saM.1, dhama-virodha chuM. [saM] dhAmika dharmamAM agrAhya tattane judA pADI zuddha dhame 2 praNAlIo taraphanuM virodhI valaNa karavAnI kriyA dharmavidhi ! saM. [.] dhArmika saMskAra, "semenTa dhama-zraddhA strI. [saM.] jue "dharma-niSThA.' dharma-zAstra, ' thile' (u.ke.) dharmasabhA srI, sa 1 jayAM dharmanAM vibhinna siddhAMto ane dhama-vivAha paM. siM.1 dharmazAstromAM pavitra vivAha kahyo che ho vize carcA- cAraNa thAya tevuM maMDaLa ke sthAna te prakArane deva vivAha. (2) kAyadesaranAM lagna dharma-samAja chuM. [saM.) dhArmika vRttine leka samUha dharma-vivecana na. [saM.] e "dharma-nirUpaNa' (2) dharma- dharma-samIkSaNa na. [saM.] dharmanAM siddhAMto ane rahAnuM adharmane viveka rAkhI karelI carcA-vicAraNA nirIkSaNa-avalokana tirapha udArabhAve jenAra dharmavIra paM. [saM.) dharmaniSThA ane sada guNothI pUrNa dharma-sahiSNu vi. siM] anya dharma ke dharmonA siddhAMta nAyakathI dIpa vIrarasa, "mAya ' (kAvya.) dharma-sahiSNutA strI. [saM.] dharmasahiSNu hovApaNuM dharmavIrya na. [saM.] naitika hiMmata, mirala kareIja' (da bA.) dharmasaMkaTa (esaTa) na. [4] baMne bAju kAma karatAM dhama-vRtti strI. [saM] dhArmika valaNa, sArAsAra-buddhi, gharmane bhaMga Ubho thAya evI paristhiti, DilemA' (na. 'ziyansa' (da.bhA.) [javAna hoya chatAM) .). (2) jemAM dharma-adharmanI sajha na paDe tevI Aphata dharma-vRddha vi. saM.1 uttamatama rIte dharma pALanAra (bhale dharma-saMgaThana (-sa3Thana) na. [ + ja e "saMgaThana.'] dharmane dharmavettA vi siM5] juo "dharma-jJa." anuyAyIonuM dharmanA rakSaNanA viSayamAM saMpIluM vartana dharma-cizya na. siM] dharmanuM khAsa taphAvata batAvatuM tatva, dharma-saMgraha (-sagraha) 5. [saM.) dharmane vaLagI rahevAnuM kArya khAsa rItarivAjothI dhArmika rItarivAjonuM juduM paDatuM tava dharma-saMgrAma (saMgrAma) 5 (saM.1 ja "dharma-yuddha.dhamavaivAya na. [saM.] bhinna bhinna dharmamAM jovA maLatuM 'kuIDa (nA.dA. bhinna bhinna parivartana (ane chatAM dharma te jaLavA ja dharma-saMgha (sa) puM, juo "dharma-samAja." (2) gharmahoya). (2) lakSaNa-gata bheda saMsthA, "carca.' (3) dharma-rAjya ["dharma-saMgaThana." dharma-yatikrama muM. sa.] dhamanuM ullaMghana, adhama kRtya dharmasaMghadana (saMdana) na. [ +. jae "saMghana.'] jAo dharma-jyavasthApaka vi. [4] dharma sacavAI rahe enuM dhyAna dharma-saMcaya (sara-caya) 5. si.] jue dharma-saMgraha.' rAkhanAra dharma-saMpradAya (-sampradAya) zuM siM] paraMparAthI cA Avate dharmayAdha ! si.1 paurANika mAnyatA pramANe mithilA viziSTa dharmane te te eka phirako, paMtha 2010_04 Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma-saMmata 1213 dharmAnuSThAna para uranAra dharma-saMmata (sammata) vi. [sa.] dharmanA siddhAMtone anukULa, dharmAyaha . [+ saM. mA-gha] dharma pALavAnI prabaLa laganI dhameM mAnya rAkheluM dhamAMyalI vi. [ + saM. mAtrahI chuM.] tharma pALavAnI prabaLa dharma-saMmUDha (samaDha) vi. [saM.] dharma zuM ane adharma zuM- laganIvALuM [vartana, sadAcaraNa e beunA viSayamAM jenI mati maMjhAI gayelI che tevuM, dharmAcaraNa na. [+saM. mA-vALa] dharmanA siddhAMtane anurUpa pitAne dharmathI prApta karavA jevuM zuM che e viSayamAM buddhi dharmAcaraNI vi. [saM. 5.] dharmanuM AcaraNa karanAra, sadAcaraNa kAma na karatI hoya tevuM dharmAcArya 5. [ + saM mA-varSa) dharma pALanAra ane upadeza dharma saMskaraNa (-saMskaraNa) na. [saM. e "dharma-zAdhana." ApI paLAvanAra vaDo guru, saMpradAyanA mukhya guru dharma saMskAra (-saMskA2 5. [sa.] dhArmika saphAI, 'semenTa' dharmAjJA zrI. [ + sa, mA-jJA] dharmanA siddhAMtane anurUpa dharma-saMsthA (-saMsthA) sI. (saM.] ja "dharma-saMdha' 'carca." dekhAva mAtra dharma saMsthApaka (saMsthApaka) vi. [2] dharmanI sthApanA dharmAdaMbara (- Dabara) 5. [ + saM. mA-@va] dharmanA pAlanane karanAra, satya dharmane AraMbha karI sthira karanAra dhamaMtima puM. [+sa. mata-ma] dharmanuM ulaMghana, adharmanuM dharma-saMsthA5na (-saMsthApana) na., -nA strI. [3] satya AcaraNa dharmanI sthApanA [dharma-smRti dhamatuM vi siM dharma dvArA gu.] dharmavALuM, (2) AcArabasa-saMhitA (-saMhitA) strI, si.] dhArmika zAstra, padhAtmaka vicAra rAkhanAruM. (3) dharmAdAne lagatuM dharmasAdhanA sI. .] dharmanA siddhAMtanuM jJAna meLavavAne dharmAtmatA strI. [ + saM. prAramana + ta] dharmAmA devApaNuM prayatna [prakriyA, 'raeNilijiyasa TenanTa' dharmAtmA 5. [ + saM. mAmai] dhArmika siddhAMta ane sadAdharma-siddhAMta (siddhA) chuM. [saM.] dhArmika niyama tema cArathI sajelo AmA je che te mANasa ke vyakti dha-siddhi strI. siM] dharma samajhavAmAM maLelI saphaLatA, dharmAtmaya chuM. [+saM. araNaa] ja "dharmAtikrama.' dharma-prAtinI saphaLatA dharmAdA vi. [ jue "dharmade.'] dharma thAya-puNya thAya e dhama-sudhAraka vi. [ + ja "sudhAraka'] dharmamAM pesI udeze ApavAmAM AvatuM, kheriyata kareluM, dharmAdA aMgenuM gayelAM dUSaNene sApha karI ApanAra, dharma-zodhaka dharmAdA-khAtuM na. [4 'dharmAde' + khAtuM.] dharmAdA arthe dhama-sudhAraNa strI, dharma-sudhAro !. [ + jue "sudhAra- thatI levaDadevaDano hisAba batAvatI copaDAmAMnI nedha NA," "sudhAre.'] jue "dharma-zodhana." dharmAdiyuM vi. [4 "dharmAda' + gu. "I," ta...] dharmAdAne dharma-sUtra na. [saM] nAnAM nAnAM hetu.parNa gadha-vAkayomAM lagatuM. (2) dharmAdAnuM khAnAruM lakhAyela AcAra-kricArane lagate saMskRta bhASAne te te dharmAdeza paM. [ + saM. mAM-rerA] ja dharmAjJA.' graMtha ("mAnava-dharmasatra' vagere) dharmAdo 5. [saM. dharma-DhA, a. tada bhava] puNya-kArya dharmasutra-kAra vivuM. (saM.) te te dharmasatrane kartA nimitte kADhelI rakamathI thatAM dAna-puNya dharma-setu kuM. [saM] (lA) nadImAM bAMdhelI pALa ke baMdhanI dharmAdharma zuM ba.va. [ + saM. madha+] dharma ane adharma. (2) jema dharmanuM rakSaNa karanAra puruSa puNya ane pApa dharma-sevaka ! [saM] kevaLa dharma-pharaja samajhI sevA ApanAra dharmAdhikaraNa na. [ + saM. aMdha-keraLa] nyAyAlaya, nyAyaAdamI, svayaMsevaka, 'oNlanTiyara' maMdira. (2) paM. nyAyAdhIza, nyAyAdhyakSa (2)'. dhasakaMdha (ka) ! si.] yajJa adhyayana ane dAna dharmAdhikaraNI chuM. [ + saM. madharaLa] jue "dharmAdhikaraNa dharma-staMbha (stabha) S. (saM.] satya dharmanA kAryanI yAdamAM dharmAdhikAra chuM. [+saM. madha-R] dharmanA viSayamAM rahelI Ubho karelo thAMbhalo (jemake "azaka-taMbha.'), (2) (lA.) sattA ke hodo dharmanuM rakSaNa temaja gaurava karanAra dhArmika puruSa dharmAdhikArI muM. [+ saM. madhikAro] nyAyAdhIza, nyAyAdhyakSa dharmastha vi. [saM] dharmamAM zraddhA rAkhI rahevuM, dharma-pArAyaNa. dharmAdhipatya na. [ + saM. madhaa] jue "dharmAdhikAra." (2) dharmanI vicAraNA karanAra. (3) nyAyAdhIza, nyAyAdhyakSa, dharmAdhIna vi. [ + saM apIna] dharmane vaza raheluM, ghamane (bauddha.) [sthaLa. (2) nyAyAlaya anukaLa rahenAruM dharma sthAna na [saM.) dhArmika maMdire 8 vagere te te dharmAdhyakSa puM. [+sa adhyakSa] dharmasabhAmAM pramukhasthAne besadharmA-sthApaka vi. siM] ja "dharmasaMsthApaka.' nAra dharmapuruSa, dharmanI bAbatone pramukha puruSa dharmasthApana na., -nA sI. saM.] juo. "dharma-saMsthApana." dharmAnukUla(La) vi. [ + saM. manu- .) dharmanA siddhAMtane dharma-sthita vi. r{] dharmamAM sthiti karI raheluM, dharma baMdhabesatuM parAyaNa, dharma-stha [saMpradAya pALavAnI svataMtratA dharmAnubhava chuM. [ + saM. mana-ma] dharma ane enA siddhAMdhama-vAtaMtrya (-svAtaca) na. [4] pota potAnA dharma tone lagatuM parizIlana karanAra dhama -hAni mI. (saM.) dharmamAMthI vicalita thavAnI paristhiti dharmAnayAthI vi. [ + saM. mana vALa] te te dharmanuM pAlana dhamahIna vi. [] ja "dharma-za." dharmAnurAga kuM. [ + saM. 1-] juo "dharma-prIti." dharmAkhyAna na. [+ saMmAthAno ja "dharma-kathA.' dharmAnuSThAna na. [+ saM. ma7-8Ana] dhArmika kriyA, dhArmika dharmAgAra na. [ + saM. baTiAro ja "dharma-maMdira.' AcaraNa 2010_04 Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmAnusAra 1214 dhalakalATa dharmAnusAra vi. [+. anu-a] dharma pramANenuM, (2) dhamAM vi., muM. [sa, j] dharma-lakSaNa dharAvanAra. (2) dharma ki.vi. dharmane anusarIne pALanAruM, dhArmika, dhamaparAyaNa dharmAnusArI vi. [ + saM. manakArI puM] dharma pramANenuM dhamI-gata vi. [saM. jiM-jaa] dharma vize raheluM dhamabhAsa . [ + saM mA-mAra] dekhAvamAM dharma chatAM dhamaya vi. [saM.] dharmane lagatuM, dhArmika hakIkate adharma, AbhAsa-dharma dhamatuM vi. [saM. dharma + gu. IluM' ta. pra.) dharma pALanAruM, dharmAbhimAna na. [+sa. ami-mAna puM] dharma taraphane dharmanuM AgrahI, dharmiSTha [dharma-karma karavAnI arajI gauravapUrNa ahobhAva, dharmanA gauravanI prabaLa bu idhamerachA sI. [+ saM. 1] dharmanuM jJAna meLavavAnI tema dharmAbhimAnI vi. [ + saM. manamAnI pR.1 dharma taraphane dharma, 0 ke vi. [+ saM. 6, 0. ] dhamaMchA karanAruMgauravapUrNa ahobhAva rAkhanAruM vIte te rAjayAbhiSeka rAkhanAruM [2heluM, kevaLa dharma-parAyaNa dharmAbhiSeka puM. [ + se, ami-5] dharmanI maryAdAne sAca- dhameM kacitta vi. [+ saM. gva-vitta] mAtra dharmamAM mana parovIne dharmAraNaya na. [ + saM. mag] e nAmanuM uttara gujarAtanuM dhamaitpatti strI. [+ saM ] dharmanuM prAkaTatha, dharmanuM sarjana eka prAcIna vana. (saMjJA.) [prApta karavAno prayatna dharmodaya paM. [+ sa 3] dharma-jAgRti, dhArmika utthAna, dharmArAdhana na., -nA strI. [ + saM, mA-rAdhana, na] dhama "repharmezana' dhamartha vi. [ + e artha dharma mATenuM, dharmanimitanuM, dharNoddhAra chuM. [+ 32) dharmane UMce lAvavAnuM kArya paropakAra mATenuM. (2) ka. vidharma mATe, dharma-nimitta, dharNoddhAraka vi. [+ saM. 3dvArA dharmane UMce lAvanAra, dharmane popakAra mATe prakAramAM lAvanAra dhamAMrthe ji.vi. [ + gu. 'e' trI..pra.] juo "dharmArtha(2). dharNoddhAraNa na. [+ saM. uddhALa] ja "dharmodvAra.' dhamAlaya na. [+ saM. mAthe .1 ja "dharmamAdera.' dharmonmatta vi. [+ se, hama7 ja e "dhama dha." dharmAvatAra vi. [+saM. sava-] sAkSAta dharma avataryo dharmonmAda chuM. [+saM. 3mADha) ja dhama-dhelachA.' hoya evA svarUpanuM, dharma-bharti dharmopadeza puM. [+saM. 354] dharma vize bedha, dharmanA dhamavalaMbana (lambana) na. [ saM. sava-va] dharmane vaLagI siddhAMtanI samajhatI rahe e, dharmaparAyaNatA dharmopadezaka vi. [+ sa. 35-pherA] dharma vize upadeza karanAra dhamavalaMbI (-lamba) vi. [ + saM. mava-1, .] dharmane dharmopade vi, puM. [+ saM. 3pa-9 puM] e "dharmopadezaka.' vaLagI rahenAruM, dharmaparAyaNa dharmopamAna-lasA vi, strI, [+saM. 3mAna-suva] jemAM dharmAveza 5. [+saM. mA-verA] dhamane Aveza, dhama-jhanUna dharma ane upamAvAcaka zabda nathI hoto te luptA upamAna dharmAzraya puM. [+ saM. mA-zrA ] dharmane Azare, dharmanuM eka prakAra. (kAvya) zaraNa, dharmaparAyaNatA dharmopama na-vAcakaluma vi., strI, siM] jemAM dharma upamAnadhamajhathI vi. [+saM. mA-zrI, 5. dharmane vaLagIne raheluM, zabda ane "a" (jenuM) e vAcakane paNa lepa che te dharma-parAyaNa ) nyAyamaMdira luptA upamAne eka prakAra. (kAvya) dhamasana na. [+ saM. manano dharmanuM Asana, insAphanI gAdI. dharmopArjana na. [+ sa 3pAnana] dharma prApta karavAnuM kArya dhamastikAya chuM. siM.) sarva koIne gatimAM sahAya karanAra dharmopAsaka vi. [+ saM. upAsa%] dharmane meLavavA satata eka lokavyApI arUpI dravya. (jaina) prayatnazIla [bhAva, dharmaviSayaka bedarakArI dha sthA zrI. [+ saM. mA-WT] jue "dhardhana." dhamadAsInya na. [+saM. vAkSI] dharma tarapha udAsIna dhamaLu, -LuM vi. [+ gu, "ALuM" ta. pra.) dharma pALanAruM, dharme vi. [saM.] juo "dharmaya.' dhArmika vRttinuM dharSaya vi. [saM] sAmano karavA jevuM, dhasI pahoMcavA jevuM dhamAMtara (dharmAtara) na. [+sa. gattara) pitAnA dharma sivAya- dharSiNI vi, sI. [sa, strI.] (lA.) kulaTA strI - r karavuM (rU. pra.) dharma parivartana parSita vi. si.1 jene sAmane karavAmAM Avyo hoya teva, karava, dharma badala. 0 lagna (3. pra.) AMtaradhama lagna, jenuM apamAna karavAmAM AvyuM hoya tevuM vara kanyA bhinna bhinna dharmanAM hoya tevAMono vivAha] dhaladhalAvuM a ji. [ravA ] khaLa khaLa karatAM vahevuM dhamatara-pracAra (dharmAntara) puM. [saM.), dharmAtara-pravRtti palapa-ka)lavuM a, ji. [21.] taraphaDavuM. dhalapa(-)lAvuM (dharmAntara- sI, siM.] vaTALa-pravRtti, presIlITAIjhaga' bhAve., kri. dhalapa(-)-lAvavuM che, sa. phri. dhamadha (dhamadha) vi. [+ saM, abhya] pitAnA dharmamAM dhalapa(-phATa kuM. [ja e 'dhalapa(-pholavuM' + gu. "ATa" AMdhaLI zraddhA rAkhanAruM, pitAnA dharmanA viSayamAM avicArI ka. pra.] dhalapalavuM e AgrahavALuM | [AMdhaLI dharma-niSThA dhalapa(-pholAvavuM, dhalapa(-pholAvuM ja e "dhalapa(ka)lanuMmAM. dhamadhatA (dharmAdhanA) sI. [saM.] dhamadha hevApaNuM, dhala(La)pA54 strI, vi. [ravA.] tala-pApaDa, utAvaLa dharmiNa vi. siM.] bhAre dharmacusta, AcAra-vicAramAM khUba palalivuM ja "dhalapalavuM." "laphalAvuM bhAve, kri. dhalacusta, dharmazIla, dharma-parAyaNa (ma, na) phalAvavuM pre, sa. di. dharmiSTatA strI, (saM.] dharmiSTha hovApaNuM, ' thilojI' lalATa jue dhalapalATa." 2010_04 Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhalaphalAvavuM 1215 dhaMdhAkIya dhalaphalAvavuM, ghAlavuM ja "dhalapa(-pha)lavuMmAM. dhasamasa (dhasyamaya) strI. [ja "dhasamasavuM.'] ekadama dhavala (-4) pI. [ja e "dhalavalavuM.'] dhalavalATa doDatAM AvavuM e. (2) (lA.) gabharAmaNa. (3) kri. vi. dhavala a. kri. [ravA.] mAnasika khaLabhaLATa anubhavo. tvarAthI, jhaDapathI, ekadama utAvaLe dhalavalAvuM bhAve, kei, dhalavalAvavuM che., sakri. dhasamasa a. kri. [2vA.] doDIne dhasI AvavuM. (2) dhalavalATa kuM. [ja e "dhalavalavuM' + gu. "ATa' ke. pra] gabharAvuM. (3) sakri. haDaselavuM. dhasamasAnuM bhAve, dhalavalavAnI prabaLa kiyA karmaNi, kri. dhasamasAvavuM che, sa..i dhavalAvavuM, dhalavalAvuM e "dhalavalanuM mAM. dhasamasAvavuM, dhasamasAluM ja "dhasamasavuMmAM. pahala (5) pI. [2vA.] dhAMdhala, khaTapaTa, tephAna dhavuM a.mi. [sa, pRSa -->prA. pa-] vegapUrvaka dhalAIta chuM. haciArabaMdha polIsa AgaLa dhapavuM. (2) (lA.) sAme thavuM. dhasAruM bhAki . dha' . [sa.] pati, dhaNI, 12, khAvida. (2) e nAmanuM dhasAvavuM che., sa.ke. [(2) vi. kAdavavALuM eka vRkSa, dhAvaDe dhAma (5) pI. paga pesI jAya tevI pocI jamIna. dha12 (-nya) amI, sateSa, tRpti. (2) puSTi, (3) taMdurastI. dhasAra vi, kharAba, naThAruM [ekadama dhasI AvIne (4) zAMti, (5) teja, (6) sArI dazA. [2 vaLavI (rU.pra.) dhasArA-baMdha (-bandha) kri. vi. [ja e "dhasAra' + phA. banda "] lakSmI maLavI. (2) aMga nirvikArI thaI kAMti badalavI] dhasAre chuM. [ja e "dhasavuM +gu. "Aro' kR], vaDe dhava(-rA)vavuM ja "dhAvavuM mAM. [dhavAADyA karavuM (rU.pra.) 5. [juo "dhasa' dvArA.] ekadama dhasI AvavuM ke javuM phosalAvI khoTI AzA ApyA karavI. e. (2) (lA.) halo, humalo dhavaDe paM. jie "dhava + gu. 'huM svArthe ta pra.] jue dhasAvavuM, ghasAvuM ja e dhasavuM'mAM. dhava*(2)." dhaseluM vi. [ja "dha + gu. "eluM' bI. bhU ka] (lA.) dhavaDa puM. khatakhUjabI, aMjALa. magajanuM casakela, khaselA magajavALuM. (pArasI.) dhavata (tya) sI. juo badhavAra dhaLapApa ja "dhala-pApaDa.' dhavarA(-kA)vavuM e "dhAvavuM"mAM. [dhavarAyA karavuM (rU.pra.) dhaMkavuM ( dhavuM) a, kri. [ravA.] dhaNukAra karavA (vAsaNane phosalAvI kheTI AzA ApyA karavI] khakhaDATa). laMkAvuM (dhAvuM) bhAve,kri. dhAvavuM (dhAvadhavarI strI. e nAmanI pakSInI eka jAta 6) presa kiM. dhavala vi. sa.] gheLA raMganuM, chuM. (2) nirmaLa, sva. dhaMkAvavuM,dhaMkAvuM (dhA-) ja, "dhaMkavuM"mAM (3) na. eka gIta-prakAra, gheLa [(saMjJA.) dhaMkhavuM (dha ) sa. di. jie. "jhaMkhavuM"] satata yAda karavuM, dhavalagiri ! si.) e nAmanuM himAlayanuM eka zikhara. jhaMkhavuM. zaMkhAvuM (dha) karmaNi, kri. dhaMkhAvavuM (dhavavuM) dhavala-gRha na. [sa, puM, na.] ne UjaLuM lAgatuM suMdara makAna pe,sa.ki. dhavala-tA sI. [..] dhoLAza [lika gIta dhaMkhAvavuM, paMkhAvuM (dha-) e dhaMkhavuM"--badhAMkhavuM"mAM. dhavala-maMgala (-mIla) na, ba.va, siM.] dhULa ane mAMga- dhaMgI (dhakagI) na, (sidhI sidhanuM vahANa, (saMjJA.) dhavalita vi. [saM] gheluM kareluM. (2) UjaLuM kareluM. (3) dhaMDhAra puM. ekalavAyApaNuM, ekAMtikatA sApha kareluM dhaMtara (-dha-tara) na. [4. tatra dvArA] tAMtrika prayoga. (A dhavalI vi. mI. [3. dhavA] dhoLA raMganI gAya zabda' maMtara' sAthe ja vaparAya che.) dhavalIsI. kaDAyAnA jhAranuM eka nAma jaMtara-maMtara (dhatara-mantara) na. [saM. tanna-manna, arvA, dhavaluM vi. siMdhava->prA. dharama-] ja "dhavala(1)." tadabhava] maMtra-sAdhanA, jAduprayoga. (2) (lA) dhUtI dhava sI. juo "dhava.2' [vaLavI (rU.pra.) zarIrane nirAMta levAnI kaLA, chaLa, paMcanA thaI teja AvavuM dhaMtaravuM (dha-taravuM) sa. kiM. [ja e "dhaMtara, -nA. dhA.] (lA.) dhavAhavuM, dhavAyuM juo "dhAvavuMmAM. chetaravuM. dhaMtarAvuM (dhantarAvuM) karmaNi, kiM. dhaMtarAvavuM dhavAMsA puM, ba.va. dhumADAvALAM jALAM (chAparAmAMnAM) (dhacrAvavuM) pre., sakri. dhasakavuM a, ji. [2vA.] dhasI paDavuM. (2) udharasa khAvI. aMtarAvavuM, dhaMtarAvuM (dhana) jao dhaMtaravuM'mAM, (3) bIka lAgavI, Dara (4) khaMcI javuM. (5) sa. kri. dhaMtUra, re (patra. -re jao dhare.' IrSA karavI. dhasakavuM bhAve, karmaNi, kri. dhamakAvavuM dhaMdha (dhandha) muM. [2vA.] dhAMdhala, tophAna. (2) upAya D., sa, kiM. (3) haTha, durAgraha dhasakAvavuM, dhamakAvuM e "dhasaka"mAM. dhaMdhaka (dhandhaka) 5. kAma-dhaMdhAno DoLa, (2) jaMjALa dhasake dhuM. jio dhasakavuM' + gu. "o' ka. pra.] (lA.) dhaMdhAka-dherI vi. [ + jue "dhorI.'] (lA.) kAma-dhaMdhAnA khoTo dekhAva, DhAMga. (2) cekhI nizAnI, spaSTa cihana. bejAvALuM (3) dhrAsake, kALa, Dara dhaMdhakAra (dhadhakAra) paM. kApAkApI, laDAI dhasa-dharyuM vi. [ja "dhasavuM,'-dvirbhAva + gu. 'yuM' bhU, kR] dhaMdha-mAra (dhadha-) kri.vi dedhamAra. (2) jhapATAbaMdha ekadama dhasI AveluM. (2) utAvaLuM dhaMdhAkIya (dhandhA-) vi. jio "dhaMdhe' + saM. 1 ta. pra. + 2010_04 spidi Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhaMdhAkhora 1216 dhAgI zara ta pra.] dhaMdhAne lagatuM vanaspati dhaMdhA-khAra (dhandhA-puM. [juo "dhaMdhe' + "khAra."] dhaMdhA-roja- dhA (dhA) strI. dei. prA. dhA] rakSaNa mATenI prabaLa mAMga, gAramAM ekabIjA pratyenI adekhAI madada mATeno pokAra, [[na(nnAMkhavI (3.pra.) madada dhaMdhAdAra (badhA) vi. jio "dhaMdho + phA. pratyaya] dhaMdhe- mATe pikAra karo] rojagAra karanAra, kAmagAra. (2) kArIgara, kasabI "prophesa- dhAI jI. [ja "dhAvavuM' kAra.] nuM stana, thAna, dhAyuM nala." (3) vepArI dhAdhUtIne kri. vi. jio dhAvuM'+ "tavuM' + gu. "I' dhaMdhAdArI (badhA) strI. [+ gu. "I' ta.pra.) dhaMdhe-roja- saM. bha ka. + '' anuga.] najIka jaI chetarI laIne gAra calAvavApaNuM, rojagAra, "prekesana.' dhAI 5Ta puM. e nAmane eka choTa dhaMdhAdArI (dhandhA-) vi. [+gu. I' ta.pra.) dhaMdho kara- ghau na. be khUNAvALuM kacchI vahANa (vahANa) nAruM, "prephesanala" dhAu(-1)DI strI, e nAmanI eka vanaspati dhaMdhA-pANa (dhandhA-) na, ba.va. [ja "dhaMdho' + pANI.'] dhAka' 5. sI. [. kA dhavana a.kri. dvArA bhaya, Dara, dhaMdho-dhApa, kAma-kAja, vepAra-vaNaja bIka. (2) (lA.) Dera, sattA, (3) aMkuza. [ khAvI, dhaMdhA-bhAI dhandhA-) puM. [ja "dhaMdha' + "bhAI.'] eka ja ka khAI javI (rU.pra.) bIka anubhavavI. 0 dekhAvI (rU.pra.) prakArano dhaMdho-rojagAra karanAra vyakti (ekabIjAne paraspara) bIka batAvavI, harAvavuM. 0 besavI (eNsavI) (rU. pra.) dhaMdhAthI (dhandhA-) vi. jio "dhaMdho' + se. athaT, ., saMdhithI], hara lAgavo. 0 besADavI (-besADavI) (rU. pra.) dAba -dhu vi. [ + saM. marya + gu. 'u' ta.pra.) dhaMdho zedhavA besA, DarAmaNa ApavI. 0 rAkhavI (2. pra) DaratuM mathatuM. (2) dhaMdhA mATenuM komarziyala rAkhavuM) dhaMdhArthe &i vi. jio dhaMdhe' + saM. yamarya + gu. "e trI. dhAka strI. baherApaNuM, baherAza. [ UMghavI (rU. pra.) vi, pra] dhaMdhAne mATe, dhaMdhe-rojagAra karavA nimitte baherAza javI. 05DhavI (rU. pra.) baherAza thavI]. dhaMdhA-vero (badhA) chuM. jio "dho + "varo.' + ] dhaMdhe- dhAka chuM. kayA-vikraya karanAra mANasa rojagAra karanArane deve paDato sarakArI kara, prophesanala- dhAka vi. nabaLuM, sAmane na karI zake tevuM Tekasa [hetuthI. (na.mA.) dhAkaDI strI, oDhavAnI nAnI godaDI dhaMdhA-sara kri vi. [o dhaMdho' + "sara.'] dhaMdhArthe, dhaMdhAnA dhADedhAkaTa vi. na TakI zake tevuM sAMdheluM, khoTA sAMdhA dhaMdhukAra (dhapukAra) 6 pralayane samaya, pralaya-kAla kareluM. (2) taddana ja ThANAthI bhareluM, sAva kheTuM dhaMdhuDakhara (dhandha-khara) puM. manane Ubhare, Aveza, Avega dhAka chuM. zAka vecavAno dhaMdho karanAra kAchiye paMDIta-rI) (dhadhUDI) strI. saMdhADiyAnI saMdhADa calAvavAnI dhAka-dhamakI strI. [ja "dhAka' + "dhamakI.'] DarAmaNa lAkaDI-dorI ane Thapako [damAma, prabhAva dhaMdhUNavuM ( dhaNanuM) sa.. rivA.] DhaDhaLavuM, hacama- dhAka-dhamAka strI. jio dhAka" "dimAka.'' (lA.) deracAvavuM. dhaMdhaNavuM (dhagheNAvuM) kamaeNNi, phi. dhadhUNAvavuM dhAke puM. [ravA.] casake, pIDha, dukhAve (dhaENAvavuM) B., sakri. dhakera vi. jio 'dhAka*' dvArA] taddana baheruM dhaMdheNavavuM, dhaMdhaNAvuM (dha-ghe) e "paNa"mAM. dhakera vi. [keruM dhAra' e saMyukta praga] taddana karuM, dhaMdheravuM (dhagheravuM) sa.phri. rivA.] jue "dhaMdhUNavuM." dhaMdhe- (2) (lA,) lAgaNI vinAnuM ravuM (dhagherAvuM) karmaNi, ji. dhaMdherAvavuM (dhagherAvavuM) dhAkha, 0DI, 0nA strI, jio dhakha.'] tIvra vAMchanA, D., sa phi. prabaLa irachA, jhaMkhanA, lupatA dhaMdherAvavuM, dhaMdherAvuM (dhadhe-) e "dhaMdheravuM'mAM, dhAkhavuM a. kri. [ 36 nuM bhaviSyadha-> prA. dhavala-] dhaMdhe (dho) pR. phi. "dahida-ApanAra] 0dhApe 5. baLavuM, saLagavuM. dhakhAvuM bhAve, ji. dhakhAvavuM che ,sa.ji. [+nirarthaka za6] jemAMthI vaLatara maLe tevuM kAmakAja, rojagAra, dhAgariyAM na., ba.va. [2vA.] tophAna-mastI, udhamAta udyama, vyavasAya, pravRtti, 'bijhanesa.' (2) vepAra, TreiDa dhAgaDiyuM vi. jie "dhAgaDI' + gu. "JyuM' ta. pra.] thADe dhaMdho-pANI na. [o "dho' + pANI."]e "dhaMdhA pANI." vakhata cAle ke Take tevuM, kAmacalAu dhaMdhA-rojagAra (dho-) ! [ja "dhadho' + rojagAra;' dhAgaThiyA kuM. [jao dhAgariyAM.'] jae dhAgaDiyAM." samAnArthI zabdonI punarukti.] ja "dhaMdho." dhAgaDI strI. [jae "dhAgI' + gu. 'ka' svArthe che. pra.] dhaMdhAkiyuM (vAliyuM) na, [o "dhaMdhodvArA ] vyavasAya. cItharAM bheLAM sIvI banAvelI godaDI, dhaTakI (2) dukAna dhAgavuM a. mi. jio dhAka' dvArA] dhAkamAM hovuM, dhaMdhoLavuM (joLavuM) sa kri. [deprA. dhaMdho] e "DheDhALavuM.' haravuM, bIjuM dhaMdhaLAvuM (dhoLAva) karmaNi, kri. dhaMdhaLAvavuM (dho- dhAgAdhUgI strI. [ja e dhAge' -dvirbhAva + gu. "I' ta. lAvavuM) pre., sa.ki. pra.] cItharAM lagADI sAMdhI sarakhuM karavAnI kriyA dhaMdhaLAvavuM, dhaMdhALavuM (dhandha-) e "dhaMdhALavuM'mAM. dhAgI sI. [o "dhAgo' + gu. I strI pratyaya.] ja dhaberiyA (dhoriyo) chuM. e nAmanI eka auSadhopayogI dhAgaDI. (ra) keDa AsapAsa baMdhAtI senA-rUpAnI sAMkaLI 2010_04 Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhA-zrA) 1210 dhAtu-karma dhA-zrA)ge paM. cItharaM (thIgaDA mATe). (2) re. [0 te seDamavALI DAMgaranI eka jAta (u. pra.) saMbaMdha tA . 0 deva (rU. pra.) kapaDAne thIgaDuM dhaNiyA-dhANiyA ki.vi. [e dhANiyuM?-rzAiva.] lagAvavuM] (lA.) kedA [jevuM zeDA kasa ane vakavALuM ghaTI zrI. [saM.] gati, cAla, (2) rIta, Dhaba, paddhati dhANiyuM [ja "dhANI' + gu. "iyuM' ta. pra.] dhANAnA zetaramAM dhAda (05) strI. [2. prA. dhArI) cAra-luTArAonuM Akra- dhANiyA 5. jio dhANiyuM."] dhANu zekavAnuM kalADuM. maNuM, "keITI.' (2)(lA.) luTArAonI ToLI. [0 AvavI, (2) (lA) cha dAMtAnuM khetInuM eka ejAra. (3) godaDarajAI 0 5DhavI (u. pra.) luTArAonuM AkramaNa AvavuM. (2) dhaNiyAeMge (-gaMge) 5. kesarI raMganuM eka prakAranuM jaMtu khUba utAvaLamAM hevuM. 0 mAravI (rU. pra.) meruM parAkrama pANI sahI, [. dhAnAmA . vALa + gu. "I' pratyaya.] karavuM (TAkSamAM)] | [AgevAna, nAyaka, netA juvAra bAjarI makAI vagerenA zekelA lelA dANa. dhAra-dha (dhADaya) . [+jue "dhaNI.] (lA.) mukhI, [phUTavI (rU. pra.) zekAta dANA phATIne phUlavA. (ra) dhAra(hA) (dhADa-dhADaya) sI. jio 'dhADa,'-rbhAiva.] meMmAMthI apazabda nIkaLavA. (3) marakI jevA rogathI (lA.) khuba utAvaLa. (2) dhAMdhala, doDAdoDI mANasanAM aneka saMkhyAmAM maraNa thavAM. 0 zekavI (u.pra.) -dhArAM (dhADaya-0 vi. jie "dhADuM-ba.va.] (lA.) ugra julama kara, dhULa-dhANa (u. pra.) taddana naSTa ane nirarthaka svabhAvanuM, AkarA mijAjanuM, khUba gusse bharAyeluM thayeluM] dhApADa (dhADathI vi[+ja "pADavuM' + gu. " dhANI-dALiyA puM, ba.va. [ja "dhANa' + "dALiya.'] ka. pra.) dhADa pADanAra-luTAro, ThAku, keITa' dhANI sAthe bheLavelA zekelA caNA (AkhA ane phADiyAM, dhAmadhATa (-) vi, kri. vi. jio "dhADa." -bhiva.] [ judA thavA (2. pra.) aNabanAva thavo. 0thavA (u.pra.) (lA) ghaNuM ja vadhAre paDatuM caDIo tataDI uparanAM choDAM alaga thavAM dhAryuM a, kiM. [2] garjanA karavI, trATa pADavI dhANIphUTa vi. jio dhANuM'+ "kUTavuM.] zekAtA dANA dhAsa (ca) sI. [ja dhADa' dvArA.) nIDara sAhasikatA, phaTAphaTa phUTe tevI rIte mAthuM phADI nAkhe ema hatuM (taDake) dhasI javAnuM dharyuM. (2) uttejana. (3) ArAma dhANe-vANuM chuM. chuTuM chuM huM thaI javuM e, verAI javuM e dhAsI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] ghAsavALuM dhAta sahI. [saM. dhAtu puM, arvA. ta ] prajotpatti karatuM dhADAM-erI strI. [ja "dhADuM ba.va. + phA. khe' + gu. sapheda pravAhI, zukra, vIye. [0 javI (rU. pra.) vayeno sAva I' ta. pra.] dhADa pADavAne vaMdhe tha. 0 tavArI (rU. pra.) vIrya pAtaLuM thaI javuM. phaTavI dharAMzAhI strI. [ja e "dhADuM' ba.va. + phA. "zAha' + gu. (rU.pra.) maryAdAmAM AvavuM. moDhe dhAta javI (rU.pra) UMdhamAM 'I' ta. pra.) dhADAM pADIne calAvavAmAM Avate rAjya- lALa paDhavI. kArobAra. (2) saMyama vagaranA lokonuM zAsana "mobarUla' dhAtara strI. AMkane pADe, ghaDiye. (ra) koSTaka, koThAmAM (ca. i.). makelI yAdI. [0 mAMTavI (rU. pra.) guNAkAranuM kASThaka banAvavuM ghATAghATa () ja dhAka-dhADa." [lokone tenuM pAte(tya) sI. prakAra, bheda, jAta ghaDiyuM na. jio "dhADuM' + gu. i ta. pra.] (lA.) dhAtakAra e "jhAtakAra." dhAriyA . jio dhADiyuM.] dhADa pADanAra-luTAre dhAtakAra* chuM. [2] bumarANa pAtuM na. jio dhADa'+gu. "u" svArthe ta. pra.]ja "dhA.' dhAtakI strI, siM.] e nAmanI eka vanaspati, dhAvaDI (2) (lA) lokonuM ToLuM dhAtakela vi. vakarI gayeluM, phATI gayeluM dhADedhADAM na, ba.va. jio "dhADuM,' -dvirbhAva. vacce gu. dhAtara-vAdI vi. yunibAja, kImiyAgara e' trI vi.pra.] (lA) lokonAM ToLeTeLAM dhAtalaDI strI. dhAstI, bhaya, bIka dhADenA kema. jio "dhADuM' + gu. e trI. vi, pra. + dhAta6 a. ji. chAjavuM. bhavuM. (2) anukaLa AvavuM, phAvavuM nA' nirarthaka uddagAra.] mAla vagaranI vAtane bhAva batAva- dhAtA chuM. [.] sarajanahAra, paramezvara, paramAtmA. (ra) brA nA udgAra. (oya dhADenA (rU.pra.) tucchakAra ke nimaya- dhAtIluM vi, jio "dhAta" + gu. "IluM "ta.ka.] dhAtavALuM, paNAne bhAva] [ ma ane ene puruSa. (saMjJA.) vIryavAna, baliSTha dhANu chuM. dakSiNa gujarAtanI e nAmanI eka rAnIparaja dhAtu strI. [saM., ] muvInA peTALamAMnuM khanija tatva dhANadhAra chuM. jio "daMDhAva."] mahesANA jillAnA moTA (senuM rUpuM tAMbuM vagere aneka). (2) zarIramAMnuM te te bhAganA pradezanuM madhyakAlIna nAma, daMDhAvya pradeza. (saMjJA.) dhAraka dravya (usa rata mAMsa meda asthi majajA ane vIrya). dhANA puM, ba.va. siM. dhAnA->prAdhAma-] kothamIranI (3) bhASAomAMne malabhUta te te zabda, bIjabhUta mULa bhAjInAM sUkAM bI (masAlAnI eka cIja) (dhANAnAM bImAMthI zabda. (vyA.) (4) kriyAvAcaka zabdanuM te te pratyeka mULa kADhelI dALa sekIne mukhavAsa mATe vaparAya che.) rUpa. (vyA.). [0 mAravI (rU. pra.) senuM vagere dhAtunI dhANA-jIruM na. [+ juo "jIruM.] dhANA ane jIrAno daLI bhama banAvavI] [banAveluM ke khAMDIne karelo bhUko (dALa-zAka vageremAM nAkhavAno) dhAtuI vi. [+gu. "I' ta. pra.) dhAtune lagatuM, dhAtumAMthI dhANA sALa (-vya) strI. [+ ja "sALa."] dhANAnI dhAtukarma na. [3] tAMbA vagere dhAtunAM patarAMnA ghaDatara Jain Education to tional 2010_04 ' Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAta-kasa 1218 lAdhara vagerenuM kAma [tadira, cokasI rUpone jemAM saMgraha karavAmAM Ape che tevI pustikA. (vyA.) dhAtu-kasa chuM. [+ja "kasanuM."] dhAtunI kasoTI karanAre dhAtuvardhaka vi. [saM] zarIranI dhAtuone vadhAre tevuM dhAtu-keza-) 5. .1 kiyAvAcaka dhAtuonAM artha-rUpI- dhAtu-vikAra chuM. [saM. zarIramAMnI vIrya vagere dhAtuone khyAna vagerene akArAvi krame saMgraha bagADa (e rega che.), dhAtu-bagADa dhAtu-priyA sI. siM.] juo "dhAtu-karma.' dhAtu-vijJAna na. [4] sonuM vagere dhAtuone lagatI vidyA, dhAtu-khanija na [saM.) dhAtane lagatA khANiye mAla, "meTA- meTAla' [meTAlajisTa. lika minarala' [(2) kSayaroga, ghAsaNI, "TI.bI." dhAtu-vijJAnI vi. [sa. puM] dhAtuvidyAnuM jJAna dharAvanAra, dhAtukSaya [sa.] zarIramAMnAM vIrya vagere tane ghasAre. dhAtu-vida vi siM. degvit] khanija dhAtuonuM jJAna dharAvanAra dhAtukSINatA sI, si.] ja "dhAtukSaya(1)." (2) (lA.) dhAtu-vighA jhI. siM.] khanija dhAtuone lagatuM zAstra, nAmadaI dhAtu-saMzodhana-zAstra, dhAtuvijJAna, meTalarjI' (pa.ga.) dhAtu-ghaDo vi., pR. [+jae "dhaDavuM' + gu. "u" ke. pra. dhAtuviSa na. (saM.] khanija dhAtuomAMne jherI padArtha dhAtu ghaDavAnuM kAma karanAra kArIgara, kaMsAra dhAtu-vaiSamya na. [saM. zarIranI dhAtuomAM rahelI samadhAtu-% vi. [4] zarIranI vIrya vagere dhAtune nAza karanAruM avasthAmAM thatI garabaDa dhAtu-thelI sI. ja lI.'] vIryanI kathaLI (zarIramAMnI) dhAtuzAstra na. si.] jue "dhAtu-vidyA.' dhAturdoSa chuM. siM.] ja dhAtu-bagADa." [nAre kSAra dhAtuzAstrI vi, pR. [sa. .] dhAtuvighAne niSNAta dhAtu-drAvaka vi., pR. siM.] TaMkaNakhAra vagere dhAtu ogALa- dhAtu-zila5 na. si.] khanija dhAtuonAM patarAM vagerenuM dhAtunAzaka vi. [4] zarIranI vaurya vagere dhAtuone kotarakAma ane enI vidyA nAza karanAra, dhAtu-na dhAtu-zuddhi strI. siM.] khanija dhAtuonuM zuddhIkaraNa dhAta-parivartana na. [saM.] khanija eka dhAtumAMthI bIjI dhAtu dhAtu-zeAdhaka vi. [saM.] khanija dhAtuonI zuddhi karanAra karI nAkhavAnI kImiyAgIrInI kriyA [niSNAta niSNAta. (2) dhAtuonuM pRthakkaraNa karanAra dhAtu 5rIkSaka vi. [saM.] khanija dhAtuonI parIkSA karanAra dhAtuzena na. [saM] sonuM vagere dhA dhAtu-pAka yuM. [saM.] rogane lIdhe vIrya vagere dhAtuone zuddha karavAnI kriyA, "benIphiziyezana' thata prakopa [zabdonI vaNIno saMgraha. (vA) dhAtu-saMdhAna (sa-dhAna) na. [saM.] garamI ApI sonuM dhAtu-pATha puM. [4] bhASAmAM kriyAvAcaka maLa bIjarUpa vagere dhAtunA bhinna bhinna bhAgane sAMdhavAnI kriyA, "DiMga' dhAtupAtra na. [saM.) dhAtunuM vAsaNa dhAtu-saMzAdhana (-saMzodhana) vi. [] juo "dhAtu-dhana." dhAtu-pArAyaNa na. [saM.] kriyAvAcaka dhAtupAThanA dhAtuonuM dhAtusAdhita vi. [sa.] bhASAnA mULa dhAtu-zabdo uparathI kramavAra paThana karavuM e [gaThTho siddha thayeluM (tIcika prakAranuM aMgarU5). (bhA.) dhAta-pi (-pa3) 5. siM.1 senA cAMdI vagere dhAtuo- dhAtu-sabhya na. [saM.1 zarIranI bhinna bhinna dhAtuonI dhAtu-puNa vi. [sa.] dhAtuonI bhasmanA sevanathI nIrogI sama avasthA, dhAtuonuM pramANasara hovApaNuM baneluM einuM piSaNa dhAtu-staMbhaka (-stambaka) vi. [saM] vIryane Ava aTakAvI dhAtu-puSTi strI, dhAtu-poSaNa na. [saM.] zarIramAMnI dhAtu- rAkhanA (auSadha) dhAtupauSTika vi. [saM.] zarIranI dhAtuone poSaNa ApanAruM dhAtu-taMbhana (-stuzmana) na [sa.] vIryanA strAvanI aTakAyata dhAtu-baga ! [ + e "bagADa.'] vIryane dUSita karanAro dhAtustrAva chuM. [saM.1 akudaratI rIte thate vIryapAta, vIryastrAva roga, dhAtudoSa [svarUpamAM vApaNuM dhAtrI strI. [saM.1 baccAnI janmadAtA mAtA na hoya tevo ene dhAtumA , [saM] zarIramAMnI dhAtunuM enA svAbhAvika dhavaDAvanArI pagAradAra strI, dhAva, dAI, upa-mAtA. (2) dhAtumaya vi. [sa.] khanija dhAtuothI pUrNa chokarAM saMbhALanArI AyA. (3) suyANI, "miDa-vAipha" dhAtunmala(La) . [saM.] khanija dhAtuone gALyA pachI (4) AMbaLAMnuM jhADa [bALa-ucheranuM kAma kaTeDe, "aga. (2) zarIranI dhAtuono nIkaLa pa2- dhAtrI-karma na. [sa.] dhAva ayA suyANI vagerenuM kAma, sevo vagere maLI [karavAnI prakriyA dhAtrI-phala(La) na. [saM.] AMbaLuM dhAtu-mAraNa na. [saM.] sonuM cAMdI vagere dhAtuonI bhasma dhAtvartha chuM. [saM. dhAtu- marya] bhASAnA mULabhUta dhAtune dhAtu-mela 5. [+jue "mela."] jue dhAtu-mala.' zabdArtha-svAbhAvika artha dhAtu-yuga puM. [saM.] tAMbuM vagere dhAtunAM hathiyAra vaparAvA dhAtvAkara vi. saM. vAta + mar 1 maLaa5mAM rahe te lAgyAM te eka prAcIna kAla, meTala erA' dhAvika vi. [sa] dhAtune lagatuM, dhAtu saMbaMdhI, dhAtuI dhAtu-rAga kuM. saM.tAMbuM vagere dhAtumAMthI thato geru dhAda(-dhIra strI. [saM. 26 kAzadarAja, dAdara (cAmaDIne vagere raMga eka roga) dhAtu-35 na. [saM.] maLa kriyAvAcaka dhAtunuM pratyaya lAgI dhAdAra . [ravA.] vaNInI taDAtaDI, belAcAlI. (2) Dhaga prakriyAmAM siddha thayeluM te te rUpa. (vyA.) dhAdhakelI vi. pirasavALuM, pirasIluM dhAtupAvavi(-LI) zrI. [+ saM, mAtra,sI.] saMskRta dhAtu- dhAdhara jue "dhAdara." 2010_04 Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1219 dhAbrALuM 1 kapa dhAna na. sa, >prA. na dhAnya, anAja, (2) dhADedhA5 sI. [ja e "dhApa,'-dvirbhAva.; madhyama ga. (lA.) khIcaDI ane khIcaDInA prakAranuM kAI paNa khAda. "e' TI. vi., pra.] taddana gappAM, sAva ja huM rodhana ane pAna pAna (rU. pra.) tadana pAyamAla. dhA-pAkAra . [ja "dha"+ "pokAra.'] madada mATenI ke 0dhane (rU. pra.) ati bhUkhALavuM. 0 ghAna karavuM (rU. pra.) rakSaNa mATenI rokakaLa khorAka meLavavA phAMphAM mAravAM. 0nuM mAryuM (rU.pra.) bhejana dhApeDhAM na., ba.va. [ja e "dhApaDuM.'] naryAM gapa, tetata karAvyAne kAraNe. 0 mAM dhULa nA(na)khavI (rU.pra.) pati- dhApeDI vi. jio "dhApa' dvArA ja "dhApa-mAru." panI varace jhadhaDe karAvo] dhADuM na. jio "dhApa' dvArA.] naryuM gayuM, sAva tUta dhAnakATI vi. sI. [+juo hiM. "kATanA' + hiM, I' dhAba8 na. [o "dhAbuM' dvArA] vAdaLAMne laI surya na u.pra.] DAMgara kada vagere laNavAnI mosama dekhAya evo divasa, kaluM dhAna-judI . [+ juo kUTavuM' + gu. I' ku.pra.] DAMgara dhAba-hiM(-)(-dhikaNuM) vi. jio "dhabaDa + "dhiS.] kamAda kaTavAnIchaDavAnI kriyA bharyA zarIranuM ane kAma karavAmAM zaktizALI. (2) tophAnI dhAnayiAM na., ba.va. jio "dhAna' + gu. huM svArthe ta. dhAba-dhIba8 kri. vi. [ravA.) mULa sthitimAM hoya emapra. + "iyuM" ta.pra.] dhAnya. (paghamAM) jevuM hoya tevuM calAvI levAya ema dhAna-dhana na, ba.va [jao "dhAna,'-dvirbhAva.] judI judI dhAbA-IMguM ja dhAbata-dhiMguM.' jAtanAM makAI javAra baMTI vagere dhAnya dhAbavuM sa.ji. [ravA.] DhabavuM, mAravuM. (2) (lA) chetaravuM. dhAna-baMdhI (bI) strI. jio dhAna' + phA. bandI."] pAka dhabakAra karmaNi, ki, dhabaDhAvavuM che.. sa. keTalo Utaraze ene aMdAja dhAbalI strI. [ e "dhAbuM' + gu. "la" svArthe ta. pra. + pAna-mUuM vi. [jao "dhAna + "".'] (lA.) dhAnyane mATe "I' strIpratyaya.] nAnuM dhAbu, nAnI agAzI valakhAM nAkhatuM. (2) bIjane khavaDAvavAmAM kaMjasa dhAbaLa (CN) strI, jie "dhAbaLI.] kAmaLI, pAtaLI dhana-vesu vi. jio "dhAna' + 'vecavuM' gu. "u" ka.5] dhAnya dhAbaLI vecavAno dhaMdho karanAra, dhAnya vAcI ja Ubho karanAra dhAbaLiyALuM vi. ji e "dhAbaLo' + gu. "iyuM' + "ALa' dhAnA vi., pR. jio "dhAna' dvArA]mArInA badalAmAM tA.2] dhAbaLA oDhavA hoya tevuM, dhAbaLAvALuM, dhAbaLIvALuM mAtra khAvAnuM meLavato nokara, piTavari nokara dhAbaLiye muM. jio "dhAbaLo' + gu. "yuM" ta.ka.] (lA.) dhAniyuM che. jio "dhAna' + gu. "iyuM ta...] rAMdheluM anAja vidhavA kheData alI sAthe rahI khetI ane vidhavAnAM chokarAM khAnAruM.(2) khAvAnI TevavALuM.(3) na. anna rAkhavAnuM garamuM nI saMbhALa rAkhata kuMvAre puruSa (enAthI e vidhavAmAM dhAne puM. [ja "dhAna' + gu. "e" ta. pra.] jAnamAM thayelAM bALake AgalAM bALakenA samAna hakadAra gaNAya che.) mAtra khAvAnI dRSTie ja joDAyelo ne dhAbaLI jatI. jio dhAbaLo"+ gu. 'I' strI pratyaya.] dhAnya na. [saM.] kAcuM anAja, kena' nAne dhAbaLo, kAmaLI dhAnya-saMgraha (sagraha), dhAnya-saMcaya (-saMcaya) puM. dhAbA puM. UnanuM oDhavAnA kAmamAM AvatuM be pATanuM si] anAjana saMghare jADuM eTaNa, kuMbala, kAmaLe dhAnya saMvardhana -saMvardhana) na. [. dhAnya zAstrIya rIte (-dhrA) bA-baMdha (-badhu) vi. jie dhA(pra)bu' + phA. ugADavAnuM kArya, keneDiMga' bandu' dvAra.] jenA upara chAparAne badale agAzI hoya dhAnyAgAra na. [+ saM. mAnAra) koThAra tenuM (makAna) dhAnyAthI vi, [+saM. martha chuM. anAja meLavavAnI icchAvALuM dhAbA-vALI vi., strI, jio "dhAbAvALo' + gu. "I' dhAnyAhAra chuM. [+ saM. mA-dvAra] mAtra anAjane kherAka pracaya. dUdhanuM dhAbuM laI dUdha ApanArI strI dhAnyAhArI li. [+ saM. mArI, muM. mAtra anAja khAnAruM. dhA(-dhrobA-vALuM vi. jio 'ghA(-prA)khuM' + gu. 'vALuM' ta. (2) zAkAhArI [AhAra pra.] ja "dhAbA-baMdha." [dudhavALo (vepArI dhAndhakAhAra chuM. [+ saM. i+ -hari] mAtra anAjane ja dhAbA-vALa chuM. [ja "dhAbu* + gu. vALuM' ta. pra.] dhAbaeNkAhArI vi. [+ saM. mAhArI chuM.] mAtra anAja khAI dhAbI vi.paM. [jae "dhA' + gu, "I' ta...] AkAzamAM jIvana calAvanAruM [calAvavI, huM kahevuM] vAdaLAMvALe divasa, vadharAvaLe divasa, kAMkaluM dhApa strI. gapa, jUThANuM, hiMga. [ mAravI (3. pra.) gapa dhAbuM na jio "dhaba' dvArA ] DA. (2) dUdhanuM meTI. dhA5-mAru vi. [ + ja "mAravuM' + gu. "u' ka. pra.] taddana baraNa -ghATanuM vAsaNa. (3) vAdaLAMthI haMkAI gayelA juThI vAta kahenAra, gADI, gappIdAsa, pApaDI AkAzanI sthiti. [ 56 (pra.) DAghanI chApa thavI bApalAM na, ba.va. risAyelAM karavAmAM AvatuM manAmaNuM, besavuM (-besavuM) (ra.a.) DAghanI chApa UThavI]. anu-naya. [ karavAM (rU.pra.) gelamAM aMga pasAravAM] dhA(-dhrA)nuM na. jio dharabavuM'-'dhabavuM' + gu. "u" ka. dhApala na. khuzAmata, (2) cADI-galI. (3) vi. khuzA- pra.] makAnamAM chAparAne sthaLe zUnI gathiyAM ke simenTa mata-khera. (2) sAcA-ja ThuM karanAruM. (3) cADiyuM DhALIne karavAmAM AvatI sapATI (e agAzInA rUpamAM dhApI vi. jio dhApa' +gu. I' ta.ka.] ja "dhApa-mAru." paNa hoya ane enA upara mALa ke mALa upara mALa, 2010_04 Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhA(-mA)bA paNa levAya.) dhA(-zrA)khA puM. [jue dhA(dhrA)khuM.2] jaeka dhA(-dhrA)yuM.? (2) magaja mAhanathALa vagere miSTAna banAvatAM vAsaNamAM dUdha nAkhI meAI kaNIo paDe ema karavuM e. [. devA (rU.pra.) vesaNamAM thApuM dUdha nAkhI ceALavuM] dhAma na. [saM.] sthAna, ThekANuM. (2) nivAsa-sthAna, makAna. (3) tIrtha-sthAna (4) teja, prabhA, AbhA, prabhAva dhAmacA yuM. [jae saM. dhAma' dvArA.] sarasAmAna laI utArA karavA e 1220 dhAmara na. eka jAtanuM imAratI lAkaDuM . dhAmarALuM vi. jio 'dhAma' + 'reALavuM' + gu. ''' pra.] jue dhAmaNax (sarpa). dhAmalI strI, jio 'dhAmatuM' + gu. 'I` ' srIpratyaya.] dhAmalA prakAranI vAchaDI-pADI ke gAya-bheMsa dhAmatuM vi. kanyA paraNIne sAsare jatAM piyara taraphathI enI sAthe bakSisa meAkalAtuM vAcharaDuM ke pADaraDuM dhAmalA puM. [jue 'dhAmatuM.'] dhAmalA prakAranA vAchaDa dhAmaLA huM, e nAmanuM eka prakAranuM kApaDa dhAmA vi. saM. dhAma + gu, 'I' ta.pra.] dhAmavALuM, ThekANe sthira thayeluM dhAraNA dhAyAM-dhAyuM vi. [uttarapada AvuM' + gu. dhuM' bhU, OM dvirbhAva] dhAyeluM, svaccha dhAmatuM jue brAmaThuM,' dhAmaNu `` (-Nya) strI. [saM. vAman dvArA.] tADa agara khajarImAM cheda pADavA caDanArA kreDa upara bAMdhe che te dAraDuM dhAmaNuI (Nya) strI, vahANamAMnI nIcenI sAMdhamAMthI pANI bharAvuM e. (vahANa,) dhAmaNu (Nya) strI, jae dhAmalI.' dhAmaNuka na. ei saM. man dvArA] kAMThAne baMdhAtuM majabUta dAraDuM. (vahANa,) [dhAmarALuM dhAmaNu ` (-Nya) strI. eka jAtanA sarpa, AMdhaLI cAkaLa, dhAmaNuDhAMkaLI (dhAmaNya-) zrI. e nAmanA eka cheDa dhAmaNI strI. jaA dhAmaNa'-dhAmalI.' dhAmaNu na. e nAmanuM eka ghAsa dhAmadhUma strI. [ravA] zubha avasara upara maMgala vAdyonA avAja sAthe raMgarAgavALI ane bhapakAbaMdha thatI ujavaNI, dhAmadhamI [lenAruM, dhAma-dhama karanAra dhAmadhU miyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta.pra.] dhAma-dhamamAM bhAga dhAmadhUmI srI. [+ gu. I ' svArthe ta.pra.] ja e dhAmadhUma'dhAraNu dhAma-dhA, vi. (-vaeNDa) [jae 'dhAma' + 'dhADayuM.'] (lA.) pAkuM luccuM, khepAnI dhAmaNu puM. Turane lAgu paDatA eka prakAranA jIvaleNa rega dhAmeNI strI. [jue dhAmeNuM + gu. I' srIpratyaya. ] jue 'dhAmalI.' [kariyAvara, dAyo dhAmeNuM na. pahelA ANA vakhate paraNelI dIkarIne apAtA dhAmA puM. [saM. dhAma' + gu. 'A' svArthe ta. pra ] paDAva, mukAma, utArA, [. nA(-nAM)khavA (rU. pra.) lAMbA samaya sudhI mukAma karI paDayA rahevuM] dhAmADI strI. jae 'dhAmalI,' dhAmeApuM [ravA,] dUdha dohavAnA avAjanI ramajhaTa _2010_04 dhAyuM na. [jae 'dhAvavuM" dvArA.] dhAI, stana, thAna (rUDha 'dhAI ' strI, ja che. kavacit meTAM stana mATe 'dhAyAM' 'dhAyA' kha.va.mAM prayoga thAya che.) dhAyetI ta. TekarALa jamInamAM UgatA e nAmanA eka meDi dhAyA puM. [jue 'dhAyuM.'] jae dhAyuM.' dhAra zrI. [saM. dhArA] pravAhInI zeDa (dUdha pANI leAhI vagerenA). (ra) kinAra, kAranA bhAga. (3) hathiyAranI kinArI. (4) lAMbA aMtara sudhI laMbAyelI DuMgaranI beThI saLaMga UpaselI sapArTI. (5) vahANanA nIcenA bhAgamAMnI pArTiyAMnI sAMdhamAMthI bharAtuM pANI, dhAmaNa, [. karavI (3.pra.) zeDhu nAkhavI, 0 muDhavI (rU.pra.) dhAra tIkSNa karavI. 0 caDhA(-DhA)thI (3.pra.) uzkeravuM. . mAravuM nahi (6.pra.) paravA karavI nahi. esavI (baeNsI) (rU.pra.) hathiyAranI dhAra cAmaDImAM lAgavI. khAMDhAnI dhAra (3. pra.) pUrI sAvadhAnI rAkhavI e, telanI dhAra jevI (rU.pra.) sAvacetIthI kAma levuM] 1 dhAraka vi, [a,] dhAraNa karanAra. (ra) upADI rAkhanAra. (3) dhAraNA ke saMbhAvanA karanAra [(jaMgalanuM cAmAsu zAka) dhAra-kArIlAM na., khAva. [jue 'kAreluM.'] kaMTAlAM, kaMkADAM dhAraDI strI. [ja dhAra'+gu. 'huM' svArthe ta. pra. + I ' skrIpratyaya.] nAnI beThI upalANavALI caDe aMtara sudhI jatI jamIna [lenAra--pati, puM. dhAraNu vi.saM., katu vAcaka] (lA.) javAbadArI uThAvI na. [saM. kriyAvAcaka] paherI levAnI kriyA. (ra) pakaDI rAkhavAnI kriyA. (3) AdhAra-bhUta ha|nuM e, AdhAra dhAraNa (Nya) zrI. [jae 'dhAravuM' + gu. 'aNa' kR. pra.] tela, jokha. (2) (lA.) tAla-jokha thayelA padArthavALuM bhareluM chAbaDuM. (3) dhIraja. (4) hiMmata. (5) bhAravaTiyA, pATaDA, nAnA meA. [. karavI (rU. pra.) jokha karavA] dhAraNa-zakti strI. [saM.] grahaNa karavAnI zakti, smaraNazakti, yAdadAsta, 'eTenTivanesa.' (2) dRDha-tA dhAraNahAra vi. [saM, dhArLa + apa, 'ha' #.vi., pra. + saMjAra>=prA. mArja. gu.] dhAraNa karanAra, uThAvI- upADI rAkhanAra dhAraNA strI. [saM.] dhAraNa karavuM e, uThAvI--upADI levuM e. (2) manasA, dhAravuM e, saMbhAvanA, enTisipezana,' 'Dikazana,''TesibiliTI' (ki. dha). (4) nizcaya, nirNayAtmaka buddhi. (5) khyAla. (6) lakSyanA nizcaya. (yega.) dhAraNA-gata (tya) srI. [saM. + saM. fd> arvA. taddabhava 'gata' (ca)] vecelA mAlamAM kasara ke kamizana kApI ApavuM e [rAkhavAnA hakka, 'liyana' dhAraNAdhikAra yuM. [saM. dhAraNa + aSi-6] kabajAmAM dhAraNA-patraka na. [saM.] karelI saMbhAvanA ke aMdAjanI noMdhaNInA kAgaLa, keAra-kAsTa riTarna' dhAraNA-zakti . [saM.] jue 'dhAraNa-zakti'-memarI' (ke. ha.), 'risepTiviTI' (4.khA.) Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAraNA-hevAla 1221 -dhAriNI dhAraNA-hevAla yuM. si. + e hevAla.'] aMdAjanI vigata dhArA-vAI (vAI) sI. siM. dhArAvAhikA)prA. vAhimA primeniTarI riporTa jao dhArAvAhi-tA." (2) jhArI dhAraNAM-pAraNAM-vrata na. [ja "dhAraNuM' + pAraNuM-ba.va. dhArA-vADI strI. [saM. dhArA dvArA] mAMgalika ke dhArmika + saM.] ekAMtare upavAsa ane pAraNAM karavAnuM comAsu vrata prasaMgamAM jamIna upara goLAkAre ke sIdhI lITIe pAraNiye puM. . dhAraNa + gu. IyuM' ta. pra.] TekArUpa jhArI karavA ke kaLazAthI karavAmAM AvatI dUdhanI ke thAMbhalo. (2) bhAravaTiyo, pATaDe [levA jevuM pANInI dhAra dhAraNIya vi. siM] dhAraNa karavA jevuM, uThAvI-upADI dhArAvAhitA strI. siM.] dhArA-pravAha vahyA ke cAhayA karavuM dhAraNuM na. jio dhAravuM' + gu. "aNuM" ka. pra.] (lA) e, pANInA pANInA pravAhanuM satata cAlu rahevuM e upavAsa ('dhAraNuM-pAraNuM' evo riyo proga) dhArA-vAhI vi. siM, puM] dhArA-pravAhI cAlyA karatuM dhAraNuM pAraNuM na [+jao pAraNuM.'] ekAMtare upavAsa dhArAzAstra na. jio dhAre' + saM.] dhArAo-kAyadAonuM ane pAraNuM (eka mAsu vrata) hito te vera nirUpaNAtmaka pustaka ane vidyA, "jayurismasa' (2.vA.) dhArita chuM. tAlImI paddedAro taraphathI kheDUto pAsethI levAto dhArAzAstrI vi, pR. jio dhArAzAstra' -uttarapada saMj.] dhAra-dAra vi. [ja e "dhAra' + kA. pratyaya hathiyAranI dhArAzAstranA niSNAta, puruSa, kAyadAzAstrI, vakIla, kinArI tIrNa karI hoya tevuM, dhAravALuM, tIkSNa, tINuM lIDara,' "eNDavokeTa, berisTara,' "kAunsela," "leyara,' bAramI vi. [se pAmiMja, arvA. tadabhave dhArmika vRttinuM dhAravavuM sakri. [o "dhAra,' -nA. dhA] sUpaDAnI dhAra dhArA-sattA strI. [saM.] pravAhInA pravAhanI zakti upara dANa lAvI kaMka mArIne upaNavuM. (-dhAravAnuM dhArA-saDa pI. jio dhAre' + se.] kAyadA ghaDavAne karmaNi, ji. dha(-dhAravAvavuM pre., sa.phri. adhikAra dhA-dharavAvavuM, dhA(-dharavAvuM ja "dhAravavuM'mAM. dhArAsabhA sI. jio dhAre' + saM.] jyAM rAjyanA ke dhAravuM sakri. [saM. 6 vAra tatsama] pakaDI rAkhavuM, uThAvI rASTranA kAyadA nakkI karavAmAM Ave che tevI pariSada, upADI jhIlI rAkhavuM. (2) saMbhAvanA karavI. (3) kapanA vidhAna-sabhA, lejisleTiva esembalI' karavI. (4) vicAravuM. (5) jhINuM najare jovuM, TIkavuM. dhArAsabhAzAI (zA) jhI. [+jao phA. "zAha'nA "zAhI' (A chellA arthamAM dhArI dhArIne jovuM" e saM. bha.pha dvArA.] sabhAnI kAmagIrIne ja pradhAnatA ApavApaNuM no prayoga jANIto che, bIjuM rUpa pracalita nathI.) dhArAsara vi. jio dhAro' + "sara" (pramANe).] kAyadA pAza mI. (sa.] pravAha, se2. (2) zeDa. (3) dareDe, dareDe. pramANe, kAyadAsara, kAyadesara (4) paraMparA, hAra, paMkti. (5) mALavA-madhya pradezanI dhArAsabhya puM. [ja "dhAro"+ saM.] "dhArAsabhAmAM pasaMda paramAranI prAcIna rAjadhAnI, dhAra. (saMjJA. thaIne ya cuMTAIne gayele sabhAsada dhArAkIya vi. jie "dhAra' + saM. da tapra.) dhArA dhArA-saMpAta (-sampAta) 5. [saM.], dhArA-sAra chuM. [saM. gharaNane lagatuM, vadhAnika, "lejisleTiva' dhArA + mAsAra] varasAdanuM dhodhamAra varasavuM e, dhodhamAra dhArAdhirAhI vi. saM. dhArA + adhi-vohI !.] paraMparAne lagatuM, varasAda nAhavuM e rileTiva' (ke. ha.) dhArA-nAna na. [saM] kuvArA nIce ke dadaDA nIce rahI dhArA-gRha na. siM., , na.] uparathI kuvArAnI jema dhArAI vi. jio dhAra' + gu. "ALuM' ta. pra. dhAravALuM, pANInI aneka zeDa paDe tevuM nAnuM makAna, "zAvara-bAtharUma' tINa pAnAvALuM dhArA-raNa na., ba.va. jio "dhAre"+ "dhoraNa.'] niyama dhArALA 5. siM. dhArAva prA. dhArAri, dhAraifsa dvArA ane kAmakAja karavAnI rIta, kAyadA-kAnUna, baMdhAraNa, 'rUsa dhArALa" gu. ' ta. pra.] dhAra, daDo enDa regyulezansa' dhAro . dakSiNa gujarAtanA bhIlono eka prakAra ane dhArA-5Ata chuM. [saM.] varasAdanuM satata varasavuM e ene puruSa. (saMjJA). zikti, kepesiTI' pArA-pathI sI. [ja "dhAre' + "pethI.] kAyadAnuM pustaka, dhAritA sI. siM.] dhArakapaNuM, dhAraNa karI rAkhavAnI niyamAvalI dhAriyA che, ba.va. jio "udhAriyuM.'] kheDutane khetInA dhArA-pravAha kri. vi. [sa.] juo "dhArA-baddha.' kharca mATe udhAra ApelA paisA dhArA-baddha vi. si.] ekasarakhI paraMparAe cAlyuM AvatuM, dhAriyuM na. [ja "dhAra' + gu. "IyuM' ta. pra.] (lA.) saLaMga cAyuM AvatuM, varace jarA paNa aTakayA vinA dhArA- vaNATamAM sonerI rUperI kasabavALuM eka kApaDa. (2) pravAha cAlu AkAraNI thaI che tevuM dAtaraDAnA AkAranA pAnAvALI lAkaDI dhArAbaMdI (-bandI) vi. jio "dhAra' + kA] jenA karanI dhAriSTa na, si. thAEca, a. tadabhava] dhaSTatA, naphaTAI dhArA-yaMtra (-catra) na. [4] kuvAro -dhArI vi. [saM., S.] dhAraNa karanAra. (samAsanA uttarapArAyaMtra-gRha (cenna) na. [sa, puM, na.] ja "dhArA-graha.' padamAM: "asadhArI' "dhanurdhArI" "vezadhArI' vagere) dhArA-lADu puM, ba.va. [saM. dhArA + juo "lADu.'] dhInI vAriNI vi, sI. [saM.] pRthvI. (saM. dhArInI jema strI, dhAra retAM raDatAM karelA curamAnA lADu lekhe samAsane uttarapadamAMH "vastradhAriNI' vagere) 2010_04 Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAreka 1222 dhAMdhaDe dhAreka na. bakAna lIMbaDa vagADAtuM raNaziMguM. (2) (lA) lehI-vikArane lIdhe thato dhAro chuM. [saM. dhAra*>prA. dhArA-] (lA.) keAI paNa kArya | hAtha uparane seje, [ UMjavuM (rU.pra.) seja utAra vyavasthita calAvavA mATe karela niyama, kAyade, kAnUna. vAne vidhi karavA. 0 dhAvuM (rU.pra.) bhayanI bUma pADavI] (2) mukarara karelA da2. (3) vere, kara. [0 ghaTava (rU.pra.) dhAvavuM sa. kri. siM. jenuM . pArTI prA. dhArvadhavaDAvavuM kAyadAnI racanA karavI. 05-(rU.pra.) rivAja amalamAM dvArA mAdA ke mAtAnA ratanamAMnuM dUdha cusavuM. dhavAnuM muka. 0 bAMdha (rU.pra.) rivAja ke praNAlI nakkI karavI] karmaNi, ji. dhavahivuM, dhava(rA)vavuM che., sakri. dhAroTa (-Daya) vi.,I. [ja "dhAra' dvArA.] patharALa jamIna dhAvasAM na., ba.1 [ara. "yA husenanI vikRti] muslima dharaDI rahI. jio "dhAreDo' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnI tAbUta kADhatI veLA 'yA husena" kahI chAtI-bAvaDAM kaTe dhAra, DI. (2) jue "dhAreDa. che e kriyA [bhAgI chUTeluM dhAreDuM na. jio dhAra' kAra.] patharALa, khADATekarAvALuM dhAvita vi. [sa.] DeluM, doDI gayeluM. (2) nAsI gayeluM, pAraDe . [ja "dhAreDuM.'] moTI dhAra, deDe, dareDe dhADuDuM vi. caMcaLa, cAlAka, hoziyAra dhAraNa vi. [sa, thA + 3] zeDakaDhe garama, taratanuM dhAvuM akri. [saM. vAva>prA. dhAva] deDavuM. (A dhAtu ja. raheluM (dUdha) [vagere te te putra gu.mAM sImita che. "dhAo dhAo' jevo prayoga janavANuM. dhArtarASTa chuM. [saM.] kauravapati rAjA dhRtarASTrane duryodhana e ja kAraNe enAM "bhAve' ane 'pre.' rUpa nathI ke nathI dhArmika vi. siM] dharmane lagatuM, dharmasaMbaMdhI. (2) dharma kRdaMta-rUpa) pALanAruM, dharmanA siddhAMta pramANe vartanAruM dhAvuM na ja dhAu.' dhArmikatA sI. [saM.) dhArmikapaNe dhADuM vi. khaMdhuM, lucuM dhAryuM vi. jio dhAravuM +gu. "yuM bhU] manasUba, dhAraNA dhaza(-sa) ke jue badhAza(-sa)ke." [o "dhAvasAM." dhArmeza na. [saM] dhRSTatA, naphphaTAI, uddhatAI, (2) nirlajajatA dhAsU(-serAM na, ba.va. [ara. "yA husena'nI vikRti ] dhAI sa.ki. jALa bAMdhavA pANImAM UbhAM be lAkaDAM dhAstI strI. [ara. dahazata ] dahezata, bIka, bhaya, Dara. khesavAM. dudhela bAlavA (rU.pra.) mAchalAM pakaDavA be UbhAM (2) (lA.) jokhama. [0 ApavI, 0 dekhAvI, devI, karelAM lAkaDAMmAM jALa bAMdhavI] batAvavI (rU. pra.) bivaDAvavuM, DarAvavuM. 0rAkhavI, dhAlAvelI jI. [ana-] utakaTa adhIrAI. (2) mAnasika 6 lAgavI (rU.pra.) haravuM, bIvuM]. ane zArIrika becenI dUdhavaDAvanArI bAI, dhAtrI dhAstI-bharyuM vi. [+ juo 'bharavuM' + gu. "yuM' bha. ka] vAva (vya) sI. [2.mA. pAvI] baccAMne mAtAne badale dhAstIvALuM. (2) jokhama-bhareluM dhAva-kile pR. [aspaSTa + juo 'kilo.] ajabAja dhAha (dhA:) e "dhA.' ujajaDa ane pANI vagerenI sagavaDa vinAne gaDha dhA-husena ke.pra. [ara. yA husena"] "dhAvasAM-mAMne ugAra dhAvaDI strI. e nAmanI eka vanaspati, pAuDI, dhAtakI dhAMkaNiye paM. eka prakArane apazukaniyALa cheDe dhAvaDe chuM. [saM. dha] e nAmanuM eka jhADa, bhUta-bAkaro dhAMkha, 07ii [sa. davA prA. dhaMal; saM.mAM "kAgaDA' dhAvaNa na. [ja "dhAvavuM' + gu. "aNu" ka. pra.) mAnava mATe vAkSa zabda sAthe A zabdane saMbaMdha che; + gu. mAtAnAM thAnamAM dUdha. [uDI javuM (rU. pra.) stanamAM 'DuM svArthe ta... + gu. I' pratyaya.] ja dhaMkha.' dhAvaNa sukAI javuM. 0288-8)nuM (rU.pra.) stanamAM dUdha dhAMkho che. [ja e "dhAMkha' dvArA.] (lA.) gharaDe puruSa bharAvuM. 0 caDI (-DhI)javuM (rU.pra.) stanamAM dUdha sukAI javuM. (tiraskAramAM) 0na sukAyuM hatuM (rU.pra.) taddana bacapaNamAM levuM, bALaka- dhAkhavuM sakri. jio "dhAMkha,'-na.dhA. e dhaMkhavuM." buddhinuM devuM. 0nA dAMta (3.pra.) bina-anubhavI mANaso dhaMkhAvuM (dhavuM) karmaNikri. dhakhAvavuM (dhAvavuM) che. sa.ji. dhAvaNa lajAmaNuM vi. [+juo "lajAmaNuM.'](lA) pitAnA dhAMkhe chuM. [jao dhAMkhavuM" + gu. "o' ku. pra.] dhAMkha, kuLane lAMchana lAge tevuM kAma karanAruM. (2) nimaya, namAluM jhaMkhanA. (2) kALajI, phikara, ciMtA, (3) (lA.) zaMkA, dhAvaNuM vi. [ja "dhAvavuM' + gu. "aNuM' kavAcaka ke. vahema, zaka pra.] mAtAnAM stana cUsavAnI uMmaranuM dhAvatuM, dhAvaNa upara dhAMgariNi)yuM na. khapATa ke sAMThInuM banAveluM kAcuM kamADa rahenAruM bALaka). dhAMgalI strI, e nAmane mAchalIne eka prakAra dhAvana na. [saM.] deDavAnI kriyA, deDa, deTa. dhAMgavuM na. (bAraNAnuM caNiyAruM. (2) kamADe jaDeluM ADuM dhAva-bhAI (dhAnya) paM. jio dhAva' + "bhAI. '] juo pATiyuM. (3) be pATiyAMne janAre lokhaMDa ke lAkaDAne TukaDe dhannAI: dhAMgI na. eka prakAranuM vahANa (vahANa.) [nAne le dhAva-mA (dhAnya) samI, jie "dhAva' + mA.], mAtA dhAMge che. chAMTe, trasake. (2) saheja aMza, rekha. (3) sI. [+] mAtA sivAyanI je bIjI strIne bALaka pAMta . dhutAre dhAvatuM hoya tevI strI dhAMtALa vi. jio "dhAMta' + gu. "ALa" ta. pra.] (lA.) dhAvaNuM na. jio "dhAvuM" dvArA-] "dhAo dhAe' no khyAla cakara, capaLa. (2) buddhimAna Ave evI rIte svara kADhatuM raNaziguM, bhayane vakhate dhAMdha che. [ravA.] dhaDadhaDATa, moTo dhaDabahATa 2010_04 Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAMdhaNiyuM 123 dhIra dhAMdhaNiyuM na. [2] herAnagatI, dhamAla. [vAM dhuNavavAM dhidarI vi5. vecavAne mATe Dhora pALanAra ke ucheranAra (rU.pra) tobA pokarAvavuM, herAna-parezAna karavuM). dhivuM akri. gAyane garbha rahevA [Theka vAge ema dhAMdhala (utha) [2] jhaghaDA vaLI dhamAla, tophAna, upadrava, dhinakiTa, dhinAM krivi, rivA.] tabalAMnA e prakAranA apa-ra, piDeniyama,' 'sensezana' (rAma) dhira puM. avinane bhaDake dhAMdhala-khora vi. [+ pha, pratyAya], dhAMdhala karanAruM, dhAMdhaliyuM dhibakArA 5. jio "dhIbavuM' + saM. vArayprA. zAma-] dhAMdhaliya(-) (-zca) strI. [ juo "dhAMdhaliyuM" + gu. jae "dhabakAre "a8-eNa" strI pratyaya.] dhAMdhala karanArI strI dhibAvavuM, dhibAvuM ja "dhIbavuM'mAM. dhAMdhaliyuM vi. e badhAMdhala+gu. thayuM ta. pra.] ja dhievuM sakri. [ravA] juo DhabavuM.' dhibesavuM karmaNi, dhAMdhala-khera,'-DijhoDala . dhibeTAvavuM che., sakri. dhAMdhasa na. anAjamAnuM dhULa utarAM vagere kastara dhibeThAvavuM, dhibeThANuM ja o "dhibeDaluMmAM, dhAMdhaLuM vi. [saM. pampa dvArA] jhAMkhA prakAzavALuM, aMdhArA dhivavuM sakri. [ravA.] "dhaba' evo avAja thAya ema jevuM, dhaMdhaLuM [ke na ApavAnA cALA mAravuM ke pITavuM. dhibevAvuM karmaNi, sa. kri. dhAMdhiyA DuM, ba.va. ApavAmAM karavAmAM AvatA arucinA dhiyaDI, dhiyA sI. [sa. yuddhi prA. dhImA, ja gu.] pAMva (vya) strI, [2vA. rekakaLa. devI (rU.pra.) mRtAtmA dIkarI. (padyamAM.) pAchaLa 2AjayA gAvA, chAjiyAM gAvo] dhiyALuM sakri. saLagAvavuM, bALavuM. dhiyATANuM karmaNi, sa.phri. dhaza(-sa) (22,-sya) strI. jio dhAMsavuM.'] maracAM vagerenI dhirANu na. ["dhirAvuM' + gu. "aNa" ka. pra.] vyAje gaMdhathI ke evA ugra padArthonI uDelI rajathI khAMsI dhIravuM e. (2) vyAje dhIrelI rakama, kreDiTa,' "lena" khAvAnI paristhiti dhirANa-saMkoca (-sakAca) puM. [saM.] dhIra-dhAra aTakAvavI pAMsa a.ji. [2vA] dhAMsane laI sUkI khAMsI khAvI e, keDiTa-rika dhasI strI. [jao dhAMsavuM' + gu. I" ku.pra.] e badhAMsa." dhirAvavuM, dhiravuM ja "dhIravuMmAM. dhira ke.pra. [sa.] dhikkAra mATeno ugAra, phaTa, bI-mara dhiSaNa strI. [saM.] vANI. (2) stuti. (7) buddhi, samajha pikadhikAvavuM sakri. jio 'dhikAvavuM,' Adi be zruti- dhi-dhIM), 06 vi. [+ gu. " svArthe ta.pra.) jue "dhizuM." ne dvirbhAva.] jorathI saLagAvavuM. (2) khUba garama karavuM dhi-garamala-99) . siM . ma] (lA.) jorAvara ne dhikAra chuM. [ja "dhIkavuM+gu. "Are" ka. pra.] dhIkavuM khaDatala mANasa [(2) pAjIpaNuM e, khUba saLagavuM e, dhakhAre, tApa dhiMdha)ga-cUkaDI strI. jio dhiMguM kAra.] dhiMgAmastI. dhika(-khA)vavuM, dhikA(khAvuM e "dhIka(-kha)vuMmAM. dhiM-dhI)gara (-2) pI. ToLuM dhikaraNa na., dhikkAra chuM. [sa.] phiTakAra, tiraskAranI dhi(-dha)gaNuM vi. pAcha, upadrava karanAruM lAgaNI. (2) niMdA dhi-dha gAI zrI. jio "ti-dha)" + gu. "AI' ta. dhikAraka vi. saM.1 dhikkAra karanAruM, tucchakAranAruM. (2) nidaka pra.] dhiMgApaNuM, (2) dhiMgANuM dhikkArapAtra vi. [sa, na.] dhikkarAvAne lAyaka, tucchakArA- dhi(-dhI)gANuM na. [ja "dhiM(-dhI)nuM' + gu. "ANuM ta...] vAne pAtra, (2) niMdA-pAtra hathiyAra sahitanuM sthAnika taphAna dhikkAravuM sa.ji. [saM. vivAra,-tatsama nA, ghA.] turachakAravuM. dhi-dhI)gAdhi(-dhI)gI AI. jio "dhiM-dhIzuM,'-dvibhava + | (ra) niMdavuM. dhikkArAvuM karmaNi, kiM. dhikakArAvavuM che, saji. gu. I' ta.pra] mastI, tophAna dhikArAvavuM, dhikkAravuM ja "dhikkAravuMmAM. dhiM-dhI) gAmastI strI. [jae dhiMguM' + mastI....] jabaradhita vi. [saM.] dhikkAravAmAM AveluM dastIthI laDavuM e, dhiMgA-piMgI dhimAMga dhigAMga phri vi. [2vA] nagArAno avAja thAya ema dhiMdhagALa . jio "dhi-dhI)> + gu. "ALa' svArthe dhijIvita vi. [saM. dha + nIti, saMdhithI] jenuM jIvana ta. pra], dhi(-)nuM vi. khUba jADuM, la, dhachuM. (2) dhikkArane pAtra che tevuM, niMdya (lA.) moTA kuTuMbakabIlAvALuM ane mAladAra. (3) jADA dijAti vi. [sa. thi + nAta, saMdhithI] jene varNa ke pitanuM (kapaDuM). (4) badamAza, luccuM jAti dhikkArane pAtra che tevuM. (2) paM. brAhmaNa (jaina) dhirSaguMdhaLuM vi. [+juo "ghaDakhuM, samAnArthI zabdonI dhizvarNa vi. saM. thi + varSa, saMdhithI ja " dhiti (1)." dvirukti], dhiM(-dha)J-58 vi. [+ "paba ravA.] khuba (2) paM. brAhmaNa pitA ane halakI koI jJAtinI mAtAthI jADuM, hRSTapuSTa [ane kajiyALuM utpanna thayela gaNAtI eka varNasaMkara jJAti dhiM(-dhI)zuM-riM(rA)nuM vi. [+ jue "piMguM'.] zaktizALI dhiLavavuM, dhijAvuM e "dhIjavuMmAM. dhiM-dhImezvara . [+[. (zvara, saMdhithI] bauddha stUpane dhiTaka(-) vi. [sa. pRda>prA. piTha tatsama dhaNa (mANasa), mahAdeva tarIke pUjatAM ke jADuM maDha liMga hoya ene mATenI (2) hiMmatavALuM * nAI saMjJA. (saMjJA) - viTha(8)I rahI. [+gu. "AI' ta...] dhipaNuM, dhRSTatA, dhI strI. [saM.) buddhi, medhA, akkala, samajha-zakti, samajhadArI dhi vi. adekhuM. (2) luccuM, Thaga dhI,* (DI) jio "dhiyaDI.] juo "dhiyaDI. (padyamAM) 2010_04 Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhI-dhI)ka 1224 dhIMgara dhI(-dhI)ka sI. rivA.] DhoranI mAthuM mAravAnI kriyA. [ ke vRttinuM, Tharela [ja "dhIraja.' (padhamAM.) ca(hA)vavuM (rU. pra.) herAna karavuM, takalIphamAM mUkavuM] dhIra" (-15) sI. [e. dhIraja.' aMtya vyaMjanane la5] dhIkaDI sI. jio "dhIkaDuM' + gu. "I' strI pratyaya], huM dhIra-gaMDa(ga) vi. jio "dhIruM' + "gaMDu ] maMdabuddhivALuM. na. jio "dhIka -- + gu, "huM svArthe ta. pra.] jhINe (2) aNIne samaye khasI jAya tevuM tAva, tAvalI dhIra-gaMbhIra (gIra) vi. siM.] dhIrajavALuM temaja bhadra dhIka(kha)vuM a. kri. si. dhava>prA. huM dvAra ] bhaDa- prakRtinuM, sarvathA uchAMchaLuM nahi tevuM bhaDATa baLavuM. (2) khUba garamI levI. (3) (lA.)jezamAM dhIraja sI. [saM. pai>prA. piriva, ujJi ] cuM, dhIrapaNuM, cAlavuM. (4) AbAdImAM hatuM. [tI dharA (u.pra.) zatrunA dhIratA, khAmI , caMcaLatAne abhAva hAthamAM kAMI na Ave mATe potAnAM sthAnene saLagAvI dhIraja-vAna vi. [+gu. 'vAna' ta. pra.] dhIrajavALuM, dhIra mUkavAnI kriyA] dhikkAvuM bhAve, ke dhikAvavuM presa kri. dhIratA strI. [4] dhIrapaNuM, dhIraja tu vi. jio dhIka, pUrvanI be matione dhIradhAra (dhIratha-dhAratha) sI. juo ["dhIravuM' + "dhAravuM."] diva+ gu. "tuM' varta. ka] khuba dhIkhatuM, atyaMta saLagI UTheluM vyAje nANAMnI Apale karavI e, zarAphI, manI-leDiMga' dhIkhavuMja "dhIkavuM.' dhikhAvuM bhAve,kri. dhikhAvavuM presa kri. dhIra5 (3) sI. [saM. vItva>prA, dhINa na.] dhIrApaNuM, dhIja rahI. [saM. gha>prA. vina] dhIraja, [0 karAvavI pairya, khAmozI [eka bheda. (kAvya) (2. pra.) kameTI karavI] dhIra-prazAMta (-prazAnta) chuM. [4] e nAmane nAyakane dhIjavuM a. ki. [o "dhIja, -nA.dhA.] dhIraja dharavI, dhIrama (mya) mI. pRthvI khAmoza pakaDavI. (2) prasanna thavuM. (3) svIkAravuM. pijAvuM dhIra-lalita pu. [saM.] e nAmane eka nAyaka-bheda. (kAvya.) bhAve, phi. nivavuM , sa.ki. dhIranuM sa .i [saM. dhI >prA. dhIra, prA. tasama] (lA.) dhI-) vi. si. vRda-> prA. fz] e "dhi." vyAje paisA ApavA. (2) paisA ke cIja-vastu thoDA dhITa3)-tA strI. [+{., ta. pra.) dhITapaNuM badalAmAM pAchI maLavAnI daSTie ApavAM. (3) vizvAsa karo. dhIya(-DA)I sI. jio "dhITa6)' +5. "AI' ta. pra.] dhirAvuM karmaNi, kri. dhirAvavuM che., sakri. juo "dhiThThAI' - dhITa-tA." dhIra-zAMta (zAnta) vi. [sa.) e nAmano eka nAyaka-be. dhIThuM-huM) vi. saM. yuda>prA. pizma- e "dhiha." | (kAvya.) [pUrvaka tenAruM dhI strI. garbhAvasthA dhIra-zIla vi. [sa.] dhIrajapUrvakanA AcaraNavALuM, dhIrajadhIDI jao thI, [thaI hoya ema dhIrAza (zya) sI. jio "dhIruM'+gu. "Aza" ta. pra.] dhINuM kri. vi. (liga-parivartana nathI) gAya ke bheMsa gAbhaNI dhIrApaNuM, dhIrapa [Asana. (ga) dhIba (-bhya) samI. ja "dhIbavuM.] juo "dIba." dhIrAsana na. [saM. vIra + mAsana) e nAmanuM yoganuM eka dhIba chuM. jie "dhIbavuM' + gu. ko' ka. pra.] dhabbo, dhIruM vi. [saM. dhIra->prA. thIma-] dhIrajavALuM. (2) dha [. dibAvavuM che.. sa.ki. svabhAvathI utAvaLiyuM nahi tevuM. [crI pokAravI (rU.pra.) dhIbavuM sa, kri. rivA.] jae "DhIbavuM.' dhibAvuM karmaNi, chatanA pakAra karavA). dhIma (mya) strI. eka khuzabedAra vanaspati dhIre, 0thI, 0 dhIre kri. vi. [+ gu. e trI., vi, pra. dhImara chuM. [. pIva2] jajo "DhImara, thI' trI, ti, -pAM. vi. ne anuga] Aste Aste, dhImaMta (ma) vi. saM. dhImat>prA. dhIma, prA. tatsama]. mAnasika utAvaLa na karatAM jio "dhIrAza." ja "dhImAna." [paNuM, buddhimattA dhIreza (3) sI. [ja e "dhIruM' + gu. 'eza" ta. pra.] dhImaMtAI (mannAI) a. [+ gu. "AI' te, pra.] dhImaMta- dhIredAra vi., pR. [saM. vIra + 3 dhIra svabhAvane dhImAna vi. [sa. vImAnuM chuM.] buddhimAna, samajha-dAra umadA prakRtine (nAyaka). (kAvya.). dhImAza (-) jI. [ja "dhImuM' + gu. "Aza' ta. pra] dhIrAdAttatA jI. [saM.] dhIradAtta prakRti hevApaNuM. (kAvya) dhImApaNuM maMda-tA, zithila-tA dhIreta vi., muM. si. thI + 3] dhIra svabhAvano chatAM dhI-mAMdya (mAdha) na. [saM] buddhinI maMdatA, ochI buddhi uchAMchaLa (nAyaka). (kAvya) dhImuM vi. avAjamAM maMda. (2) gatimAM maMda, DhIlAzavALuM dhIreSThatatA strI. [sa.] dhIraddhata prakRti hevApaNuM. (kAvya.) dhIme, 0thI, 0 dhIme kri. vi. [+ gu. 'e' TI. vi., pra. dhIvara chuM. [saM.) e "DhImara.' (2) bAlAsI, nAvika + "thI' trI. vi, pA. vi.nA arthane anuga] dabate avAje dhIza 5. (saM. mafdha + riA madharA gu.mAM Adi zrati DhIlI gatie. [ sAMsate (rU. pra.) zvAsa khAtAM khAtAM lepa.] adhIzvara, Izvara, (5ghamAM) nirAMta. 0rahIne (rU. pra.) thoDuM ja khobharI jaIne] dhIMka ja "dhIka.' dhImera ji. jio dhImuM' + gu. evuM' tula., ta. pra.] dhIMga, 06 ja "dhiMgaDa, 06." vadhu dhImuM [ja "dhImAza." dhIMgAmala(-91) e "dhiMgaDa-mala(-la). dhImeza (zya) sI. jio dhImuM' + gu. eza' ta. pra.] dhIMgacUkaDI ja "dhiga-dhu kaDI.' dhIra' vi. [4] dhIrajavALuM, khAmIvALuM. (2) sthira Igara jAo "dhiMgara." sA : 2010_04 Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhIMgAI 125 dhumADo dhIMgAI ja "piMgAI. dhuna-aMtala(La),-lI(-LI) (-maMDala, -La,-lI,-LI) ja "dhUnadhIMgANuM juo dhigANuM.' (-maMDala(La), -lI(-LI).' dhIMgA-dhAgI e "dhigAdhiMgI." dhuni-nI) strI, si.] nadI dhIMgAmastI ja "piMgA-mastI." dhuni strI. [saM. vani, parvazrutimAM prA. va>3 dhIMgALa juo dhiMgALa.' mAtra.] jue dhUna." dhIMguM ja dhiMguM.' dhunI ja dhani.' dhIMguMba, dhIMguM-paba ja dhiruM-paDakhuM dhiMgu-pabaDuM." dhunI juo dhUnI." dhIMgurIzuM juo "dhiriMguM." dhupAvavuM, chupAvuM e dhUpa'mAM. jio piyuM.' dhIgezvara ja dhiMgezvara." dhupediyuM na. [ja dhupaDuM' + gu. "IyuM' vAthe ta. pra.] dhIsara na. baLadane palaTavA mATenuM sAMtI dhupeDa . jio dhUpa' dvAra.] dhUpa rAkhavAnuM sAdhana, dhIMsavuM na. juo dhiMgANuM.' moTuM ghapiyuM. (2) e nAmanuM jenA gaMdarano dhUpa thAya dhu na. [ravA.] tabaluM, nara chuM tevuM eka jhADa [padArthovALuM pakaveluM tela dhukharAvavuM sa.ke. ghaNI daIne sukavavuM dhupela na. [saM. dhUpa-tai> prA. dhuLeTTabhaThThI karIne sugaMdhI pujATa jue "prajATa. dhupeliyuM na. [+gu. "IyuM' ta..] dhupela rAkhavAnI vATI. dhrujArI e "pujArI." (2) vi. dhupalanA raMganuM, tapakhIriyuM. (3) (lA.) dhupelanA dhujAre ja "dhrujAre." jevuM meluM. (mANasa) dhu)jAvavuM, dhu(-dhra) jAvuM ja "dhajavuM' -brajavuMmAM. dhupeliyo chuM. jio dhuliyuM.'), dhupelI vi., muM. dhukAvavuM sakri. [2vA.] dhamakAvavuM, Thapako Apavo jio dhupela' + gu. I ' ta.ka.] dhupela banAvanAra mANasa dhuNAvavuM, dhuNAvuM e dhUNavuM'mAM. ke vepArI yuta phi.vi. [sa. dhuta] dhikkArAya ema, dhutkArAya ema dhubA chuM. [2vA) "dhaba' evA avAja sAthe pANImAM dhutakAra chuM. [sa. purapukAravuM e, dhutkAra, tukAra dhabake-dhrusake. [kA mAravA (rU..)pANImAM bhUsakA mAravA dhutakAravuM sakri. [sa. pujAra, -na. dhA., a. tadubha] (2) lahera karavI. -kA hovA (u.pra.) lahera hevI, AnaMda pukAravuM, tarachoDI nAkhavuM, tucchakAravuM, haDadhUta karavuM. devo] dhutakArakuM karmaNi, kri. dhutakarAvavuM che, sa.kri. dhubADe . (anu.] ghaNI dhULa UDavI e dhutakArAvavuM, dhutakArAvuM ja "dhutakAravuMmAM. dhubA vi. dhULavALuM . [(pANImAM bhUsako mAratAM) dhutama-dhAtA puM, ba.va. [pArasI.] jaMtara-maMtara dhubAMga ji. vi. [2vA ] "dhubAMga' avAja thAya ema dhutAI sI. [ja e "dha tavuM' + gu. "AI '] dhUtavApaNuM, dhubera na. DekanuM eka e nAmanuM ghareNuM dhartatA, chetarapIMDI, ThagAI jio "dhutAruM." dhumasiyuM vi. [ie "dha masa"+gu. "chayuMta.pra.) dha masavALuM dhutAra vi. jio dhutAruM' + gu. Da' svArthe ta. pra.) dhumAra (Da) sI. [ja e "dhumADe' dvArA] (lA.) dhAmadhuma, dhutAra(-2)Na (-ya) jI. jio dhutAruM' + gu. "a(eNa" bhapake, ThA. [ javuM (rU.pra.) bhAre garva karo ]. satIpratyaya] dhutArAnI strI, dhutArI strI dhumADAbaMdha (-bandha) kri. vi. jio "dhumADe' + phA. dhutAra-pATaNa na. jio dhutAruM' + "pATaNa (zahera) ban] gAmamAM eka paNa gharamAM rAI ne dhumADo na dhutarA ThagonuM nagara ke gAma [dhartatA nIkaLe- rAI na thAya e rItanuM bhajana apAya ema dhutArA-DA puM, ba.va. jio dhutAruM' + "hA.'] dhUrtapaNuM, dhumAriyuM na. [ja "dhumADo' + gu. 'iyuM' ta. pra.) dhumADe dhutAruM vi. [sa. dhIryA >prA. dhuttarama-] dhUrtatA kara- nIkaLavA mATe chAparAmAM ke dIvAlamAM UMce kareluM bAkoruM nAruM, chetaranAruM, vaMcaka ke jaLiyuM [eka jAta dhutAraNa (-ya) e dhutAraNa." dhumAyio chuM. [ja "dhumaDa' dvAre.] kapAsanI e nAmanI dhutAvavuM, dhutAluM ja "dhUtavuMmAM. dhumADI hatI. jio "dhumADo' + gu. "I' apratyaya.] dhupa(-)kAra chuM. [ravA.] "dha dha' evo avAja dhumADAnI AchI sera. (2) dhaNI. [0 ghAlavI (2. pra.) budha-dhu)kArI sI. [+], I svArthe ta..] "dhU ghU (khAkhI bAvAoe paDAva nAkha. 0 ghAlIne besavuM e avAja (-besavuM) (rU.pra.) AgrahapUrvaka mAgavuM. devI (rU. pra) budhavArI sI. [vA.] bhrama, trADa dhumADAne sparza karAvo. 0nA bAcakA bharavA (rU. pra.) dudhIbAja vi. [ravA. + . pratyaya sAruM ane vakhANavA ja "dhumADAnA bAcakA bharavA. 0levo (rU.pra.) jevuM. (2) (lA.) majabUta, daDha, jorAvara, baliSTha ghaNIne tApa le]. dhukAra ja "UdhakAra.' dhumADe puM. [saM. dhUmapaTa->"mAruma-] saLagatA padArthamAM dhukArI e "UdhakArI." jhALa na thatAM rAkheDI sere nIkaLe che. [0nA bAcakA thakI sTI. rivA.] e "UdhakArI." bharavA (u.pra.) niSphaLa prayatna karaze. 0 karo (rU. pra.) dhuna ja "dhUna." paisAne durvyaya karavA. 0 kADhI nA(na)kha (rU. 5) 2010_04 Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhumAla 1226 dhaNI sakhata mAra mAro] [(sthApatya) (-dhuM zuM? vi. dhumADA ApatuM, dhumADiyuM dhumAla puM. kamAnanA gaDadA uparane mathALAne bhAga. dhaM()dhurI strI. e nAmanuM eka vAgha dhumAvavuM, dhumavuM ja "dha madhu'mAM. [masa vagere kacaro dhuMdhuM )ba kiM.vi. [ravA.1 "dhaba' avAja sAthe dhumAsa puM. jio "dhUma' dvArA.] dhumADAne kAraNe thayelo (-dhuM)ba vi. jio "dhaM(-dha)ba' + gu. 'Da' svArthe ta. dhumALuM vi. [ja "dhUma' + gu. "A ta.pra.] dhumADAvALuM pra] (kAMIka ghATanuM heI) ADuM, sthaLa. (2) puM. dhu puM. [ja "dhUma' dvAra.] dhaM, dhumADe (DavAM jarA gaLAkAranAM meTAM thatAM hoI) e nAmathI dhumeruM chuM. sarakArI jamInanuM mahesUla jANItI kapAsanI eka jAta dhummara na, khetInuM eka ojAra (ghuM) baTakuM vi. [+ gu. "huM" svArthe ta.pra.] ja "dhuMbaDa(1)." dhummasa ja "dhamasa." 6(-dhaM)bAvuM a..i jio dhaM(-dhI-aDa,'-nA. dhA] dhummasiyuM vi. [ + gu. "IyuM' ta...] jue "dhumasiyuM." bakarInA AMunuM sakhata lokhaMDa jevuM thaI javuM dhuragara (-2) zrI. picI tarata kheDAya tevI jamIna dhuM-dhuM)baDI strI. jio "U(-dha barDa + gu. "I' strIpuraNI strI. si. dhurA dvArA] (lA.) netAgIrI, AgevAnI pratyaya.] (lA.) dIkarI. (2) jarA jADI lAgatI sudharI, ramaNI dhura-paca puM. kAvAdAvA, yukti, prapaMca j(6)ba vi. [juo (-dha)baDa + gu. 'u' svArthe dhurama vi. atyaMta, ghaNuM, puSkaLa tama) juo "dhaMbaDa(2).' dhura-rAI strI. abhimAna, garva dhaM(-)bAvaDA(rA)vavuM ja dhuMbAvavuM"mAM. dhuraMdhara (pura-dha2) vi. 5. siM.] (lA.) javAbadArI uThAva- paM(-dhaM)bAvaluM sa. kri. [ja e "U(-dhuM )ba, -nA.dhA,] jhuMbe nAra, AgevAna, agresara. (2) parama niSNAta, mATe vidvAna chuMbe mAravuM, dhuMbA mAravA. dha(-dhuM)bAvAvuM karmaNi, kri. dhura strI. [sa.] dhuMsarI. (2) (lA.) javAbadArI (-)bAvaDA(rA)vavuM che., sa.ji. dharALa na. jio "dhurA' dvArA.] dhaMsaruM (dhU)bAvarA(rA)vavuM, (-)bAvAvuM ja "dhuMbAvavuM"mAM. dhurINa vi. [saM] (lA.) javAbadArI uThAvanAra, agresara dhaMdhuM)bI-pAka chuM. jio "U(-dhaM)ba' + gu. "I' ta.ka. dhurya vi., pR. [sa.] agraNa. (2) baLada, gherI + saM.] (lA.) dhuMbA mAravA e, dhuMbAne sakhata mAra dhurya-pada na. [saM] (lA) agra-pada, agresara-tA dhana-dhU) pR. [ja "dhuM(-)"+ gu. 'A' ta.pra.] avAja dhuvAMsa (spa) zrI. aDadana pApaDa mATene loTa sAthe hatheLInA paMjAno mAra. (2) (lA.) maheNuM, ToNuM dhuza(sa)La-muza(-sa)La na., ba.va. juo "dha saruM' + saM. dha(-)vAsa strI, juo dhumasI." murA) poMkhaNAmAMnAM nAnAM dhaMsaruM ane sAMbeluM "kaTa na. [ravA.] tabaluM, naravuM dhusamusa kri4i. [2vA.] utAvaLe, jhaDapathI dhUkuM li. [sa. * + gu. "u' svArthe ta.pra.] dhutAruM, ThagAruM dhusaLa-musaLa e "dhuzaLa-muzaLa. [keraNa dhUkhaLa vi. dhULa uDavAthI jhAMkhuM, dhaMdhaLuM. (2) na. juo dhuLADe !. [ juo dhaLa' dvArA.1 dhuLanuM UMce UDavuM e, "dhuLADe." (3) dhULane Dhagalo dhuLAruM na. jio "dhaLa' dvArA.] dhaLanuM tophAna, vaLiye dhUkhanuM vi. jio dhUkhaLa" + gu. "uM' svArthe ta. pra.] dhuLeTa 5. gADAnA IDA ane saravaNa nIce khIlI jaDavA ja "dhaM khaLa(1).' (2) (lA.) dhasAra, halo mATe nAkhavAmAM AvatA sIsamanA kaTakAmAM te te kaTake dhUgu strI, hATa, dukAna dhuLeTaluM sakri. [e "dhULa, -nA.dhA.] dhaLavALuM karavuM, dhaLa dhUja (-jya) jeo "pUja." lagADavI. dhuLeTAvuM karmaNi, ji. dhuLeTAvavuM che., sa.kri. dhUjavavuM ja "dha javavuM'mAM. dhuLeTAvavuM, dhuLeTAvuM juo "dhuLeTavuM'mAM. pUjavuM jeo "brajavuM." dhu(-)-jAvuM bhAve, kri. (-dha) dhuLeTI strI, ji e badhuLeThuM' + gu. "I' sIpratyaya] (para spara dhULa uDADavAnA mULa rivAjane kAraNe) hoLIno dhUNavuM a. kri. [saM. "nA->La prA. l tatsama] daivI ke vaLate divasa, phAgaNa vadi ekama, dhuLI paDavo. (saMjJA.) melA gaNAtA Avezane laI mAthuM zarIra vagerenuM dhrujI UThatuM. dhuLeTa vi. [juo "dhuLeTavuM' + gu. "u" ku.pra.) dhULavALuM (2) (lA.) hA-nA pADavI. (3) manamAM paNa na hoya tevuM I(-dhU)A(vA) (Da) ja "dhumADa." bolI nAkhavuM. dhuNAvuM bhAve, kei. dhuNAvavuM che., saki. dhaMdhU A(-vA)Dha-baMdha (badha) jue dhumADA-baMdha.' dhUNiyuM vi. [ja "dhUNI"+gu, iyuM' ta. pra] dhaNI ke (-dhuM)A(-vADiyuM ja "dhumADhiyuM.' dhumADe kare tevuM (lAkaDuM vagere) (-)A(-vADiye ja dhumADiyo." dhUNI strI. jio "dha' + gu. "I' strI pratyaya.] chANAM dhu(6)A(-vADI juo dhumADI." lAkaDAM kAgaLa vagerene nAne Dhagalo saLagatAM te beThe (-dhuM)A(-vADe ja "dhumADe." tApa ane dhumADe. (2) jogI bAvAonI beThaka sAmenA dha-ghuM)A(vA)-V-(-)(-vA) jue "dhaMA-paM.' akhaMDa dhaMdhavA ani. (3) (lA.) jyAM dhUNI hoya tevuM (-)guru pu. zerImAM AvI gAnAro rakhaDu mANasa sthAna. [ ApavI (rU.pra.) bhUtane vaLagADa kADhavA dardIne paM(-) na. kapAI gayeluM jamInane cATeluM jADuM thaDa, dha mADo anubhavAvo. 03 karavI (rU. pra.) kharcamAM UtaravuM. (2) jharaDAM-jhAMkharAMnuM jALuM. (3) (lA.) saMgraha 0 ghAlIne, cha besavuM (besavuM) (rU. pra.) eka nizcayathI 2010_04 Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1227 dhama-vAna Asana jamAvI mAgavA besavuM. 0 tApavI (rU. pra.) pavitra dhUpa-dazamI jI. [saM.] bhAdaravA sudi dasamanI tithi (e kArya karavA besavuM. 0 dejI (pra.) bhUtano vaLagADa kADha. divase iSTadeva samakSa dhUpa karavAno prasaMga gaNAte hoI ). dhakhAvI (rU. pra.) nizcayapUrvaka kArya AraMbha kare. (saMjJA.) [ta. pra.) dha piyuM, dhapa karavAnuM pAtra 0 dhareDIne, dharUphane (. pra.) haDabaDAvIne, kaMDheLIne. dhUpa-dAna na, -nI strI. [saM. + pha. pratyayaka gu. "I' 0pANInA saMga (rU. pra.) mitratA. 05ANIno saMbatI dhUpa-dhA5 chuM. [saM. dhUpa, tibhava] dhUpa karavAnI kriyA gADha mitra. saMskAra (-saMskAra) (rU.pra.) gADha mitratA] dhUpa-dhAraNuM na. siM. dhUpa + ja "dhAravuM' + gu. "aNuM dhUNe chuM. [saM. dhUma dvArA gu.] verAgI bAvAono agnikuMDa kavAcaka ku. pra.] ja "piyuM" dhUpa-dAna, -nI.' dhUta-pApa vi. [4] jenAM pApa dhovAI gayAM che tevuM, niSpApa dhUpa-dhUsara vi. [] dhUpanI asara thavAthI rAkheDI raMganuM dhUtavuM sa. kri. [saM varta-> prA. putta dvArA nA.dhA.] chetaravuM thayeluM, dhUpanA paTavALuM kaLavuM, gavuM. dhutAluM karmaNi, kri. dhutAvavuM che., saddhi. dhUpa-pAtra ne. [saM.] juo piyuM." dhUtI strI. e nAmanuM eka pakSI dhUpare ! (saM. dhUpa dvArA] juo dhupela." [khuza dhatuM vi. [sa. pUrta->pra. puttara-] dhUrta, dhutAruM, Thaga dhUpa-vAsa (ca) strI. [saM. dhUpa + juo "vAsa] dhUpanI dhUtkAra chuM. [saM.] ja "dhutakAra.' dhUpavuM sa. kri. siM. dhUpa-tatsama] dhUpanA dhumADA upara dharI dhUkAravuM sa. kri. [saM. pUjAra, -nA. dhA.] ja "dhutakAravuM.' rAkhavuM, dhUpa devA. dhupAvuM karmaNi, kri. dhupAvavuM che. sa.kri. dhUtkAravuM karmaNi, kri. dhUtkArAvavuM che, sa.ki. dhUpasaLI strI. [saM. dhUpa + ja "saLI."] agarabattI dhUkArAvavuM dhUtakArAvuM ja "dhutkAravuM'mAM. "pAyita, dhUpita vi. [8] jene dhUpano dhumADe ApavAmAM dhUdhalI puM. ghauM Aje hoya tevuM, dhaMpanI sugaMdhavALuM [pAtra, dhapadAna dhUdha . [ravA.] dhaMdha-baMdha cAlata pravAha piyuM na. siM. dhUpa + gu. 'iyuM' ta. pra.] dhUpa karavAnuM dha, kri. vi. [ravA. dha dha evA avAjathI. (2) puM. pUba kri. vi. [ravA.] "be evA avAjathI AganA bhaDakAne avAja. (3) (lA.) nagAruM Dhola vagere dhabakavera . jio " ko' + re.'] (lA.) uparathI vAgha. (4) saMgItanuM kaI paNa vAjiMtra vadhArAne nakhAyele kara dhULa-dhu)na strI. [saM. davAna, pUrvapadamAM va>3 (saMprasAraNa) dhU-dhU)bake . [ravA.] ja "dhubake." [mAra (.pra.) thaye] surane guMjArava . (2) daranA madhura avAjanuM kAnamAM pANImAM ke uparathI jamIna upara kUdI paDavuM] dhamI rahevuM e. (3) iSTadevane lagatA eka zabda ke vAkathanuM dhUma' pR. [saM.] dhumADA moDhethI Avartanazya raTaNa. (4) (lA.) ekAMgI ke eka- dhUma (5) . ghaNAM mANasenI AvA. (2) (lA) taraphI mAnasika lAgaNI, manamAM ekataraphI jassAdAra tephAna, dhAMdhala, mastI.(3) vi.(lA.) puSkaLa, khUba[0 macavI taraMga. (5) vi. manapasaMda. (6) zreSTha, uttama. [0 AvavI, (rU. pra.) AnaMda thavo. 0 macAvavI (rU. pra.) AnaMda karo 0 caDha()vI, (rU. pra.) manamAM taraMga Avavo. 0mAM 0 kamANI (u. pra) puSkaLa pedAza 0 dhaDAkA (2. pra.) dhAmaAvavuM, 0mAM hovuM (2. pra.) taraMge caDavuM. 0 lagAvavI dhUma, gAnatAnavALe samAreha. 0dhAmI (rU. pra.) jhaDapa (u.pra.) ISTadevanA-tenA te zabda ke vAkayanuM punarAvartana meDhe ane jezabharI hilacAla] karyA karavuM. 9 lAgavI (rU. pra.) raDha lAgavI] dhUmaka-dhayA sI. [jao dhUmara' + gu. "ka' svArthe ta. pra. (-dhu)na-maMDala(La) (bhaDala, -La) na, lI(-) strI. dvArA.] nAca-kUda. (2) utpAta, upadrava [+saM.] iSTadevanI dhUna lagAvavAne cAlatuM maMDaLa dhUmaketana puM, dhUmaketu (saM.] agni. (2) paMchaDiye tAre dhUha-dhu)nI vi. jio dhana-dhu)na' + gu. 'I' ta...] (lA) dhUma-gaMdha (gIdha) muM. siM.), (-kaya) sI. [gu. mAM strI.] manamAM taraMge Ave te pramANe vartanAruM dhumADAnI vAsa dhU nuM vi. jADuM, sthaLa dhUma jue "thuMbaDa(2)." riMganuM pU5 5. siM.1 saLagAvelA sugaMdhita padArthamAMthI nIkaLato dhUmaDuM vi. [saM. dhUma + gu. "' svArthe ta. pra.] dhumADAnA sugaMdhI dhumADe, (2) dhapane mATe vaparAto te te gugaLa dhUmapatha puM. [saM.] dhumADo javAne mArga, AkAza. (2) vagere padArtha. [0 de (2. pra.) padArthane upayogamAM na Ave dhumADiyuM. (3) jue "dhama-mArga." [dhumADe pIvo e ema sAcavI rAkhavA] dhUma-pAna na, si.] bIDI hoke caMgI calama vagerene dhUpa-chAMya, va zrI. [saM. + ja e "chAMya.'] taDako ne chAMyaDe. dhuma-maya vi. [saM.] dhumADAthI bhareluM. (2) e nAmanI eka ramata. (3) (lA.) dazAnA vArA-pherA. dhUma-mArga 5. [saM.] yajJayAgAdithI maLatI dhamarUpI svarga (4) na. gaMgA-jamanI prakAranuM eka kApaDa vagere gati. (2) pitRyAna (dakSiNAyano samaya) dhUpa na. [saM. + gu. 'huM svArthe ku. pra.] jae badhupela. dhUmara (-2) sI. [de. prA. 5mI ) jhAkaLa, esa, ThAra dhUpaDe chuM e nAmanuM eka jhADa dhama-rAzi chuM. [saM.] dhumADAne sama ha, dhumADAnA geTegoTA paNa ii. sIenI gudriyane eka roga, pradara dhUma-varNa vi. siM.3, -vi. [+gu. "uM' ta...] dhumADAnA "paNuM na. [ja e paDyuM + gu. "aNuM' ta. pra.] dhupela tela raMganuM, maDuM karavAnuM vasANuM dhUma-vAna vi. [saM. vAn !.] dhumADAvALuM 2010_04 Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhuma-zikhA 1228 hiMA-vADa dhUma-zikhA zrI. si.] dhumADAnI uparanI AchI sera (2) dhikkAra-pAtra banavuM. 0 para he (rU. pra.) nAmezI. dhUmasa na. di. prA. yunatama strI.] (lA.) gherI AMdhI. 0 5ra lIpaNu (rU.pra.) nakAmI bAbata. 055 (rU.pra.) (2) jhAkaLa, esa. (saM dhUma-mUhiSa>prA. dhuma-mahisI nakAmI vastu. 0 phakAvavI (u. pra.) behAla karavuM. (2) kRtrima che.) [AkAza-gaMgA, nebyulA' (na. .) chetaravuM. 0 phAkatA karI devuM (rU. pra.) pAyamAla karavuM. dhUma-samUha . siM.] jue "ma-rAzi." (2) nIhArikA, 0 phAkatuM javuM (rU. pra.) nirAza thaI cAlyuM javuM. 0 phAkatuM dhUSasI zrI. aDadanI dALane pApaDa karavA mATe loTa thaI javuM (rU. pra.) behAla thavuM, pAyamAla thavuM. phAkavI maLa (-Lya) strI. [saM. dhUma dvArA] UDatI jhINI raja (rU. pra.) kharAba sthitimAM mukAI javuM. (2) anicchAe dhUmAyita vi. siM] dhumADAthI chavAI gayeluM, mita sAmAnA kahyA pramANe karavuM. 0 pheravavI, 7 vALavI (u.pra.) "mita vi. [saM.] dhumADAvALuM, dhumADe lAgyuM che tevuM phekaTa thAya ema karavuM. 0balA (rU. pra.) navI cIja dhUmra 4i. si.] dhumADAnA raMganuM, dhumaDuM, bhUkharA raMganuM ke kiMmata. 0bheguM karavuM (rU. pra.) barabAda karavuM. (2) -pAna na. [saM. dhUna-pAna; dhUma ne sthAne "dhUjha' ghUsI sakhata Thapako Apa. bheTa (rU. pra.) meTA mANasane calaNa thaI gayo che.] juo "dhUma-pAna.' dUrathI namaskAra. 0 maLavuM, 0mAM maLavuM (rU. pra.) kanA dhUmralocana vi. [saM.] dhumADiyA raMganI ke rAtA raMganI thaI javuM, nAza pAmavuM. (2) nirarthaka nIvaDavuM. (-mAM) AMkhavALuM. (2) na. kabUtara meLavavuM (rU. pra.) kharAba karavuM, muzkelImAM mukavuM. 0rAkha dhUriye muM. gujarAtanI eka pachAta kAma ane ene puruSa (rU. pra.) dhULa-dhamA. 0 vALI (2. pra.) hAMkI devuM. (2) (jI. 'dhUriyA') upekSA karavI. naLiyA pIra (rU. pra.) dhaLane banAvelo (-dhIro chuM. mAla bharavA mATenA taLiyAno bhAga. (vahANa) deva (bALa ramatamAM). ADI vATanI dhULa (-vya) (u.pra.) kAMI dhUrjaTi kuM. siM] zivajI, mahAdeva, rudra. (saMjJA.) nahi, kazuM ja nahi, vyartha. chevaTe. dhULa dhULa (-dhaSya dhUkhya) dhUrta vi. [sa.] dhatanAruM, chetaranAruM, ThaganAruM. (2) uracuM. (3) (rU. pra.) kAMI navuM nahi tevuM. DhephAM bhAMgIne dhULa-dhULya) chuM. Thaga (2. pra.) nakAmI mahenata karavI. paganI dhULa (dha)(.pra.) dhUrta-kalA(-LA) ruhI. [] chetaravAnI yukti ke vidyA tuo DhosA para dhULa vALI (-dhULya-) (rU. pra.) svArtha dhUrtatA strI. [sa.] dhartapaNuM, ThagAI, chetarapIMDI, vaMcanA sAdhavA]. [La bhaLI hoya tevuM dhUrta-vighA sI. siM] ja dhUrta-kalA." dhULa-adhiyAruM (dhaLya-) vi. [+ jue 'adhiyAruM.'] aDadhI dhUrtAI rahI. [saM. dhUrta + gu. "AI' ta. pra.] dhUrtatA. dhULa-kaTa, dhULakoTa (dhULya-) [+sa., juo koTa.'] dhULa dhUrtAcArya paM. si. pUrve+mA-] bhAre me Thaga, Thagane UDavAne kAraNe AkAzamAM dhULa patharAI javI ke killA saradAra jevuM thaI javuM e, vALa lilI strI. [saM.] dhULa, raja, roTI dhULakhANa (dhaLya-khANya) strI, aNiye . [+juo dhUsakuM ja "sakuM.' khANa + gu. "chayuM' ta..pra.) dhULa-mATI davAnI nAnI dhUsara vi. [sa.], -vi. [+ gu. "uM' svArthe ta. pra.] dhaLanA khANa ke khADe raMganuM, dhULiyuM. (2) rAkheDI raMganuM dhULa-jhADuM (dhakya-) na. [+ o jhADuM-pavananuM tophAna.] pavana dhULa (-) zrI. siM. dhU]i raja, rA , reNu. (2)(lA.) kaMkAvAthI thatuM dhULanI DamarIo caDe tevuM tephAna mAla vagaranuM, tu0. [0 udADhatAM pharavuM (rU. pra.) gujarAna dhULa-DhagalI (dha -) sI. [+jIe galI.'] (lA.) e mATe rakhaDavuM. 0 uThADavI (rU. pra.) nakAmuM bolavuM. (2) nAmanI seraThamAM ramAtI eka ramata gALe devI, 0 umaNa (rU. pra.) koInI viruddha yA pAyA dhULa-dhayuM (dhanya) vi. [+ o " vuM' + gu. "yuM' ka.ma.] vinAnI vAta. 0 UvI (u.pra) ujajaDa thaI javuM. 0 UDI dhuLa chevAne dhaMdhe karanAra. (2) (lA.) janI vastuonI javI (rU.pra.) pAyamAla thaI javuM. 0 karavuM (u.pra.) bagADI zodha karanAra [LamAM anAja vAvavuM e nAkhavuM. 0 kADhI na(-nAMkhavI, 0 khaMkheravI (-khakheravI) dhULa-bApha na. (dhULa-) [+ juo bAphavuM'. varasAda thayA pahelAM (u.pra.) sakhata dhamakAvavuM. 0gajAnI vAta (ra.a.) mAla dhULa-maya (dha-) [+ saM. pratyaya] dhaLa dhaLa thaI gayeluM vinAnI vAta. 0gajAnuM, gajuM (2. pra.) mAla vagaranuM. dhULa-sUkuM (dhUnya) vi. [+juo "sUkuM.'] dhULanA jevuM 0 ghAlavI (rU. pra.) nAhaka mahenata karavI, 0 cATatuM karavuM taddana keruM (rU. pra.) maraNa-tala karI nAkhavuM. (2) dhaLamAM ragadoLavuM. dhULiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta. pra.) dhULamaya. (2) dhULane cATavI (2. pra.) bahu vinaMti-AjIjI karavI, 6 javuM lAgatuM. (3) dhaLa jevA raMganuM. (4) (lA.) namAluM. (5) (2. pra.) vyartha javuM. 0 jhADhavI (u. pra.) khuzAmata karavI. na. dhaLa jevA raMgane eka bina-jherI sarpa 0thI " huM (rU. pra.) eka ja mAna-bhagna. 0 nA(nA)khavI dhULiye vi., pR. [ja "dhaLiyuM."]e nAmane eka lebAna (rU. pra.) lAMchana lagADavuM. 0dhaka, 0 (2. pra.) pAyamAla. dhI vi.jio dhULa' + gu. 'I.'] ja "dhaLiyuM(1-2-3). 0SamA, 0dhamATa dhamAsa,sa, 0dhUrI (3. pra.) [ nizALa (rU. pra.) gAmaThI nizALa. 058 (rU. pra.) mAla vagaranI vAta, ThekANA vagaranuM kAma. 0dhANI (u.pra.) dhuLeTIne divasa. 0 zALA (rU. pra.) ja "dhULI nizALa."] taddana pAyamAla. 05vI (rU. pra.) apakIrti vahoravI. dhUMA-vA) (-4) ja "dhumADa.' 2010_04 Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A(-vA)DA-baMdha 1229 dhaM(-)saruM dhaMma(-vAhA-aMdha (-badhI ja "dhumADA-baMdha.' dhuMdhaLa' na. laDAI, yuddha, jaMga dhUMA-vADiyuM juo "dhumADiyuM.' dhUMdhaLa vi. jio dhaMdhaLuM."] juo "dhaMdhachuM.' (2) na. paMA-vA)diyo ja "dhumADiye.' dhaMdhaLa-veLA". ( [maLasakuM, paDhiyuM ghUAta-vA)DI e "dhumADI.' dhUMdhaLa kuM na. jio "dhaMdhaLuM' + gu. "ka" svArthe ta.pra.] (lA. dhUMA-vA) jue "dhumADe.' dhUMdhaLa-varNa vi. + saM.], vNuM [+gu. 'u' ta.pra.) dhaMdhaLa -vAMcamuM ()(-vAM) ki.vi. [hi. A,'-dvirbhAva raMganuM, jhAMkhA prakAzavALuM, dhaMdhaLuM (lA.) Aveza ke krodhathI vyagra thaI javAya ema dhUMdhaLa-veLA sahI. jio "dhaMdhaLuM' + veLA.'] maLasakuM, dhUI sI. [saM. bUmi>prA. bUmimA] beTho dhumADe, dhumADI pareDhiyuM. (2) sAMjha paDayA pachIne jhAMkhA prakAza dhUkI sI. pIMjavAne dhoko dhaMdhaLAI ja "dhaMdhalAI.' dhUkhara (25) a. dhumADA jevI DamarI, dhULanI AMdhI dhaMdhaLuM vi. [sa. dhUma dvArA] jhAMkhA prakAzanuM dhaMkhaLavuM a.phri. [ravA.] khaLabhaLavuM, kSubdha thaI javuM. dhaMdhAra na. dhULa UDavAthI thayelI AMdhI dhUkhaLavuM bhAve., kri. dhUkhaLAvavuM che. sa.kri. dhaMdhavuM e "dhaMdhavuMmAM paMkhaLAvavuM, dhuMkhaLavuM e "dhaMkhaLavuMmAM. dUdhI [ja "dhaMdha' + gu. "I' svArthe ta...] ja "dhaMdha." dhaMkhaLuM na. jio "paMkhaLavuM' + gu. "uka. pra.] prabaLa (2) vi. lIna, garaka. (3) meTuM, jabaruM khaLabhaLATa. (2) (lA.) laDAI, yuddha dhaMdhura vi. juo "dhaMdhuM(1)." paMkhALavuM sa.ji. [2vA.] khUba dhoI svaccha karavuM. dhaMkhA- dhaMdhurI ja "dhaMdhurI." navuM karmaNi, kri. dhuMkhALavaluM che. sakri. dhaMdhu vi. jie "dhaMdha' + gu. "uM? ta...] jhAMkhuM, ochA pUMkhALAvavuM, dhUkhALavuM e "dhaMkhALavuMmAM. prakAzavALuM, dhaMdhaLuM. (2) (lA.) jADuM, sthaLa. (3) sImadhaMgAravuM sa.krika rivA.] UnuM karavuM. (2) dhumADAvALuM karavuM. khetaramAMnuM sAMThAnuM jhuMpaDuM. (4) eka jAtane sarpa (2) (lA) mAravuM, pITavuM. (3) vadhAravuM. (4) svAdiSTha dhUba ja "dhuba.' karavuM. dhaMgAravuM karmaNi, kri. paMgArAvavuM che. sa.kri. dhUba ja dhuMbaDa." dhaMgArAvavuM, ghUMgAravuM ja "dhaMgAravuM'mAM. dhUbaTakuM juo "dhubaDakuM." mUMgI pu. durgA devInI AvAhana kriyA karanAra pUjArI ke bhUvA dhUMbaDAvuM ja "baDAvuM." dhUruM ja "dhaMguru." dhUMbaDI e dhuMbaDI.' EzuM juo "uMcuM.1-2 dhUba ja "dhuMbaDuM.' dhuMdhI strI, AMkhanI jhAMkha. (2) bebhAna hAlata dhUbAvaDA(rA)vavuM e badhuMbAvavuM"mAM. dhUdI vi. jio "dhUnI-uccAraNa-bheda.] dhUnavALuM, ghanI ghaMbAvavuM, dhuMbAvAvuM ja dhuMbAvavuMmAM. dhUMdha (-dhya) cI. AMkhanI jhAMkha. (2) AMdhI. (3) dhamasa. dhuMbI-pAka ja "dhuMbI-pAka." (4) jhAkaLa. () gaMdI havA dhaMbA jue "dhuM." dhaMdhaNI strI, sAraDI pheravavAnI sutAranI derIvALI lAkaDI dhUrI (strI.) dhumADAnA rajakaNa, (2) haMsa dhaMdhabhala(+91) puM. [ja "dhaMdha' + saM. ma] (lA.) jADe dhuMvaLa (ya) strI, jhAkaLavALI dhaMdhaLI havA, dhUmasa mANasa dhUMvATa (Da) e "dhumADa.' dhaMdhare . krodhathI moTuM caDAvavuM e, baro dhUMvATAbaMdha (-bandha) jAo "dhumADA-aMdha." dhaMdhala(-LA)I strI. [jao dhadhaluM(-LuM) + gu. "AI'ta, pra.]. dhUvADiyuM e badhumADiyuM." dhaMdhaLApaNuM, jhAMkhapa dhUMvAdiyA jae "dhumADiyo." dhaMdhalI strI. [juo +"dhaMdhaluM' + gu svA+I' rIpratyaya] dhUMvADI e badhumADI." - dhuMvADe jao "dhumADe." dhuMdhalaM(-LuM) vi. jio dhaMdha' + gu. 'huM' ta.3 dhumADAnA dhuMvAsa juo "dhUmasI. raMganuM. (2) jhAMkhuM, cekhuM na dekhAya tevuM vaMza1-2 ja dhaMsa.-2 dhaMdhava(-vA)vuM a kri. jio "dhaMdha'--nA.dhA.] tApa nahi dUzaLa ja "dhaMsaLa." thatAM dhumADo nIkaLyA kare. (2) (lA.) manamAM ne manamAM dhUsa(-za ' chuM. taDake. [jhINI pharaphara. maMjhAyA karavuM. dhaMdhavAvavuM che. sakri. ghUMsa(-za) (-sya,zya) strI. raja, dhaLa. (2) jhAkaLanI dhUMdhavATa kuM., -TI jie "dhadhavavuM' + gu. "ATa-ATI' dhUsaTa na. [ja "dhaMsu."] eTatI veLA seDamAM nakhAtuM kapaDuM u.pra.) dhaMdhavAyA karavuM e dhaMdhe)sarI strI. jio "dhaM- gheruM' +gu. "I' strI. dhaMdhavAvavuM juo "dhaMdhavavuM."--dhaMdhavAnuM." pratyaya.] baLada-pADA-ghoDA vagerenI kAMdha upara gADuM kheMcavA dhaMdhavAnuM jue "dhaMdhavavuM'. dhuMdhavAvavuM che., sakri. baMdhAtuM lAkaDuM, kaMsarI, dhurA. [9nA(-nAMkhavI (rU. pra) dhaMdhavuM a.kri. jie "dhaMdha', -nA.dhA.] e "dhaMdhavavuM'. javAbadArI soMpavI. dhaMdhAnuM bhAve, ji. dhaM(-)saruM na. moTI baMsarI, kaMsaruM. [2nA(nAkhavuM 2010_04 Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhaMdheluM 1230 dhekAra (rU.pra.) javAbadArI soMpavI] [phanI vepADuM daivata muM. [saM.] saMgItanA sAta svaramAne che ke "dha" svara dhaM(-)saluM na. bharavADa samIonuM pAdharA tarIke paheravAnuM che . jio "devuM."] pravAha. (2) paM., sI. kapaDAMnuM dhaMsavuM sa. kiM. dAbIne bharavuM, ThAMsavuM. (2) sajA karavI. dareka vakhatanuM vAvuM e, ghaNa. [0 che (3 ma.) mAra dhaMsAnuM karmaNi, . dhaMsAvavuM che., sa. ki. mAro. karavI (u.pra.) tenI te vAtane vaLagI rahevuM. dhaMsAvavuM, dhaMsAvuM ja "dhaMsavuM'mAM. 0 dharavI (rU.pra.) mAthe AvI paDavuM. vaLagI paDavuM. 0 lAgavI dhaMsaLa ja "dhaMsaruM." (2.pra) pravAhathI dhovAvuM]. dha - sI . ja dhaMsaluM." dhoI 5. dumana. (2) Thaga, dhutAre dha ) muM na, se yuM. UnanA sUtaranA raMchAMvALA joI strI. khasakhasanA choDavAnA rasanuM jharavuM e. (3) vaNATanuM oDhavAnuM kapaDuM [(3) jhIleluM. (4) upADeluM megara dALa. (3) eka jAtanuM vAsaNa dhRta vi. [saM.] dhAraNa kareluM, pahereluM. (2) pakaDeluM, jhAleluM. dheka (ka) strI. jio zekavuM.'] mUrtine karAtuM namana dhata-rAkha chuM. [sa.] ela vaMzanA rAjA zaMtanu-putra vicitra- beka' vi. majabUta, jorAvara vIryane moTo putra ane duryodhana vagere kauravone aMdha dhekAra na. rivA.] tabaluM, naraI, dhuDa pitA. (saMjJA.) baeNkadi puM. [ja "dhekaDa' + gu. ta. pra.) tabalAM dhata-vrata vi. [sa.] jeNe vrata lIdhuM che tevuM, vatI bajAvanAra kalAkAra, tabalacI dhRti zrI. [sa.] dhAraNa karavuM e, pakaDI rAkhavuM e. (2) dhokaDI kI. jio dheka+ gu. 'I' strIpratyaya.] rUnI "dhIraja, dharma, khAzI . (3) mananI daDha sthiti. (4) nAnI gAMsaDI. (2) (lA.) kAyA, zarIra. [ khaMkherI sthiratA, zAMti nA(-nAMkhavI (-kharI-), 0 chevI, peInA(nAMkhadhaSTa vi. [4] hiMmatavALuM, nIDara. (2) dhITa, naphaphaTa va (rU.pra) khUba dhamakAvavuM (2) mAra mAravo] dhRSTatA sI. [saM.] dhRSTa hovApaNuM dhokaThuM na. [ravA.3 rane kAMIka pica gAMsaDe. (2) (lA.) bda-dhumna . [saM.] pAMDavonI patnI-draupadInA bhAI ane pAMcAla dezanA rAjA kupadane me putra. (saMjJA.) dhokaNa na. jio ke' dvArA.] dhovAne dhATIle dAMDe dhaI strI. saMyaruM-sura javAnI saLI dhokaNa-pAka yuM. [+] (lA.) dhokAne mAra pekI strI. hIMgalI. (2) pUtaLI kATaluM sa.ki. jio dhokaNa 'nA.dhA.] cheke dhoke cheDI ja "dhI, DI.' (padyamAM.) mAravuM. chekaNuTAvuM karmaNi, phri. [nAne dhoke, dhokalI gheDa paM. kinAro, kAMThe dhakaNI strI, jio badhekaNuM" + gu. "I" apratyaya.] peNa (-ca) jI. jae dhaNu. kazuM na. [jae kaNa' + gu. "u" svArthe ta. pra.], dhUNavuM . . dhINuM thavuM, gAya-bheMsanuM sagarbhA thavuM dhokaraNa na. [ja e "dhe karNa + gu. "2' bhaNaga svA.) che . chANane saMke podaLa e dhokaNa-dhokaluM." dhena zrI. siM. ghenu], DhI. [saM.] gAya, gAvaDI dhokalAvavuM sa.ji. jio "ghokaluM,'-nA. dhA.] ja dhanuka chuM. (saM.] saMgItane eka ghATa. (saMgIta) (2) zrI- kAvavuM." dhokalAvAvuM karmaNi, kiM. kRSNanA samayane eka asura. (saMjJA) dhekalI strI. jio "kaluM' + gu. "I' strI.pratyaya.] -huM dhana-sukA sahI siM.] zopacAra pUjanamAM be hAthanAM na. jio "ko' + gu. "huM" svArthe ta. pra] nAno che ke, AMgaLAMthI karavAmAM AvatI gAyanAM AMcaLanA dhATanI tarakIba ghokI pemala (m) zrI. e nAmanI lagabhaga doDha phUTa laMbAInI kalA 5. jio pokaluM'] juo bekA.' mAchalInI jAta kale . [ja "dhakko dvArA] dhakko, haDaselo gheravavuM sa. ki. dharavavuM, peTa bharIne khavaDAvavuM, tRpta karavuM. cheka a kra. murti pAse namavuM. (2) aDhelIne UbhA gheravAnuM karmaNi, mi. (2) Dhorane pANI pAvuM. (3) rahevuM. dhokAvuM bhAve. kri. ghoDAne pANI caDhavuM kATaluM sa.ki. e "theMko,'-nA.dhA. e "dhakaNATavuM." gherANI strI, adharaNiyAta srI, sImaMtinI, dhaNa kA-paMtha (51) puM. jio "ke'+ "paMtha."] (lA.) besuM chuM. krodha, gusso, rIsa dhamakAvIne kAma levuM e (2) haTha, ji 6, mamata, Agraha. ghera paM. dhULanI DamarI (3) a-vyavasthA, aMdhera [kAma karanAra dhaMdha (gya) sI. nAbhi, DuMTI kApaMthI (pathI) vi. [+gu. 'I' ta.pra.) dhokA-paMthathI paiyA tA , ba. va. zreyAM-chokarAM, saMtAna, saMtati dhekA-pAka yuM. [ja "dhekA' + saM.] (lA.) dhokAno mAra baeNrata (tya) strI. mahattvAkAMkSA dhokA-battI strI. [ja "gha'battI.'] beTarIvALI ghokAnA zairya na. (saM.) dhIraja, khAmozI AkAranI battI, "Torca, [bAja, dagAkhora haiya-vaMta (vAta) vi. [saM. va>prA. "vaMta), paiya-vAna kAbAja vi. [ja e "gha' + phA. pratyaya] (lA.) dagA vi. saM. vAna pu], paiya-zIla vi. [saM.] dhIrajavALuM kAbAjI strI, [+ gu. 'I' ta.ka] dagAbAjI, dagAkhorI dharyakhalana na. [saM.1 dhIraja gumAvavI e dhakAra chuM. jo, thAka. (ekalo na vaparAtAM "dhama-ghokAra' 2010_04 Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAkArAeMdha nA rUpamAM prayAga (nIce dheAkArA-baMdha'-dhAkAre' apavAda.) dhAkArA-baMdha (-andha) kri.vi. [jue dhAkAra' + phA. 'banda.'] dhAkAre kri.vi. [+gu. e' trI. vi., pra.] jhapATAbaMdha, jhaDapathI dhokAvavuM sa.kri. jio dheAkA.'nA,dhA.] kapaDuM dheAtI vakhate ene dheAkA mAravA, dheAkATavuM. (2) (lA.) mAra mAravA. dhokAvAnuM karmaNi, kri. dhAkA-vArI srI. [4e 'dhAke' + 'vAra' + gu. 'ta. pra.] uparA-upara dheAkA lagAvavA e 1ra31 yAkAvAvuM jaA AkAvavuM'mAM. dhekANuM jue 'peAkavuM'mAM. dhAkaNuM jae dheAkaNuM,' dhAkA pu. [ravA.] jADA gALAkAra ke capaTA (hAthAvALA) daMDo tema (mukhyatve kapaDAM dhAvAnA, caTaNI vagere pIsavAnA gALa) laThTho, dheAkaNuM, larjiyAna.' (2) saiAnInuM vALe kheMcavAnuM eka ennura (lAkaDAnuM). (3) kamADanA pATiyAne ADA jaDavAmAM AvatA te te thApA. (UbhI 'veNI' kahevAya.). (4) khAMDaNI-yaMtra, musaLa, 'bITara.' (pa) (lA.) nukasAna. [. *TavA (6.pra.) mithyAvAda karavA. (2) haTha karavA. 0 dharavA (rU.pra.) muzkelInI zaMkA hAvI. 0 pachADhavA (6.pra.) haTha leveA. diamonds paheAMcavA (-paeNdaM:caveA), 0 lAgavA (rU.pra.) nukasAna thayuM. *pheravavA (rU. pra.) mAra mAraveA. 0 pUMkhavA (rU.pra.) peAtAnI ja vAtane vaLagI rahevuM. (2) haThIlA banavuM. * mAravA (rU.pra.) vAtane pAchI pADavI. (2) anyAya karavA. (3) ADhakhIlI-rUpa banavuM. samaNuvA (.pra.) peAtAnI ja vAta calAvye rAkhavI] dheAkha puM. DhagalA, thAka. (2) vi. puSkaLa, ghaNuM dhokhaDuM na. nadInI vacce lIlA ghAsavALI jamIna dhokhavuM a.i lakhyAM tarasyAM rAha joI nakAmAM besI rahevuM jharavuM. dhAkhAvuM bhAve, kri, dheAkhAvavuM pre., sa.kri. dhokhA(-khe)-mAja vi. [jue 'dhekhA' + phA.] kheDhuM athavA mAThuM lAgyAnuM atAvyA karanAruM, dheAkhA karyAM karanAruM dhAkhA(-e)bAjI srI. [+]. I' ta.pra.] dheAkhA karyAM * karavAnI cAlabAjI dhokhAvavuM, dhokhAvuM jae dheAkhavuM"mAM, dhokhe-bAja jue dhAkhA khAja,' dhAe-bAjI jae dheAkhA-mA' dhokhA huM kheA ke mAThuM lAgyAnuM kathana. (2) (marelAMnA) kharakharA karavA. (3) jIva-khALeA. [. karavA (rU.pra.) mAruM lagADavAnuM kahevuM. (2) pastAvA karavA. . khAvA (3.pra.) bhramamAM paDavuM. 0 devA (rU.pra.) dargA devA, (2) nukasAna karavuM] dhAgavuM na. jae 'mAMgavuM.' (ra) kamADanAM pATiyAM upara ADA jaDavAnA lAkaDAnA ceArase ke yAkA dheTA huM. sALamAM vANAnI kAkaDI rAkhavAnuM gharuM, kAMThale, naLA dhADa (dhADaya) strI. [ja dheADavuM.] doTAdoTa dhoDha-doDha (baeNDara-DhoDA) zrI. [jue dhADavuM' (sau.) + 'DhADavuM,' samAnArthIenI dvirukti.] doDAdoDI dhaDhavuM (dhADanuM) ja e 'dhroDavuM". dhoDAvuM (-paeNDAnuM) 2010_04 yAtI-dAsa A' a, pra.] lAve, kiM. dheADhAvavuM (dhoDAvavuM) ke., sa.kri. dheADhA (dhoDA) kuM., kha.va. [jue dheADavuM' + gu. 'e' kR. pra.] (lA.) AMTA-kerA. (2) prayatna, mahenata. [. karavA (3.pra.) nakAmuM herAna thavuM] gheADavavuM, gheDAvuM (dhoDA) jue 'gheADavuM'mAM, dhAciA (kaeNriyA) puM. dakSiNa gujarAtanA DAMganA pradezanI eka bhIla jAti ane enA puruSa. (saMjJA.) dhADA (dhADA) kuM. [jue 'dheDhavuM" + gu. (lA.) vyartha kerA, nakAme AMTA dhANa` (dhANu)na. [saM. dhovana > dhomaLa] kapaDAne te te dareka vakhate dhAvAmAM Ave te (gaNatarIe). (ra) bhAjanamAM khAtAM thALImAM vadheluM vagere dheAIne kareluM pravAhI (DhArane pIvA mATe). [.paDhavAM (3. pra.) dhelAInI te te kramasaMkhyA thavI] dhANu (-Nya) zrI jue 'dhAvuM'+ gu. 'aNu' rR. pra.] dhAvAnI rIta ke kasaba. (2) dheAvAnAM lagaDhAMnA DhagaleA dhANuvAla (dhANa-) puM. dhumADet javAnA gArga, dhumADiyuM dhANu-vIchaLa (dhe ANa-,-ca) strI. [jue 'dhANa '+'vIchaLavuM.'] dhAvA-vIchaLavAnuM kAma (2) dhAtAM vIchaLatAM thayeluM pANI, dhANa dhANiyAla (dhaeNANiyAlaya) zrI. sadhavA strI zreNiyuM (dhaNiyuM) na. dUdha dohavAnuM ghaNuM dhANiyuM? (paeNNiyuM) na. [jue dheNa' + gu. 'yuM' ta. pra.] (lA.) bhIMDInI dArInA jhaDA, pIMchA dhANI (zreNI) puM. savara, Dukkara zreNI srI. [jue 'dhANuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] dhAvAnI kriyA yAta (naya) strI, jADuM dezI kApaDa zveta (tya) jue prota.' zvetAna. [jue dheAtiyuM' dvArA.] paMciyuM, phALiyuM, metalI zveta-panAta vi. ati-udAra zveta-panAtaruM kri. vi. satyAnAza thaI jAya ema. [. nIkaLavuM (2. pra.) satyAnAza thave] [AtiyuM, paMciyuM, phALiyuM dheAtalI strI. [jue dheAtIthai" (hi)+gu. svArthe ta.pra.] nAnuM dheAtALa vi. [jue dheAvuM" + gu. "tuM" varta. rR. + maLa' ta. pra ] (lA.) udAra, sakhI dilanuM. (ra) chUTA hAthanuM, kharacALa dhetiyuM saM. pauta vi. dhAyeluM'dvArA] meTA mApanuM peAtiyuM, thepADuM. (sAmAnya rIte kreDathI nIce paheravAnuM; saurASTramAM mAthe bAMdhavAmAM paNa vaparAya che.) [-yAM UMcAM levAM (2. pra.) abhaDAI javAnA daMbha karavA, . kADhavuM (rU. pra.) beAbarU karavuM] dhotI . [saM. dhotI, aA~. taddabhava] yAganI (khAsa rIte taiyAra karelI TArI gaLA-vATe peTamAM javA devAnI) eka prakriyA, (yAga.) khetIre zrI. [hiM.] jaA dheAtiyuM,' dhAtI-karama na. [jue dheAtI'' +'karma, '], dheAtI-karma na. [+ saM.] ceAganI dheAtI karavAnI kriyA, (yAga,) dhAtI-oTA, Do puM. [jae dheAtIO' + joTA,- DaoN.'] preAtiyAnAM e phADhAMnuM AkhuM thAna dhAtI-dAsa puM. [ja A 'dhAtIO' + saM,] (lA.) DarapeAka mANasa, (ra) vANiyA (khijavaNuM) Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtI.peAtI dhAraNa khetI-pAtI strI. [jue dhAtIO' + 'pAtI.'] (lA.) lagaC/AM dhebI-pachAta puM. [jue 'dhAbI' + 'pachADavuM.'] (lA.) kustInA lattAMnI TApaTIpa 1232 dhAtAThuM na. khAEAruM, chidra, kANuM dhodha puM. [ravA.] UMcethI vegapUrvaka paDatA pANInA pravAha dheDA huM. [jaA dheAdha' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] nAnA dheAdha, dheAdhavA [pasAvuM e dhodha-pachAta puM. [jue dheAdha' + 'pachADa.'] dhedhanuM nIce bela-bandha kri.vi. [jue dheAdha' + qA. 'banda.'], dhedha-mAra +jue 'mAravuM.'] kri. vi. jADI dhAra paDatI hoya ema josa-aMdha eka dAva. (nyAyAma.) dhAbI-pATa puM. [jue 'dhebI' + 'pATa.2'] dheAkhIne lUgaDAM dhAvAnA paththara. (2) (lA.) jue dheAkhI-pachADa,' dhAbI-zala (ya) zrI. [jae 'dhekhI' + saM. sa~hA] (lA.) e nAmanI eka ramata, ghaMTI-khIlaDA dheluM` vi. jue 'dhAbI' + gu''' svArthe ta. pra.] (lA.) mUrkha, gamAra. (2) aNu-kasabI. (3) sAduM bheLuM dhAmeNu (Nya) jae 'dheAkhaNa.' dhAmA` puM. jiA dheAbI' + gu. A' svArthe ta. pra.] dheAbI. (dheAbInuM khijavaNuM). (ra) (lA.) kheATI dalIla dhAbAra huM. kheAkhA, peza. (2) aphINanA kasuMbAnuM cAMgaLuM. (3) aphINanA kasUMbA ApavAnI pyAlI prema chuM. sakhata taDakA, AkarA taDakA. (2) (lA.) vi. puSkaLa, ghaNuM, dhUma, [. dhakhavA (rU. pra.) sakhata taDakA paDave] dheAma-kalAsa jue 'huma-kalAsa.' dhAma-cakha vijie 'dhAma' + saM. rannum prA. cavo (lA.) atyaMta krodhe bharAyeluM. (2) madamasta dhAma-jhALa srI. [ja 'dheAma' +'jhALa.] khapeAranA sakhata taDakAnI lekha, (ra) (lA.) vi. gussAthI lAlaceALa thayeluM dhAma-pAla vi. khUba jADuM, atisthaLa dhAma-bapora puM. [puM [jue dhAma' + apeAra.'] apeAranA AkarA taDakAvALA samaya dhadhi-vela (-ya) skrI. e nAmanA eka veleA dhodhavA puM. [jue odha' dvArA.] nAneA dhodha, dudeDA dhAdhiyela vi. bahu naDuM, khama la dhaMdhA chuM. [ravA.] pANInA josabaMdha paDavAnA avAja dheAna (tha) strI. pRthvI, dharA. (ra) dolata, paisA. (3) jhAkaLa ke dhUmasanuM AvavuM e. (4) jhAMkhI najara, (5) gaMdI havA dhenataa vi. majabUta. (2) paisAdAra dhenAravuM sa. kri. dheluM. (ra) jhApaTavuM, khaMkheravuM. (3) TIpavuM. dhenArAnuM karmaNi., kri. dhonArAvavuM ke. sa. kri. dheAnArAvavuM, dhAnArAvuM jue 'dheAnAravuM'mAM. dheApa1 (tha) strI. [jae 'dhAvuM' dvArA.] dhAbIne tyAMthI dhAvAI ne AvelAM kapaDAM dhApara (-ptha) strI. [jue dheApavuM.'] doDavuM e, dADa dhApa (-pya) zrI. eka prakAranI talavAra [pre., sa. kri. dhApavuM . kri. dADavuM. dhapAvuM bhAve, kri. dhapAvavuM dhApAI A. deva devI samakSa dharavAmAM AvatI rakama dhApAvavuM, dhapAvuM jue dheApavuM"mAM. dhApA. huM. [jue dhAyuM' dvArA.] dhAbI dhApA huM. bhala, (2) mRgajaLa, (3) nirAzA, (4) chetarapIMDI dhopA puM. phUMka, dama, [. qasaveA (rU. pra.) calamanI TUMka levI] dhAma puM. [jae 'dheluM' dvArA.] dhAvuM e, dheAvaNa dhAbaDa vi. jae dhAbI' dvArA.] (lA.) mUrkha, gamAra dheAkha(-e)!` (-ca) srI. [jae 'dhAbI' + gu, '(-e)Na'dhAyale-pATha puM. [jae sIpratyaya.] dheAkhInI ke dhAbI jAtinI strI dheAkhaNa (-ca) strI e nAmanI mAchalInI eka jAta dhAmaNu (Nya) strI. nadI-nALAMne kAMThe rahenAruM eka pakSI dhobaNuM na. senA-rUpAmAM nakazIkAma karavAnuM eka ejAra dhAbANuM na. ghaTa-ghna vinAnI pAghaDI, pAghaDuM, DokAluM dhobI puM. [saM, dhAvavA-> prA. dhovana, dhova] kapaDAM devAne dhaMdhA karanArI jJAti ane enA puruSa. (saMjJA) [.nA kUtarA (rU.pra.)rakhaDI paDele| mANasa, ThAma ThekANA vinAnA mANasa] dhobI-kaNuM jae dheAkaraNuM' -dhAkaNuM,' [karavAnuM sthAna dheAbI-khAtuM na. [ju dhAbI' + khAnuM.'] bebIne kAma dhobI-ghATa puM. [ + jue 'ghATa. '] nadI sarAvara taLAvanA kAMThA uparanuM dheAkhIone dhAvA mATenuM nakkI thayeluM sthAna dhAbI-ghara naM. [jae 'dhebI' + 'dhara.'] jaA dhAbIkhAnuM.' (ra) dheAkhInI dukAna dhAbI. (padmamAM.) dhobI-DA puM. [jae 'dheAbhI' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] _2010_04 dhAmarA na, eka jAtanuM dariyAI pakSI, 'sIgala' dhamAkhI strI, eka jAtanI meATI mAkhI dhAyakaNuM jue kayuM,' dhAyA puM, DhAranuM khANa bAphavAnuM sAdhana, khAneDiyuM dhAyalA yuM. [jaA dhAvuM' dvArA.] (lA.) dhAtAM hAye te rItanA mAra mArave e, sakhta mAra [.ApA, * kADhavA, 0 kADhI nA(nAM)khavA, dhAvA (rU. pra.) bI.ka batAvavI. (2) sakhta maheNAM mAravAM] dhoyale puM. aDadiyA lADu, dhAilA . dhAyalA '+saM.] (lA.) sakhta mAra, [. ApavA (rU.pra.) sakhta rIte mAra mAravA] dhAyuM vi. haThIluM, durAgrahI. (2) mamatAvALuM, mamatIluM dhAyela, "zuM vi. [juA 'dhAvuM' + gu. 'ela,huM' bI.bha,3] jenA upara dhAvAnI kriyA thaI che tenuM. [nsa mULA jevuM (rU.pra.) mAtra dekhAvamAM sAruM. (2) kiMmata vagaranuM. (3) dhanahIna, garIba. meAtI (rU. pra.) uparanA bhapakAvAvanuM. (2) sagAM saMbaMdhI vinAnuM ekyuM mANasa] dhAra` puM. [saM. dhurrA dvArA] vahANamAM AgaLanA merA pAse thoDuMka AgaLa paDatuM rakhAtuM lAkaDuM. (vahANa.) dhArara huM. eka prakAranA sarpa dhAraTa ta. seApArI dheAraNu na. [saM., jhaDapI gati] (lA.) sAdhuM stara cAle e mATenA niyama, kAmakAja karavAnI nakkI karelI rIta, aMdhA raNa 'krAiTeriyA.' (2) zALAnA varga, zreNI, sTAnDarDa.' (3) mApa, 'kreila.' (4) mApa-daMDa, 'nAmaM' Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAvaNa-priya 13mA. dhoraNa-priya vi. [saM.1 ghoraNane vaLagI rahenAruM (rU. pra.) vaNATamAM be tAra sAthe nAkhavA] dhoraNa samiti sI. [sa.] "rma nakkI karanArI maMDaLI, ghere chuM. [saM. dhIre-> prA. lorema-] agraNI puruSa karma-kamiTI' ro- ro chuM. eka jAtano vile, dadhi hemakaMda dhoraNasara ka li. [+ja "sara, 1 ghoraNa pramANe, niyama chela (dhAla) . [hiM. ] mAthAnI UbhaNI upara pramANe, niyamabaddha, nirmalI.' (2) vi. dharaNa pramANenuM, mAravAmAM AvatA dhabbe. [0thApeTa karavI (rU. pra sTAnDarDa' jheizana' bIka batAvavI. (2) sAdhAraNa zikSA karavI] dhAraNu-rasthA5na na. [saM.) dhoraNasara karavuM e, sTAnDarDa- chela* $ mAchalAMne eka prakAra. [0thAlavA (2. pra.) dhoravavuM a.ki. cAlu kAmamAM harakata UbhI karavI. (2) mAchalAM pakaDavA be UbhAM karelAM lAkaDAMmAM jALa bAMdhavI) sa.ji. aTakAvI rAkhavuM. (3) gaLe ghAlavuM. gheravAnuM bhAve. pelo chuM. [ja "dhela+ "dhakko.'] mAthAmAM dha karmaNi, ji. dhAravA pre., sa.kri. ane zarIrane haDaselo dharavAvavuM, gheravavuM e gheravavuM" mAM. chela-dhapATa, dhola-dhA5Ta strI. [ja "dhela' + ravA.]lA.) riyA . (saM. thoff- > prA. thoriyama-] (pANI thADe-dha mAra, sAdhAraNa mAra sIdhuM saTa cAlyuM jAya e mATenI nIka, hALiye, paranALa, chela-paMcAM (-5khyAM na., ba. va. (lA.) sAhasa rsa,' 'bokasa-gaTara' (ga. vi.). (2) kAMThe, kinAre belara (2) strI. mAchalInI kAMTAvALI eka jAta gheriyA. [saM. dhurA dvArA.] (gADAnI) Udha dhelAI cukI, [hi.] jAo "vAI.' periMdhara (riMdhara) vi. [saM.dhuraMpara] ja "dhuraMdhara.'(padyamAM.) ghelAI-bhaEUR(-thu) na. [+ jue "bhazuM-).] dhonArA dherI muM. sa. purva ke thara-> prA. dharama-] (gaLA nAkarane enI sevA badala apAtuM vadhArAnuM mahenatANuM. upara dhaMsarI rAkhI vAhana kheMcanAra) baLada. (2) (lA.) "vaizigaelAva-sa' AgevAna, nAyaka hAI-zikSaka chuM. [+ saM] devAnuM zikSaNa ApanAra, dhArI vi. [sa. dhoti-> prA. thorama- sIdhesIdhuM laI lenDrI inspekaTara janAra, sariyAma, "Traka." [0 nasa (2. pra.) lehIne laI lATavuM sa. kri. jie "la,' -nA. dhA.] ghola lagAvI jAya te nADI. 0mArga, 02sto (rU. pra.) rAjamArga, mAravuM, ghelAvavuM. lATavuM karmaNi, kiM. lATAvavuM TUkaDa', "hAI-ve'] che, sa. kri, dhArI strI, eka prakAranI sApeNa dholATAvavuM, dholATAvuM ja "dholATa'mAM. dhorI na. e nAmanuM lIMbaDAnA jevAM pAnavALuM eka jhADa lArI strI, maraNa pachI kANa karAvanArI dhaMdhAdArI adI, saMdhI dhArI-akhatuM na. jio dhorI' +"akha' dvArA] jemAM lAvavuM sa. kri. juo "dholamAM . dholAvA karmaNi.. taLAva rAkhavAmAM Ave che tevuM gADAnA saravaNa vacce kri. dholAvAyuM che., sa. ke. jaDeluM lAkaDuM chelAvAva, lAvAvuM jue "dholAvavuM'mAM. rI-ke . jio dhArI'+ "ke.] veja vaNavAnA dholo chuM. dUbaLA keLa vagere lekeno emanI ja nAtanA hAthAne TIMgADavAnuM e nAmanuM eka sAdhana devIne pUjArI dharI-pasA sI. khetIne lagate eka prakAra (jemAM kheData bevaDA(rA)maNa na. jio dhovuM' + gu. "avaDA(rAmaNa pAsethI jAgIradAra be traNa varSa vero ke bhAga letA nathI.) ka. pra.] vAnI kriyA. (2) dhotAM vadheluM pANI, dhANa, dhArI-badhapuM. [ja dhArI+bAMdhavuM.']dhANu-dhArI, mAlika nigALa. (3) dhavaDAvavAnuM mahenatANuM zArIka 6. jio dharI + bAMdhavuM.'] sariyAma vaTA(rA)maNI strI. [jae "dhedhuM + gu. "avaDA(-2)marAjamArga " . pra.] ja "dhovaDA(rA)maNa(1,3)." dhArI-sala puM. vahANanI pITha mATe jaDavAmAM AvatAM UbhAM chevA(rA)vavuM juo mAM. lAkaDAM, paranala, 20, ravIsara. (vahANa.) vaNa na, jio dhenuM + gu. "aNa" ka. pra.] devAnI dhAre che. vi. jio dharo' + gu. e sA. vi. .] kriyA. (2) vastu yA pachI vadheluM, pANI, ghaNu, nigALa najIka, pAse dhovarAmaNu ja "dhovaDAmaNa." repI pu. DuMgarALa pradezamAM rahetI bhIlonI eka koma pevarAmaNI jue "vahAmaNI." ane ene puruSa. (saMjJA.) dhavarAvavuM ja "dhovaDAvavuM.' prArA 5. siM. dhoLa- > prA. dhoma khetara nadI taLAva chevAI rahI. jio dhAvuM+ gu. "AI' ka. pra.] devAnI vagerenI bAMdhelI ke kudaratI pALa, dhoriye. (2) makAnanI kriyA. (2) levAnuM mahenatANuM. (baMne arthamAM dholAI.5 agAzInI pALa ke vaMDe. (3) eTalAne taka. (4) vAI-bhaLyuM() na. [ + jue "bhaLyuM-thuM)] ja bhIMtanI majabUtI mATe AdhAra-rUpa vadhArAnuM kareluM caNatara. "dholAI-bhatyuM -thuM)." (5) jhADanA tha8 pharate karelo eTe. (6) vaNATamAM be dhevANa na. jio dhovAvuM + gu. "aNu" ka. pra.] dhovAI tAra sAthe nAkhavAnI kriyA. (7), mAla bharavA mATe javAnI kriyA, "Ina-Dezana," "palezana' taLiyAne khAlI bhAga, "hokaDa.' (vahANa) [ pa dhovAvuM e "ghovuM'mAM. (2) (lA.) ghasaDAI javuM. (3 2010_04 Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navI-nI)chaLa 1234 deza-samarI nivavuM, tavAvuM. (4) varSe javuM, nakAmuM thavuM. (5) nAza amadAvAda jillAnuM vAvelA-kAlathI jANItuM eka nagara. (saMjJA.) pAmavuM. (6) lohI UDI javuM dhaLa-cho (La) vi, $ jie 'La."+ "cha" + gu. dha-vI(-va)chaLa (-Lya) sI. jio dhovuM' + vI -vIchaLavuM.'] "Gta.] (lA.) sapheda jIbhavALe. baLada. dhovAnI ane vIchaLavAnI kriyA ghaLaNa (dhaLaNa) na. khetIne upayogI eka jAtanuM pakSI chevuM sa. kri. [saM. dhaSA-prA. dhona-] pANIthI sApha karavuM, peLa5 (dhULa) sI. [o "dhoLuM' + gu. "pata. pra.] nikhAravuM. (mAMgalika prasaMge aMguThe dUdhathI devAmAM Ave cheLApaNuM, dhoLAza [ La.4 che) (2) (lA.) pavitra karavuM, nAtamAM levuM. (3) vANIthI dhULa-bhAjI (ALa-) zrI. jio dhoLa."+bhAjI.'' ja bhUla batAvI Thapako Apo. (4) sakhata mAra mAravo. [I dhULa-maMgaLa (dhoLa-maLa) na, ba.va. [ja dhoLa"+ saM. nA-nAMkhavuM (rU.pra.) roSa batAvI Thapako Apavo. (ra) ma.] dhoLa ane mAMgalika gIto vyartha karI nAkhavuM. (3) sarave ke dhana-2hita karavuM. (4) dhoLavuM (dhaLavuM) sa.ke. jio "dhALuM,'-nA.dhA.] canAthI niSphaLatA meLavavI. (5) sakhata mAra mAravo. IpIvuM gheluM karavuM. (2) (lA.) kuLane ujALavuM. (kaTAkSa.) [LIne (rU. pra.) (sAmAne) gaNatarImAM na levuM, sAMbhaLeluM bIje AvavuM (dhoLIne) (rU.pra.) bagADIne AvavuM] gheALavuM kAne kADhI nAkhavuM. dhAI vALavuM (2. pra.) mAMDI vALavuM, (dhoLA-) karmaNi, ji. dhoLAvavuM (dhoLAva-) D., sa phi. jatuM karavuM, patAvavuM. (2) 20 karI nAkhavuM. dhoyela maLe dhaLa (dhoLavuM) . chAsa bharavAnuM roNuM, gerasuM, DhALavuM (u. pra.) mAtra dekhAvamAM sAruM. (2) kiMmata vagaranuM. (3) dhaLa (dhoLa) vuM. jio "La" dvArA.] garuDanA jevuM dhana-hIna. dhoyela(-luM) metI (rU. pra.) uparanA bhapakAvALuM. eka pakSI (2) sagAMsaMbaMdhI vinAnuM ekaluM. dudhe dhoIne ApavuM dhaLAI (baeNLAI) sI. jio 'dhALavuM' + gu. "AI' (rU. pra.)kaDe pAI karaja cUkavI devuM. pA5 chevuM(u.pra.) kama] gheALavAnuM kAma. (2) gheLavAnuM mahenatANuM niMdA karavI, mAchalAM chevAM (2. pra.) badanAmI karavI. dhoLAvavuM, peLavuM (dhULA-) ja "dhALa'mAM. hAtha dhoI na(na)khavA, hAtha dhavA (u.pra.) AzA choDI Laza(-sa) (dhALAya,sya) sI, jio "dheLa + gu. devI. (2) uttama nIvaDavuM.] dheyuM bhU. ka, dhAyala,-luM bI. "Aza(sa)'] dhaLApaNuM bhU, ku. devAnuM karmaNi, ji. devA(rA)vavuM che, saki. gheLAM (dheLAM) na, ba.va. jio "dhaLuM.'] (lA) mAthAnA che ke , devuM-sa. ke. jie "dhevuM' + sapheda vALA, paLiyA (tirasakAramAM). [0mAM dhULa 58vI dhaDavu' - "dhavuM.'] dhoIne sApha karavuM (dhanya-) (rU.pra.) dhaDapaNamAM nAmazI bhareluM kAma karavuM dha-vI(-)chaLavuM sa. ke. jio 'dheluM' + vI(-vI)LavuM."] LiyuM (dhoLiyuM) vi. jio 'ALa + gu. "yuM" svArthe ne kaze mela na rahe e rIte pharI ta.pra.) dhoLA raMganuM. (2) na. eka jAtanuM tarabUca. [-yA pANImAM nAkhI kADhI levAM lenAro chokaro (.pra.) aMgreje. (2) gAMdhIvAdI. (kaTAkSamAM.)]. zisi) . me dAMDiyAnI ramatamAM pAchaLathI dA peLI (dhA) sI. e nAmanuM eka DuMgarAu jhADa saya(-2)DI sI. e nAmanI eka vanaspati dhaLI (dhALiDA) . jio "zuM" dvArA] (lA.) dhoLA pesiye ja "zi." raMgane baLada dho-ghe) jue "dhaM." dhaLI-sara (dhoLi-saraya) satI. e nAmane eka choDa dhoLa (dhULa) na. [saM. thava>prA. pa3] mAMgalika ane gheluDuM (dhoLuDuM) vi. jio "zuM' + gu. huM svArthe ta. pra.]. dhArmika eka prakAranuM gIta [chAMTavAnI kriyA ja e "dheluM.' (padyamAM.). dhoLa (dhoLa) che. [io baeNLavuM.'] pALavAnI che (dhoLa) vi. [saM. dhavachaa-> prA. dhavaima-1 sapheda, dhoLa (dhULe) sI. rAtA raMganI mAchalInI eka jAta ta, dhavala. [-La 5ra kALuM (u.pra.) sahI karI ApavAnuM. dhULa' (La) na. eka jAtanI bhAjI -LAmAM dhULI (-1) (rU.pra.) umaramAM phajetI ke apadhULakAvavuM (dhULa) juo LakAvuM'mAM. jazanuM kAma. kALuM (rU.pra.) sAruM mA. dhUmaruM (rUma) dhoLakAvuM (dhoLa-) a. 4i. jio "dhoLuM, nA. dhA] bahu gheluM. 0 phaka(ga) (rU.pra.) taddana phikakuM. pUNI jevuM, AthI dhaLuM dekhAvuM. dhoLakAvavuM (dhaLa-) che, sa. ki. 0 bakulA jevuM, 0 bAstA jevuM (rU.pra.) tadana . - dhoLakiyuM' (La) vi. juo jaLakuM". + gu. "iyuM" ta.pra.] dahADe (-dA:De, ne divase (rU.pra.) chaDe ceka. ne divase jene dhoLa karavAmAM Avyo che tevuM, ane chAMTeluM. (2) tArA (rU.pra.) asahya paristhiti ane dharma (rU.pra.) kAMI (lA.) UjaLAM kapaDAM pahereluM chatAM khAlI khama lIdhA vinA, maphata (kanyAdAna.) -Le hAthI (rU.pra) moTA deLakiyuM (dhULa) vi. jie "dheLakuM' + gu. "yuM? pagAravALo amaladAra. -Le hAthI baMdhAvA (badhAvo) ta.pra.] amadAvAda jillAnA ghoLakA nAmanA nagarane lagatuM - hAthI bAMdha (.pra.) moTo pagAra khAya tevA dhULa kuM' na. [ja e "NuM" dvArA.] dhaLuM banAvavuM e. (2) mANasane nokarImAM rokavo] maLasake, paDha. (3) (lA.) saphaLatA, bahAdurI (kaTAkSamAM.) dhoLeza(-sa)rI (dhULe) ani. [sa. dhavazvara-> prA. dhAhera (4) niSphaLatA + gu. "I' strIpratyaya.] rUnI adhiSThAtA devI. (2) (lA.) peLakura (dhaMLakuM) . [saM. dha%-> prA. dhAtrama- nANuM, usa, dolata 2010_04 Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1235 thAnIya che ( ) . kharAba Teva, lata. (2) khoTI takarAra, haTha,jida cheka (dhoMkaNI) strI. [hiM. dhokanI] dhamaNa. [0 lAgavI (ra.a.) utAvaLe zvAsa levA.]. [avAja dhekAra (dhakAra) kuM. jio "dhamakAra."] Dhola vagere vAdyone cA (cA) kuM., ba.va. sADAcAranA ghaDiyA ke pADA dheTA (boTa) sI. bera. (2) sopArI gheTI (I) sI. khodavAnuM eka prakAranuM ojAra gheTAla (DAla) vi. ghaNA paththaravALuM, patharALa gheTiyA (dhAMDiye) 6. dakSiNa gujarAtamAM vasatI eka bhIla kema ane enA puruSa. (saMjJA.) che (Da) . umare pahoMcele ane zarIre khIlele buddhihIna mANasa zansa) (dhoya, sya) sI. rivA.] humale, hale, AkramaNa. (2) gapa, aphavA. (3) gaMdha chesarI (ghesarI) ja "dhaMsarI." besaNuM (saruM) jue "saruM.' dhaMsaluM (paeNsaluM) ja "dhaMsaluM." sA (dhosA)na, ba.1. gappAM, gapaDAM, khoTI beTI vAto sA-khera ( sA) vi. [o "beso.+ kA. pratyaya] (lA.) khoTI vAta karanAra, gapI gapoDI jaisI (sI) e dhaMsI-dhaMsaluM.' che (su) na. -se che. juo dhasaM'. dhaM. bese (dhe sAruM . ga5, gapATo, beTI vAta dho . paDA mATe loDhAne pATe, vATa dhIta vi. (saM.dhoyeluM. (2) svaccha, cAkhuM vAtAtmA chuM. siM. vata + cAma] pavitra AtmA. (2) vi. pavitra AtmAvALuM dhoti, tA . saM.] jue "tI.' (ga.) dhoti(tA-karma na. siM] jue "dhotI-karama." dhamIya vi. siM] dhumADAne lagatuM, dhumADAnuM dhIya paM. si.] pAMDavonA vanavAsamAM sAthe rahelA emanA mArgadarzaka RSi, (saMjJA.) dhIrya na. siM.] jao dhUrta-tA.' dha sI. rivA] udharasano kesa aukazI sakI. [hiM. dhIMkanI] dhamaNa, ghoMkaNI khyAta vi. [saM.] jene vize dhyAna dharavAmAM AvyuM hoya tenuM thAtatha vi. siM.] dhyAna karavA jevuM kayAtA vi, pR. [sa, muM.] dhyAna karanAra dhyAna na. [sa.) ciMtana, meDiTezana' (je.hiM.). (2) lakSa, eTenzana' (ha.dvA.). (3) khyAla, vicAra. (4) kALajI, phikara. (5) smaraNa, smRti, (6) IdriyanI badhI vRttionI ekAgratA. (ga) [0 ApavuM (rU.pra.) najara karavI. (2) (2) kAna devA. (3) kAne dharavuM. 0 u5ra caha(8)vuM (upara5-) (ra.a.) na bhulAvuM. 0 upara levuM (-uparaya-) (u.pra.) kALajI rAkhavI. 0 karavuM (rU.pra.) ciMtana-manana karavuM 0 kheMcavuM -kheMcavuM) (rU.pra.) lakSa doravuM. 0javuM (rU.) tarapha najara vI. 0 devuM (u.pra.) e bhayAna ApavuM." (2) saMbhALa rAkhavI. 0dharavuM (rU.pra.) ciMtana karavuM. (2) samAdhi karavI. 05ra levuM (rU.pra.) jIo dhyAna upara levuM." pahoMcavuM (- cavuM) (rU.pra.) samajhAvuM. bahAra javuM (bA:2-) (u.pra.) lakSamAM na rahevuM. 0mAM AvavuM, 0mAM UtaravuM (rU.pra.) e yAna pahoMcavuM. (2) khAtarI paDavI. (3) pasaMda paDavuM. 0mAM rahevuM (reDavuM), mAM rAkhavuM (rU.pra.) yAda rAkhavuM. 0mAM levuM (rU. pra.) ja dhyAna upara levuM."] kayAnanamya vi. [saM.] dhyAna karavAthI jANI zakAya tevuM khyAna-nmasta vi. [saM.] vicAramAM paDI gayeluM, dhyAnamagna dhyAna- nDranuM li. [+ e bavuM' + gu. 'yuM' bhU ka] dhyAna-mana dhyAna-nika vi. saM.] dhyAna karavAmAM parAyaNatAvALuM dhyAna-5,04, dhyAna parAyaNa vi. [4] satata dhyAna dharyA karanAruM [sAMbhaLanAruM dhyAna-baheruM (eN) na. siM] vicAramAM hoya tyAre na thAna-baMga (-bha3) puM. [saM.] dhyAna tUTI javAnI sthiti. (2) vi. tUTI gayelA dhyAnavALuM dhyAna-magna vi.siM.) vicAramAMbeluM,vicAra-magna, dhyAna-DakhyuM pAna-mastI strI. [ + jue "mastI.] jao yAnAnaMda." krayAna-maMtra (banna) . siM.] hamezAM dhyAnamAM rAkhavA jevuM. subhASita vAkaya, "eNTe' (gu. vi.) dhyAna-mArga kuM. [saM] iSTadevanI sAdhanAmAM dhyAna e mukhya che tevo saMpradAya dhyAna-mudrA strI. [sa.] dhyAnamAM beThela hoya tevI zArIrika mAnasika sthiti. (2) nirguNa dhyAnanI avasthA dhyAna-ga kuM. [saM. jemAM dhyAna-iDhiyenI vRttionI ekAgratA-mukhya che tevI bhagavacitanI kriyA-prakriyA kyAnI vi., . saM, ] thAnagamAM beThele puruSa, samAdhimAM beThelA puruSa dhyAna-rata vi. [saM] jAo thAna-magna." mAna-stha, sthita vi. [saM.]dhyAnamAM beTheluM, samAdhimAM raheluM mAnAtmaka vi. [+ , gAma-] vAnarUpa banI raheluM, meDiTeTiva' (na. bhe.) dhyAnAnaMda (nanda) kuM. [+sa. A-na) thAnamAM rahevAthI maLate cakakasa prakArano AnaMda, dhyAna-mastI dhyAnAbhyAsa puM. [+ saM. abhyAsa] vAraMvAra dhyAna karavAnI Adata. (2) samAdhi mAnArUDha [+ saM. mA-24] dhyAnamAM lIna thayeluM, dhyAnastha khyAnAvasthA zrI. [+saM. ma4-sthA] zvAna dharI rahela hoya evI paristhiti ke dazA yAnAsakta vi. [+saa-sava8]dhyAna-prakriyAne vaLagI rahenAruM dhyAnAsakita strI. [ + saM. mAlavita] khAna-prakriyAne vaLagI rahevuM e kyAnAsana na. [ + saM. zAsana] dhyAna dharavAnI saraLatA rahe e prakAranI besavAnI sthiti ke prakAra khyAnI vi. [sa .]dhyAnamAM raheluM, khyAna karanAruM, dhyAna-rata, dhyAnamagna mAnIya vi. [saM.] dhyAnane viSaya banAvavA jevuM 2010_04 Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thAne pAsanA kAMThiyA kyAnopAsanA sI. [ + sa. 3iAsanA] pyAnane eka sAdhana dhamakavuM a. kiM. [ravA.] ja e dhamakavuM.' banAvI karavAmAM AveluM bhagavacitana-ISTanuM ciMtana dhama chuM. [ja "pramakavuM' + gu. "e" ka. pra.] (lA.) yA. sa. ki. [ saM. >NA-tatsama] dayAna dharavuM, AnaMda. (2) hAni, nukasAna ekAgracitta banavuM. (2) dhyAnayogathI upAsanA karavI dhama-dhamavuM a. kri. [ravA.) jao dhamadhamavuM." pramapramANe daya vi. si] kAna karavA jevuM, dhyAnane pAtra. (2) na. bhAve.di. prama-dhamAvavuM che.sa. kri. lakSya karavAno viSaya ke padArtha, lakSyabiMdu, ela." (3) dhama-dhUmAvavuM, pramabdamAvuM ja "dhama-dhamavuM'mAM. (lA.) mAnasika valaNa, "AIDiyala.'(4) vicArela mudo prava paM. jio "prAvuM] juo "dharava." ya-ddha kendra) na. si.] je biMdune lakSya karI sthAna prava-vAvaNAM na., ba. va. jio "dhava' + "vAvaNuM.'] vAvaNuM karavAnuM hoya te biMdu sArI rIte thaI zake-jamIna pANIthI bharAI gaI hoya ya-prApti sI. [saM.] je vize vicAreluM tenuM AvI maLavuM evo varasAda e. (2) lakSya-siddhi prasa(sU)kavuM a. phrei. [2] jorathI bajavuM, moTethI vAgavuM. daya-vAda . siM.] mAtra Adarza nakkI karI e pramANe prasa(-su)kAvuM bhAve., ji. prasa(-sukAvavuM pre, sa. kri. pAnanI prakriyA sAdhavAne lagato mata-siddhAMta, "AIDiyA- prasa(-su)kAvavuM, prasa(-sukAvuM ja basa-sUkavuM'mAM. lijhama" (da. bhA.) prasavuM a. kri. [ravA.] UMcuMnIcuM thavuM. (2) dhasavuM. prasAvuM yeyavAdI vi.siM..! ] peyavAdamAM mAnanAra,AIDiyAlisTa' bhAve, kra. prasAvavuM che.. sa. kri.. ya-siddhi . saM.] o yeya-prApita.' prasAvavuM, prasAduM jue "dhasamAM. iya-hIna vi. saM.] jene koI dhyAna karavAno viSaya ja dhasukAvavuM, prasukAvuM ja "dhasa(-)kavuMmAM. nathI tevuM [ekAtmakatA dhasUkavuM ja "prasakavuM"mAM. imekatha na. [+ saM. cheva ] peya padArtha ke viSaya sAthenI prApta strI. [saM. drAkSa] ja "dharAkha." pracaka a. phi. [anu.] keDamAM vAyunA casakA thavA. (2) dhAkhI zrI. jio dhAkha' + gu. "I' svArthe ta. pra.] (lA.) lacakAvuM. pracakAvuM. karmaNi, ki. pracakAvavuM . sa. kri. jenA dUdhamAMthI dharAkha jevI sugaMdha Ave tevI bheMsa pracakAvavuM ja pracaka"mAM. apratiSThA thavI pra(-dhrAMgavuM na. kamADanAM pATiyAMne ADe javAne te te pracakAvuM ja pracakamAM. (2) (lA.) AbarU levAvI, dhoke, ghogavuM pracake pu. jio "dhacakavuM" + gu. " ka. pra.] pracakavA- prAge jue dhAge." pracakAvAnI sthiti dhrANi puM. dANa sApha karatI veLA pAtharavAnuM kapaDuM dhaNu (tha) strI. aparaNiyAta strI, gherANI dhAbaDuM a kiM. [2vA.] varasI paDavuM. prabatAvuM bhAve, kri, dhapavuM a. kri. dharava karo, dharAvuM, dhapAvuM bhAve., kri. prabaDhAvavuM che., sa. ke. dhapAvavuM pre., sa. di. dhAbA-baMdha (badhI ja dhAbA-baMdha." dhapAvavuM, dhapAvuM jae "dhapavuMmAM. dhAbAvALuM ja "dhAbA-vALuM." praphaDe chuM. eka jAtanuM thuMbaDiyuM ghAsa dhAbuM jue dhAbu' prapha-praphanuM vi. [anu.] dhagadhagatuM, bahu ja dhAbe ja "dhA ." praphavuM a. kri. rivA.] hAMphavuM, TUMkA zvAsa levA. praphanuM prAmaThI strI. jio "prAmaThuM + gu. "I" pratyaya.] gheTAne bhAve., kri. praphAvavuM che, sa. kri. prAmaThAM thavAne eka jIvaleNa rega praphAvavuM, praphavuM ja baphavuM'mAM. dhAmadhuM na. DhImaNa jevuM cakAmuM dhabakAvavuM, dhabakavuM ja "dhabakavuM'mAM dhAmaNu na., zuM strI. e nAmanuM eka vRkSa proTA puM, ba. va. [ja "praphavuM' kAra.] (lA.) dhamapachADA, dhrAmaNuM na. prAmaNanuM phaLa dhUMvAMkuMvAM thavuM e dhAva8-dha kri.vi. [2vA.] kAMI bAkI rahe nahe ema; niHzeSa dhabaka (-katha) strI. [jue "prabakavuM."] uchALo dhAvuM a. ji, tRti thavI, dharAvuM, pUratuM jamavAno saMtoSa le dhabakavuM a. kiM. [ravA.] UchaLavuM. (2) thaDakavuM. prabakA pra(%)za (-) . [ravA.]la tAsAM vagerene thato avAja bhAve. kri. prabakavavuM .. sa. ji. prAza-sa) paM. dhAsako, haiyAmAM paDatI phALa, ociMte dhabAvavuM, dhrabAvuM ja "brAbaDavuM'mAM. anubhavAto trAsa prabavuM ja "dharabavuM'mAM. prabAbuM karmaNi, kri. dhabAvavuM dhrAMgadhrAMga kri. vi. [ravA.] mRdaMganA avAja thAya ema pre, sa, kri. dhrAMgadhuM ja "prAgatuM.' ' prabAvavavuM, prabavuM ja "dhaba'mAM. prAge puM. pravAhInuM bahAra nIkaLeluM biMdu, Taziyo prabukAvuM, prabukAvuM ja e "dhrabUkavuM'mAM. prAMTa puM. sIvaNamAM bagalamAM raheto sAMdhe prabUkavuM a, kri. [2vA.] (DhAlanuM) bajavuM. prabhu bhAve. kri. prabhukAvavuM che. sa phi. dhrAMkana, eka jAtanuM dhAsa (jenI saLInA TukaDAnI kaMThI bane che.) dhamaka (-kaya) a. jio "pramakavuM.1 ja "dhamaka.' prakiyA jI. baLadane bAMdhavAnI derI. (2) baLadanI zazane 2010_04 Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kokiyuM 1ra77. prasakavuM cheDenI gAMTha dhavanI sAme ja sadA rahevAnI sthiti, pelesiTI.' (khagoLa.) prAMThiyuM na. phUmatuM, marka dhruva-tAraka puM. [saM.], dhruvatAra chuM. [+ juo "tAre.] praza' (ya) ja "dhAza." e dhruva(6)." prA(sa) (-zya, stha) jao dhAMza(sI." dhruva-tAla puM. [saM] e nAmano eka tAla. (saMgIta.) dhimAMga kri. vi. rivA.] baMgiyA DholanA zurAtana upajAve dhruva-darzaka vi, puM. [4] hokAyaMtra tevA avAje dhruva-darzana na [4] hiMduomAM lagna vakhate varakanyAne dhruvanAM dhIme-dhIma ki. vi. [ravA] mahaMgano avAja thatuM hoya ema darzana karAvavAno eka vidhi prIvaTa kri. vi. ekadama, utAvaLe, jaladI, jhaTapaTa dhruva-dizA strI. [1] uttara dizA [(da. bhA.) dhIha (-haya) strI. [2vA.] dhamakAro dhruva-5kSa chuM. [saM.] sthira vicArane jana-vibhAga, nA-ceInjara' dhu che [sa. yuva, ava, tabhavo ja "dhruva(4)." dhruva-56 na. [sa. purva-gho ja -pada',-kaeNrasa." (la.ma.) -kaTa kuM. [+ ja kare.'] jue "dhruva-kaTe.' dhruva5diyA vi, muM.[+gu. "yuM'ta. pra.) e "brupadiye.' prajATa chuM. [jAe javuM' + gu. "ATa' ku. pra.) dhArI, dhruvapradeza puM. [saM.] pRthvInA uttara ane dakSiNanA te te tharatharATa thiratharATa, pujArI biMdu AsapAsanA bhUmi-bhAga, uttara ane dakSiNa dhavanA dhrujArI sI. jio "gujAre'+ , "I' strIpratyaya] kaMpa, 23 aMza para Avela che te pradeza dhAre . jie bhUja + gu, "are" ka. pra.] bhAre dhruva-biMdu (-bindu) na. [sa, pR.] keMdrabiMdu(2) pRthvInI kaMpa, prabaLa tharatharATI, puja. (2) (lA) bhaya, bIka, hara uttara ane dakSiNa dizAnuM eka cheDAnuM te te biMdu, "northa bajAva dhrujavuM ja "prajavuMmAM. pola-sAutha-pola" kha-54 na. sthira saMkhyA dhruva-maccha muM. jie "majI., dhruva-masya puM. [4], -pada na. siM. bruvA-5] geya racavAnA ekamanA AraMbhamAMnI uttara dhruvano tAre jene sAtamA pehalA tArA tarIke che te mukhanI kaDI (rAganuM maMDANa karanArI), Teka, mero. (2) nAnA saptarSinuM jhumakhuM. (khagoLa.) e nAmane eka tAla, drapada. (saMgIta.) dhruva-yaMtra (vyastra) na. [sa.] hokAyaMtra [pradeza mu( pada-dhamAra na., ba. va. [+juo "dhamAra.'] drapada prava-vRtta na. [sa.] te te dhruvathI 23 aMza sudhImAM Avela tAla ane dhamAra tAla. [0nuM gANuM (rU. pra.) jemAM tAna- pravasthAnAdhikaraNika chuM. [saM. dhruvasthAna + mALiyA] bAjI ke AlApacArI nathI tevuM gAnanA zabdonI 25STa madhyakAlamAM tAmra-dAnazAsanano amala karanAra rAjyane abhivyaktivALuM gAna.(zAstrIya keTinA jJAnane sarvocca eka adhikArI kahyuM che ane atyAre e puSTimArgIya kIrtana-praNAlImAM ja dhuvA sI. [saM.] bharatanA "nATayazAstramAM batAvyA pramANe sacavAI rahyuM che. --saMgItamAM A gANuM kaThina gaNAya che.) jAtige gAvAne mATenI mirAnI kaDIo mATe te te (-)padi vi., muM. jio ( pada' + gu. "IyuM' chaMda. (nATaya.) [sthAnAdhikaNaka." ta. pra"], dhUpadI vi., pR. [ + gu. "I' ta. pra.] dhrupada- dhravAdhikaraNika chuM. [sa. purva + rASirLa] o dhruvadhamAranuM gANuM gAnAra gAyaka pravAbhimukha vi. [sa. purva + ami-barAbara dhruvatArAnI dhrubAra na. [+ juo bAra. uttara dizAnuM bAraNuM. (2) sAme AveluM ke raheluM, dhruva taraphanuM (lA.) uttara dizA dhuvAMtara. (buvAntara) na. [saM. 9 + ara] kAI paNa AkAzI muva vi. [saM.] sthira, acaLa, nizcaLa. (2) nizcita, nakkI, biMdu ane AkAzI dhruva vaccenuM cheTApaNuM, "lara-DisTansa." (3) paM. bruvA, mare, Teka. (saMgIta.) (4) kheta pAsethI (baMgALa) rAjyano karabhAga vasUla karanAra adhikArI. (e hoddAne dhruvIkaraNa na. [saM] dhruva na hoya tene dhruva karavAnI kriyA kAraNe gujarAtI nAgara ane vANiyA vageremAM utarI dhruvI-bhavana na. siM.] dhruva na haiya tenuM dhruva thaI rahevuM e. AvelI avaTaMka ane ene dhAraNa karanAra puruSa) (saMjJA.) (2) sAmasAme be yuvake cheDA tarapha bhinna dizAmAM joDAvuM (5) pRthvInI uttara ane dakSiNa dizAnuM che te aMtima biMdu. ke vaLavuM ya gati karavI e, liri-jhezana." (khALa.) (6) pavInAM te te pravabiMdu sAme AkAzamAM te te tAre. dhrusakAvavuM jue bUsakavuM' mAM. (khaLa.) (7) porANika mAnyatA pramANe svAyaMbhuva manunA dhamAMga kuM. [2vA.] baMgiyA Dholano avAja, dhibAMga putra rAjA uttAnapAdana meTe kumAra -eka prakhyAta viSNu- vraja (-) sI. [ja e bhUjavuM.'] kaMpa, pujArI, tharatharATa bhakta. (saMjJA.) dhrujavavuM e "prajavuM mAM. dhruvaka sI. [1] ja "dhuvA.' prajavuM a.kri. [ana-] kaMpavuM, tharatharavuM, prajavuM. dhrujAvuM bhAve, pravaka chuM. [+ juo "kAMTe."] hokAyaMtra kri. prajavavuM, dhrujAvavuM che., sakri. dhruva-kaNa chuM. [] uttara-ndakSiNa dizAnI rekhA ane cuMbakanI dhUbakI hatI. pravAhI khUba UnuM thatAM aMdara paDatI ThaMDaLI. soyanI rekhA vacce thato khUNo, "eMgala opha Delinezana." (2) ghaDAne Agale beu page bAMdhavAnI deraDI '(khagoLa.). dhabake jao dhUbake.' khulatA jI. si.] dhruvapaNuM, thiratA, nizcaLa-tA. (2) uttara dhrusakavuM a. ji. rivA.] (DhAla vagere) avAja pa. 2010_04 Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prasake 1238 kavani-sata dhrusakavuM bhAve, ji. dhrusakAvavuM pR., sakri. koI paNa vyakti dhrusakuM nake.. rivA.] marelA pAchaLa rahevA mATe mukAte vanana na. [] aspaSTa avAja, gaNagaNATa, (2) vyaMjakhakha, ghasavuM, dhUsake [dhano nAzakti-rUpa zabdanika vyApAra, vyaMjanA. (kAvya) che !. [saM. dRDha > ja.gu. 'draha'] nadImAM pANIne dhare, ivani kuM. [saM.] avAja, nAda, "sAunDa.' (2) varNa (varadhro sI. [saM. Tuva dvArA dhokaDa, dhare (eka pavitra ghAsa) vyaMjana), nIma.' (3) gadyapadyAtmaka uktine gabita dhro-AThama (3) sI. [+ja "AThama.'] ja "dhare- artha, vanana. (kAvya) AThama." ivani-Alekhaka chuM. [+ sa. mA-Dhela, saMdhi vinA] belaI sI juvAra vADhI lIdhA pachI khIpAomAM thatI navI phUTa paTamAMnA kanima kacakaDAmAM utAranAra dhokI rahI. dhAstI, bhaya, Dara, bIka ivani-kAra vi, pR. [saM.] avAja karanAra, zabda belanAra. dhoka(-ca) zrI jio pro' + "khaDa.1 ja e pro-e (2) uttama kAvya racanAra. (kAvya). nAmanuM khaDa, dUrvA vani-kAvya na. [4] vyaMjanA-garbha kAvya. (kAvya) dhoruM vi. rivA.) hRSTa-puSa, la, majabUta zarIravALuM javanikSepa chuM. [saM.] avAjane dUra pheMkavAnI kriyA, "broDadhro' (breDa) . jio "dhoDavuM.] (lA.) manamAM utsAha, kAsTa," (vi.kI.), "broDakAsTiga." [ 1nIma.' (pra.pa.) umaMga ni-ghaTaka chuM. [sa.] uccAraNane te te varNAtmaka ekama, proTa2 (bo) sI. jio "choDavuM] doDa, deTa, haDI vanita li. (saM.) avAja UTheluM. (2) vyaMjanA guNadhovuM (breDavuM) a kri. deDavuM. dhroTAvuM (DAvuM) bhAve,kiM. vALuM (kAvya). (3) sva. ka3i. aradezara khabaradAre na prehAvavuM (DAvavuM) prema, se.ji. projelo e nAmane eka chaMda. (rSi.). pAvavuM, chevuM (beDA) jAo "broDavuM' mAM. vanitaraMga (-tara) puM. [saM.] avAjanuM je ta (-tya) sI. thApaNa. (2) (lA.) leNuM, mAgaNuM ivanitArtha ! si. ivaniMta + artha vyaMjanA-rUpe rahelo artha, chepaTa . vi. sIdhesIdhuM, pAdharuM, sepaTa. garbhitArtha [senA-elyumITara' che ! eka prakArane khIle. (2)(lA) uparI adhikArI vani-prakAzaka vi. siM.] varNanA ucArane pragaTa karanAra, preliyuM na. chAsa bharavAnuM meTuM mATaluM ivanipratibiMbaka (-bimbaka) vi. [saM] vani ke ravane mUrta dhoya na. [4] jue dhruvatA." [sTAnDarDa' karI ApanAra, "enemeMTepoeTika' (ba.ka.ThA.) vaja [saM] davA, vAvaTa, Da, patAkA, teje, "laMga.' ivani-pradhAna vi. [3] jemAM vyaMjanAnuM prAdhAnya che tevuM, vaja-cihana na. [4] vAmanuM rAjacihana, elema spiIkara vajadaMDa (-da23) . siM.], vajAna dAMDe, pila' ptani-pravartaka vi. [saM.] avAjane phelAvanAra, lAuDaja-dina khuM. .] vajA caDAvavAne divasa vanimaya vi. [saM.] avAjathI bhareluM taja-dhara, izaja-dhAraka puM. siM.], vija-dhArI vi. saM. 5] ivani-mA5ka vi, siM] avAjanuM mApa karanAra, 'sane hAthamAM ja rAkhanAre (sainika) mITara', 'emITara.' [mAIka,' "mAikrophona." vaja-5Ta kuM. [] vajAnuM kapaDuM [(kAvya) vani-yaMtra (-canga) na. [] varanuM vahana karanAruM yaa, vaja-baMdha (badha) muM [sa.] vajana AkAranuM citra-kAvya. ivaniyukta vi. saM.] avAjavALuM, "spAITaTAijhaDa ja-bhaMga (bhaB) puM. [saM.] vajAne teDI nAkhavI e. kavani-lekhanayaMtra (-) na [saM] avAja neAMdhanAruM yaMtra, (2) (lA.) mAnasika napuMsakatAno raMga grAmekona," "ipa-rekorDara' ['megAna' vajayaSTi pI. siM] ja vaja-daMDa.' vinivardhaka vi, na. [saM] avAjane meTa karanAra yaMtra, vaja-ropaNa na. [sa.] vajAnA daMDa ke vAMsane khADe chedI ivani-vAhama vi. [sa.] avAjane laI janAruM emAM jIbhe rAkha e kavani-vijJAna na. [saM.] svara-vyaMjanonA uccAraNane lagatI vaja-rahaNa na. [saM] vajadaMDa upara vijA caDAvavAnI kriyA vidyAzAkhA, kalojI," "keneTikasa' vaja-vaMdana (jana) na. [saM] vajane namana karavAnI kriyA vini-vidhA sI, [saM.] avAjane lagatuM zAstra, "ekesTikasa" 1 samAraMbha kavani-viSayaka vi. [saM.] uccarita thavAne lagatuM, ane vaja-vAha zuM siM ], vAvAhI vi, . siM!. hAthamAM Tika.' (vyA.) para rAkhIne cAlanAra sainika. (2) na. evuM vAhana kavanivistaraNa na. [saM] avAjanuM patharAvApaNuM vajataMbha (staSNa) kuM. [saM.] vajA caDAvavAno thAMbhale kavani-vistAraka te, S. (saM.] avAjane AkAzamAM nA sI [sa. vana ) ja davA .' prasAranAra yaMtra, reDiyo' zA-patAkA sI., .. [sa, vana-vata] nAnA moTA vAvaTA ivani-zAstra na. [4] juo vani-vidyA,' ekAusTikasa' vA-ropaNa na. [. davA-rojaga] ja vajAropaNa.' (pa.ge, na, ma, za.) (2) jue kavani-vijJAna.' vA-rahaNa na. [saM. daana roLa] o "vaja-rohaNa." vani-zAstrIya vi. [sa.] ivanizAstrane lagatuM, jeneTika', vajinI sI. siM] senA, sainya, lAkara (za. che. ba) [cihana, vani-simela 1cha vi, puM. [saM chuM. hAthamAM davajavALo senika yA vani-saMketa (sakata) chuM. [saM.] varNavani batAvanAruM 2010_04 Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vinyAtmaka 1239 nakaDA kavanyAtmaka vi. siM. davani + mAmana + ] avAja-rUpe vasAvaziNa (visAva- vi. [+saM. mA-rANa nAza pAmatAM raheluM. (2) jemAM vyaMjanA che tevuM. (kAvya.) bacI gayeluM, bhaMgAranA rUpanuM, khaMDiyeranA rUpanuM kavanyAloka paM. si. davani+gA-cho] vyaMjanA vizenA prakAza. asAvaroSa (vasAva-) 5. [+ saM. samavayovo nAza pAmatuM (2) saMskRta kAvyazArAthI AnaMdavardhananA e nAmane eka bacI gayeluM, sarva kAMI naSTa thatAM salAmata raheluM che te, graMtha. (saMjJA.) bhaMgAra. (2) khaMDiyera vasta vi. [saM] nAza pAmeluM, phanA-phAtiyA thaI gayeluM vAna puM. siM.] vani, avAja, nAda, zabda davasa (sa) . si.] sarvanAza, saLage nAza, vinAza ivAMta (vAnta) . siM.] aMdhakAra, aMdhAruM vaMsaka (plesaka) vi. saM.] kavaMsa karanAra, nAzakAraka 1 - 4 4 ja na na na bAhmI nAgarI gujarAtI . si.] bhArata-Arya varNamALAne daMtya veSa alpaprANa bhAga, naiyuM anunAsika vyaMjana. kaMThatha tAlavya ane mUrdhanya anunAsika naI . dUdhI (zAkanI). (2) (lA) eraNInI naLI caMtA ' Na' zabdAraMbhe AvatA nathI tyAre. 'na' naka(ga)TAI abI. jio "naka(ga)4' + gu. AI' ta.ka.] saMskRta-pAli ane arvAcIna bhArata-Arya ja nahi, yure- nakaTApaNuM, naphaTAI [baMdha karavAne ulALiye pIya bhASAo temaja anya kaLAnI bhASAnA zabdonA nAka-ga)DI strI. e nAmanI eka vanaspati. (2) bAraNuM AraMbhamAM paNa Ave che. e anunAsika hoI zabadanI naka(-ga)TI vi., strI. jio "naka(-ga)8 + gu. "I' AMtarika sthitimAM enI pUrvano svara nAsikaya uccarita satIpratyaya.] o "nakaTuM -evI strI. (2) (lA.) moTI udharasa thAya che; jemake "kAMna' 'gAM' "mAM" "mana" "saMta" vagere. naka(ga)a' vi. jio "nAka-kaTuM,'-A 8 rUpa vikasyuM e zabdAraMbhe hoya tyAre e anunAsika raheto nathI. che.] jenuM nAka kapAyeluM che tevuM. (2) (lA.) nirlajaja, vAkayamAM vacce evA zabda hoya toya parvanA zabdano bezarama. [TA nAke divALI (rU.pra.) bezarama thaI karela aMtya svara nAsikatha tha nathI: "mAro nagIna nadIe kharca. -TAnI jamAta, TAnI nAta (nAtya) (rU. pra.) nAhavA nathI gayo'-bhAre nagIna nadiye nA:vA nadhi ga" ekasarakho halakI koTina samUha, nirlajaja kAne nara kri. vi. avyaya siM.] nA, nahi, paNa badhe sthaLe A samUha. -TInuM nAka kApe nahi tevuM (rU. pra.) taddana dhAra pa samAnatAthI vaparAtA nathI; jemake "na AvuM ane vagaranuM, bu] nahi AvuM beune artha sarakhA nathI. pahelAmAM saMzayArtha nakA-goTuM na. nA prakAranI sALamAM tera mUkavA goLa che, bIjAmAM vidhyartha che, vaLI AvuM nahi' e "AvuM' khAMce pADele thAMbhale (vaNanAranA DAbA hAtha tarapha rahetA) no artha Ape che, paNa prayogamAM "AvuM na kahI zakAtuM naka(-ga)Tesara chuM. eka phUla-choDa nathI. "na'ne sthaLe 'nA' taLagujarAtamAM maryAdita che ke naka(-ga) ' vi., 5[jae naka(-ga)haiM.']lA.) lagna-prasaMge jevo "nA" pUrva saurASTramAM. "na' "nA" "" kriyApadanI pachI gavAtuM eka prakAranuM gIta, phaTANuM nathI AvatA, "nahi' AvI zake che. vartamAnakALa ane naka(-ga) puM. ATha mAtrAno eka tAla. (saMgIta.) bhaviSyakALamAM nizcayA prAge "na ke "nA" prajAtA naka(-goTo chuM. batakanI eka jAta. (2) eka prakAranuM pakSI nathI; hakIkate vidhyartha AjJArtha ane kriyAtipanyarthamAM ja nAka-ga) puM, ba.va. jio "naka(-gaTuM dvArA] (lA.) prayojAya che. (2) samAsanA AraMbhamAM nakArArtheH "na-gaNaya" tiraskAra, dhikkAra na-dhaNiyAtuM' "na-vuiM vagere. (3) hakArArthe kavacit H nakA-kATa vi. jio "nakaTuM.'] (lA.) bezarama, nirlajaja. na-kAraDo' (2) nagna, nAguM, (3) sAva bhUkhyuM. (4) sAdhana vinAnuM. naItuM ane DuM) na. jio "nayuM' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] (5) luccuM kula pachInuM vikasatuM tadRna kAcuM phaLa, nayuM nakatI . e nAmanuM eka pakSI naIDe (naiDe) kri. vi. [saM. nijhaTa- prA. nira+gu. "e nakatA' puM. e nAmanuM eka pakSI, kema-Daka' sA. vipra.] nikaTamAM, najIka, pAse, (5vamAM mukhyatave.) nakara chuM. [ara. gujataha ] juo "nuko.' naI inara) 5. gaLAnA Thera [(saMjJA.) nakaTatA puM, ba.va. [ja e "nAka" + tevuM' + gu. 'u' naIDe (3) . bhIlanI eka jata ane ene puruSa. ka. pra.] (lA.) abhimAna sAthe nAka mAM caDAvI nakharAM naIyuM (navuM) . [ie 'nayuM.'] nakha AgaLanI cAmaDIne karavAM ke vAta karavI e 2010_04 Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na(nokara 124 nakaLaMkI-2 na(nI)kara ubha. jio saM. 1 + karakare kare to nuM laM(-)-ka-2 lAdhava.] nahitara, nahite | nakalaM()kI (nakala(La)kukI) vi. [ + gu. "I' ta. pra.] nakara-kATa vi. [o "na kare kATe (-kApe"nuM TuMkuM nakaLaMkane mAnanAruM, nakaLaMkanA nAmathI cAlatA saMpradAyanuM (lA.) kazuM khAvAmAM na Ave tevuM, na-keraDuM nakalaMkuM (nakala kuM) jeo "na-kalaMka." [3pa, nakalI nakarAI strI, -maNa na. [jao "na-karAvuM + gu. "AI'- nakaliyuM vi. [juo "nakala ' + gu. "yuM" ta. pra.] nakala AmaNa" ku.pra.] (lA.) huMDI na svIkAravA badala apAtI nakalI vi. jio 'nakala' + gu. "I' ta. pra. e nukasAnI. [maNa-zikarAmaNa (u.pra.) huMDI na svIkAravA nakaliyuM." (2) (lA.) banAvaTI, kRtrima. (3) nakala karanAra, badala apAtI vyAjanI rakama ane nukasAnI] nakalAra. (4) vizadhArI. (5) puM. DAgala. (6) na. popaTanI nakarAvavuM, nakarAvavuM ja "na-karAvuM'mAM. jema nakala karanAruM eka amerikana pakSI na-karAvuM a.ji. [ saM. -,nA.dhA. ] nakAra karavo, na naka-vAse 5. jio "nAka' dvAra.] nAkanuM eka darada svIkAravuM. (2) (lA.) nAlAyaka TharavuM. nakarAvAvuM bhAve., nakaleza na. jio "nAka' dvArA.] nAkamAM paheravAnuM ahInuM ki nakarAvavuM pre., sa.ki. eka ghareNuM nakarI strI, e nAmanuM eka pakSI nakalela na. jae "nalanAra.' nakarI vi., strI. [jao "na-karuM" + gu. "I' pratyaya.] nakavAvavuM, nakAvAvuM ja "nakavAmAM. jenA upara kara nathI levA tevI karamukta InAmI jamIna nakavAvuM a, kiM. rivA. naMdavAvuM, tuTavuM (baMgaDI cUDI vagerenuM). na-karuM' vi. [saM. 1-2 + gu. uM' ta... are. "nakira- nakavAvavuM bhAve, ji. nakavAvavuM che., sa. ki. Ama, sAmAnya sAthe sarakhAve.jene kara levAtA na nakavI vi. bhAMgyA vagaranuM, akhaMDa hoya tevuM, karamukta naka-vesara na. jio nAka' + "sara.] strIonA nAkanuM naka,ryuM vi. [ juo "na' + karavuM' + gu. "yuM bha. .] natha jevuM eka ghareNuM [nakazAne lagatuM (lA.) tatra, sAva. (2) khAlI. (3) alaga, jazuM. (4) nakazAI sI. jio "nakaze' + gu. "AI' ta. pra.] cAkhuM, svataMtra. (5) jaMjALa vinAnuM. [ro ne bakaro nakazA-gara vi. [+ phA. pratyaya] nakazo taiyAra karanAra, (u.pra.) sarasaMbaMdha vinAno mANasa DrAphaTasamena [menazipa' nakala strI. [ara. nakal] kAI paNa kriyAnuM anukaraNa, nakazAgarI sI. phi.] nakazo taiyAra karavAnI kalA, 'DrAkUTa ImiTezana." (2) mULa uparathI utAreluM bIjuM lakhANa, prata, nakaza(za)navIsa vi. jio "nakazo' + phA. "vIsa" pra.] kepI." (3) (lA.) makarI, ThekaDI, majhAka. (4) cALA, nakazA deravAnA kAmamAM niSNAta [cApaDI, "eTalAsa" ceSTA. [0 utAravI (rU.pra.) pratikRti karavI. karavI nakazA-pethI strI. jio "nakaza' + "pothI.] nakazAonI (ra.a.) pratikRti karavI. (2) mazkarI karavI) nakazI strI. [ara.] jhINuM kataraNI (dhAtu lAkaDA vagere uparanI) nakala* (-15) strI. UMTanI nAtha nakazIkAma na. [+ja e "kAma.] bArIka kotarakAma, nakalakAra vi. jio "nakala + saM. zAra), narI vi. bArIka kataraNa, phensI varka' [+, .] nakala karanAra, pratikRti karanAra nakazI-gara vi. [+ phA. pratyaya] nakazI karanAra kArIgara nakala-khera vi. jio "nakala" + phA. pratyaya] (lA.) nakala nakazI-gIrI strI. [+gu. "I' ta. pra., paNa ahIM "gIrI' karanAra, makaruM. (2) cALA-ceSTA karanAra. (3) vezadhArI thAya che.] nakazI karavAnI kaLA nakalakherI sI. [+ gu. "I' ta...] nakalakhera-paNuM nakazIdAra vi. [ + pha. pratyaya] bArIka kotarakAmavALuM, nakalanera na. eka jAtanuM pakSI, muniyA, nakalola bArIka rIte katareluM, nakazIvALuM nakala-bAja vi. [ "nakala + phA. pratyaya ] jue nara-navIsa e "nakazA-navIsa.' nakala-bora.' nakazo paM. [ara. nakaza7] (cItarelo dekhAva) rekhAMkana, nakalabAjI . [ gu. "I' ta...] juo "nakalakherI." lena,' 'kya.prinTa.' (2) jamInane bhUgoLanI dRSTie nakalabera (ra) zrI. e nAmane eka phala-choTa khyAla ApatuM Alekhana, Alekha, maeNpa," "cArTa. (3) nakala-haka(-) . jio "nakala"+ "haka-(-).] chApavA- AkRti, "DijhAIna" chapAvavAne adhikAra, "kopI-rAITa' ( ja.) - nakasa (-sya) strI. sAkha, AbarU, pratiSThA, nakha, (2) nakalaMkadha-kuM) (nakala,kuM) vi. ni. nA + gu. "u" pANI, ra, zakti, baLa, (3) khaTa, tA. [ kApavI, ta...] kalaMka vinAnuM 0 kApI nAMkhavI (2. pra.) pratiSThAne hAni pahoMcADavI. nakalaM(-)ka (nakala(La) ) . [saM. rane vikAra] 0 levI (2. pra.) AbarU jamAvavI paurANika mAnyatA pramANe viSNuno kaLiyuganA aMtabhAgamAM naka-sI2 (25) sI., naka-ra na. [ja e "nAka' dvArA.] thanAro avatAra, kahika avatAra. (2) muslima pirANA- nAkamAMthI lohI nIkaLavuM, e, nasakerI, nAkheDI paMthano upAsya deva naka-sela vi. cekhuM. (2) kArIgarIvALuM nakalaMka nakala-La) chakI) puM. [ gu.I' svArthe ta... nakalaMka (nakaLa6) jeo "nakalaMka hakIkta jA'inA aMtyakArane sAda juo "naka- nakaLaMka-1 (nakaLakIo "nakaLaMkI.- 2010_04 Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nakAcita nakrAcita vi. vi. majabUta bAMdhAvALuM. (jaina.) nakAnI zrI. madhamAkhInI eka jAta na-kAnuM vi. [saM. 7 +jue 'kAna' + gu. 'u** ta, pra.] kAna vinAnuM. (2) (lA.) eka pakSane ja sAMbhaLanAruM nakAba puM. [ara.] burakhA nakAba-peza puM. [ + phA. pratyaya] burakhA. (2) (lA.) gupta veza, chUpA veza. (2) vi. bahurUpI nakAmuM vi. [saM. na + ja 'kAma'+ gu. '*' ta. pra.] grAma vinAnuM, nirarthaMka, (2) upayAga vinAnuM, khapamAM na Ave tenuM. (3) kri.vi. eLe, vyartha, kAgaTa na-kAra puM. [saM.] 'na'vyaMjana, (2) 'na' uccAraNa, (3)'na' ke 'nahi' yA 'mArA eka zabda, nannA, (4) (lA.) a-svIkAra. (5) manAI nakAra-sUcaka vi. [saM.]nannA matAvanAruM, niSedha batAvanAruM nakArAvavuM, nakAravuM jae 'nakAravuM'mAM. nakArAMta (nakArAnta) vi. [saM. nahAra + anta] jene cheDe 'na' varNa che tevuM (zabda, pada) nakAra-yukta vi. [saM.] nakAravALuM, 'negeTiva' ('premabhakti.') nakArava yuM. [saM. nAr + gu, 'va' svArthe ta. pra.] nA kahevI e, nannA [batAvanAruM, niSedha batAvanAruM nAra-vAcaka vi. [saM.], nakAravAcI vi. [saM., puM.] nannAna-ka(-kro)(05,02)A jue 'na-kAraDA' naphAravuM sa. kri. [rsa, nArI, "nA. dhA. tasama] nA pADavI, nA hevI. (2) nAkabUla thavuM, nAmura javuM. (3) svIkAra na karavA, pAchuM ThelavuM. nakAravuM karmaNi., kri. nakArAvavuM pre, sa, kra. nakArI zrI. saM. nAr + gu. + gu. 'I' ta. pra.] nanneA, nA kahevuM e, niSedha naka(-)ruM vi. [saM. nAr + gu. '*'ta. pra] namnA kahenAruM. (2) (lA.) mamatI, jiddI, (3) uchALavuM. (4) bhaMDuM, azlIla nareza huM. [saM. nAr + gu. 'e'ta. pra.] nAkArA, tantrA nAviyuM vi. tAkAta vinAnuM, mAla vinAnuM nakAsa chuM., na. [ara. nakhkhAs ] gulAma ane Dhora vecavAnuM khAra. (2) krApelA DhAranuM mAMsa vecavAnuM mAra. (3) phrAMsI devAnI jagyA [(u. o.) 'nathiMga' na-kALajuM vi. [jue 'na' +'kALajuM.'] (lA.) lAgaNI vinanuM. (ra) berphikaruM. (3) sAhasika na-kiMcit (-ka-icatu ) vi. [saM.] kazuM ja nahi, namrI zrI. [ara. 'nakI' dvArA] rAjA AcArya amaladAra vagerenI prazastinA pAkAravAmAM AvatA pATha, naikI nakIsara puM. kustInA eka dAva. (nyAyAma.) [zrI, nI nakIba puM. [ara.] nakI paiAkAranAra ceAbadAra, chaDIdAra. (3) nakIba-dAra vi., puM. [+phA. pratyaya] jue 'nakIma(1).' nagnIra vi. [ara.] ghaNuM nAnuM, tuccha, (ra) garIba. (3) puM. tAhanA thaDamAMthI kareluM peluM vAsaNa nakrI(-)la na. UMTanA nAkamAM besADelI lAkaDAnI ke leAkhaMDanI khIlI nakura puM. eka jAtanA khAdya padArtha 1241 nAda-pATI nakula(-La) puM. [saM.] nALiyeA. (ra) pAMca pAMDaveAmAMne ceAthA mAdrI rANInA joDiyA putrAmAMnA pahelA putra. (saMjJA.) nakulaNI strI. [saM. + gu.'aNI' pratyaya] nALiyAnI mAdA nakula-navamI sI. [saM.]nALI gAma, zrAvaNa sudi nAma. (saMjJA.) nakulIza juA lakulIza.' nakulIza-paMtha (55) jue 'lakulIza-paMtha.' nakuLa jue 'nakula.' nI~cI srI. [jae 'nakcA' + gu. 'I' srIpratyaya ] nAnA nakUcA, sAMkaLa bharAvavAnI nAnI kaDI nAce chuM. jemAM sAMkaLa ke garAja bharAvavAmAM Ave te nAkAvALA dhAtunA khUMTA nala jue 'nakola.' nA huM. [saM, navA-> prA.nAma-], nAka. [. dAmave(rU.pra.) Dhorane meDha merI bAMdhI enA dAraDAnA eka cheDe AgalA eka pagamAM bAMdhave ke jethI DhADI nAsI jaI zake ) na-(-kro) (5,02)huM jue 'bakArahuM.' _2010_04 nakre(zno)ra vi. [ravA.]tadna kAruM, 'navuM nakA(-ko)ra' eve rUDha prayoga A zabda ekalA nathI prayAjAtA.) nako(-kro)yaDuM vi. [jue 'na-kAraDuM,' -pravAhI uccAraNa] jae 'na-kArahuM.' na-(-koyaDA vi.,puM. [jue 'na-kAyaDuM.']jue 'na-kAraDA.' na-ke-ko)rahuM vi. [jue '+koruM' + gu. ra' svArthe ta. pra.] kAMI paNa khAdhA-pIdhA vinAnuM(trata), nakaDuM, nakAyaDuM na-kA(-phlo)rA vi., puM. [jue 'na-kArahuM.'] kAMI paNa khAdhApIdhA vinAnA upavAsa, [kheMcaye (-kheM cavA) (OM. pra.) pharALa paNa karyAM vinA upavAsa karave] na(*)2 vi. [ravA,] peluM nahi tevuM dhana, dha. (ra) (lA.) saMgIna, majabUta, dharakhama, (beu mATe 'sAliDa'), [kATa (rU. pra.) taddana bhUkhyuM] nakka( )2-tA zrI. [ + rsa, jJAta, pra.] narapaNuM nasa sI. bALakonI eka ramata nakkAruM jue 'nakAruM.' . nakkI vi., kri. vi. [ara.] khAtarI kareluM, nizcita, (ra) ceAsa, jarUra, avazya. [. karavuM, TharAvavuM (rU. pra.) kure nahi ema siddha karavuM. diamonds thaI javuM (rU. pra.) gADhavAI javuM, (2) maraNa pAmavuM] na vi. jue nakkI' + gu. '' ta, pra.] jue 'nakkI,' nakrUra jue 'nakkara.' nara-tA jue nara-tA.' nakkora jue nakAra.' nakkoraDuM jue 'na-kArahuM.' nakkorA ja 'na-kAraDA,' nakkhA-khA)da jue 'nakhAda,' nAdajI (zya) jue 'nakheAdaNa.' nakkhAdI ja nakhAdI.' nammedaNuM jue nAdaNuM.' naSAda-pATI jue 'nakheAda-pATI. Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nakAdiya(-)Na 1ra42 nakhaliyu nAdiya(-)Na (-3) ja e nAdiyaNa.' upara cAlavuM (.uparaya-) (rU.pra.) cUpakIdIthI cAlavuM. (2) nakAdiyuM jue "nakhediyuM.' capaLatAthI cAlavuM. 0 upara dahAhA gaNavA (-uparatha dA:DA-) nAdiyaNa (-zya) jao " nAdiyaNa" - "nAdANa." (2.ma) AturatApUrvaka rAha jovI. khaMca, khaMpa nAdeNa (zya juo "nakhedaNa.' (ra.a.) lAga jAva, kArI phAvavI. jeTaluM (rU.pra.) ghaNuM naka chuM. [4] pANImAM rahenAruM eka prANI, Da, magara thADuM. jevAM (rU.pra) uMmare ghaNuM nAnuM. 0thI te zikhA nakSatra na. siM] AkAzamAM dekhAte 20 ke 28 jhamakhAMmAM sudhI, zikha (rU.pra.) pagathI mAthA sudhI sarvoge. 0mAMya nakkI karelA tArAono te te sthira samUha (azvinI bharaNI raga na ho (rU.pra) tana taMdurasta hovuM. 0mAM ramI vagereno). (khageALa.). raheluM (2:6) (rU.pra.) barAbara mAhitagArI hovI] nakSatra-gaNuM chuM. [saM.] nakSatrono samUha. (khoLa.) nakha-kSata na., nakha-ghAta chuM. [4] nakha vAgavAthI thayela traNa nakSatra-gRha na. [sa, puM, na.] jemAM nakSatranA sthAna pramANe nakha-citra na. siM.] aMgUThA ane AMgaLIonA nakhathI AkRtie cItarI pRthvInA paribhramaNane hisAbe nakSatro kAgaLamAM upasAvelI AkRti pharatAM khAvAnI racanA karI hoya tevuM pradarzanInuM makAna nakha-chara chuM. [ja "chara-karake, pA.] nakha ane AMgaLA nakSatra-caka na. siM.] nakSatronuM dekhAtuM vartuLa vacce pAka thavo e, nakheriye nakSatradAna na. siM] judAM judAM nakSatrone udezI te ? nakha-jamaNuM vi. siM. nara + jue "jamavuM + gu. "aNuM ke caMdranA nakSatranA samaye devAtuM dAna kavAcaka kupra.] nakha jeTaluM tadana thoDuM khAnAruM nakSatra-nAtha puM. [.] caMdramAM nakhaNa vi. [saM. 1+ ja e khaNusa' + gu. "uM' ta.pra.] nakSatra-58 muM siM.] nakSatrone cItarIne banAvelo nakazo khaNasa vinAnuM. (2) (lA.) kAraNa vinAnuM nakSatra-pati muM. [saM] e "nakSatra-nAtha." nakha-tela ja "nakala." nakSatra-patha puM. [sa.] AkAzamAM dekhAto nakSatranA pazcima nakha-paMkti (-pakati) samI. [saM.] nAnI paMkti, nakhAvali tarapha gati lAgatI hoya che te mArga na-khabaruM vi. saM. + juo "khabara' + gu. "u" ta.pra.] nakSatrapuMja -puja) . saM. "nakSatra-gaNa.' (lA.) bhAna vinAnuM nakSatra-biMdu (-bindu) na. siM., muM.] AkAzamAMnA te te nakha-biMdu (- bindu) na. siM5. nakha upara kareluM raMgIna nakSatranuM keMdrasthAna. (khagoLa.) TapakuM (sIoe zebhAnuM kareluM) nakSatra-maMla(La) (-mahela, -La) na. [sa.] ja "nakSatra-cakra. nakha-bhara vi. [sa. + jue "bharavuM.'] nakha upa2 samAya teTaluM nakSatramArga kuM. [saM.] e "nakSatra-patha.' echuM. (2) nakha jevaDuM suhalaka nakSatra-mAla(-LA) strI. siM.] e "nakSatra-cakra." nakha-bhinna na. [saM.] nathI phADeluM nakSatra-ga . [4] caMdranI ane sUryanI kakSAmAM te te nakha-mANu chuM. [sa.] (lA.metI jevA UjaLo nakha nakSatra AvatAM te saMbaMdha nakha-mAra chuM. [saM. + jue "mAravuM.'] nakhane ujharaDe nakSatra rAja . siM] juo "nakSatra-nAtha." nakha-mUla(La) na. [saM.) nakhanuM jivALuM nakSatra-varSa na. [saM.] sUrya eka nakSatramAM hoya tyAMthI laga- nakhara chuM. [saM.] nahera (hiMsya pazu-pakSIne). [ bharAvavA bhAga 365 divase tenA te nakSatramAM AvI che e samaya (rU.pra.) aMdara pesI herAna karavuM] ['nakharA-bAja." gALe, nAkSatra varSa, nirayana varSa nakhara-rAM-bora vi. [o "nakharuM? + phA. pratyaya.] jue nakSatra-vidyA strI. siM] pRthvInA bhramaNane kAraNe nakSatro nakhara(-rAMkherI DI. [+gu. "I* ta.pra.] juo "nakharAkaratAM lAge che enI niyamitatAnuM gaNita ApatI vidyA. bAjI.' (jaye) nakhatrAMbAja vi. jio "nakharuM' + phA. pratyaya] nakharAM nakSatra-viSayaka vi. [saM] nakSatrone lagatuM karanAra. (2) (lA.) gI nakSatrazAstra na. [saM.] e "nakSatra-vidyA.' nakhara(ra)bAjI jI. [+gu. I' ta...] nakharAM karavAM e. nakSatra-samUha chuM. [saM] juo "nakSatra-gaNa.' (2) (lA.) raMga ['nakharA-bAja.' nakSatra-sAraNI sahI. [saM.] nakSatronI pavInA bhramaNane kAraNe nakharALa vi. [ja e "nakharuM'+gu. "ALuM' ta.pra.] juo lAgatI gatinA gaNitane kaTho. (.) nakharAM-khera jue "nakharA-khera.' nakSatramaMtara (nakSatrAntara) na. [sa, nakSatra + attara) eka nakSatra- nakharAMkherI ja "nakharAkharI. thI bIja nakSatra sudhInuM cheTApaNuM ke gALe. (2) bIje nakSatra nakharAM-bAja ja "nakharAbAja." nakSatrI vi. [sa. na-kSatra + gu. "I' ta.ka.], - vi. [+gu. nakharAMbAjI ja nakharAbAi." uta.ka.] kSatriya vinAnuM. nakharuM ne, ro [ kA. namra] cALe, hAva-bhAva, ceSTA nakSaza,zvara chuM. [saM. nakSatra+rA,-zvara) e "nakSatra-nAtha.' (jemAM hAsya Upaje e prakAre). [rAM karavAM (rU.pra.) nakha puM, si.] mAnava pazu paMkhI vagerenA hAtha-paganA paMjA- laTuTu thavuM. (2) khuzAmata karavI. mAMnAM AMgaLAMomAM nIkaLatI pAtaLI kAmaLa jevI hAkALI nakhaliyuM na. jio "nakhaluM'+gu. 'IryuM svArthe ta. pra.] pI. (pazu-paMkhIonA e "naDora' paNa kahevAya che) [0 strIonA kAnanuM eka ghareNuM, nakhalI k 2010_04 Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nakhalI 1243 nANa nakhalI strI. jio "nakhalo' + gu. "I' sIpratyaya] sIvatI na-khUlI kudaDI strI, eka ramata vakhate jamaNA hAthanI mahatvanI AMgaLImAM paherAtI ToTI, nakhe kri. vi. [grA.] rakhe, kadAca aMguThI. (2) taMtuvAdya vagADatI vakhate tarjanI AMgaLImAM nakhetara na. [saM. na-kSatra, arvA. tadabhava nakSatra. (2) vi. paherAtI aNIdAra vIMTI. (3) satIonuM kAnamAM paheravAnuM halakI varNanuM, nakSatra. (3) dayA vinAnuM eka ghareNuM. (4) sutAranuM eka ojAra nakheda vi. sa. niSiddha>ni-vi8 uracAraNa; arvA, tadabhava.] nakha-lekha chuM. [saM] juo "nakha-citra." (lA.) pAjI, ucuM, duSTa. (2) bhaMDuM karanAruM, kharAba, naThAruM. nakha-lekhaka vi, . [saM.] nakha-citra karanAruM [nuM pAniyuM (rU. pra.) bhaMDuM mANasa. (2) duSTa mANasa, nakha-lekhana na. [saM.] jae "nakha-citra--"nakha-lekha." badamAza]. nakhale ! [saM. nara + gu. "huM' svArthe ta...] vAghane nakha. nakheI strI. nahera, "kenAla" (2) nakhanA AkArane cAMlo. (3) kula nIcenI dAMDI. nakhetara na. e nAmanuM eka jhADa (4) sitAra vagADatAM tarjanI AMgaLImAM paherAtI TeTI. (5) nae(-,-o) na. sadaMtara niza ja e, vaMzanA ane satAranuM eka ojAra. (6) sanInuM sAva uccheda (2) (lA.) satyAnAza. [ kADhavuM (rU. pra.) nakazI-kAma karavAnuM ojAra, (7) nakhathI kAMteluM rezama, pAyamAla karavuM. 0 ghAlavuM, 0 vALavuM (rU. 4) bagADI (8) e nAmanI eka vanaspati (e sugaMdhI heI enA nAkhavuM. 0 javuM, nIkaLI, javuM, vaLI javuM (rU. pra.) TukaDA mAthAmAM nAkhavAnuM tela banAvavAmAM vaparAya che.) vaMza UkhaDI jo]. nakha-traNa puM, na. siM, muM.] ja "nakha-kSata." nakheta-phaeo) da(-deNa (-ca) sI. jio "nakhanakha- zikha kri vi. [saM] paganA nakhathI laI mAthAnI coTalI (-ka-kho)diyuM"+ gu. "a-e)Na apratyaya; AmAM sudhI, pagathI laI mAthA sudhI, sarvA ge. [0 jhALa UThavI "iyuM' lupta thayo che.], nakhe(- -- )daNa sI. (2. pra.) sakhata gusse thavuM]. [+gu. aNu' satIpratyayo nakheda gayuM hoya tevI strI, nakhAya na. siM. nava + ] nakhanI kinArI, nakhanI aNu nAdiyAnI patnI nakhAghAta puM. [saM. naha+ mA-ghA] juo "nakha-ghAta' nA(-e-khe)daNuM vi. jio "nakheta--khe)da' na-AtaruM vi. [saM + juo "khAtara + gu. "G" ta.pra.] + gu. "aNuM' ta. pra.) nakhoda kADhanAruM, nirvaza karanAruM khAtara jemAM nathI nAkhyuM tevuM (khetara vagere). nakhe (-ka, khoda-pATI sI. [+ja e "pATI.] ja na(-naM)khAmaNa na. jio "nA(nA)khavuM' + gu. Ama "nakhoda.' ka. pra.] nAkhavAnI kriyA. (2) nAkhavAnuM mahenatANuM nakhe (-phakhe, khediya(-2)Na (-zya) strI. jio "nAnakhAyudha na. siM. nava + gAyuSa) nakharUpI hathiyAra. (2) (- ,khodiyuM' + gu. "a8-eNa" pratyaya] ja vi. jene nakharUpI hathiyAra che tevuM (hiMsa pazu-pakSI) nakhedaNa nakhAyudhI vi. saM., pR.] ja "nakhAyudha(2)." na ka , khe)diyuM vi. [+]. "chayuM. va. pra.] je nakhAliyuM na, nAgaravelanA velA uparathI pAna caMTavA mATe nAda gayuM hoya tevuM. [o mAla (rU. pra.) je nirva za vaparAtuM eka ojAra (nakhanI paMkti, nakha-paMkti gaye hoya tevAnI mAla-milakata] nakhAvali-lI,Li,-LI) sI. [saM. nala + Avari, nI] (- )deNu (-Tya) jue "nakhedaNa." na(-naMkhAvavuM, nA-naMkhAvuM juo "nA(-nAM)khavuM'mAM. nArA puM, ba. va. [saM nava dvArA nakhane ujharaDA nakhatara (nakhAtara) na. [saM. 18+ anta] be nakha vaccene nakheriyuM che. jio "nakhare' + gu. IyuM" svArthe ta. pra.] gALo jao "nora.' (2) tINA nakha. (3) (lA.) aDapaluM, cAMdavuM nakhiyuM vi. [saM. nava + nuM "iyuM te pra] nakhavALuM. (2) nariye muM. jio "nakheriyuM.'] nakha ane AMgaLI nakhanA AkAranuM. (3) na. nakha kApavAnuM sAdhana. (4) nakhanuM vacenuM nahaiiyuM pAko paDavuM e, nakha-chara kAma. (5) nakhano ujharaDo. (6) pApaDI vAleLa vagerenI navuM na. jie nasakoruM'-nuM uccAraNa-lAdhava.] juo dhArane nakhe utArA re. (7) bilADInA nakha jevuM banasakAruM.' [ke vikheDe. polAdanuM eka ojAra. [vAM pATavA (rU. pra.) dharA nakharA . siM. nava dvArA] nakhathI karavAmAM AvatA ujharaDe (khAvAnA) vagere upara nakhanI chApa pADavI. tyAM bharavAM nakheda juo "nAda." (rU. pra) nakhanA ujharaDA karavA] nakhedaNa (zya) juo "nakhedaNa." nakhI vi. siM, puM] aNIdAra nakha ke naheravALuM nadaNa ja "nadaNuM.' nI asI. sa. nava+ gu. "I' ta. pra.] male nakha. (2) na daNuM ja "nakhodaNuM." taMtuvAdya vagADavAnI AMgaLImAM paheravAnI nakhalI. (3) e nakheda-pATI juo 'nakhoda-pATI." ' nAmanuM Abu parvatamAMnuM eka taLAva. (saMjJA.) nAdiya(-2)Na (-zya) juo "nAdiya(-)Na." nakhI-nakhalI sI. [o "nakhI' + "nakhalI' samAnArthI na diyuM juo "nakhodiyuM." zabdono dviva] taMtu vAdya vagADavAnI AMgaLImAM nAdiyaNa (-zyo ja "nAdiyaNa' - khedaNa," paheravAnI TeTI nakhedeNa -3) "nakhedaNa." 2010_04 Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naga 1244 nagAruM naga 5. siM.] parvata. (2) vRkSa, jhADa nagara-maMdira (vyadira) na. si.] juo "nagara-gRha,' "TAunanaTavuM sa. kri. kotaravuM. (2) AlekhavuM. nagaTAvuM karmaNi, hela" (va. eN.) ki. nagaTAvavuM che., sa. kei. nagara-mArga 5. siM.] rAjamArga, sariyAma rasto nagAvavuM, nagaTAvuM ja "nagaTavuM'mAM. nagara-akSakaj.(sa.] zaheranuM rakSaNa karanAra sipAI, siTInagaTAI ja nakaTAI:' polIsa nagaTI2 juo "nathI. 1-2, nagara-rakSA aDI. [sa.] nagaranuM rakSaNa nagaTu-2 ja naka.1-2, nagararacanA strI. [saM.] e 'nagara-nimaNa." nagaTesara jue "kasara." nagara-rAjyana. [saM.]mAtra eka nagara pUratuM rAjaya, siTI-sTeTa' nagaTo-2-3 ja naka.1-2-3, nagara-vatI vi. [4, pR.] zaheramAM raheluM, zaheranuM nagaDha juo "nakaDA." nagara-vAsI vi. [, .] o "nagara-nivAsI." naga-ge) (-Datha) strI. si. niueI>prA. nirI) e nagara-vidhAna na. siM] juo "nagara-nirmANa." nAmanI eka vanaspati nagara-vyavasthA strI. [saM.] zaherano AMtarika vahIvaTa karavAnI nagaNa paM. [] traNe laghu akSara hoya tevA gaNameLa vRttone zeThavaNa, sudharAI, myunisipAliTI' eka akSara-samUha. (pi) [haiya tevuM. pi) nagaravyavasthA-maMla(La) (-mahala -La) na. [saM.] ja nagaNI vi. [sa, .] jemAM "na-gaNa' (traNe laghu akSara) "nagara-vyavasthA, myunisipAliTI (da, bA.). nagaNuM ja "na-guNuM." tio, halakuM, mAmulI nagara-zeTha chuM. [+juo "zeTha.] zaheranA vepAra-rojagAra nagaNya vi. [saM.] gaNatarImAM na levA jevuM. (2) (lA) calAvanArAomAM sauthI vadhu tavaMgara dhanika, nagara-pati, nagada vi. [ara, nakada ], -dI vi. [ + gu. "I' vArthe nAgarikone pramukha, "maiyara' (na. ya.). ta. pra.] rekarDa sikakAnA rUpanuM (have to neTa'nA rUpane paNa nagara-ravi, puM. [saM.] "nagara-zeTha-maeNcara" (A. bA.) 'sikko' gaNya che.)(2) (lA. nakakara, "selinArAyaNa nagara-sabhA sI. [4] zaheranI sudharAI, myunisipAliTI' (2. pra.) rokaDA rUpiyA. 0 mANasa (rU. pra.) pahoMcela (va. o.) mANasa, khUba hoMziyAra. 0 mAla (rU. pra) dhInI banAvelI nagarasabhAgRha na. [sa., , na.] zaheramAM sabhAe meLAvaDA mIThAInI vAnIo] . vagere thatAM hoya te mATenuM sabhAgRha, TAuna-hAla' nagara na. [saM.] zahera, pura, purI, nagarI, 'TAunazipa." (2) nagara-svAya na. [saM.] zaherI janenI zarIra-sukhAkArI saurASTramAM jAmanagara jillAnuM vaDuM mathaka jAmanagara. (saMjJA.) nagarAja pu. si.) parvamAM sauthI moTo-himAlaya nagara-Ayojaka vi. [saM.] nagaranuM rekhAMkana karanAra, "TAuna nagarAdhyakSa . [+ saM. madhyakSa] juo "nagarapati." plenara' [gAtAM bajAvatAM pharavuM e na-garAsiyuM vi. [saM. 1 + ja "garAsa"+ gu. "IyuM" ta..] nagara-kIrtana na. [saM.] zaheramAM prabhubhaktinAM pa-kIrtana- garAsa vinAnuM nagara-gRha na. [sa, jInagaranuM mukhya sabhAmaMdira, "TAunahela" nagariye vi., pR. [sa. nAra + gu. "chayuM' ta...] nagara jAmanagara-geTa chuM. kaMThane haDiye, gaLAnI dhAMTI nagaramAM thatA hatA te eka khAsa jAtane sAlo nagara-carcA strI, (saM.) zaheranA lokomAM cAlatI vAta nagarI zrI. [saM.] nagarathI nAnuM zahera, purI nagaracaryA strI. [saM.]nagaramAM pharavuM e. (2) lekanI hilacAla nagarI*vi. [sa. puM] nagarane lagatuM, nagaranuM. (2) jAmanagaranuM nagara paM. e nAmanI eka ramata nagare e "na-guruM.' nagara-jana ., ba. va. [sa, pR.] zaheravAsIo, nAgarika naga(tha) paM. mAchalInI ghaNuM kAMTAvALI eka jAta nagara-jIvana na. [saM.] zaheranI raheNI-karaNI nagaraghAna na. [sa. nAra++3thAna) naragane jAhera bagIco, nagara-dvAra na. [saM.) zaherane daravAje palika gArDana nagara-nArI strI. [saM.] (lA.) gaNikA, yA, jagakanyA nagaroLa jue "nadharaLa." [himAlaya, naga-rAja nagara-nirmANa na. [saM. zaheranI mAMDaNa, navA nagaranI nagAdhirAja puM. [sa. nA + adhi-rAna] moTAmAM moTe parvatagoThavaNI, 'TAunalaeNniMga" nagArakhAnuM na. jio "nagAruM' + khAnuM'] jyAM sarakArI nagara-nivAsI vi. siM, pu.] nagaranuM rahevAsI nagAruM banAvanArA rahetA hoya ane nagArAM-nAbata banagara-5 . [ + ja "paDe. rAjyanI ke sudharAInI jAvatA hoya te sthAna. (2) lazkaramAMne raNavAdakonI maMDajAherAtane DhaMDhero LIvALA vibhAga nagarapati paM. [saM] nagarazeTha. (2) sudharAInA pramukha, nagAracI chuM. jio jio "nagAruM' + tu, "cI.' pra.], myunisipala presiDanTa korporezana hoya te meyara nagArI pu. [+gu. "I' te pra.] nagArAM vagADanAro nagarapAlikA strI. [saM] sudharAI, myunisipAliTI' nagAruM na. [ara. nakAra] cAmaDe maDheluM ane DAMDIthI nagara-pradakSiNa sI. [saM] zaherane jamaNe hAthe rAkhI bahAranA banAvAtuM ardhavartula vAgha. [rAmAM taqDIne avAja (rUpra.) bhAgamAM pharate pharavAnI kriyA bahumatI sAme laghumatInI sthiti. -rAM pITavAM, rAM vagADavAM nagara praveza puM. [saM.] zaheramAM dAkhala thavuM e (u.pra.) sArI rIte jAherAta karavI, pokArI pokArIne 2010_04 Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nagIna O elavuM. UMdhuM vaLavuM (rU.pra.) nukasAnI AvavI] nagIna puM. [kA.] jhaverAtanuM taMga [kArIgara nagIna-gara puM. [+phA. pratyaya] jhaverAtanA naMga sApha karanAra nagInA vADI ii. [jae 'nagInA'+ 'vADI.') taLAva ke saravara vaccenA TIMbA uparanA bagIcA, khaka-sthAna nagInA puM. [jae 'nagIna' + gu. 'e' svArthe ta.pra.] jue 'nagIna.' naguNuM vi. [rsa. 7+JLa + gu. 'ta. pra.] sAmAnA guNAnI kadara na karanAruM, upakAra upara apakAra karanAruM na-guruM vi. [saM. na-guru + gu. '*' ta.pra.] guru nathI karyA tevuM nacaMdra (nagendra) puM. [ saM. (hATa) +A] jue [nAka paheravAnuM eka ghareNuM nagedara na. gaLA upara paheravAnuM eka ghareNuM. (2) strIone nagara (-Daya) jae 'nagaDa.' 'nagarAja.' nagecara puM. e nAmanI eka ramata nagna vi. [saM.] zarIra para kAMI DhAMkayu nathI tevuM, naryuM. (2) udhADuM. (3) (lA.) luccuM nagna-kanyA srI. [saM.] RtudharmamAM AvI na hoya tevI chekarI nagna-tA,-va zrI., na. [saM.] nAgApaNuM [paheryAM na hoya tevuM nagna-prAya vi. [saM.] meTe bhAge nANuM, pUrepUrAM kapaDAM nagna-satya na. [saM.] jarA paNa chupAvyA vinAnuM sAca, naryuM satya [evI paristhiti nagnAvasthA strI. [saM, nakhta + avansyaTM] zarIra nANuM hAya nagmA chuM. madhura svara, mIThA avAja, sUrIluM gAna na-gharuM vi. [saM, na+jue 'ghara' + gu. 'uM' ta.pra.] gharaAra vinAnuM nagharA jue 'nagara..' natha(-)rALa vi. mAtra zarIra vadhArI jANeluM. (2) ciMtA ke kALajI vinAnuM, bedarakAra. (3) DahApaNa vinAnuM, gama vinAnuM. (4) ALasu, edI. (pa) mAnanI apekSA vinAnuM nathAyuM vi. asAdhAraNa sthiti-saMyoge vALuM napurI sI. hAthanI pAMcI [Ana. (saMjJA.) naghuSa puM. [saM. nakula] e nAmanA eka ikSvAkuvaMzI prAcIna naheruM jue 'na-gaNuM.' [banAvavuM, chetaravuM naca(-cA)vavuM jae 'nAcavuM 'mA. (ra) mazkarI karavI. (2) nacavayA puM. [jae nAcavuM' + gu. 'aiyA'kR...] nAcavAnA dhaMdhA karanAra, nataka nacADhavuM, nacAvavuM jae 'nacavanuM'-'nAcanuM" mAM. nacAvuM jae 'nAcanuM'mAM. naciketA puM. saM. citA:] kaTha upaniSadamAMnA uddAlaka AruNa RSinA putra. (saMjJA.) na-citraM vi. [saM. r + citra + gu. '*' ta.pra.] citra vinAnuM na-cita (citta) vi. saM. na + cintA, kha. kau.] ciMtA vinAnuM, na-phikaruM. (2) kri.vi, e-phikara, nirAMte naciMta-tA (nacinta-tA) srI. [saM.], naciMtAI .saM. nacinta + gu. 'AI' ta.pra.] ciMtA-rahitapaNuM, bephikarAI nacita (nacita) kri.vi. [saM, ta-cinta vi. + gu. 'e' trI. vi.,pra.] naciMtapaNe _2010_04 45 nacUkI srI. [jue 'nI', varNavyatyaya.] jue 'nI.' cUke puM. jio 'nacA', varNanya tyaya.] jae 'nakthA ' (-ni)celavuM, (nita)ceAvAvavuM, (ti)-cAvAvuM jue 'niceAvavuM'mAM. narlR vi. alaga, bhinna, jaduM, aLaguM na-chUTake kri. vi. saM. 7+jae 'chUTakA'+gu. 'e' trI. vi., pra.] chUTake na thAya ema, nA chUTake, parANe, yAcArIthI na-cheravI vi., strI. [saM. na+jue 'cheruM + gu. 'I' zrIpratyaya] jene bALaka nathI thayuM tevI srI, vAMjhaNI skrI najadIka kri.vi. [aa.] najIka, nikaTa, pAse, paDakhe, bAjamAM najadIkathI kri. vi. [+ gu. 'thI' pAM. vi., anuga] nikaTathI, pAsethI najara najadIkanuM vi. gu. 'nuM' che.vi., anuga] najIkanuM, nikaTanuM, pAsenuM, paDakhenuM. (ra) najIkanA saMbaMdhavALuM najIkamAM kri.vi. [+ gu.'mAM' sA. vi., nA anuga.] najIkamAM, pAse, padmakhe, bAjamAM najara` srI. [ara.nakar] AMkhathI onuM e, dRSTi. (2) dhyAna, lakSa. [. utAravI, vALavI (3.pra.) maherabAnI kheMcI levI. (2) kAInI kharAba najara lAgI hoya te dUra karAvavI. * utArI nA(nAM)khavI (rU.pra.) dayA-STi kheMcI levI. 7 karaDI karavI. (rU.pra.) gusse thavuM, dhRtarAjI batAvavI. 0 karavI (rU.pra.) lakSa ApavuM. (2) kRSA batAvavI. 0 . . .. khUMcavI (3.pra.) mazagUla banavuM. 0 kheMcavI (-khuM cavI) (rU.pra.) dhyAna kheMcavuM. * ghAlavI (rU.pra.) bArIkIthI jovuM. (ra) dAnata bagADavI. . cAlavI (rU. pra.) buddhimAM AvavuM. cukAvavI, ceArAvavA (rU.pra.) bhala-thApa khavaDAvavI. jhUkI (rU.pra.) sarata-cUka thavI. 0 cAravI (3.pra.) sAmeA mANasa jue nahi ema karavuM. . cAMTavI<-cAMTavI)(3. pra.) dhyAna besavuM. cha TADhI hovI (rU.pra.) dayA ke maherabAnI atAvavI. taLa kADhavuM (rU.pra.) joI javuM. taLe rAkhavuM (rU.pra.) dekharekha nIce rAkhavuM. nA(nAM)khavI, 0 nIce kADhI nA(-nAM)khavuM (rU.pra.) upara uparathI vAMcI javuM. 0 noMdhavI (-noMdhavI) (rU.pra.) sthira dRSTi karavI. 0 paDhavI (3.pra.) jovAya ema thayuM. (2) dhyAna paDavuM, samajhavuM. 0 para caDha(4)vuM (rU.pra.) pasaMda AvavuM. 0 pahoMcIM (-pAMHcavI) (rU. pra.) samajhamAM AvavuM. . phATavI (rU. pra.) stabdha thaI javuM. 7 pheravavI (rU. pra.) upara uparathI joI javuM. (ra) dayA-STi cheDI avakRpAnI lAgaNI batAvavI, 0 phreMkalI (-maeNkavI) (1. pra.) dUra sudhI jovuM. 7 bagADavI (3. pra.) dAnata kharAba thavI, bAMdhavI (rU. pra.) jAdUnI asara nIce levuM. * esavI (eNsavI) (rU. pra.) samajhamAM AvavuM. . mAravI (uM. pra.) premathI jovuM. mAMDavI, lagAvavI (rU.pra.) dRSTi sthira karavI, mAM AvavuM (6.pra.) gaNatarImAM lekhAnuM. mAM ghAlavuM, mAM rAkhavuM (3. pra.) nukasAna karavAnI dRSTie manamAM levuM. mAM mesavuM (-baeNsavuM) (3. pra.) samajhAyuM. mAM vasavuM (rU. pra.) hRdayamAM sthAna maLanuM. . lAgavI (uM. pra.) sAmAnI kharAba bhAvanAnA bhega anavuM. 0 lAge tevuM (2. pra.) suMdara. -re caDha(-4)vuM (rU. pra. O Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ najara khaphA najaranA bhAga banavuM. -re tha(-thA)vuM (rU. pra.) rUbarU thayuM. re jevuM (rU. pra.) khAtarI thavI. -re najara maLavI (rU. pra.) hRdayanI ekatA thavI, -re paDavuM(uM. pra.) jovAmAM AvavuM. karaDI najara (2. pra.) itarA, a-prasannatA. TUMkI najara (6. pra.) saMkucita vicAra. mIThI najara (rU. pra.) premabhAva] najarara kra. vi. [ara. naja] pratyakSa bheTa dharAya ema, najarANuM karAya ema. [. karavuM (rU. pra.) najarANA-rUpe ApavuM.] najara-aMdAja (andAja) puM. [ja 'najara' + 'aMdAja.'] AMkhathI joI nakkI karelA aDasaTTo. Ai-esTimeTa najara-kaMda (-keM) strI. [jue 'najaraA' +Y=.'] amuka hadathI bahAra na jaI zake evA prakAranI jelanI sajA, 'inTarnamenTa' najara-kudI (-dI) vi. [ + gu. 'I` ' ta. pra.] najarakeda thayeluM najara-cUka (-katha) skrI.[ ja e] 'najara, + 'cUka.'] jovAmAM thayelI jala, daSTi-rAkha, sarata-cU ka najara-cAra puM. [jue 'najaraO+ ceAra.] najara cukAvI 1246 kAma kADhI lenAra AdamI najara-akSI sI. [jue najaraOM' + bakSavuM' + gu. I ' rR. pra.] (lA.) hemanajarathI jovuM e, kRpA-Ta najara-baMdhI (-andhI) strI. [jue 'najara' + phA. bandI.] jAthI sAmAnI najara bAMdhI ene e jAdUgaranI icchA mujaba karI ApavAnI paristhiti, jAthI lephrene bhulAvAmAM nAkhavAnI kriyA [mAMnA bagIcA najara-bhAga puM. [ja eka 'najara' +bAga.'] mahelanA AMgaNAnajara-khAja vi. [jue najar.' + phrI. pratyaya.] (lA.) buddhi-na-joruM zALI, dIrthaMdraSTivALuM, tarkazaktivALuM. (2) puM. gusacara, jAsUsa najara-khANuM na. [jae 'najara'' + saM., puM.] najararUpI tIra, zara-draSTi, kaTAkSa najara-vega puM. [ja jovAnI zakti. (2) (lA.) samajha najaravezuM vi. [ + gu. ' ta. x.] najaravegavALuM najara-sAkSI vi. [jae 'najara' + saM., puM.] najare jonArA 'najaraO'+sa.] dUra sudhI jhaDapathI sAhedI, jAta-sAkSI, 'Adya-viTanesa' najara-sAnI hatI. [ara. najaresAnI] phera vicAraNA, punarvicAra najarANuM ta., aa puM. [ara. naja + phrA. Ah] mulAkAta vakhate rAjA-mahArAjA-guruone dharAtI bheTa. (2) vidhATI uparAMta kheDUtA pAsethI pUrve levAtI hatI te rakama najarANuM a. kri. [jaA 'najara, , 1, nA. dhA.] (lA.) kharAba najaranA bhAga banavuM, najara lAgavI najariyuM na. [jue 'najaraO' + gu. iyuM' ta.pra.] kAInI najara na lAge e mATe bALakAne gaLe baMdhAvAtA kALA raMganA pAreA. (2) evA Azaye gAla upara bALakane karAtuM AMjaNanuM TapakuM. (3) mAdaLiyuM najariyA vi., huM jiA 'najariyuM.] tapAsa rAkhanAra AdamI najarA-najara kri. vi. z2ie 'najara, ,1' - dvirNAva.] tana pratyakSa eyuM hoya ema najaa(-LA) puM. [ara. najala ] mAthAmAMthI vRddhAvasthAne kAraNe jharatA.rasa (ene kAraNe dheALA vALa, AMkhanI jhAMkha, kAne khaherAza, nAke saLekhama, gaLAmAM udharasa ane vadharAvaLa 2010_04 jevA roga thAya che.) najAkata zrI. [ara.] nAjakapaNuM, sukumAra-tA na jAne ke. pra. [saM, 7+nAne varta.kA., 5. pu., e. va.] huM jANatA nathI' evA uddagAra.' ('gu. mAM kANa jANe' e vadhu rUDha che.) najisa vi. [ara.] gaMduM, meluM. (2) nIca, halakI prakRtinuM najIka vi. {phA. najadIk] jue 'najadIka,' najIthI jue 'najadIka-thI.' najIka-nuM ja 'najadIkanuM,' hAthavaguM.' eNTalaeNnDa.' najI*-mAM jue 'najadIka-mAM,' na-jIvuM vi. [saM. 7 + nIva + gu. 'F' ta. pra ] (lA.) agatyanuM nahi tevuM, mAmUlI, sAmAnya kArTinuM. (ra) saheja-sAja, e, 'naeNra,' 'slAiTa' lAdeza najama puM. [ara. nujam ] jyotiSa-vidyA. (2) jyAtiSane najamI vi. [ara. nujUmI] jyAtiSane lagatuM. (2) jyAtiSavidyAmAM niSNAta vyakti, yeAtirvida, jethI na-jevuM vi. [x. 7 +jue 'jevuM.'] nahi jevuM, najIvuM, sAmAnya, mAmUlI na-jokhamI vi. [saM. na+ e 'jokhamI.'] jokhama vinAnuM, bhaviSyamAM thavAnA nukasAnanA bhaya vinAnuM, bina-jokhamI na-jherI vi., sI. (jue 'toruM' + gu. I` ' srIpratyaya.] (lA.) eka prakAranI zetaraMjanI ramata (jemAM kAI paNa seAgaDhInuM jora maLatuM nathI hotuM ke he!tuM nathI.) vi. saM. na + ja e 'je' + gu. '*' ta. pra.] ttera vinAnuM, niSphaLa, kama-tAkAta, kama-jora najhama strI, [ara.] zleAka, kaDI na- pUrvAMga. [saM.] nakAranA artha batAvanArA svaMga. (nIcenA saM. tatsama svarUpa zabdomAM ApaNane maLe che.) nAthapuM. [saM. naJa + artha] ''kArane artha. (nyA.) na--rzI vi. [saM,, puM,] jemAM 'na'kAranA artha che tevuM, nakArAtmaka, 'negeTiva' na na-prakRti srI.[saM. naga + Azrutti] niSedhane arthe batAvanAra zabdarUpa, 'negeTiva phaeNm' (ba. ka. ThA.) nAtmaka vi. saM. nana + Aman] nakArAtmaka, nakAravAcaka, 'negeTiva' (A. khA.) nagna-tatpuruSa puM. [saM.] tatpuruSa samAsanA je zabdamAM pUpadmamAM 'nakAravAcaka zabda hoya tevA prakAra (jemaY=' - dharma' anartha 'na-gaNya' vagere) na-~-bahutrIhi puM. [saM.] bahuauDhi samAsanA je zabdamAM pUrvapadamAM 'na'kAravAcaka zabda hoya tevA prakAra (jemake "a" karNa' 'anAdi' 'na-vArasa' vagere) nagna vAda puM. [saM.] neti netti' kazuM ja nathI' evA prakAranA mata-siddhAMta, mizyAvAda, mAyAvAda, 'nihilijhama' nA-bhAdI vi. [saM., puM.] nagna vAdamAM mAnanAruM na huM, [saM.] veza bhajavanAra kalAkAra, abhinetA. (2) DhAraDA para nAcavAnA khela karanAra, geArDiyA. (3) hamIra sAraMga kAmeAda kedAra megha gauDa bhUpAla jayajaya bizvAsa bihAga zaMkarAbharaNa vagere rAgeAnA mizraNathI banatA 'naTa' Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1ra47. naNadalI nAmaka rAgone mULabhUta rAga-zuddha naTa. (saMgIta.) naTAI strI. [saM, naTa+gu. AI' ta...] naTane abhinaya, naTa' puM. aM.] pecavALA khIlAnI-sakranI cAkI [kalA vezanI bhajavaNI naTakala(-LA) rahI. [saM] veza bhajavaNanI vidyA, abhinaya- naTI sI. [saM] nATayamAM abhinaya karanAra vezadhArI naTa-kalyANa . siM.] naTa rAganA mizraNavALa kalyANa puruSa ke strI. (2) sutradhAranI strI. (nATaya.) (3) eka rAgane eka prakAra, (saMgIta.) [eka prakAra, (saMgIta.) jAtanI gokaLagAya naTa-kedAra . [saM.1 naTa rAganA mizraNavALe kedAra rAgane naTezvara puM. [saM. naTa + svara] ja e "naTa-rAja.' naTa-kArya na. si.] veza bhajavavAnuM kArya naha-maThAruM vi. [saM. nag- H IS->prA. naTTa-makArA-] naTakhaTa vi. [saM. naTa + Ta (lagnanI goThavaNa karI ApanAra (lA) kAmadhaMdhA vinAnuM, navaruM. (2) nirlajaja, bezarama AdamI - je yunibAja hoya che.] (lA.) baheza. cAlAka, nakara vi. [sa, ni >>prA. nijhuM] jAo "naThera.' capaLa. (2) koIthI gAyuM na jAya tevuM. (3) badhAMne ramADI nakarAI sI. [+gu, "AI' ta... naTharapaNuM, naTherapaNuM jAya tevuM, khelADI. (4) TIkhaLI, gamatI. (5) prapaMcI, naThAruM vi. saM. naMdAla->prA. nakAma-] (lA.) UkhaDI khaTapaTI. (6) dagalabAja, harAmI, pAcha, badamAza gayeluM, duSTa, kuracuM, kharAba, narasuM naTakhaTa tA . [saM], naTakhaTAI akI. [+gu. "AI' ta. pra.] naThiyo vi, pR. [saM. prA. na-sthita-nAThima-] (lA.) naTakhaTa strI. [+gu. "I' va. pra.] naTakhaTa levApaNuM rakhaDI paDele, ThekANA vinAne puruSa naTakhaTI vi. [+ gu. "I' svArthe ta. pra.] juo "naTa-khaTa.' naDera vi. [sa. nikura->prA. niz] nirdaya, hadayahIna. naTa-ghara na. [saM. + ja "dhara.] nATya bhajavavAnuM sthaLa, (2) dhaSTa, asahaya. bIjAnI zikhAmaNa na lAge tevuM nATakazALA nakAratA &ii. [+saM., pra.), nArAI sakI. [+gu. "AI' naTa-DI sI. [sa. + gu. "DuM svArthe ta. pra. + gu. "I' sI- ta.pra.] naThorapaNuM, niSpharatA pratyaya) naTano dhaMdho karanArI strI (kAMIka tirasakAramAM) nAriyuM vi. [+gu. "iyuM" svArthe ta.pra.] juo "naDera." naTaNI jI. [saM. + gu. "NuM" svArthe ta. pra. + gu. "I' strI- naTa' na. [4] netara. (2) barU pratyaya.] naTanA dhaMdhe karanArI strI, naTI naha? (4) sI, jio "naDavuM."], chatara (2) sI. naTana na. [saM.] naTanuM kArya, veza bhajavaNI, abhinaya jio "naDavuM' + gu. "tara' kapri.], natI strI. jio naTa-nagara 6. [sa.] nagarane bAhoza naTa. (2) (lA.) zrIkRSNa "naDatuM' + gu. "I" pratyaya.] avarodha, aDacaNa, ADaca, naTa-nArAyaNa pu. si.] madha rAgane eka peTA prakAra. (saMgIta.) naTa-nArI strI. [sa.] naTI nahatuM na. jio "naData.'] vigha. (2) a-kalayANa naTa-bilAvala chuM. [. + e "bilAvala.'] naTa rAganA navuM sakarmAbhAsI a.ji. [8. prA. nara prA. tatsama]. mizraNavALo bilAvala rAgano eka prakAra. (saMgIta.) aDacaNa karavI, harakata karavI. (bhakimAM kartari prayoga huM ene naDayo.'] nANuM bhAve., kiM. (kAraNa ke mArAthI vALo k ene naDAyuM.) naTarbhara chuM. [] naTanA mizraNavALe bherava rAgano eka nahAvavuM ja "nADamAM. prakAra, AzAvarI. (saMgIta.) eika prakAra. (saMgIta.) nAvuM' ja "naDa" mAM. naTa-zeravI strI. [saM.] naTanA mizraNavALA bheravI rAgiNIne nahAvuMjuo "nADa' mAM. naTamalahAra (mAlAra) chuM. [sa. + "mahAra,] naTa naha(hiMga dha(-hiMga (naha8-Di)-dhaDa(-Di) ) vi. ekalarAganA mizraNavALe mahAra rAgane eka prakAra. (saMgIta.) dakala. (2) saMtAna vinAnuM. [0ne AtavAra (rU.pra.) AgaLa naTarAja chuM. [4] uttama naTa. (2) (lA.) mahAdeva rudranuM pAchaLa keAI nahi] naTa-nartana prakAranuM svarUpa. (saMjJA.) [(saMjJA) nAva chuM. [ ja "navuM + gu. "Ava' kR. pra. ] naDatara, naTa-vara chuM. [] uttama naTa, naTa-rAja. (2) (lA.) zrIkRSNa aDacaNa, harakata, vidma naTa-varga chuM. [] naTane phirake ke samUha nahiMga-raMga (naDi-dhaDi) juo "naDaMgadhaDaMga. naTavAI sI. [gu. "naTa' + gu. "AI' ta.ka.] naTane naDeTa kuM. nIrava-tA, zUnyakAra, sUmasAmapaNuM, sunakAra dhaMdhe, abhinaya naDe muM. vaNakaranuM tANAvANe vaNavAnuM eka sAdhana naTavighA jI. [saM.] abhinaya-kalA, abhinaya-vidyA naDhiyA puM. gaLAno UpasI Avele bhAga naTavI cukI. jio "naTa' +gu. "I' pratyaya.] juo naTI. naNadala -(kya) jI. [saM. nanArA prA. nagaMDhA + gu. "la' naTa kuM. [hi. naTarA'] "naTa(1-2).' (2) (lA.) makara svArthe ta...], DI sI. [+gu. 'DI' svArthe tapra. ] naTa-sAraMga (sAra) . ] naTanA mizraNavALe sAraMga juo "naNaMda." (padyamAM.) [pati. (padyamAM.) rAgane eka prakAra. (saMgIta.) naNadala-vIra (naNadaya-) pR. [+{.] naNaMdane bhAI, bhAbhIne naTa-strI jI. [saM.] juo "naTI." naNadalI tI. [+gu. "I' svArthe ta.pra.], naNadI , naTa-hamIra chuM. [sa. + ja "hamIra.'] naTanA mizraNavALo jio "naNaMda + gu. "I' svArtha ta.pra.] jao "naNaMda." hamIra rAgane eka prakAra. (saMgIta.) (paghamAM.) e "naNaMda." (paghamAM.) Main Education International 2010_04 Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naNarAI-jaya) 148 tulA-kAti naNadoI-IyA) j[saM. nAnapafa>prA naNaMdra- navo AveluM. (2) khADAkhaDabAvALuM + gu. "e" svArthe ta...] naNaMdanA pati, patinI bahenane navo kri.vi. si. tarata, jaladI, jhaTa pati (bhAbhIne) natra . [e. "nAiTrojana' dvArA saMrakRtIkaraNa eka jAtane naNaMda sI. [saM. nanAHA >prA. nAMdrA > apa.naLadra tatsama] rAsAyaNika padArtha, nirguNa vAyu, "nAiTrojana." (2) vi. (bhAbhIne) patinI bahena surekhara guNa dharAvatuM, "nAiTrika na(nA)vavuM, nA-nA)NavuM ja "nANa" mAM. naka vi. [e. "nAITrikanuM saMskRtIkaraNuM ja "natra(2).' nata' vi. [saM] nameluM natrakA puM, na. [+ "asurokhArane tejAba, "nAITrika nata? () ki.vi. siM, nitya, arvA, tadabhava. grA. nitya, eNsiDa' ['nava(1)." hamezAM, dararoja natrajana che. [e. "nAiTrojananuM saMskRtIkaraNa.] jAo nata-parva vi. siM] naheranI jema sAMdhAmAMthI vaLeluM (nakha natrajanIya vi. [+ saM. manISa ta..] nAITrojana vAyune lagatuM, bANa vagere) (ba.ka.ThA.) "nAITrika nata-zva vi, sI. (sa.] bhamAM nIcI namI paDelI hoya tevI sahI nava-vAyu puM. jio "natra' + saM.] juo natra(1)." nata-marataka vi. [saM.] jenuM mAthuM nIcuM nameluM hoya tevuM najhAmsa chuM, na. [jao "natra' + e "mA"] ja "natranata-mukha vi. siM] jenuM moTuM nIcuM nameluM hoya tevuM kAmsa.' nA-nitA-te-vALiye (natya) vi, pR. [ja e "nata' + nannoyita vi. jio "natra' + saM. ta bha. ka.1 natrAmsa 'vALavuM' + gu. "iyuM' ku.pra.] maranAranI pAchaLa nitya jamavA sAthe bhasma athavA mAsAra bheLavatAM thatA padArtha, "nAITrAITa' AvanAra brAhmaNa, natAniya ['nata-mastaka.' natrikAnsa S., na. jio "natra' + saM. zaka ta. pra. + saM nata-zira vi[saM. 71-rArA ], nata zIrSa vi. siM] jao ] tIvra jalada, eNsiDa, "ekavArphorTisa natAna (-) kri. vi. [sa. nina->nitA- + ja gu. natrita kuM. jio "nava' + saM. dasa ta. pra.] kaI maLa tatva i' sA.vi, pra; grA.] hameza, dararoja, nitya sAthe natrane tejAba bhaLavAthI thato kSAra, nAiTreITa' natAnI vi. [saM. nata + Anana] jue "nata-mukha.' natrila na., strI. [ja e "natra' + saM. sUta. pra.] ghauM makAI natAniyA puM. [ja A 'natAna"+ gu. 'iyuM" ta...] juo dUdha dALa temaja mAMsa mAchalImAM raheluM proTIna tatva natavALiye." [hoya tevuM tevuM natha' strI. [. prA. nAthA nAkamAMnI dI.] (lA.) sIonA natAMga (natA 8) vi. saM. nata + ma ] jenAM aMga namI paDayAM nAkanA DAbA phaNasAmAM ghalAtI khAsa ghATanI kaDI natAMgI (natA gI) sI. [saM.] stana ane jaghana lacI paDayAM natha(-) a. kei, varta. kA. [sa, nAri> prA. nadhi hoya tevI apI > ja, gu. "nathI.' grA.] nathI, che nahi nakAla lAza (-lAza) puM. [sa, + caMrA] AkAzIya padArthane nathI, nathaDI strI. [o natha' + gu. huM svArthe sa. ma. dhava sAthe joDanAra mahAvRtta ane ISTa sthaLanA yAkhyo- + "I' pratyaya + "la" svArthe ta. pra.], nathaNI-nI) sI. taravRtta vacceno khaNe(khageLa.)(2) 5rva tarapha madhyAhana- [ + "NuM'.-nI" svArthe ta. pra.] ja natha.(padyamAM) biMdumAM AvavAne sUryane jeTalo samaya lAge tathA nathAvavuM, nathANuM jue "nAthavuM"mAM, madhyAhana-biMduthI pazcima tarapha jeTalo samaya lAge teTale nathI a. hiM, varta. kA. [saM. nAtiprA . nadhi >ja.gu. samaya. (ja.) che nahi. (traNe puruSe badhAM vacanemAM samAna A rUpa mukhya natAza (natIza) che. [saM. nara + aMrA] AkAzIya zira- kriyApada tarIke tema sahAyaka kriyApada tarIke paNa vyApakatAthI biMduthI mapAtuM aMtara, AkAzIya padArthanuM dhruvathI aMtara. prayojAya che.) (khagoLa.). narthayo chuM. jio "nAtha' + gu. "e" ka. pra.] nAthavAmAM nati sI. [saM.] namana, namaskAra. (2) eka bAja haLa- niSNAta mANasa. (2) (lA.) zrIkRSNa (kAliya nAga nAtha le.) vAnI paristhiti nathubhAI puM. ['nAtha' dvArA "nAtha' > 'natha'+jae "bhAI.] nati . kAna DhaMkAya tevI sutarAu ke rezamI bharata- (lA.) mATe mANasa bharelI bALakanI TopI, galecI nada puM. [saM.] methI nadI natIje . [ara. natIja] pariNAma, phaLa. (2) nikAla, nadavI vi, puM. [ara. "nadavA"+ "u'+ *I ' tama] uttara pheMsale. (3) (lA.) badalo, vaLatara bhAratanI nadavA" muslima kaoNlejanA snAtaka navALi jue "natavALiye." nadata vi. [saM. 1 +7], tiyuM vi. [+ gu. "yuM svArthe nAtAla vi. saM. 1 + jue 'toDavuM.'] capATanI ramatamAM ta. pra.] laIne pAchuM na ApanAruM to thayA vinAnuM (2) na. na-toDathI thatI hAra nadIyuM vi. [saM. + ja 'dA' + gu. "huM" ka. pra.] sagarbhA na nAriyuM vi. [+ ja "yuM svArthe ta.ka.] jue "na-Da. thayelI koIpaNa pazu-mAdA [bhakiMcana natidara- rIya vi. siM. nata +3Dhara, kaDhI namI paDelA- nadArata,-6 . vi. vi. nadArada ] guma thayeluM, geba. (2) lacI paDelA peTavALuM, aMtargoLa, "keneiva' na-dAvA kri. vi. siM. + jao "dAvo.'] koI jAtane nannata vi. saM. nata + 3nata] nameluM ane pachI UMce haka ke dAvo na rahe e rIte ' paE 2010_04 Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nadAvA-patra 1249 na-pANiyuM nadAvA-patra! [+sa, patra, na.] nahAvA-phAragatI, "ekaTisa' na-dhaNiyAtuM vi. [saM. 7 + juo "dhaNiyAtuM."], nadhaNiyuM nadI jI. [4] pahADa vageremAMthI nIkaLI uttarottara pahoLI vi. [ + jue "dhaNI' + gu. "dhayuM' ta. pra.) dhaNI vinAnuM. thatI cAlatI pANIvALI ke pANI vinAnI kotarAyelI jamIna (2)bina-vArasI, bina-mAlikInuM, "a-kaleIDa.'(3) (lA) nadI-kUla na. [se, muM.] nadIne kAMThe, nadI-tIra, nadI-taTa 2khaDatuM, reDhiyALa nadI-kSetra na. siM] nadIne pradeza, "rivara-besana' na-dhaNiyaNa (3) "juo "ghahiyaNa." nadI-taTa puM, na. siM, puM] juo 'nadI-kUla.' nadhAdhUma vi. tadana, sAva, naryuM nadI-durga . [] nadInI vaccenA beTa upara kilo nadhAra vi. [sa. anAdhAranuM lAgha1] AdhAra vinAnuM, nirAdhAra nadI-naheru (nAruM)na. [ + ja e."naheruM.'] ja e "nadI-nALAM." nadhAvavuM, nedhAvuM ja "nAdha'mAM. nadI-nAva saM() (-sabhyo(jo)ga) . [+ ja na(na)naka(-)DuM juo "nAnaka(-)DuM' nAva' + saM. saMghoLa] nadI ane hADakAMne thato meLApa. (2) nanavuM sakarmakAbhAsI a. ji. jio "naDavuM - Adi tino (lA) akasmAta thoDA samaya mATe mANasane thato meLApa dvirbhAva.] juo "naDavuM." nanaTavuM bhAve, phri. nahAvavuM nadI-nALAM na, ba. va. [ + jue nALuM.'] nada ane nAnA pre., sa. kri. kaLA ke vAMdhAM. [0 karavAM (rU. pra.) ApaghAta karavA prayatana banAvavuM, nanahAvuM ja "nanaDavuM"mAM. [jamIna, nadInA paTa, 'rivarabeDa' nanara sa. kri. dhikkAravuM, niMdavuM. nanarAvuM karmANa, kri. nadI-pAtra na. [sa.] nadInA be kAMThA vaccenI nIcANanI nanarAvavuM pre., sa. kiM. nadIpradeza 5. siM.] nadInA beu kAMThA najIkane vizALa bhU- nanarAvavuM, nanarAvuM ja "nanaravuM'mAM. bhAga, je bhAgamAMthI nadI pasAra thatI hoya te, nadI-kSetra, nanAmI vi., sI. jio "na-nAmuM' + gu. "I' strI pratyaya.] rivaravelI." (2) jemAMthI aneka nadIo pasAra thatI hoya (lA.) zabavAhinI, ThAThaDI. (2) gheDAnI eka prakAranI kheDa tevI phaLadrupa jamIna, veDane pradeza na-nAmuM vi. siM. nanAma + gu. "uM' ta. pra.] nAma vinAnuM, nadI-pradhAna vi [.] jyAM ekathI vadhu nadIe che tevuM (2) lakhanAranI sahI vinAnuM, "enImasa." (3) saranAmA nadI mAtRka vi. [sa.] jyAM khetIne AdhAra nadInA pANI vinAnuM upara che tevuM (pradeza) (nadInI nahere jyAM sudhI pahoMcatI nanAme puM. [ja "nanAmuM.'] (lA.) voTAne eka roga hoya tene paNa AmAM samAveza) na-nAyakaMvi[saM. na+ nAtha+ . "uM' ta. pra.] nAyaka vinAnuM nadI-mArga ! [saM] jamInane nadone pasAra thavAno bhAga. nanAMgaDuM, gaDhayuM va. [ja "nAnuM + saM. ma + gu. "huM (2) nAnAM moTAM vahANa pasAra thaye vepAra-rojagAranI suvidhA ta pra. + "IyuM" svArthe ta. pra.] nAnA agevALuM, vAmana, heya tevI nadI, tarIne mArga ThIMgaNuM, beThA ghATanuM nadI-mukha na. [] nadI kyAM bIjI nadIne yA moTA sarova2 nanu-na-ca kri. vi. [e.] (lA.) virodha. [ karavuM (rU. ). ke samudrane maLatI hoya te bhUbhAga, bAruM dalIla karavI. (2) chabhA-DI karavI] nadImukha-pradeza ! [saM.] nadImukhane bhU-bhAga, DeTA" narela vi. namAluM, daivata vinAnuM, (2) nirbaLa nadI-vaTa . [sa.] nadI-kAMThA upara Ugelo vaDalo na-netra vi. [sa. na +netra + gu. "uM' te. pra.] AMkha vinAnuM, nadI-varNana na. [saM.1nadoenA viSayanuM bayAna, "peTamagrAphI' [nakA2, nA kahevI e nadI-vAsa chuM. [3] nadIne kAMThe vaselI vasAhata. (2) (lA.) nane muM. [ja "na-na"+ gu. "e " ta. pra.] nane, jhADe javuM e, dizAe javuM e, hagavA javuM e nAriye . [grA.] bAvaLanAM paraDAMmAMnuM bI nadIvAhana-vyavahAra . siM] nadIo dvArA heDIo vagerethI nannArI strI, e nAmane eka choDa, upalasarI thatI hera-phera, "rivara- sU rya nagnemiyAM kuM. [ja "nA" + miyAM.'] (lA.) muslima nadI-vidyA . siM.] nadIone lagatuM zAstra, paTolejI strIo jenI pUjA baMdagI kare che tevuM eka kapita preta nadI-vega puM. [saM.] nadInA pANInI jha5 nane pR. 'na' varNa. (2) "na" uccAraNa nadI vyAgha-nyAya . [saM.] eka bAju jatAM nadImAM DUbavAne na puM. [sa. (avyaya)ne vikAsa.] nA bhaNavI e, nakAra, bhaya ane sAmI bAju jatAM kAMThe UbhelA vAdhana bhaya, niSedha. [0 maNa (rU. pra) nAmakara javuM]. koI pakSe ugAra na hoya tevI paristhiti, ubhayataTapAzArajaja. na-5nuM vi. [sa. na + jue "paga' +gu. 'uM' ta. pra.] paga nyAya, "Dilema' vinAnuM, kapAyelA pagavALuM. (2) (lA.) AdhAra vinAnuM. na-dha vi. [saM. 1 + jue dhakko' + gu. "G" ta. pra.] (3) je vAtane mULa-mAthuM na hoya tevuM joDI kADheluM, uTAMga (lA) dhAka vinAnuM, koInI bIka vinAnuM, nIDara napuM. jyAM pANInI rela pharI vaLatI hoya te jamInane bhAga na-dhaDakuM vi. [sa. + juo "dhaDaka' + gu. "uM' ta. pra.] nAka jue "nApAka.' "na-dhaka ke." (2) (lA.) bezarama, nirlajaja. (3) uddhata napATa vi. juo benapAvaTa." na-dhaNiya(-)Na (-Tya) strI, jio "na-dhaNiyuM' + gu. napANiyuM vi. [saM. 1+juo "pANI'+gu. "uM'ta. pra.] pANI a8-eyNa" strI pratyaya.] ghaNI vinAnI strI, ghaNIe kADhI vinAnuM (pradeza). (2) pANI pAyA vinA thayeluM. (3) (lA.) mukelI strI, nirAdhAra strI. (2) vidhavA, rAMDI rAMDa tAkAta vinAnuM, baLahIna, namAluM. (4) AvaData vinAnuM ke.-79 2010_04 Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAma 1250 nabI na-pAtara vi. [saM. na + pAtra na., arvA. tadabhava] kupAtra, strI. [ara. + phA.], cha strI. nokarI, cAkarI, sevA kapAtara, nAlAyaka napharAna chuM. [ara. + phA. Ana ba.va.pra.] nokara-cAkara na-pAya vi. Isa. + ja e "pA "+ gu. "uM? ta. pra.] pAyA napharI strI, [ja "naphara' + gu. "I' strI pratyaya.] ja e vinAnuM. (2) e "napaNuM (2-3). napharAI.' napAvaTa jie napaTa."] vi. taddana halakA prakAranuM, kharAba. napharIna ja napharatI' (2) luccuM, badamAza. (3) naphaphaTa, nirlajaja, bezarama naphasa' chuM. [ara. napha sa] zvAsevAsa, dama napAvaTatA sI. [ + saM., ta. pra.] napAvaTa hovApaNuM nasa* sI. [ara, narsa ] mananI icchA nA-nApAsa vi. si. na + e.] niSphaLa, anuttIrNa, (parIkSA narasAnI ja o "naphasa,*], naphasI vi. jio "naphasa' ke kaTimAM pasAra nahi thayeluM. (2) pasaMda na paDeluM, nA- + gu. "I'ta, pra.] vi. mananI prabaLa icchAvALuM. (2) viSayapasaMda. (3) nAmaMjura thayeluM. [0 thavuM (rU. pra.) pAra na paDavuM] vAsanA thI bhareluM, viSayI, kAmAMdha [tevuM, lAbhadAyaka nA-nA)pAsiyuMvi. [ + gu. "yuM' svArthe ta. pra.] vAraMvAra naphA-kAraka vi. [ja e "na' + se jArava na Ape hara parIkSAmAM nApAsa thanAruM naphA-khera vi. [o "napho'+phA. pratyaya] vepAramAM vadhAre na-pIrI vi., sI. [sa. 1 + juo "piyara' + gu. "u" ta. paDo napho karavAnI vRttivALuM [dAnata, naphAkhera vRtti + "I" strI pratyaya.] jene mAvatara nathI tevI strI, mAbApa naphAkherI strI. [+ gu. "I' ta.ka.] vadhu paDato na karavAnI marI gayAM hoya tevI strI. (A gALa che.) naphA-dAra vi. jio "nako' + phA. pratyaya.] jao "naphAkAraka." napuMsaka (pusaka) vi, pR. [saM.] jenAmAM prajanana-zakti naphikarAI strI. [ o "na-phikaruM + gu. "AI' ta. pra.] na hoya te puruSa, hIjaDe, lIba, nAma, pAve. (2) naphikarApaNuM, naphakarAI, bephikarAI, nizcita hovAnI Teva nAnyatara jAtinuM, nAnyatara liMganuM. (bhA.) na-phika vi. [saM. 1 + ja "phikara +gu. "uM" ta pra] napuMsakatA (napusaka-tA) strI, -tva na., -bhAva chuM. [saM.) taddana phikara vinAnuM, naphakaruM, bephikaruM, taddana nizcita napuMsakapaNuM nareTa juo "naphaTa. prikAranuM vAjiMtra napuMsakaliMga (napusakali3) na. [8] nAnyatara jAti.(vyA.) narI strI. [ara. "napharI.'-phariyAda, bumarANa (lA.) eka napuMsakaliMgI (napusakalikagI) vi. siM5.] napuMsaka liMganuM, na puM. [ara. naa] lAbha, hAMsala, kamANI, maLatara, nAnyatara jAtinuM. (cA.) phAyade. [kA , 0 khA, 0 meLava,0le (rU.pra.) nata vi. [saM.+na+ja "pUta.'] putra vinAnuM, a-putra napho karavA, maLatara karavuM] nakhetara juo "napAvaTa." napho-(-toTe . [+ja "Te (-to)Te."], napho-nukasAna napAta vi. r = + ja pAta' + gu. "G" ta.pra.1 pita na. [+ ja nukasAna.'] vipAra-rojagAramAM hAMsala ane vinAnuM, na-vartu, nAguM [rAkhe tevuM. (3) durAgrahI khoTAM lAbha-hAni, prophiTa enDa losa' navaluM vi. moDhe caDAveluM, khATA lADavA. (2) mAna na naTa jue "naphaTa.' naptA yuM. [4] dIkarAne dIkare, pautra, pitaro. (2) naphaphaTAI ja "naphaTAI." dIkarIne dIkare, dohitra, dehiMtare naphara ja "naphara.' naSphaTa e "napha-kuphe).' na-battara, na-badatara vi. [saM. 7 + jue "badatara.] jenA naTAI juo "naphA-phakITAI: karatAM kaMI bIjuM kharAba nathI tevuM, atyaMta kharAba nakhara juo "naphara." na-ba6 vi. [saM. 1 + jae di' + gu. "G" ka. pra. ] naprakRti sI. [saM.] prakRti nathI tevuM mUla ta. (sAMkhya.) koIne bede nahi-gAMThe nahi tevuM, niraMkuza, uddhata, u khala naphakarAI o "na-phikarAI.' nabavI vi. [ara.] mahammada paigaMbarane lagatuM, nabIne lagatuM naphakaruM ja "na-phikaruM.' nabahetara (-:tara) vi. saM. 1 + ja e "bahetara.] kharAba napha(kha, phapha)vi. nirlajaja, bezarama, be-adaba nabaLAI strI. [ja nabaLuM' + gu. "AI' ta. pra.] na(-, phoTAI strI. [+ gu. "AI' ta.pra] naphaTapaNuM nirbaLapaNuM, (zarIranuM) nabaLApaNuM, kamajorI. 2) mAnasika -tela na. [e. tethI + ja "tela."] mela kApavAnA dharma- nabaLApaNuM vALuM sAbu banAvavAmAM upayogI eka tela, nakha-tela, methA nabaLuM vi. [sa. nina->prA. nivR4-] baLa vinAnuM, oNila zakti vinAnuM ke ochI zaktivALuM, kamara. (2) mAnasika naphatailina puM. [aM. nezyalina ] DAmaramAMthI banAvavAmAM rIte tadana DhIluM. (3) (lA.) bhega athavA mizraNavALuM, Avato eka sapheda ghana pAsAdAra padArtha. (pa.vi) halakA prakAranuM naphA-khu, phakIra . [ara.] karone samUha. (2) nokara, na-baMdhI (badhI), dhuM (-dhuM) vi. saM. 1 + 4 + gu. cAkara [aMdhuM, uracuM. (2) bezarama 'I'-'u' ta...] baMdhana vinAnuM, niraMkuza naphara khaMdhuM (khabdha) vi. [+ e "khavuM."] naphaTa ane na-bApu vi. [saM. 1 + juo "bApa"+ gu. 'uM' ta.pra.] bApa napharata zrI. [ara.] dhikkAra, tiraskAra, hayAta vinAnuM, pitA gujarI gayo hoya tevuM nakarAI jI. [ja "naphara' + gu. "AI' ta...], -gI nabI puM. [ara.] IzvarI dUta, pegaMbara. (2) mahammada paigaMbara '' naphakaruM , narlajaja, bezarama, kaDhapaNuM 2010_04 Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na-bIja 1rapa1 na-maMDala sAheba (saMjJA.) [0ne mAra (rU.pra.) kudaratI sA] najare cAvavuM, nabhacavuM jao "nabharecavuM'mAM. nabIrja vi. [saM. 2+ cIna + gu. 'uM' ta, pra.] bIja vinAnuM, nabha(-bhA)vavuM ja "na(-nI)bhavuM'mAM bIja ja na thatAM hoya tevuM, "sIDa-lesa.' (1.vi.) nabha-vilAsI vi. [saM. namo-vAlI !.] "nabhe-vilAsI.' nArI strI, jio "nabIre' + gu. "I ' strI pratyaya] dIkarAM- na-nI)bhavuM a, kra. saM. niha-> prA. niyama-] TakI raheMvuM, dIkarInI strI-saMtati, pautrI ane dauhitrI cAlyA karavuM, sacavAvuM. naTa-niM)bhAvuM bhAve., phri na(-ninabIrA puM. [ara, nabIra] dIkarA-dIkarInuM puruSa saMtAna, bhADa(-)vuM che, sa. kiM. pautra ane dohitra nabhara vi. saM. naman +vara, saMdhithI], nabhArI vi. na-be vi. [saM. 1 + juo beja' + gu. 'uM' ta. pra.] [se naman + vA ., saMdhithI] AkAzamAM pharanAruM, nabhacara, beja vinAnuM, bhAra vinAnuM, (2)(lA.) vara vinAnuM, namAluM nabhogAmI nakhejha strI. [ara.] zarIranI nADI (roga pArakhavA mATe nabham na [saM., samAsamAM pUrvapade saMdhithI kyAMka [ : ] visarga, hAthanI nADI devAmAM Ave che te prakAranI paga vagerenI paNa) "ca-cha' pahelAM namarA ane cheva hare jana pahelAM namo-] AkAza nambAjha . [ara.] nADI-da nabhasaMgama (sama) muM. jio "nabha' + saM.3, -mI vi. nambA-jhI strI. [+]. 'I' ta...] nADI-16, nADI jovAnuM zAstra [ + gu. "I' ta, pra.] AkAzamAM jaI maLanAruM ke pharanAruM nabha na. [saM. namaka ] AkAza, gagana, Abha, vAdaLa namastala(-La) na. [saM.] jue "nabha-ta.' nabha-kuhara na. [+ saM.] AkAzanuM pilANa nabha(-)stha, sthita vi. siM] AkAzamAM raheluM nabha-khaMDha (khaMDa) puM. [+saM] AkAzane koI paNa eka pradeza nabhasya 5. siM] bhAdaravA mahine, (saMjJA.) nabha(-)-gaMga (-ga9) zrI. [sa, namo-1 ja e "no- nabha:stha,sthita jue "nabhastha,sthita.' gaMgA." - na-bhAI zrI. jio "na-bhAyuM' + gu. "I' strI pratyaya.] bhAI nabha-gAmI vi. [sa, namo-nAma] chuM. juo 'nabhe-gAmI." vinAnI strI. (A eka gALa che.) [vAyebala' nabha-gekha . [ juo "nabha' + "gekha.'] AkAza-rUpI nabhAu vi. [jIe 'nabhavuM' + gu, "Au" ka. pra.] nabhe tevuM, gokhale, AkAzarUpa jharUkha [LAMonI dhaTA na-bhAtuM vi. si. 1 + "bhAta" + gu. "u" ta. pra.) jayAM nabha-ghaTA strI, [sa, nama-ghaTA] AkAzamAM chavAyelI vAda- bhAta pahoMcADavAnI sagavaDa na hoya ke najIkamAM khetara heca tevuM nabhacara vi. jio "nabha' + saM. varI, nabhacArI vi. [+ (khetara vADI bAga bagIcA vagere) [bhAI vinAnuM saM. vArI, muM.] AkAzamAM pharanAruM, nabhazcara na-bhAyuM vi. [saM. 1 + ja "bhAI ' + gu. "uM' ta. pra.] nabhacAla (-95) strI, ji e "nabha' + "cAla, v] AkAzamAM na(ni)bhAu vi. [ e. "nA (nA) bhavuM' + gu. "Au' ka. pra.] cAlavAnI rIta [AkAzanA ghumaTanI lAgatI sapATI thoDo samaya cAle tevuM, kAmacalAu, (2) TakAu, nabhe tevuM nabha-chata strI. [o "nabha' + "wta."] AkAzarUpI chata, na(ni)bhAta(-)luM ja "na(-nI)bhavuM'mAM. nabha-tArikA sastI, jio "nabha'+saM.] AkAzamAM tAreDiyo na(ni)bhAva 5. jio "na(-nI)bhavuM' + gu. "Ava' ku. pra.] nabhadevatA zrI. si, namo-revata] jae "na-devatA.' gujarAna, bharaNa-poSaNa, nihi nabha-5. [ja e "nabha' + saM.] AkAzarUpI vasa, A- (ni)bhAvaNa vi. [ja "na-nI)bha'+ gu. "ApaNa" ka. kAzane patharAyelo dekhAva [cheDe, kSiti-ja vAcaka ka. pra.] nabhAvanAruM nabhaprAMta (prAta) chuM. [ o "nabha' + saM.] AkAzane na(-ni)bhAvavuM ja "na(ni)bhADavuM-'na(-nI)bhavuM.mAM. nabha-bida-bindu) na.siM. namo-vindra puM] o nabhe-biMdu.' naTa- nibhAvuM ja "na(-nI)bhavuM'mAM, nabha-maNi puM. [saM. namo-maLo ja "no-maNi. na(-ni)bhAvo puM. [ja "na(-ni)bhAva' gu. 'A' svArthe nabha-maM58-marDa5) 5. [, namo-moTA ja "na -maMDa5." ta.ka.] juo "na(-ni)bhAva.' nabha-maMDala(La) (bhaDala, La) na. siM, namo ma0] jae na bhUto na bhaviSyati ke.pra. si] nathI thayuM ke nathI na-maMDala." thavAnuM. (2) (lA.) vi. abhUta-pUrva, Azcarya upajAve tevuM nabha-mAsa puM. [saM. namo-nata] ja e "na-mAsa." nabhe "nabhasa." [nabhe-gAmI." nabhamukuTa kuM. [saM. namo vATa), nabha-mULATa . jio "nama nAgati strI. [saM.] AkAzamAM pharavuM e. (2) vi. ja + "mugaTa.'] juo nabhe-mukuTa. bezarama, nirlajaja nabhe-gaMgA (gas) strI. [sa.] AkAza-gaMgA, nabhagaMgA. nabhara-khaMDuM (khaDuM) vi. AbarUnI darakAra vinAnaM. (2) "nebyulA' [nabha-devatA, iDA nabharatha puM. [saM. namo-rathI ja " naratha." nabhe-devatA zrI. [saM.] AkAzanI manAtI adhiSThAtrI devI, na-bharamuM'vi, siM. 1 + jue "bharama' + gu. 'uM' ta. pra.1 nabhe-biMdu (-bindu) na. [sa., pR.] AkAzanuM madhyabiMdu, bhrama vinAnuM [kharAba. (4) besvAda nabha-biMdu najaramara vi. jhAMkha. nisteja, (2) beDoLa, varavuM. (3) naThAra, nabhe-maNi chuM. [saM.] AkAzanA maNirUpa sUrya, nabha-maNi nabharavaza vi. gAphela, bedarakAra na-maMda 5 (bha35) 5. [saM.] AkAzarUpI mAMDave, nabhanabharecavuM sa. ji. tiraskAra karavA, vaDavuM, niMdavuM. nala- maMDapa ( [mAMDaluM, nabha-maMDaLa racAvuM karmaNi, kri. najarecAvavuM che, sa. kri. nA-maMDala(La) (maDala,-La) na. [sa.] AkAzanuM samagra 2010_04 Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naAA-mAsa nabhAxmAsa puM. [saM.] zrAvaNa mahinA, nala-mAsa. (saMjJA.) nabheA-mukuTa puM. [saM.] AkAzarUpI mugaTa, nabha-mugaTa, AkAza na-bhaiyuM vi. [saM. 7+jue 'bhe' + gu. '"'ta. pra. ] nica, Dara vinAnuM. (2) salAmata nabhA-mArga puM. [sa.] AkAzamAMneA raste. (vimAneAne mATe atyAre nakkI thayela hoya che.) ['eNrApleina', 'pleina' nabhAratha suM. [saM.] AkAza-cAna, vimAna, nabhaya, nabheA-rekhA srI. [saM.] AkAzanI kinArI, kSiti-ja nabhA-vIci,-thI strI. [saM.] jue nabheA-mArga.' na(-ni)maka na. [phA. namaka] (khArA pANImAMthI ke khArI khANamAMthI nIkaLatA) sapheda khAre| pAsAdAra padArtha, mIThuM, lavaNa, bhrUNa [cAkara na(-ni)maka-khera vi. [+ phA. pratyaya] lUNa khAnAra-tAkara, na(-ni)ma-sAra na. [+ phA.] mIThAnA agara na(-ni)makasArI puM. [+]. 'I' ta.pra.] mIThAnI jakAta vasUla karanAra amaladAra na(-ni)maka-harAma vi. [+ara.], -mA` vi. [+ gu. I' svArthe ta.pra.] jenuM anAja khAdhuM hoya tenA droha karanAruM, laNa-harAma, kRta-pna. (2) bevaphA na(-na)maka-harAmIne strI. [+phA, I" ta.pra.] kRtaghna-tA, lUNaharAmI, (2) bevaphAI na(-ni)maka-halAla vi. [ara.] jenuM anAja khAdhu hoya tene hakka karI ApanAruM, kRta-jJa. (2) vaphAdAra na(-ni)maka-halAlI strI. [+], I" ta,pra.] nimakahalAla hovApaNuM, kRtajJatA. (ra) vaphAdArI na(-ni)mIna vi. [kA. namakIna ] jemAM mIThuM nAkhavAmAM AvyuM hoya tevuM (khAdya vagere) na(-ni)makInI strI. [+]. I ' ta.pra.] khArAza namaNu` na. [saM. namana>prA, namaLa, prA. tatsama] namana, namaskAra. (2) (lA.) iSTadevane caDAvelAM patra phUla pANI vagere, [. levuM (rU.pra.) devanI dharelI phUla vagere cIja levI] namaNu na. [jue 'namavuM'+ gu. 'aNa' rR.pra.] tAlamAM vadhArA. (2) (2) (lA.) mAla kharIdanAra vepArIne kheDUte amuka mAla paisA lIdhA vinA ApavA e namAI,-za (-5) strI. [ja 'namaNuM' + gu. 'AI '-Aza' ta.pra.] namaNApaNuM, suMdara-tA 1, namaNuM` na. [saM. namana-> prA. namaLama] jue 'namaNa. [. ApavuM (rU.pra.) tAla karavuM] namaNuMOM dhi. [jue 'namavuM + gu. 'aNuM' katu vAcaka kR pra.] namelA ghATanuM, suMdara, ghATIluM (khAsa karIne 'nAka,' tema 'namaNI'strI) namaNI vi., strI. [jae 'namaNuM + gu. 'I ' zrIpratyaya ] (lA.) baLada nIce joI rahe e mATe AgaLane eka page ane ziMgaDe bAMdhelI dorI [e 'namavuM' mAM namatuM vi. [jue 'namavuM' + gu. tuM.' varte kR.] enA (rU.pra.) namadA puM. [phA. nahaha ] dukhAvI TIpIne karAtuM jADA peAtAnuM na-maheru uccAraNa-bheda] nAMdhAyeluM, nakkI thayeluM (bhAgya, nasIba) namana na. [saM.] namavuM e, namaskAra namana-tA(.I) srI. [saM. namana-jJA + gu, AI' svArthe ta, pra.] (lA.) namratA, naramAza namana-zIla vi. [saM.] (lA.) namra. (2) AjJAMkita namanAtmaka vi.saM. namanaskyAmana-TM] jemAM namaskAra hoya tevuM namatiyuM na. [sa . samana + gu, '"yuM' svArthe ta...] jue [AjJA ke hukama namanI strI. [saM. namana + gu. 'I...' srIpratyaya.] (lA.) gauNa namanIya vi. [saM.] namana karavA yeAgya, pUjanIya, mAnanIya namanIya-tA strI, [saM.] namanIyapaNuM, namratA, 'plaeNsTisiTI' (su.jo.) 'namana.' namayaMtuM vi. jue 'namanuM'nuM 'namatuM' ne badale ja. gu.mAM 'namacaMtuM' paNa,] namatuM, namana karatuM, namaskAra karatuM nayiSNu vi. [saM, naimiSNu] namavAnI icchAvALuM na-maruM vi. [ saM, na + jue 'maravuM' + gu. '** kR.x. ] na mare tevuM, naravuM, nIrAga, nIrAgI namala (-5) strI, UdhaI namaNuM vi. [jae 'namavuM' + gu, 'huM' kR.pra.] (lA.) mAbApa vinAnuM, mAbApa marI gayAM hoya tevuM namavuM sakarmakAbhAsI a.kri. [saM.] nama-> prA. jJama tatsama] nIcA vaLavuM. (2) namaskAra karavA. (3) namratA batAvavI. (4) nIcenI bAju tarapha DhaLavuM, (bhU, rR, mAM kartari prayAgaH huM ene namyA,') [-tI kamAna (3.pra.) paDatI dazA. -tI dazA (rU.pra.) paDatI sthiti, -tI dorI (rU.pra.) rahema-najara. (2) marajI mujaba vartavAnI chUTa. -tI khesavI (-baeNsavI) (3.pra.) paDatI zarU thavI. -tuM ApavuM (rU.pra.) jokhamAM vadhu ApavuM, (ra) sAmAne tAbe thavuM. (3) DhIluM thavuM. (4) Teka kheDavI, tuM jokhavuM (rU.pra.) sAmAne tAbe thavuM. (ra) vAdavivAda cheDI devuM. -te trAjave (.pra.) lAla hoya tyAM. -teA dahADA (-dA:DaoN), -te| divasa (rU. pra.) paDatI dazA. -tA paheAra (-paeNDara) pAleAtraunne paheAra (divasanA)] namAvuM bhAve, kri. nAmavuM, namA(-)vuM ke, sakri namaskaraNa na. [saM.] jue 'namaskAra.' namaskaraNIya vi. [saM.] namaskAra karAvAne pAtra, namavA joga namaskAra puM. [saM.] namana karavuM e, vaMdana, abhivAdana namaskAramaMtra (-mantra) puM. [saM.] japamALAmAM OM namaH rAvAya, 37 namo mAvate vAsurUSAtha vagere prakAraneA namananI bhAvanAvALA te te maMtra. (3) mosiddhALuM Amo ApavAna vagere pratIkAvALA jevAne japamaMtra, navakAra-maMtra, paMcaparameSTI-maMtra. (jaina.) namaskArAtmaka vi. [saM. namAra + kAmanA] jemAM namaskAra karavAnuM vidhAna hoya tevuM namaskArya vi. [saM.] jue 'namaskaraNIya.' namaskRti, namakriyA srI. [saM] jae 'namaskAra.' namaskRta vi. [saM.] jene namaskAra karavAmAM AvyA hoya te namaste ke.pra. [saM.] 'tane ke tamane namaskAra' eveA ud gAra, UnI kApaDa. (2) parathI namadhela vi. [jue 'gAMdhavuM' + gu. ela' bI. bhU, kuM. nAna-maheruM (maeN:ruM) vi. [saM. 7+jue 'mahera'+ gu. ''' _2010_04 para Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na-maLuM 1253 nayaruM ta...] maherabAnI na kare tevuM, dayA vinAnuM cikhuM namUliyuM vi. saM. na + juo "pla' + gu. "NuM" ta...] na-ma vi. saM. nirna sTA->nimAra-] maLa vinAnuM, nirmaLa, juo "na-mUlatI." (2) (lA.) kiMmata vinAnuM, mAla vagaranuM, na-mAitaruM vi. siM. 1 + jue "mAvatara' + gu. 'uM' ta...] tana mAmalI jenAM mAvatara (mA-bApa) marI gayAM hoya tevuM na-mUluM vi. [saM. 7 + juo "mUla' + gu. "uM' ta. pra.] na(-ni)mAja -4 zrI. [ara. namAjha] baMdagI (islAma dharma kiMmata vinAnuM, mAmUlI, halakA prakAranuM pramANenI divasamAM pAMca vAranI). [-gujAravI, 0 5DhavI namaLiyuM vi. [saM, na + juo "mULa' + gu. "yuM' ta, pra.] (3.pra.) baMdagIno vidhi karo] mULa vinAnuM, jenA mULane patto na lAge tevuM na(-na)mAjI,-jhI vi. [+ gu. "I' ta...] namAja paDhanAra. namaLI strI. [ o "na-mULuM' + gu. "I' strI pratyaya.] jenuM (2) namAjamAM paheravA mATenuM (te te vastra) mULa oLakhAya nahi tevI gAMTha. (vahANa) namAvuM juo "namanuM mAM. namaMchiyuM jue 'na-mUchiyuM.' namANe ja "nimaNuM." nameNiyuM (nameNiyuM) jue "naveNiyuM." - diyuM." na-mAbApu vi. [saM. 7 + juo "mA-bApa' + gu. "u" ta...] na-meraNa (-mekaraNya) strI. [ja e "meruM' + gu. "I' strImAbApa marI gayAM hoya tevuM, mabApa vinAnuM pratyaya.] dayA-mAyA vinAnI strI, namerI strI, lAgaNI na-mAyuM vi. [saM. na + jue "mA" + gu. "uM' ta.pra.] jenI vinAnI strI ti. pra.] namerApaNuM mA marI gaI hoya tevuM, mA vinAnuM na-merAI -merAI) strI. jio "na-meruM' + gu. "AI' namAra , ba.va. [sa, navA>apa. nauDhAra) ja "nIvAra.' namAra-maM ka vi. siM, na + jue "mAravuM+ "maMDa' + gu. pra.] juo "na-mahesuM.' [ "namaskAra-maMtra (3)." (na.) uM' ta. pra. (jenA mAthA upara kaI mAranAra hoya tevuM] namojhAra 5. [saM navA prA. namovAra, prA. tatsama] (lA.) kAmadhaMdhA vinAnuM. (2) parivAra vinAnuM, naDaMgadhaDaMga namo-namaH kri. vi. [saM. naman + nama:, saMdhithI] namaskAranA namAvuM vi. [saM. 1 + jue "mAla" + gu. 'uM' ta. pra.] ugAra (vAraMvAra namaskAra) mAla vinAnuM, nirmAca. (2) baLa vinAnuM, kama-jera namo-nArAyaNa kri. vi. [saM, naman + nArAthanApu, saMdhithI] namAvavuM, namAvuM jue 'namavuM'mAM.. saMnyAsIone uddezIne kahevAmAM Avato ugAra namita vi. [saM] nameluM. (2) vAMkuM vaLI gayeluM. (3) duHkha- na-meraDuM vi, gaja vinAnuM. bhareluM. (4) na. namana, namasakAra nara-maMDuM juo "na-mAra-maMDuM.' naminAtha vi. saM.] jaina dharmanA 24 tIrthakamAMnA 21 mA na-meluM vi. [sa. + juo "mila'gu. "u" ta. pra.] tIrthaM kara. (saMjJA.) (jana.) ja "na-mUluM.' [e bela namiyANa vi. jio "namavuM' dvArA.] nIcANavALuM, DhALavALuM. namo-vAka !. [saM.) namaskAra, vacana, 'huM namana karuM chuM" [0 jayA (rU. pra.) khADe, gebo] namosaruM (eNsaruM) [saM, + mua> prA. munda dvArA] dekhAva namU (muM)chiyuM vi. [saM. + juo "mU-muM)cha'+ gu. "IyuM" vagaranuM, kadarUpuM.] (2) udAsa, ciMtAgrasta ta. pra.] mULa vinAnuM. (2) (lA.) bAyaluM, hIjaDuM namyuM vi. [ja e "namavuM + . "huM" bhU ka] nameluM. (2) namUriyuM vi. siM. 1 + juo 'mUDI' + gu. 'uM' ta. pra.] na. namana, namaskAra, nimita. [0 ApavuM (rU. pra.) Agraha mahI vinAnuM, nirdhana na rAkho . (2) hAra kabUla karavI) namUda,dI vi. udhAra nahiM tevuM, rokaDuM namra vi. siM] namanatAIvALuM, zAMta saraLa vinayI prakRtinuM, sAlasa namUnAI vi. jio "namune' + gu. "AI' ta. pra] namra-tama vi. [saM.] khUba namra namUnAne lagatuM, namUnAnuM "sempala....(2) Tipikala. (3)meDela" namratA strI. [saM] namrapaNuM. (2) vinaya, viveka, (3) sAlasAI namanAkAra vi. [ja "namuno' + saM.] karmo banAvanAra, namratA-pUrvaka ki, vi. [saM] purI namratAthI, viveka-purasara peTana-meIka' rUpa, AdarzarUpa, dAkhalA levA javuM namrabhAvI vi. [, .] namratAnA svabhAvavALuM namanA(-)dAra vi. [o "namo ' + phA. pratyaya.] namanA- naya puM. [sa.] nyAya, nIti, pelisI' (ge.mA.). (2) padArthane namUnA-tapAsa strI, jie 'na' + "tapAsa.'] namUnAonI samajhavAnI daSTi. (3) sadvartana. (4) sanmArga. (5) dArzanika kheja, 'sempala sarve siddhAMta. (6) je seLa padArthonA jJAnathI mekSa meLavAya namUnA-janA strI. jio "namo' + saM.] namUnedAra kArya temAMnA eka. (tarka) (7) padArthomAMnA dharmomAMnA ekane praNAlI, Adarza ja nA, moDela-skIma' mukhya ane bIjAne gauNa mAnI karavAmAM AvatA vicAra, namUne . [phA. namUha'] anukaraNarUpa padArtha, pratikRti, (jaina) (8) rAjanIti, 'poliTikasa' (ma. na.) Adarza, "TAipa,' "meDela.' (2) vAnagI. (3) eThuM, bIbuM, naya-kevida kuM. siM] nItizAstrI. (2) rAjanItijJa ghATa, pharama. (4) dRSTAMta, dAkhala, udAharaNa nayacakSu vi. si. nIlsara ba.vI.] nIti pramANe cAlanAra namUne nizAnI strI. [+ ja "nizAnI.'] purAvAne ke nayajJa vi. [saM.] o "naya-kovida." samarthana mATe kAgaLa [kiMmata na thAya tevuM, kimatI naya ane DuM) . vilAomAM phUla kharI javA pachInuM AraMbhanuM na-mUlatI vi. [sa. na ja "mUla' dvArA.] amUlya, jenI kAcuM phaLa, nayuM, ne 2010_04 Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nayA 154 nara-janma nayaDhiyA puM. jao "nahi.' [(padyamAM) ke anya dhAtune sAkhamAM te te aMTe. (4) nara-nArAyaNa nayaNuM'na.siM. nAnA-> prA. nALA-] e "nayana." kavionI jeDImAM nara (jene avatAra arjunane kahyo nayaNuM*vi.jio naraNuM,'-pravAhI ucAraNa.] juo naraNuM." che; nArAyaNa te kRSNa.) (saMjJA.) nayana na. si.] AMkha cakSu, neNa, nayaNuM naraka na. siM, 5.] prANIne enA maraNa pachI pApanI sajA nayana-kamala(La) na. [saM.] kamaLanA jevI suMdara AMkha bhegavavA mATe paurANika mAnyatA pramANene eka leka, nayana-gecara vi. [saM., .] AMkhe dekhAya tevuM, du cara, jahanama, "hela." (2) paM. zrI kRSNa jenA nagara prARtiSamAM vijhibala' jaI enA e rAjAnI hatyA karI hatI te asura, bhaumAsura, nayana-cApala(-lya) na. [saM.] AMkhonI caMcaLatA (saMjJA.) (3) (lA.) na. viSThA, maLa, gu nayana-tArale pR. [ + juo "tAralo.'] AMkha-rUpI tAre. (2) naraka- (-kuNa) che. [saM.] narakarUpI kuM. (2) (lA.) ati (lA.) AMkhanI kIkInA je vahAlo (putra) adhama sthAna nayana-dara . [sa.] AkharUpI dorI. (2) (lA.) AMkhane naraka-khA-DI strI. [+juo "khADa' "khADI.'] (lA.) mAhapAza jayAM viSThA karavAmAM Ave tevuM sArvajanika sthAna. (2) nayana-nRtya na. [sa.] AMkhanuM halana-calana, IzArata naraka khAnuM tevuM sthaLa, gaMduM sthaLa nayana-sapATI puM. siM.] AMkhanI sapATI naraka-khAnuM na. [+ juo "khAnuM.'] jyAM ghaNI gaMdakI hoya nayana-5tha ! si.] jyAMsudhI najara pahoMce tyAM sudhI naraka-gAmI vi. siM, puM] narakamAM janAruM [(saMjJA.) vistAra, daSTi-patha naraka caturdazI strI. [saM.] Ase vadi caudasa, kALI caudasa. nayana-prAMta (prAnta) chuM. (saM.] AMkhane cheDe nara-kALuM na. e nAmanuM eka kariyANuM nayana-bANa na. [saM., .] AMkharUpI tIra naraka-dvAra na. [saM.] (lA.) kAma krodha lobha vagere adhogati nayana-raMjaka (2-ja ka) vi. [saM.) AMkhane AnaMda ApanAra tarapha laI janAra te te dUSaNa nayana-viSaya puM. [saM.] AMkhe jovAnI bAbata, daSTi-viSaya naraka-purI strI, siM.] juo "naraka-khAnuM." [dhakelanAruM nayana-zara na. si., .] juo "nayana-bANa.' nakaka-prada vi. [saM] nArakIya gati denAruM, naraka tarapha nayana-hara vi. [saM], nayana-hArI vi. (saM. \ nayanAkarSaka naraka yAtanA strI. [saM] narakamAM rahevAthI thatI pArAvAra vi. si navana AvavuM], nayanekaSI vi. [+ta. ma9 puM.] pIDA. (2) narakamAM jevI pIDA bhogavavI paDe tevI pIDA, sauMdaryathI AMkhanuM AkarSaNa karanAra ati bhayAnaka du:kha [adha:pata, nIca gati, durgati nayanAbhirAma vi. [ + saM. mama- [N] Akhane suMdara lAgatuM, naraka-vAsa (saM.] narakamAM jaIne rahevAnuM, (2) (lA.) AMkhane pasaMda paDI jAya tevuM narakasthAna na. [saM.] juo "nara ka(1). nayanuM na. [saM. nana + gu. "u" svArtha ta. pra.] juo "nayana." narakAgAra na. [saM. na% + mAnAra) jAo "naraka-sthAna." nayanotsava .siM nagara + vallavI AMkhane AnaMda ApanAra (2) ati gaMdakIvALuM sthAna [(saMjJA.) prasaMga [nayana-prAMta." narakAsura paM. [saM. narala + mar2] jAo "naraka(2)." nayanopAMga (nayanepA) na. siM. nana + 35] juo narakAMtaImI (narakAntamI) vi. [saM. nava + a + nayavAdI vi., pR. [se, muM.] rAjanItijJa, musaddo, "poliTi- nAnI, puM] narakamAM janAra [siMhanA je, nara zreSTha ziyana' (kavi. nara-keza(-sa)rI muM. [4] sihanA jevA puruSa, puruSomAM nayavida 5. siM. 0 vi, naya-vizArada muM. A "naya- nara-keza(-) puM. siM] sarva prakAranAM prANIonA vIryamAM naya-vahevAra (-vedavAra) 5 (saM. + e "vahevAra.'], naya- rahele nara-tattAnA hise vyavahAra 5. siM.] rAjanItine vahevAra, mutsaddIgIrI, naraze()za . [+saM. rA] mukhya nara-keza DiplomasI' [zAstra, poliTiksa' narakeLa (-) strI. naveruM, gALA naya-zAstra na. siM.] nIti-zAstra, (2) rAjanItizAstra, artha- narakha strI. [pha, nikhuM] bhAva nakkI karelo AMka, dara nayazAlI(-LI) vi., pR. siM, .] jue "naya-kavida." narakhavuM e "nirakhavuM.' narakhavuM karmaNi, kri. nakhAvavuM naya-zAstra na. saM.vidhAnane lagatI vidyA, "lejisTrezana" .sa. ki. (ma. na.) narakhAvavuM, nirakhAvuM ja "nara khavuM'-'nirakha'mAM. naya-zIla vi. [saM.] vinIta, sarakArI, vinayavALuM naragisa na. [ara.] e nAmane eka choDa ane enuM kula nayuM na. AMgaLInA nakha pAsene cAmaDIne bhAga. (2) jue naragIjha na. e nAmanuM eka pakSI narageza(-sa) paM. [a. naragisa] jue "naragisa. na pAse che. [hiM. "nayA pasA' dvArA] eka rUpiyAnA nara-geTa puM. [saM. nara + jue 'geTe.' (lA.) gaLAne temAM bhAgane dazAMza paddhati svIkArAtAM calaNamAM Avela haiDiyA sikko. (have "no' vizeSaNa pracAramAMthI lupta thayuM che.) nara6 na. tabaluM (vAgha) nara puM. siM.]puruSa, adimI. (2) puruSavAcaka koI paNa prANI. najara na. [saM. e nAmane makAnane eka prakAra, (ziha5.) (3) kamADanI sAkhamAM bAraNAnI mAdA besADavAne lokhaMDa nara-janma kuM. [saM, na.] puruSa tarIke avatAra 2010_04 Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ narAti 1255 nara-pAna nara-jAti strI. [sa.] puruSa jAti, puruSa-varga. (2) puruSa ke narapuMgava (-pukava) paM. .] AkhalA jevo leThako puruSa, puMliMga batAvanArI jAti, puMliMga. (vyA.) zuravIra, marada, (2) uttama puruSa, "suparamena" (vi,ka) narajhI strI, e nAmanuM eka pakSI [vAMDha puruSa. (gALa) narala na. [sa. nara + jue "kUla.'] jemAM nara-tatva che tenuM nara pu. laMbAIvALo puruSa. (tucchakArane Azaya). (2) kula, jkesaravALuM phUla naraDI strI. [ja A "nara' + gu. "I' strI pratyaya dUbaLA narabada vi. sAmAnya, sAdhAraNa (bhIla) komanI strI. (saMjJA) nara-bali chuM. [saM.] yajJamAM homavA ke devI samakSa gharavA naraDI* strI. [ o "nara' + gu. "I' pratyaya.] gaLAnI balirUpe rajU karAto puruSa naLI, (2) gaLuM. (3) zvAsanaLI. (4) senA-rUpAne DhALiye narabasI strI. eka sugaMdhI vanaspati nara' chuM. dubaLA (bhIla) kemane puruSa narabaMke (-bakake) 5. [saM. nara + juo baMko."] bahAdura nara chuM. e "naraDI.' puruSa, vIra puruSa, marada naraNuM (-myuM) vi. savAre UMghamAMthI UThayA pachI hajI paTamAM nara-bIja na. [saM] prANIonA vIryamAMnuM puruSa-biMdu kAMI piya cA khAdya na nAkhyuM hoya nara-bhakSaka haii. [saM.], nara-bhakSI vi. [saM., pR.] puruSa ke tevuM, nayaNuM. [Ne keke, Ne peTe (u. pra.) bhUkhyA puruSane AhAra karanAra khAlI peTe]. nara-bhava chuM. [saM.] puruSa tarIke avatAra nara-tatva na. [saM.) puruSa-bIja. (2) puruSapaNuM nara- cha vi. saM. 5.] juo "nara-bhakSaka." nara-tI,-nu na. [saM. nara + nuM strI. nU] puruSa-deha, puruSa nara-bhramara puM. [saM.] suMdara strIomAM Asakta thaI bhamarAnI zarIra philamAM puruSatatvavALa tAMtaNo jema pharato puruSa nara-taMtu (tanta) muM, na, [, pR.] phalamanuM puMkesara, narama vi. [phA. namaM] suvALuM, mulAyama, sukomaLa, "mAIphaDa." naratuM vi. kharAba, dUSita, naThAruM, narasuM (ra) pocuM, DhIluM, "TaMnDa-DAuna." (3) sAlasa. (4) sahejanaradama vi, kri. vi. tadana, sAva, bilakula, tamAma. (2) sAja mAMduM. (5) bhAva nIcA gayA hoya tevuM. (6) lezuddha, cakhuM, bheLaseLa vinAnuM vica DhIlI thaI hoya tevuM, beTheluM. [ garama (rU.pra.) sAruM nara-durga ! [saM.] lakara ja jyAM raNarUpe cAre gama mAM. 1 ghaMza(-sa) (-vaeN zya, sya) (rU.pra.) gusso zAMta goThavAI gayuM hoya te svarUpano banI gayelo keile, paDI gayuM hoya tevuM, gherA jevuM paDyuM. 0 derI (rU. pra.) lazkaranA rUpane kilo sAva DhIluM] nara-deva paM. [saM] (lA.) brAhmaNa. (2) rAjA nara-maNi paM. [saM.] maNinA jevo uttamottama puruSa, zreSTha puruSa nara-deha chuM. [4] puruSa-zarIra naramAI strI. [ja "narama" + gu. "AI' ta.pra.] naramapaNuM nare-dhIza puM. [saM. naravIrA (nara + adhIrA)] rAjA, nara-pati nara-mA(-mAM)kha (khe), khI strI, -be puM. [sa. nara+jae narala na. gadhADAsArane majabUta karavA vaparAtuM gareDIvALuM "mAkha,-bI,khe."] mAkhIomAMnI puruSa-bIjavALI mAkhI doraDuM. (vahANa.). nara-mAdA na., ba.va. [sa. + jue "mAdA...] nara-tatva nara-nAtha puM. siM.] rAjA, nara-pati ane strI-tatvavALI te te prANI-pazu-pakSInI jeDI. (2) nara-nArAyaNa 5, ba . [saM] porANika mAnyatA pramANe bAraNAMnAM baraDavAMmAM khaTAvALo nara ane emAM meTuM kaMkAI e nAmanA be RSi (jemAM "nara' te pAMDava ajana tarIke rahe te mATe mAdA, baraDavAMnI jeDI. (3) naraghAMnI jeDImAM ane "nArAyaNa" te zrIkRSNa tarIke avataryA. (saMjJA.) tabaluM mAdA ane bAyuM ke bhaNiyuM nara, pakhAvajamAM zAhInaranArAyaNadeva . ]saM.] viSNunuM e nAmathI sthApana thayuM vALo bhAga mAdA ane bheNuvALe bhAga nara hoya tevA maMdiranA e deva. (saMjJA) nara-mAdI strI. [+gu. 'I' svArthe ta...] (lA.) majAgaruM 1. [+gu. IyuM' ta.pra.] paramAtmA nara- naramAvavuM sakri. [o "narama', -nA.dhA.3 narama karavuM, DhIluM nArAyaNanA svarUpe birAje che e rIte bhakti karanAruM karavuM, kUNavavuM. naramAvAnuM karmaNi, kri. nara-nALa (9) sI. [sa, nara + juo "nALa.'] eka mANasa naramAza (zya) strIjie "rama" + gu. "Aza' ta, pra.]. UMcakI zake tevI nAnI tapa [puruSAtana ja 'naramAI.' nara-5Na na. [sa, nara + gu. "paNa" ta.ka.] narapaNuM, puruSa-tva, nara-mAMkha (-khe), "khI, jue "nara-mAkha,-khI,-khe." nara-5ti muM. siM] juo "nara-nAtha." [lApaNuM naramAMvi. jio "narama' dvAra.] narama, pacuM, DhIluM nara5lAI strI, jio "narapaluM' + gu. "AI' ta.pra.] narapa- nara-mAMsa (mAsa) na. [3] puruSanA zarIranuM mAMsa, puruSanI nara5luM vi. baLuM pAtaLuM jhINuM. (2) (lA.) namAluM, heza mATI vagaranuM nara-muMDa (-muNDa) na. [4] puruSane mAthAnI tuMbalI nara-pazu puM, na. [saM] buddhihIna puruSa, pazu je puruSa nara medha chuM. [] jemAM puruSanuM balidAna ApavAmAM AvatuM nara-pAla(-La) puM. [saM] juo 'nara-nAtha." [je mANasa te prAcIna kAlane eka yajJa 5. siM] ati krara ane ghAtakI purUSa, pizAca na rame che. phi. narmoha 1 kapAsanI eka jAta, deva-kapAsa narapuM na. pArakAnA deSa upara uparathI joI levA e nara-cIna na. [saM.] puruSathI kheMcAtuM vAhana, hAtha-lArI 2010_04 Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ narana 1ra6 nara-ratna na. [saM.] ratna jevA uttama puruSa, nara-maNi nara-rAkSasa puM. [saM.] rAkSasanA jevA krura puruSa nara-lepsa puM. [saM.] manuSya-leka, pRthvI-leka nara-var puM. [saM.] uttama puruSa, zreSTha mANasa. (2) atimAnava, 'supara-maeNna' (da-khA.) naravAI zrI. [jue 'naravuM'+gu, 'AI ' ta.pra.]naravApaNuM, taMdurastI [nI jamIna dharAvanAra naravA-dAra vi. [ja 'tarave' + phA. pratyaya] naravA prakAranara-vAhana na. [saM.] jue 'nara-yAta.' nara-vIra puM. [saM.] sarvottama bahAdura puruSa naravuM (-LyuM) vi. taMdurasta, nIrogI, sAjuM, (ra) (lA.) vagara bheLanuM, zuddha, cAkhyuM. -ive pAne (rU.pra.) ArAgyavALuM. aDayA ke abhaDAyA vinA] naravA (naraveAH) puM. [saM, nirvAha] jamInane vaMzaparaMparAne haeNjha. (ra) kAyamI jamAbaMdhI(nakkI thayelI mahela)vALI jamIna. [-vA jamIna (rU.pra.) kAyamI jamAbaMdIvALI jamInanaruM (ra) sahu-bhAgIdAranI sarakArane mahesula bharavAnI javAba dArIvALI jamIna. [ tevA, bhAgavA (rU.pra.) naravA prakAranI jamInanI vaheMcaNI karavI] [puruSa, marada nara-vyA, nara-zArdUla puM. [saM.] vAghanA jevA Akara nara-zreSTha puM [saM.] uttamettama puruSa [adhama narasa vi. [phA. nArasA] narasuM, guNa rahita, naThAruM, kharAkha narasAI srI. [jue, narasuM + gu. 'AI ' ta.pra.] narasApaNuM narasiyA pu. [saM. narasi~ha > prA. narakSI + gu. 'e' ta.pra.] jue, 'naro.' (saMjJA.) nara-siMha ("siha) puM. [saM.] siMha jevA baLavAna ' naretara vi. saM. nar + ta] puruSa sivAyanuM marada (ra) paurANika mAnyatA pramANe viSNunA dasa avatare-ruM jue 'naryuM naryuM.' nareDI strI. cAkhI cAMdI, zuddha rUpuM. (2) senAnI lagaDI. (3) kharunI pAtaLI seTI. [. jevuM (rU. pra.) naravuM, taMdurasta. (2) Take evuM majabUta] naraiNa (Nya) zrI. e nAmanI eka vanaspati nareNI jue narANI.' tArAmAMnA cethA avatAra. (saMjJA.) (3) jue, 'narasaiMyA.'nareza puM. [saM. r + phaeNza] jue 'nara-nAtha.' (saMjJA.) [-jInI pAlakhI (rU.pra.) rAma Azare beparavAIthI cAlatuM kAma] [lakSaNAvALA AkAra narasiMha-rUpa (-siMha-) na. [saM.] mANasanA AkAramAM sihanA narasiMhAvatAra (si MhA-) puM. [saM. + saM. avatAra] jue 'nara-siMha(2).' narasuM vi. [jue 'narasa' + gu. 'ta.pra.] jue 'narasa.' nara-sRSTi strI. [saM.] puruSAnA rUpanuM sarjana [[suM.] narasaiMyA vi., puM. [jue 'narasa' dvArA] ekAdhIvALA zaurA narasai(-se)yAra chuM. [saM. narasiMhaiM > prA. na+ dvArA.] Adi kavi narasiMha mahetA (enI chApa). (saMjJA,) nara-hatyA strI. [rsa,] puruSanuM khana nara-hari puM. [saM, siMha jevA ke ceDA jevA baLavAna puruSa, marada narAja (jya) zrI. (khAdavAnI) kAza, kazI narAjiyuM vi, [jue 'narAja'+gu, 'dhuM' ta.pra.] kezanA AkAranuM meTuM tALuM, khaMbhAtI tALuM narATe puM. [saM. nar dvArA] nara, puruSa narADha vi. ujaDe [(vALaMdanuM eka ejAra) narA(-reNI zrI, nakha kApavAnuM sAdhana, taiyaNI, neraNI narAta(-tA)La vi. sadaMtara, taddana, sAva, khilakula narAdhama puM. [saM. nara + ayama], -mI puM. [+ gu. 'I" svArthe _2010_04 nartita ta.pra.] adhama puruSa narAdhipa,-pati, narAdhIza,-zvara puM. [saMTM + RSiva, adhati, pherA, phezrvarI] jae 'nara-nAtha.' narApaMkhI (narApaGakhI) vi. AdhAra ke sahAya vinAnuM, nirAdhAra, asahAya nAnuM vi. ekaluM [Asana. (yAga.) narAsana na. [saM. nar + mAna] yoganA AsaneAmAMnuM eka narAM srI ceAraNInI nADI narAra na, kha.va. jamIna upara paDelAM anAjanA cheDenAM ThaMDAM riyA puM. e nAmaneA eka cheDa narI strI. [ka] bakarAnuM cAmaDuM narI strI, e nAmanuM eka pakSI vi. strI. [ja sAva, tadna ('gapa' vagere) narIma-dharIma vi. jADuM ane UMcuM navI jue 'naryuM..' nareTa (-Taya), -DhA (-TI) strI, zvAsa-naLI, [TInuM sUjhana (rU.pra) gaLAnI udharasa] [naradama nareDhATa vi. taddana ujjaDa (2) kri. vi. sAva, tana, bilakula, nareTI jue 'nareTa.' naryuM'' + gu. 'I' skrIpratyaya.] nazAcita vi.[+ saM, ucita] rAjyane cegya,rAntane zele tevuM nareMdvI (nara dI) srI, bhAlAnA eka bhAga taradra (narendra) puM. [saM. nar+vuM] jae 'nara nAtha' naraMdra-tA (narendra-) strI. [saM.] rAnapaNuM nareMd-bhavana (narendra-) na. [saM.] rAja-mahela, rAja bhavana naredra-maMla (-La) (narendra-maDala,-La) na. [saM.] rAjavIone [(ra) atimAnava, 'supara-maeNna' (na. OM) narAttama puM. [saM. nara + uttama] uttama puruSa, zreSTha puruSa. narA-bhAga puM. caNataranA cAkkasa prakAranI mAMDaNInA bhAga narA vA kuMjaro vA (kujarA-) kaeN. pra. [saM] 'rAma-jANe' mane mAhitI nathI' e arthanA udagAra (bhrAmaka javAba) nargisana. [ara.] jue 'naragisa,' saMdha nartaka huM. [saM.] nAcavAnuM kAma karanAra puruSa kalAkAra nartakI strI. [saM.] nAcavAno dhaMdho karanArI ke nRtya karI batAvatI strI kalAkAra, nartikA, tavAyaph nartana na. [saM.] nRca ke vRtta karavAnI kriyA, nAcavuM e nartana-gRha na. [saM., puM., na] nRtya-zALA nartikA strI. [saM.] jae nartakI.' nartita vi. [saM.] nacAveluM, jenI pAse nRtya karAvavAmAM AvyuM hAya tevuM ' Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ narma 1257 navacaMdrAkAra narmana. siM] AnaMda, vida. (2) haLavI majAka, mazkarI, nalina-dala(La) na. siM.) kamaLanA phulanI pAMkhaDI TIkhaLa, viTa' (ra.a.) nalinI strI. [saM.] kamaLanA cheDa. (2) kamaLanA choDavAothI narmagarbha vi. [sa.] majAkathI bhareluM, hAsyamUlaka bharelI taLAvaDI narma-geThi,ThI strI. [saM] haLavI majA kavALI vAtacIta, gaMmata nalinI-patra na. siM] jAo "nAlana-patra.' narma-citra na. [saM.] ThaThThAcitra, "kAna," "kaeNrikecara' nava vi. saM.1 navala, navIna, navuM. (2) taratanuM, tAje narmada' vi. [3] majAka ke haLavo AnaMda ApanAruM nava* vi. [saM.) ATha + eka maLI thatI saMkhyAnuM. [gajanI narmada' puM. [saM. narmarAMsanuM TakuM rU5] narmada-dalapata yugane jIbha hevI (rU.pra.) bahu bola bola karavuM. gajanA namaskAra suratI kavi narmadAzaMkara, (saMjJA.) (2. pra.) durathI ja TALavAnI vRtti. 0 nejA paNa UtaravuM narmadA strI, (saM. madhyapradezanA amarakaMTakanA pahADamAMthI (rU. pra.) bhAre muzkelI naDavI] nIkaLI gujarAtamAM thaI bharUca pAse arabI samudrane maLatI nava" (-vya) kri. vi. siM. nA(na + maGi) > prA. nAIva pavitra gaNatI nadI, revAnadI. (saMjJA.) [devI. (saMjJA.) >apa. nAMviM] nahi, na, nA, mAM. (paghamAM.) narmadA devI strI. (saM.] narmadA nadInI mAnelI adhiSThAtrI navakAra muM. [saM. namaskAra> prA. namavAra, navevAra] namo narma-yukta vi. [sa.] jae "narmada 1) siddhAne gamo mAriALa vagere paMca-parameSTInamaskAra. (jena.) name-lekhaka . [saM.] hAsya-rasa thI thAya tevAM prasaMga- navakAra-va-vA)LI strI. [ + saM, mAvatriA > prA. degmAvatrimA citrane racanAra vidvAna, "hyumarisTa' (ba.ka.ThA.) dvAra] navakAra japavAnI mALA. (jaina) narma-vAkya na. [ ] majAka-bhareluM vacana navakAra-lI,-sI strI. [ja e "navakAra" dvArA.] navakArane narma-vANa strI. [sa.] majAkabharelI bhASA japa karanArAM bhAIbahenone ApavAmAM AvatuM samUhabhejana. narmavRtti strI. [saM.] majAka karavAnuM valaNa, 'viTa' (2. ma) (jaina) [hoya che tevI khAnAMvALI ramata narmasaciva chuM. [saM.] nATa-racanAmAM nAyaka rAjAne AnaMda- nava-kAMkarI strI. jio "nava' + "kAMkarI.'] jemAM nava kAMkarI pramodathI rIjhavanAre ene sahAyaka, viduSaka. (nATaya) nava-kAMkarI-baMdha (ba) puM. [ + saM.] navakAMkarInI ramatanA narmasAcivya na. [saM] vidUSakanI hAryotpAdaka kriyA cokaThAnA AkAramAM akSare goThavAI jAya evI citranamaM-hAsya na. siM.] majAkavALuM hasavuM e, "viTa' (ke. gha.) kAvyanI racanA. (kAvya.) namI vi. [saM., 5] majAka-khora, hayumarisTa (ba.ka.ThA.) nava-kI, nava-karI, nava-jaMcI, nava-kuMDI strI. [ja nava narmokti strI. [saM. narmana + ada] juo "narma-vAkaya." + 'kukI' - "kakarI' -- "kaMcI" - "kaMDI.] juo "nava kAMkarI." naryuM vi. sAva, tala, bilakula sadaMtara, sekyUTa' (je. hiM.) nava-kaNa chuM. [saM.] nava khuNA paDatA hoya tevI AkRti na ryuM vi ja e naryuM,' - dvirbhAva.] jae, 'naryuM.' navakeLa (Lya) zrI. e nAmanI mAchalIne eka prakAra narsa strI. [a] AyA, dAI, paricArikA, 'sisTara' nava-khaMha (-khaDa) puM, ba. va. [saM.] paurANika bhUgoLa pramANe narsarI strI. [.] bALaucheranuM keMdra. (2) kula choDa ane IlAvRtta bhadrAzva harivarSa jiMpurUSa ketumAla ramyaka bhArata bIja upayogI jhADonA repa taiyAra karI vicAruM ke, hiraNaya ne uttarakura evA pRthvInA nava vizALa bhU-bhAga ropA-uchera keMdra navakhaM-vAsI(-khaDa-) vi. saM.] samagra pRthvI upara rahenAra nasiMga (narsi) na. [aM.] mAMdAnI mAvajata, sAravAra nava-gaThana na. jio "nava"+ "gaThana."] navuM gaThana thavuM e, nasiMga homa (naSi -) na. [4] mAMdAnI mAvajata temaja 'Dabala-Di-kepabizana' strIonI prasUtinI vyavasthA karI ApanAruM keMdra navagara chuM. e nAmane eka kSAra [caDI ke baMgaDI nala(La) . [saM.] mahAbhAratanA nala pAkhyAna (AraNyaka navagarI strI, hAthanA kAMDA upara strIone paheravAnI ghagharIvALI parvamAMnA)ne mukhya nAyaka nivadhana rAjA ane damayaMtInA nava-gAMDiyuM vi. jio "nava" (ahIM artha nathI)"gAMThiyuM."] pati. (saMjJA) (2) rAmAyaNa pramANe rAmacaMdranI laMka uparanI dhaDA vinAnuM, mananA ThekANA vinAnuM caDAI vakhate samudramAM pAja bAMdhavAmAM sahAyaka eka vAnara nava-praha chuM, ba1. si.] sUrya caMdra maMgaLa budha guru zukra yoddho. (saMjJA.) [(2) paganA naLAnuM hADakuM zani rAhu ane ketu e AkAzIya padArtho. (ja.) nalakAsthi na. [sa. nA + asthi] naLanA jevuM poluM hADakuM. nava-gharuM na. [saM. nava + p > prA. - gharama.] jemAM nava grahonAM nalavaTa na. [saM. chAMTa-paTTa dvArA] kapALa naMga besADayAM hoya tevuM ghareNuM, dAmaNI. (2) (lA.) mAthe na-lAyaka ja "nA-lAyaka.' bAMdhavAnuM jariyAnI meLiyuM, kasabI reMTe na lAyakI e "nAlAyakI.' nava-caMdrikA (-caNDikA), navacaMDI -caThThI) strI. [saM.] durgA nalAsthi na. [saM. taru + asthi ja "nalakAsthi ." devInAM nava svarUpa (zailaputrI brahmacAriNI caMdraghaMTA mAMDA nasika strI. siM.] naLanA AkAranI koI paNa pAtaLI kaMda-mAtA kAtyAyanI kAla-rAtri mahAgaurI ane siddhidAtrI) baMgaLI, naLI nava-caMdu vi. jio "nava saM. -> prA. caMdrama-] nalikA-mukha na. [saM.] naLInuM mAM ciMtra, nADikA-yaMtra (navA caMdra jevuM) (lA.) pAvaravuM, hoziyAra, kAbela, kuzaLa nalikA-yaMtra (catra) na. [sa.] darabIna. (2) arka kADhavAnuM navacaMdrAkAra (candrAkAra) kuM., navacaMdrAkRti strI. [sa. nave nalina na. [saM.] kamala (kula) + + a-2, mA-fi] bIjanA caMdra jevo ghATa. (2) 2010_04 Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navacAMdarI 1258 nava-nidha nava-tattva na., a. va. [saM.] zabda sparze rUpa 2sa gaMdha e pAMca tanmAtrA ane cAra aMtaHkaraNa maLI nava tattva, (sAMkhyu.) na-tama vi. [saM.] taddana navuM, nautama navatama yuga puM. [saM.] 'plIsTAsIna eija' (ha.gaM.zA.) nava-tara vi. [rsa,], huM vi. [+ gu. ** svArthe ta. pra.] taratanuM navuM. (2) (lA) navAI upajAve tevuM, vicitra. (3) ajANyuM, ajJAna navatara-yuga puM, [saM.] iMgliyeAsIna eija' (ha,gaM.zA.) nava-tA strI. [saM] navIta-tA, tAjuM hAvApaNuM. (ra) (lA.) navAI, 'neveTI' vi. bIjanA caMdra jevA AkAranuM, ardhavartuLAkAra nava-cAMdarI vi., strI. [jue, nava '+cAMdara'+gu. 'I' !pratyaya.]zarIra upara nava ke vizeSa cAMdAMvALI -talakAMvALI (bheMsa) natacetana-jaMtuM vi. saM. navacetana + vatu->prA. degoa + gu. '*' ta. pra.] navA cetanavALuM, praphulla nava-chakaDI strI, jie 'navuM' + chakaDI.'] (lA.) dAvapeya, chaLakapaTa, kAvataruM navachaThThuM (chandu) vi.saM. nava%0 + gu.uM'' ta. pra.] peAtAnA hetu sAdhavA navAM navAM ukAMThe karanAra. (2) (lA.) pAvarayuM, keziyAra cuvaka, navayuvaka nava-ja(-ja)vAna yu. [jue nava' + 'ja(-4)vAna.'] khIlatA nava-ja(-ju)vAnI strI, juo nava' + '(-g)vAnI.] nava-tera vi. jue, 'navaOM' + tera.'] bAvIsanI saMkhyAnuM navateruM vi[saM. nava-tara dvArA] jue 'navatara.' [-rI nagarI (3.pra.) nave-sara-thI vasAvAyelI nagarI na-vatyuM vi. [saM. na-vatta + gu. '"' ta.pra.] vAchaDA vinAnuM. (ra) gharamAM bALaka vinAnuM, vAMjhiyuM na-daMDa, 03(daNDa,ka) puM. [saM.] eka prakAranuM rAjatra navadaMpatI (-dampatI) na., a. va. [saM., puM., .i va.] navuM paraNeluM vara-vadhUnuM joDuM, nava-jUgala nava-dANI vi., strI. [jue 'nava'+'dANeA' + gu. ''' ta. pra. + I" srIpratyaya.] nava dANAvALI kAra (jarInI) nAgira vi. [jue `'nava'+ 'TiMgara.'] Alatu-phAlatu, khIlatI javAnI, vikasatI yuvAvasthA nava-jAta vi. [rsa,] navuM tAjuM janmeluM, 'naeNsa' (a. tri ) nava-jIva-pazuM. [saM.] jIva-sRSTi prathama vAra janmI te kAla, koineoika erA' (ha.gaM zA.) najIvana na. [saM.] navuM jIvana. navuM cetana. (2) gayelA jIvana-cetananA pharI vikAsa jamAnA na-jaga puM. [saM. nava-yu", arvA, tadbhava] navA yuga, nave [oDuM, nava-daMpatI nava-jugala na. [saM. nava-yuA, aryAM. tadbhava] navuM paraNeluM nava-juvAna jue 'navajavAna.' nava-juvAnI jue 'nava-javAnI.' nava-zveta zrI. [saM. nava-kathotir na.] pArasI khALakAne dharmanI dIkSA ApavAnI kriyA, kastI(nAI) paheravAnI kriyA nava-ebana na. [saM. nava-thovana, arvAM. tad bhava] navI javAnI phUTatI AvatI yuvAvasthA, khIlatuM yauvana, nava-yauvana nava-jobana strI. [saM. nava-pauvanA, AryAM. taddbhava] nava-yauvanA, khIlatI AvatI yuvAvasthAvALI strI nava-TAMka huM. [jue nanai' + 'TAMka,'] nava TakA (jUnA paisA)nuM vajana. (2) vi. navaTAMka vajananuM, pAMca rUpiyA bhAranA vajananuM nava-TAMkiyuM na. [ + zu, 'ikyuM' ta. pra.], navaTAMkI srI.[ + gu. 'I 'ta. pra.] navaTAMka vajananuM kATaluM, pAMca rUpiyA-bhAranuM teluM navaDhadAtAra vi. [ saM. navanA vikAsa + jue 'dAtAra.' ] navanavIna vi. [saM., ekAthI be zabdonA Ai~va] navuM navuM, avanavuM. (ra) bhAtabhAtanuM, bhinna bhinna navanavuM vi. [jae nava'+ 'navuM;' ekAEtA dvibhAva.] jue 'nava-navIna.' dararoja navuM navuM dAna ApanAra navaDA(-rA)vavuM (naHva-) jue 'nAhavuM' mAM. navaDI zrI. juie 'navaOM' dvArA,] navarAtramAM kuMvArI kanyAe mATInI banAvelI pUnanI eka devI navaGUja na. eka jAtanuM phUlachaha ane enuM phUla nava-De(-de)rI (-De:(-deDa)rI) . [nava DerAMnA ke DerIenA samUha] nava DarAMvALI eMgalI ke jagyA navA puM. [saM, nava (9) +- gu. 'OM|' svArthe ta. pra.] navA aMka ke cihna {nDe moDe nevuM (*vuM) (rU.pra ) duniyAnA svArthI navaNuM (naHvaNa) na. [jue 'nAhavuM'+gu. 'aNa' rR.pra.] nAhIne kAI te na aDavAnI sthiti, nareMdra, abeTa, seALuM, aparasa. (2) nAhavAnuM sAdhana (tela vagere), (3) nAhavAnuM sthAna,-bAya-rUma' [prasAdI pANIna-niSa (-dhye) zrI. [saM. nava-nidhi, puM], dhi chuM., ba. navaSNu-jala(-La) (naHvaNa-) na. [saM.] idevane navaDAvyAnuM 1. [saM.] pairANika mAnyatA pramANe mahApadma padmazaMkha nava-nAga puM., kha. va. [saM.] paiArANika mAnyatA pramANe anaMta vAsuki zeSa padmanAbha kaMbala zaMkhamAla dhRtarASTre takSaka ane kAliya e nava kuLanA sarpa, navakula nAga nava-nAga(-ge)liyA puM., nava-nAga(-ge)lI strI,, nava-nAdheriyA huM, e nAmanI eka dezI ramata nava-nADI skrI., kha, va. [saM.] iDA piMgalA suSumNA gAMdhArI gaja-jihavA mA prasAda zani ane zaMkhinI e nAmathI jANItI zarIramAMnI mukhya nava meTI nasa _2010_04 bhaLatuM-saLatuM nava-dIkSita vi. [sa.] tAjI navI dIkSA pAmeluM nava-durgA strI. [saM.] jue 'nava-caMDikA.' nava-dravya na., kha 1. [saM.] pRthvI pANI teja vAyu AkAza kAla dizA AtmA ane mana e nava padArtha. (tarka.) nava-dvAra na., kha.va. [saM.] e kAna-be AMkha-be nasakArAM mehuM-rizrva-gudA e zarIranAM nava dra navadhA~ vi. saM. huM.] navA dharma svIkAranAruM, dharmamAM pahelI vAra AveluM, niye phAiTa' (meA. ha.) navadhA kra. vi. [x.] nava prakAre, nava rIte navadhAbhakti srI. [saM] zravaNa kIrtana smaraNa pAdasevana arcana vaMdana dAsya sabhya Atmanivedana e nava prakAranI sAdhanabhakti Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nava-nirmANa 1259 navarojI makara kara5 mukuMdakuMda nIla ane kharva evA nava bhaMDAra navayugiyuM vi. [+gu, "chayuM' ta. pra.], navayugI vi. saM., ke khajAnA [mAMDaNI, navuM sarjana, 'rikansTrakazana' !.], navayugIna vi. [saM.] navA yugane lagatuM, navA yuganuM nava-nimaNa na. [saM.] navI racanA, navo AviSkAra, navI navayuvaka chuM. siM.] juo "nava-javAna." nava-nIka strI. [juo "nava' + "nIka.] juo nava-dvAra." nava-yuvati(to) strI. [saM.] navajavAna strI, navajobanA navanIta na. [saM.] mAkhaNuM [kRNa (saMjJA) nava-yuvA . saM.] jue "nava-javAna'-"navayuvaka." navanIta-priya 5. siM.] jene mAkhaNa vahAluM che tevA zrI- nava vana na. [saM] jAo "navajobana." (2) vi. navanavanIta-rUpa vi. [saM.] sArarUpa, tAravaNI-rUpa javAna'- "navayuvaka.' nava-nUra na. [phA.] navuM teja navavAvanA vi., strI. [saM.3, -nI strI. [+]. "I' svArthe navanejA , -jAM na., ba. va. [pha. nava-neja] nava naja, strI pratyaya] juo 'navajobanA" "navayuvatI." nava vAvaTA. [0pANI utarAvavAM (rU. pra.) tebA pokarAvavuM. nava-racanA strI. si.] navuM racI kADhavuM e, nava-nirmANa, 0 pANI caDA(-DhA)vavuM (rU. pra) ghaNuM ja du:khI karavuM. punarnirmANa (2) navI goThavaNa, navI vyavasthA, punarghaTanA, 0 thavI (rU. pra.) bhAre muzkelI thavI] rikasTakazana' navapada DuM [sa] eka prakAranI jenI upAsya mUrti. navaratna na ba. va. siM] jao "navamaNi.' (2) navakAra maMtra. (jena.) nava-2sa puM, ba. va. [saM.) zRMgAra hAsya karuNa raudra vIra navapariNIta vi. siM.] navuM tAja paraNeluM bhayAnaka bIbhatsa ane addabhuta e nATayazAstranA ATha 24 nava-pariNItA vi, [saM.] navI paraNelI strI, navavadha, nava- uparAMta zAMta ema nava rasa (kAvya, nATaya.) vivAhitA tivuM vRkSa najarasa-lIlA strI. [4] kAvyanA nave rasa jayAM anubhavAya nava-59lava, -vita vi. [saM.] na kara A hoya che tevI krIDA [(ma. hAM.) nava-paMcaka (-5-caka) 5. [saM.1 e nAmane eka pega (varanI navaraMga' (-2) 5. [saM. nRtya-zALA, 'hAsiga hela" rAzithI kanyAnI ane kayAnI rAzithI varanI rAzi sudhI nava-raMga (ra) vi. vi. navA DhaMganuM, navI zebhAvALuM. gaNatAM nava ke pAMcanI saMkhyA Ave tevo) (ja.) (2) na. e nAmanuM eka pakSo nava-pASANayuga kuM. [saM.] janAM aNaghaDa hathiyArone badale navaraMgI (27 gI). vi (kA.] juo "nava-raMga(1).' paththaranAM navAM sudhArelAM hathiyAra-onara banAvavAM zarU navaraMgIla vi. [+]. "IluM' vArthe ta. pra.] juo "navakaryA evo yuga, navaprastaSNuga raMga(1)"- "navaraMgI.' nava-puSpita vi. siM.] jemAM navAM kula AvyAM hoya tevuM navarAI strI. jio "navaruM + gu. "AI' ta. pra.], -ta' (vRkSa vagere). [mAdA (koI paNa mAdA) (-tya) strI. [ + gu. "ata' ta. pra.) navarAza, kurasada, nava-prasUtA vi, strI [saM. taratamAM prasava karyo hoya tevI avakAza nava-prastarayuga puM. [saM.] e "nava-pASANayuga." navarAta* -tya), na ba.va [sa. nava-rAtri)prA. utta, paraMtu saM. navaprApta vi. [saM.] jamInane kAma Ave tevI karavAmAM navarAtra na., e.va. ja che.], -tara na, ba, va. [saM. navaratra, Ave evuM, "ri kaleIDa' [kriyA, "rikalemezana' a. tadabhava e. 1], navarAtrI na., ba. 1. si., e.va.] nava-prApti strI, [saM.] jamIna kAma Ave te rIte samI karavAnI Asa ane citra mAsane zarUnA nava divase mAtAjIne nava-biMdu vRtta (-bindu) na. [saM.] eka jAtanuM nava biMdu utsava, ratAM. (saMjJA.) vALuM vartuLa. (ga.) [(AkRti). (ga) navarAtri(-trI) strI. . paraMtu zuddha sAmAsika rUpa navarAtra nava-bhuja vi. saM.] nava bhujAvALuM (nava khUNAvALI na., e. va. che] juo "navarAtra.' navama vi. [saM] navanI saMkhyAe pahoMceluM navarAvavuM (naH1- juo "navaDAvavuM'-'nAhavuM"mAM. nava-maNi puM, ba. va. [saM.] hIrA motI mANeka paravALuM navarAza (9) strI. jio "navaruM' + gu. 'Aza' ta. pra.] pAnuM(pannA) pokharAja nIlama gomeda ane lasaNiye e jue "navarAI.' (ga.) jhaverAta [mAnanAruM. nava-rAzika vi. saM.] jene nava samUha che tevuM. (dAkhala) nava-matavAdI vi. [saM., muM.] navA vikaselA mata-siddhAMtamAM navarI sI. juo nevarI." nava-malilakA, nava-malI, nava-mAlatI, nava-mAlikA, navarInuM vi. jio "navaruM'+ gu. 'I' strI pratyaya + "' nava-mAlinI strI. [saM] camelIne choDa (sugaMdhI phale che. vi. ne anuga] navarI strInuM. (eka gALa) Apato. (2) jaI navaruM -ryuM) vi. [saM. nita- > prA. nivarima-] nirAMta navamAMza (navamAza) 5. [saM. navama + aMro] jamakuMDalImAM anubhavatuM, kAmakAja vinAnuM. [0 jhalaka, 0 dhUpa, 0 nANuM, lagnajIvanano navame bhAga. (ja.) 0 bAbara (rU. 4) taddana kAma vinAnuM. -re divase ghaDeluM navamI vi. strI, siM.] hi6 mAsanAM baMne pakhavADiyAMnI (rU. pra.) bahu sAruM banAveluM). 9 mI tithi, nema. (saMjJA) [pahoceluM, navama navareja 5. phi. navAjha ] pArasIone ane samayane navamuM vi. saM. nAma + gu. "' ta. pra.] navanI saMkhyAe besatA varSane divasa. (pArasI.) navayuga 5. [saM.] navo yuga, navo jamAne navarejI vi. [+gu. "I' ta. pra.] navarejane lagatuM 2010_04 Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navala 1260 na(-ni)vA javuM navala vi. siM] navuM. (2) AzcaryakAraka. (2) strI. (guja.) navazekuM vi. siM. nava-% + gu. "u" ta.ka.] thoDuM thoDuM jue "navalakathA-vela' (ba. ka. ThA.) garama hoya tevuM, sahejasAja nuM, kokaravaNuM navalakathA strI. [e. nevelanA sAdara saM. nava svI- navaze na. snAna, nAhavuM e. (pArasI.) kArAyA + saM] itihAsanAM pAtrovALI ke lekeka pAtro- nava-zrAddha na. [saM] avasAnanA divasathI trIje pAMcame sAtame vALI ItihAsamUlaka yA kevaLa kApanika samAjacitra ane agiyArame ema eka divase thatuM zrAddha rajU karanArI vistRta vArtA, upanyAsa, nAvela' (go. mA) navasa na. [de.prA. nAma- majhA] mAnatA, bAdhA, nIma navalakathAkAra, navala-kAra vi. [saM ] navalakathA lakhanAra navasamUha-vAda puM. [saM] navasamAja-10, 'ni-kalekaTivijhama' navalakathAvali,lI strI, siM] jAo "navala-mAlA(-LA)." nava-samRddha vi. [saM] najIkanA samayamAM samRddhi pAmeluM, nava-lakha vi. saM. nava(9) + saM. RkSa > prA. Raa] nava tAjetaramAM AbAda thayeluM [(2) paM. navasero hAra lAkha. (2) (lA ) asaMkhya, gaNanAtIna. (3) amasya, navasa(-se) vi. [ja e "nava' + "sa(-se)2.'] navaseratuM. kiMmatI [(umadA) lakSaNa dharAvanAruM navasa(-se)ruM vi. jio "nava-4-(-se)ra"+ gu. 'uM svArthe navalakhaNuM vi. [saM. nava(9) + kSavijha>prA. vaLajha-1 nava ta.pra.) e 'navarsara(1).' karanAruM navalakhe vi. jio "nava-lakha' + gu. 'u' ta. pra.] jae nava-sajeka vi. ni.) navuM utpanna karanAra, (2) navuM sarjana navalakha(23)." navasarjana na. [saM] ja "nava-vidhAna'-"nava-nirmANa." navalakhe vi., pR. [ja e "navalakhuM.'] nava lAkha ke enAthI navasaluM vi. navuM, tAju, vadhu nANAM kharca karI baMdhAveluM te te sthApatya. (dhUmalInuM nava-saMgama (sama) puM. [4] no meLApa siMcAra ziva-maMdira vagere e nAme jANItAM che.) (saMjJA.). nava-saMjIvana (sa.jIvana) na. [saM.] navI utpatti, navo jIvanavala-tA zrI. [saM] navIna hovApaNuM, navInatA nava-saMdhAna (-sandhAna) na. siM.] ukheDIne navesarathI karavuM navalaniceAra vi, pR. [saM. navastra-niro] navAM vastra paheryA e, jIrNoddhAra, kAyApalaTa, "vara-holiga che tevo puruSa [kathAvalI nava-saMskaraNa (saMskaraNa) na[sa,] nava-saMskAra ApavAnI navala-mAlA(-LA) strI. siM] navalakathAonI zaMkhalA, navala- kriyA, 'ri-eriyanTezana' navala-vAdI vi. [sa, ] juo "navamatavAdI,' nava-saMskRti (sarakRti) sI. [saM] navI saMskRti navalazA puM. (saM. nava8 + ja "zAha.'] (lA.) uDAu, navasAra'puM. [kA. nasAhara 1 dhAtu gALavAmAM kAma lAgato chelabaTAu, [0 chanetara, hIrajI (rU.pra.) zeThAI ne DALa eka tIkSaNa vAsavALA kSAra ghAlanAra]. nava-sera,ruM ja "navasara(1)'-'nava-seruM.' navalikA strI, rsi, pila siM nava-navela' zabdanI paDaje nava-se (eN) vi. [sa, narca + rAtana na., ba.va> prA. degmAra saM. 2T ta.ka. lagADI Ubho karelo zabda aMtidhaka ke >apra. samAja . "sai.], se vi. [saM. rAtaMga kAC/panika TUMkI vArtA, "oNrTa sTorI' (ba.ka.Tha.) prA, rA >apa sa3 na., e.va.] nava seMkaDA jeTaluM navalikA-kAra vi. [sa) kaMkI vArtA lakhanAra na-vastra vi. [se, na + vatra + gu. 'uM' ta.pra.] vastravihoNuM, navalI strI, e nAmanI eka vila nAmuM-paguM [januM rU5] nava hAthanA mApanuM navavuM vi. [sa. 71 + gu, "uta pra.] navala(1-2)." nava-handu-thuM) vi. [ie "nava' + Turata*.>prA. rAma-, navaleja 5. jae navuM' -paM. 35 + "jI.' ja navalathA." navAI sI. [ja "navuM' + 5. "AI' te.pra.] navuM havAnavalahiyALa vi. jaze 'nava'i + gu. ALa' ta.pra.), paNuM, navInatA. (ra) taratanI pedA thayelI cIja. (3) navalohiyuM vi. [ja e "nava + "leDI'+]. "yuM'ta pra.] Azvarya, vismaya. [ karavI (rU.pra.) kAMIka navuM ja karI jenA zarIramAM navuM UkaLatuM lohI che tevuM utsAhI. (2) nAkhavuM. 0 thaI (3 pra.) kAMIka navuM ja banavuM ke je aparva (lA.) uchAMchaLuM heya. 0 hevI (.pra) anubhavanuM hovuM. 0lAgavI (3.pra.) nava-vadhU zrI. [saM] navI paraNelI strI Azcarya thayuM. navI navAInuM (rU. pra.) jANe ke navuM ja navavidhAna na(saM.) e "nava-nirmANa." (2) no ulekha UpajyuM hoya ema. (kaTAkSamAM.)] nava-vivAhita vi [saM] navuM paraNeluM [nava pariNItA navAgata vi. [saM. nava + IT-1] navuM AveluM. (2) navI navavivAhitA 1., sI. [saM] navI paraNelI strI, nava-vadha, bharatI karavAmAM AvI hoya tevuM (senika) nava vaidha na. saM] tAja ja vidhavA thavApaNuM navAgaMtuka (navAgatuka) vi. [saM. nava + mAM-tu] jue nava-zasya na. [se.] navuM UgeluM ghAsa, na lIlA navAgata(1).' nava.zAha muM. [kA.) vararAjA navAjaNa strI. [jao "navAjavuM+ gu. "a" ku.pra.], -zuka nava-zikSaNa na. [4] acIna yugane anurUpa keLavaNI strI, [+ gu. "ka" ka. pra.] navA ja 6 e. (2) vakhANavuM e nava-zikSita vi. siM] tAja keLavAyeluM, 'ni-liTareITa. nA-nivAjavuM sa. ki. [phA, "navoja ' tasama] maherabAnI (2) hAlanI paddhatie keLavAyeluM karavI. (2) vadhAvavuM, mAna ApavuM. (3) bheTa sogAda ApI nava-zikhAu vi. ji e nava" + "zikhAu.'] tAjetaramAM nyAla karavuM. na(ni)nAjAvuM karmaNi, kri. na(-ni)-vAjAvavuM bhaNavA beThuM hoya tevuM, taddana zikhAu che., sa. ki. 2010_04 Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na(-ni)vAvavuM na(-ni)vAjAvavuM, na(-ni)vAjAvuM jae (-ni)vAjanuM'mAM, navAji(-je)za strI. [phA. 'navAjiza'] navAjavuM e, navAjaNI navA-jUnuM vi. [jue 'navuM' + 'jUnuM.'] AgaLa-pAchaLanuM. (2) (lA.) navuM asAdhAraNa navA-jUnI vi., strI [jue 'navAjanuM' + gu. 'I ' strIpratyaya.] navI ke jUnI vAtacIta ke prasaMga. (ra) (lA.) tAna tAjI khabara. (3) navI asAdhAraNa khabara . (4) bhAre pheraphAra, Uthala-pAthala 1261 navAjeza jue 'navAjiza,' [uccheda thaI gayA hoya tevuM na-thADhavuM| vi. [saM. na-vArya + gu. '' ta. pra.] brAhmaNanA * navA(-ra)vuM+ (naHvADa(-ra)nuM) jue 'nAhavuM'mAM, navANu na. [saM. nipAna> prA. nAivALa] jalAzaya (vAva kUvA taLAva nadI saravara vagere mIThA pANInuM) na-vANiyuM vi. [saM. navALI + gu. ' ta. pra.] kheThyA vinA sahana karanAruM. (2) vAtamAM na jANanAruM. (3) vAMka vinAnuM, bina-gunegAra navAba-jAdI srI. [ + zaa.] navAbanI putrI navAba-naMda puM. [+zaa. huM ]navAbane! putra. (ra) putra, (ra) (lA.) bahu zekhIna mANasa navAba-zAhI srI. [ + k|. 'zAha' + gu. 'ta. pra.] navAkhanI sattA. (2) (lA.) ApakhudI navAbI srI. [ara. navAbI] navAbane darajjo navAbIre vi. jie'navAba' + gu. 'I' ta. pra.] navAbane lagatuM, navAbanuM navAra. puM., kha. va. [saM. nauvAra] kheDhayA vinAnI jamInamAM vALyA vinA thatuM eka khaDadhAnya navAra3 sI. [phA. nivAr ], pATI srI. [+ ja 'pATI.'] palaMgamAM bharAtI sUtaranI pATI navAravuM (naHvAranuM) jae navADanuMra'-nAhavuM'mAM. navArasa vi. [ara. lAvAris], -siyuM, vi. [ + gu. 'yuM' ta. pra.], "su, suM vi. [ + gu. '* - '*' ta.pra.] bina-vArasa, vArasa vinAnuM, nirdeziyuM navArI strI. jue 'tavarI.' [kALiyA navAlI zrI. [jue 'navAlA' + gu. 'I ' srIpratyaya.] nAnA navAlA huM. [ara. navAlad] kALiyA, grAsa na-vAvaruM vi. [saM. 7+ jaek 'vAvarakuM'+ gu. '*' rR. pra.] (lA.) rAtanuM bheAjana nathI karyuM tevuM, vALu karyAM vinAnuM navAvuM (na:vAvuM) jue 'nAhavuM'mAM. na(-ne) (-jyA)zI jue 'navAsI.' na(-ne)trA(-jyA)zI-muM jue. 'navAsI-muM.' navAsakti vi. [saM, nava + aA-savita] navA padArthoM taraphathI laganI na(-ne)vA(-yA)sI (-zI)vi.[saM. yAzIti> prA. navAsI] _2010_04 navAMga^ (navA) vi. [saM. nava + aTM] navAM aMgovALuM navAMgara (navA) vi. [saM. nava + aTM] nava aMgeAvALuM. (2) na., ba. va. saMThe pIpara marI haraDAM baheDAM AMkhaLAM gajapIpara citraka ane vAvaDIMga e nava auSadheApayeAgI navA(-vA)Nu,-hyuM vi. [saM. nayanavRti sI. > prA, navaLavai ] nyAnA samUha [khIlelAM aMge vALI ramaNI nevu upara navanI saMkhyAnuM saMkhyAe pahoMceluMnavAMgI navA(-vA)hyuM-(-hyuM)nuM vi. [+ gu. 'muM' ta, pra.] navANunI navAnta na. [saM. nava + ana] navuM pAkeluM anAja navAba puM, [ara. naLAkh ] sUkSmA, 'garvanara.' (2) nAnA rAjyanA muslima rAjavI (navAGagI) vi., strI. [saM.] navIna aMgeAvALI-- navAMgI (navAgI) . [saM.] jaina dharmanAM mULa strAmAMnA nava sUtragrayAnA samUha, (jena.) [saMpUrNa aMgeAvALuM navAMzuM (navApha guM) vi. [jue 'navAMgarai' + gu. 'u'' ta. pra.] na-vAdha vi. [saM. 1 + jue vAMdhe!' + gu. '' ta. pra.] vAMdhA vinAnuM. (2) (lA.) kevaLa, tana, bilakula. (3) spaSTa, khulluM navAMkhara (navAmbara)na. [saM nava + azrvara] navuM vastra, navuM kapaDuM navAMbu (navAmbu) na. [saM. nava + antu] navuM pANI, pAlara pANI navI vi., zrI. [jue 'navuM'+gu 'I' pratyaya.] eka upara athavA pUrvanI patnI gujarI jatAM paraNI ke gharadhI lAvelI patnI navIza(-sa) eMzI ane nava, 89 navAsI3 zrI. [jue 'navAse| + gu. 'I ' zrIpratyaya.] dIkarInI dIkarI, dauhitrI na(-ne)vA(-yA)sI(-zI) nuM vi. [jue 'na(ne)vA(-cA)sI 1 +gu. 'muM.' ta. pra.] 89 nI saMkhyAe pahoMceluM navAse huM, [kA. navAsaha dIkarInA dIkarA, dohitra navasra vi. [saM. nava + akSa) nava khUNAovALuM navAha vi. [saM.] nava divasanuM, nava divasamAM pUruM thatuM (rAmAcaNa'nuM pArAyaNa 'navAha' hoya che.) navAM na., kha. va. [jue 'navuMOM'] '9'nA ghaDiyA ke pADI navAMkura (navAGakura) puM. [saM. nava + akrUra] nave phaNagA, navA kAMTA navI-raNu na. [saM.] jUnAne navuM karavAnI kriyA. (2) sama rAmaNI, jIrdvAra. (3) (lA.) utsAha ane aMganI calanazaktine navuM rUpa ApavAnA kAryarUpane AnaMda, 'rikriyezana' (ba. ka. ThA ), 'rinyuala' navI-jUnI vi., strI. [jue navuM + 'jUnuM'+gu. 'I ' strIpratyaya, beune.] (lA.) jANavA jevA samAcAra. (2) navI Uthala-pAthala navIna vi. [saM.] navuM, apUrva. (2) vicitra navIna-tama vi. [saM.] taddana navuM, abhinava, nava-tama navInatara vi. [saM.] be navAMnI tulanAmAM vadhAre navuM, nava-tara navIna-tA zrI. [saM.] navApaNuM. (2) (lA.) vicitratA navInatA-pUjaka vi. [saM.] je kAMI navuM thatuM AvatuM hoya--navA pheraphAra thatA hoya tenA tarapha Adara dharAvanAra navInI-karaNu na. [saM.] navuM na heAya tene navuM svarUpa ApavuM e, 'nevezana,''rinyuala' navIneApAdaka-tA strI. [saM. navIna + upArja-tA] maulika hovApaNuM, 'erijinAliTI' (che. khA.) -navIza(-sa) vi. [phA. 'nivi-' anuga ke pratya] lakhanAra (e haMmezAM samAsane aMte lakhanAra'nA arthamAM; jemake Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navasaMdA 1262 nazIluM akhabAra-navIsa" "khuza-navIsa" "phaDanavIsa' vagere) nane lagatuM. (2) (lA) narvemAM paheravAnuM vastra). (baMne navIsaMdo (navaso ) pR. [phA. niviza-da0 lahi naveNiyuM' paNa) navuM vi. siM. navaM > prA. navaga-navIna, tAjuM. (2) naDhiye (naoNTa) vi., pR. [o "naDhiyuM.'] nareMdramAM vicitra. (3) mahAvarA vinAnuM. (4) reja jovAmAM na rahete ke pirasaNiye, maNizo AvatuM hoya tevuM (januM paNa). [vI AMkhe jevuM (rU. pra.) navaMdu (navendu) . [saM. nava + ] nA bIjane caMdramA, vartamAna samajhathI jevuM. -vI geDI nA da(01) (rU. pra.) sudi bIjane caMdra, navo cAMda [(saMjJA.) badhuM navesarathI. 2 januM (rU. pra.) uthala-pAthala, 0 thavuM (rU.pra.) navebara (navembara) . [aM.] aMgrejI varSa 11 me mahine. bhAMgI paDavuM. 0 nakora, 0 neka (rU. pra.) dhoyuM nathI hotuM navaiyA strI. [ja e "navuM' dvArA.] navAI tevuM. 0ruM (rU. pra.) ajANya, aparicita. 0 lohI na jAo "navo.' [eDavuM e (u.pra.) ucca prakArane juse, javAnInuM tAjuM UchaLatuM na na. jio "navuM' dvArA.] paDatara khetara navesarathI vartana. 0savuM (rU. pra.) taratanuM tAjuM. (2) aparicita, navoDhA vi, sUDhI. [saM. nava + DhA] navI paraNe lAvelI strI, ajaNyuM.- avatAre (rU. pra.) AphatamAMthI bacelAM hoya nava-pariNutA, nava-vadhu ema. - keriye dIvA (rU.pra.) navA gAmamAM ke navA lIdhelA nAsthita vi. [saM. nava + 3thata]navuM UbhuM thayeluM, "risarjanTa makAnamAM rahevA javuM che. je nAme (rU. pra.) navesarathI navodaka na. [saM. nava + 34] varasAdanuM navuM pANI. (2) (januM jatuM karI). - janma (rU. pra.) maMdavADamAMthI sAna khedIne kADheluM tAjuM pANI thavuM e. - jIva (rU.pra) ucca prakArano tAjo jase. nAdita vi. [saM. nava + rUDhi] navuM UgeluM. (2) (lA.) - divasa (rU. pra.) caDatI, aspRdaya. - nizALiye navuM vikaseluM-navuM lakhatuM thayeluM-navI racanA karavAno AraMbha (rU. pra.) samajha pAkI nathI tevuM]. karyo che tevuM navuM na. [saM. navA->prA. navema-] "huM' ne samUha. (2) navya vi. siM] navuM, navIna, nutana huM" ne ghaDiye ke pADe nayatA strI. [.] navInapaNuM naveNu (navezya) strI. jio "nAhavuM" dvArA.] juo "naveM" na(-)vyAzI, sI juo "navAsI." naveNiyuM (naH veNiyuM) vi, nA [ja " naNa' + gu, iyuM' (ne)LyAzI(-sI-muM ja "navAsI-muM." ta. pra.] "navediyuM." ['naveDhiye." navANuM,-hyuM e navANuM.' naNi (na:veNiye, vi, pR. [ja e "NiyuM.' e navANu-hyuM-muM jue "navANu-muM.' navetara kri. vi. jio "na' dvArA.] hamaNAMthI na . [saM. nava-> prA. navama-.] "'ne AMka ke nadhiyuM vi. jio banavuM' kAra.] bIjI jJAtinuM saMkhyAne khyAla ApatuM gaMjIphAnuM pAnuM navenavuM vi. jio "navuM,'-dvibhava.] taddana navuM, sAva taratanuM naza-kevaLuM vi.saM. nizcita-vajha->prA. nijhama-chevA -] navembara jAo "navebara." [atyAranuM nakkI cAkhuM, khe-cekhuM, bheLa vinAnuM naheru vi. saM. tane tAva->prA. nava-vAba] vadhu navuM, tadana na-zaramuM vi. [sa. 1 + ja e "zarama' + gu. "u' ta. pra.] navelI vi. sIjio "naveluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] zarama vinAnuM, bezarama, nirlajaja (lA.) navI para AvelI sUkI, navoDhA, nava-vadhu nazAkAraka vi. jio "naze' + saM.1iAra] nAza karanAruM, kephI naveluM vi. jio "navuM" + gu. "evuM' svArthe ta...] navuM, nazaM-sA)-khAnuM na. jio "naze'+ khAnuM.'] (lA) ThAThaDI tAja, taratanuM [nahiyuM (nanAmI) rAkhavAnuM sthAna. (pArasI.) navelo . jio "naveluM.'] (lA.) nakhanA mULane bhAga, nazA-khera vi. jio "nazo' + phA. pratyaya] na karanAruM navesara, 0thI ki. vi. jio "navuM' dvArA + gu. thI pAM. (bhAga gAMje dArU vagere cIjonA vyasanavALuM) vi. ne anuga] pharIthI zarU karIne, nave maMDANe [bhAga nazAberI strI. [+gu. 'I' ta...] nazara paNuM, vyasana naha(-hai) strI. daMTI. (2) paDAnI nA, nArakho. (3) vacalo nazA(-zepaNuM na., ba.va. [ juo "nazo' + pANI."] naLiyuM jio "naveLuM' + gu. thayuM ta.ka.] juo "naveLuM.' bhAga dArU vagere pINuM. naLI strI. jio "naveLuM' + gu. "I' pratyaya.] keI nazAbaMdhI (-ba-dhI) strI. jio "naze'+ "baMdhI.'] kaI paNa be makAnanI pachIta ke paDakhAMnI vaccenI sAMkaDI khulI paNa prakArane na karavAnI sarakArI manAI, mAdaka vastu gALI, chItarI, paMcALI, evI paNa javAnI bIka tiphAvata) enA pracAranI sakhata baMdhI, "prohibizana" ("nazA-khora." naveluM vi. juo "vaLI.' (A jarA pahoLuM hoya eTalo ja nazA-ze bAja vi. [juo "nazo' + phA. pratyaya.] juo naveDha (naHveDhaya) strI, jio "nAhavuM' dvArA.] nA dhoyA nazA(-ze)bAjI strI, [+gu. 'I' ta.ka.] o "nazAkhorI.' vinA jemAM kAMI na karAya tevI sthiti, aparasa, naNa. naziyuM ja e 'nasiyuM.' hioya tevuM (2) nAhIne kAI ne sparza na karAya tevI rIte pA sevA nazI vi. [ja "nazo' + gu. 'I' te pra.] jeNe nazo karyo vageremAM rahevAnI sthiti, pAkI aparasa. (3) lA.) jyAM nazIna vi. [3] "beTheluM (jemake "gAdI-nazIna' 'takhtapAkI naveDha vinA na javAya tevuM sthAna ( raDuM vagere) nazIna' vagere) narvediyuM (naHveTiyuM) vi. o "neTa' + gu. "chayuM ta...] nazIluM vi. jio "naze+gu. IluM ta... juo "nazI.' 2010_04 Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naze-bAja 127 nasADavuM naze-bAja ja "nazA-bAja." naSTArtava chuM. [, naSTa + mArtava) Rtu-strAva baMdha thavAne e naze-bAjI jeo "nazAbAjI." nAmane rega [tenuM naze.-se)za-sAcala puM. maka6 UMcakanAra kAMdhi. (pArasI.) nArtha vi. [sa, nag + martha] jenI saMpatti nAza pAmI hoya na(-ni) puM. [pha.] nazA, nazaaha] kephI padArtha levAthI nakhAvaziSTa vi. [saM. nag + nava-rASTa] nAza pAmeluM e caDate kepha. (2) (lA.) dhana sattA vidyA vagerene garva nAza pAmelI sthitimAM bacI rahyuM hoya tevuM, bhaMgArarUpa, [Utara (rU.pra.) maTha cAho javo. 0 kare (rU.pra.) kephI khaMDiyera-rUpa padArtha levo. (2) mastImAM AvavuM. 0 caha(8) (rU.pra) naSTAvazeSa , siM na + kamava-ro] bhaMgAra, kATamALa mastImAM AvavuM). nasa strI. [saM. nara majA>prA. naHI] rasavAhinI. raMga, nata(-sta)ra na. [phA. niratara ] zArIrika gaDa-gumaDa upara nADI, dhamanI. (2) pAMdaDAM phaLa vagerene pAtaLo reso. vaparAtuM nAnuM tIkSNa hathiyAra. (2) evA hathiyArathI karelI [ DhIlI paDavI (rU. pra.) zizna Idriya zithila thavI. nAnI vADha-kApa. [0 mUkavuM (rU. pra.) gaDagumaDa vagere para 0 5kaDavI (rU. pra.) mULa kAraNa zodhI kADhavuM, bheda pakaDA. kApa mUkI rasI vagere kADhI levuM] 0 bhaThakavI (rU. pra.)nasa taTI javI. 0maDhAvI, 0 majhAvI nazvara vi. [saM] nAzavaMta, bhaMgura, vinAzI (rU.pra.) nasamAM gAMTha paDavI. (2) stanamAM pAka thavo, thAna nazvaratA strI, [saM] narapaNuM, kSaNabhaMgura-tA pAkavAM. senasa (rU. pra.) samagra zarIramAM. (2) taddana ja 6] naSTa vi. [saM] guma thaI gayeluM. (2) nAza pAmeluM. (3) nasakerI strIjie nasakoruM' + gu. 'I' strI pratyaya.] (lA.) pAyamAla thaI gayeluM nasakerAmAMnI kumaLI cAmaDI. [2 phaTavI (rU. pra.) nAkamAMthI naSTa vi. saM. vaida nuM gu. lAghava ja e "cha.' lohI nIkaLavuM. 0ca na phaTavI (rU. pra) kAMI ja IjA na thavI]. naSTa-caryA strI. [sa nee- ] juo meda-caryA.' nasake vi. [saM. nAsA dvArA.3(lA.)nasakorAM UMcAM karanAruM, naSTa-citta vi. [saM] jenA cittanuM ThekANuM nathI tevuM, gAMDiyuM ke karanAruM naNa-cetana vei. (saM.) mUcha pAmeluM, behoza, bezuddha. (2) nasakeruM na. [sa. nAsA dvArA gu. nAkamAMnAM be chidromAMnuM maraNa pAmeluM [pAmyuM che tevuM, jhAMkhuM paDI gayeluM te te chidra, phaNasuM, kAraNuM, [-rAmAM UMTa cAlyAM javAM (rU.pra.) naSTa-teja vi. [saM. naTa-na, ba.vI. ] jenuM teja nAza abhimAnamAM phulAI javuM. -rAM gheravAM, -rAM bAlavAM naSTa-daSTi vi. [saM.] jenI AMkhanI javAnI zakti nAza pAmI (rU. pra.) gADha nidrAmAM hovuM. -rAM kulAvavAM, -rAM phalavA che tevuM. (2) (lA.) jenI samajha-zakti nAza pAmI hoya tevuM. (rU. pra.) garva karo ] naNa-puya vi. [4] jenuM puNya khatama thaI hoya tevuM nasaTa vi. bezarama, nirlajaja naNa-prabha vi. [+ saM. nacha na gamA, ba.vI.] juo "naSTa-teja. nasa-taraMga (-tara ) na, zaraNAInA ghATanuM eka chidravAha naSTa-prAya vi. [saM. moTe bhAge nAza pAmI cukeluM, lagabhaga nasa-phAi puM. [jao "nasa' phADavuM.] (lA.) hAthInA pagane nAza pAmeluM hoya tevuM. (2) maraNatola mAra khAdheluM sejane roga naSTa-bIja vi. [saM] jenAM biyAM ke bI nAza pAmela hoya che tevuM nasabaMdhI (bI) zrI. jio "sa" + baMdhI."] puruSanI naka buddhi vi. siM.] jenI buddhi marI gaI hoya tevuM, mUrkha, indriyanA maLamAM AvelI vIryavAhinIne nizkiya banAvabevakUpha [gayeluM. (2) (lA.) herAna, duHkhI vAnI kriyA, puruSa-vaMcIkaraNa, "vejhekaTomI' naSTa-braNa vi. [4] sarva rIte rakhaDI paDeluM, tArAja thaI nasala sI. [ara. nasla] vaMza, kuLa, gea. (2) (lA) naNa-mArgaNa na. [saM] nAza pAmI gayelAnI zedha karavI e mULiyuM, jaDa. [ kADhavI (rU. pra.) maLamAMthI ukheDI kADhI. naSTa-rAya vi. [4] jenuM rAjya nAza pAmyuM hoya ke bIjathI nasavANa (-ca) vi. saM. na + ja "sa(-suvANa,"] harAI gayuM hoya tevuM [pAmeluM ja "nasuvANa." [svAda vinAnuM, besvAda naSTa-vat kri. vi. [saM.] nAza pAmyA jevuM, lagabhaga nAza na-savAduM vi. saM. 1+ ja e "savAda'+gu. uM' te. pra.] naSTa-vIrya vi. [sa.] juo naSTa-zukra." (2) jenuM baLa nAza nasavuM a. ki. jio "nasa,'-nA-dhA.1 pAmyuM hoya tevuM. (3) jenuM puruSAtana khatama thaI cUkyuM lIdhe dhuMsarIne ghasArAthI baLadanI) kAMdhanuM sUjavuM. nasA' hoya tevuM, bAyeluM karmaNi, ji. navasAvavuM che., sa, kri. naSTaya vi. [saM.] nAza karAvA jevuM nasaMka (nasa!) na. [saM. "nAtA dvArA] nasIkavuM e, nAka naSTa-zuka vi. siM.] jenI prajanana-zakti nAza pAmI hoya tevuM sApha karavAnI kriyA naSTa-saMskRti (-saMskRti) vi. [saM.] jenI smaraNazakita na-saMtAna (-satAna) vi. [saM.] saMtAna vinAnuM, vAMjhiyuM cAlI gaI hoya tevuM [vasthA na-saMdu (nasanha) vi. kaTakA karyA vagaranuM, AkhuM nA vi., sI. [saM.1 (lA.) vyabhicAriNI, kulaTA. (2). na-sAkSarI vi. [saM., S.] sAkSara vinAnuM, vidvAna vagaranuM nakhAna vi. [sa. na + marina ba, bI.] jenA jaTharane nasa-khAnuM ja "nazA-khAnuM." agni=pAcanazakti naSTa thaI gayela hoya tevuM nasa-jALa vi. jio "nasa' + "jALa."] nasone saha, naSTAtmA vi. [saM naSTa + kAramAM babI.] jene AmAM bhAna nasene jaththA, zirAe vinAne banyo hoya tevuM. (ra) (lA.) duhAtmA nasAhavuM e "nAsavuMmAM. 2010_04 Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nasANuM ,2, nasANuM na. [jue 'nasAvuM + gu. 'aNuM' rR. pra.] bhAgI chUTavuM e, nAsI javuM e, nAsaraDuM, nAsaNuM nasAyuM vi. saM. na-svArTjha-> prA. nahrAhma-] svAda vinAnuM na-sAra vi[saM.] sAra vinAnuM, sattva vinAnuM, tuccha kArTinuM na-sArA puM., kha. [ara.] khristI dharmanA anuyAyIe (pegaMbarAnI paraMparAe UtarI AvelA dharmanA anuyAyIe) nasAvuM. jue 'savuM'mAM. namAvuMra jue. 'nAsavuM'mAM. .. nisa(-sIM,-se)kAvavuM,nanama(-sIM,-se)kANuM jue'nasIkavuM'mAM. nasiyata strI, [ara. nasIhat] zikhAmaNa. (2) sana nasiyuM vi. [4e 'nasa' + gu. 'thayuM' ta. pra.] (lA.) haThIluM, jiddI, aDiyala. (3) uddhRta, (4) abhimAnI na-sIdha vi. [saM. nivijra > prA. nisiddhi] niSiddha. (ra) na. niSiddha bhAkhata nasI("sI, se)kavuM a.kra. [saM nAsA dvArA] nAkamAMthI lIMTa ke saLekhamanuM pANI chIMkIne kADhavuM, nisa(-sIM,-se)kAvuM bhAve., kri. nasi(-sI,-se)kAvavuM pre., sa. kri nasIba na. [ara.] bhAgya, kismata, karama, daiva, takadIra. [. ajamAvavuM (rU.pra.) lAbha thAya evA prayatna karavA. (2) dhaMdhA-rAjagAranI amAyarA karavI. * UMghavuM, khUlavuM, nagavuM, . nagI UThavuM, (rU. pra.) bhAgye thavuM, caDhatI thavI. 7 jovAvavuM, . dekhADavuM, dekhaDAvavuM, (6. pra.) jozI pAse kuMDaLonA phalAdeza mALave. (2) hastarekhAzAstrI pAse hAthanA paeNnanI rekhAnA phalAdeza mAgavA. . karavuM (rU. pra.) caDatI thavI. thavuM (rU. pra.) bhAgyeya ve.. nA bhega (rU. pra.) kamabakhtI. hatuM AMgaLiyAta, tuM AgaLuM, tuM UMdhuM, nu phUTeluM, tuM maLiyuM, . nuM lIluM (rU.pra.) kamanasIba, abhAgI. nuM pAMdaDa pharavuM (3.pra.) bhAgyeAda thave. nA khela (rU. pra.) bhAgyanI alavattA hAya te pramANe thavuM e] [kismata-dA nasIba-dAra vi. [+ phrA, pratyaya] nasIbavALuM, bhAgyazALI, nasIbadArI strI. [ + gu. I ' ta. pra.] bhAgyamattA, kismatakArI nasIbavAdI vi. [+sa. vADhI puM.] nasIbamAM haze ema thaze' evuM mAnanAruM, karmavAdI, jaivavAdI, phaeNTAlisTa' (ba.ka.ThA.) nasIba-vAna vi. [+ saM, vAn puM., ta.pra.] jue 'nasIba-hAra.' nasIbI srI. [ + gu. 'I' ta. pra.] jae 'nasIbadArI.' nasIluM vi. [jue'nasa' + gu. 'IluM' ta. pra.] jae 'siyuM.' nasIhata strI. [ara.] jaA 'nasiyata.' nIMkA(gA)vuM jae 'nasIkavuM.' nasI~kA(-gA)vavuM, bhAve. kri, narsIMkA(-gA)nuM pre., sAkri. nIkA(-)vavuM, nasI~kA(-gA)vuM jue 'nasIkavuM'mAM. na-suvANa (-Nya) zrI. [saM. 6 + ja 'suvANa.'] a-suvANa, asvasthatA, tabiyatamAM garabaDa nasUga na. [saM. 1 + jue 'saga.'] sUgane abhAva. (2) vi. gaMdavADA ke gaMdI vastuomAM jene aNagamA na thAya tevuM nasekavuM jue 'nasIkavuM.' nasekANuM bhAve., kri. nasekAvavuM pre., sa.kri. _2010_04 1264 navAje nasekAvavuM, nasekANuM jae 'sekavuM'mAM, nasehuM na. [jae 'nasa' dvArA,] nasa, raga, (2) AMtaraDuM. (3) dhiseADAM kArelAM vagerenI chAla uparanI dhAra nasesale, nasesAla puM. jue 'nazezAla,' nase pu. gaMdakI. (ra) badaleA. (3) apavitra-tA nasetara (-raSa) srI. eka AtanA velAnuM mULa nasesaDuM vi. a-vyakta, chupuM, pracchanna nakkha zrI. [ara.] arabI lipi ane enA eka mareDa nastara jae 'naphtara,' nastAlika huM. [ara.] arabI lipi ane ene eka mareDa tasya vi. [saM.] nAka saMbaMdhI. (2) nAsikatha, anu- nAsika, (vyA.) (3) na. baLadanI nAtha, (4) nAka vArTa kUNI ke varALa levAnI eka vaidyakIya prakriyA. (5) (lA.) chIMkaNI tapakhIra, bajara ['emeniyama kAniTa' nasya-kSAra puM. [sa.] dhrANeMdriyane uzkeranArA eka kSAra, nasyA strI. [saM.] nasakAruM nannAnI vi. [ara.] khristI. (2) puM. khristI dharma nasmAniyata strI. [ara. naaniccat] khristI srI. (2) khristI dharma nahaSNuka kri, vi. [care.] taddana, sAva, bilakula, sadaMtara nahapAna puM. [saMskRtIkaraNa 'navAna'] I. sa. nI AraMbhanI sannIne! gujarAtamAM thayelA e nAmanA eka kSaherAta zaka-kSatrapa rAjavI. (saMjJA.) naharavAlA na. [saM. maLahiNapaTa > pravitti mATe araba musApharae pratyeAjeluM nAma.] aNahilapura pATaNa (gujarAtanI jUnI rAjadhAnI pATaNa'), pATaNa. (sajJA.) naharAvavuM, naherAvuM jue 'nAharavuM'mAM. nahANI (nANI) strI. [jue nAhavuM' + gu. 'aNI' rR. pra] nAhavAnuM sthAna, 'bAtharUma' ['nAhaNuM.' nahANuM (nANuM) na. [saM. snAna->prA. ALaka-] jue nahAta (nAta) kri, 5. jae 'nAhanuM'mAM. nahAtI-dheAtI (nAtI) strI. [jue 'nAhavuM' + gu, 'tuM' varte. kR. ~ 'I 'pratyaya + 'dhevuM' + gu. '' varte. huM + I ' skrIpratyaya.] (lA.) RtusrAva thavA lAgyA hoya tevI strI, uMmara lAyaka zrI. nahAtuM (nA:tuM) varta, kR. jue nAhavuM'mAM nahAya (nAya) varte. kA. ane vidhyartha., khI. pu, e. 1, ane trI, pu. jae 'nAhavuM'mAM. nahAra+ (nAra) na. [saM. anAhArI puM. nuM lAdhava] anAhAra sthiti. [. teADavuM (ph. pra ) pANI pIvuM. (2) savAre nAstA karave ke jamavuM. . rahevuM (revuM) (rU. pra.) upavAsa karavA nahArara (nA:ra) na. varu nahAra (nA:2) na. [ara.] divasa nahAra-khAkaDI (nA:ra-) strI. [jue, bahArara' + 'ekaDI.'] (lA.) e nAmanI eka ramata nahArI (nA:rI) strI. [+ kAra 'I' pratyaya] savAranA nAstA nahA (nA:) AjJA., bI. pu., e. va. jae 'nAhavuM'mAM. nahAje (nA je) bha. AjJA., bI. pru., e. va jue nAhavuM'mAM, Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nahAje 1245 naLAkAra nahAje (nA jo) bha. AjJA., bI. pa, ba. va. ane trI. pu. gu. "tuM" varta. kune kriyArUpe pakSa bhU.kA.ne prayoga.] ja "nAhavuM'mAM. abhAva hatA, hatuM nahi nahAvuM (nA:ruM) vi. kharAba, caMdra naheya (na.ya) vidhyartha., bI, 5, e. 1. ane trI. pu. nahAvaNa (nA:vaNa) e "nAvaNa.' [saM. 1 + ja ' + gu. "e" - ' varta. kA. ne nahAvuM nAnuM) jeo "nAhavuM.' ["nAhavuM'mAM. pratyaya] abhAva hoya nahAra (nAze bhavi, bI. 5, e. 1. ane trI. pu. juo nahera (naM 2) puM. [sa. nava-> prA. nAma-] hisra nahAro (nA ze) bhavi., bI. pu., ba. 1. jue "nAha"mAM. pazuo ane pakSIonA (aNIdAra tIkSNa) nakha. [0 bharavA, nahAsa-bhAga(nA sva-bhAgya) strI. jio "nAsavuM'+ 'bhAgavuM."] 0 mAravA (rU. pra.) nahoranA ujharaDA karavA. 0 bharAvavA jae "nAsa-bhAga' (ba.ka.ThA.). (2. pra.) aMdara ghUsI pajavavuM. (2) pALanArAnI sAme mAthuM nahi (ne) kri. vi. siM. 1+ f] na, nA, nahIM,mAM. (ena. upayoga vize jae A parve "na'mAM. nahora ( rA) , ba. va. -rAM na., a.va. saM. navaranahitara (na:tara) ubha. [saM nahi + taha, arvA. tadabhava], > prA. nAma ](lA.) AjIjI, kAlAvAlA. (jae "nakharAM.') nahita tatA ubha, [sa. na-fha + ja 'te.1] naheriyuM (neriyuM) . ( e "nahara' + 5, "yuMta. pra.] ema na hoya te, nakara nahorane ujharaDe. (2) (lA.) khetaramAMthI magaphaLI khetarIne nahiyAM (na.ya) na, ba. va. [saM. navasaf-> prA. diyama-] kADhavAnuM nahoranA ghATanuM sAdhana paganAM aAMgaLAMmAM paheravAnA vIMchuvA. (2) lA.) lekhaMDanA naLa' . [, na] jAo "nala." (saMjJA.) (2) pANI mATe dAMtAnA kANAmAM besatAM vAMsanAM bhUMgaLAM gaLAkAra pile lAMbe ghATa, "pAI." (3) peTamAM DuMTInI nahiyuM na. jio "nahiyAM,' A e. 1.] nakhanuM mULa, be bAjunA lagatA UbhA beu DAMDAomAMne te te. (4) (lA.) taiyuM. (2) (lA.) phUTatuM AvatuM nakhanA AkAranuM phaLa, nayuM. pAipane cheDe bharAvelI cakalI. (5) na. amadAvAda jillAnA (3) dUdhI, naI (zAka) bhAlanA pradezane mathALe AveluM e nAmanu sarovara. (saMjJA.) nahivata (naivat ) vi., kri. vi. [saM.] nahi jevuM, najIvuM, (1) puM. naLa sarovaranI be bAja Avela naLakAMThAne pradeza. jarA-tarA, saheja-sAja, nahi sarakhuM (saMjJA.) [0 AvavA (rU. pra.) naLamAM pANI AvavAnuM zarU nahiste (nai:sto). vi. [, nahi+juo "jI' + "te, thavuM. 0 calAva (rU. pra.) corI pakaDavA mATenI eka khAsa saMdhithI.] nA nahi ja jAduI prakAranI rIta ajamAvavI. 0 chUTI javA (rU. pra.) nahI nai) kri. vi. saM. nahi ne apa. nahiM kSahiM tahiMnA hiMmata hArI javI. 08-nAMkhavA (rU. 4) jamInamAM sAda "nahi' thayA bAda lekhanamAM dIrdhata] "nahi.' naLanI hAra pANI javA mATe goThavavI. besavA(-besADavA) nahIM-tara tane tara) ubha [+ ja "nahi'mAM 'taranA vikAsa.], (rU. 2) AMtaraDAMnA TI bAjunA UbhA lAgatA beu nahIM to tanato) ubhA. [ + e ".1] juo "nahitara." DohAone masaLI yathAvata picA kare. 0 bharAvA (rU. pra.) nahIM-vata (navata) vi. kriA, vi. jio "nahi-va"-AmAM AMtaraDAMnA e DAMDA kaThaNa thaI javA] saM. saMta che.] jue nahivata." ["nahite." naLa* (-Lya) strI. [sa. nI naLInA ghATane sAMkaDe UMDANanaha7 ( nasto) kri. vi. e "nahiste.'] juo vALo rasto, neLiyuM pAIpa-phiTiMga' nahaSa chuM. [saM] paurANika vaMzAvaLI pramANe IzvAku-vaMzanA naLakAma na. jio "naLa' + "kAma.'] naLa nAkhavAnuM kArya, rAjA aMbarISane putra ane yayAtine pitA rAja.(saMjJA.) naLakAMTho paM. [ja "naLa" "kAThe.] juo "naLa(f)." nahera tU2) strI. [ara. naTTa] nadI sarovara taLAva vagere naLa kuM. [ja e 'naLa + "ka.] jamInamAM pAIpa mAMthI kADhavAmAM AvatI nAnI moTI nIka, kukyA, kAMsa, kaeNnAla" nAkhIne karavAmAM Avato kuvo, "Taba-vela" nahera-kAma nera-kAma) na, [+ ja e "kAma.'] nahera naLaga2 vi, pR. [ja e 'naLa''+ kA. pratyaya.] naLanA karavAnuM kArya, "irigezana' phiTiMganuM kAma karanAra kArIgara naheriyuM (neriyuM) . [+ gu. IyuM' ta. pra.] nAnI nahera naLa-geTa puM. [ie 'naLa" + geTe.], naLa kuM. [saM. naha naherI(nerI) vi. [ + gu. I' ta. pra.] naherane lagatuM, dvAra] khAtAM ke pItAM UMcA nIco thate gaLAne bhAga, DeDiye naheravuM. (2) vi, zrI. naherathI pIta thatuM hoya tevI jamIna naLa-vAyu puM. [ja "naLa" + saM.] DuMTInI beu bAjanA naherI (nArI) zrI. mAthAmAM nAkhavAnuM tela DAMDAonuM kaThaNa thaI javuM (jene kAraNe kabajiyAta ke jhADA nahera (3) 5. [hiM. "naheru' saMbaMdha "nahera' sAthe] thAya.) [kAraNe mAMdA paDI kSINa thavuM sArasvata brahANenI eka aTaka ane ene puruSa; jemake) naLavAvuM a. kri. jio "naLa, nA. dho.] naLavAyune metIlAla naheru' "javAharalAla naheru' vagere) naLa-vere puM. [ja e 'naLa" "vere."] pANInA naLanA kAraNe nahera (8) na. [ja "nahera' + gu. "uM' ta. pra.] juo levAmAM Avato sudharAIne kara, veTa-Tekasa' "nahariyuM." naLAkAra puM, naLAkRti strI, jio 'naLa + saM. mA-kAra, na-heta (ta) kri. 5. [se, ne + ja "hovuM'mAM.] hota nahi mA-ta.] naLanA jevo laMbagoLa pile ghATa, 'silinDara." nahetuM (navuM) bhU kA, e.va. [sa. na + ja "havuM + (2) vi. naLanA jevA pilA laMbagoLa ghATanuM 'silinikala' 2010_04 Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naLiya(2) 1266 naMdita-dI) naLiya(-2)ra vi. [jao "naLiyuM' dvArA.] [naLiyAMthI chAyeluM vAsudeva zrIkRSNa. (saMjJA.) naLiyA-khUTa vi. jio "naLiyuM' + "khUTavuM.'] (lA.) aMdara naMda-pa (nanda-) 5. [saM.] jao "naMda(1)." koI na rahyuM hoya tevuM naMda-jI (nandajI) puM, ba.va. [saM. + juo "jI.] juo naLiyA-pATa (-2) jI. [jao "naLiyuM' + "pATa."](lA.) "naMda(1' (mAnArthe). e nAmanI eka ramata, naLa-daDI naMdana (nandana) puM. [.] putra, dIkarA. (2) na. paurANika naLiyArI strI, jio "naLa' dvArA.] hAtha-kApaDa vaNavAnI mAnyatA pramANe e nAmanuM svarganuM eka upavana ke udyAna, naLI bharI mUkavAnuM vAsaNa. (2) pAtuM palALavAnuM vAsaNa idranuM e nAmanuM vana. (saMjJA.) naLiyuM na. [saM. naLiR- > prA. navasa-] chAparuM DhAMkavAnuM naMdanavana (nandana) na. [4] juo "naMdana(2).' ardhavartuLAkAra ghATanuM mATInuM pakaveluM ke kAca yA dhAtu ke naMda-naMdana (nanda-nandana) . [saM.1 ja e "naMda-kizora." plAsTikanuM banAveluM sAdhana, kavaluM, nALa. (2) vaNavAnI naMdanA (nadanA) strI. [saM.] putrI, dIkarI sALamAM jenI sAthe kAkaDI vIMTAya te bhAga naMda-mahotsava (nanda-) 5. siM] bhAgavata purANa pramANe naLiyera, -rI vi. [jae "Liyara-ane vakIpaka + gu. zrAvaNa vadi nAmanI savAre zrIkRSNanuM yazadAthI prAkaTaya I' vArthe ta...]; ja "nALiyera.' thayuM che ema naMdarAye karelo putra janmane occhava [khAMcA naLiyela vi. jio "naLa" dvArA] juo "naLiya.' naMdara-bArI (nandara- strI. haLamAM koza tathA cavaDAM vacceno naLI strI. [saM. naIi >prA. naDhimAM ] naLAkAra pAtaLo naMda-rANu (nanda- srI. [saM. nandra + jue "rANuM.'] naMdarAya pakavelI mATI kAca dhAtu plAsTika vagereno AkAra, baMgALI, ahIra-rAjanI patnI-yazodA ["naMda(1). pAi5. (2) vaNavA mATenuM eka sAdhana. (3) pittaLa naMda-rAya (nanda- . [saM. nan + e "rAya.'] juo tAMbuM vagere dhAtunI nAnI naLAkAra jeThI naMdalAla (16) paM. siM] jAo "naMda-kizera.' naLe . [saM. nA-> prA. najhama- paganuM te te naLAkAra naMdavavuM (nandava4) sakri. [saM. nan tatsama + gu. pre. "ava" hADakuM. (2) pittaLa tAMbuM vagere dhAtune pANI mATe navA- pra. "AnaMda Ape evo "teDavuM' na kahetAM mAMgalika kAra ghATa, pavAluM, pAluM, kAThI. (3) vANAnI kokaDI rAkha- zabdaprayoga. sara0 "dhara ke dukAna vAsavAM.'] bhAMgavuM, toDavuM, vAnuM ghaNuM [lAMbe UMDe raste, lAMbuM neLiyuM khaMDita karavuM (kAmanI cIjo ane mATInAM vAsaNa vagere) nokaDI strI. jio "naLa" dvArA.] (lA) neLa, sAMkaDo naMdavAvuM (nandavAvuM) karmaNi, kri. naMdavAvavuM (nandavAvavuM) naMkAvavuM naMkAvAvuM (nA-) jue "naMkAvuM' mAM. B., sa.kiM. kaMkAvuM (navuM) a.kri. [2vA. naMdavAvuM, baTakavuM. naMkAvAvuM naMdavaMza (nanda-vaMza) . [saM.] jue "naMda(2)." (nAvaDA) bhAve, kei. naMkAvavuM (nAvavuM) che, sa. kei. naMda-vAyu (nada-) 5. [saM] mAthAne eka jAtano roga, naMkhAmaNa (namaNa) jue "nakhAmaNa.' anaMta-vAyu naMkhAvavuM, naMkhAvuM (na) juo "nAkhavuM'-'nAMkhavuM"mAM. naMdavAvavuM, naMdavAvuM (nA-) juo "naMdava'mAM. niMkhAI javuM (nAI) (rU.pra.) mana sAthe tabiyata bhAMgI naMdavuM (nandanuM) a. kri. [saM. na tatsama] AnaMda pAmavuM, paDavI. rAjI thavuM naMga (na) na. [phA. na] vastunI eka saMkhyA. (2) ghareNuM, naMdavuM (nandavuM) sakri. (saM. nitatsama] juo "nidavuM." dAgIne. (3) pahela pADele hIro. (4) (lA.) vi. luccuM naMdAvuM ( navuM) karmaNi, kri. naMdAvavuM (nandAvavuM) presa kri. ane khaMdhuM mANasa, badamAza, "neTeriyasa" naMda-suta (nanda-) puM. [saM.] juo "naMdanakara." naMga-dAra (18) vi. [+ phA. pratyaya] naMga dharAvanAruM. (2) naMdA (nandA) strI. siM.] eka pravezadvAra ane traNa kaTa heya (lA.) pAjI, badamAza tevI vAva, (sthAparyA. (2) gAMdhAra gAmanI eka maInA. saMgara (12) jAo "nAMgara." (saMgIta.) (3) hiMdu mahinAonI ekama chaTha ne agiyArasa naMgarAvavuM, naMgarAvuM ja "nagaravuM'mAM. e pratyeka tithi naziyaM nahiM ) vi. jio "naMga"+ gu. "chayuM' ta.ka.] jemAM naMdA-tithi (nandA-) strI. [saM] "naMdA(3)." (saMjJA.) naMga jaDeluM che tevuM, jaDAu naMdAtmaja (nandAtmaja) paM. [saM. naH + -], naMdAnaMda naMtatha (nAvya) vi. [saM.] juo "namya-'namanIya.' (nandAnandu) 5. [saM. + mA-nanTa] e "naMda-kizera.' naMda (narja) paM. [] zrIkRSNanuM bALapaNa vRMdAvana vageremAM naMdAlaya (nandAlaya) naM. [sa. nandra + mA] zrIkRSNanA pAlaka jene tyAM gayuM te e nAmane eka ahIra rAjA, (saMjJA.) pitA AbhIra-rAja naMdarAyanuM makAna (2) mauna pahelAM I. 5 4 thI sadI AsapAsane naMdAvarta (nandAvarta) chuM. [saM. navA + mA-varsa cAra laMbi eka rAja-vaMza. (saMjJA). (3) (lA.) kuzaLa yuktibIja vALo eka gekha. (sthApatya) (2) sAthiye. (jaina). mAsa. [0nuM gekuLa (rU.pra.) chokarAM-chayA] [hikamata (3) sAthiyAnA AkAre racAyeluM nagara. (sthApatya.) naMda-kalA(-LA) (nanda-) zrI. .] yuktithI bIjAne chetaravAnI naMdAvavuM, naMdAvuM (nandA-) jue "naMdavuM" mAM. naMdakizAra (nanda-), naMdakumAra (nanda-) puM. [sa.], naMdakuMvara naMdi-dI) (nadi, dI) pR. [saM.] mahAdeva-zivano e nAmano nanda-) . [+jao "kuMvara.'] naMdarAyane pAlita putra eka gaNa. (2) mahAdevajIne piThi. (saMjJA.) 2010_04 Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naMdinI nAka-karuM naMdinI bandinI) strI. [saM.] dIkarI, putrI. (2) paurANika nAiTrojana puM. [.] havAmAM moTA pramANamAM rahelA eka mAnyatA pramANe kAmadhenu gAyanI vasiSTha RSine tyAM rahetI vAyu. (5. vi.) putrI. (saM.) [pitA. (saMjJA.) nAme-lisarIna na. [a] e nAmanA eka talI padArtha naMdivardhana (na) . siMnaMdavaMzanA mahAnaMdi rAjane nAIDI strI. siM, nAma puM. > prA. nAha muM. gu. "huM naMdI nandI) jAo "naMdi." [satra-graMtha. (jena.) svArthe ta. pra. + "I' strI pratyayI ja e "nA." naMdI-sUtra (nandI-) na. [saM.) jaina dharmanAM upagamAMne eka nAiDI sI. dhaMsarI bAMdhavAnA cAmaDAnA dera, cAmaDAnI naMdaliye (naliyA) 5. [saM. na-dvAra.] naMdaputra zrIkRSNa | dorIthI guMthala doraDuM [pAya, lAcAra naMdeI(noI) muM. [caro, juo "naNadoI'] juo naNadoI.' ne-ilAja vi. phi. + ara.] jeno upAya nathI tevuM, nirunaMbara (nambara) puM. [.] AMkaDe, kramAMka. (2) (lA.) nagaro nAI(-vI) . si. nASita->prA. nAvasa-] vALaMda (hiMdu vageremAM sudharAI taraphathI rAkhela kacarApadInuM te te sthAna. "vALaMda, muslima "hajAma') [ Ava (rU.pra.) kramamAM vAro Ava. 0 nA(-nAkha nAIvADe muM. [+juo "vADe.'] vALaMdAno lo (u.pra) krama pramANe eka lakhave. 05 (2.pra.) naMbara nA-umeda vi. [.] umaMga ke AzA vinAnuM, nirAza nAkha. (2) guNa ke prakAra pramANe vargIkaraNa karavuM. nAumedI strI. kiA*] nirAzapaNuM, nirAzA 0 rAkha (rU.pra.) parIkSA ke kasoTImAM ucca sthAna sAcava- nAka' na [saM.] svarga . 0 lAga (rU. pra.) vAro Ava, joga Avavo. nAkara na. siM. na>prA. navata] prANedriya, nAsikA. (2) (2) kAma pAra pADavuM. (3) loTarI vageremAM naMbaranuM inAma (lA.) agraNI, mukhya ke kharAnuM mANasa. (3) AbarU. lAgavuM. 0 vana [e.) (rU.pra.) sarvottama, Taca [0 avivuM (u.pra.) saLekhama thavuM. cha uDAvuM, 0 utAravuM, naMbara-kharaDo (nambara-) S. [+ jue "kharaDo.'sImanI (rU. pra.) AbarUne kalaMka lagADavuM. 0 UMcuM rahevuM (-revuM) khetarAu jamInanI AkAraNI nakkI karyAnuM patraka (rU. pra.) AbarU rahevI. 2 kapAI javuM (rU. pra.) AbarU naMbara-dAra (nambara-) vi, pR. [+ phA.pratyaya sarakArI amuka javI. kapAvavuM (rU.pra.) AbarU khevI. 0 kapaDuM (rU.pra.) naMbaravALI jamInane garAsiyo, jamIna-dAra AbarU javI, 0 kApavuM (rU.pra) AbarU pADavI. 0 kApe tevuM naMbara-5traka (nambara-) na. [+ saM.] naMbaro pUravAnuM zALAnuM (rU. pra.) taddana bu. 0 ghasavuM. 02gaDhavuM (2. pra.) mAphI patraka, "keTaloga' mAgavI. 0 caDha(8)vuM, caha(hA)vavuM (rU. pra.) agame naMbara-vAra (nambara-) kri. vi. [+jae 'vAra.'] naMbara pramANe, batAvavo. (2) dhikkAranI lAgaNI batAvavI. 0 cUvuM (rU.pra.) anukrama saMkhyA jALavIne [karavAnI sthiti dArU pIvAnI hAjata thavI. ceTI kApavAM (rU.pra.) sakhata naMbaravArI (nambara-) strI. [ + gu. 'I' ta.ka.] naMbara-vAra sajA karavI. 0 javuM (rU.pra.) AbarU javI. 0 dAbavuM (rU. ) naMbariMga (nambare 8) na. [.] AMkaDA nAkhavA ke pADavA e aNagame batAvavA. (2) zaramAvavuM. 0 nIcuM javuM (rU.pra.) naMbarI (nambarI) vi. [+ gu. "I' ta..] aMkavALuM, naMbara AbarU javI. (2) mAnabhaMga thayuM. 0nI dAMDIe (2 ka.) nAkhyA hoya tevuM. (2) (lA.) prakhyAta, prasiddha sAme rasIdhesIdhuM. 05ra mA(-mAM) besavI (besavI) (rU.pra) nA' (nA) strI. [saM. nAma>prA. nAhiM] puM. gADAM vagerene thoDe paNa baTTo lAge evuM thayuM. 05ra lIMbu ghasavuM (rU. pahAne ArA jemAM khatyA hoya che te dharImAM goThavAte pra.) harIphAImAM haMphAvavuM. phATe tevuM (rU. pra.) atyaMta ga, nAyaDI durgadhavALuM. 0 maravuM (rU. pra.) aruci batAvavI. 0mAM nA ke.pra., kri.vi. siM. na dhAra] nahiM. ki.vi. tarIke care. UMTa pesavuM pesavuM) (rU.pra.) garva kara. mAM gaMdha na mAvI mukhyatave, anyatra "na." (2) strI. nakAra, niSedha (gUdha.) (rU. pra.) atizaya garva kare. 0mAM tIra ghAlavuM nA pUrvaga. siA. pUrvaga, samAsanA AraMbhe; jemake "nA- (u.pra.) bahu satAvavuM. 0mAM (nAka) dama Ava (rU. pra.) pasaMda' 'nA-mukara' vagere] nakAra, niSedha herAna thaI javuM, kaMTALI javuM. 0mAM bAlavuM (rU. pra.) nA-Avata strI. jio "nA" ke "AvaData.'] binaAvaData gaMgaNA bolavuM. 7 laIne javuM (rU.pra.) AbarU-bhera chuTA paDavuM. nAITa' pR. [aM.] aMgrejI rAjyanA samayane e eka lITI tANavI (rU.pra.) taddana tAbe thaI javuM. * levuM ilakAba, "sara' [te te rAtrine khela (rU. pra.) AbarU pADavI, halakuM pAhavuM. 0 vaheluM (veHvuM) nAITa sI. [.] rAtri. (2) (lA) nATaka sinemA vagerene (rU. pra.) nAkamAMthI saLekhamanuM pANI nIkaLavuM. 0 sudhI nAITa-bUTI zrI. [.] rAtrinI kAmagIrI, rAtanI nekarInI AvavuM (u.pra.) kaMTALI javuM. -ke caNa cUMTAvavA (rU. pra.) 3200 ['sara'ne IhakAba herAna karavuM ke charI mUkavI (rU. pra.) AbarU jAya nAITa-hUDa na. [] aMgrejI rAjyanA samayane 'nAITa'- ema karavuM. -ke jIbha (rU. pra.) bahu ja muzkela kAma. nAITAITa na. [4] raktavAhinIo upara asara karanAre ke dama ANa (rU. pra.) thakavavuM. -ke motI AvavAM eka kSAra (rU. pra.) lIMTa AvavA] nAiTrika esiDa kuM. [.] surokhArane tejAba nAka-kadI vi. strI, jio "nAka-ka6' + gu. "I 'pratyaya.] nAITreTa eNpha seDhA puM. [sa.] khAtaramAM vaparAto e (lA.) apa-kIrti, apajaza nAmane eka kSAra nAka6 vi. jio "nAkara' + saM. jatR >prA. druma-] 2010_04 Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAkAsa nAka-kha (lA.) pote a-pratiSThA vaDerI lIdhI hoya tevuM.(ra) nirleja, kANuM pADavuM. nAkarAvuM karmaNi, di. nAkarAvavuM pre., sa.kri. nakatuM, ezama nAkarAvavuM, nAkarAvuM jae nAkaratuM'mAM, naka-laMgaDI zrI. [jue 'nAkaOM' + laMgaDI.'] (lA.) e nAmanI eka mata [nAka. (padmamAM.) nAkaliyuM na. [jue 'nAkara' + gu. 'kuM' svArthe + 'iyuM' ta, pra.] nAka-liseATI srI,, -Te puM., nAkalITI srI, TapuM. [jae 'nAkanai'. + 'lise TI, -TA,'-lITI,-TA'.] jamIna sAthe nAka dhasavuM e. (2) (lA.) tAkhA pAkAranuM e. [nAka lITI kheMcavI (-khuM cavI), nAka-lITI tANavI (rU. pra.) hAra khala karavI, (2) pastAvuM. (3) hArI mAphI mAgavI, (4) kAlAvAlA karavA] [(lA,) namAluM. (3) halakuM nA-kasa vi. [1, 'nA' + jae 'kasa.'] kasa vinAnuM, (2) nAkasI strI. [phA.] nAlAyakI, halakAI nAkasUra jue 'tAsUra,' nAserI srI. jae 'nasakorI.' nAseruM na. jue nasakoruM.' nAkA-cAle puM. [jae 'nakuM' + cIleA.'] (lA.) nagara kre gAmanI bhAgoLethI jatA vAhananA levAtA eka jUnA kara nAkA-tU-bhrUTa vi. jue 'nAkuM' + 'tU (traM )TavuM.'] (lA.) vyabhicArI, cAritrya-hIna nAkA(-ke)-dAra vi. puM. [ja 'nAkuM' + phrA.pratyaya.] nAkA uparanI ceAkI karanAre sipAI, (ra) nAkA uparanI cAkIe jakAta vasUla karanAra karmacArI, jakAtI kArakUna, dANI nAka(-ke)dArI srI. [+ gu. I ' ta.pra.] nAkAdAranI kAmagIrI nA-kAphI vi. [. + ara.] pUratuM na hoya tevuM, apUrNa, saMjogeAne pahoMcI na vaLe teTaluM ke tenuM nAka(-ke)-maMdI(-dhI) (mandI, dhI) strI. [jue 'nAkuM'+ phrA. 'andI.'] rastA baMdha karavA e. (ra) (lA.) jakAta vasUla karavAnI kriyA, 'lokeiDa' nA-kAbi(-e)la vi. [phA. + ara. 'kAbil'] AvaData vinAnuM nA-kAbi(-e)liyata zrI. [ kA. + ara. kAbiliccat '] AvaDatane abhAva, bina-hAziyArI nAkAma(-mi)yAma vi. [phrA. + ara. 'kAmayAb] saphaLa na thayeluM ke na thAya tevuM, niSphaLa, a-saphaLa nA-kAra(-) puM. [jue 'nAra' + saM. r + gu. 'e* ta.pra.] nanneA bhaNavA e, nakAra 1268 of. nAka-pUruM na. lAkaDA ke paththara mAMhenuM kANuM nAka-ghasaNI strI. [jue nAka'+ 'zvasavuM' gu. 'aNI' kR.pra.] (lA.) khuzAmata. (ra) AjI, vinaMti. (3) lAcArI nAITa (-chaTa) vi. jue nAkara' + chAMTavuM' dvArA.] nAka sAMsaravuM pasAra thAya tevuM (durgaMdha vagere mATe) nAka-chAbI srI. [jae 'nAkare' dvArA.] nAkamAM paheravAnuM eka ghareNuM [nAmanI eka vanaspati nAka chIMkaNI strI. [jue bAkara' + 'chIMkaNI '] (lA.) e nAkaTa vi. [ja nakaTuM' dvArA.] (lA.) nibhaeNjja, bezarama, (2) kalaMkita [pra.] nAka. (padmamAM,) nAkayuiM jie nAkara, + gu. 'huM' + iyuM' svArthe ta. nA-dara vi. [phA.nA'+jue 'kadara,'] kadara vinAnuM, guNagrAhaka-tA na hoya tevuM nA-kadaradAnI strI, [l, + ara. + phA. pratyaya], nAkadarI strI. jie 'nA-kadara.' + gu. I'ta. pra.] kadaradAnIneA abhAva nAkanamaNu na. [ja 'nAkara'+'namaNuM' + gu. 'aNa' rR. pra.] (lA.) nAka kAna vagerenuM eka ghareNuM. [. karavuM ( pra.) nAnA meDhA dAgInA vevizALamAM caDAvavA mATe karAvavA] nAka-paDI(phrI) strI. [jue 'nAkare' + pI (-TTI).'] gheADAnA nAka upara rahetI meAvaDa mAMhenI eka paTTI naka-padhera (-25) kri. vi. [jue nAkara' dvArA.] nAkanI DAMDInI sAme sIdhuM hoya ema, [. javuM (rU. pra.) sIdhe mArge cAlyA javuM] nAka-phaLI strI. jaA 'nAkara' + phaLI.'] e nAmanuM strIenA nAkanuM eka jUnA samayanuM dhareNuM nAku-chaMda(-4) (-anya,A) puM. [jue 'nAkara' + phA. 'banyuM.'] nAka upara rAkhavAnA maraDo ke paTTo (ceDA baLada vagerene mATenA) nAkabuddhi vi. juo 'nAkara' + saM.] (lA.) nAka sudhI ja jene viveka pahoMce tevuM tuccha buddhivALuM nA-kabUla vi. [kA. 'nA' + jue 'kabUla' ara.] saMmati Ape tevuM, kabulAta na ApI hAya tevuM nA-kabUlAta . [phrA. 'nA' + ja e 'kalAta.'], na-kabUlI strI. [jue 'nA-kabUla'+ gu. 'I' ta. pra.] saMmati na ApavI e, vAtanA a-aukAra, inkAra nA-2 puM. [kA. 'nA' + saM.] verAna bharavA e (eka prakAranA satyAgraha) nAra nAkara chuM. seALamI sadInI vaca e pacIzIne vaDedarAnA eka AkhyAna-lekhaka dasA disAvALa vaNika. (saMjJA.) na. [jue 'nAkaravuM.] Dhera bAMdhavA mATe bhIMtanA paththaramAM ke lAkaDAmAM pADeluM kANuM. (2) dhvajadaMDane joDelA lAkaDAnA be TukaDAo mAMheneA te te eka. (3) nAtha parAvavA mATenuM baLada pADA vagerenA nAkamAM pADeluM kANuM nAkaraNa ta. jue 'nAkaravuM' gu. 'aNu'++. pra.] keAsanA uparanA bhAgamAM kArI bAMdhavA pADeluM kANuM nAkaravuM sa. kri. nAtha paherAvavA baLada-pADhA vagerenA nAkamAM _2010_04 nAkAra-gI strI. [+ phA. 'gI' pratyaya] (lA.) ALasa, sustI nakAravuM sakri. z2ie 'nAkAra,'-tA.dhA.] jue 'nakAravuM.' nAkArAvuM karmaNi, kri. nAkArAvavuM ke.,sa.kri. nAkArAvavuM, nAkArAvuM jae 'nAkAravuM'mAM, nAkarI zrI. jae 'tAkAra'+ gu. 'I ' ta.pra.] bina-upayAgIpaNuM [kharAba vRtti, halakaTa valaNa nAkAre-paNu na. [jue nA-kAra' + gu. paNa' ta.pra.] (lA.) nAkArA ja nAkAra.' nAkA-vere puM. juie nAkuM'+verA.'] gAma ke nagaranA nAkA upara vasala karavAnA kara, nAkA-kara, jakAta, dANa, 'kaTrAi,' 'TAla,' 'Tarminala TaeNksa' nAkAsa ja nAkisa,' Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAkAsthi 126% nAgacaka nAkAsthi na [ja "nAkara' + saM. maratha] nAkanuM hADakuM divasathI thoDA kalAka vadhu samaya, saura varSa. (ja.) nAkAM na., ba.va. dALa cokhA vagere anAjanA kaNanAM aNi- nAkSatrasAvanakAla(-La) paM. [saM.] juo "nAkSatra-kAla." yAMnA TukaDA nAkSatra-saura varSa na. [saM.] ja "nakSatra-varSa. nAki-kA,kesa vi. [ara. nAkisa ] a pUrNa, adhu, adha- nAkSatrika e "nAkSatra." kacaruM, apakva, (2) kasa vinAnuM, kheha mATe anupayegI. nAkSatrI vi. [sa. nakSatra + gu. "I' te.pra.] jue "nAkSatra." (3) khAmIvALuM, khoDakhAMpaNavALuM. (4) tujI, halakuM nAkhatI vi, strI. jio "nAkhavuM + gu. "tuM" varta. ku. + "I' nA-kuLe vi. [jue "nA'+ saM. 4 + gu. 'uM' ta. pra.] strI pratyaya.] (lA.) jatuM karavAnI vRtti kuLa vinAnuM, kuTuMba vinAnuM nAkhara' kuM. dilAsa. (2) marI gayelA mANasane mevALo nAmuM na. [ja "nAka' + gu. "uM' ta pra.] (lA.) kaI paNa nAkhara vi. makaruM [sa. kri. vastunA cheDA najIkanuM nAnuM chidra. (2) baTana ke bariyAM nAkhavuM juo 'nAMkhavuM." nakhAvuM karmaNi, ji. nakhAvavuM che.. bharAvavAnuM kANuM, kAca. (3) galI ke rastAno AraMbha thato nAkha8-khu) pR. [jAo "nAkhudo,' ene vikAra.] khAro, hoya te sthAna. (4) ekathI vadhu rastA maLatA hoya tevuM (ra) mukhya khAravo ke khalAsI, kastAna, TaMDela sthAna. (5) gAma ke nagaranI bhAgoLe AveluM jakAtI thANuM, nAnAla na. e nAmanuM eka mAchaluM 'Dhola-sTezana." [cukAvavuM, 0 cUkavavuM, 0 bharavuM (rU. pra.) nAkhudAI strI. jio "nAkhudo' + gu. "AI' ta. pra.] nAke jakAta bharavI. 05vavuM (rU.pra) sAyanA nAkAmAM nAkhudApaNuM, nAkhudAnI kAmagIrI, kaptAna gIrI dare nAkha, 0 besAThavuM (-besADavuM) (rU.pra.) jakAta nAkhuda 5 phi. nAkhudA] vahANa calAvanAra nAvika, khArA vasUla karavA thANuM nAkhavuM. 0 rokavuM (rU.pra.) praveza dvAra khalAsI. (2) vahANane mukhya adhikArI, kastAna, TaMDela pAse vAhanane aTakAvavuM. 0 levuM (rU. 2) vere ke dANu nAkhu ja o "nAkho .' vasUla karavA] ne-khuza vi. phi.] a-prasanna. (2) nArAja, kuddha, rucha nasa . [ara.] devaLamAM prArthanA mATe vagADAto ghaMTa nA-khuzI strI. [phA.] aprasannatA. (2) nArAjI, krodhanI nAkedAra o "nAkA-dAra." lAgaNI. (3) nAmarajI nAkedArI jue nAkAdArI." nAkheDI o "nADI." nAkebaMdI(-dhI) (-badI, dhI) juo 'nAkA-baMdI.' nAriyuM vi. [juo "nAkheruM - gu. IzuM' ta. pra.] (lA.) nAkeza 5. sa. nA + rA] vargane svAmI-dra thoDI thoDI vAramAM khijAI jatuM [jao "nADI." nAkesa juo "nAkisa.' nArI strI. [ o "nAkhoruM' + gu. "I' svArthe ta. pra.] nATo chuM. [jao "nAka dvArA.] nAka. (padyamAM.) nAkheruM ja "nAruM." nAka(-)DI(-rI) zrI. [ juo "nAka' dvArA.] o nAkhyAM na., ba.va. [ jue "nAkhavuM" + gu. "yuM' bha. ke. ] "nakArI." [TavI (rU.pra.) nAkamAMthI lohI vahevuM] nAkhavAnI kriyA. (2) (lA.) prayatna, yuti nAke(kha) na. [jao "nAkaradvArA.] Dhorane bAMdhavA nAga kuM, siM] hAthI, (2) e nAmanI eka bhAratIya mATe bhIMtanA paththaramAMnuM svAbhAvika ke pADeluM kANuM prAcIna jAti ane ene puruSa (saurASTramAMthI khasatI nAka-nAka vi. jio "nAka, dvirbhAva ] (lA.) pUrepUruM khasatI dakSiNa gujarAtamAM thaI madhya pradezathI AgaLa vadhI bhareluM, mathAmatha [nirbaLa cheka AsAma sudhI jaI karelI jAti). (saMjJA.) (3) pheNanA-kauvata vi, [. + ara, "kuva'] kauvata vinAnuM, azakta, vALI sarponI jAta (badhA sarSa "nAga" nathI kahevAtA), nAkauvatI strI. [phA. + ara "kuvata'] kauvatano abhAva, kALetare sarpa, (4) pAtALamAM rahetA manAto sapanA prakAraa-zakti, nirbaLatA ne eka upadeva. (saMjJA) (5) paurANika mAnyatA pramANe nakSatra(trika) vi. [saM] nakSatrane lagatuM, nakSatranuM eka duniyA, nAga-leAka. (saMjJA.) (1) na. sIsuM nAmanI nAkSatra-kAla(La) . siM.] nakSatra kSitijamAM Uge cA Athame dhAtu, (7) kALuM abarakha tyAMthI pAchuM Uge yA Athame eTale samaya (e 24 kalAka nAga-kanyakA, nAgakanyA strI. [saM. paurANika mAnyatA mAM thoDuM ocho rahe che.) (ja.) pramANe nAga-prakAranI sarpa jAtinI kanyA. (2) ulapI nAkSatra-dina nAkSatra-divasa puM. [saM] nakSatra-dinA AdhAre nAmanI nAga-kanyA. (saMjJA) (3) (lA.) suMdara strI, ramaNI pRthvIne enI dharI uparanA eka ATAno samaya. (ja.) nAgakesara na. [4] e nAmanI eka vanaspati, kabAba-cInI nAkSatra-mAna na. [saM] nakSatranA sthAnane AdhAre nakkI kara- naga-khariyA puM. e nAmanI eka vanaspati vAmAM AvatuM samayanuM mApa. (jo.) nAga-khaMDa (-kharDa) . si] paurANika geLa pramANe jaMbunAkSatra-mAsa puM. [sa.] 20 ke 28 nakSatromAM ekathI zarU dropanA nava khaMDamAM eka khaMDa. (saMjJA.) karI pharI tenA te eka nakSatranA keMdramAM AvI rahevAno nAga-gAMTha (-3) strI. [sa. + jue "gAMTha.'] zivAlayamAM caMdrane lagabhaga savAsattAvIsa divasene samaya. (.) piThiyA ane kAcabA vaccenI sarpanA AkAranI pAMDelI nAkSatra-varSa na. [3] sUryane eka nakSatranA keMdra-sthAnamAM hoya paththaramAM kotarelI gAMTha. (sthApatya.) tyAMthI pharI tenA te kendrasthAnamAM AvI rahevAne 365 nAga-cakra na. siM.] e nAmanI chatanI khAsa kataraNI. 2010_04 Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAgacaMpa 1270, nagara (sthApatya) [eka sugaMdhI jAta nAga-dAvane puM. juo "nAga-davaze." nAga-caMpo (- ) 5.. saM. + e "caM.'] caMpAnI nAgadeva . [saM.], tA 5. sa., strI.] deva tarIke pUjAtA nAma-cUTha (-Daya) strI. [saM. + e "cuDa.'] (lA.nAga ke phaNIdhara sarpa ane enI AkRti [eka ghareNuM sarSe bharaDo le che te prakAranI sthiti, sajajaDa paka, nAga-5gale na. [saM. + ja e "pagaluM.'] e nAmanuM gaLAnuM nAgalI (-LI) zrI. [saM. + jue "gelI(-LI).'] eka nAga-paMcamI (-5-camI) strI. [sa.] zrAvaNa mAsanA ajakhAsa prakArane kema ke pilakuM vALiyAnI pAMcamanI nAgapUjAnI tithi. (saMjJA) nAga-jAti strI. [saM.] hAthIonA vaMza-vele. (2) AsAmanI nAga-5 . [saM.] (lA.) sarakaNI gAMTha, sarakA-gAMTha (nAganA e nAmanA AdivAsIonI kama. (saMjJA.) (3) nAga- guMcaLAnA ghATanI) prakAranA sarponA vaMza-vele. (saMjJA.) [nAgaDadApaNuM nAgapaza-prabaMdha (prabandha) muM. [] nAganA pAsalAnA ghATanI nAgadAI strI. [o "nAgaDaC/' + gu. "AI' ta. pra.] akSarenI mAMDhaNIvALo citrakA ne eka baMdha. (kAvya.) nAga6 vi. [ja e "nAga' + gu. ' vArSe ta. pra. dvArA.] nAgapAza-meDhiyA (-) . [sa, + ja e "maDiyA."] (lA.) savabhAvathI dAMDa, dAMguM, luccuM [eka cheDa vara-vadhunI rakSAnI bhAvanAe kanyAnA saubhAgyanI rakSA nAgadamaNa (zya), DI aDhI. [e ja "nAga davaNo.] nimitte kuvA najIka karavAmAM AvatuM eka citarAmaNa nAgaDhAI strI. [ja e "nAgaDuM' + gu. "AI' ta. pra.] nAgapAMca(-2)ma (-pAMca(-2)) sI. [saM. nAna + jae nAgaDApaNuM pAMca(-2)ma,'] juo "nAgapaMcamI.' (saMjJA) nAgaDI-zAlA(-LA) strI. jio "nAgaDuM' + gu. "I' pratyaya nAgapiMgala-La)-- pila,-La)na.siM.] zeSa nAge racI garuDane + saM.] nAgaDiyAM bALakonI nizALa, bAlamaMdira bhaNAvyAnI anutinA baLe piMgaLazAstrIne mATe pracalita nAga vi. jio "nANuM' + gu. "Da' svArthe ta. pra.] kapaDAM saMjJA. e "piMgaLa." nathI paheryA tevuM. (2) (lA.) zarama vagaranuM, bezarama. (3) nAgapurI vi. saMmahArASTranA vidarbha vibhAganuM mukhya zahera lucce [nAgaluM + gu. "I' ta. pra.] nAgapurane lagatuM, nAgapuranuM nAgaDhana. [sa. nA + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] sApaliyuM, nAga-pUjA strI, (sa.] nAgapAMcamane divase nAganI AkRti nAgaDa vi., pR. jio "nAgaDuM."] rAmAnaMdI bAvAone karI karavAmAM AvatuM pUjana eka prakArano sAdhu, nAgo bAvo nAgaphaNa strI. [saM. nA-II + gu. "I' ta. pra] nAganI nAgaNa strI. jao "nAga-DamaNa.' pheNanA AkArane sApe) aMboDAnuM gANa nAmaka ghareNuM. nAga-DohA (DeDA) zrI. kaDavI 6dhI (2) eka prakArane khaTe khIlI ke khIlo. (3) e nAmanI nAga(ge)Na (8Naya) sI. saM. nar + gu, "a-eNa" strI- eka vanaspati. (4) hAthalo thora pratyaya.] jue "nAgaNI." nAgaNa sI. siM. nAnA-LA] nAganI pheNa nAga(-gaNa-jAyuM nAga(ge)ya-) vi. [+juo, 'jAyuM.'] nagaNI strI. [ja "nAgaphaNI.'] (lA.) thora upara UchaLatuM nAgaNIne peTe jameluM e nAmanuM eka jaMtu nAgaNI strI, jio "nAga' + gu. 'aNI' pratyaya, saM. nAgabaMdha (ba) puM. [saM.] e nAmano eka abhinaya. (nATaya.) nAniBI (= LAinI).nuM to 'nAyaNI' thAya, je UtarI nAga-bApa chuM., ba. va. [sa. + juo "bApo.'] nAgadevatA nathI AvyuM.] nAganI mAdA, nAginI. (2) (lA.) gaLAmAM (mAnArthe) [(eka davA) paheravAnuM eka dhareNuM. (3) sIdhI talavAra naga-bhasma strI. siM, na.] sIsAnI rAsAyaNika khAkha nAga(-)NuM, nAgayuM jue "nAgaraNuM.' nagamaNuM vi. saM. + jue "mAgavuM' + gu. "u" ka. pra.] nAga-nUmaDI, nAga-naMbaDI strI. [saM. + e "tUmaDI'-"baDI.] nAgane nAme bhIkha mAganAruM, nAga-maMguM. [bAroTa (lA.) eka prakArane pANImAM thato choDa nAga-mage vi, jio "nAga-maNuM."] nAganI vaMzAvaLI vAMcanAra nAga-damaNa na. [sa. nA + mana > prA. "maLa] bhAgavata nAga-maNi puM. [3] nAganA mAthA upara hovAnuM kahevAya purANa pramANe yamunAnA dharAmAM zrI kRSNa kAliya nAganuM che tevo maNi (hakIkate nAganA mAthA paranuM goLa cakra) damana karyuM e vigata ApatuM kAvya. (premAnaMdanA dazama nAga-maMga (-maLuM) vi. [saM. + e "mAMgavuM' + gu. "u" kaMdhamAMnuM ane narasiha mahetAnuM svataMtra)(saMjJA) ka. pra.] e "nAga-maNuM." nAga-davasepuM. [sa, nAna + mana+>prA. mA->apa. nAga-meDI vi, puM. siM, nAna + juo "meDavuM' + gu. I' degana-] (lA.) e nAmane eka choDa ka. pra.] (lA.) zarIramAMne e nAmane eka snAyu nAgadamana na. [saM.] bhAgavata purANa pramANe yamunAnA dharAmAM nArAyaNuM ja "nAgaNuM-"nAgaraNuM." zrIkRSNa kaheluM kAliya nAgane dabAvavAnuM kArya nagara vi. [saM.] nagarane lagatuM, nagaranuM, nAgarika. (2) catura, nAga-daMta (-danta) chuM. [sa,, AkAra-sAme nAgaphaNI prakArane kuzala. (3) paM. zrIkRSNanuM eka nAma "nAgara naMda-kizora' khIlo ke bhIMtamAM kheDAtI khIlI (4) rAjadhAnInI sabhAne te te sabhya, "siTI-jana.' (5) nagidaMtI (danI) strI, [+ gu. I ' strI pratyaya.](lA.) e apabhraMza bhASAnA pradhAna traNa bhedamAMno zaurasenI prAkRtanAmanI eka vanaspati mAMthI vikasI Avelo apabhraMza bhASA-prakAra. (saMjJA.) () 2010_04 Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAgara apabhraMza 1271 nAgA uttara gujarAtanA vaDanagaramAM jemano vikAsa thayela che tevA nAgarI* vi. [sa, paM.1 nAgarane lagatuM, nAgaranuM brAhmaNano eka prakAra (vaDanagarA visanagarA sAThodarA nagarI-karaNa na. [saM.] grAmavAsIne saMskAra ApI zaherI citroDA kRSNarA, ane vaDanagarathI svataMtra praznorA, A cha banAvavAnI prakriyA. (2) nAgarika na hoya tene nAgarika karavApiTA prakAra. emAM vanagara tathA sAThodarAmAM "gRhastha' paNuM, | [ApavAnI kriyA ane enA gera) brAhmaNa evA AMtarika babbe bheda). nAgarIkaraNa na. siM] devanAgarI lipi jevo lipine marATha (saMjJA) (3) uttara gujarAtanI e nAmanI eka vaNika kema nAgarIya vi. [sa.] nagarane lagatuM ane ene puruSa. (saMjJA.) nAgarIya vi. [4] nAgarane lagatuM nAgara apabhraMza (bheza) . [saM.) e "nAgara(pa)." nAgarI lipi sI. [rsa.] jao "nAgarI(1).' nAgaraDI strI. [saM. nAgara + gu. "huM" svArthe ta. pra. + gu. nAga na. siM.] juo "nAgara-tA". + gu. 'I' strI pratyaya] nAgara strI (tucchakAramAM.) nAgala na. [saM. nA] haLa (zeraDI vagere vAvavAnuM) nAgaraNa (-cca) strI. [saM. nAgara + gu. aNI pratyaya nAgala na. dhaMsarInI sAMbela. (2) haLane dhuMsarI bAMdhavAnuM jao "nAgarANI." doraDuM, nAgaLa nAgaraNuM na. deraDuM ['elIgansa' (na. la.) kuzaLatA, nAgaliyAM, 0 kehaliyAM na., ba. va. e "dhI-telAM." nAgaratA strI., - na. siM.] nagarapaNuM. (2) (lA.) caturAI, nAga(-)liyA 5. daDe ramavAnI eka ramata nAgara baMdI (-bandI) strI. [ + phA.] (lA.) haLa upara nAgalI strI. e nAmanuM juvAra jevuM eka dhAnya. (2) levAmAM Avate vero kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM. (3) e nAmanI eka nAgara-metha strI. siM. + juo metha.] e nAmanuM eka ghAsa vanaspati.(4) bheMsanI e nAmanI eka jAta nagara-vaTa na, (7) strI. siM. nAgara + vRtti> prA. vaTTa nAgaluM na. [saM. nAna + gu. 'luM svArthe ta. pra.] jue strI.] jJAti tarIkenuM nAgarapaNuM nAgaDuM." (4)." (2) (lA) hokAnI nALa sAthe bAMdhelI nAgara-vAha (-Datha) , he puM. siM. nAgara + juo "vADa devI ke sAMkaLI -"vADo.'] nAgara komane rahevAne latto nAgaluM-pUgaluM vi. [o "nAmuM-paguM- + baMnene gu. "la' svArthe nAgaravela (tha), -lI strI. [saM. nAgara-vI, vacce "rana ta. pra.] juo "nAmuM-5zuM." (2) (lA.) garIba, nirdhana prakSepa mukhavAsane mATe kAthA-nA-sepArI vagere sAthe nAgala chuM. jio nAgaluM.] javArA gera vagerene pUjatAM khavAtAM pAnane velo ene caDAvavAmAM Avate rUne paMbhaDA karela dore. (2) e nAgarazI strI. bheMsanI eka prakAranI kheDa nAmane eka dAva. (vyAyAma.) nAga-rasa chuM. [saM] pIvAthI vRddhAvasthA na Ave evI nAgaloka puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe sarpAti ki kAlpanika 2sa. (2) amRta, pIyuSa, sudho - nAganI jaline divya-pradeza, pAtALa. (saMjJA) (2) nAga ke nAga-rasAyana na. [sa.] eka prakAranI auSadhIya gaLI (pAna- sarvenI prajA. (saMjJA.) bIDAmAM vAparavAnI) nAga-valI strI. [saM.] juo "nAgaravela." nAgarAja puM. [saM] nAgano rAja, zeSanAga. (2) chaMda zAstrane nAga-vAyu paM. [saM.] oDakAra ane ulaTImAM kAraNarUpa vAyu racanAra eka RSi, pigala (ene zeSanAgane avatAra nAga-zamyA strI. [4] paurANika mAnyatA pramANenI bhagamAnela che.) (saMjJA.). vAna viSNunI kSIrasAgaramAMnI zeSanAgarUpI pathArI nAgarANI strI. [saM.) nAgara gRhastha temaja brAhmaNanI strI nAga-zuddhi strI. [] navuM makAna banAvatI veLA karavAmAM nAgarika vi. [saM.] nagarane lagatuM, nagaranuM, "arbane" (vi.ka.), Avate bhamazuddhine eka prakAra sivila." (2) nagaravAsI (mANasa), zaherI. (3) (lA.) nAgasara, 0ma, naga-sUra na. zaraNAInI jAtanuM eka vAjitra saMskArI sabhya vivekI, "sivilAIjhaDa (nALiyeranI kAcalInA vATakAnuM banAveluM) nAgarikatA strI, -tva na. [saM.] zaherIpaNuM, 'siTIjana-zipa" nAga-hAra chuM. [3] sapanA hAra jevo AkAra nAgarikazAstra na. siM.] nAgarika jIvanano khyAla ApatI nagaLa na. haLane dhaMsarI bAMdhavAnuM deraDuM, nAgala vidyA, "sivikasa nAgaLa juo "nAMgala'. nAgarI' sI. [saM.1 (nagaramAM vikaselI) bAlabadha lipi, nAgA !., ba. va. [saM. nAnA-] AsAmanI pahADIomAM devanAgarI lipi, saMskRta lipi. (2) nagaramAM jANItI rahetI eka prAcIna AdivAsI prA. (saMjJA.) bhASA, hidI. (hiMdIbhASI vidvAnoe A nAma apanAvyuM nagAI strI. jio "nANuM' + gu. AI' ta. pra.] (lA.) che; sara0 "nAgarI-pracAriNI sabhA, kAzI.") (3) jemAM luccAI, dAMDAI. (2) naphaTAI pANIno upayoga nathI tevI miSTAnna-sAmagrI magadaLa, goLa- nAgAkAra 5, nagati strI. [saM. nALa + cA-ri, mA-ta] cApaDI-goLapApaDI, pAkanA lADu, sAtho vagere. (4) nAga-sarpanA jevo ghATa...(2) naga-sarpanA jevA ghATanuM jao "nAgarANI. (5) hiMdI kA mAM) rAdhikA, svAminI. nAgAlI strI. gAvasakaNuM-eka vanaspati [ geTha (-4tha) (rU.pra.) ApavA levAmAM niyamasarano vahevAra. nAgAsva na. [sa. nA + a] nAga-maMtra bhaNIne pheMkavAmAM (2) caturAIvALI vAtacIta. (3) spaSTavaktApaNuM] AvatuM manAtuM eka divya astra, nAgonI zaktivALuM astra 2010_04 Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAgiNI 1ra72 nAja nAgiNI strI. [sa. nAginI], -nI strI. [saM.] jao + madhyamAM "ka" madhyaga.] nAcavAnI kriyA, (tucchakAramAM nAgaNI nAgaNa.' prikAranA kuLa-gera, (jaina) nAca-juda (nATya-kagha) strI. jio "nAcavuM' + "kUdavuM.] nAcanAgI-pizALa . [ja "nANuM' + "pazALa.'] (lA.) eka tamAzo. (2) (lA.) DaphAMsa, Apa-aDAI. (3) krodhane nAgu vi. [saM. nara->prA. nAma-] zarIra upara vastra ke uchALe. (4) prayarana, Ayojana kAI AvaraNa nathI tevuM, navamyuM. (2) keDathI nIceno bhAga nAcaka chuM. [ja nAcavuM' + gu. ko' ku.pra.] (lA.) magaDhAMkelo nathI tevuM. (3) (lA.) luccuM, dezuM, mAthAbhAre. pharIbharyo dekhAva ke vartAva, garvane chaNake -gAne phule bAvaLiye (rU. pra.) taddana naphaphaTa. 0 chaka nAca-gAna na, ba.va. [ja "nAca' + 4.3 nRtya ane saMgIta TATa, 0 dhana, 0 5ga, 0 baMba (bamba) (rU.pra.) tadana nAcaNa (-zya) pI. jio "nAcavuM + gu. "aNa" katRvAcaka nANuM. 0 tUta (rU.ma,) bezarama bharelI vAta. nAga bAlavuM pra.] nAcanArI strI. (2) (lA) nakharAM-khera javAna strI. (2. pra) nirlajapaNe belavuM. -ge varasAda (rU.pra.) taDake (3) vezyA [pra.] nAcavuM e, nAcaNuM paDate varasAda, gaMgA-jamanI varasAda]. nAcaNa na. jio "nAcavuM' + gu. "aNu" kriyAvAcaka ke. nAnuM-bhUkhyuM vi. [+ ja e "bhUkhyuM.'] paheravA vastra nahi nAcaNa-ghUgharI(nAcaNya-) strI. jio "nAcaNa" + 'dhUgharI.] ane khAvA ane nahi tevuM, tadana kaMgALa (lA) nakharAMbAja javAna strI. (2) chinALa, viyA. (3) nAgeNa (zya juo "nAgaNa.' vi. laMpaTa, vyabhicArI, badala [vayAnA cALA nAge-jAyuM (nAgezya-) e "nAgaNa-jAyuM.' nAcaNa peDhA puM, ba.va. jio "nAcaNa" + "vaDA.'] (lA) nAgela vi. lIlotarIvALuM, lIluM nAcaNiyuM vi. [ie. 'nAcaNa"+ gu. "yuM ta.pra.] nAcanAgeliyA o "nAgaliye." [rAvata nAruM. (2) (lA.) nakharAM-bAja nAgaeNka (nAgendra) puM. [. nAma + ] idrane hAthI-e- nAcaNiya . [jae "nAcaNiyuM. (majAkamAM) abhinetA. nAgaNe ja "nArAyaNuM-"nAgaraNuM." (2) nAcavA kudavAno dhaMdho karanAra puruSa nAge-gese 5. e nAmanI eka ramata nAcaNu strI. [ja e "nAcavuM' + gu. "aNu" ka. pra.] nAcavuM nAgeTa vi. jio "nAmuM" dvArA.] o "nANuM.' e, nAcaNa jio "nAcaNa.' nAgariyuM vi. [khyuM. "IyuM" svArthe ta* pra] navuM-paNuM (bALako nAcaNuM na. [ja "nAcavuM' + gu. "aNuM kriyAvAcaka pra.] muM, [ja "zuM' + "bA.'] rAmAnaMdI vagere nAca-tamAza-se, muM. jio nAca' + "tamAze(-se."]natya khAkhI bAvAne eka prakAra ane bIjI meja-majAha nAriye puM, juo "nAgaliye." nAcanArI vi, sI. [jao "nAcavuM' + gu. AruM kavAcaka nAge(-)rI vi. [mAravADanuM jodhapura najIkanuM gAma "nAgora' kuka.+ "I' strI pratyaya.] nAcavAno dhaMdho karatI strI, nartakI, +gu. "I' ta. pra.] nAgArane lagatuM, nAgoranuM. (2) 5. rAma-jaNI [vyavasthita rajuAta jAmanagara bAja vANiyAnI eka kema ane ene puruSa nAca-mujaro chuM. [ja "nA" + mujaro] nAca-gAnanI (saMjJA.) (3) strI, bhesanI eka jAta, nAca-raMga(2)5 [ja "nAca' + "raMga."]nAca-gAnane jalase. nAgavA strI, lUMTa (2) (lA.) Ameda-pramoda, (3) nATaka-ceTaka nAgezA strI. e nAmanI eka ramata nAcavuM a. kri. [saM. nRta- prA.na-] nRtya ke nRtta karavuM, nAgeLI strI, e nAmanuM eka jhADa [eka. (saMjJA.) abhinaya sAthe tAlabaddha cekasa rIte kaDavuM. (2) (lA.) nagnajitI strI. [saM.] zrIkRSNanI ATha paTarANIomAMnA bIjanI IcchA mujaba kAma karavuM. nacAvuM bhAve, phi. nanAghaluM vi. javAna ca(-cA)vavuM, nAhavuM prema, sakri. nAghera , strI, junAgaDha jillAmAM veDane pradeza pUro thAya nAcAka vi. ki.] mAMduM, bImAra. (2) ALasu, susta. (3) tyAMthI mAdhavapurathI dakSiNa bAne Ajaka devarANuM vagere nAkhuza thayeluM. (4) verajherathI bhareluM thI laI samudrakAMtane cheka UnA-dalavADA sudhIno phaLadrupa nAyakI strI. [phA.] nAcIkapaNuM pradeza. (saMjJA.) nAcAra vi. [.] juo 'lAcAra." nArI e "nAgarI.' nAcArI strI. phi.] ja "lAcArI.' nAca . [sa. nRva> prA. nava na.] nRtya ane nRtta. (2) nAcAra(-lA) kuM. li. nAcA2] e "lAcArI." nRtya-nRttane meLAvaDo.(3) (lA.) cALA, nakharAM. [0 dekhara naciketa muM. (saM.) aninuM eka nAma. (saMjJA.) (rU. pra.) vilakSaNa AcaraNa karavuM. nacAva (rU. pra.) nAcIja vi. [.] jenI kAI gaNatarI ke lekhuM nathI tevuM, marajI pramANe kAma karAvavuM. (2) herAna karavuM, pajavavuM. tu, zudra, pAmara. (2) nakAmuM, sAra vinAnuM sUjhavA (rU. pra.) nakAmA taraMga-tukA UbhA thavA. nAcIjI strI. phi.] nAcIpaNuM nacikaNuM' vi. jio "nAcavuM' + guM. "aNuM kartAvAcaka nANa (-zya) sI. jio "nAcavuM' + gu. eNa' ka. pra.] ka. pra. + madhyamAM 'ka' mayaga.] (lA.) vAtavAtamAM pheravI ja "nAcaNa." [vi, pra.] jAo "naTa." bAMdhanAruM, koI paNa eka vAta upara sthiratA na rAkhanAruM nAchUTake ki. vi. jio "nA"+chaTake' + gu. "e' trI. nocakaNuM na. jio "nAcavuM'+guM "aNuM' kriyAvAcaka rU.pra. nAja zrI. phi.] lADa. (2) nakharAM, hAvabhAva 2010_04 Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAjanakharAM 1203 nATatha-kalA(-LA) nAja-nakharAM na, ba.va. [+ja "nakharuM.'] cenacALA, hAva- raMgabhUmi, raMga-bhavana, "thiyeTara' bhAva, laTakAM nATaka-graMtha (-granya) 5. [saM.] nATakanuM te te pustaka nAjanI, na sI. [kA. nAjanI ] priyatamAM, vahAlI patnI. nATaka-ghara na. [saM. + e "ghara.'] jao "nATaka-gRha." (2) navajavAna basurata strI, ramaNI nATaka-cakra na. [saM] eka ja kartAnAM nATakono samUha ke zreNI nAjama sI. zarama. (2) lAMchana nATaka-ceTaka na. (saM.hAsya-ninAda, nakharAM, TIkhaLa najara chuM. [ara. nAji2] dekharekha rAkhanAra amaladAra. (2) nATakaNI DhI. [saM. nATaka dvArA] nATaka bhajavanArI strI, naTI kabUlAtanamAM karanArAonAM sAkSI-sikkA karI ApanAra nATaka-tva na. siM.] nATakapaNa, nATakanuM svAbhAvika lekhana adAlatI amaladAra. (3) adAlatI jatI lAvanAra amala- tema nirUpaNu, nATakanI abhinaya-kSamatA dAra. (4) khAje, hIjaDe, daravAnA nATakamaMDalI(-LI) (-maraDalI,-LI) strI. [saM] jAo "nATakanArI strI. [+ phA. "I' pratyaya] nAjaranI kAmagIrI kaMpanI.' nAjarI* vi. [+gu. "I' te pra.] nAjarane lagatuM nATaka-racanA strI. [saM.] nATakanuM lekhana-sarjana nAjima kuM. [ara.] rAjyataMtra calAvanAra amaladAra, be, nATaka rasika vi. [saM.] nATaka jevA rasa dharAvanAra hakema, "eDaminisTreTara' nATaka-lakSaNa na. [saM.] nATaka bhajavI zakAvAne mATe emAM nAjuka vi. phi.] sukumAra, suMvALuM. (2) bArIka, jhINuM. jarUrI svAbhAvika-tA, nATayama lAkSaNikatA (3) kaTekaTIbhareluM, taMga, "priyeriyasa." (4) tUTI jAya nATaka-lekhana na. [saM] jAo "nATaka-racanA." tevuM, takalAdI. [01khata, samaya (rU.pra.) kaTokaTIno nATaka-zAlA(-LA) strI, (saM.] e "nATaka-gRha.' samaya, "krAisisa']. nATaka-saMsthA (saMsthA) zrI. [saM.] bhajavI zakAya tevAM nAjukaDuM vi. [+zuM. "huM' ta.ka. svA] khUba nAjuka nATakane uttejana ApanAra temaja tAlIma ApavAnI nAjuka-tA akI. [+sa., tA.pra., nAja kAI nAjukI zrI. vyavasthA karanAra vidyAbhavana [+]. "AI'-'I' ta.pra.] nAja kapaNuM nATaka-sAhitya na. [saM] vAMcavA temaja bhajavavAnI yogyatA nAjhaNA-sAMkaLa ja "nAjhaNa-sAMkaLa.' dharAvanAra lAkSaNika nATakano ekama (sAhityanA eka nAjhAda zrI. [pha.] jene prasUti ja na thaI hoya tevI vAMjhaNI prakAra lekhe [nATaka che e nAjhI chuM. [aM] nAjhIvAdamAM mAnanAre puruSa, "sisTa' nATaka-svarUpa na. [saM.] kevI jAtanuM ane kevA prakAranuM nAjhI-caLavaLa(-caya-vya) strI. [+jue "caLavaLa.] jarmanI nATikAMtargata (nATakAntargata) vi. [saM. nATaka-masafa] nATaka ane najIkanA pradezamAM bIjA vizvayuddhane TAMkaNe jarmana nI aMdara raheluM, nATakamAMnuM sAmrAjyavAdanI karAyelI himAyata | nATakiyuM vi. [saM. nATa + gu. chevuM te.pra.] nATakane lagatuM, nAjhIvAda 5. [+ saM.) nAjhIone sAmrAjyavAda, "phesijhama' nATakanuM. (2) (lA) 3LI, DhoMgI, daMbhI nAjhIvAdI vi. [+]. "I' ta. pra.] nabIvAdamAM mAnanAruM nATakiya vi, puM. [jao "nATakiyuM.'] nATakamAM kAma karanATa' puM. si. nATa>prA. naTTa] nAsya. (A zabda "nATA- nAra kalAkAra, abhinetA, naTa (kAMIka anAdarane artha) raMbha' jema kavacita prathAjAyela che.) nATakI vi. [sa. nATa + gu. I' te pra.], -kIya vi. [saM.] nATa* na. yukti. (2) chAparA nIcenI lAkaDAnI kecI nATakane lagatuM, nATakanuM. (2) (lA.) DhAMgathI bhareluM, daMbhavALuM, nATaka ki. vi. nakkI DaLavALuM, "hisTrionika nATa na. e nAmanuM eka kApa nATakacita vi. saM. nATaka + kavita] nATakane baMdhabesatuM, nATaka na. (saM.] moTe bhAge gadyamAM ane vacce kayAMka kayAMka nATakane egya hoya tevuM, nATakane anurUpa paghomAM ane athavA saMgItamAM nirUpAyelA hubaha jIvanane nATAraMga (-2) puM. [saM. nATaka->prA. naTTa + saM] abhinaya karI zakAya te saMvAdAtmaka lekhana-prakAra, daya nATaya-nRtta vagerene AnaMda. (2) (lA.) nATakanA jevA kAvya, (2) nATayazAstra nirUpelAM rUpake dasa prakAramAM DaLavALA Dhaga [nATaya nRtta-nRtya vagerenI zarUAta pAMcathI ochA nahi ane dasathI vadhu nahi tevA aMkevALe nATAraMbha (nATArambha) 5.siM. nAca> prA. naTTa + saM. ] ItihAsamUlaka divya ane mAnanIya caritrAlekhana Apate nATikA strI. siM] nAnuM nATaka. (2) "nATaka'nAM lakSaNa dhanATayAtmaka eka prakAra. (nATaya.) [0 karavuM (rU.pra.) gamata paDe 2AvatI cAra aMkAnI nATya-racanA. (naTaya.) (3) jemAM mAtra ane hasavuM Ave ema bIjanA cALA pADavA. (2) ramaja eka ja aMka che tevI bhinna bhinna davALI racanA. ane navAI thAya evuM karavuM-AcaravuM. (3) phajeto karo] (4) jemAM saLaMga eka ja dazya hoya ke vadhu drazya heya nATaka-kartA vi,puM [saM. nATanasthata juo "nATaka-kAra(1)." tevI racanA (ekAMkI vagere) nATaka-kaMpanI (kampanI) zrI. siM. + aM. nATaka bhajavanArA- nATatha na. [saM] naTanuM kAryuM. (2) koI paNa bhajavI zakAya enI maMDaLI (dhaMdhAdArI) tevI saMvAdAtmaka racanA (emAM nATayazAstranAM rUpaka ane nATakakAra vi., pR. [4] nATakane lekhaka ane sarjaka, upapa sarvane samAveza thaI jAya che.), penTamAina'(mana) nATaka-kartA. (2) veza bhajavanAra puruSa, naTa, abhinetA nATatha-kalA(-LA) zrI. [saM.] abhinaya dvArA nATaya-racanAnATaka-gRha na. si., S., na.] nATaka-zALA, nATaka-zALA, ene marta karI ApavAnI vidyA, "DrAmeTajI' 2010_04 Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nATathI 1ra74 naha1 nA -kAMva 5. [saM.] bhajavI zakAya tevI racanAo gadya-padyamAM nATatha-saMgIta (99gIta) na. siM.]. nATaya-racanAomAM rajU lakhanAra lekhaka-sarjaka karAtuM sAja sAthenuM gAna, operA' (na. la.) nATaya-kavitA strI. [sa.] nATayanA rUpamAM lakhela kAvya, dazya nATaya-saMdharSa sa ) . [saM] nATayamAM UbhA thatI khAsa kAvya. (badhI saMskRta nATaya-racanAe A prakAranI che.) prakAranI athaDAmaNa, kelikaTa' (a. .) nATI-kaLA ja "nATaya-kalA.' nATatha-sAhitya na. [saM.] nATaya-racanAonA rUpamAM lakhAyenATyakAra vi. [saM.] naTa-nI. (2) bhajavI zakAya tevI luM-chapAyeluM lakhANa [pAtro vagerenI yAdI nATaka vagere rUpaka 2canAonuM lakhavAnuM-sarjavAnuM karanAra nAthasUci-cI) sI. [saM.] nAhya-racanAmAM AvatAM vastu nATatha-kutupa na. [4] nA bhajavanAra sarva pAtrone samaha nATatha-hAsa puM. siM.]nATakIya TIkhaLa, 'DrAmeTika AyaranI nATayagata vi. [saM. nATathamAM raheluM, 'DrAmeTika' (u. je. (a. ) nATaka-gRha na. [sa., pR. na.] juo "nATaka-gRha'. nATathAcArya puM. [saM. nAhya + gAM-vArtha] nRtta-nRtya ane nATatha-tarala na. [saM.] racanAmAM bhajavI zakavAnI kSamatA abhinaya zIkhavanAra guru. (2) nATayo bhajavavAnI vyavasthA nATaya-dakSatA strI. [sa.] bhajavI zakavAnI kuzaLatA hovApaNuM karanAra, "DAyarekaTara' [lagatuM, "meTika' naTatha-dhamAM strI. [saM.] lekamAMnA svAbhAvika jIvanane raMga- nATayAtmaka vi. siM. nAhya + gAme-] nAyarUpa, nAthane maMca upara be rIte rajU karavAnI savAbhAvikatA (nATaya- nAthAlaMkAra (nATalA ) . [saM. nAstha + GIR]. zAstranA niyamone AdhIna rahIne) nATamAM raja thavAthI enuM saudarya adhika vadhe tevuM te te nATatha-prAga 5. [saM] nATaya bhajavavAne akhataro. (2) vAcika viziSTa nirUpaNa nATayane jalase, "sTeIja-parphormanasa naTathAvirbhAvAtmaka saM. nATaya + AvirbhAva + gAmana naTatha-pravRtti strI [saM. nATayakRtio bhajavavAnI hilacAla - 4] nATaya jemAM vyakta karavAmAM AvyuM hoya tevuM, abhinAtha-priya vi. [saM. nATaya jevA-bhajavavAno zokha che tevuM | nayanA rUpamAM raheluM, "DrAmeTika naTatha-bhavana na. [saM.] e "nATayagRha." [maMDaLI | nAthAMga (nATayA 8) na. + [vAM. nATaya + ma ] nATayane nAtha-maMDala(-La)(maDala-La) na. [saM.] nATaya bhajavanArAonI hubaha rajU karavAne mATe upayogI dasa prakAranAM enAM nATatha-maMdira -madi2) na. [saM.] juo "nATayagRha.' aMgomAMnuM che te aMga (geya pada vagere) nATaca-mAlA(-LA) strI. [saM.] nATaya-2canAonI zreNI nAthAMtargatavidhi-hAsa (nATayAntargata-) . [, nAtha + nATathayuga puM. [saM] nATaya-racanAo racavA-bhajavavAne sattA -vidhi-DhA] juo "nATatha-hAsa." jamAne [tho mane raMjaka bhAva noTayoti strI. [sa. nATaca + vita] saMvAdane je bhAga hoya nATayarasa puM. [] nATayaracanAo racavA-bhajavavAmAM vyakta te te gadya-padyAtmaka kathana, pAtronI bolI nATaya-raMga (-2) 5. [saM.) raMgabhUminA je cotarA upara nATathocita vi. [saM. nATa + 3vita] nATayane hoya nATayo bhajavavAmAM Ave che te paDathAra, raMga-pITha tevuM, DAyeTika' (a. .) nATaya-rAsaka chuM. [.] gAI ne bhajavI zakAya tevo upa- nATathormikAvya na. si. nATaa +mi-g] nATaya svarUpanI rUpakane eka prakAra. (nATaya.) [abhinetA Urmi-kavitA, "DrAmeTeka lirika' (u. ja.) neTatha-vida vi. [saM. degvitra] nATaya-kaLAmAM niSNAta, kuzaLa nATaya-vidyA strI. [saM.] jae "nATaya-kalA." jyAMthI saraLa bane tevuM bAraNuM ke chIMDuM, chaTakabArI nAtha-vidhAna na., nATathavidhi . [saM] nATaya racanAnuM nAThI . mahemAna, paroNe lekhana ane ene abhinaya nA vi., bhU.kA. [sa. naSTa-> prA. naTha- jAo "nAsanuMnaTa-viSayaka vi. [saM.] nATayane lagatuM mAM.] bhAgyuM, nAsI chUTavuM, palAyana thaI gayuM nATatha-vRtti strI. si.] nATaka racavAnI ke bhajavavAnI mAna- nAkela, -vi., bI. bhu. kA. [+gu. "ela, luM' bI. bhu. ku sika zakti ke valaNa, "meTika sensa' jue "nAsavuM"mAM.] bhAgI gayeluM, nAsI chUTeluM, palAyana nATatha-veda puM. [saM] vedanI koTinuM Aje aprApya manAtuM thaI gayeluM nATayazAstra (brahmAe racyuM hovAnI mAnyatA) nA' (-) cI. [saM. nArI) zarIranI nADI, nasa, dhamanI. nATayazAlA(-LA) strI. [saM.] e "nATaka-gRha." (2) (lA.) najara, daSTi. (3) bIjabhUta vastu, mULa kAraNa. nAtha-zAstra na. [saM.] raMgabhUminI racanA sAtha nATayonI [ kApavI (rU.pra.) gaLuM kApavuM. 0 khasI javI, 0 ThekANe racanAthI laI enI vAdyo saMgIta-vidyA ane nRttanATaya na hevI (rU.pra.) maraNa najIka pahoMcavuM. (2) magaja casakasAthe abhinaya sudhInI badhI ja bAbatono jemAM khyAla chuM. (3) uDAu thavuM. jotA rahevuM (-2vuM) (rU. pra.) ApavAmAM Ave che tevuM vighA-zAstra. (2) maharSi bharatanuM valaNanI dekharekha rAkhavI. 0 jevI (rU. pra.) hAthanA kAMDAnI raceluM manAtuM e nAmanuM zAstra, bharatanATyazAstra. (saMjJA) nADInI cAla uparathI roganuM nidAna karavuM. (2) UbhA nATatha-zALA e "nATayazAlA.' thayelA prasaMganuM mULa tapAsavuM. 0 dekhADavI (u.pra.) roganuM nATa-zila5 na. si.] juo "nATayakalA." (2)raMga bhaginuM nidAna karAvavA vaighane kAMDuM dharavuM. (2) bhulathI ke jANI nirmANa karavAnI prakriyA bijhIne bIjA samakSa potAnuM gupta valaNa khuluM karavuM. 0 nIcI 2010_04 Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nADa ) 1275 nADi9-DI) karavI (u.pra.) zaramAvuM. 0nuM naravuM (rU. pra.) taMdurasta. nAdi-DI)-ga (-gaDa) 5. siM.] nADImAM thatA gumaDA je (2) majabUta manavALuM. (3) koIpI na chetarAya tevuM. 0 5kaha- roga, vAta-gaMDa, 'narva-gaMgaliyana' vI (rU.pra.) valaNa jANavuM. 0 baMdha paDavI(-bandha) (u.pra.) marI nAti-DI)-caka na. [saM.] jao "nADika dra.' (2) nAbhimAM javuM. 0 maLavI (rU.pra.) cAvI ke ukela maLavo. 0 hAthamAM raheluM nADIonuM ke, "narva-plekasasa." (3) phalita jyotiSamAM AvavI (rU. pra.) bIja-rUpe rahelI vastu samajhAI javI. nakSatra-bheda jaNAvanAruM rekhAvALuM eka cakra. (ja.). (2) valaNa parakhAI javuM. 0 hAthamAM levI (u.pra.) bIjAnuM nAdisTa-DI-cikitsaka vi., pR. [saM] nADInA dhabakArAthI kAma pate upADI levuM. 0 hAthamAM hevI (rU.pra.) kabaje roganuM nidAna karanAra vaidya jANavAnI kriyA he, vazamAM levuM. nAdi(DI)-cikitsA strI. [saM.] nADInA dhabakArAthI rega nA*-nDa) chuM. [tAmiLa.] pradeza nAhi(TI)-chUTa vi. jio "nADI' + "TavuM.'] lAke nahiNa(-zya) sI. nADa, nasa, ga, dhamanI kAchaDI-chUTa, vyabhicArI, viSayI, laMpaTa, chinALa e "nADavuM + ga. "a" ka...] nADuM, doraDo nAdi(DI)-taMtu (tanta) 5.siM.] nADIne re, "nave-phAibara" nAhavuM sa.ki. jio "nADuM,'-nA.dhA.] deraDAthI jakaDIne nahi(DI)taMtukSaya (tanta-) puM. [saM.] nADI ane snAyubAMdhavuM. nahAvuM? karmaNi, ji. nahAvavuM che., sakri. enA taMtuone ghasAre, " thAIsisa" nara-vele pR. dhANInA mAkaDA nIce ane paththara rAkhavAnI nAdi-DI)-taMtra (-tattva) na. siM] nADIonI vyavasthA saMbaMdhI khATalI upara UbhuM 2khAtuM lAkaDuM, gadhelAmAM besate vAMkA taMtra, narvasa-sisTama' lAkaDAnA TukaDA nahi(DI)-tUTela vi. [sa. + juo "tUTavuM' + gu. 'ela bI. nADAchaDI strI. [ja "nADuM' + "chaDI.'] maMgaLa kAryane mATe bhU ka] (lA.) zakti vagaranuM, nirbaLa vaparAtuM betraNa raMgavALuM nADuM, kaMbhA-nADuM nAdi(DI)-(pra)dAha 5. siM.] jJAnataMtuo uparanA sojAne nATA-cho (-Daya) strI. [ ja e "nADuM choDavuM."] (lA) kAraNe thatI baLatarAno raMga, "bhUrAITisa' pezAba karavAnI kriyA (laeNdhA ke cAraNI yA IjAranI dorI nAdi-DI-dharma muM. [saM.] nADIonI kriyAzIlatA, "yureliTI' cheDIne pezAba karavAno hoI). [7 karavI (rU.pra.) pizAba nAdi(DI)-parIkSaka vi., pR. si.] juo "nADicikitsaka.' karo ] nAdi-DI) parIkSaNa na. nahi(DI)-parIkSA strI. [saM.] jue nATA-vA kri. vi. [4 "nADuM' + "vA.2] sAmAnya moTA "nADi-cikitsA.' nADAnA A cheDethI laIne bIje cheDe pahoMce teTalA aMtare nAdi(DI)-paSaka vi. [saM.] nADIone baLa ApanAra nAhA-sadaruM na. jio "nADo' + "sIMdaruM.'] lA.) jene cheDe nAdi(DI)-pradAha juo "nADe-dAha." ja na Ave tevI vAta nAhi8-DI-pretsAhanana., [saM] nADImAM utpanna thato A vega, nahi(DI) strI. [sa.) zarIranI raktavAhinI, nasa, raMga, naba-impAsa' dhamanI, nADa. (2) eka ghaDI eTale (24 miniTane) samaya nATila-DI bala(La) na. si] nADIne vega, nyurisiTI' nAdi(DI) kapAlekhaka (kapAlekhaka) na. [saM. 1 + - nAdi(DI)-maMDala(-La)(-maDala -La) na. si.] juo "nADi-taMta." cheva4] nADInA dhabakArA mApavAnuM yaMtra, "phomegrApha nahi(DI)-yaMtra (caitra) na. [saM.] karoDarajaju, "spAInala nArikA strI. [saM.] jue "nADi." [maMtra ." (2) nADIomAM ghaselI vastu bahAra kADhavAnuM nAdikA-yaMtra (nya-tra) na. [8.] arka kADhavAnuM sAdhana, nalikA- prAcIna paddhatinuM eka sAdhana nahi(DI)-kITa ! [saM.] AMtaraDAmAM thato kI, kRmi, karama, nAdi-DI)-rajaja na. [rsa, strI.] jue "nADiyaMtra(1).' Tepa-varga,' "rAunDa-varma' ['narvasa senTara' naDi-DI)-ga kuM. [saM.] jJAnataMtu saMbaMdhI kaI paNa vyAdhi, nAdi(DI)-keka (-kendra) na. (.] jJAnataMtuonuM madhyabiMdu, "necaropathI' nAdi-DI)-keza(1) puM. [3] jJAnataMtuone keza, "narvasela nadina-DI)-5 5. siM.] jae "nADikSINatA.' nAdi-DI-kSata) na. [sa.? nADImAM paDele ghA, nADImAMnuM ghApha naDhi(-DI-varNana na. [saM.] jJAnataMtuo vizenuM khyAna, ke cAMduM, "aphasara" ['nyUsthiniyA" "nyUregrAphI' nahi(DI)-kSaya kuM. [4] jJAnataMtuone ghasAro-eka roga, nADi(-DI-valaya na, [] samaya mApavAnuM eka yaMtra nADi(DI)- kSINatA strI. [saM.] nADInI cAlamAM kharAbI, nAdi(DI)-vidyA strI. [saM.] jJAnataMtu vizenuM zAstra, "celejI' iTikama' naDi(DI)-ga kuM. [saM.] juo "nADi-bala." nADi(-DI- bha . [saM.] zarIranAM aMgenI zithilatAne nADi(DI)-vedanA strI, [] jJAnataMtune lagatI pIDA, 'nyU eka roga, "sAike-nyarasika" (bA.a.pAThaka) rasika" [nAra cikitsaka nAhiDI)-gati-mA5ka na [sa.) nADInA dhabakArAnI gati neDiTa-DI)-vaida,gha . [. vaia] nADI joIne roga pArekha mApavAnuM yaMtra, eskopa' nADhi(-DI-thathA strI. [saM.] jJAnataMtuomAM pIDA thavAne nAri(-DI-gati-lekhaka na. [] juo 'nADikaMpAlekhaka. rega, calajiyA" nAdi-DI)-gati-vijJAna na, siM.] nADInI gati jANavAnuM nAri(-DI)-traNa . [] jue "nADikSata." zAstra, phImegrAphI naDi(-DI)traNa-vighA jI. siM.] nADikSata thavAnA kAraNe 2010_04 Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAri8-DIkti 120 nANA(-Na)--kAmaNa ane enA upacAranuM zAstra, heDakolojI" nAdibhaMDala(La) (maDala -La) jAo "nADi-maMDala." nAhida-DI)-zakti strI. [saM] juo "nADibala." nADI-yaMtra (yanca) jue "nAdi-yaMtra." nAhi8-DI-zAmaka vi. [saM.] jJAnataMtuone zAMti ApanAra, nADI-rajaja ja nADi-rajA.' navana' naDI-roga ja "nAri-rega." nADi(DI)-zuddhi strI. siM. jJAnataMtuone sApha thavA ke rAkha- nADI-lepa e "nAdi-lopa." vAnuM kArya, 'narva-pariphikezana" ("caDIniyA' nADI-varNana jue "nAri-varNana." nAhi(DI) zala(La) na. [.] nAyuomAM thatI kaLatara, nADI-valaya juo "nAhi-valaya." nAdi(DI)otha 5. [saM] jJAnataMtuone seje, snAyuone nADI-vidyA ja "nADi-vidyA." saje, "cUrAITisa' [patharAvuM e, inarvezana' nADI-vega juo "nADi vega.' nadi(DI)-saMvedana (saMvedana) na. [saM.] nADIonuM zarIramAM nADI-vedanA o "nADi-vedanA" nADI ja "nADi.' [ na chUTavI, 0 ne belavI, 7 na nADI-vaida,-dha ja "nADi-vaida,gha." hAvI (rU.pra.) ma AvavI. (2) maraNa thavuM.] nADI-thathA juo "nADa-vyathA." nADI strI. jio "nADuM'+ . "I' zrIpratyaya.] doraDo, deraDI, vaLa caDAvelI jADI dorI. [2 khacavI (kheMcavI nADItraNa-vidhA ja "nAvaNa-vidhA." (rU.pra.) sAmAne halakuM cItaravuM. 0 kheMcAvI, (-kheMcAvI), nADIzakti jue 'nADi-zakti." 0 tUTavI (rU.pra.) kamAvAnI zakti javI. (2) pAyamAla nADI-zAmaka 'nADizAmaka." thavuM. 0dheIne pIvA jevuM (rU.pra.) pavitra AcaraNavALuM. nADIzuddhi juo "nADi-zuddhi." 0 dheya aDAM bhAMge tevuM (rU. pra.) khUba ja cAritryavAna. nADI-zala(La) jue "nADi-zala." 0 nephA vagaranuM (u.pra.) nAnuM, kuracuM. (2) vyabhicArI nADI-zetha ja "nADi-zotha." nADI-kaMpalekhaka (-kampAlekhaka) jue "nADikaMpAlekhaka." nADI-saMvedana (saMvedana) jue "nADi-saMvedana." nADI-koTa juo "nADi-kITa.' nADu ja "nADa.. naDI-(kendra) juo "nADi-ke.' nA ' na. [sa, nAvi vikAsa + gu. uM' ta.pra.] doraDuM. (2) nADI- kiza() juo "nADa-koza." nADI (caNiyA cAraNI IjAra vagerenI tema bhamaraDAnI paNa). nADI-kSata juo "nADikSata." (3) nAThA-kaDI, kaMbhA-nADuM. [2 DAM bAMdhavAM (rU.pra.) lagna karavuM. nADI-kSaya juo "nADikSaya. (2) nAtaruM karavuM, gharaghavuM. 0 chUTI javuM (2. pra.) hiMmata nADI-kSINatA ja "nADikSINatA." hArI javI. chevuM (rU.pra.) hArI javuM. (2) sebata ke nADI-kSobha juo "nADi-bha.' saMbaMdha cheDI de. 0 pakaDI rAkhavuM (rU.pra.) jida pakaDavI, nADI-gatimApaka ja nADi-gati-mApaka." haThIlA rahevuM. 0 bAMdhI rAkhavuM (rU. pra.) amuka hada sudhI nADIgati lekhaka ja "nAgiti-lekhaka." Agraha rAkhavo. 0 bhAMgavuM (rU.pra.) doraDuM vaNavuM. vaherAvALuM nADIgati-vijJAna jue nADigati-vijJAna." nAruM (vaidarA-) (rU.pra.) haTha, ji0 naDI-gaMTha (-ga7) juo, nADi-gaMDa." nANa na. [saM. zAna>prA. nAna, prA. tatsama] jJAna. (2) nADI-cake jue "nADi-cakra." eMdhANa. (3) (lA.) Rtu-srAva, Rtu-darzana nADI-cikitsaka ja "nADi-cikitsaka." nANu-baLa na. [sa. nArANA-vatrinuM lAiva juo "nArAyaNa nAdi-cikitsA ja "nADi-cikitsA." bali." [(padyamAM.) nADI-chUTa ja nADiTa." neNaluM na[ja "nANuM' + . "la' svArthe te.pra. ] nANuM. naDI-taMtu (-tanta) jue "nAri-taMtu." nANavuM sakri. [ja e "nANa,'-nA. dhA.] anubhava karI nADItaMtukSaya (-tanta) ja "nADitaMtu-kSaya." jANI levuM. (2) parIkSA karavI, tapAsavuM. (3) akavuM, nahi-taMtra (-tanca) jue "nADi-taMtra." aMdAja karo. na(-naNavuM karmaNi, kri. (nANAvavuM nADI-tUTela ja "nADiTela." pre.sa.ki. [na lAvavuM, ANavuM nahi nADI-(0 pra)dAha juo "nAhi-(pra)dAha." nANu sa. kiM. [saM. 1 + juo ANavuM saMdhithI ] na nADI dharma ja nADi-dharma." nANAkIya vi. [ja "nANuM + saM. 1 + va ta.pra.] nANAMne nADI5rIkSaka juo "nADi-parIkSaka." lagatuM, pisAne lagatuM, Arthika, "phAInAnsiyala' nADI-parIkSaNa ja "nADi-parIkSaNa.' nANA(-Na)-khAtuM na. [4 "nANuM' + "khAtuM."] rAjaya - nADI-parIkSA ja nahiM parIkSA. rASTrane Arthika vahIvaTa karanAra taMtra, "phAInAnsa minisTrI' nADI-paSaka ja "nADi-Sika." nANA(-Na)-calaNa na. [ jAo "nANuM + "calaNa."] nANuM nADI-pradAha juo "nADi-(pra)dAha." vaparAzamAM hovAnI prakriyA, nANAMthI mAla-sAmAnanI sarva nI-protsAhana ja "nAri-protsAhana." prakAranI Apa-le ke vinimayane vyavahAra nADI-bala(La) jeo "nADibala." nANa(traNa)-TaMkAmaNa (TAmaNa) na. jio "nANuM + rJ 2010_04 Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nANA(-NAM-peTA sikkA 'TaMkAmaNa.'] sikkA TUMkAvavAnI kriyA, brAseija' nANA(-AM)-peTI srI. [jue 'nANuM' + 'peTI.'] rAvinI maMjayA, 'kar-sI-cesTa' [nANA-khAtuM.' nANA(-i)-taMtra (-tatra) na. [4e. bANuM' + saM.] nANA(-AM)-prakaraNana. [jue 'nANuM' + saM. ] nANAnA viSayanI khAkhata ['phAinAnziyala' jae ra7 nANAMprakaraNI vi. [+ gu. '^ ' ta,pra.] nANA-prakaraNane lagatuM, nANu (-zuAM)-bannara ., na. [ jue 'nANuM' + 'bajAra.'] paisA-TakAnI levaDa-devaDa thatI hoya tevuM khAra, zarApha-khAra nANu (-i)-bala(-La) na. [jue 'tANuM' + saM] paisAnuM jora nANu(-gi)baLiyuM vi. [+ gu, 'iyuM' ta.pra.] paisAnA jora {khAte upara kUdatuM nAzuA(-NAM)-bhaMDAra (-bhaDAra).puM. [ja e 'nANuM' + 'bhaMDAra.'] nANA(-NAM)-bhALa (-bhaNDALa) na. [jue 'nANuM' bhaMDaLa,'] anAmata mUDI, kepiTala' nANu (-AM)-bhADha (-DI) strI. [ jue 'nANuM' + 'bhIDa.' ] paisAnI taMgI, vyavahAramAM hAthanuM baMdhAI raheluM e, phAinAnziyala sTrenjarsI,' zaoNrTeija oNpha phanDsa' nANA(-NAM)-maMDaLI (-maDaLI) strI ja 'nANu'+ saM, maLyuMchI] nANAMnA vahIvaTa karanAruM maMDaLa, 'phAinAnsa seAsAyaTI' nANA(-NAM)-maMtrI (-mantrI) puM. [jue 'nANuM' + saM.] rAjya ke rASTranA nANAM-khAtAnA pradhAna, 'phAinAnsa minisTara' nANAvaTa na. [jae 'nANu' dvArA.] jae 'nANuA-bajAra.' nANAvaTI vi. [+ 3, 'I' ta,pra.] nANAMnI dhIradhAra karanAra AsAmI, zarapha ciMdhe, 'baeNnkiMga' nANAvaTuM na. [+ gu. '*' ta.pra.] zarAphanA dhaMdhA, dhIra-dhArInA nANA(-NAM)-varSa na. [jae 'nANu''+saM.] hisAbI varSa, nANAkIya varSe, phAinAnziyala IMca' nANuA(-luAM)-vibhAga puM. [jue 'nANuM + saM.] hiMsAbene lagatuM khAtuM, phAinAnsa DipArTamenTa' [lagatuM, Arthika nANA(-NAM)-viSayaka vi. [jue 'nANuM'+saM.] nANAMne nANAvI vi. [jae 'nANuM' + saM. vRtti> prA, varU puM.] nANAvALuM, dhanika, tavaMgara, paisAdAra, zAhukAra nA(-na)NAvavuM, nA(-na)NuAvuM jue 'nANavuM' mAM, nANuA(-zuAM)zAstra na. [jue 'nANuM' + saM.] nANAMne lagatI vidyA, arthe-zAstra, phAinAnsa' (vi.kA.) nANA(-3AM)-zAstrI vi., puM. [jue 'nANuM' + saM. rAnnI puM.] nANAMne lagatI vidyAnA jJAtA, arthazAstrI, ikaoNnaoNmisTa' nANA(paNAM)-saMkaTa (-saphruTa) na. [saM.] nANAkIya kaTokaTI, phAinAnziyala krAisisa' [paristhiti nANA(-gi)-sthiti strI. [jue 'nANuM' + saM.] Arthika nANAM-khAtuM jue nANA-khAtuM.' nANAM-calaNa jue 'nANA-calaNa.' nANAM-TUMkamaNu -TAmaNa) jue nANA-TaMkAmaNa,' nANAM-taMtra (tantra) jue 'nANA-taMtra.' nANAM-peTI jue nANA-peTI.' nANAM-prakaraNa jue 'nANA-prakaraNa.' nANAM-prakaraNI jue 'nANAprakaraNa.' _2010_04 nAtariyuM nANAM-khAra jae 'nANA-khAra,' nANAM-bala(-La) jue 'nANA-khala.' nANAMgaLiyuM jae 'nANA-khaLiyuM.' naNuAM-bhadgAra (-bhaNDAra) jue 'nANA-bhaMDAra.' nANAM-bhaMDALa (-bhoLa) jue 'nANA-bhaMDoLa,' nANAM-bhIDa jue 'nANA-bhIDa.' nANAM-maMDhaLI (-maDaLI) jue 'nANA-maMDaLI.' nANAM-maMtrI jue 'nANA-maMtrI.' nANAM-varSa jue 'nANA-varyuM.' nANAM-vibhAga jue nANA-vibhAga.' nANAM-viSayaka jue 'nANA-viSayaka,' nANAM-zAstra jue nANA-zAstra.' nANAMzAstrI jue 'nANA-zAstrI.' nANAM-saMkraTa (-saphruTa) jue tANA-saMkaTa.' nANAM-sthiti jue 'nANA-sthiti.' nANuM na. [saM. nALa-> prA. nALama] cIja vastunI levaDadevaDa mATe cAlatA sikkA, kura-sau.' (ra) dhana, DhAlata, phaeNAinAnsa.' (3) (lA.) sUkSma, kiMmata nAta (5) zrI. [saM. jJAti, aAM. tadbhava] eka kuLa vADA ke varganA leAka-samUha, jJAti, nyAta. [. karavI (rU. pra.) nAtanuM jamaNa ApavuM] nAta-jamaNu (nATya-) na. [+jue 'jamaNa.'] jJAti-bhejana, nAta-vA [sAmAnya jJAti ane varga nAta-jAta (nATya-5) strI, [ + ju'nata,ra', ] sarvanAta-teDuM (nAya.) na. [+ jue 'teDuM.'] samagra nAtane nimaMtraNa nAta-paTa(-)lAI (nAtya-) strI. [+ jue 'paTa(-Te)lAI,'] nAtanA mukhInuM kArya ke hAdo [pramukha nAta-paTela (nATya-) puM. [+ jue paTela.'] nAtanA sukhI ke nAta-paTelAI (nAtya-) jue 'nAta-paTalAI' nAta-bahAra (nATya-khA:raya) vi., kri.vi. [+ jue bahAra.1] jJAti-samuddAyamAMthI dUra kareluM, jJAti-kharhiSkRta nAta-baMdhAraNa (nAtya-adhAraNa) na. [+ jue 'baMdhAraNa.'] jJAtinAM dhArA-dhAraNa nati-bhAI (nAtya-) puM. [jue 'bhAI.'] jJAti-jana, nAtIleA nAta-bhAjana (nAtya) na. [+saM.] jJAti-samudRAyanI jamaNa vAra, jJAti-bhejana, nAta-vara nAta-meLA (nATya-) puM. [+jue meLe.'] jJAti-samudAyanuM ekaThA thavuM e, jJAti-bhAIonI sabhA [tara.'(padyamAM.) nAtara ubha. [jue nAOM' + saM. ddi dvArA] jae 'nahi.' nAtaraza vi. [phA.] asatya, avivekI, avinayI nAtarasa vi. [kA. nAtas] ghAtakI, krUra. (2) prabhunA Dara vinAnuM nAtarALa (-ca) vi., zrI. jie'nAtaruM' + gu. 'ALa' ta.pra.] jeNe nAtaruM (gharadhaNuM) karyuM hoya tevI strI nAtariyA vi., puM. [ja e 'nAtariyuM.'] kanyAnI levaDa-devaDa thaI zake tevA jJAti-baMdhu, nAtIle nAtariyuM vi. [jue 'nAtaruM' + gu. 'iyuM' ta.pra.] punarlagna samaye vidhavA ke thaMDAyelI strInI sAthe AveluM, AMgaLiyuM. (2) nAtaruM karavAnI chUTavALuM. (3) bhinna geAtra ke pitR Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAtaruM 1ra78 nAdAniyata kuLanuM, cekhuM jJAtijana, nAtIluM. [0 kApaDuM (rU. pra.) paththara. (4) trAjavAnI dAMDInA beu cheDe kANAMmAM parovelI eka bAMya rezamI ane bIjI sutarAu hoya tevuM kApaDuM] dorI nAtaruM na. [ja e "nAta' dvArA) vidhavA ke iMDAyelI strI nAtha-tA zrI, -cva na. saM.] nAthapaNuM, savAmita va, dhaNIpa6 sAthenuM punarlagna, (2) uMmaralAyaka kanyA ke punarlagna karavA nAtha-dvAra, rA na. [sa, nava-dvAra] mathurA pradezamAM giricAhatI vidhavA yA iMDAyelI strI. [ karavuM (rU.pra.) puna- govardhana uparanuM zrIgevadhana-dharaNa zrInAthajI (zrIkRSNa)nA lagna karavuM. -re javuM (rU. pra.) strIe punarlagnathI patine maMdiranuM sthAna. (2) zrInAthajI tyAMthI udepura-mevADanA tyAM javuM. (2) jIvatA dhaNIne choDI bIjAne gharadhI javuM. siMhADa gAmamAM padhAratAM tyAM vaseluM gAma, veNanuM mukhya (3) narakamAM javuM. -re devI (. pra.) strIne punarlagna tIrthadhAma ane valabha saMpradAyanI pradhAnagAdInuM sthAna. (saMjJA.) karAvavuM. -re lAvavuM (rU. pra.) kaMDAyelIne punalegnathI laI nAtha-dharma muM. [saM.), nAtha-paMtha (pantha) 5. [ + juo AvavI] "paMtha'] jao "nAtha-saMpradAya." [anuyAyI nAtala-tala (nA:tA-dhotiya) vika, zrI. jio "nAtuM- nAthapaMthI (5thI) vi. [+gu. "I' tama.] nAtha-saMpradAyanuM tuM" - bI. bhu ka ne "ela" pra.] strIdharmamAM AvI nAthabAvo . [+ja "bAvo.'] nAthasaMpradAyane sAdhu. gayelI strI, nAta-jotI [nAta-jamaNa (2) e saMpradAyanI praNAlImAM utarI Avelo dhaMdhe gAruDI nAta-vAre (nAtya-) kuM. [ja "nAta' + "vare.] jJAti-bhejana, bA , nAta-vAna (nAtya-) vi. jio "nAta' + saM. degvAna puM, nAtha-viyAga kuM. [saM.] pati-viraha ta.pra.] khAnadAna, kulIna, uttama jJAtinuM nAthavuM .kri. [ja "nAtha.'-nA.dhA.] baLada-pADA-UMTane nAtavAna vi. phi.] azakta, kamara, nabaLuM. (2) bImAra. nAkamAM kANuM pADI doraDI parovavI. (2) (lA) tAbAmAM levuM. (3) lAcAra, nirAdhAra (3) palaTavuM. nathAvuM karmaNi, jiM, nathAva che, sa. kri. nAtavAnI strI. [.] azakti, nabaLAI, kamajorI. (2) nAtha-saMpradAya saMpradAya) kuM. siM] I.sa 1000 AsapAsa bImArI. (3) lAcArI, nirAdhAra-tA thayA manAtA gorakhanAtha nAmanA kAnaphaTTA saMte sthApelo paMtha. nAtAtkAra vi. [jae nAte + phA. pratyaya.] nAta rAkhanAruM. (saMjJA.) (2) zAkhavALuM, AbarUdAra nathI vi., strI. [ja e "nAthA' + gu. I ' strI pratyaya.] nAtA-rIta (tya) sI. [jue "nAta' + "rIta.' ] jJAtine chokarAM marI jatAM hoya tyAre janmelI boTanI jIvI gayelI rivAja, jJAtinuM bAMdheluM dhoraNuM. [ karavI (rU.pra.) jJAtinA chokarI (jenuM nAka bacapaNamAM ja vadhyuM hoya che.) baMdhAraNa pramANe lagnAdi prasaMge levaDa-devaDa karavI] nA . [ja "nAthavuM' + gu. "o' ka..] chokarA marI nAtAla strI. [pADyuM.] Isu khristanI janmajayaMtInA upa- jatAM janmelA ane peTano bacI gayelo chokaro jenuM lakSamAM Disembara 25 thI 31 mI tArIkha sudhInA tahevAranA bacapaNamAM nAka vIMdhavAmAM AvyuM hoya che.) divasa, 'krisTamasa,' (saMjJA.) miAnano abhAva nAda 5. [saM.] avAja, vani, zeSa, svara, "sAunDa." (2) nAtimAnita zrI. siM. 1 + mati-mAni-al] prabaLa abhi- uccAraNane eka prayatna.(-LyA. (3) saMgIta-vani,InTonezana. nAtI-dhotI (nAtI-tI) vi, strI, e "nAhatI dhotI. [2 Utara (rU.pra.) garva UtarI javo, tera cAha ja. ta' + gu. IluM? ta.pra.] potAnI nAta mAM parNa, 9 lAgave (rU. pra.) le lAgavI, dhana lAgavo nAto chuM. [4 'nAta' + gu. "o' ta...] (lA.) saMbaMdha. de caDhavuM (.pra) lata paDavI] (2) sneha, meLa. (3) vahevAra nAdabiMdu -bindu) [sa., ] nAdanuM anusaMdhAna karavAnuM nAte-ghare . [+ja dhare.'), nAtmahobata keMdra (ga.). [AdhAra-sthAna (-morabata) jI. [+ja "mahenata."] gharanAM mANasonI nAda-brahma na, [.] nAda-rUpI parama tatva, nAdanuM sUkSma sAthe saMbaMdha hoya tevo vahevAra nAda-mAdhurya na. si.] avAjanI madhura-tA, svaranI mIThAza nAtha' kuM. [saM] svAmI, pati, dhaNI. (2) mAlika. (3) nAda-yaMtra(-catra) na. [4] tAvaDI-vAje, "grAmophena' (na..) dazanAmI, gosAMI saMnyAsI temaja atIta bAvAnI eka nAdara vi. [ara. nAdira] uttama, zreSTha aTaka ane enA puruSa. (saMjJA.)(4) gorakhanAthanA saMpradAyanA nAda-laharI sI. [saM.] avAjanuM maja, vani taraMga sAdhu (A paMthanA sAdhu kAnakaTA hoya che.) nAda-zAstra na. [..] nAda vize sama vicAra ApanArI nAtha (nA) zrI. di. prA. navA baLada pADA vagerene vidhA, vani-zAstra, "eNkAusTisa' (ma.na.) nAkamAM kANuM pADI nAkhavAmAM AvatI dAraDI nedazAstrI 1i, pR. [sa., pR.] nAda-zAstrano jJAtA nAthajI kuM, ba. va. [+juo "jI....] gorakhanAthanA paMthanA nAdAtmaka vi. [saM. nAdra + mAramana - ] nAda-rUpa, avAjanA dhamaeNsthAnane mahaMta rUpamAM raheluM [(3) tu svabhAvanuM nAthavuM' + gu. 'aNuM' kartAvAcaka kupra.] nAdAna vi. [phA.] aNasamajuM, a-vecArI. (2) mUrkha, bevakupha. baLada-pADA-UMTanAM nAka vIMdhavAnuM aNIdAra lAkaDuM. (2) nAdAniyata strI. [+ ara. 'iyat" te. pra.), nAdAnI . cicoDAnA mADha upara nAkhavAne phAcara jevA AkArane [.] aNa-samajha, chetaravAdIpaNuM. (2) khaI, bevakI. lAkaDAno TukaDa, (3) khAMbhI UbhI karI enA upara mukAte (3) mAnasika tu-tA 2010_04 Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAdAnusaMdhAna 1ra79 nAnApadAthe-sattAvAra nAdAnusaMdhAna (-sandhAna) na. [saM. nATyU+ anusaMdhAna] nAda saMpradAyathI svataMtra rIte haju paNa cAlu che.) (saMjJA.) sAthe ekatAna thaI javuM e. (ga.) nAnakapaMthI (5thI) vi. [+ gu. "I' ta. pra.] nAnakathanuM nAdAra vi. phi.] vepAra-rojagAra paDI bhAMgatAM bekAra thaI anuyAyI [nAnake sthApela saMpradAyane lagatuM gayeluM, devALiyuM, "i-sekavanTa" nAnaka-zAI-hI vi. [ja "nAnaka' + "zAha'+kA.I' pra.] nAdArI strI. phi.] devALuM kADhavuM e, "chasohavansI,' 'benka- nAnakI (nA:nakI) vi. sI. jio "nAnaka' + gu. "I' strI sI." [ nedhAvavI (noMdhA) (rU.pra.) devALuM jAhera karavuM pratyaya.] (lA.) kaMThI bheMsa nAdita vi. saM.] avAjathI bhareluM, avAjavALuM nAnakauna na. [.] eka prakAranuM sutarAu kApaDa nAdinI strI. [.] maMdra-sthAnanI 22 zrutiomAMnI 19 mI nAnake (nAnaj) na. jio "nAnuM' + gu. 'ka' ta. pra.] khuba AvRtti. (saMgIta.) nAnuM, nAnakaDuM, nAnakUDuM.(2) na. mAtAnA pitAnuM ghara, mosALa nAdirazAhI vi. [nAdirazAha' nAmane IrAnane eka bAda- nAna (nAnakaDuM) ja "nAnaDuM-nAnakaDuM." zAha ke jeNe hiMda para I.sa. 1738 mAM caDAI karI hatI; nAnakhaTA(tA)I zrI. [pha. nAnakhaTAI eka jAtanI mIThAI phA] nAdirazAhanA jevo julama karanAruM, bahu ugra ane nAnaDiyuM (nAnaDiyuM), nAnaDu (nAnaDuM) e "nAnuM' + ga. kaThora, (2) sI. nAdirazAhanA jevo bhAre juma, prabaLa vi. "s' svArthe ta. pra. + "iyuM' svArthe ta. pra.] nAnI atyAcAra. (3) (lA.) Apakhuda rAjya-kArobAra, sara- uMmaranuM, nADiyuM [nAmozI, halakAI mukhatyArazAha nAnata zrI. [ja e "layAnata.'] dhikkAra, phiTakAra. (2) nadirI . [kA] megalAInA jamAnAmAM kinArI upara nAnapa (nAnA) strI. jio "nAnuM' + gu. "pa ta. ] kArIgarIvALI baMDI paheravAmAM AvatI hatI tevI baMDI nAnApaNuM. (2) (lA.) gauNa-tA, ladhu-tA. (3) lAMchana, khATa, [vALe te, devALiyuM kalaMka, khAmI nA-dikaMda (-hinda) vi. [vA. nA-dihanda ] leNuM pAchuM na nAnapaNu (nAnapaNa) na. jio "nAnuM' + gu. "paNa" ta.pra.] nAdihaMdI (-dihandI) strI. phi.] devALiyApaNuM nAnI uMmara hovI e, bacapaNa, bAlyAvasthA, bAya-kALa nAdI vi. [sa., pR.] nAdane lagatuM, nAdanuM, nAdavALuM. (2) nAna-pa ii strI, yuddhanA kAmamAM rokAyelA puruSanI strIteravALuM, tarI, dhanI. (3) galuM ene bAMdhI ApavAmAM AvelI rakama nA-durasta vi. [vA. nA-durusta] mAMduM, bImAra nAnapaluM vi. [jae nAnapa' + gu. "huM" ta. pra.] juo nAdurastI a. [kA. nAdurImAMdagI, bImArI, "nAnakaDuM.' [vecanAre anArogya, asvasthatA nAnabAI khuM. jio "nAna' dvAra] nAna raTI vagere nAdotpatti strI. [saM. nATyU+35 phU] avAjanuM utpanna thavuM nAnama (nAkanamya) sI. [jue "nAnuM' dvAre.] jao "nAna5.' e, gaLAmAMthI sUra bahAra nIkaLavA e nAnama-meTa2 (nA:namya-meTa) zrI. [+juo meTapa."], nAdemiMndarzaka na. [saM. nAT + maM- %) avAjanAM je nAnA-moTAI (nA:na-meTAI) strI. [jao "nAnuM + jovAnuM yaMtra, "episkopa' moTAI.'] nAnApaNuM ane moTApaNuM nAdhariyuM, nADuM 1. jio "nAnuM' + gu. 'huM' svArthe ta... narodhanI strI. dhI copaDeluM hoya tevI roTalI emAMnA mahAprANita svaroccAraNa pramANe ja gu. "nAnI nAnala (nA:nala), -nuM vi. jio "nAnuM'+ gu. "la" "huM" > "nAdhaDuM' + gu. "IyuM' svArthe ta...] nAnuM (padyamAM.) svArthe te, pra.) jeo nAnaDiyuM." nAdhavuM sakri. AraMbha karavo. (2) joDavuM, bAMdhavuM. (3) nAna-vAI (nAnA:-vaDAI) zrI. jio "nAnuM' + "vahAI." gUMthavuM, sAmela karavuM. nadhAvuM karmaNi, kri. nadhAvavuM che.,sa.kri. juo "nAnapa-meTapa"-nAna-meTAI.' LAzayamAMthI pAchuM kheMcI lAvI khetaramAM jyAM nAnA vi. [saM.] aneka, vividha, tareha tarehanuM ghoriyA vATe laI javAmAM AvatuM hoya te sthAna nAnAI (nAnAI ) strI. jio "nAnuM'+ gu. "AI' ta. pra.] nAna' (nAnya) strI, jio "nAnuM' dvArA.] kuTuMbamAM maTI jae nAnapa." umaranAM mANasono abhAva, (2) (lA.) kamIpaNuM, ochapa, nAnA-jAtIya vi. [saM.] aneka prakAranuM, jAtajAtanuM UNapa nAnANuM (nA nANuM) na. jio "nA"+ gu. "ANuM" nana na. siM. nAna, arvA. tadbha1] pArasIomAM lagnane sthaLavAcaka ta.ka.) mAtAnA pitAnuM ghara, misALa, nAnaka divase savAre ke sAjhe karAvavAmAM AvatuM kanyAne snAna. nAnAtma-vAda kuM. [saM. nAnA+mAramavADha, ] AtmA-javA(2) suvAvaDamAM UThatAM cAlu snAna karyA pachI karavAmAM mAM aneka prakAranA che evA prakArane mata-siddhAMta, AvatuM snAna. (pArasI). sAmyavAda [nAre, sAMkhyavAdI nAna na. [vA.] pAuMnA prakArane roTale nAmAtmavAdI vi. [1+ saM. vADhI muM] nAnAtma-vAdamAM mAnanAnaka chuM. zIkha saMpradAyanA Adya pravartaka saMta. (saMjJA.) nAnatva na. [saM.] aneka hovApaNuM. (2) vividhatA, kenAnaka-paMtha (-59) muM. [ jue "nAnaka' + 'paMtha.'] guru viSya. (3) bheda-bhAva, judAjudApaNuM goviMdasiMhe AjanA zIkha saMpradAyane rUpa ApyuM te pahe- nAnA padArtha-sattAvAda puM. [saM.] mulamAM eka karatAM vadhu tattva lAMnA Adi guru nAnake sthApelo saMpradAya (A "zIkha hovAne siddhAMta, nAnAthe-vAda bahuva-vAda, 'hayurAlijhama' 2010_04 Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAnA-prakAra 1280 nAzi nAnA-prakAra chuM. [], nAnA-bhAta (-tya) strI. [sa. nAnA nAne (nAnA) vi., pR. jio "nAnuM', "nA dA'nuM +jae "bhAta.'] aneka ane vividha bhAta ane rIta, lAghava.] mAtA pitA, nAne dAde, Aje, mAtAmaha 'virAITI' [vidha, bhAtIgaLa nA be (nAne- huM jio "nAnuM kAra.] juvAniyAonAnAbhAtI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] nAnA prakAranuM, aneka- ne samudAya [napusaka (liga). (vyA.) nAnA-mata puM, ba.va. [sa, na.] aneka prakAranA bhinna nAnyatara vi. [sa, 7 anya-a] nahi nara ke nahi nArI tevuM, bhinana mata-siddhAMta. (2) vi. aneka prakAranA bhina nApa, vi. [sa, + mANa, arvA. tadabhava "nApata+gu. 'uM" bhinna mata-siddhAMtavALuM ta. pra.] (lA.) lAgu nathI paDatuM tevuM, baMdha bese nahi tevuM nAnA-rUpa vi. [.] vividha AkAranuM, bahurUpI nApaluM vi. e "nA dvArA.nA pADavAnA svabhAvavALuM, nAnArUpa-tA strI. [saM.] vividha AkAra hovApaNuM bahurUpatA nA pADayA karanAruM [ApavuM, na devuM. (padyamAM.) nAnArtha,0ka. vi. [sa. nAnI + marya, 0] aneka artha(mAinA- nApavuM saM. kri. [. 7 + juo "ApavuM," saMdhithI.] na matalaba)vALuM. (2) vividha projana(hetu, kAraNu)vALuM ne-pasaMda (pasanda) vi. [phA.manane game nahiM tevuM, pasaMda nAnArthavAda kuM. [] aneka prakAranI sRSTi che evo mata- na paDe tevuM, aNagamatuM. (2) sAmAnya siddhAMta, dareka prANu ane mAnava pitAnA manamAM potAnI nA pasaMdagI (-pasadagI), nApasaMdI pasandI) zrI. [phA] sRSTi race che tethI sRSTi aneka che evo mata-siddhAMta, apriya-tA, aruci, a-bhAva, aNagamo (2) amAnyatA yurASTima" yurAsisTika' (hI. va.) nApAka vi. phA.) pAka-pavitra nathI tevuM, a-pavitra, azuddha, nAnArthavAdI vi. [sa., . nAnAthe-vAdamAM mAnanAra, azuci. (2) (lA.) dura, pApI. [ najara (rU.pra.) barI nAnA-varNa puM, ba.va. risaM.] aneka prakAranA raMga. (2) naja2, kharAba irAdo] [(lA.) duSTatA, badamAzI aneka prakAranA akSara, (3) aneka prakAranI kome. (4) nApAkI . [phA.] apavitratA, a-zuddhi, azucitA, (2) vi. aneka prakAranA raMganuM, raMga-be-raMgI [tarehanuM - nApAya(-cA,-dAra vi. [jae . "nA" + "pAyo' + phA. nAnA-vidha vi. [saM.] aneka prakAranuM, bhAtabhAtanuM, tareha- pratyaya] (lA.) pAyA vinAnuM, adhariyuM, maLa-mAthA vinAnuM, naniyALa (nAniyALa) na. jio "nA"+gu. "yuM" + bina-pAyAdAra, "beThakhalesa' [paristhiti ALa? ta..] juo "nAnANuM." nApAya(vyA,)dArI strI. [+ gu. "I' ta...] nApAyAdAra nAnI (nAnI) vi., strIjie "nA"+ gu. "I' strI- nApAsa vi. jio "nA + aM] jAo "na-pAsa." pratyaya.] mAtAnI mAtA, nAnA dAdAnI patnI, mAtAmahI, nApAsiyuM vi. [+ gu. 'iyuM svArthe ta.pra.] juo "napAsiyuM." AjI. [0nuM ghara (rU..) ArAma levAnuM sthAna, (kaTAkSamAM.) nApika,-ta . [saM. nAvata] juo "nAI.' nAnI-mila (nAnI) vi., pR. [ja e "nAnuM' + gu. "I' nApu vi. [ o "nA' dvArA.] jAo "nApavuM." strI pratyaya - aM.] (lA.) cekhAnI eka agAunI jAta ne-puravAra vi. [ja "nA' + "puravAra.'].puravAra na thayeluM, nAnI-vADo (nAnI) strI. jio "nAnuM' + gu. "I' strI- sAbita na thayeluM pratyaya + "vADI."] (lA.) meTA paMthamAM harijanonI saMjJA. nA-pharamAna vi. [phA.) pharamAnane bhaMga karanAruM, AjJA pramANe (saMjJA) na karanAruM, hukamano anAdara karanAruM nAnuM (nAnuM) vi. [sa. phI >prA. z2ama- ja, gu. nApharamAnI strI. [phA.] hukamano anAdara, AjJA-bhaMga, avajJA, nAdAna" - sara0 marA. sthAna.] (2) mApamAM ochuM, TaMke, "Ina-sarDinezana' ze. (3) umaramAM ochuM, 'yaMga.' (4) kakSAmAM eI, nA-phera-vAda chuM. [ja e "nA"+ "keravavuM' + saM.] vAraMvAra utarata, gauNu, "bhAInera." [nA bApanuM (u.pra.) halakA pheraphAra na thavo joIe e mata-siddhAMta kuLanaM. 0chAMga (rU.pra.) nAnI uMmaranuM. ane meM e (-moye) nepheravAdI vi. [saM. vADhI, muM] nAphera-vAdamAM mAnanAruM (rU.pra) nAnI uMmare. (2) adhaTita rIte] [nAnuM, nAnakaDuM nAbara chuM. nava dIkSA pAmele pArasIone dharmaguru.(pArasI.) nAnuM-ka (nA:nuka) vi. [ + gu. "ka' svArthe ta. pra.] tadana nabara* vi. IcchA rahI nathI tevuM, UThI gayelA dilavALuM nAnuM-chApuM (nAnuM-) na. baLadanI nAya nA-bAliga vi. [ka] kAyadA pramANe uMmare na pahoMceluM, sagIra nAnuM-zIka (nA:) vi. [ + ja che. te ja "sarIkhaDuMmAMthI "sarIkha" sarIkhaDamAMthI sarIkha nAbAligI . phi.] sagIra umara, sagIrAvasthA dvArA.] kada athavA uMmaramAM kAMIka sarakhuM nAbUda vi. phi.] hastI ja na rahe tevuM thayeluM, uchinna, nAnuM-zIkaDuM (nA:-) vi. [+ ja e "sarIkhaDuMnuM lAiva.], khedAnamedAna, samULuM nAza pAmeluM, "eoNliDe' nAnuM-zuM nAnuM-) vi. [+ juo "zuM,] nAnA jevuM lAgatuM nAbUdI strI. ki.] ujina-tA, ucchada, tana nAza, samaLA nAnuM sUnuM (nAnu-) vi. [+jue "sUnuM.'] upekSA karI zakAya nAza, 'ripIliMga,' 'ebrogezana,' 'ireDizana' tevuM, sAdhAraNa, najIvuM, jevuMtevuM nAbhAga kuM. [saM.] paurANika vaMzAvaLI pramANe IphavAku-vaMzanA naTuM na. sapanA AkAranuM eka jAtanuM jherI prANI yayAta rAjAne putra. (saMjJA.) nAneruM (nA:) vi. jio "nAnuM' + gu. eruM' tula., nAbhArata (-2) strI. si. nanfma dvArA.] verAnI DaTI ta. pra.] vadhu nAnuM, sarakhAmaNImAM nAnuM nIce AvelI bhamarI (e khoDa manAya che.) nAha na. e nAmanuM sugaMdhI phUlavALuM eka jhADa nAbhi chuM[saM.] paurANika zAvaLI pramANe agnIdharAjA zAM tAta 2010_04 Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAti-bhI) 1281 nAma-ra ne putra ane RSabhadevane pitA. (saMjJA.) mAra (u.ka.) khUba tiraskAra karo, ava-gaNanA karavI. nAbhi (bhI) strI. [sa.] . (2) madhya-bhAga. (3) paiDAnI 0 para pANI pheravavuM (ke revuM) (rU.pra.) pratiSThAne hAni nA. (4) mala tad, "cukaliyasa" (che. suthAra) pahoMcADavI. * para maravuM (rU.pra.) vArI javuM, ApharIna nAbhi-bhI kamala(La) na. [.] e "nAbhiva." rahevuM. 0 pAvuM (rU.pra.) ekhe cokhkhI vAta karI levI. nAbhi'-bhI)-cakra na. [saM] daMTInuM kedrasthAna. (2) (lA.) (2) gaMduM upanAma ApavuM. 0 pAmavuM (u.pra.) mazahUra thavuM. kaI paNa keMdrasthAna [kTrika sIliMga' (ma.Ta.) (2) o "nAma pamADavuM.'0 badanAma karavuM (rU.pra.) Abanabhi-chaMda (7nda) kuM. [saM] madhya-bhAganI chata, "konsa- re gumAvavI. bALavuM, 0 makavuM (rU.pra.) tyAga karavo. nAbhi'-bhI)-jIvA strI. siM] jue "nAbhi-zirA.' (2) saMbhAravuM nahi. baLavuM, 0 beLAvavuM (-La-)(rU.pra.) nAbhi(-bhI)-(0%)deza muM. siM.] daMTI AsapAsane bhAga AbarU khAvI. 0 mATe maravuM (rU.pra.) kIrti mATe sakhata nami (bhI)-nAla(-La) na, (-, -nya) rumI. [saM. nAma- mahenata karavI. 0 meTuM karavuM (-moTuM) (rU.pra.) AbarU (-mI)-na.] jamatAM bALakanI daMTIe vaLagelo nAyaDe. vadhAravI. 0 rAkhavuM (rU.pra.) pratiSThA jALavI rAkhavI. * levuM nAbhi(bhI)-5 na. [4] paurANika mAnyatA pramANe (rU.pra.) tahomata makavuM, ALa caDAvavuM. (2) pajavavuM. viSNunI iMTImAMthI UgeluM padma 0 samaravuM (rU.pra) mALA japavo. 0 hevuM (rU.pra.) prakhyAti nAbhi(bhI)-pradeza juo "nAbhi-deza." [nAbhicaka(1).' rahevI. -me karavuM (rU.pra.) nAme caDAvI sAMpavuM, "esAIna." nAbhi(-bhI-maMDala(La) (-maDala,-La) na. siM.] juo me lakhavuM (rU.pra.) koIne khAte mAMDavuM. me lAvavuM (rU.pra.) nAbhi'-bhI)-mUla(La) na. [saM.] ghUMTInuM mULiyuM udhAra lAvavuM. sAruM nAma (rU.pra.) sakIrti] nAbhi-bho-yaMtra (catra) na. [saM] pArAmAM gaMdhakanuM bhAraNa nAmaka vi. [saM. nAmana + ] nAmavALuM, nAmathI jANItuM karavA vaparAtuM eka yaMtra. (udaka) (samAsamAM uttarapadamAM; jemake "kRSNa-nAmaka' vagere) nasi(-bhI)-vRddhi sI. (saM.TI phulavAne rega nAma-kaDI strI. [ja "nAma' + "kaDI."] nAmanA atyAnAbhi-bhIzirA strI. [saM] daMTI sudhI AvatI nasa kSarathI uttarottara nAma tAravatA-belatA javAnI ramata nAbheya pu. (sa.) nAbhi 2jAnA putra-RSabhadeva. (saMjJA.) nAma-karaNa na. [sa.] nAma pADavAnuM kAma. (e eka saMskAra che.) nAbhayaMkara' (nAyatra) nasiM. nAmi(mI) + antara] nAma-kIrtana na. [sa.] bhagavAnanA nAmanuM gAna kAca athavA arIsAnA prakAza-keMdrathI jayAM prakAzanAM nAma(mu)kara vi. [vA. 'nA' + ara. "mukera '] eka vAra kiraNa maLatAM hoya te biMdu sudhInuM aMtara, phokala leMgle' hA kahIne pharI janAruM [gaNatarImAM levuM e nAyaMtara (nAvyaMtara) na. [sa, nAmi(mI) + attara nAma-gaNanA jI. [saM.] nAmane dhyAnamAM levuM eka nAmane avyaya.] daMTInI aMdara bhAga nAmacA strI. [phA. nAmaca] nAmanA, kIrti, AbarU, pratinAma avyaya. (saM.) eTale ke, arthAt (gu. mAM rUDha' nathI. ThA, prakhyAti saM. graMthonA anuvAdamAM "brahma nAma vida' jevo upayoga.) nAmacIna vi. [], nAma-dha vi. [phA. "nAmacIn'- nAma na. siM.] saMjJA, oLakha, abhidhAna, neima." (2) no ja vikAsa; "cIMdhavuM' sAthe saMbaMdha nathI.] prakhyAta, saMjJAvAcaka kaI paNa zabda, "nAuna.' (vyA.) (3) pyAti, vikhyAta, sArI rIte jANItuM, nAmIcuM. (2) kharAba rIte pratiSThA, kIrti, AbarU. (4) kri.vi. jarAya, leza paNa jANItuM, "nATaeNriyasa" [ ApavuM (rU.pra.) kiMmata nakkI karavI. (2) ulekha nAmazuM na. kheTuM bahAnuM karavo. 0 uchALavuM (rU.pra.) kalaMka caDAvavuM. 0 UchaLavuM nAma-jAdu vi. vi. nAma-jadaha ] lokamAM sArI kIrti u.pra.) AbarU javI. 0 kamAvuM, karavuM, 0 kADhavuM (u.pra.) meLavI hoya tevuM [nAmane udezI pratiSThA meLavavI. 0 ke nizAna (u.pra.) patto, ThekANuM. nAma-bhiga .vi.juo "nAma*'+ saM. ghora >prA. noril * UThI ja(jA)vuM (rU.pra.) nirva' javo. 0 5(-4)nuM nAma zuM vi. [+], 'uM' ta, pra.] nAmane udezI kaheluM yAdImAM nAma nedhAvuM. 0 paDhA(rA)vavuM (rU.pra.) yAdImAM ke lakheluM siranAmuM, pate nAma dAkhala karAvavuM. 3 camakavuM (u.pra.) pratiSThA thavI. nAma-kAma na., e.1., ba.va., jio "nAma ' + ThAma." , cAlavuM (rU.pra.) kIrti vyApaka thavI. * japavuM (u.pra.) nAma-DabAu vi. [ja e "nAma + DubAvavuM' + gu. "Au' satata yAda karavuM. 0 javA devuM (rU.pra.) vAta mUkI devI, ka. pra.] (lA.) pitAnI a-pratiSThA karAvanAruM, AbarU vAta jatI karavI, TALavuM. 0 DubADavuM (rU.pra.) apa-kIrti gumAvanAruM ['rAmaNa -dI.'] jue rAmaNa-dIvaDe'vahoravI. 0 tAravuM (rU.pra.) kIrti vadhAravI. * devuM (rU.pra) nAmaNa-dIvaDe, nAmaNa-dIva muM. [ja "rAmaNa-dIvaDe" paDakAravuM. (2) pajavavuM. 7 na devuM, na pUchavuM, na levuM nAmathI strI, jie 'nAmavuM' + gu. 'aNu' ku.pra.] joDe (u.pra.) levA-devA na rAkhavI. 0 nIkaLavuM (rU.pra.) pratiSThA baLada nIcuM joI cAle e mATe enAM zigaDAM upara laI lAvI. 0nuM (rU.pra) nakAmuM, najIvuM, bina-upayogI. 05mA- baMsarInA najIkanA bhAgamAM baMdhAto dorIne TukaDo (-1) (u.pra.) pRSTimArgIya vaiSNavanI aSTAkSara maMtra(zrI : nAma-dAtA vei, muM. [saM. nAna: DhAMtA] nAma ApanAra phALe mama)nI dIkSA meLavavo. 0 5ra jAna devA (u.pra.) nAmadAra vi. .] loka-vikhyAta, su-prasiddha. (2) lA.) AbarU meLavavA jAnanI paravA na karavI, 0 5ra joDe mAnavaMta pratiSThita Jain Educak74 Hernational 2010_04 Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAmadArI 182 nAmA nAmadArI sI. [] prakhyAti, vikhyAti.(2) pratiSThitatA nA-marada juo "nA-marDa." nAma-dvAdazI strI. [saM.] mAgasara sudi trIjanuM eka deva- nAmaradAI 'ja "nAmaI' bata. (sA.). nAma-rAzi, ziyuM vi. saM. + gu. "yuM' ta.ka.] jayaMtiSanI nAma-dharAI strI. jio "nAma" ke "dharavuM' + gu. "AI' bAra rAzinA nakkI karelA nAmanavamAM te te rAzinA nAmavarNa ka. pra.] (lA.) nidA, apa-kIrti, badanAmI jene bIjAnI sAthe samAna hoya tevuM, samAna rAzivALuM nAma-dhAtu puM. [sa.] nAma sarvanAma vizeSaNa vagere uparathI nAma-rU5 na., ba.va. [saM.] pratyakSa dekhAtuM padArthanuM svarUpa ke kriyApada tarIke upayogamAM Avate zabda; (jemake "aja- AkAra ane ene oLakhavA mATe apAyelI saMjJA-hakIkate vALuM'> ajavALavuM; "dhoLuM> LAvuM-dhoLakAvuM' hiM. dekhAtuM anubhavAtuM je kAMI padArtha-jAta che te, phonamenana apanA'>"apanAvavuM vagere.) (vyA.) (da.bhA.). "keTegarI' (aTaka). (vedAMta.) nAmadhAraka vi. siM.] koI anyanuM nAma dhAraNa karanAruM. nA-marda vi., pR. [pha.napuMsaka, hIjaDe. (2) bAyalo, raMDavA (2) (lA.) DhAMgI, daMbhI, DoLI nAmardAI sI. striI. + gu. AI' ta.pra.), nAmardI strI, nAma-dhAraNa na. [saM] koI bIjAnuM pite nAma dhAraNa karavuM ki.] napuMsakapaNuM, hIjaDApaNuM. (2) bAyalApaNuM e, bIjAnA nAme potAne oLakhAvavuM e nAma-liMga (li) na. [saM] saMjJAonI Slaga strInAma-dhArI vi, si., pR.] ja e "nAma-dhAraka.' liMga napuMsakaliMga e prakAranI oLakha, nAmanI jAti. (bhA.) nAma-dhana (nya) strI, jio "nAma" + "dhana.'] bhagavAnanAM nAma-lIlA . (saM. bhagavAnanI nAma-rUpe dekhAtI samagra nAmenuM moDhathI karavAmAM AvatuM vAraMvAra kathana saSTi. (dAMta.) nAma-peya vi. [saM.]nAmavALuM. (2) na. nAma, abhidhAna, saMjJA nAma-leNuM na. jio "nAma + "levuM' + gu. "aNuM 'pro. nAmanA strI. [saM. nAma uparathI] khyAti, kIrti, AbarU, nAma-kIrtana, nAma-kathana, bhagavAnanAM nAmanuM kathana. (2) pratiSThA. (2) jAherAta (lA.) smAraka, yAdagIrInuM cihana nAma-nirdeza kuM. si.) nAmano ullekha nAmavara vi. phi.] prakhyAta, vikhyAta, sArI nAmanAvALuM nAma-niveza 5. [saM.] jAo "nAma-ThAma.' nAmavarI zrI. [phA.) prakhyAti, vikhyAti, nAmanA nAma(-) nizAna na.phi. nAma-nizAna] nAma ane edhANa. nAma-vAkaya na. [saM.) moTA vAkayamAMnuM evuM nAnuM vAkaya ke [ na rahevuM (-2 :vuM) (rU.pra.) binavArasa mata pAmavuM, nirvaza je samagrarUpe "nAma' tarIke vaparAyuM hoya (jemake "ApI jo ]. [kAgaLa, 'leTara-heDa' sAcuM bole che e tamAre gaLe Utare che!' AmAM "AropI nAma-patra kuM. siM, na] chApelAM nAma-saranAmAvALo kere sAcuM bole che.) (vyA.) [evuM batAvanAra (vyA.) nAma-parivartana na. [saM.], nAma-palaTo . jio "nAma' nAma-vAcaka vi, [saM.3, nAma-vAcI vi. siM5.] nAma che + palaTa.] nAmamAM karavAmAM Avate pheraphAra, nAma-badale nAma-vAda puM. [4] nAmAmaka hevApaNuM, "nAminAlijhama' nAmanveSa na. siM] uparanuM pustakanA nAmavALuM dUThuM, 'TAI- (da.bhA.) eika dareka nAma Ave ema Tala-peIja' (ma.rU.) nAma-vAra ki. vi. jio "nAma* + "vAra'] eka pachI nAma-phera puM. [ja "nAma"+ra.], nAma badalI strI,-le nAmavArI strI, jio "nAma"+ "vAra' + gu. "I' ta...] 5. jio "nAma"+'badalI,-le."] ja e nAma-parivartana." nAmanI kramavAra yAdI, nAnI krama pramANe goThavaNI nAma-baTAu vi. jio "nAma + "buDAvavuM" + gu. "AunAmavuM ja "namavuM'mAM. (2) nIcA vaLI bALakanI gudA ka.], nAma-baLuM vi. jio "nAma' + baLavuM' + gu. devaDAvavI (nAgaromAM 24) [ane ene puruSa. (saMjJA.) 'u' kupra.] "nAma-DubAuM." nAma-zaka . siM] dromAM UMcI-jAtanI gaNAtI koma nAma-maMtra(-manna) puM. [saM.] iSTano nAmarUpI maMtra nAmazeSa vi. [saM] nAma mAtra bAkI rahyuM hoya tevuM, nAza nAmamAtra vi. [sa.] mAtra nAma pUratuM, nAmanuM ja. (2) pAmeluM. (2) maraNa pAmeluM (lA.) khUba ja DuM, svapa. (3) zakti vinAnuM nAma zravaNa na. siM] bhagavAnanAM gavAtAM nAma sAMbhaLatAM e nAma-mAlA(-LA) bI. [saM.] zabdakoza. (2) iSTanA nAmanI nAma-saMkIrtana (-sahakIrtana) jue "nAma-kIrtana." mALA [(2) nAmanA varNovALuM bIbuM, "sauliMga' nAma-saMsakAra (-sakAra) . siM] juo "nAmakaraNa." nAma-mudrA strI. [saM.] nAmanA varNovALI vIMTI, "sIla.' nAma-sAdasya na. siM.) nAnuM sarakhApaNuM nAmayajJa . [8,] bhagavAnanA nAmane japa-kIrtana vagerenA nAma-sevaka ! [sa.] mAtra kahevAne sevaka, sevAne DoLa rUpane yajJa, japa-yajJa nibaMdha, neminala rela" karanAra sevaka nAmavAdI strI, juo "yAdI.'] nAmanA anukramavALI nAma-sevA strI. [4] prabhunA carita-graMthonuM vAcana-manana nAma-yogI vi. [sa., pR.] vAkayamAM nAma-sarvanAma sAthe nAma-maraNa na. si.] prabhunAM nAmenuM yAda karatAM rahevuM e vibhakti ane kAma Apate kriyAvizeSaNanI kakSA nA maMjara (-ma-jara) vi. [phA.) maMjura na kareluM, (2) rada zabda (jemake "pAse' "najIka' 'upara' "mAthe vagere). (bhA.) bAtala kareluM nAmarajI sI. jio "nA" + marajI.'] marajIno abhAva, namaMjUrI (-ma-jarI) sI. [vA.] maMjUrIne abhAva anicchA, nAkhuzI nAmAkSara puM, ba.va. si. nAmanA + a-kSara) daskata, sahI 2010_04 Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAmAdhAsara nAmAghAkSara pu. pu. [saM. nAmanuM +Ava + akSara] nAma ke nAmenA pahelA varNa nAmAnurUpa vi. [saM. nAmana + anu-va] nAmane zele tevuM, nAma pramANenuM [(2) zabdarAza nAmAnuzAsana na. [saM. nAman + anu-jJAna] vyAkaraNazAstra nAmAbhidhAna na. saM. nAmar + miyAna, baMne ekArya zabdonI dvirukti] nAma. (A prakAranI dvirukti grAla nathI; e jatI karavI eiye.) nAmArtha puM. [saM. jJAnan + artha] kartariprayAge kartAnA ane karmaNi prayAge pratyaya-hIna karmanA artha. (nyA.) nA-mAlUma ke.pra. [phA, 'nA' + 4e 'mArlema,'] 'mane khyAla nathI' eve udgAra nAmAvali(-lI,-Li,-LI) strI. [saM. nAmana + AvaruiM,o] nAmAnI hAramALA, nAmeAnI TIpa, nAmeAnI yAdI. (2) hAjarI-patra* nAmAMkita (nAmAkita) vi. [saM. nAman + ati] jenA upara nAma TAMkayuM hoya ke kAryuM. yA lakhyuMnANuM heya teluM. (2) (lA.) prakhyAta, vikhyAta, su-prasiddha, mazahUra nAmAMtara (nAmAntara) na. [saM, nAmanlR + antara] bIjuM nAma, bIjI saMjJA, (2) (lA.) mAM-badale nAbhika vi. [saM.] nAmane lagatuM. (2) saMjJAne lagatuM. (vyA.) nAmikI vi., . [saM.] jemAM nAma sarvanAma vizeSaNa kRdaMtAne pratyayA ke anugA lAgyA hoya tevI (vibhakti).(vyA.) nAmita vi. [sa.] namAveluM, jhukAveluM, vAMkuM vALeluM nAmI vi. [phA.] prakhyAta, vikhyAta, mazahUra. (2) (lA.) suMdara, zeAlItuM. (3) uttama, zreSTha nAma vi. [jue, 'inAmI.'] inAmI, bArakhalI, AvadhiyA, dumAlA (jamIna), 'eliyaneiTeDa' (laeNnDa) nAmIcuM vi. [phA. nAmgraha] jae 'nAmacIna.' nA-murara vi. [phA. mukarar] ceAsa nahi tevuM, a-cAkkasa, a-nizcita nA-mukkara jue 'nAmakkara.' nAnsunAsa(-si)kha vi. [aa. 'nA' + ara.' 'sunAsiba'] -ceAgya, a-dhaTita, aNu-chAjatuM nA-surAda vi. [aa. + ara.] AzA-bhaMga, nA-umeda, nirAzA nAmuM na. [aa. nAmaha] Avaka-jAvakanA hisAba, jame udhAranA hisAba, ekAunTsa,' 'buka-kIpiMga.' (ra) nAma lakhavAM e (bArATanA ceApaDAmAM), (3) ItihAsa, aitihAsika vAta. (4) khata, dastAveja, 'DIDa.'[. utAravuM (rU, pra.) lakhelA hisAbanI nakala karavI. diamonds karavuM (rU. pra.) hisAbanI ceAkhavaTa karavI. 0 caDI(DhI) javuM (rU. pra.) hisAba ghaNA lakhavA bAkI rahevA, . cAlavuM (rU. pra.) kAI nA levaDhahevAnA sa'baMdha cAlu rahevA. .maMDhAI javuM (-maNDAi-) (3.pra.) badhI rIte hArI javuM. -me karavuM (1.pra.) nAme caDAvI se MpavuM, 'esAina'] nAmuM-ThANuM na. [+ jae 'DhAma' + gu, ''' ta, pra.] hiMsAkha lakhatI vakhate sAmA AsAmInuM ThAma-ThekANuM vagere vigata paNa lakhavI e _2010_04 1183 -nara nAmuM-lekhuM na. [+ jae 'lekhuM.'] gaNatarI karatAM jatAM nAkuM mAMDavuM e nAmerI vi. [jue 'nAma' dvArA.] eka-sarakhAM nAmeAvALuM, samAna nAmanuM [na.] nAma khelI batAvavuM e nAmAcAra puM., -rajju na. [saM. nAmar + 3vAra huM., -La nAme-nizAna na. [aa.] ja'nAma-nizAna.' nAmeAlekha puM. [saM. nAmana +3hela] jue 'nAma-nirdeza.' nAmAthI strI, [ara. nAmsa] hINapata, apratiSThA, apa-jaza. (ra) (lA.) zarama, lA nAyaka huM. [saM.] netA, dAranAra, agraNI, agresara, AgevAna. (2) vArtA ke nATaya-kRtinuM pradhAna pAtra. (kAvya ) (3) lazkara ke peAlIsa-pArTImAM amuka nAnI saMkhyAnA banAvelA uparI adhikArI. (3) anAvaLA brAhmaNe tema trAgALA brAhmaNeA vagere jJAtimAM evI eka aTaka ane enA puruSa. (saMjJA.) nAyakaDI vi, zrI. [jue 'nAcakaDo'+ gu. 'I' strIpratraya.] nAyakaDAnI strI jAti nAyako huM. [+ gu. 'huM' svArthe ta.pra.] (lA.) bhIlenI e nAmanI eka kAma ane enA puruSa. (saMjJA.) nAyaka(-ke)! (-Nya), nAyakraNI zrI. [+ gu. 'aNa'aNI' pratyaya] nAcikA, nAcavAneA dhaMdhA karanAra strI, gaNikA nAyaka-tA zrI., -tra na. [saM.] nAyakapaNuM nAyakI vi., puM. kAnaDA rAganA eka prakAra. (saMgIta.) nAyakeNu (ca) jue 'nAyakaNa.' ['nAyakaDA,' nAyake puM. [saM+gu. 'e' svArthe ta. pra.] juA nAyakA zrI. [saM. nAAi] jue 'nAyaNa.' nAyaDI (nA:caDI) srI. [sa, nAmi>prA. 7f@ + gu. 'huM' svArthe ta. pra. + gu. I ' skrIpratyaya] " e 'nAbhi(3).' nAyaDI3 skrI, [jue 'nAyaDA' + gu. 'I' pratyaya,] jAnavarane pravAhI padArtha pAvAnI nALa, (2) cAmaDhAnuM doraDuM, (3) dhanuSa, kAmaThuM. (4) jenA upara suthAra lAkaDuM rAkhI ghaDe che te lAkaDAnA jADo khAMcAvALA TukaDA, vadhelA nAyaDuM na., rU| puM. [jae 'nALa'+ gu. 'DuM' svArthe ta, pra. 'nAyaDuM'>'nAraDuM' ane pravAhI uccAra.] jae 'nArahuM.' nAya-TakI strI. e nAmanI eka vanaspatinA cheDa nAyaba vi., puM. [ara. 'nAthya'-pratinidhi, avejImAM kAma karanAra] sahAyaka adhikArI, DepyuTI' nAyarI strI, zaraNAInI jAtanuM eka vAjiMtra (lAkaDAnuM) nAyikA zrI. [saM.] agresara ii, (2) vArtA nATaya-kRti vageremAMnuM pradhAna strI-pAtra. (kAvya.) (3) gaNikA, nAcanArI strI, nAyakA, rAmajaNI nAye puM. anAja vAvavA mATe mANA ke peraNImAM bheravavAmAM Avate vAMsanA peAle daMDakA nAyebiyama na. [aM.] eka mULa tattva. (ra.vi.) nAra (25) zrI. [saM nArI arpa., talava] nArI, skrI nArara (-22) strI, gillI-daMDAnI ramatanA e nAmanA eka dAva -nAra, huM vi. [saM, kriyAvAcaka ane kru.pra. > prA.degmaLa+ apa. haiM che. vi., pra. + saM.deglh-> prA,degmAma-] katu - vAcaka kRdaMta pratyaya (jemake 'karanAra,-ruM' 'maranAra,-ruM' vagere) Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAraka 1284 nArI-kuMjara nAraka, phika vi. saM.], jhI vi. [se, muM.3, -kIya vi. nArATa kuM. pittadoSathI utpanna thanAre svara. (2) vi. kaMThamAM [sa.] narakane lagatuM, narakanuM pittanA deSathI utpanna thanA nAkhuM vi. [ja e "nA" + "rAkhavuM" + gu. "u" ka. pra.] nArAyaNa paM. [] paurANika mAnyatA pramANe "nara' ane paiDAnI nAyaDImAM ghAlavAmAM AvatI lokhaMDanI cuDI. (2) nArAyaNa" nAmanA RSi jeDakAmAMne eka RSi. (saMjJA.) (2) camarakhuM bhagavAna viSNunuM eka nAma. (saMjJA.) (3) (lA.) saMnyAsInuM nAragaDuM na. stana. (2) chAtI saMbaMdhana. [daza ToLuM (rU. pra.) nAkakaTTAonI jamAta, nAragoLa na. kALajAnA dardathI thatuM jaLodara (peTano eka roga) 0 nArAyaNa (u. pra) "kazI khabara nathI' "huM na jANuM' evI nAracaDuM na. e nAmanuM eka pakSI, kAkasu matalabane udagAra) nAra-jita (nAraya-) vi., pR. jio "nAra' + saM. nita.] nArAyaNabali-Li) na. [saMpuM] AtmaghAta karI marI nArIe jItI lIdhelo, nArIne vaza rahele gayela ke patita thaI gayelAne maraNabAda enI sadgati nAra na., De muM. jio "nALa + gu. "vArthe ta. pra. nimitte hiMduomAM thatI eka zrAddha-kriyA. (saMjJA) uccAraNanI zithilatAthI.] bacuM jame tyAre enI daMTIe nArAyaNastra na. [saM. nAriyaLa + anna] "nArAyaNanA maMtrathI vaLagela nasa (jenAthI garbhamAM ene poSaNa maLatuM hatuM), nAyaDuM pheMkavAmAM AvatuM manAtuM eka divya astra. (saMjJA.) nAraNapuM. [4. nArAyaNanuM lAghava.] hiMduomAM eka vizeSa nAma. nArAyaNa strI. siM] viSNu nArAyaNanI patnI-lakSamI. (saMjJA.) (saMjJA.). -bali (2) durgAmAtA. (saMjJA) 3) mahAbhArata pramANe duryodhananI nAraNa-bali na. [ + se, muM.] jue "nANa-baLi-"nArAyaNa- sahAyamAM zrIkRSNe ApelI govALonI senA. (saMjJA) nArada muM. [saM.) e nAmane upaniSatkAla eka dAso-putra nArAyaNIya 4i. [saM.] nArAyaNane lagatuM. RSi. (saMjJA.) (2) purANa pramANe bhagavAnanA nAmane nArAzasa (-sa) paM. siM.] yajJa samaye agni vagerenI avatAra gaNAte jJAnI ane bhakta RSi. (saMjJA), (3) stutine maMtra-samaha (cakkasa prakAranA bhATa-varganAM gAna) (lA.) khaTapaTa mANasa nArAzasIya (zasIya) vi. [sa.] yajJa samaye agni vagerenI nAradaja-LA) strI. (sa.] jAo "nArada-vidyA. stutinA maMtrone lagatuM nAradajI puM., ba. va. [saM. + ja e "jI.] jao "nArada(2). nA- rAta vi. phi.] a-prAmANika. (2) ayogya nArada-vighA, nArada-vRtti, strI. [], nAradaveDA puM, ba. nArAratI strI, phi.] aprAmANikatA, (2) agyatA va. [+ ja "vaDA."] ekabIjAne laDAvI mAravAnI kaLA nArikera(-2) na. [saM] nALiyera phaLa, zrIphaLa ligatuM, nAradanuM nArikera(-)pA , siM] guDha rasa rahele hoya te nAradI vi. [+gu. "I' ta. pra], -daya vi. [saM.] nAradane kAvyane eka viziSTa guNa. (kAvya) nAralI strI. e nAmanI eka vanaspati [zakAya tevuM nArikerI lI) strI. [sa.) nALiyerI nArA vi. vi.] ayogya. (2) vi. (3) vecI na nAravela (-15) strI, e nAmanA eka velo kera." [2 A5NuM (rU. pra.) sagAInuM kaheNa mokalavuM. (2) nAraNe strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta nekarImAMthI rukhasada ApavI. 0 caDhA(TA)vavuM (rU. pra.). nAraMga(nAra 8) na. saM. ] nAraMgInuM jhADa. (2) [sa., na.] nAriyeLa pheDI naivedya dharavuM. 0 pakaDAvavuM, parakhAvavuM (rU. pra.) nAraMgI phaLa [nAraMga(2)." nokarImAMthI rukhasada ApavI, baratarapha karavuM. 0 pAlaTavAM, nAraMgaDuM (nAra) na. [+ gu. 'DuM svArthe ta. pra.] juo 0 badalAvavAM (rU.pra.) sagapaNa karavuM. 0 maLavuM (rU.pra.) baranAraMgAkAra (nAra puM, nAraMgA-kRti (nAra ) sI. [saM. taraphI thavI. 0mokalavuM (rU.pra.) sagAInuM kaheNa mokalavuM. (2) yA-, mA-]i nAraMgI jevo goLa AkAra (2) vi. nAraMgI sagAIne svIkAra karavo. 0 svIkAravuM (rU. pra) sagAI ne jevA goLa AkAranuM riMga jevA raMganuM, nAraMgI svIkAra karavo. bharyuM nAriya(-)La (rU. pra.) agamya vAta] nAraMgiyuM (nArakagiyuM) vi. [ + gu. "IyuM che. pra.] nAraMgInA nAriyeLa-pAka chuM. [ + saM.] nAriyeLanA khamaNanI banAvelI nAraMgI (nAragI) strI. [ + gu. "I' strI pratyaya] nAraMga vRkSanuM cAsaNIvALI mIThAI, kaparA-pAka yeiLanuM jhADa phaLa. (2) (lA.) nAraMga-phaLanA jevA raMganuM nAriyaLI strI. [saM. nAriri prA. nAIDhimA nArinArAca na, siM, puM] bANa, (2) puM. aDhAra akSarane eka nAriyeLI-pUna-(nema (-mya) strI.[+juo "pUna(ne)ma."]zrAvaNa gaNameLa chaMda, (pi.) sudi pUnamanI samadra-pUjananI ane baLevanI tithi. (saMjJA.) nArAcaka chuM. [sa.] juo "nArAca(2).' nAriyaLa chuM. jio "nAriyeLa + gu. "e" tApra.] nArinArAcikA strI. [saM.] ATha akSarane eka gaNameLa chaMda. (rSi.) yeLane Do, Ula. (2) hukkAne Ula. (3) (lA) nA-2Aja vi. [phA. "nA" + ara, rijA] nAkhuza, a-prasanna, eka jAtano moTAM phaLo AMbe (2) krodhAyamAna, pAyamAna, (3) dubhAyeluM, 'egrIDa" nArI strI. [saM.] naranI mAdA, mAnava strI, strI sAmAnya, nArAjagI pI. [+ phA. pratyaya], nArAjI strI. [+phA. pratya]. - vanitA, abaLA, bAIDI, bairuM nAkhuzI, aprasanna-tA. (2) krodha, kApa, gusse, rIsa nArI-kuMjara (kujara) puM. [saM] pratyeka aMga eka eka nArAjIpuM.[phA. "nA"+juo "rAjIpe."]o nArAjagI.' nArInA rUpamAM goThavyuM hoya tevA hAthInuM bAvaluM, (2) na. 2010_04 Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nArI-jana 1285 (lA.) evA hAthIenI bhAtavALe sADale nArIjana na. AnA samaha nArIjAti strI. [sa.] strI sAmAnya, (2) strIliMga. (nyA.) nArI-jIvana na. [saM,] strI tarIkenuM jIvana nArI-pUjA strI. [saM.] strIenuM saMmAna, 'zivalI' (A.mA.) nArI-pratiSThA . [sa.] strIonA meAle. (2) jae 'nArI-pUjA,' [saM., puM.] strIjana, zrI sAmAnya. (ra) strI nArI-maya vi. [saM.] strIethI bhareluM ke UbharAtuM, nArI-yuga puM. [saM.] jemAM srIenuM varcasa che tevA nArI-ratna na. [saM.] uttama skrI nArIze puM. e nAmanI mAchalInI eka jAta nArI-vAda puM, [saM.] strIene sattA ane svAtaMtrya maLavAM joiye ene mata-siddhAMta, 'keminijhama' [(vi.ka.) nArIvAdI vi. [saM., puM.] nArI-vAdamAM mAnanAruM, 'keminisTa' nArI-vRMda (-vRnha) na. [saM.] strIonA samUha, sau-vRMda nArIMga puM. eka prakAranA gheADI samaya jamAne nANu-chedana na. [saM.] khALaka jamatAM garbhAzaya sAthe cUMTIne joDanArA nAraDAne kApI nAkhavAnI kriyA nAtha-maMda (-anda) vi., puM. [jue 'nAla' + rU|. pratyaya ] gheADA vagerenI nALa jaDanAra mANasa nAlabaMdI (-bandI) srI. [ +kA, IM' ta.pra.] nAlaba'danI kAmagIrI. (2) pUrve nAnAM rajavADAMe pAsethI levAta hatA tevA eka kara nAvaDI strI.[jue 'nAvaDuM'gu. I'strIpratyaya.] nAnuM nAva, hADI nAvaDuM na. [jue nAvaOM' + gu. huM' svArthe ta.pra.] hAkuM nANu (nA:vaNa) na. [saM. snApana>= prA. nhAvaLa] nAhavuM e, snAna. (2) nAhavA mATenuM pANI. (3) Rtu-snAna, [o AvavuM (rU,pra.) Rtu AvavuM. * caDha(Dha)vuM (rU.pra.) srIne Rtu AvavuM aMdha thavuM] sniAna. (padmamAM.) nAruM chuM. kArIgaranI nAtA sivAyanA gAmamAM rahetA vasavAyAMnA varga e nava gaNAya che.) [samaha nAru-kAra puM, a.va. nava nAru ane pAMca kArIgara prakArano nAruM na. sira0 rR.prA. eAra nasa, raga.] UMDe sudhI kANuM gayuM . hAya tenA traNa, (ra) vALA nIkaLavAthI paDeluM UMDuM kANuM nAruMOM vi. jue 'nAra' pratyaya. nArA puM, [hiM. nArA] ceASaNA, DhAkArA. (2) trenA manAviyuM. (nAHvaNiyuM) na. [+gu. 'yuM' svArthe ta. pra. ] arADA (mATe bhAge 'tArA' ema a.va.nA vaparAza), 'slaeNAgAna' nAvaNiyuM (nA:NiyuM) na. [+ gu. muM' ta, pra.] nAhavA nArITa (-Taya) zrI. e nAmanI eka vela, jala-dUdhI mATenuM pANI. (2) nAhavA mATenI jagyA. (3) nAmaNiyA nAtha(-La) (-phreMca, -5) zrI. [saM. nAhi] peAlI naLI. (2) nANiyuM (nANiyuM) na. [jue 'nAvaNuM'+ gu. 'iyuM' ta.pra.] navarAvavAnuM pANI (lagna-prasaMganuM varakanyA mATe) vADAnANiyA (nAHvaNiyA) puM. [jue nAvaNiyuM.OM'] jue 'nAvaNiyuM '(3).' nANiyA (nAHvaNiyA) puM. [jae nAviyuM."] lagna kamaLa vagerenI peAlI DAMDalI. (3) garbhAzayamAMnuM bALakanI ghUMTI sAthenuM nArahuM. (4) joDAnI eDI nIce temaja aLada pADA vagerenI kharImAM kharI na ghasAya e mATe lagADAtI prasaMge vara-kanyAne navarAvavA mATenA pANInA ghaDA pANA vartulanI leAkhaMDanI paTTI. *(5) dasa phUTathIya vadhu lAMbI jUnA prakAranI aMdaka. (6) baMdUkanI naLI, (7) chAparA para cattuM mukAtuM pratyeka AkhuM naLiyuM. (:) taivAnuM pANI jhIlavAnI patarAMnI banAvelI paranALa. (9) sUtara lapeTI rAkhavAnI vaNakaranI naLI. (10) seAnInI phUMkaNI nAthakI strI. eka prakAranI vararAna mATe vaparAtI pAlakhI nAvaNI (nAHvaNI) strI. [jue 'nANuM'+gu. 'I' strIpratyaya.] nAhavA mATenA nAnA kA nAvaNuM (nAHvaNuM) na. [ja 'nANa'+gu, '..." svArthe ta...] jue 'nAvaNa(1).' nAvanagariyA puM. [jaA'nAva'+ saM. nara + gu, 'iyuM' ta.pra.] vahANamAM musApharI karanArA nAgarika nAvara juM. pArasI dharma-guru. (pArasI.) nAvara (-25) zrI. pArasI dharmaguru thavAnI dIkSA. (pArasI.) nAvaliyA, nAvalA puM. [jue nAva + gu. 'huM' + 'iyuM' svArthe ta.pra.] jae 'tA.pe' (padmamAM.) nAvavuM a.kri. saM. 1+jae 'AvavuM,' saMdhithI.] AvavuM nahi, (padmamAM.) nAgAkAra puM., nALAkRti . [sa. gau+ man46, mA-hfi] vahANanA AkAra ke ghATa. (ra) vi. vahANanA ghATanuM nA-vAkepha vi. [phA. + ara. vArkik ] mAhitI na hoya tevuM, jANa vinAnuM, aNa-vAke, ajANa, paricaya vinAnuM nANatI strI. jue 'nAlezI.' nAlaMdA (nAla-dA) na. magadeza(bihAra)mAM AveluM bauddha samayanuM eka prAcIna vidyApIThanuM sthAna. (saMjJA.) nAzcAyaka vi. [phrA. nAlAyika ] yeAgyatA vinAnuM, a-saya, lAyakAta vinAnuM, kupAtra, kapAtara _2010_04 nA-vAkak nAlAyakI strI. [kA.] nAlAyakapaNuM nANAzI,-sI jae 'nAlezI,' nAli(-lI, "LI) strI. [saM.] nIka, meArI, khALiye nAlikara jue 'nArikela.' nAlikera-pAka jue 'nArila-pAka.' tAlibrerI jue nArikelI.' nAlI(-LI) jue 'nAli' [niMdA, ava-jJA, ava-gaNanA nAlezI, sI strI. [phA. nAlis+gu, 'I' svArthe ta.pra.] nAlA zrI. aLavI (eka vanaspati) [pati, dhaNI nAva huM. saM. nAya:> prA. nAho-> apa. noM u] nAya, nAvane srI, [saM. nau> prA, nAvA] hADakuM, machaveA. [. calAvavuM, 0 DelavuM (rU.pra.) ghara-vyavahAra calAvavA. mAM dhULa uDAvavI (rU.pra.) nyarthe kalaMka lagADavuM. (2) taddana jUThuM khAvuM. adhavace nAva DUbavuM (rU.pra.) aDadhI 'mare gharabhaMga thavuM] nAvazuM vi. svataMtra mAlikInuM, suvAMga nAvaDiyA puM. [jue 'nAva'+ gu. 'iyuM' ta.pra.] nAva hAMkanArA khalAsI--khAravA, nAvika Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAvAkI 1286 nAsikaya nAvAkephI strI. [+ phA. pratyaya], navAkephiyata strI. phi. + nAsa-tapAsa strI. [sa. vAtaprA . nAma + jue "tapAsa."] ara. vakikita ] mAhitIno abhAva, aNavAkephI, ane koI dabAyelI vastunI tapAsa karavI e paricaya nasatya puM, ba.va. si] denA beu vaidha baMdhue- je heyA nAgAdhyakSa chuM. . nAvAdhyakSa, tethI ja guja. "nAva' azvinIkumAro. (saMjJA.) +saM. zAkSa, saMdhithI] naukA uparI amaladAra, kastAna nAdIya-sUta na. [] RvedanuM 10-129 saMkhyAnuM tatva nAvArasa, sI vi. phi. + ara.+ "vAris"+ gu. I' jJAnanuM maLarUpa Apate maMtra-saMgraha. (saMjJA). ta...] vArasa vinAnuM, bina-vArasI, nirva ziyuM. (2) na- nAsapAtI strI. na. phi. nApAti] sapharajananA jevuM dhaNiyAtuM, dhaNI-dhUrI vinAnuM enAthI jarA nAnuM eka uttara hiMdInuM phaLa nA-vAMdhA vi. jio "nA(nakAra)' + "vAMdho.'] jemAM kazI nAsa(-za)-bhAga (nAsya-ya-bhAgya, strI. [ja "nAsavuM' + rukAvaTa nathI tevuM, "nA- jekazana' bhAgavuM.'] bhAgAbhAga, Ama-tema nAsI chUTavAnI kriyA nAvika chuM. [saM.] khalAsI, khAra, vahANavI, "sI-mena,' nAsaraDuM, -zuM na. jio nAsavuM' dvArA.] bhaya ke trAsathI merinara.' (2) sukAnI [lazkara nAsI chUTavuM e nAvika-dala(La) na. [saM.] khalAsIone samaha. (2) dariyAI mAsarI strI. [phA, nAsaraha] gujarAtI hisAbamAMnI bAra nAvika-vidyA sI. [saM.] naukA-zAstra badAma-eTalI kiMmatanI gaNatarI nAvI chuM. siM. nAjita-prA.nAvika-] ja "nAI' ('nAvI' nA-savAba vi. [phA. + ara.] pApI gu.mAM 28 nathI.) nAsA sI. [saM.] "nAsikA.' nAvInya na. [saM.] navInatA (jANavA mANavA jevI) nAsAya na. [+ saM. aa] nAkanuM TecakuM nApajIvana na. [sa. naDuipanIvana, tethI gu. "nAva + . nAsAyaSTi mI. [saM.] nAkanA TacakA upara beu AMkhanI 3pa-gavaradariyAI jIvana, vahANenI khepa karIne calAvAtuM najare paDe e rIte jovuM e jIvana, heDakAM calAvI karavAmAM Avato gujAre nAsAnAsa(za) (-sya, zya), sI(-zI) strI. jio nAtha vi. [saM.] jemAMthI vahANa heDI AgaboTa vagere "nAsavuM-dvirbhAva + gu. "I' ta.pra.] nAsa-bhAga, bhAgAbhAga pasAra thaI zake teTaluM nadI khADI vagere), nevigebala nAsA-puTa puM, na [se, muM.] be nasakorAMne bhAga nAza 5. saM.] khAtuM baMdha thaI javuM e, a-darzana, lopa. nA-sAbita vi. [phA + ara.] sAbita na thayeluM, siddha na (2) uda, umalana, nAbUdI. (3) maraNa, mRtyu. (4) pAya- thayeluM, a-siddha mAlI, kharAbI [karanAruM, vinAzaka nAsAraMdhra (20%) na. [saM.] nAkanuM te te kANuM, nasakeruM nAzaka, kAraka, vi. [saM.3, -kArI vi. [sa, puM,I nAza nAsA-rAga pu. [saM.] nAkane rega nAzakhAtuM na. [ + ja "khAtuM.'] nakAmA kAgaLo daphatare nAsArbuda kuM. [+ saM. arvAM nAkamAM thatI gAMTha vagere bALI nAkhavAnuM eka sarakArI khAtuM nAsArza puM. [+saM. sara na. nAkamAM maso nAza-bhAga (nAya-bhAgya, juo "nAsa-bhAga.' nAsAvadha puM. [+saM. sava-ro] nAkamAM ADaca UbhI nAza-vattA strI. [saM] kSaNabhaMgura-tA, nAzavaMta hovApaNuM thavAne rega, pInasa nAza-vaMta (vakta) vi. [+saM. va>prA. degata], nAza-vAna nAsA-vaMza (-vaza) 5. siM.] nAkanI dAMDI vi. [+ sevAna] nazvara, bhaMgura nAsA-zala(La) na. [.] nAkamAM thatI kaLatara nAzana' vi. [saM.1 jue "nAzaka." nAsA-zAtha 5. [saM] nAkanI aMdara sajAne rega nazana na. [saM] jae "nAza." nAsA-zeSa chuM. [] nAkamAM sukavANa paDI javAno roga nAzAda vi. [pha.] nAkhuza, nArAja. (2) gamagIna nAsAma . [+sa. arUnA . nAkamAM patharIne rega nAzAdI DI. ki.] nAkhuzI, nArAjI. (2) gamagInI nAsAsthi na. [+saM. magi] nAkanuM hADakuM nANAdhIna vi. sa. nArA + aSIna] nAza mATe sarakhAyeluM, nAstA-strAva chuM. saM.) nAkamAMthI pANI cAkayAM javAM e, kSaNabhaMgura, nazvara tIrthadhAma ane nagara. (saMjJA). saLekhama, zaradI nAzi(si)ka na. mahArASTranuM godAvarI nadI uparanuM eka nAsika juo "nAzika." nAzI vi. [saM., muM, samAsane aMte prayoga nAza karanAruM nAsikA strI. [saM.) nAka, nAsA nA-ha sI. kA. nA-zaha] zeha-zaramamAM na hovApaNuM. (2) nAsikAza na. [+sa. aa] ja e "nAsAgra." zataraMjanI ramatamAM rAjAne zehamAMthI khaseDavo e nAsakA-puTa puM, na. [sa., .] e "nAsA-puTa.' nAsa a. ke. siM, nava->prA. -] bhAgI chUTavuM, nasA nAsikA-raMdha (-2-dha) na. [saM.1 jue "nAsA-raMdha.' bhAve., kri. nasAhavuM che, sa. ki. nAsikAsthi na. [+ saM. maNithI ja e banAsAsthi." nAsa DuM,(sya) strI. [saM. 10 na. > prA. taskR] nAka vATe nAsika-strAva chuM. [saM.] juo "nAsA-AAva.' vALa dhaNu vagere levAM e nAsikAMtarapaTa (nAsikAntarapaTa) muM. [saM. nAsiT + nAsaNuM na. jio "nAsa + gu. "aNuM u.pra.nAsI "aMtara-paTa.'] nAkamAM beu nasakorAM vacce paDado -bhAgI chuTatuM e, nAsa-znAga nAsikastha vi. saM.] nAkane lagatuM, nAkamAMthI uccAratuM. 2010_04 Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAsikeMdriya 1287 nADI (vyA.) (2) paM. anurUvAra. (vyA.) (3) anunAsika uracA- yA ekalI levAmAM AvatI thoDI ja vAnagI, upAhAra raNa, (vyA.) (4) ka ma Na na ma AnI parvane svara nAstA-pANa na. [+ja "pANI.'] thaDe nAstA laI anunAsika hoI ne A te te vargIya anunAsika vyaMjana. enA upara pANI pIvAmAM Ave e kriyA (vyA.) [nAkanI indriya nA-haka(-) kri. vi. [vA. + jue "haka (-3)."], 0nuM vi. nAsikedriya (nAsikenidraya) strI. (saM. nAsA + indriva na.] [gu. "nuM che, vi, no anuga] haka adhikAra vinAnuM, nAsikya-te vi. [saM.] nAkamAMthI uccarita thavApaNuM nAhakanuM, maphatiyuM niTakhaTa nAsikya.vidhAna na. siM] uracAraNa nAkanI madadathI karavA- nAhaTa vi. [kA. 'nA'+ja e "haTavuM- haThavuM]lA.) kharAba, paNuM. (LyA.) * nAhaNuM (nA:NuM na. siM. nAnA ->prA. @ALama-] ja e nAsi(-sI) pAsa vi. [pha. nAsipAsa] nA-umeda, nirAza "nahANuM." [kri. naharAvavuM che., sa. ki. nAsi(sI)pAsI strI, (kA. nAsipATI nA umedI, nirAzA nAharavuM sa ke. zaNagArAM, zebhA karavI. naharAvuM karmaNi, nAsUra na. [ara.] nAka kAna AMkha vageremAM saDhAnA dardane nAhavaNa (nAvaNa-) na, [saM. strAvana->prA. naDDAvana] navakAraNe paDatuM chidra [janAra, bhAgeDu DAvavuM e. (2) (lA.) Rtu-Ava, aTakAva, acAle nAse vi. [ja "nAsa'ne "bhAge Du nA sAda.]nAsI nAhavuM (navuM) a. kri. [saM. ratA-2 prA. navI Teja, gu. nAdara kuM. [sa, nAnA + 3; saM. mAM vaparAye ma "nAhA."] pANIthI samagra zarIrane khaMkheALavuM. aLavuM. nathI.] nAkano eka rega (2) (lA.) nukasAna khamavuM, kheTa AvavI. [ nicAvavuM nAsti sukI. [saM na + , mana dhAtunuM varta. kA, trI. pu, (rU. pra) lAgatuM vaLagatuM hovuM, ghaniSTha saMbaMdha ho, -vAnuM e. 1, gu. praga.] astitvane abhAva, hastI na hovI AvavuM, vAnuM devuM (nA:vAnuM) (rU. pra.) sagAMnA ke joNuMe, "gezana" (ma. na.) tAnA maraNanA samAcAra AvavA, nAhI UThavuM (nA I-) nAstika vi. [saM. 1 + mAtaw] Izvara jevuM koI niyA- aTakAvavALI ke prasutivALI strInuM nAhI pavitra thavuM. (2) maka tattava che evuM na mAnanAra. (2) punarjama paraloka khoTa sahana karavI. nAhI nA(nAMkhavuM (nAITa-) (rU. pra.) karma-phaLa ke vahemamAM na mAnanAra. (3) vida vagere sata AzA-abhilASA khatama thavI. nAhI paravAravuM (nA:-) zAstro tarapha zraddhA na dharAvanAra. (4) koI paNa prakAranI (rU. pra.) kAmakAja vepAra vageremAM niSphaLatA maLavI. nehI zraddhA ke AsthA vinAnuM [zraddhA, heresI' (mana.va.) besavuM (nA: besavuM) (rU. pra.) jAo "nAhI nA (-nAMkhavuM' nAsitaka-nA strI. [saM.] nAstika hovApaNuM, anAsthA, ane - nAhI-paravAravuM.'] rUpAkhyAna ane sAdhita zabdo : "nANuM nAstika-darzana na. siM] nAstika siddhAMtavALuM tatvajJAna, (nA uM), "nAhiye" (nAiye, "nahAya (nAya), 'nAho' (2) cArvAkadarzana nAstikane saMpradAya, (2) cArvAka-paMtha (namaka); "nAhyuM' (navuM)- "nAdho' (nA)- nAhI'(nAI) nAstika-paMtha (-5-1) puM. [saM. nAta + juo "paMtha."] nAhata' (nA te nAhatA' (nAtA); "nAhIza" (nA:iza), nAstikamata 5. [sa, na], nAtika-vAda puM. [sa-] Izvara nAhIzuM' (nAIzuM) ke "nAhazuM' (nANuM), nAhaze' (nA zo), punarjanama paraloka karmaphaLa temaja bIjI dhArmika mAnyatA- nAhaze' (nA ze); "nahAta' (nAta); "nahAtuM -tI-te-tA-tA" omAM mAnavAnuM nathI te siddhAMta, "ethIkama' (mana. 22) (nAtuM vagere); "nAhanAra,-huM tenA nAra,ruM), "nAhavAna'(nA:nAstikavAdI vi. saM., pR.] nAstikavAdamAM mAnanAruM, vAne), 'naheluM-lIla-lA-lAM' (nA:yeluM vagere) "nahA'(nA), nAstika, "osTi ' nahAje,-"(nA je-je), nAhavuM'(navuM); "navaDA (2)vanAtiya na. [saM] juo "nAstika-tA." (nAvaDA(rA)vavuM); "navALuM (navALuM); "navAya' (naHnAstitA strI, -nava na. siM] "kazuM ja nathI' evI sthiti, vAca); "nAvaNa' (nAvaNa); "nAvaNiyuM, ' (nAvaNiyuM,); abhAva, avidyamAnapaNuM, hayAtIne a-bhAva navaNa" (na:veNu); "nANI' (nA:NI), "hANuM" (nA:NuM), nAsti-5kSa . jio "nAsti" (saM.) + saM] astitva "nAvaNI' (nAvaNI), "nAvaNuM' (nA:vaNuM) [bhATaDI nathI evuM mAnanAro to. (2) evo nakAra, "nemerAna" nAhiyaNa (nAIyaNya) , bhATanI strI, bhATaNa, bhATiyaNa, (na. le.) nA-hiMmata (hiMmmata) vi. [phA.+ ara.] hiMmata vinAnuM, kAyara nAsita-rUpa vi. saM.] nakAravAcaka, 'megeTiva' (ba. ka. ThA.) nAhI (nA:i) juo "nahi nahIM.', (padyamAM) nAstirUpAMtara (-rapAntara) na. [saM.] nakAravAcaka banI rahe nAhuta-holi chuM. [ja e "nAha'+gu. "ula' + "IyuM" e, "kvana' (rA. vi.) svArtha ta. pra.], nAhule pR. [+gu. "uluM" svArthe ta. pra.] nAsti-vAkya ma. si.] jemAM "nakAra zabada ke ene bhAva- nAtha, paNa, prItama. (padhamAM.. sthiti che tevuM vAkya, negeTiva propazina' (ba.ka.ThA) nohela (-) cI. mAlika pite kheta hoya tevI jamIna nAsti-vAcaka vi. [saM.), nAtivAcI vi. [sa., pR.] "nathI' nAphelAyela (nAyeya- kya) vi., [jae "nAhavuM" + evo artha batAvanAruM, nakAra-vAcaka, "megeTiva' (rA. vi.) dhovuM' beune gu. "ela bI. bha. phI (lA.) aTakAva nAsti-vAda . [saM] jAo "nAstikavAda." pachI zuddha thayelI cI nAstivAdI vi. [sa, puM] jAo "nAstika vAdI.' nahevi ja nAhuliye." nAsta puM. [pha. nA taha ] cA vagere ke anya pINA sAthe nADI (nAyaDI) jue 'nAyaDI.' 2010_04 Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1288 nAMdhaluM nALa (m) e "nAla." (2) nAnI tapa. (3) e nAMgaLa2 (-) . haLane dhUMsarI bAMdhavAnuM deraDuM LiyuM." nAMgaLavuM jue "nagaravuM." naMgaLAvuM bhAve., kri. naMgaLAvavuM nAmuM (nAtha) na. [+nuM. " sAthe ta. pra.) ja "nALiyuM.' che, sa. phi. nALakeTa puMjuvAra bAjarI makAI zeraDI vageremAM sAMThAne nAMgaLuM na. beriyuM baTana ghAlavAnuM kANuM, kAca, gAja. (2) lagate eka roga [topano goLa hokAnI nALane majabuta rAkhavAnI derI, nALa-meLe (nAnya-) 5. [ juo "nALa' + "geLo.) nAMgavuM sa. kaeNi. Aga lagADavI. nAMgATAluM karmaNi, ji. nALacuM na. [+ gu. "cuM' vAthe ta. pra.] kaLaze karavo caMbu nAMgArAvavuM che, sa. ki. vagerenI bAjanI naLI, nALavuM nAgAkAvavuM, nAMgahAvuM ja "nAMgADavuM'mAM. nALa- chedana na. [saM. nA- na) "nAla-pedana." nAMTha (-Daya) strI, binavArasI milakata nALa-baMda (ba) ja e "nAla baMda." nAMta (nAnta) vi. [. 7 +aa] aMta vinAnuM, vizALa. naLa-maMdI (bI) e "nAla-baMdI." (2) (lA.) nirAMtavALuM, mukta nALavuM na, - puM. [4e "nALa' + gu. "" vArthe ta. nAMtarIyaka (nAtarIyaka) vi. [saM. na + mArI jemAM pra.] juo "nALacuM." aMtara paDe ema nathI tevuM. (2) vina vinAnuM, aDacaNa nALa puM. ghauMnA choDavAone dANA kADhI lIdhA pachI paLo vinAnuM. (tarka.) nALiyata-2)ra juo "nAriyeLa." nAMtarIyakata (nAtarIyaka-) strI, -tva na. siM] sAtatya. nALiya(-2)ra-pAka ja "nAriyeLa-pAka.' (2) nirvidhanatA. (3) nitya-saMbaMdha. (tarka) nALiyuM [sa. nAstri-> prA. nAIjhaga-] ja "LiyuM. nAMthaNuM na. trAjavAnI derI. nALiyerI jao "nALiyerI.' nAMda (-gha) zrI. pANI bharavAnI mATInI mATI kAThI, (2) nALiyerI pUna(nema (pUna(-2) mya) jio "nAriyeLI- zeraDInA rasanI keDI ke kaMDI (e cicAra sAthe rAkhI 5na(-)ma." hoya che, jemAM rasa nicevAIne paDate hoya che.) nALiyero ja "nAriye." dhAriyo nAMdara ) zrI. prANInA mAMsavALA keTalAka bhAga upara nALI strI. [saM. rAtriA > prA. nAgA] nAnI nahera ke thatuM sapheda raMganuM pAtaLuM paha, chArI nALuM na. [sa. nA->prA. nAga-] pANI javAna nA nAMdaravuM na. pahelo varasAda paDayA pachI UgatuM bINuM ghAsa thoDA UMDANavALe mArga, vAyuM, nAnuM vAM, eNkaDaTa nAMdara chuM. comAsAmAM UgI nIkaLatI eka bhAja, DhImaDo nALe puM. pANImAM te eka jAtane velo [vamana nAMdavuM akiM. (cIja vastuo kapaDAM vagere tUTI phI na nAMkha (khe) strI, jio "nAMkhavuM'.] lA.) UlaTI, bekArI, jatAM TakI rahevuM, sacavAyuM nAM(-nA)khavuM sa. ji. [saM. naphA -> prA. naved, bha. kA. nAdiye puM. [saM nandri--> prA. nathiga-] , dvArA] (lA.) pheMkavuM. (2) paDatuM mUkavuM. (3) dAkhala karavuM. nAMdI (nAndI, strI, [saM.] khAsa karIne nATaya-kRti bhajava(4) umeravuM. (5) karavA seMpavuM. (1) sahAyakAraka kriyApada vAne AraMbha thAya enI ve nRtta-nRtyathI karavAmAM tarIke jhaDapane artha ApavA. [nAM-nA)khI mUkavuM, nAM AvatuM ISTa-stutyAmaka maMgalAcaraNa. (nATa.) (2) nATya(-nA)khI rAkhavuM (rU. pra.) kADhI nAkhavA jevuM hoya te kRtinuM maMgalAcaraNa, (nATaya.) paDayuM rahevA devuM. (2) sAra-saMbhALa vinA saMgharAvA devuM] nAMdI strI. [sa. nAnvi>prA. sviMga] (lA.) baLadanA naMkhAvuM (nakakhA-) karmaNi, kei naMkhAvavuM (naDakhA-) presa krimanA ghATanuM bhAre avAja ApatuM eka carma-vAgha nAMgaNa (-zca) strI. sAMkaLa nAMdImukha, 0 zrAddha (nAndI-) na. [saM.], nAMdI-zrAddha nAMgara(-La) na. di. prA. nan] vahANa AgaboTa vagerene (nAndI-) na. [saM.] mAMgalika prasaMge e karavAmAM AvatuM pANImAM UbhA rahevA mATe vajanavALuM lokhaMDanuM khAsa prakAranuM vRddhi-zrAddha sAdhana, laMgara. (2). (lA.) avarodha, aTakAva nAMderI muM. [saM. nAnapura)prA. nA3i2. "nAdAra' nAgaraNa na. [ o "nAMgaravuM' + gu. "aNu" ka. pra.] vahANa (nAdAra' gAma) + gu. "o' ta. pra.] meLa nadira gAmamAMthI -AgaboTa vagerenuM pANImAM nAMgaravAnuM sthaLa, ravo nIkaLelI eka brAhmaNa kAma ane ene puruSa. (saMjJA.) nAgaraNuM juo "nAgaraNuM." nAMdaMta (nAghanta) chuM. [sa nAjI + anta] nAMdI (maMgalAnAgara-vADe . jio "nAgara' + "vADe.'] vahANe-Aga- caraNa) pUrI thaI gayA pachIno lAga ja samaya. (nATaya) boTo vagerene nAMgaravAne traNa bAju vALI lIdhela pANI- nAMdhaDaluM, nadhariyuM, nAMdhavuM, nAMdhala vi. jio "nAnuM', vALo bhAga, Deka-cArDa mAMthI "hAnuM' (nAnuM) vikase tenA uccArabhedathI "mAM" nagara(-La)nuM a. ji. jio "nagara-(-La), nA. dhA-] + gu. "huM' svArthe ta.pra. + "la' svArthe ta.pra. tema + IyuM' (vahANa-AgaboTa vagerenuM) pANImAM nAMgara nAMkhI ubhA svArthe ta.pra.] uMmare nAnuM. (2) (lA.) anAtha, dhAriyuM. rahevuM. (2)(baLadane) taravuM. naMgarAvuM bhAve, ki, naMgarAvavuM (AmAnuM bAMdhala' uccAraNe asvAbhAvika che "gAMdhalaDuM che., sa. kri. svIkArya che.) nAMgaLa' ja "nAgara." nAMdhala vi. [o "nAdhaDaluM.] juo "kAMdhala(1)." 2010_04 Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nay 1289 nikSepaNa nadhu sI. [ja e "nAnuM' kAra.] vahAlI strI, priyatamAM nikAzasamaMdI(-dhI) (-ba-dI,-dhI) strI. [+ ke. nAMbha na. mAsika Rtu AvyA vinA rahI jatA garbhanuM "adI.'] mAla-sAmAnanuM sthAnAMtara--dezAMtara karavAnI manA bALaka nikAza(-sa)-vero . [+juo "varo.'] juo "nikAzani- upa. [saM.1 kriyA-janya rUpe ane zabdonI pUrva tatsama jakAta." nikAzane lagatuM zabdamAM kavacita tadabhAmAM) Avato eka upasarga-(1) nikAzI(sI) vi. [+gu. "I" ta. pra.] nikAza mATe, nIce taLe-aMdara : "ni-magna, nipAna." (2) atizayatA : nikAsaNI vi., sI. jio "nikAsavuM + gu. "aNuMka-ma ni-guDha' "ni-graha." (nIce aneka zabda jovA maLaze.) + "I strI pratyaya.] bahAra pravAhI kADhatI naLI, "DilivarI ni-kaTa vi. saM.] pAse. (2) kri. vi. najIka, samIpa, pAse Tayuba" (ravi.) nikaTatama vi. [saM.] khUba pAsenuM nikAsa-baMdI(-dhI) (bandI, dhI) ja "nikAza-baMdI(-dhI)." nikaTatara vi. si] vadhu pAsenuM nikAsavuM sa. kri. [, ni-sa prA. nivava8] bahAra nikaTatA strI, si.] nikaTapaNuM kADhavuM ekalavuM. (gu. mAM A dhAtu rUTa nathI.) nikaTa-vatI vi. [se, muM.] najIkamAM raheluM nikAsa-vero juo. "nikAza-vara" nikaNAvavuM ja "nIkaNavuM'mAM. nikAsI nikAzI'. ni-kara 5. [saM.] samUha, jaze. (2) Dhagalo nikAha jue nikA.' nikala strI. na. [aM] eka jAtanI sapheda caLakatI dhAtu nikAha-nAmuM na. [+juo "nAmuM.'] muslima lagnanA karAra nika(-sa) 5. [sa.] kaseTI karavAne paththara nikALo chuM. jio "nikALavuM' + gu. "e" ka. pra.) AMkha nikaMda (-kadaka) vi. [saM.] nikaMdana kADhI nAkhanAra, upara Upaselo bhAga. (2) makAnanI dIvAlanI bahAra jaDamULamAMthI ukheDI nAkhanAra, jaDamULamAMthI ukheDI nAza kADhelAM cha ja jarUkhA vagere karanAra nikuMja (-kujastrI. [sa, puM, na. jhADa ane velAonI nikaMdana (-kadana) na. siM.) jaDamULamAMthI ukheDI nAza thavo ghaTAvALI jamIna, kuMja -karo e, bhAre vinAza, [0 kADhavuM (rU.pra.) sadaMtara nAza nikRti strI. [saM.] duSTatA. (2) apamAna. (3) do. (4) kare. 0 javuM, nIkaLI javuM (rU. pra.): nirvaza thavuM. nikRSTa vi. siM.] halakI koTinuM, adhama, nIca, kapAtara nikaMdana-kAraka (nikandana- vi. [saM.], nikaMdana-kArI nikRSTatA sI. [saM.] nikRSTapaNuM, "inphariyeriTI." [maMthi (nikandana), nikaMdanI (nikandanI) vi. [sa, muM.] jao (-graMthi) (rU. pra.) ladhutAgraMthi, "inphariperiTI koplekasa 'nikaMdaka.' (A. bA.)].. ) puM. [ara. nikAha] lagna-saMbaMdha, paraNavAnI, niketa chuM, tana na. [sa.] dhara, nivAsa, raheThANa, AvAsa kriyA. [0 5DhavA (rU. pra.) muslima vidhie lagna karavA] nikArI sI. juo "nikhAro." nikAya chuM. [saM. samUha, samudAya. (2) bauddha sU subhASito nikalavuM saM. kri. [sa. nin + kora > prA. nivo] halakuM vagerene saMgraha, (bauddha.) gaNI dUra kADhI nAkhavuM. (2) lA.) AMbaliyA vageremAMthI nikAyuM na. makAnanI dIvAlamAM upasAvela koI paNa AkAra ThaLiyA kADhavA. (3) pAchaLa rAkhavuM, AgaLa vadhavA nikAla puM. ukela. (2) pheMsalo, nirNaya, "Dipojhala." (3) na devuM. nikalAnuM karmaNi, ji. nikelAvavuM che, sa. kri. (lA) cheDe, aMta. (4) nikAsa, "AuTa-leTa.' [ ANu, nikelAvavuM, nikAlAvuM jue "nikelavuMmAM. 0 kara, 0 kaDha, 0 lAva (rU. pra.) patAvaTa karavI. nikilI zrI. e nAmanI eka vanaspati 0 karI nA(-nAM)kha, 0 karI de (rU.pra.) mArI nAkhavuM. nikesavuM a. ji. [sa. nin + zonuM prA. nivazo. 0thA (rU.pra) kaSTAtI strIne prasava thavo. (2) patAvaTa thavI] (lA.) dAMta kacakacAvavA, dAMta pIsavA. (2) hasavuM, dAMta nikAza99) strI. [ja "nikAsavuM.' bahAra kADhavuM ke kADhavA. nikAsavuM bhAve, kri. nike sAvavuM che., sa. kri nIkaLavuM e. (2) (mAla-sAmAnanuM) eka sthaLethI bIjA nisAvavuM, nikAsAvuM ja nikAsavuM'mAM. sthaLa ke dezAMtaramAM mekalavuM- mokalAvavuM e, 'ekasparTa." nikSipta vi. [saM.] pheMkI dIdheluM. (2) tyAga pAmeluM. (2) jue "nikAla (4).' [esperTara' (3) na. thApaNa, nyAsa nikAza(-sa-kAra vi. [+ saM. zAra] nikAsa karanAra, nikSepa ! si.] pheMkI devuM e. (2) uparathI dAkhala karavuM nirAza(sakSama vi. [ka saM.] nikAla karavA pAtra, nikAsa e, prakSepa, "eNTribyuzana, beilamenTa.' (3) thApaNa tarIkaravA jevuM, 'ekasparTebala ke mUkavuM e. (4) tyAga. (5) AkAzIya padArthathI kAMtinikAza-sa)-galI strI [ + ja "galI."] meluM pANI vRtta upara derele laMba. (khagoLa.) vagere enA sthAnamAMthI bahAra nIkaLI zake e mATenI nikSepaka vi. sa.] nikSepa karanAra sAMkaDI neLa, "gaTara' nikSepaNa na. [saM.] juo "nikSepa." nikAsa(-sajakA(-gAta sI. [+ja "jakA(-gAta.] nikSepa-dhArI vi. [sa, puM] prakSepa karanAra, "beIlI" mAla sAmAnanuM sthaLAMtara-dezAMtara karavA sababa levAto nikSepAMza (nipAza) 5. [saM. nikSepa + maMja kara, ekaTarTa-yU', ekasparTa Teksa "nikSepa(5)." 2010_04 Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ni-kSepita 1290 nicALe ni-kSepita li. [saM.1 nikSipta karAveluM, pheMkAveluM 0 kheMcavI (-khecavI) (rU. pra.) lAMbA paDI page lAgavuM. nikSepI vi. [sa, puM] thApaNa mukI janAra. (2) thApaNa 0 pheravavI, 0 badalavI (rU. pra) lAgaNI na batAvavI. rAkhanAra-saMgrahanAra 0mAM levuM (rU. pra.) dhyAnamAM levuM. 0rAkhavI (2. pra.) nikSetA vi. siM, puM] jae "nikSepI(1). kRpA batAvavI nikSeya vi. saM.] nikSepa karAvavA jevuM nigAhabAna vi. [ ] kRpA-daSTi karanAra, maherabAnI karanAra nikharAvavuM jae "nIkharamAM. nigAhabAnI strI. phi.] dekharekha, saMbhALa. (2) maherabAnI ni-kharva vi. siM, na.] se abaja-dasa hajAra karoDanI nigALa -LA) kuM. [jao "nigALavuM' + gu. "o' ka. pra.] saMkhyAnuM. (2) vAmaNuM, ThIMgaNuM, baDakuM nIgaLIne nIce karo padArtha, gharALe. (2) Dhorane nikhAra 5. jio "nikhAravuM."] kapaDAne khuba joI ne vAgoLatAM paDela egALa khaMkhALI nAkhavuM e. (2) eTa pachInI samudranA pANInI nigALavuM juo "nIgaLavuM mAM. bAra miniTanI sthiratA. (3) kheLa, kAMjI nigALA e "nigALa." nikhAravuM ja "nIkharavuMmAM, nigUDha vi. siM] chupAyeluM, saMtADavAmAM AveluM, (2) (lA.) nikhAre chuM. [juo "nikhAravuM' + gu. 'A' ku. pra-3 (lA) agamya, khUba UMDuM, na samajhAya tevuM. (3) rahasyamaya, sAkara ukALavA mATe rasa ukALavAnI kaDAI. (2) saLagate mArmika arthavALuM koyale, aMgAre nigUDhatA sI. [saM.] nigaDha hovApaNuM nikhAlasa vi. [ara "khAlisa .' parvano 'na' saM. nathI. nigUDhArtha 5. [+ huM ja chupAyelA arthe. (2) vi. khuhalA cikhA pavitra hadayanuM, zuddha dilanuM, manamAM kapaTa rahasyamaya, mArmika arthavALuM vinAnuM, nikapaTI. (2) bheLaseLa vinAnuM ni-gRhIta vi. [saM] pakaDamAM lIdheluM. (2) keda kareluM nikhAlasatA strI [+ saM, ta. pra.], nikhAlasAI sI. nigehabAna juo "nigAha-bAna.' [+gu. "AI' ta. pra.), nikhAlasI sI. [+gu. 'I' nigehabAnI jue "nigAha-bAnI." ta, pra.] nikhAlasapaNuM, kenDAra' (tamAma nigeha (-) . loDhAnI khAMDaNI nikhila vi. [4] badhuM, saghaLuM, sarva, samasta, samagra, ni-graha . .] pakaDI levuM-pakaDI rAkhavuM e. (2) nikhileza, nazvara chuM. [+saM. zAka-phaa] samagra sRSTine idine saMyama. (3) avarodha, aTakAva, "esi svAmI, paramezvara [nikhaTAvavuM prema, sa. ki. nigrahakAraka vi. [], nigrahakArI vi. [se, muM.] nikhAvuM sa. ki. chAla utAravI. nivuM karmaNi, kri. nigraha karanAruM nikhaTAvavuM, nihAvuM ja nikhaDavuM'mAM. niyavRtti sI. [saM] nigraha karavAnuM valaNa nigaDha strI. [saM, na.] gunegArane page bAMdhavAnI ke nAkha- niyahasthAna na. [saM.] pratipatine kAraNe vAdIne jyAM vAnI heDa. (2) hAthIne page bAMdhavAnI sAMkaLa. (3) beDI, aTakAva paDe te sthAna ke prasaMga, peinTa oNpha era' jaMjIra (sAmAnya) [page sAMkaLa bAMdhavI e (rA. vi.). (tarka.) nigaDa-baMdhana (badhana) na. siM.1 gunegAra tema hAthI vagerene nihI vi. [sa, 5 ] ja e "nigraha-kAraka.' nigama kuM. [] veda-zAstra. (2) Izvara ke mahApuruSanuM vacana. nigrA muM. [2] habasI, sIdI (3) tarka. (4) vipAra. (5) vaNajAra. (6) koI paNa viSayanuM nighara-ghaTa vi. ThAma-ThekANuM vinAnuM. (2) nirlajaja, bezarama taMtra, korporezana nigharAvavuM saki. ghaMTIe daLatAM pahelAM thALuM sApha karavuM. ni-gamana na. [4] pratijJAnuM upasaMhAraka vacana, kanphayumana" nigharAvAvuM karmaNi, kiM. (mana.). (tarka.) (2) nikAla, "DiDakazana.' (pa.go.). nighaMTu (nighaTTa) . saM.] zabdakoza. (2) yAe karelo nigamana-paddhati zrI. siM.] "hiDakaTiva methaDa (A.bA.) vaidika zabdone kAza. (saMjJA.) (3) vanaspati-keza nigamana-vAkya na. [saM.] upasaMhAra, "ka-kaphyujhana' (ka.mA.) nighaMTuMkAra (nighaTu-) vi, puM. [saM.] nighaMTu-kAzane kartA nigamana-vidhA strI. si.] paramArthanuM zAstra, DiDakaTiva nighaMTu-keza(-) ( niTu ja "nighaMTu" lojika' nighA e "nigAha." nigama-sabhA strI, siM.] kAryAlaya, kacerI (khAsa karI nithAla 5. jio "nI(nI)dhalavuM.'] nIMghalevuM e, mAlanuM korporezananI). (2) nAgarikanI sabhA pAka upara AvavuM e nigamAgama puM, ba,va, [sa. ninana + mA-ma] vaidika samagra nibAna jue "nigAhabAna'-'nigehabAna.' sAhitya ane ghamazAstranA graMtha nibAnI jue "nigAhabAnI'-nigehabAnI.' nigara vi. [.] kALA raMganuM (sIdI vagere prajA) (nidAnA nicakAvavuM, nicakAvAvuM ja "nIcaka'mAM. arthamAM aMgrejo hiMdIo mATe vAparatA.) ni-caya 5. siM.] Dhagale, saMcaya, jamAva nita-na)gaLAvavuM e "nI-nI)-gaLavuMmAM. nicagAvavuM ja e "nIcavavuM-nicAvavuM.mAM. nigAha strI. [.] daSTi, naja2 (2) kRpa-daSTi, maherabAnI. nicALA kuM. loTa vagere cALatAM cALatAM upara vadhata (3) lA.) kALajI, saMbhALa. [ karavI (rU. 4) kapA karavI. gAMgaDI gAMgaDI ke jADI taravALe bhAga 2010_04 Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ni-cita 129 nitarAvavuM ni-cita vi. [saM] ekaThuM kareluM, saMcita nijAnaMda (nijAnanda) 5. [+ saM. mAnI pitAnA aMtarano ni-cula muM. saM.] netara. (2) baru AnaMda, svAtmAnaMda niceTa kuM. [ie " niva" dvArA] (la) nicAvIne kADheluM nijAnaMda-saMpradAya (nijAna-da-sampradAya) 5. [saM.) devacaMdrajI satta, sAra-bhAga. (2) chevaTane nirNaya nAmanA saMte ane emanA ziSya prANanAtha prasarAvela nicAvaNa na. jio nicAvavuM' + gu. "aNu" pha.pra.]. paraNAmI paMtha (e kRSNapAsaka che, paNa mUrtipUjaka nathI. nicovavAnI kriyA. (2) vicAra mukhya sthAna jAmanagaramAM ANadAbAvAne maTha). (saMjJA.) nicovavuM sa. kri. [saM. nirAta ->prA. niko-] nijAnaMdasvAmI (nijAnanda-) puM. [saM.] paraNAmI saMpradAyanA vaLa caDAvI pravAhI bahAra kADhavuM. (2) (lA.) kasa kADhI saMsthApaka devAnaMda nAmanA saMta. (saMjJA.). levo. (3) yuktithI jhuMTavI levuM. nicalAvuM karmaNi, kri. nijAnaMdI (nijAnandI) vi. [+ saM. mAnavI muM] aMtaramAM nicalAvavuM che.) su.ki. AnaMdano anubhava karanAra, AtmAnaMdI nicalAvavuM, nicovAvuM ja "nicAvavuM'mAM. nimo chuM. khAravA, khalAsI, vahANavaTI. (2) mAchImAra nichaDiyuM vi. dhaMTImAMthI leTa kADhavAnuM lUgaDuM ke hAluM nijAra vuiM. sArI cAlanuM, sadaguNAvALuM niMcharAvaLa (m) DhI, chAvara karavuM e, kurabAna karavuM nina(-jhA) kuM. [ara. ni-jhAra] mohaka najara, prema-daSTi e. (2) dAna, bakSisa nijAvavuM, nijAvuM ja "nIja'mAM. nichaNiyuM na. pANInAM ThAma vIchaLavAnuM kapaDuM nizcita vi. [sa. nina + mA-faa] pitAne zaraNe AvIne nichAmaNa na. vAsaNanuM vikaLAmaNa raheluM, Azrita [strI, patnI, bhAryA nichAmaNuM na. [+ gu. 'u' ta...] pANIthI bhIMjAyelA padArthane nijAMganA (nijAnI strI. [2. nina-manA] potAnI mAMthI pANI TapakI jAya e mATe banAveluM vAMsanuM ke evuM nijatara (nijAntara) na si. nina + attara) pitAnuM mana chidrALu sAdhana [marI, nIka nijI vi. [saM., S.] pitAnuM, aMgata, aMganuM, svakIya nichAre (-LA) puMkhALanuM pANI javAnuM ThekANuM, nikorI, nijerachA sI. [sa. nina + phU] pitAnI IcchA niccheda puM. [saM.] kApe, cheda nijhAma puM. [ara. nijhAm ] hAkema, sUbe.(2) dakSiNa haidarAnicchedavuM sakri. [saM. nit tatsama ] kApavuM, chedavuM. bAdanA nA muslima rAjavaMzanA hodo ane rAja. (saMjJA.) nidAnuM karmaNi, ji. ni chedAvavuM che, sa.ke. nijhAmata strI. [ara. nijhAmata ] vyavasthA, goThavaNa, nicchedAvavuM, nicchedavuM e " nidavuM'mAM. (2) hAkemI, sUkhAgIrI [vyavasthA nihALavuM sa.phri. [saM. ni-kSADha>prA. nima-] vIchaLa- nijhAmazAhI strI, [ara+ phA] nijhAmathI cAlatI rAjava nichALA karmaNi, ke. nichALAvavuM. ., sa.ki. nijhAmI vi. [+ gu. "I' ta.ka.) vyavasthAne lagatuM nichALAvavuM, nichALavuM ja nikALavuM'mAM. nijhAro ja "nijAre." nichALe . [ja nikALavuM + gu. 'e' u.va.e nijhArI-paMtha (51) . phi. + juo paMtha.'] siddharAja "nizAre.' jayasiMhanA samayamAM gujarAtamAM AvelA saiyada dInanija vi. [saM.] pitAnuM, aMgata, svakIya | sadaguru narane sthApelo eka muslima saMpradAya. (saMjJA.) nikI satI, sinina- + gu. I' ta.ka.] (lA.) havelI yA niTela(La) vi. [ja, gu]nakkI, neTa. (atyAre prayogamAM nathI.) maMdiramAM mukhiyAe potAnA aMgata kharcathI karelI sAmagrI. nikaDhAvavuM jue "nIThaDavuM'mAM. (puSTi.). [ke sva-jana niDA(-va)vuM ja "nIThavuM"mAM. nija-jana na. [sa., pR.] pitAnuM aMgata mANasa, AtmIya niravuM sakri. juo "nIkaNavuM'. niravuM karmaNi, kri. nijadhAma [.](lA.) sva-dhAma, paramAtmAnuM dhAma, parama-dhAma nirAvavuM che., sa. kri. nija-5Na na. [+gu. "paNa" ta.pra.) (lA.) abhimAna, nirAvavuM, niravuM ja "nira'mAM. ahaMkAra niDhI-methI jhI. e nAmanuM eka cheDa nija-5da na. [saM.] jao nijadhAma.' nita kri.vi. [saM. nig] nitya, haMmezAM, dararoja nija maMdira -mandira) na. [saM.] ThAkorajInA maMdiranI aMdara- nita-navuM vi. [+juo "navuM] dararojanuM navuM, tAjuM tAjuM nuM garbhagrahanuM sthAna (sAmAnya rIte jyAM bahAranAM darza nita-nAma na. [+ juo nIma.'] darejanuM dharma-dhyAna nArthIe pravezI na zake.) (puSTi.) pATha-pUjA vagere nija-35 na. [sa.] svarUpa, pitAnuM rUpa nita-prata ki.vi. [saM. ni-pra]i dararoja, haMmezA (narmadA) nija-laka . [saM.] potAnAM mANasa. (2) jue "nija-dhAma.' nita-raNa vi. jio nita' + saM traNa>"raNa" + gu. "u" nija-vapna sI, siM] Atma-carita, svacarita, pitAnI ta...] hamezanuM devAdAra. [(lA.) svabhAvathI zu? hakIkata, pitAne vRttAMta nitaraNuM vi. jio "nita' + saM. ra + gu. 'uM' ta...] nija-sama, mAna vi. [saM.] pitAnA jevuM nitarANa, maNa na. [ e "nItaravuM' + gu. "ANa'nijAtmA chuM. [+ saM. mAraWI] pitAno AtmA, pitAno jIva "Ama" ka...] nItareluM pravAhI nijAdhika vi. [+sa. madha] pitanAnA karatAM vadhu nitarAvavuM ja "nItaravuM'mAM. 2010_04 Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nita-reja 1292 nityasaMbadha lagatuM nita-reja ki. vi. jio nita' + raja samAnArthIo- (2) dararoja karavAnA dhArmika graMthane pATha (vAMcI javuM e) ne dvibhava.] dararoja, haMmeza, hara-hameza nitya-pUjA zrI. [sa.] haMmezanuM nakkI thayA mujabanuM pUjananitala(La) na. [saM] sAta mATenuM eka pAtALa. (saMjJA.) arcana nita(-)vALiye ja "natavALiye." nitya-prati ki.vi. [sa.], juo "nitya(1)." nitaMba (nitakha) puM. [saM.] DhAMDhAne bemAMne pratyeka upara nitya-pralaya paM. [saM.] mANasa nidrA le che e suSuptinA sele bhAga, kale, gare rUpane pralaya nitaMbavatI (nitaba-) vi, . siM.] bhAre DhagarAvALI nitya-pravAsa puM. siM] dararojanI cAlu musApharI khI, nitaMbinI. (2) (lA.) amI (sAmAnya) nityapravAsI vi. [sa, .] dararoja musApharI karanAruM nitaMbAsthi na. [+ saM. ma0i] kalAnuM te te hADakuM nitya-bheja chuM. [saM.] dararojanuM bhejana nitabinA (nitabinI) vi., strI, siM.1 jAo "nitaMbavatI. nityajI vi. [4, pR.] dararoja bhejana karanAra nitaMbIya (nitabIya) vi. saM.1 nitaMbane lagatuM, garAne nitya-sukA vi. si.] haMmezAMne mATe mokSadazAmAM raheluM, [.] jAo "nitarANa. kALanA baMdhana vinAnuM. (2) puM. paramAtmA, parabrahma, paranitAra , raNa na. [; "nitAravuM' + gu. "aNu ku. mezvara, bhagavAna (dararoja, kAyama, hara-haMmeza nitAravuM ja "nItaravuM'mAM. nityameva ki. vi. [saMnirathama +gva apavAda vinA nitAro chuM. [e. "nItaravuM' + "are" ka. pra.] jao nitya 4 5. (saM.] dvijane tyAM te hameza yAga nitarANu." [tadana, sAva, sadaMtara, "aTala nityayAjI vi. si., pR.] agnihotra vaizvadeva vageremAM nitAMta (nitAta) kri. vi. saM.] khaba, atizaya. (2) haMmezAM parAyaNa rahenAruM nitavALiyo ja "natavALiye." nityajIvana na. [saM.] satata cAlu rahetI javAnI nitya phivi. [saM.] haMmezAM, dararoja, pratidina, (2) vi. nitya-lIlA zrI. [saM.] hamezano khela (paramAtmAnI sRSTinityanuM, haMmezanuM, jiMduM, "hebiTyuala." (3) sadA raheluM, rUpI krauDhA) sanAtana, zAzvata "iTarnala. (4) sthira, acala nityalIlA-vAsa chuM. [4] (lA.) (mukhya AcArya-kuTuMbanuM nitya-kathA strI. [saM] darareja thatI dharmavArtA mANasa maraNa bAda bhagavAnanI krIDAne bhAgI banI rahe nityakarmana. [sa.]haMmeza karavAnuM (kArya, rUTina' (mana). (2) che e mAnyatAo) avasAna, mRtyu. (pRSTi.) dararojanuM dhArmika kArya-saMkhyAmALA pATha-pUjA japa-thAna vagere) nityalIlAvAsI vi. (saM. .], nityalIlA-stha vi. [saM.] nitya-kuMvAruM vi. [+juo "kuMvAra.] (lA) haMmezanuM (lA.) bhagavAnanI sanAtana kIDAnuM sahabhAgI-hakIkate navuM navuM jANavA sadA tatpara avasAna pAmeluM (khAsa karI AcAryo ane AcAryapatnInitya-kRtya na. siM. e "nityakarma." enA viSayamAM rUDha che.). (puSTi.) nitya-kama puM. [4] rAjane kama, rUTina' nitya-vAda 5. [saM.] ja 'nityatva-vAda." nityakriyA sI. (saM. e "nityakarma(1)." nityavAdI vi. saM. 5.] ja "nityatvavAdI." nitya-kSara na. [4] dararojanI karAtI hajAmata nitya(ni)vAsa . [saM.] kAyamanuM nivAsa-sthAna, kAyamI nityatA strI. [saM.avinAzI5NuM, sanAtana-tA, zAzvatatA, raheThANa iTarniTI" nitya(nivAsI vi. [saM5.] kAyamanuM rahenAruM nitya-tRpta vi. saM.] haMmezane mATe saMtevI nitya-vijega-ge)Na (-Nya) vi, sI. [+jue "vijoganitya-1 na. [saM.] juo "nitya-tA." (ge)Na.'] hameza mATe patine viyega pAmelI strI nityatva-vAda chuM. [] badhA ja padArtha kaI ane koI nitya vaikuMTha (-vaiku) na. [saMpuM.] paramAtmA-paramezvaranuM svarUpamAM sadA hayAtI dharAve che evo mata-siddhAMta, zAzvata akhaMDa dhAma anekAMtavAda. (jaina) [vAdI. (jaina) nityavairiNI vi, sI. saM.) haMmezanI zatru (ciMtA vageru nityatvavAdI chuM. si.] niyatva-vAdamAM mAnanAruM, anekAMta- nitya-vairI vi. [ !) sadAne mATe paraspara zatru-rUpa nitya-navuM vi. [ + juo "navuM'.] ja "nita-navuM.' (UMdara-bilADI, sarSanityaniyama . [sa.] jue "nita-nIma'-'nitya-karma.' nitya-vyavahAra puM. (saM.) dararojanuM kAmakAja, "rUTina" nitya-nivAsa rUM. siM.] ja "nitya-vAsa.' nityazaH kri.vi. [saM.] nitya, haMmezA, dararoja, pratidina, nityanivAsI vi. [sa., .] jAo "nityavAsI." nita nita nitya-nUtana vi. saM.] juo "nita-navuM.' nitya-samAsa puM. [saM. jenAM pada chUTAM karAtAM nathI tevA nitya-naimittika vi. saM.] dararAjanuM temaja te te viziSTa prAcIna kALanA saMskRta zabdo gaNAto eka samAsa (vyA) prasaMga Ubhe thatAM karavAnuM (kArya) nitya-saMnyAsI (sanyAsI) vi, . [saMpuM ] jenAmAM nitya-pada na. [sa.] zAzvata, sthAna, sthira sthAna. (2) sAMsArika kAI Asakti nathI tevA sAdhaka maMdiramAM dararoja gavAtuM te te kIrtana. (pRSTi.) nitya-saMbaddha (saba) vi. [saM.] hamezAMne mATe joDAI nitya-pATha chuM. [. darareja karavAne te te ayAsa. raheluM 2010_04 Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nitya-saMbaMdha 1297 nidronjha nitya-saMbaMdha (sambandha) muM. [saM.1 hamezA saMbaMdha, nididhyAsu vi. [..] juo "nididhyAsaka.' nitya-siddha vi. [saM] avinAzI, sanAtana, zAzvata nideza puM. [saM.] sUcana, cIMdhavuM e. (2) AjJA, Adeza, nityasukha na. [e.] zAzvata sukha, mekSa, mukti hukama, pharamAna nitya-sthiti strI. [saM.] sadA rahevuM e, (2) aDaga sthiti, nideza-kara vi. si.], nideza-kArI, nidezI, niSThA vi. avicaLa bhAva [sapuM.) AjJA karanAra. (2) AjJA pramANe karanAra nitya-hema vuM. (saM.) e "nitya-yajJa.' nidrA strI. [saM.] UMgha, nIMdara, vApa nityAnaMda (nityAnanda ! [+ saM. mA-nara kadI lepa na nikA-kara vi. [saM.] UMgha lAvI ApanAruM pAme tevo zAzvata AnaMda, brahmAnaMda nidrA-grasta vi. saM.] AMkhomAM UMgha verAI gaI che tevuM, nityAnitya vi. [+saM. ma-niva) avinAzI ane vinAzI, nidrAdhIna [lanTa' ( ja.) zAzvata ane azAzvata nidrAcara vi. [saM] UMghanI dazAmAM pharanAruM, "seteM mammunityaniyavastu-viveka 5. .] kayA padArtha kSaNabhaMgura nidrA-caryA strI. [saM.] UMghanI dazAmAM pharavAnI kriyA, che ane zuM zAzvata che eno sAce khyAla. (vedAMta.) "sone yulijhama' (bhu.ga.) nityAnubhava chuM. [+ saM. ma7-ma2] hamezano anubhava, nitya nidrA-janaka vi. [saM] juo "nidrAkara.' thato anubhava ke TALo nikA-jita vi. [sa. nikA-fi] UMdha upara vijaya meLavanAruM nityAnna na. [ + saM. mana dararojanuM anAja (dAnamAM nidrA-tyAga kuM. siM. UMghamAMthI UThI javuM e, jAgrata thavuM e apAtuM.) (2) dararojanuM khAvAnuM kaNeka nikA-devI strI. [saM] UMgharUpI devI [AvavI e biye ki.va. + gu. 'e' sA.vi.pra.] ja "nitya(1). nidrAdhitha na. [+sa, yAtri] vadhu paDatI UMdha,UMgha bahu ja nityodayAta chuM. [+ saM. 3ya + ] hamezane sUryane nidrAdhIna vi. [+sa. adhIna ] UMdhamAM paDeluM, ghasaghasATa udaya ane asta [vjA-arcanA-bhakti UMdhI raheluM, UMdhane vaza thaI raheluM nityopAsana na., -nA strI. [+ saM. 35Asana, nA] hamezanI nidrAnAza 5. siM] anidrAno roga, UMgha Ave nahi nigharAvavuM ja "nItharavuMmAM. e prakArane vyAdhi ni-darzaka vi. [4] nidarzana karanAra, jenAra. (2) nidarzana nidrA-bhaMga (-bhI) puM. [4] UMghamAM khalela thavI ke karavI karAvanAra, batAvanAra, "DAyarekaTara', DemosTreTara e, kAcI UMghamAMthI uThavuM ke uThADavuM e ni-darzana na. [sa.] niraMtara jevuM e. (2) batAvavuM e, nidrA-bhramaNa na. [saM.] e nidrA-caryA-" sa bhyameTrezana." (3) daSTAMta, udAharaNa dAkhalo, purAvo. lijhama' (da.bhA.) () upadeza nikA-rega . [saM.] UMgha sakhata Ave evA prakArano nidarzanA sI, siM.1 e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya.) eka vyAdhi. (2) lA.) UMdha na AvavAno roga nidarzanAbhAsa puM. [sa. nina + -mAMa] khoTuM daSTAMta nikAla(La)nuM vi. [saM. nig + gu. "G" ta.pra.], nikAla ApavuM e. (tarka) (-Lu) vi. [saM.] UMghALavuM, UMdhathI gerAyeluM, nidrA-grasta nidarzanAlaMkAra (-lara) puM. [sa. nina + aDhaR nikAla(-)tA strI. [saM.] nidrALu hevApaNuM jue "nidarzanA." (kAvya) nidrA-lA5 chuM. [4] juo "nidrA-bhaMga.' (2) UMgha UDI nidarzanIya vi. [sa.] nidarzanane yogya javAnA roga, "InsoniyA' (nA. i.) nidAgha, kAla(La) 5. [sa.] unALo, garamI ane nikAlapI vi. [saM.] nidrA-bhaMga karanAra tApanI Rtu, grIma-kAla nidrA-vaza vi. [sa.] juo "nidrAdhIna." [evI dazA nidAna na. [3] mULa kAraNa. (2) kArya-kAraNano vicAra. (3) nidrAvasthA strI. [+sa. avarathA] UMgha AvI gaI hoya ci kasA. "DAyAgnosisa' (a.ra.) (4) (lA.) ki. vi. nidrAvakSe5 5. siM.1 cAlu nidrAmAM eno bhaMga karavAnuM kArca nakkI, cokkasa, khacIta, avazya. (5) ochAmAM ochuM. (6) nikA-vikSepaka vi. saM.] nidrA-bhaMga karanAruM aMte, pariNAme, chekale, Akhare nidrAviSTa vi. [+ saM. mA-vi8] AMkhomAM UMdha gherAI gaI nidAna-kAra visi.], rIvi. [sa,5] nidAna zodhI kADhanAra hoya tevuM, UMce gherAyeluM, nidrA-grasta nidAna-cikitsA akI. [8,] roganuM kAraNa ane enI sAravAra nikA-zIla vi. [saM.] UMghaNazI, nidrALu nidAna-vidyA ajI. [sa.] roganuM mULa zodhI kADhavAnI vidyA nikAsana na. [+ saMmAna] UMghatA paDayA hoie evI nidAna-zAstra na. [saM.] e "nidAna-vighA.' (2) nidAna- ganI eka prakriyA. (ga.). vidyAno graMtha nidrAdhInatA strI. [saM.] UMdhano abhAva nidAna-sthAna na. sa.] reganI parIkSA karavAne mATe nikALavuM ja 'nidrAlavuM." zarIrane te te nakkI karela cekasa bhAga nidrALu juo "nidrAlu. nidhibbAsa chuM. saM.] ISTadeva ke paramatatvanuM nitya ciMtana nidrALutA jue "nidrAlu-tA." nididhyAsaka vi. [saM.] nididhyAsa karanAra nidrita vi. saM.] UMdhI gayeluM ni-dvidhyAsana na. [4] jue "nididhyAsa' nidronmukha vi. [+sa. 3ramud] A gherAvA maMDI hoya 2010_04 Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niya 1294 tevuM, bagAsAM khAtuM UMgha AvavAnI taiyArImAM raheluM niMdha (ya) strI. [saM. niSi puM.] nidhi, bhaMDAra nidhaka vi. [saM. ni + jue 'dhaDaka.'] gabharAyA ke DaryAM vinA nidhaNiyAtuM, ni- paNiyuM jue 'na-dhaNiyAtuM'-na-dhaNiyuM.' [saM.] avasAna, mRtyu, meAta, maraNa, DaeNtha' nidhana-vADI vi. [saM., puM.] avasAna lAvanAruM, mRtyu karanAruM niSanAdhIna vi. [+ saM. mauna] mRtyu-vaza nidhana ta. nidhAna na. [x.] AdhAra, Azraya-sthAna. (2) bhaMDAra, khAnA. (3) prApti, zvesTiMga' nidhi chuM., strI. [saM., puM.] bheMDhAra, khajAnA,, (2) thApaNa, bhaMDALa, anAmata mUDI, 'phrenDa,''TrasTa.' (3) sarvasva-rUpa DhAkAracha (zrIvallabhAcAryajI ane emanA putra zrIvaThThala nAtha guMsAMIjIe peAte jemanI sevA karI ane te te ziSyani-buddha vi. [saM.] bAMdhavAmAM AveluM, bAMdheluM upara DhAkAracha padharAvI ApyA te te svarUpa.) (puSTi.) nidhi-nikSepa puM. [saM] jamInamAM dhana dATavuM e. (2) jamInamAM dATeluM dhana. (3) jamInamAMthI nIkaLelA dATelA dhanane lagatA kAyadA ['TrasTI' (gu.vi.) nidhi-pa vi. [saM.] anAmata thApaNa ke kuMDanuM rakSaNa karanAra, nidhipa-maMDala(-La) (-maNDala, La) na. [rsa,] TrasTIonuM maMDaLa nidhi-zAstra na. [saM.] jamInamAM dATelA dhana vizenI vidyA nA graMtha nidhi-saMkhyA (-saphakhyA) srI. [saM.] je saMkhyAnA 1 sAhata badhA avayavAnA saravALA te te saMkhyAnI barAbara hoya tevI saMkhyA. (ga.) ni-dheya vi. [saM.] sthapAvAne yeAgya, mukAvAne pAtra nina(nA)da puM. [saM.] nAda, avAja, dhvani ninAdita vi. [saM] gajavI makeluM ninAdI vi. [saM., puM.] nAda karanAruM, gajavI mukanAruM nipajaNa (-Nya) strI. [jue 'nIpajavuM" + gu. 'aNu' kR.pra.] nIpaja, Upaja, utpanna tipAvavuM jue nIpajavuM'mAM. nipaTAvavuM jae 'nIpaTaluM'mAM, ni-patana na. [saM.] paDatI dazA. (ra) bhraSTa-tA nipatita vi. [saM.] paDatI pAmeluM, patana pAmeluM. (2) bhraSTa thayeluM, adha: patita ni-pAta puM. [saM.] jue 'ti-patana.' (2) jenuM maLa na maLe tevA te te sthAnika anyaya-rUpa zabda. (vyA.) nipAtI vi, saM., puM.] paDatI dazA pAmanAruM, (2) nAza pAmanAruM ni-pAna na. [saM.] navANa, jaLAzaya niSAravuM sa. kri. khajarI upara bAMdhelA ghaDAmAMthI sa bIjA ghaDAmAM ThAlavavA. nipArAvuM karmaNi., kri. nipArAvavuM pre., sa. kri. nipArAvavuM, nipArAvuM jue 'nipAravuM'mAM nipAvavuM sa. kra. [saM. niSNAe-> prA. niAvama-] nipajAvavuM. (padmamAM.) nipALA puM. tAcha tADI ti-pIka vi. [sa.] pIDA karanAra. (ra) niceAvanAra 2010_04 nirUpIna na. [saM.] du:kha ApavuM e, kAcavavuM e. (2) nicAvavuM e [(3) nice vavAmAM AveluM na-pIDhita vi. [saM,] jene du:kha ApavAmAM AvyuM che tevuM, nipuNa vi. [saM.] niSNAta, kuzaLa, kaeNziyAra, kAbela, pravINa, dakSa, 'ekasparTa' (na. bhe|.) nipuNu-tA strI. [saM.] nipuNa hovApaNuM nipuNa-vAkaya na. [saM.] narmavacana, 'viTa' (6. khA.) nipuNAI zrI.[+ gu. 'AI ' ta. pra.] jue 'nipuNa-tA.' niphAravuM sa. kri. khelavuM, udghATita karavuM, udhADavuM, (2) spaSTa karavuM. (3) ArapAra pasAra karavuM. nidhArAnuM karmaNi, kri. niphArAvavuM che., sa. kri niphArAvavuM, nikArAyuM jue 'nikArakuM'mAM, nizA ni-aMdha (andha) puM. [saM.] kAI paNa eka viSayane lagatA graMtha. (ra) kAI paNa muddAsara lakhAyeleA lekha, 'ese,' 'maeNnegrApha.' (3) kAyadA, dhArA, kharaDe, 'eNTa' ni-aMdhaka (-andhaka) vi. [saM ] vyavasthA karI ApanAra,pra-baMdhaka nibaMdha-kAra (-andha-) vi. [saM.] nibaMdha lakhatAra, 'eseisTa' (je. hi.) ni-aMdhana (andhana) na. [saM.]baMdhana, baMdhI, 'Diskazana,' 'kansTrakzana.' (3) bAMdhavAnuM sAdhana. (4) racanA, kRti, kompojhizana' (DA, mAM,) nibaMdha-lekhana (nibandha-) na. [saM.] ni-baMdha lakhavAnI kriyA, ese-rAiTiMga.' ['ese-rIDiMga' nibaMdha-vAcana (nabandha-) na. [saM.] nibaMdha vAMcavAnI kriyA, nibaMdha-samiti (nibandha-) zrI [saM.] sAhityika ane bIjI aneka viSayene lagatI pariSadyAmAM veMcAvA mATe mekalAtA nibaMdha) vize grAE.agrAdha vagerenA nirNaya karavA nimAyelI kamiTI ['lAiTa ese' nibaMdhikA (nibadhikA) zrI. [saM.] nAnA-nibaMdha, 'zaeN ese', nibaMdhikA-kAra (nibandhikA-kAra) vi. [saM.] nibaMdhikA ke nidhikAe lakhanAra ['eseisTa' (na. lA.) nibaMdhI (nima-dhI) vi. [saM., puM.] nibaMdha lakhIne lAvanAra, nikhAra (25) zrI. jADA sutaranuM nADuM nikhAravuM sa. kri. kheMcI levuM. nikhArAvuM karmaNi,, kri. nikhArAvavuM pre., sa. kri. nikhArAvavuM, nikhArAvuM jue 'nikhAravuM'mAM, nikhArA puM. lImaDAnI jAtanuM pahADonI ghATImAM thatuM eka jhADa nibita vi. [saM.] gIca, ghATuM. (2) dRDha, majabUta nimeluM sa. kri. alaga karavuM. nibeDhAluM, kAga., kri. nikheDhAvavuM pre., sa, kri nikheDhAvavuM, nieDhAvuM jue 'nibeDavuM'mAM, ni-khAdha puM., -dhana na. [saM.] jJAna, samajha, kheAdha nibhAvavuM e nIlaDavuM' - 'nIbhaDAnuM'mAM. ni-bhA strI. [saM.] AbhA, prabhA, teja, prakAza. (2) e,prabhAva nibhAu jue 'nabhAu.' nibhA(-1)vuM jue 'na(-nI)nuM'mAM. nibhA(-mA)DA jue 'nIMbhADA' -- lIMbhADA,' Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nibhAva 1295 nimitta-bhUta nibhAva e "nabhAva-meinTenansa." nimatANuM na -(-) puM. jio "nImavuM' dvAra.] nibhAvaNa juo "nabhAvaNa." vetana, pagAra. (2) hisAbanI tapAsa [tapAsanAra nibhAva-bharyuM, -thuM na. jio 'bharyuM, thuM.] ja nimatAna-dAra vi. jio "nitANuM + kA. pratyaya.] hisAba nirvAha-bharyuM." nimatAnadArI strI. [o. "I' ta. pra.] hiMsAba tapAsavAnuM kAma nibhAvavuM ja "nabhavuM - "na(-nI)bhavuM'mAM. nimato juo "nimatANe." nibhAvuM e "nabhAvuM' - "na(nI)bhavuM'mAM. nimaMtraka (-ma-traka) vi. [saM.] nimaMtraNa ApanAra, netaranAra. nibhAve ja "nabhAvo'-nabhAva.' (2) A-vAhaka, 'kanvInara" (sabhA vagereno) ni-zruta vi. [saM] nirjana, ekAMta. (2) vizvAsu. (3) zAMta nimaMtraNa (-mantraNa) na. si.] netaruM ApavuM e, Ijana, vRttivALuM, dhIra inivaTezana' nibaMchanA nibhAnA) zrI. siM, nirmartanA > prA. nimaMtraNa-5tra (-ma-traNa-) $ [ + saM., na.], trikA strI, nimaMchaLa] tirasakAra, dhikkAra, turakAra siM.] notaruM Apato pelo kAgaLa, 'inviTezanakArDa nibaMchavuM (nizrAva) sa. ke.siM. nirmasa> prA. nimaeNsTa-] nimaMtraNaya (-maNIya) vi. [saM.] notaruM apAvAne tiraskAranibaMchAvuM (nibaMchA) karmaNi, ji. pegya, netaravA jevuM nibhraMchAvavuM nibaMchAvavuM) pR., sa. kri. (jU, gu. mAM A ni-maMgavuM (mitraj) sa. kri. [saM. -matra, tatsama] nimaMtraNa dhAtu sImita che.) ApavuM, notaravuM. nimaMtrAvuM (nimannA) karmaNi, ki nibaMchA (nibhra-chA) strI. zi. nirmalla > prA. nimaMchaI] nimaMtrAvavuM (bannAvavuM) che., sa, kri. juo "nibhraMchanA." nimaMtrAvavuM, nimaMtrAvuM (nimatrA) e "nimaMtrajmAM. nibaMchAvavuM, nibaMchAvuM (nibrachA) e "nibaMchavuM'mAM. nimaMtrita (matrita) vi. [sa.] jene nimaMtraNa pApavAmAM nibrAMta (brAnta) vi. saM.] bhrAMti vinAnuM. (2) nizcitta, AveluM hoya tevuM, notareluM, nimaMtreluM nacita, bephikara ni-maMtrI (-mastrI) vi. [sa, j] "nimaMtraka." nimaka ja "namaka. nimaja, jha juo 'namAja." nimaka-khAra ja "namaka-khAra." nimAjI, -jhI e "mAjI." nimaka-sAra juo "namaka-sAra." nimA chuM. [saM. nIvRt dvArA) madhyapradezamAM kArezvara nimaka sArI jue "namaka-sAvI.' najIkano pradeza. (saMjJA) nimakaharAma o "namaka-harAma." nimADI vi. [ + gu. "I' ta. pra] nimADa dezane lagatuM. nimakaharAmI ja namakaharAmI.1-2' (2) strI. nimADha dazanI bolI (gujarAtI bhASAnI eka nimakahalAla ja "namakahalAla." bhaginI bhASA; pAMcase varSa pUrve ekAtmaka hatI, jevI nimakahalAlo juo "namakahalAlI." mAravADI-mevADI mevAtI kaMTALI mALavI hADautI.) nimakIna juo "namakIna." nimADo ja "nibhADe' - "na bhADo' - "lIbhADo." nimakInI ja "namakInI.' nimArNa vi. [saM nirmAnavA->prA. nimmANa-1 mAna UtarI nimagna vi. [saM.] bI gayeluM, garaka. (2) mazagala, lIna, jatAM ke apamAna thatAM moTuM UtarI gayuM hoya tevuM racIpacI raheluM, eka-tAra, garakAva gamagIna, udAsa, khinna. [Na naiNAMvALuM (rU. pra.) sAdhu nimagnatA strI. [saM.] nimagna hovApaNuM caritravALuM] nimajAvavuM e "nImajavuM'mAM nimAvata muM. [saM. niva-putra)prA. -rasa-] nibArka saMpradAyano nimajajaka vi. [saM.] DUbakI mAranAra, marajI anuyAyI rAmAnaMdI sAdhu ane enI aTaka. (saMjJA.) nimajajana na. [saM.] DabakI mAravI e, badhuM (namAvavuM, nimAvuM ja 'nImavuM" mAM. nimajita vi. [saM] bI gayeluM, garaka thayeluM. (2) nimArI muM. e nAmanI kapAsanI eka jAta garakAva thayeluM, lIna thayeluM, mazagula thayeluM nimALI rahI. e nAmanI eka vela nimaTAvavuM e "nImaTavuMmAM. nimALo chuM. vALa, keza, mavALo nimAvavuM e nImaDavuM'mAM. nimitta na. siM. kAraNa, prajana, hetu, sababa. (2) namariyA vi, puMjio "nAme,' enuM mULa "nimArTa' (deza) yoga, zukana. (3) bahAnuM. (4) ALa. (5) akasmAta, +gu. "iyuM" ta. pra.] "bharUcI ane nimaDiyA' evA be bhedanA "eNsiDanTa' (da.bhA.) -zrIkulanAthajI mahArAjanA ziSya vaNiko.(puSTi.)(saMjJA.) nimitta-kAraNa na. [saM] kaI paNa kArya-rUpa pariNAma mATenuM nimaNaka a. jio "nImavuM' + gu. "ka' ka. pra.] niyukti, alaga sAdhana-rUpa kAraNa (jemake senAnAM ghareNAM mATe kAma karanArAnI zeThavaNa, "naiminezana,' 'eViTa sanI ane enAM sAdhana.). (dAMtA). nimaNuka-patra . [ + saM., na.] nimaNukanA hukamane kAgaLa, nimitta-jJa vi. siM] jotiSI, jozI epAInTamenTa leTara' nimitta-bhUta, nimitta-mAtra vi. [saM.] kAraNarUpe thayeluM ke namata vi. vacamAM AvatuM raheluM, kAraNa-bhUta 2010_04 Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nimittavazAt nimitta-zAt kri.vi. [saM.] kAraNane laI, kAraNavazAt nimitta-trAdI vi. [saM., puM.] samagra sRSTinuM nimitta kAraNa paNa parabrahma paramAtmA che e prakAranA mata-siddhAMtamAM mAnanAru nimi(-me)Sa puM., strI, [saM., puM.] AMkhanA palakArA, AMkhanuM maTakuM (kAlagaNanAnuM eka mApa) nimi(-e)Sa-kAla(-La) puM. [saM.] AMkhanA eka palakArA jeTaleA samaya 1ra6 nimi(e)Sa-mAtra vi. [sAM.] palakArA jeTalA samayanA mApanuM nimi("me)AA meSa puM., zrI. saM. nini(-me)-5 + janmela, puM. AMkhanI udhADa-vAsa ane eTale samaya ni-mIlaka vi. [saM.] (lA.) AMkhA mIMcIne gAnAra ni-mIlana na. [saM.] biDAI javuM e, mIMcAvuM e-vIMcAvuM e (ra) (lA.) tArA-maitraka ni-mIlita vi. [saM.] bADI dIdheluM, mAMcI-vIMco dIdheluM nimIlaneAnsIlana na. [.saM. tti-mauna + ummIjIna] AMkha mIMcavI ane udhADavI e, nimiSA maitra nimeSa jue 'nimiya.' nimeSa-kAla(-La) jae 'nimiSa-kAla(-La).' nimeSa-mAtra ja 'nimiSa-mAtra.' nimeSenmeSa jae 'nimiSA meSa.' [(3) UMDuM nimna vi. [saM.] nIcenuM, nIce raheluM. (2) nIcANavALuM, nimna-gA vi., zrI. [saM.] nadI nimna-tara vi. [saM.] UtaratI kATinuM, inphIriyara' nimnatA strI. [saM.] nIcuM hovApaNuM. (ra) nIcANa. (3) UMDANa nimna-likhita vi. [saM] nIcenI bAjue lakheluM nimnA vi. saM. nimnata] nIce pramANe kaheluM, nIce jaNAveluM nimnedara vi. saM. nimna +3] aMtarvAMLa, 'kAEiva' nimnAnaMta vi. saM. nimna + 3ntta] nIcuM ane UMcuM niyata va. [saM.] niyamamAM-kAbUmAM raheluM ke rAkheluM, aMkuzamAM rAkheluM. (2) nakkI kareluM, nakkI thayeluM, niIta, nizcita,'phiksDa''priskrAiDa.'(3)nimAyeluM, 'epeinTeDa' niyatakAlika, niyatakAlIna vi. [saM.] nakkI karelA samaya pramANenuM, (ra) na. (lA.) sAmayika, vartamAnapatra, piriyeADikala' niyata-tArIkhI vi. [+jue 'tArIkha' + gu. 'I' ta.pra.] nakkI karelA divasanuM, 'yU-DeiTa' ['riTarna' niyata-patraka na. [saM.] bharI mekalavAnuM te te kAgaLiyuM, niyata-pezAka huM. [jue pezAka.] nakkI karelI vezakSA, 'koma,' 'yuniphorma' (ga.) niyata-rekhA strI. [saM.] eka cokkasa prakAranI rekhA, darzikA, niyatavAsI vi. [saM., puM.] nakkI karelA sthAnamAM nakkI karelA samaya mATe rahenAruM niyatAtmA vi. saM. niyajJa + AtmA] jenA AtmA nicamamAM-kAmamAM che tevuM, jitAtmA, saMyamI niyatApti srI. [saM, niyata + prApti] nATaya-racanAmAM zarU karelA kAryanuM iSTa pariNAma. (nATaya.) niyatAthe puM. [sa. niyajJa + artha] nakkI karele artha, nizcita 2010_04 niyama mAnA [khArAka niyatAhAra puM. [saM. ni-vRta + mAndhAr] nakkI karyA mujamanA niyatAhArI vi. [saM., puM.] nakkI karyA mujabanA kheArAka lenAra niyati zrI, [saM.] niyama, IzvarI kAyadA, 'DesTinI.' (2) kudarata, prakRti, 'na cara.' (3) bhAgya, nasIba niyati-bhAva puM. [saM.] bhAgya, nasIba, 'fAgna' niyati-vAda puM. [saM.] badhuM ja kudaratanA krama pramANe thayA kare che e pramANenA mata-siddhAMta. (2) deva-vAda, karma-vAda, prArabdha-vAda, 'DiTaminijhama' (da.khA.), 'keTalijhama' (ma.ha.) niyatavAdI vi. [saM., puM.] niyata-vAdamAM mAnanAruM, 'keTa lisTa' niyateMdriya (niyatendriya) vi. [saM. tti-yajJa + ndriya] jenI iMdriyeA kAbUmAM che tevuM, jiteMdriya, saMyamI niyama puM. [saM.] cittanuM damana, saMyama. (2) zauca vagerenuM pAlana. (dharma.) (3) dhArA, dheAraNa, dastUra, rivAja 'la,' 'ArTikala.'(4) praNAlI. (5) vrata.[.pALavA (rU.pra.) vratanuM pAlana karavuM. (2) dheAraNa jALavavuM, cha bAMdhavA (rU. pra.) rivAja karavA. . rAkhavA, . levA (rU.pra.) vrata levuM] niyama-caryA strI, [saM.] niyama pramANenuM *A-caraNa. (2) vrata-pAlana niyamacArI vi. [saM., puM.] vratanuM pAlana karanAra niyama-jata vi. [saM.] dhArA-dheAraNathI AMdhaLI rIte baMdhAyeluM, 'riDi' ni-yamana na. [sa,] aMkuzamAM rAkhavuM e, kAmAM rAkhavApaNuM, ni-yaMtraNa, konTrola,' 'Disiplina.' (ra) vyavasthita karavuM e, 'regyulezana.' (3) zAsana, rijhezana' niyama-paddhati zrI. [saM.] niyama dvArA banatI rasama niyama-puraHsara, niyama-pUrvIka kri.vi. [saM.] niyama pramANe, dhArA-dheAraNane anusarIne [karavAnA baMdhanavALuM niyama-ddha vi. [saM.] niyamekamAM baMdhAyeluM, niyama pramANe niyamabaddhatA strI. [saM.] niyamabaddha heAvApaNuM, 'rijiDiTI' niyama-bAhya vi. [saM] kAyadA viruddha, kAnUna bahAranuM, AuTa oNpha oNrDara' (A.khA.) niyama-bhaMga (-bha) puM. [saM.] niyamanuM ullaMghana, kAyadA viruddhanuM vartana niyama-addha niyama-maya vi. [saM.] niyamane custapaNe-vaLagI raheluM, niyamalakSI vi. [saM., puM.]niyamane dhyAnamAM rAkhI vartanAruM, niyamAnusAra kAma karanAruM, 'kaeNrmelisTika' (a.ka.) niyama-za vi. [saM.] niyamone adhIna raheluM niyamavaza-tA strI, [sa.] niyama-vaza sthiti, niyamAnuM pAlana karavApaNuM, zista, 'Desiplina' (na.bhA.) niyama-vidhipuM [saM] niyamAthI nakkI thayelI kriyA niyama-viruddha vi. [saM.] dhArA-dheAraNanuM ullaMdhana thatuM hoya tevuM, gerakAyade, gera-baMdhAraNIya. 'ir-regyulara' niyamaviruddhatA strI. [saM.] niyama-viruddha hovApaNuM niyamavirAdha puM. [saM.] kAyadAne uthalAvI nAkhavAnI kriyA, gerakAyaTa kArya niyamasara kri.vi. [+e sara.'] niyama pramANe, kAyadAne anusarI, dheAraNasara, 'regyulara' Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ni(-nI)rakha niyama-hIna vi. [saM,] dharAra kareluM, ArbiTrI' niyamAdhIna vi. [saM. niyama + adhIna] jue 'niyama-vaza.' niyAmAMdhInatA strI. [saM.] jue 'niyamavaza-tA.' niyamAnusAra vi. saM. niyama + anujJAn] niyama pramANe niyamAvati(lI, -Li, -LI) strI. [saM. niyama + Avahi,-z2a] niyame eka pachI eka jemAM ApavAmAM AvyA che tenuM lakhANa ke pustikA, dhArAdheAraNanuM lakhANa ke pustikA niyamAzrita vi. [saM, niyama + A-fzraa] jae 'niyama-vaza.' niyamita vi. [saM.] niyamamAM raheluM, niyama pramANenuM, niyama-baddha, limiTeDa,' regyulara.' (ra) mApasaranuM, simeTrikala' (ke.ha.). (3) mukarara kareluM niyamita-tA zrI. [saM.] niyama-baddha hovApaNuM, niyamasarapaNuM, (2) ekasUtra hAvApaNuM, yunikaeNrmiTI (ba.ka.ThA.) niyasa, ni-yaMtanya (-yantanya) vi. [saM,] niyamamAM rakhAvA-rAkhavA yAgya. (ra) kAbUmAM levA pAtra niyaMtA (ni-yatA) vi., puM. [saM., puM.] niyamamAM rAkhanAra, kAbUmAM rAkhanAra. (2) puM. paramAtmA, paramezvara niyaMtraka (catraka) vi. [saM.] jae 'niyaMtA(1).' ni-yaMtraNa (-ca-traNa) na. [saM.] kAm, aMkuza, ni-yamana, 'kaoNnTrola,' 'ceka,' (ra) sAmAne kacaDIne mUkele! aMkuza, ni-yukta vi. [saM.] jenI nimaNUka karavAmAM AvI heya te, nimAyeluM, nImeluM, 'epeAinTeDa,' AminI' ni-yukti skrI. [saM.] nimaNUka, 'tAminezana,' 'epeAinTamenTa ni-yuta vi. [saM., na.] dasa lAkhanI saMkhyAnuM ni-yuddha na. [saM.] bAhu-yuddha, kustI. (ra) mala-yuddha niyuddha-kalA(-LA) srI. [saM.] dvaMdra ke kustI karavAnI vidyA ni-ceAktAvi., puM [saM,puM,] nimaNUka karanAra zeTha, 'eplAyara' ni-cega puM. [saM.] se MpeluM kAmakAja. (ra) AjJA, hukama. (3) saMtAna vagaranI vidhavAthI diyara ke pAsenA sagA sAthe zAstrokta rIte saMtAna mATe karavAmAM AvatA hatA te yauna saMbaMdha. (dharma.) (AryoMmAM prAcIna kAlamAM A rivAja hatA.) niyANI vi. [saM., puM.] jene pharaja seAMpavAmAM AvI che te amaladAra. (2)puM. dharma-zAstra pramANe niyeAga karanAra sage ni-ceAjaka vi. [saM.] ceAjanA karanAra. (2) vyavasthA karI [vyavasthA. (4) nimaNUka ni-yAjana na., -nA strI. [saM.] yAjanA, (2) preraNA. (3) niyA"nIya vi. [saM.] niyeAjanA karAvA jevuM, niyeya niyAjavuM saM.kri.siM.niyuk(-yoga-,)tatsama] niyeAjanA karavI. (2) nimaNUka karavI. (3) kAme lagADavuM. nice jAvuM karmaNi, kri. niyAjJavavuM che., sa. kri. niyeAjAvavuM, niyAjAvuM jue 'niyeAjavuM'mAM. ApanAra 'kroarsana' (ga. la.). (3) manAI, pratibaMdha, 'risTrikzana..ni-cAjita vi. [saM.] jenI niyAjanA karavAmAM AvI hoya (4) tapAsI kApavAnI paravAnagInA prakAra, 'sesara-pi' niyaMtraNa-prANi(-lI) (niyatraNa-) zrI. [saM.] rAkhavAnI rIta-rasama, cenala eNka kanTrola' niyaMtraNa-mukta (-ya-traNa) vi. [saM.] aMkuzamAMthI chUTuM (ra) ekAm tevuM. (2) jenI nimaNu ka karavAmAM AvI hoya tevuM, nimAyeluM kAmAMna-cAjya vi. [saM] jae niyeAjanIca.' ni-ceSThA vi., puM. [saM., puM.] bAhu-yuddha karanAra. (ra) mAlakustI karanAra niyaMtraNa-saraNui,-NI (niyatraNa-) strI. [saM.] jae 'niyaMtraNa-praNAli.' [plina' (A. khA.) niyaMtraNuA (-ya-traNA) strI. [saM.] jae 'ni-yaMtraNa' - 'Disini-yaMtrita (-yatrita) vi. [saM.] niyaMtraNamAM lIdheluM, kAmAM lIdheluM, aMkuzamAM raheluM, kaeNTrenDa.' (ra) baMdhAraNIya, kansTiTyuzanala' (ha. mA.) niyAna puM. [aM.] vAtAvaraNamAM eka vAyu (vIjaLInA dIvA banAvavAnA kAmamAM AvatA) niyyata srI. [ara.] dAnata, vRtti, irAdeA, dhAraNA nir- upa. [saM., svarAdi temaja vASa vyaMjanathI zarU thatA saM, zabdone lAgatA upasarga] bahAra vinAnuM mukta vagere artha Ape cheH 'nirgata' 'nirmaLa' 'nirdevi' vagere nirakSa vi. [saM. nid + akSa] akSAMza vinAnuM, zUnya akSAMzavALuM, viSuva-vRtta uparanuM, jyAM sadA rAtri ane divasa sarakhAM hoya tevuM niyama-saMgraha niyama-saMgraha (-sagraha) puM. [saM.] dhArA-dhAraNAnA graMtha, niyALuM vi. nAkhuM, javuM, chuTuM 'menyuala,' 'kAra' 1297 ni-yaMtrI (yatrI) vi. . [saM.] sI niyaMtA niyANI strI. [jue 'niyANuM '+ gu. 'I' srIpratyaya.] bahenadIkarI. (ra) bhANejI. (3) dIkarAnI dIkarI niyANuM ' na. bahena ke dIkarInuM khALaka. (3) bhANeja niyANura na. sakAma dharmAcaraNa, uttama kArya karavAnI pAchaLa * rahelI svArtha-bhAvanA, phaLa maLe e mATe karma karavAM e niyAmaka vi. [saM.] niyamamAM rAkhanAra, 'kaeNnTrola.' (2) vyavasthApaka, saMcAlaka, 'DirekTara.' (3) prakAzanamAM bAdhaka lAgatuM dUra karanAra, 'sensara' (bhU..). (3) nirNaya karanAra, 'DiTaminara' niyAmaka-tA srI, [saM.] niyAmakanI kAmagIrI tema hoddo niyAmaka-maMDala(-La) (-maNDala,-La) na., niyAmakra-sabhA strI, [rsa,] niyAmakrA-saMcAlakAnI sabhA, seneTa' niyAmikA strI, [saM.] au niyAmaka _2010_04 nirakSa-deza huM. [x.] viSuvavRtta upara Avele bhramanA bhAga nirakSara vi. [saM. nir + a-kSara] akSara-jJAna vinAnuM, lakhatAM vAMcatAM nathI AvaDatuM tevuM, abhaNa, (ra) (lA.) sUrkha [. bhaTTAcArya (3. pra.) taddana mUrkha] nirakSara-tA zrI. [saM.] abhaNa-paNuM nirakSarI vi. [+ gu. 'I' ta, pra.] jae 'nirakSara.' nirakSa-rekhA strI, nirakSa-vRtta G. [saM.] viSuva-vRtta, krAMti-vRtta nirakhAvavuM, ni(-nI)rakhAvuM jaA 'ni(-nI)rakhavuM mAM. ni(-nI)rakha` (-mya) zrI. [jue 'nirakhavuM.'] nirakhavu e, nirIkSaNa ni(-nI)rakhara pu. phA. nim] sarakAra taraphathI vastuonA muddata-baMdhI TharAvavAmAM AvatA bhAva-tAla Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ni(nI)rakhavuM ni(nI)rakhavuM sa. kri. [saM. nir + lU-nirIkSa> prA. fnarivala-] tIkSNa ke khArIka najarathI tevuM, dhyAnapUrvaka nevuM. ni(nI)rakhAvuM kama Ni, kri nirakhAvavuM ke., sa. kri. nirakhAvavuM, ni(-nI)rakhAvuM jue 'ni(-nI)rakhavuM"mAM, niragni vi. saM. nir + fnA] agni-hotra na karanAra, zrata smArta vidhi pramANe agnikrama na karanAra nirata vi. [saM.] magna, lIna, mazagUla, garakAva ni-rati zrI, [saM.] a-sakti, prabaLa laganI, 20 niratizaya vi. saM. nid-tirA] jenAthI kAI caDhiyAtuM na hoya tevuM, sarvAMttama, sauthI caDiyAtuM niratizaya vi. [ + saM. ta] atizaya karyA vinA kaheluM, jevuM hoya tevuM kaheluM, yathArtha rUpamAM kahI batAveluM niradaLavuM sa. haiM. [saM. nir + haiMha, arvA, taddbhava] ragadeALavuM, meDhavuM. niradaLAvuM kamaNi, kri. niradaLAvavuM. pre,, sa. kri. niradaLAvavuM, niraDhaLAvuM jae 'niradaLanuM'mAM. nirade vi. [saM. nir + to, ba.trI. maryAM. taddabhava] nirdaya, ((2) kri, vi. nakkI, cAkkasa niradhAra huM. saM. nir, amAM. taddbhava jae 'nirdhAra.' niradhAravuM sa. kri. [saM. nir + c (cAra-), arju, tadabhava] jue 'nirdhAravuM.' niradhArArUM kramaNi, kri. niradhArAvavuM pre., sa. kra. yAhIna, ghAtakI 1298 niradhArAvavuM, niradhArAyuM ja 'niradhAravuM'mAM. nira-nirALuM vi, jie'nirALuM'-pahelI be zrutuenA dvisa~va.] alaga alaga, bhinna bhinna, jatuM jadu niranukaMpa (kampa) vi. [saM. nAir + anu-mpa], nirakroza vi. [saM. tti + anu-horA], nirdaya, cA-hIna niranunAsika vi. [saM. niMr + anujJAtti; paraMtu anunAsikta vize. hoI sAce| prayAga tA ananunAsika.] jemAM anunAsika uccAraNa na heAya tevuM, ananunAsika (eveA 'svara'; jemake 'Adu' A'-AmAM du'mAM ananunAsika '; 'huM"mAM anunAsika ''.') na niratuprAsa vi. saM. nir + >>nu-prAkSa] jemAM prAsa meLavavAmAM AvyA hoya tevuM, 'blaeNnka' niranusvAra vi. [rsa, nir + anusvAr] jemAM anusvAra nathI rahyo ke dU thayA che tevuM. (evA 'svara;' jemake hasavuM'-'haMsa,' 'huM' anusvAravALA] niranta vi. [saM. nir + ana] jenI pAse anna rahyuM na heAya tevuM. (ra) (lA.) lakhyuM nirdeza nistvaya vi. [saM. nir+prazrvatha] vaMza rahyo na tevuM, nirapaNuM na. kutara-kAma, kAtaraNI nirapatya vi. saM. nir+ avastha] bALaka marI gayAM che tenuM, saMtAna-hIna, vAMjhiyuM nirapatyatA zrI. [saM.] saMtAnahauna-tA, vAMjhiyApaNu niraparAdha vi. [saM. nir + avAya], -zrI vi. [ + gu. I" ta, pra] aparAdha vinAnuM, anaparAdhI, bina-gunegAra nirapAI sI. [jue 'nirapavuM'+gu. 'aI' ta. pra.] nirapalApaNuM, aTakacALApaNuM nirapaTTa vi. aTakacALuM, ALavItaruM _2010_04 niralaMkAra nirapavAda vi. [saM, nirp + q-z] apavAda na rahyo hoya tevuM, apavAda vagaranuM, vAMdhA-vacakA vinAnuM, 'eNbseATa'. (2) kri. vi. apavAda vinA, vAMdhA-vacakA vinA nirapekSa vi. siM, nir + mapekSA, kha.vI.] jemAM kAI jAtanI apekSA-icchA-kAmanA-jarUra na hoya tevuM. niHspRha, (ra)(lA.) taTastha. (3) svataMtra. (4) a-vyakta, aMAAhaTa'(ma.na.), 'kaeNjherikala' (rA.vi.) nirapekSa-tA zrI. [saM.] nirapekSapaNuM. (2) 'eNbseAyUTa-nesa' nirapekSita vi. saM. nir+pekSita; svAbhAvika manape kSita che] jue 'nirapekSa.' nirapekSa vi. saM. nirapekSa puta che. A saMs ta.pra. umerI Ubheda kareleA che.] jue 'nirapekSa ' nirabhiyaha vi. [saM, nir + ami-graha] jhUMTavI levAnI vRtti na heAya tevuM. (2) anAsakta, niHspRha nirabhimAna vi. [saM. nirv + mi-mAna] abhimAna na rahyuM hoya tevuM, garva vinAnuM nirabhinAni-tA srI.,tva na [rsa. ja A nIce 'nirabhimAnI.'] abhimAnI na heAvApaNuM nirabhimAnI vi. saM., puM.; nimimAna' pUchtA che, A saM. ta. pra. umerI mAnI lIdhelA che.] jae 'nirabhimAna.' nirabhe vi. saM. nirmaya, aAM. taddbhava jaA 'nirbhaya.' nirabheLa vi. [saM. nim = fna + jae'bheLa.'] jemAM bheLa na heAya tevuM, vizuddha, cekhuM nirabhra vi. [saM. nir + manna, kha.vI.] vAdaLAM vinAnuM niramavuM sa,kri. saM. nir+mA, aryAM. taddabhava] nirmANa karavuM, racavuM, banAvavuM. niramAvuM karmaNi, kra. niramAvavuM pre., sakri niramaLa vi. saM. meM ] jue 'nirmala.' niramaLI . [saM. nizrI] eka vanaspati (jenAM bI nAkhavAthI DahALuM pANI AorI svaccha thAya che.) niramAvavuM, niramAvuM jae 'niramavuM'mAM. niraya na. [saM., puM.] naraka-leAka nirayana vi. [saM, nir + ayana] sUyaeN AsapAsa karatAM pRthvI peAtAnI dharI thADI cADI khaseDatI jAya che e vastune jemAM gaNatarImAM nathI levAmAM AvatI tevuM (gaNita), ayana-calanane gaNatarImAM na letuM. (jyAtiSa.) nirayana-va na. [saM,] sUrya amuka eka nakSatranA tArA pAse hoya tyAMthI khasatA dekhAI pAche e ja tArA pAse AvI gayelA dekhAya eTaleA samaya. (khageALa.) nirargala(La) vi.saM. nir+ arthe rukAvaTa vinAnuM, pratibaMdha vanAnuM, niraMkuza. (ra) anargaLa, puSkaLa, apAra nirartha, 04 vi. [saM, nir + artha-TM] artha-hIna. (2) niSprazna yeAjana, niSkAraN. (3) nakAmuM, binajarUrI. (4) niSphaLa nirarthakatA phrI. [saM.] nirarthaMka hovApaNuM niralasa vi. [saM, nir + ana; sAcA zabda ana; A gu.mAM nave.] ALasa vinAnuM niralaMkAra (niralahura) vi. saM. nir + maruMLA jemAMthI Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niravakAza raka alaMkAra cAlyA gayA heAya tevuM, alaMkAra vinAnuM (zarIra ke kAvya) nirakrAza vi. [saM. sir + mava-jAI] avakAza vinAnuM, khAlI jagyA vinAnuM. (2) taddana bhareluM niravacchinna vi.saM. nid + avacchinta; svAbhAvika annavRSTinna] satata cAlu raheluM, niraMtara niravagha vi. saM. nir + a-vaidya, svAbhAvika anatha] anavagha, a-niMdya, niSi na heAya niravadha-tA zrI.[saM.] niravadyapaNuM, nirdoSa-tA niravadhi vi.saM nir+ vadha] jegAM aviSe hoya tevuM, samaya-maryAdA vinAnuM, niraMtara cAlu nirayala vi. saM, nirv + athava], -vI vaiM. [ + saM, n bina jarUra ta.pra.] avayava ke aMga vinAnuM niravala~kha (niravalamba) vi. [saM. nir + ava-jIva] avalaMbana vinAnuM, AdhAra vagaranuM, TaMkA vinAnuM niravazeSa vi. saM. nidmava-zeSa] jemAM kAMI bAkI rahyuM na hAya tevuM, samagra, madhuM, pUrNa niravANu na. [sa, nirvAna, arvAM. taddbhava.] jue nirvANa,'nirAyaha vi. saM. (ra) kri.vi. nakkI, jarUra, cAkkasa, kharekhAta niravANI puM. [saM. nirvAnI] dasanAmI gAsAMI saMnyAsIne eka akhADe. (saMjJA.) samAdhAna nirasana na. [saM, nirv + ana] nirAsa, nirAkaraNa, khulAse, [AnyA hAya tevuM nirata vi. saM. nid + astra] jenA khulAse karavAmAM nirastha vi.[saM. nir + manna] asra vinAnuM, hathiyAra vinAnu nirasthi vi. [saM. nir + sthi] jemAMthI hADakAM kADhI nAkhyAM hAya tevuM. (2) hAr3akAM vinAnuM, mAtra snAyu-rUpa nirasya vi. saM. nid + atha] khulAseA karavA jevuM, nirAsa karAvA pAtra nirahaMkAra (niraha++Ara) vi. [saM. nizrcarnAra] ahaMkAra rahyo na hoya tevuM, nirmAMna, nirabhimAna nirahakAri-tA (niraha huM ri-tA) sI. [saM.,juM e 'nirahaMkArI.'] ahaMkAranA abhAva nirahaMkArI (naraha++ArI) vi. saM. niranheM hrAra + saM. n ta. pra. gu. mAM) jae 'nirahaMkAra.' niraSbhAva (nirahambhava) puM. [saM. fnAr + ae-mAva] jae nirahaMkAra.' (2) vi. nirabhimAnI niraMka (nira++) vi. saM. nirv + ma] jemAM aMke rahyA hoya tevuM, AMkaDA vinAnuM, (2) DAgha vinAnuM niraMkuza (narakuza) vi. saM. ni+maza] aMkuza na rahyo hoya tevuM, uddaMDa, mandematta, ugjha khala, uddhata, 'DisseATa.' (2) kAbU bahAra jaI pahoMceluM. 'phyujiTiva.' (3) mukta, '*ii' (na. lA.). (4) 'inphiskrimineTa' niraMkuza-tA (niraka kuza-tA) jI. [saM.] niraMkuza heAvApaNuM niraMkuza-tA (niraka kuza-). [saM.] kAInA dAkhavanAno adhikAra, oTokrasI' na naraMjana (nira-jana) vi. saM. nAir + anana] nirlepa, prAcAnI phrAI asara jene na heAya tevuM (brahma). (vedAMta.) _2010_04 nirAmiSAhAra (2) nirdoSa. (vedAMta). niraMjanI (nara-janI) vi., puM. [saM., puM,] udAsI vaiSNavAne e nAmanA eka saMpradAya (mukhyatve mAravADamAM vyApaka) niraMtara (nirantara) vi. [saM. nirp + antar] jue 'niravakAza.' (2) kri. vi satata, cAlu, aTakayA vinA. (3) sadA, haMmezAM nirAkaraNa na. [saM. nir + A-La] jue 'nirasana.' (2) kaiMsale, cukAde. (3) khaMDanAtmaka dalIla, 'konphrarvyuTezana.' (4) pariNAma, aMta nirAkAra vi. saM. nAir + ma-dyAr] AkAra vinAnuM, arUpI nirAkAMkSa (nirAkA) ve. [saM. nir+JAAdA, kha.zrI.], -kSI vi. [saM., puM. paraMtu '' lagADavAnI jarUra nathI.] akAMkSA vinAnuM, niHspRha niraSkRta vi. [saM. nir+ mA-ta] jenuM nirAkaraNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM, spaSTa thaI cUkeluM nirAkRtika vi. saM. nir + mAnDrutti] jue 'nirAkAra.' nirAgasa vi. saM. nir + E] pApa vinAnuM, niSpApa nir + mAgra}, ~hI vi. [saM. puM, paraMtu saM. r prAnI jarUra nathI.] Agraha na karAvanAruM nirAcAra vi. saM. nir + mA-vAr], -ii vi. saM.. puM., paraMtu krUr pratyayanI jarUra nathI.] AcAra-hIna, AcAra bhraSTa, anAcArI nirA Mbara (-mbara) vi. [saM. nAir + AA-invar], -2ii vi. siM, puM, paraMtu r pra. nI jarUra nathI.] ADaMbara vinAnuM, DoLa-DamAka vinAnuM, sAduM, saraLa nirAtaMka (nirAta |) vi. [saM. nir+-] ja A 'nirAmaya.' nirAdara vi. saM. nir + A] jene AdaranI paDI na hAya tevuM nirAdhAra vi. saM. nir + mA-dhArI] AdhAra vinAnuM, TekA vinAnuM, 'DaeNsTiTayUTa.' (ra) adhdhara raheluM. (3) nirvAhanuM jene koI sAdhana na hoya tevuM nirAdhAra-tA strI, [saM.[ nirAdhAra hovApaNuM nirAnaMda (-na6) vi. [saM. nirmA-nav], -dI vi. [saM., puM, paraMtu maiM pra. nI jarUra nathI.] AnaMda cAyA gaye hAya tevuM. (2) du:khI nirApada vi. saM. nir + AvavuM] Apatti TaLI gaI che tevuM, Apatti vinAnuM, ApadA vagaranuM nirAbAdha vi. saM. nir + AA-rAdha] bAdhA na rahI heAya tevuM, aDacaNa vinAnuM nirAbharaNu vi. [saM. nir + A-maLa] AbharaNa vinAnuM, ghareNAM vagere na paheryA hoya tevuM nirAbharaNA vi., strI. [sa.] AbharaNa vinAnI skrI nirAmaya vi. saM. nir + Amatha] rAga cAyA gayeA hAya tevuM, nIrega, nIraMgI nirAmiSa vi. [sa. nir + mAmi] jemAM mAMsa nathI tevuM, mAMsa vinAnuM (bhAjana.), 'vejiTeriyana'(da.bA.) [6. mA. nirAmiSa-bhAjI vi. [saM., puM.]. zAkAhArI. 'vejiTeriyana' nirAmiSAhAra puM. [ + saM, AhAra] zAkAhAra Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirAmiSAhArI nirAmiSAhArI vi. saM., puM, paNa maiM pra. nI jarUra nathI.] jue 'nirAmiSa-bhe jI.' nirAmiSI va. [saM., puM.] jae 'nirAmiSa-bheAjI.' nirAyudha vi. saM. nir + ayu] Ayudha vinAnuM, anAyudha, hathiyAra jenI pAse na heAya tevuM nirAlasya vi. saM. nir + mAtha] ALasa cAyu gayuM DhAya tevuM, udyogI nirabhraMkha (lekha) vi. [saM, nirv + mA-i] AlaMbana vinAnuM, TekA vinAnuM, nirAdhAra. (ra) adhara raheluM nirAvaraNa vi. saM. nid + AvaLa] AvaraNa vinAnuM, khulluM. (ra) ADaca ke aDacaNa vinAnuM nirAvavuM, niravuM jae 'nIravuM'mAM. nirakhza vi. saM. nir + AjJA, kha. trI.,], -zaMsa (-zaMsa) vi. saM. nir + A-rAMsA, kha.vI.] AzA naSTa thaI gaI hAya tevuM, nA-umeda, hatA, bhagnAza nirAzA zrI. saM, nir+ mArA; saM. mAM nathI.] AzAne abhAva, hatAzA, nAumedI, 'krusTrezana' nirIkSaNA strI. [saM. nir + zaikSA] jue 'nirIkSaNa,' nirIkSaNIya vi. saM. niH + kSaLItha] nirIkSaNa karAvAne yeAgya, nirIkSaNa karavA jevuM nirAzA-grasta vi. [saM.] nirAzAe gherAyeluM, tadna hatAza nirIkSamANu vi. [saM. nira + zaikSamALa] nirIkSaNa karatuM nirA-janaka vi. [saM.] nirAzA uparjAvanAruM nirIkSA zrI. [saM. nir+kSA] jue'nirIkSaNa nirAzA-darzaka vi. [saM.] nirAzA batAvanAruM nirIkSita vi. saM. nid + zaikSita] jenuM nirIkSaNa karavAmAM nirAzA-maya vi. [saM.] nirAzAthI bhareluM AyuM hoya tevuM nirAzA-vAda puM. [se.] pariNAma sAruM nahi Ave evI nirIkSya vi. saM. nAi nirAzA rAkhavAmAM Ave tevA mata-siddhAMta, 'paeNsimikrama'nirIzvara vi. saMni nirazAvAdI vi.saM., puM.] nirAzAvAdamAM mAnanAruM, 'pesimisTa' (je, hi.) nirAziSa vi. saM. nAr + zaik ] maMgalamaya kAmanA bhAMgI paDI hoya tevuM, hatAza, nA-umeda nirAzI vi. saM., puM., saM. mAM nathI.] jue 'nirAziSa.' nirAzraya vi. saM. nid + A-tri], -yI vi. [saM.,puM., paraMtu saM, v pra. nI jarUra nathI.] jene Azara na rahyo tevuM, hAya nirAdhAra + Dva] jae 'nirIkSaNIya.' + phvara) jemAM IzvaranA astitvana svIkAra karavAmAM na AvatA hAya tevuM (sAMkhya) nirIzvara-vAda pu. [saM.] IzvaranA astitvane jemAM svIkAra na heAya teve mata-siddhAMta, 'paiAjhiTivibhrama' (da.khA.), 'eNthI. bhrama' (da. mA.) 'nirIdhara.' nirIzvarI vi. [saM, puM., saM. nI jarUra nathI.] "A nirIzvaravAdI vi. [saM., puM.] nirIzvara-vAdamAM mAnanAruM, 'nAna-khilIvara' nirAzrita vi. saM. nid + AA-zrita; sane 1947mAM pAkistAnamAMthI bhAgI AvelAM, hakIkate 'nirvAsitA' mATe navA UbhA thayele saMskRtAbhAsI zabda, jue 'nirvAsita.] Azraya-hIna, nirAdhAra nirIha vi. saM. nir + Eaa, ma. trI.] ceSTA vinAnuM, ceSTA na karanAruM. (ra) icchA na karanAruM, nirika nirIha-tA strI. [saM] nirIha hovApaNuM nirIhA srI. [saM. nir + *hIM; hakIkate anIhA thAya.] ceSTAne abhAva. (2) icchA-AkAMkSAnA abhAva nirAsa puM. siM, nirv + Ata] jue 'nirasana.' nirAsata vi. saM. nirmAvata; sAcA zabda nAsakta.] jae 'anAsakta,' [gharabAra vagaranuM nirAspada vi. saM. nir + mApara] ThAma-ThekANA vinAnuM, nirAsvAda vi. saM. nir + mA-vAta] svAda naSTa thaI gayA. hAya tevuM, UtarI gayeluM, be-svAda nirAhAra vi. saM. nir + AhAra], ~rI vi. [a, puM, paraMtu saM. r pra.nI jarUra nathI.] AhAra cheDI dIdhA hAya tevuM, lakhyuM nirALuM vi. saM. rAya > prA. nirAma-] (dharathI) juduM paDI gayeluM, alaga, bhinna, nAkhuM, yAruM nirAMta (5) sI, nivRtti. (2) naciMtatA. (3) zAMti. (4) jaLavI (rU. pra.) ciMtA dUra thavI, ArAma. [. thavI, 2010_04 1300 . niruka zAMti maLavI] nirAMte (-tye) (kra. vi. [ + gu. e' trau, vi., pra.] taddana ArAmathI, utAvaLa jarAya karyA vinA nirAkAMkSa nicchi vi.saM. naeNk + phchA, ba. trI.] icchA vinAnuM, niriMdriya (nirindriya), [saM. nirv + jJandri] iMdriyA vinAnuM, 'ina-oNrgenika' (ke.ha.). (ra) vi. jaDa nirIkSaka vi, puM. [saM. nir + kSa] dekha-bhALa rAkhanAra, tapAsa rAkhanAra, tapAsanIsa, parIkSaka, 'suparinTenDanTa' (6 khA.), 'inspekTara,' 'ejhAminara' nirIkSaNa [saM. ni+EkSaLa] jhINavaTathI dekha-bhALa rAkhavI e, khArIka tapAsa, tapAsaNI, 'inspekazana' nirIkSaNa-kAca puM. [saM.] dUrabInanA AMkha najIkane kAca nirIkSaNa-zakti srI. [saM.] khArIkIthI ovAnuM khaLa, ava lekana-zakti nirukta na. [saM. nir + vata] nirvacana, vyutpatti. (ra) saMskRta vyupatti-zAstra (yAskanI racanA). (saMjJA.). nirukta-kAra puM. [saM.] nirukta nAmanA graMthanA kartA-yAka nirukti srI. [saM. nir + ti] vyutpatti nirucchavAsa vi. saM. niojIvAsa] zvAsa letuM na hoya tevuM, marI gayeluM niruttara vi. [saM. fna + sar] uttara ApyA . vananuM, javAba dIdhA vinAnuM, sAmeA javAba na ApanAruM nirutsava vi. siM, nir + rakSava] utsava ke umaMga vinAnuM nirutsAha vi. [saMge nir + utsATM], -hita vi. [saM, sAcuM anujJAhiMta], xhI vi. [sa, puM., paraMtu saM. r pra. nI jarUra nathI.] utsAha vinAnu [na-pANiyuM nirudaka vi. [saM. nid + si] pANI vahI gayuM hoya tenuM, Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naruddeza 131 nirgamanuM nirudde vi. [sa. nira + ] udeza vinAnuM, keI paNa nirUpita vi. saM.) jenuM nirUpaNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM, jAtanA kayA vinAnuM, (2) ni projana. nirdetuka varNita kareluM, nirUpAyeluM, lakhI ke kahI batAveluM niruddha vi. [saM.] sArI rIte aTakAyatamAM lIdheluM, keda kareluM. nirUpya vi. si.] nirUpaNa karavA jevuM, varNana karI batAvavA (2) sArI rIte rokAyeluM. (3) thaMbhI gayeluM jevuM, nirUpavA-nirUpAvA jevuM niruddhAvasthA sI. [ + saM. -sthA] cittanI sarva vRttio niti ja nIce "niroSThatha' pachI. ceSTA-rahita banI jAya tevI dazA nirodha paM. (saM.] aTakAyata, rekANa, avarodha, "Ihibizana.' niradyama vi. [. nin +3+], -mI vi. [saM., 5, (2) cittavRttione nigraha, manane valaNa upara kAbu. paraMtu na pra. nI jarUra nathI.] udyama na rahyo hoya tevuM, (3) cittanI badhI pravRttio ISTadevamAM parevI devI e. kAma-dhaMdhA vinAnuM, bekAra (puSTi.) (4) saMtati-niyamana mATe vaparAtuM kRtrima te te sAdhana nirudyoga vi. si. nin + 3vo], -bI vi. si., , nirAdhaka vi. [sa.] nirodha karanAruM, dhaMbhAvI denAruM paraMtu san pra. nI jarUra nathI.] udyoga vinAnuM thaI gayeluM, aTakAvI mUkanAruM navaruM, bekAra nirAdha-bala(La) na. [saM.] saMyama, jiteMdriya hovApaNuM niraThera vi. sa. nina + 1 uga cAho gaye hoya nirAdha sa. ki. [sa nidoSa, nA.dhA.1 aTakAvavuM. bhAvI tevuM, nizcita, bephikara, akhina teivuM, akarmaNya devuM. nirodhAvuM kamaNi, ki, nirAdhAvavuM che, sa. kri, nirupakrama vi. sa. nina +35-ma] AraMbha na karyo heya nirAdha-samAdhi strI, [se, muM.] mana vANI ane indriye , nirupadrava vi. sa. nira +-, -nI vi. [saM, puM, paraMtu uparane pUro kAbU. (yoga) ran pra. nI jarUra nathI.] upadrava na rahyo tevuM, sukhI, (2) nirAdha-sAdhana na. [saM.] aTakAvavAnuM sAdhana, breka' upadrava na karanAruM, takalIpha na ApanAruM nirodha-sthAna na. [saM.] aTakAyatamAM rAkhavAnuM sthaLa, nirapama vi. saM. niH + 35mA, ba.va.) jenI sarakhAmaNI loka-apa' [araMTa hoya tevuM, anupama advitIya, jene jeTa na hoya tevuM niradhANA sI. [+sa, gau-zA] aTakAyata karavAno hukama, niroga vi. [saM nira + 35], -gI li. (saM., kuM, nirAdhAvavuM, nirAdhAnuM "jao nirAdha6mAM. paraMtu na pra. nI jarUra nathI. jeno upayoga rahyo na hoya nidhita vi. [saM.] aTakAyata karAyeluM, aTakAveluM tevuM, nakAmuM, nirarthaka nirAdhI vi. [saM, puM] ja e "nirodhaka." nirupadhi, kavi. [sa. nin + 3, ] juo niru- nirA5 chuM. [, marA] saMdezo, pegAma pAdhi(2).' (2) nivyAja nirAya vi. [sa niro jemAM oSTha-sthAnanA nirapAdhi, kavi. [saM. nira+ 7paIfSa, 0], koI paNa "pa' vagere varNa na hoya tevuM jAtanI upAdhi na rahI hoya tevuM, jemAM koI anya bAdhaka niti muM. [4] mRtyudeva, yamarAja. (2) Aphata, Apatti. tatva na hoya tevuM, "aneka veliphAIDa' (rA. vi.), "keTe- (3) vinAza [ dha : zabdAnukramamAM A zabdanuM sthAna te garikala' (jayeMdra yAjJika.) (2) guNadharma vinAnuM, niraMjana, "nira." vALA zabda pUrA thAya tyAM "U' pachI ja svAbhAvika nirguNa che, paraMtu lekhanamAM repha' batAvAte hoI ene zodhavAnI nirapAdhi tA . (saM.1 upAdhirahitapaNuM, nirapAdhikapaNuM saraLatA khAtara ahI mukayo che.] nirUpAya vi. saM. nira + 357] koI upAya na rahyo nirgata vi. saM.) bahAra nIkaLI AveluM hoya tevuM, ilAja vinAnuM, lAcAra [prakhyAta, prasiddha nirgata vi.saM. nira] gati vinAnuM, nizcanTa. (ka. mA. munazI) ni-rUDha' vi. siM.] atyaMta rUDha, khUba ja jAmI paDeluM. (2) nirgati sI. [] bahAra nIkaLI AvavuM e niraDha vi.saM. nira kaDha] na paraNeluM a-paNita, vAMDha nirgama . [3] jue "nirgati." (2) bahAra nIkaLavAne nirUha-lakSaNa rasI, siM] prajananI apekSA vinA mAtra khAMce ke bAraNuM, daravAje. (3) nikAsa rUDhithI ja jyAM bIjo artha levAto hoya tevI lakSaNAzakti nirgamANa ! [sa.) visarjana keNa, "eMgala oNpha imarjansa" (jema ke "kuzala" "pravINa vagere.). (kAvya) nirgama-dvAra na. siM.] nIkaLavAnuM bAraNuM. (2) chaTakI javAnuM ni-rUpaka vi. saM.] nirUpaNa karanAra, kahI batAvanAra, varNana bAkoruM [vitAvavuM e karI batAvanAra nirgamana na. [saM.] nirgati'imigrezana.' (2) vItavuM e, nirUpaka-nA sI. [saM.] nirUpaNa karavApaNuM nirgamana-kAla(La) muM. siM.) bahAra nIkaLavAno samaya, (2) ni-rUpaNa na. -NA strI. [i] kahI batAvavuM e, varNana pasAra karavAne samaya karI batAvavuM e, "TrITamenTa.' (2) avalokana, samIkSA,vivecana nirgamana-ddhAra na. saM. e "nigema-dvAra." nirUpavuM sa. kiM. (saM. ni-ha tatsama] nirUpaNa karavuM, varNana nirgama-nalI-LI) sI, siM] padArtha jemAMthI nIkaLI jAya karI batAvavuM, varNavavuM, kahevuM, lekhana ke vANIthI rajU karavuM. tevI naLI, bagasTa pAipa nirUpAvuM karmaNi, kri. nirUpAvavuM che., sa. ki. nirgama-patha ! [.], nirgama-paMtha (9-5nya) chuM. [+juo nirUpaNAtmaka vi. [+saM. mArama-] kAMIka vistRta rIte kaheluM paMtha."], nirgama-mArga kuM. [4] bahAra nIkaLavAno rasto nirUpAvavuM, nirUpAvuM ja e "nirUpavuM'mAM. nirgamavuM a. kri. [saM. nira-nama, tatsama ] bahAra nIkaLavuM. ' ) 2010_04 Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirgamaguka 1302 nirNaya-prApta (2) sthAnAMtara karavuM. (3) 5sAra karavuM. gujAravuM, gALavuM, nirdoSa chuM. (saM.] avAja, gaLagaLATa, ledhATa vitAvavuM. nirgamA bhA., ji. nirgamavAnuM che., sa, kei. nirjana vi. [8] jyAM mANase na hoya tevuM, vastI vinAnuM, nirgama-zulaka na. siM] nikAsa-jakAta ujajaDa, virAna nirgamAvavuM, nirgamAnuM ja "nirgamanuM mAM. nirjanatA strI. siM.] nirjana vApaNuM, "sekayujhana' nirgarva vi. [saM.3, -1 vi. [sa, puM, saM. zat pra. nI nirjara vi. [saM] ghaDapaNa vinAnuM, budde nahi te. (2) puM. jarUra nathI.] garva UtarI gayo hoya tevuM, garva vinAnuM, namra deva, sura nirmalana na. [saM.] pravAhIne gALavAnI kriyA nirjaraNa na. siM] ghasAvI nAkhavuM e, nAza pAme ema karavuM e nilanikA strI [sa. navo zabda] gALavAnuM sAdhana, gaLaNa nirjara-ta strI. [saM] deva , divyatA nirgalita vi. siM] TapakeluM, jhareluM nirjaravuM sa. kri. [saM. nirnara, nA. dhA.] Atma-pradezamAMthI nirgaLavuM a. ki. [.nina tatsama "La" karIne] TapakavuM, karmane TAM pADavAM. (jaina) nirjarANuM karmaNi, ki. nirja. karavuM. nirgaLAvuM bhAve,, ki. nirgaLAvavuM che., sa. kiM. rAvaluM che. sa kri. nirgaLAvavuM, nirgaLAvuM jao nirgaLavuM'mAM. nirjarA strI. (saM.) AtmapradezamAMthI karmane chUTAM pADavAM e. nirgadha (nirga-1) vi. siM] gaMdha vinAnuM, vAsa vinAnuM, nijAvavuM, nirjarAvuM jao "nirjaravuM'mAM. seADama vagaranuM, gaMdha rahita nirjala(La) vi. saM.] pANI vahI gayuM hoya tenuM pANI nirmAmI vi. siM, puM] bahArathI AvI vaseluM, nirvAsita, vinAnuM. (2) pANI na pIvAnA vatavALuM "imigranTa' nirjalA(-LA) vi. sI. [saM.), 1 agiyArasa(-za) (-sya,ya) nirguNa vi. saM. jemAM guNa na rahyo hoya tevuM. (2) guNanI strI jio 'agiyArasa(za)."], 0 ekAdarI sI. [saM.] je. kadara na hoya tevuM, naguNuM, kRtagna. (3) sana 2jasa tamam | sudi agiyArasa, bhIma agiyArasa (jemAM pANuM paNa na e prakRtinA guNa jyAM na hoya tevuM, laukika guNa-dhame pIne tana keruM vrata karavAnuM vidhAna che.) (saMjJA) vinAnuM, guNAtIta (brahma), "eseTa.' (vedAMta.) nirjalI-karaNa na. [saM.] pANI kADhI nAkhavAnI kriyA, pANI nirguNa-tA ,, - na. [3] nirguNapaNuM, guNAtItapaNuM sUkavI nAkhavAnI kriyA nirguNa-bhakti strI. [8] ni:svArtha ane abheda-bhAvathI nirjaLa e "nirjala.' kareluM, bhajana. (2) guNAtIta para bahAne ananya Azraya nirjaLA e nijelA." nirguNiyuM vi. [sa. nina + gu. "IyuM svArthe ta. pra.], . [saM.] jIteluM, jitAyeluM, hArI gayeluM nirguNa vi. siM, puM, paraMtu saM. pra.vALA rUpanI vi. [saM. nira+fkaravA, ba.vI.] jIbha kapAI gaI hoya jarUra nathI.] guNahIna, naguNuM. kRta-na tevuM, jIbha vinAnuM. (2) kAluM. (3) (lA.) taddana ochA-beluM nirgopAsaka vi. saM. nigm + 3pAsanA guNAtIta para nirjIva vi. [saM.] jIva nIkaLI gayo hoya tevuM, prANarahita, brahmanI upAsanA karanAruM maraNa pAmeluM (2)(lA) kama-2, kama-tAkAta.(3) nirutsAha niSNu pAsana na., nA sTI. saM. nirgaLa + rUpAsana, -nA nirjIvatA strI. siM] nirjIva hovApaNuM guNAtIta para brAnI ArAdhanA nina vi. [saM.] jJAna vinAnuM, ajJAnI, mUrkha, "ananirmaha vi. saM.), -hI che. [saM., S., saM. zana pra. vALA kaeNziyasa' (vi. ka). (2) bebhAna, bezuddha, " rUpanI jarUra nathI.] ghara-bAra chUTI gayAM hoya tevuM, aparigrahI nijhara chuM. [4, 5, na.] jharaNuM, jhare nirkaMtha (nirjhanya) vi. siM] mAyika upAdhi vinAnuM. (2) nirjharavuM a. kri. [sa. nira, nA. dhA] Tapaka, jharavuM. vairAgya pAmeluM. (3) paM. baMdhana-mukta, aparigrahI, paNa nijharavuM, bhAve, ki. nirAvavuM, che, sa. ki. (bauddha, jena.) nirjIrAvavuM, niSTharAvuM ja "niramAM. niyatA (nirgatha-tA) sI. [4] nirgatha hevApaNuM nirjhariNI, nirjharI cI. [saM.1 nAnI nadI, vikaLo nircathI (nirjhanya) vi. si, puM, saM. zat pra.vALA nigha vi. saM. nira + ja "DAgha.) rAdhA vinAnuM, niSkalaMka rUpanI jarUra nathI] e "nirga che.' nirNaya kuM. [4] pariNAmane nizcaya, chelo TharAva, "kankaniryAta chuM. [4] garjanA kaDAke. (2) athaDAmaNa (3) hyumana. (2) nirAkaraNa, pheMsale, nivaDe, nikAla, Disina, pavananuM tophAna. (4) nAza jajamenTa' (nIce), "phAIDiga,' 'varDika oNrDa' nirdhAtaka vi. [sa.] nighata karanAruM nirNaya kartA vi, puM. [sa. nirgavA ja nirNaya karanAra, nirdhAtana na. [saM.] jAo "nirdhAta.' niveDo lAvanAra mANasa, "ampAyara,' "jaja' nirdhAtI vi. [sa., pR.] jae "nirdhAtaka." nirNaya-kAra vi. [sa.] jao "nirNAyaka.' niNa vi. [saM. ni +aa , bI.] nirdaya, dayAhIna, kUra nirNaya-gAmI vi. [saM., pR.! sUcana tarapha laI janAruM, nidhaNatA sI. si. nedha hovApaNuM, nirdayatA, dUra-tA "ijhaTiva.' (caM. na.) [jajamenTa] nirgha vi. [sa, puM, paraMtu saM. 1 pra. nI jarUra nathI.] nirNaya-doSa chuM. [saM.1 cukAdAne lagatI bhUla, erara opha ja "nidhRNa.' [nirdayatA karatA nirNaya-prAjakavi [.]nirNaya lAvanAruM, DiDakaTiva'(ma.na.) niSaM strI [sa, saM. pramANe ma-dhULa] niNapaNe nirNaya-prApta vi. siM] jAo "Nita.' 2010_04 Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirNaya-buddhi 1303 nibuddhi nirNaya-buddhi sI. e.] niveDo lAvavAnI sUjha. nidevaDuM vi. [gu. huM svArdhata..] jao nirdoSa.'(padyamAM) nirNayAtmaka vi. sa. nina + mArama7-8] nirNaya-rUpa, nirdoSatA sTI., - na. [sa.] nirdoSa hovApaNuM niveDAnA rUpanuM. [0 mata rU. pra.) samAna mato paDatAM pramukha nirdoSI vi. siM, puM, paraMtu saM. rana pra.nI jarUra nathI.] taraphathI eka vadhu mata apAya te, "kAsTiMga vATa' ja niSa." nirNAyaka ji[saM] nirNaya lAvI ApanAra, nizcayanuM AkharI nirbaddha ( niddha) vi. saM.] aDa, advitIya, (2) rAga-dveSa rUpa ApanAra, "rekarI,' "ampAyara.' (2) pheMsalArUpa sukha-duHkha zIta-uSNa mAna-apamAna lAbha-alAbha vagere raheluM, 'ka-kayubiva." (3) be pakSenA matanI samAnatAmAM - jekane vaTAvI gayeluM, DhothI para. vedAMta.) vadhu matathI bemAMnA eka pakSane bahumatImAM mukanAra, kAsTiga' nirdhana vi. [sa.] dhana-hIna, dhana vagaranuM, a-kicana, garIba, (bhata), [0 mata(u. pra.) e nirNayAtmaka mata?] kaMgAla, raMka, daridra, "pAupara' niti vi. si,] je vize nirNaya karavAmAM Avyo hoya nirdhanatA strI. saM.] nirdhana hevApaNuM tevuM, nirNaya-prAta, nakkI kareluM ka thayeluM. (2) pheMsalA-rUpe nirdhaniyuM . [+ gu. IyuM svArthe ta. pra.], nirdhanI vi. nakkI kareluM, 'resa jyuDiziyana' [sa, puM, paraMtu saM. rana pra. nI jarUra nathI.] jue "nirdhana." nirNatAdhikAra chuM. [+ saM. ma-jA5) sthApita haka nirdharma, 07 vi. [] jemAM kaI guNa-lakSaNa na rahyAM nirNatA vi. [se, muM.] ja "nirNaya-kartA.' hoya tevuM, guNAtIta, nirguNa. (vedAMta.) nieya vi. [ ] nirNaya karavA yogya, je nirNaya nirdhAra chuM. [saM.] nizcaya, TharAva. (2) mananI datA karavAnA hoya tevuM nirdhAraNa na. siM.] juo "nirdhAra." [- sasamI (rU. pra.) nirdazva vi. [saM.] taddana bALI nAkheluM, baLI gayeluM nizcAyAtmaka arthamAM vaparAtI sAtamI vibhakti. (vyA.)] nirdaya vi. saM.] juo "nidhUNa.' nirdhAraNa strI. [saM.] ja "nirdhAra.' niyata strI. [.] ja e nidhRNa-tA.' nirdhAraNIya vi. [saM] nirdhAra-nizciya karavA-karAvA jevuM nirdabha (niSNa) vi. [3] daMbha vinAnuM, La vagaranuM nirdhAranuM sakri. siM. nira+pR-dhAra tatsama] nirdhAra karavA, nirdabhatA (niSNatA) strI. [saM] nirdabha hovApaNuM nizcaya karavo, nakkI karavuM, TharAvavuM. nirdhAraNuM karmaNi, nidaMbhI (nidaMbhI) vi. sapuM, paraMtu saM. rana pra.nI phi. nirdhArAvavuM che.. sa. ki. jarUra nathI.] e "daMbha." nirdhArAvavuM, nirdhArAvuM juo "nirdhAravuM'mAM. nirdaza ( niza) vi. siM] daMza vinAnuM. (2) (lA.) vera-jhera nirdhArita vi. [1] niradhAravAmAM AveluM, nakkI kareluM, karAveluM na rAkhanAruM nirdhAritaya, nirdhArya vi. si.] e nirdhAraNIya." nirdovA vi. [sa. nin + juo dAva.] pharIne dAvo nirdhAstI vi. [. nin + juo dhAstI.] ghAstI karavAmAM na Ave tevuM (dastAveja-khata) vinAnuM, nIDara nidi vi. . jene nirdeza karavAmAM Ave che tevuM, nirdhata vi. si,] sArI rIte halAveluM, khUba halabalAveluM. sucita, darzAveluM, nATiphAiDa.' (2) varNaveluM. (3) nakkI kareluM (2) sApha kareluM, radabAtala kareluM, dara kareluM nirdezakuM. [saM.] ullekha, sucana, 'inDikezana." (2) varNana, nidhUma vi. [sa.] dhumADA vinAnuM kathana. (3) TharAvavAnI kriyA, pheMsale, 'jajamenTa' (ma. na.) nirdhamatA strI. [saM.] dhumADA vinAnI sthiti (4) vidhAna, projhizana' (ma, na 1 nita vi. [saM.] joyeluM, I zuddha kareluM nirdezaka vi. siM.] nirdeza karanAra nirbaddha vi. saM.] jenI vyavasthA thaI hoya tevuM nirdezana na. [.] jue "nirdeza." nirbala(La) vi. [sa.] baLahIna, nabaLuM, dUbaLuM, zakti-hIna. sabhAmAM karavAnAM kAmakAjane (2) jene laI guNavRddhi na thAya tevuM (pratya.) (vyA.) kAgaLa, 'ejenDA-pepara' nirbala(-LatA strI. (sa.] nirbaLa hovApaNuM, nirdeza-pAva vi. [sa., na.] nirdezavA jevuM, batAvavA jevuM nibaMdha (nibaMdha) vi. [sa.] baMdhana vinAnuM. (2) puM. [sa.] nirdeza-vAkaya na. siM.] amuka nirNaya ke nizciya batAvanAruM kAlAvAlA AjIjI, vinaMti, prArthanA kathana. (tarka) nibaMdhataraNa (nibe-dha-) vi. [saM] kAyadAnuM jJAna dharAvanAra, nirdezAvuM sa. kri. (saM. [nirveca, nI. dhA] nirdeza kare. 'leyara' - "jaja," "jayurara' (u. ke.) muikta-tA. nirdezAvuM karmaNi, ji. nidezAvavuM che, sa, . nibaMdha-tA (nibaMdha-tA) strI. [sa.] baMdhana rahita hovApaNuM, nideza-yApAra 5. [saM.] nirNaya lAvI ApavAnI kriyA, nibaMdhu (nirbadhu) vi. [sa.] bhAIbhAMDu-sagAM vahAlAM vinAnuM jajiMga' (ma. na.) nirbAdha vi. [sa.] bAdhA vinAnuM aDacaNa vinAnuM, "" nirdezAvavuM, nirdezAvuM ja "nirdeza'mAM. (u.ke). (3) upadrava-rahita nirdezya ti, [.] nirdeza karavA-karAvA jevuM, nirdezapAtra nibaMdha-tA sI. [saM.] bAdhAno abhAva, aDacaNa na hovI e nirdeSTA che. [sa, puM) ja "nirdezaka.' nibaja vi. saM.] bI vinAnuM, ThaLiyA vinAnuM nirdoSa li. (sa.] doSa vinAnuM, viza0. (2) niraparAdha, nirbuddhi vi. [saM.) buddhi vinAnuM, buddhihIna, kama-akkala, bina-gunegAra. (3) puM. saMgItane eka alaMkAra,(saMgIta.) mUrkha bevakUpha nirdeza-50 6. si., .] 2010_04 Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nibuddhi-tA 1304 nima: zI nibuddhinA sTI. [4] buddhihIna hovApaNuM nirmansarI vi. [saM., puM, paraMtu saM. na ma. nI jarUra nathI.] nirbodha vi. [saM.] jene upadeza na thayo hoya tevuM, ajJAnI, juo "nirmasara.'' [tAravI lIdheluM aNasamajha, sArA-narasAne khyAla na hoya tevuM nirmathita vi. [saM.] sArI rIte maMthana karyuM hoya tevuM, nirbhaya vi. [saM.] bhaya haTI gayo hoya tevuM, bhaya vinAnuM, nIDara nirmada vi. saM.] mada vinAnuM, nirabhimAna nirbhayatA zrI. [saM.] nirbhaya vApaNuM nirmanaska vi. [saM] bhAMgI paDelA manavALuM. (2) niSThAnirbhara vi. ni.] bhareluM, bharapUra. (2) AdhAra rAkhanAruM, zUnya. (3) be-dhyAna. (4) bhAna vinAnuM AdhArita, ava-laMbita, Azrita nirmanasakatA sahI. [saM.] nirmanaraka hovApaNuM nimaMtmaka vi. [sa.] nidA karanAra, nidaka. (2) tiraskAra nirmanuja, tha vi. [sa.] jyAM mANasa na hoya tevuM, nirjana karanAra, dhikkAranAra, avagaNanA karanAra nirmanuM vi. saM. nira+mana + gu. "G" ta pra.] e nirbharsana na., -nA strI. si.] niMdA. (2) tiraskAra, "nirmAnaka(4).' vuiM, virata dhikAra, avagaNanA [(2) dhikkAra pAmeluM nirmama vi. [saM.] mamatva vinAnuM, huM mAruM jene na hoya nirbhasita vi (saM.] jenI niMdA karavAmAM AvI hoya tevuM. nirmama-ta ., nirmama-bhAva . sa.] nirmama hovApaNuM nirbhAga(-gi) vi, sI. [sa. ninanI ava. tadabhavI nirmaryAda vi. si. nina + mA, ba. va.) bezumAra, nibhaMgI , abhAgaNuM apAra. (2) (lA.) maryAdA ke malAjo na rAkhanAruM, bezarama nirbhagayuM che. si. nimaLI + gu. "thayuM' svArthe ta. pra.), nirmaryAda-tA strI. [4] nirmada hovApaNuM nibhaMgI vi. [sa, puM], nibhAMgya vi. saM.] bhAgyahIna, nimeryAdita vi. [sa.) e "nirmaryAda.' durbhAgI, kamanasIba nirmala(La) vi. [saM.] maLa ke kacarA vinAnuM, svaca7, cekhuM, nirbhAna vi. [sa.] bhAna cAlyuM gayuM hoya tevuM, bebhAna, be- zuddha, sApha, sirI.' (2(lA) pApa vinAnuM. (3) nirlepa, mukta zuddha. (2) bhAra vinAnuM, gabaragaMDuM, mUrkha, kama-samajha nirmala(-LatA strI. [saM.] nirmaLa hevApaNuM nirbhAnatA strI. [sa.] nibhana vApaNuM nirmanuM sa. kri. si. nin + mA, tatsama nirmANa karavuM, nirjina vi. [saM] chinna-bhina, TukaDe TukaDA thaI gayeluM. racAM, batAvavuM, AkAra Apa, sarjavuM. nirmAluM karmaNi, (2) vIMdhAyeluM phi. nirmAvaluM che., sa. ki. nirbhIka vi [saM.] jue "nirbhaya.' nirmaLa juo "nirmala." nibhoMkatA strI. [sa.] nirbhaka hovApaNuM, nirbhayatA nirmaLatA ja nirmala-tA." nirbhe juo "nirabhe.' nirmaLI sI. (saM. nimI] jenAM bI meluM pANI cha nirbheda puM. si.] bhAMgI teDI pADavuM e. ( paDI karavAne vaparAya che tevI eka vanaspati nAkhavuM e. (3) vIMdha pAhavuM e nirmaLuM vi. [ + gu. "G" ta. pra.] ja "nirmala(-La).' nirbhogha vi. [saM] bhAMgI teDI na zakAya tevuM, abhedya. (nirbhe - nirmANa na. [saM.] nirmanuM e, racanA, sarjana, banAvavAnuM nA prakArathI taddana UlaTo artha che.) kAma, banAvaTa, prekazana." (2) (lA.) bhAgya, nasIba nirbheghatA sI. [saM.] nirbhegha hovApaNuM, abhedyatA nimaNu-kartA vi. [saM. nisya vArtA, puM.] nirmANa karanAra nirbheLa vi. saM. niH + juo 'bheLa.'] jemAM koI jAtanuM nirmANa-vAda muM. siM.] jemAM pachIthI kazuM badalAtuM na hoya mizraNa na thayuM hoya tevuM, cAkhuM, zuddha, nikhAlasa tevA prakArane mata-siddhAMta, "kaeNTalijhama ba. ka. ThA) nircama vi. [sa.] bhrama nathI rahyo tevuM, bhrAMti vinAnuM, niHzaMka nirmANa-zakti strI. [saM.] racanAnI sUjha, Ayojana-zakti, nirjachavuM (nirja) ja e nibaMchavuM.' nirba chAvuM (nibhra. sarjanazakti, 'kriyeTiva krekaTI' (ke. ha.) [ja kAta kAva) karmaNi,,ji. nirja chAvavuM (nirja-chAva) chesakri. nirmANa-zuka na. [4] utpanna uparanI jakAta, AbakArI nirNA (nirja-chA) jue nibhraMchA.' nirmAtA vi. [sa., ] banAvanAra, greDayusara' nichAvavuM, nibaMchAvuM (nirja) ja "nirbaLavuMmAM. nimaMtrika vi. [saM. jemAM mAtra na hoya tevuM, mAtrA nibrAMta (nizcaMnta) vi. [saM.] jue "nirbhama.' vinAnuM (varNali piakSara) nibrAMta-tA (nizcaMnta-tA) zrI. [.] bhrAMti-bhramane abhAva, nirmAdaka vi. [saM.kere na caDAve tevuM ni:zaMkatA nirmAna vi. [saM] mAna vinAnuM, abhimAna vinAnuM, ninirmakSika vi. [saM. nira + makSial, ba. bI.] jyAM eka paNa rabhimAna, nirahaMbhAva mAkhI na hoya tevuM, mAkhI vinAnuM. (2) (lA.) taddana nirmAna-moha vi. siM] jenAmAM na hoya abhimAna ke nirjana, sAva ujajaDa hAya Asakti tevuM nirmata vi. [4] mata ke matAMtara vinAnuM, ekamata nirmAnitA . siM, juo "nimanI.'] nimanapaNuM nirmatatA strI. siM.] mata-matAMtara na hovApaNuM, ekamatI nirmAnI vi. [sa, puM, paraMtu saM. san . nI jarUra nathI.] nirmansara vi. [saM.] matsara deSa vinAnuM, ISa doSa vagaranuM, juo 'nirmAna.' sahiSNu nimanuSa vi. saM.] e "nirjana," "nirmanuja.' nimaMtsara-ta . [.] nimatsara hevApaNuM nirmApa vi. siM] jenuM mApa na thAya tevuM, nirmaryAda, 2010_04 Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nimApana 1305 nizitA karanAra nirbhamaNa na. apAra, amApa graMthAmAMno yogya artha tAravI ApanAra vivaraNa-prakAra (jaina) nirmApana na. [saM.] nirmANa karAvavuM e niryukita-kAra vi. saM.] niyukita' nAmanA vivaraNa-prakAranuM nirmApita vi. [sa.] nirmANa karAvavAmAM AvyuM hoya tevuM, nirUpaNa karanAra racAyeluM [na hoya tevuM, a-mAyika niryuSa chuM. siM] kavAtha, koDha, ukALe nimaya vi. saM. niH + mANA, ba. vI.] mAyAnI asara nigakSema vi. [sa.] nirvAha mATe pravRtna karatuM na nimalya' na. [saM.] pUjana bAda deva devI uparathI utArI hoya tevuM, yoga-kSemanI paravA na karanAruM lIdhelAM phUla vagere prasAdI padArtha narlakSaNa vi. [sa.] e "nidharma, 0ka." nirmAlya vi. [sa. nin + "mAla" dvArA saM. nirmA , nirlakSya vi. saM. lakSya vinAnuM, jene kaI hetu ke kayeya nA sAda mAla vinAnuM, zaktihIna, kamajora, dama vagaranuM na hoya tevuM. (2) be-dhyAna nimaya-tA . [ja "nirmA ' + saM. tA ta. pra. nirlajaja vi. [saM. nira + hakanAM, ba.zrI.] lajA vinAnuM, nirmAlyapaNuM, zaktihInapaNuM lAja vagaranuM, bezarama. (2) (lA.) avivekI, teDuM, nANuM nimAvavuM, nimavuM ja nimavuM'mAM. [nirAmiSa nirlajajatA strI. [sa.] nirlajajApaNuM nirmAsa (nimasa) vi. [saM] jemAM mAMsa na hoya tevuM, nija' vi.saM. nis+ja "lAja' dvAra] jue nirlajaja." nirmAsa-bhejI (nimasa) vi. [saM.] "nirAmiSAhArI." nikSalasa vi. [saM. niH + chANA, ba. bI.] lAlasA vinAnuM nirmasI (nirmAsI) vi. siM, puM, paraMtu saM. - pra. nI nirlipta vi. [saM.] na lepAyeluM, na kharaDAyeluM. (2) (lA.) jarUra nathI.] juo 'nirmAsa.' rAga-dveSa meha-mAyA-mamatA vagere vinAnuM, anAsata nirmita vi. [saM.] nirmANa kareluM, banAveluM, raceluM, sarjeluM, nirliptatA strI [ ] nirlipta hovApaNuM taiyAra kareluM. (2) nakkI kareluM. (3) nI racanA, kermezana.' nirliMga (nili) vi. [sa] (lA) dehAbhimAna vinAnuM (4) kriyA, amala, "ejhikayuzana nirlekhana' [sa.] mela utAravA-ukheDavAnI kriyA nirmiti zrI. [saM.] nirmANa, racanA, sarjana nirlekhana' vi., na. [ ] mela utAravA-ukheDavAnuM sAdhana nirmitra vi. [saM.1 mitra rahyuM na hoya tevuM, mitra vinAnuM nirlepa, 03 vi. [sa.) jue "nirlipta.' nirlepatA strI. siM.1 ja 'nirlipta-tA.' nirmata vi. [sa.] tadana mukta, chuTakAro meluM. (2) nirlobha vi. [saM.] lobha vinAnuM, lAlaca ke lAlasA vinAnuM pagraha vinAnuM. (3) baMdhana vitAnuM, huM nirlobha-tA strI. [], nirlobhanetA jI. risa, e nimukti strI, (sa.] chuTakAro, chaTa, mukti, mukta-tA "nirlobhI.'] nirlobha hevApaNuM nirmukha vi. [] nirAza thaI pAI gayeluM. (2) (lA) nirlobhI vi. [saM., muM. paraMtu saM. gni pra. nI jarUra nathI.] bhojana karyA vinA pAchuM gayeluM (bhejana karavA AveluM te ja 'nirlobha." nimUla(La) vi. saM.] jenuM mULa ukhaDI gayuM hoya tevuM. (2) nirvacana na. [saM. uccAra, uracAraNa. (2) kahevata. (3) (lA.) AdhAra vinAnuM. (3) sarvathA nAza pAmeluM. (4) nirvaza vyutpatti. (1) vyAkhyA, vivaraNa, vikRti, hakA-TippaNa. nila(-La)tA sI. [4] nirmulana na. [4], sarva rIte (5) vyutpatti Apato zabdakoza uda, sarvanAza [amalakha nirvacanIya vi. [saM.] jenuM varNana thaI zake tevuM. (3) jenI nirbhastha vi. [sa.) jenuM mam na thaI zake tevuM, amUkya, maryAdA bAMdhI na zakAya tevuM (vedAMta.) nirmaLa jue "nirmala." nirjana vi. [saM] tRSNA vinAnuM. (bauddha) nimLa tA ja e "nirmala-tA." nirvapana na. siM] zraddha-kriyA. (2) dAna-dakSiNA. (3) vAvaNuM nirmo ! [saM] chuTakAre. (2) sarSanI kAMcaLI. (3) bakhtara nirvarNa vi. [saM.] koI paNa jAtanA raMga vinAnuM. (2) nirmokSa ! [saM] chuTakAro hiMduonA cAra varNonI bahAranuM nirmola vi. sa. nin + jue "la'.] jue niya.' nirvarya vi. [saM.] varNavavA jevuM. (2) jovA jevuM, jevA niha vi. [saM-] meha cAya gayo hoya tevuM, meha vinAnuM pAtra. (3) ajAyeba Asakti ane mamatA vinAnuM nirvastra vi. [saM.] vastra vinAnuM, navaruM, nAgu nimeMhitA strI. [sa, juo 'narmohI ] mohana sarva nirvastra-tA . [] navastrApaNuM rAte abhAva nirvahaNa na. [sa.] nirvAha, gujAre. (2) kriyA, amala, nirmohIvi. [saM, puM, paraMtu saM. na-pra.nI jarUra nathI.] eki kayuzana (ke. ha.) (3) nATayakRtinI samApita A 'nirmoha.' bhAga, e nAma cheDalI pAMcamI saMdhi, "keTephI '(ba.ka. Tha.), nirmANa na. [saM.] bahAra nIkaLavuM e, prayANa, prasthAna. "Di nAumenTa' (A. bA.) (nATaya.) (2) (lA.) mRtyu, maraNa, avasAna [kasa sAra nirvaza (nirvaza) vi. [saM] vaMza aTakI paDayo hoya tevuM, niryAsa puM. [3] vanaspatimAMthI jharata rasa, (2) sana vAMjhiyuM. (2) puM. vaMzane ucheda niryAsana na. [saM] veLIne rasa kADhavAnI kriyA nirvazatA (nirvazatA) zrI. [saM.] jae "nirvaza(2).' niryukti strI. [saM] pRthakkaraNa. (2) sUtragraMtha ke Akara nirvazitA (nirvazi-tA) sI. [sa, juo 'nivaMzI."] 2010_04 Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirvazI 1301 nirviSaya-tA ja "nirvaza(2). bharaNa-poSaNa puratuM, gujarAna jeTaluM nirvazI (nirvazI) vi. [sa,, 5., paraMtu saM. da pra. nI nirvAha-bharyuM, -thuM na. [ + ja e "bharyuM,-hyuM.'] khAdhAjarUra nathI.] jue "nirvaza(1).' kherAkIne lagatI apAtI vadhArAnI rakama, nibhAva-bhaththu, nirvAka vi. [sa. nin] maMguM sasisTansa elAunsa.' nirvAcaka vi. [saM. cUMTavAne adhikAra-dharAvanAra, mata-dAra nirvAha-rIti jhI. [saM.] jIvanadhoraNa, sTAnDarDa opha lAIpha' nirvAcanakSetra na. [saM] te te matadAra vibhAga, " kaM Ta- nirvAha-tana na. [sa.] khAdhA-kherAkI mATe pagAra, asI.' liviMga veIja' nirvAcana-saMgha(-sa) puMsiM]matadAronuM maMDala, "ilekaTareITa.' nirvAha-caya 5. siM.] bharaNa-pAvaNane mATe kharca nirvAcakacita-cI) sI. siM.1 matadAronI pAyelI yAdI, nirvANa vi. [saM.] calAvI levAya tevuM, calAvI zakAya tevuM ilekaTareITa-rela niliMka5, 04 vi. [saM.] jemAM koI apavAda ke be 5NuM nivacana na. [saM] vyAkhyA. (2) cUMTaNI mATe mata ApavAnI na hoya tevuM, koI paNa jAtanA vikapa vinAnuM, jJAtA-ya kriyA. (3) caMTaNI, pasaMdagI vagerenA bheda vinAnuM, nirapekSa, "eNsephaTa' (na. je.) nirvAcana-kSetra [saM] jAo nirvAcanakSetra.' nirvikalpa-jJAna na. [saM.] ata-prakAranI pAralaukika samajha, nirvAcana-patra puM. [sa., na.] mata-patra e-sezana' (ka. prA.) nirvAcanAdhikAra chuM. [ + sa. apiIR] mata ApavAne nirvira vi. [saM.] vikAra vinAnuM, pheraphAra vagaranuM, ekahaka, vATiMga rAITa rUpe rahenAruM, viSaya-vikAra-rahita, zuddha, a-vyaya nirvAcanI vi. [saM., muM.] matadArone lagatuM nirvikAratA zrI., -tava na. si.], nirvikAritA sI. nirvAcita vi [] aMTAI AveluM, cUMTAyeluM, pasaMdagI [sa, juo "nirvikArI.'] nirvikAra hovApaNuM pAmeluM, pasaMda thayeluM, "ilekaTeDa' nirvikArI vi. [sa, huM ja "nirvikAra-tA." paraMtu saM. nirvAcya che. si] nirvacana karavA jevuM, TIkA-TippaNa nama nI jarUra nathI.] juo "narvikAra.' vivaraNa karavA yogya nirvikSipta vi [saM.] vikSepa vinAnuM, vidhdha vagaranuM, nirvANa na. [saM.] bujhAI javuM e, TharI javAnI kriyA. a vikSipta (2) adazya thavuM e, dekhAtuM baMdha thavuM e. (3) maraNa, nirvina vi. [sa.] vipna vinAnuM, aDacaNa vagaranuM, hemakhema mRtyu, avasAna. (4) mekSa, mukti, AtyaMtika zAMti. (5) nirvighna-tA jI. [saM] nirvina sthiti kri. vei nakkI, cokkasa, avaraya, kharekhAta, niravANa nirvicAra vi. [saM.] vicAravAnuM bAkI rahyuM na hoya tevuM, vicArane nirvANa-gati strI, siM] mekSa, mukti vaTAvI gayeluM. (2) 5. eka jAtanI samAdhi. (ga) nirvANa-pada na. [saM.] mokSanuM sthAna, mokSanI sthiti nivicikitsa vi. saM.] saMzaya vinAnuM, niHzaMka nirvANa-prAti sI. [saM.1 mekSa maLa-meLavo e nivicikitsAM strI. [saM.] saMzayane abhAva, zaMkArahitapaNuM, nivaNAbhimukha vi. [+ saM. mAma-kua] nirvANa tarapha javAnI phaLa-prAtinI zaMkAno abhAva AkAMkSAvALuM nirvicikisita vi. [sa.] e nirvicikitsa." nirvANa vi. [saM., muM] nirvANa pAmeluM nirvighaNa che. [saM] nirveda pAmeluM, khedane anubhava karanAruM niryAta vi. [saM] jayAM pavananI avara-javara na hoya tevuM nirvitarka li. (saM.] tarkathI mukta, saMkalpa-vikapa jyAM na (sthAna) (2) (lA) ekAMta (sthAna) hoya tevuM nirdhArasa vi [saM. nira + juo "vArasa.']. sI vi. [+ nirvitatA sI. [saM.] nirvita hovApaNuM gu. "I' te pra.] vArasa vinAnuM, binavArasI nirvita vi. [saM] paisA vinAnuM, nirdhana nirvAsana che [] vAsanA-rahita, vAsanA vinAnuM nirvigha vi. [sa. niH + vithA, ba. vI.] vighA na lIdhI nirvAsana na. siM] raheThANamAMthI hAMkI kADhavuM e. (2) hoya tevuM, abhaNa. (2) murkha dezanikAla karavuM e nirvivAda che. [saM] jemAM koI carcA-vicAraNAne sthAna na nirvAsanika vi. [] jao "nirvAsana. ['rekapujI'] hoya tevuM, vAMdhA vinAnuM, bina-takarArI. (2) kri. vi. zaMkA nirvAsita vei siM] vatanamAMthI hAMkI kADhavAmAM AveluM, vinA, cekasa, nakkI, jarUra nirvAha kuM. [] bharaNa-poSaNa gujAro, gujarAta, nibhAva, nirvivAdita vi. [saM.] e nirvivAda(1)." meInTenansa' (2) TakAvI rAkhavuM e. "apa-kIpa (da.bA) nivizeSavi [sa.] o niravazeSa.' eNsTrekaTa' (A.A.) (3) cAlu rAkhavuM e, "kanTinyuITI' (2) nirapekSa, nirvikalpa. (vedAMta) nirvAhaka che. [saM.] derIne ke haMkAvIne laI janAra (2) teSatA strI. [8] nirvizeSa hevApaNuM nirvAha karanAruM, bharaNa-poSaNa karanAruM.(3) e "niyAmaka.' nirviSa vi. [sa,] jhera vinAnuM. (2) (lA.) nikhAlasa hRdayanuM nirvAha kharca puM, na. [+ ja kharca '] bharaNa-poSaNane narviSaya vi. [sa.] viSaya vinAnuM. (2) jANI na zakAya lagate kharaca, kherAkI-kharca, elimanI' tevuM. (3) viSaya-vAsanA vinAnuM nirvAha-jo vi. [ + ja 'joga' + gu. "G" ta. pra] nirviSaya-tA strI. [saM.nirviSaya hevApaNuM 2010_04 Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirviSaya-praNaya 107 raheNAka niviSaya-praNaya . [saM] pavitra prema, laeNnika lava' niravartaka vi. [sa.] pAchuM pharanAruM. (2) pAchuM vALanA. (3) nivayitA strI.[sa, enirviSathI']ja enirviSaya-tA.' nivAranAruM nirvithI vi. [sa, puM, paraMtu sa. 6 pra.nI jarUra nathI.] nivartavuM a. ki. [saM. ni-vR>a,-tatsama] pAchA pharavuM. jao "nirviSaya." [puruSo vinAnuM nivatavuM bhAve, ji. nivartAvavuM che, sa. kri. nivAra vi. [3] jyAM vIra puruSo na hoya tevuM, parAkramI nivartAvavuM, nivartAvuM juo "nivartavuM'mAM. nirartha vi. si1zarIramAM tAkAta vinAnuM, zaktihIna, nirbaLa. nivanI vi. [saM., muM] pAchuM karanAruM (2) prajanaka vIyesa.)ne abhAva hoya tevuM. (3) (lA.) nivasana na. sa.] rahevuM e, vAsa karI rahevuM e, vasavATa, puruSatva vinAnuM, napusaMka, hIjaDuM (2) vastra, kapaDuM paheravAnuM vastra. (jaina.) nivIryatA sI. (saM.] nivace hovApaNuM nivasanI strI. [] jena sAdhvInuM keDathI mAMDI jAMgha sudhI nivRkSa vi. siM] vRkSo vinAnuM nivasavuM a. ji. [saM niva, tatsama vAsa karIne rahevuM nivRta vi. [saM.] saMtuSTa thayeluM. (2) sukhI. (3) nirvANa pAmeluM nivasAvuM bhAve, ji. nivasAvavuM che, sa. kri. niti . siM] saMtoSa. (2) AnaMda. (3) sukha, (4) nivasAvavuM, nivasAvuM ja 'nivasanuM'mAM. zAMti. (5) nirvANa nivaLa vi. kharca vagere bAda karatAM cAkhuM baceluM nirvega vi. [4] viga tUTI gayuM hoya tevuM, vaga vinAnuM. (2) nivAjaNa (zya) sI. [jae "nivAjavuM' + gu. "aNuM' ku. sthira. (3) puM. pAMce ISkriyanA viSayathI virakti. (rjana.) pra.] navAjeza, bheTa, bakSisa nirvetana vi. [saM.] badalA ke pagAra vinAnuM, avetana. (2) nivAjavuM sa. ji. [kA. navAja', nA. dhA.) ja "navAjavuM.' (lA.) mAnArha, ' nararI" nivAjavuM karmaNi, ki. nivAjAvavuM che, sa. kri. nirveda puM. (saM.) kheda, saMtApa, (2) dilagIrI, aphasa nivAjAvavuM, nivAjavuM ja "na(ni)vAja'mAM. (3) aNagame, abhAva, kaMTALo, "Diprezana.' (4) pazcAttApa, nivAla ja "nivArI.' vinAnuM pastAvo. (6) verAgya. (7) zAMtarasano sthAyI bhAva. (kAvya) ni vAta vi. saM. jyAM pavanathI rakSaNa maLe tevuM, vAyu-saMcAra nirveda-vAdI che. [saM., S.] nirAzAvAdI, "pesimisTa' nivAta-alI sI. [saM.] yAMtrika vAhanone aTakAvavAnI eka (mahAkAla.) yojanA, vekayuma breka' jemAM havA kADhI levAnI prakriyA nirvedavRtti sI, siM.] vairAgya-vRtti, vairAgya taraphanuM valaNa hoya che.) nivara vi. [3.] vera-vRtti vinAnuM, vera-jheranI lAgaNI vinAnuM nivAta-nalikA . (saM.] havA kADhI nAkhavA zUnyAvakAza nira-tA sI. saM.] vera-jherane abhAva karavA vAparavAmAM AvatI eka prakAranI naLI nirvyasana vi. saM.], -nI vi. [sa, puM, paraMtu pra.nI nivAta-sthAna na. [saM] jyAM havAnI asara na hoya tenuM sthAna jarUra nathI.] vyasana vinAnuM, kharAba lata vinAnuM. (2) nivA5 5. (saM.] jue niva5na.' duHkha vinAnuM, sukhI nivApAMjali (nivApAjali) , aI, [+ saM. ara- iyuM.] nirdhAja vi. saM.] koI paNa jAtanA svArthe vinAnuM. (2) zrAddha vakhate tapaNamAM apAte pANI che . (2) (lA.) kapaTa ke chaLa vinAnuM. (3) saraLa, sAlasa avasAna pAmelAnI prazasti karavI e, addhAMjali, 'elIjI' nirvyAjatA zrI. [] nircAja hovApaNuM nivAraka vi. [saM.] nivAranAra, rokI pAchuM vALanAra, (2) niryApAra vi. [] koI paNa jAtanI hilacAla vinAnuM, nivAraNa karanAra, nirAkaraNa karanAra niSkriya, kAryazanya, jaDa, pesiva' (. hi.) nivAraNa na. [saM.] varavuM e, rokIne vAravuM e. (2)upAya, nirketu, 07 vi. siM.) koI paNa jAtanA hetu vinAnuM, niru- IlAja, (3) nirAkaraNa, pheMsale, cukAde. (4) nAbUdI, deza, niSkAraNa, priyajana, (2) niSkAma areDikezana' nirdevakI li., a. siM.1 nikAma (bhakti). nivAraNIya vi. siM.] nivAravA jevuM nilaya na. siM, .) dhara, makAna, raheThANa, rahevAnuM ThekANuM nivArapAya . [+ saM. 3qv5] nivAraNa karavAne IlAja, nilavaTa nahiM hATa-ghaTTa prA.nihATa vaTTI kapALa.(padhamAM.) agamacetI vAparavI e nilAja$ vi. si. ninaprA. nirakana dvArA) nirlajaja, nivAra sa phi. saM. nivAra -tatsama vAravuM, rekIne bezarama (padyamAM.) vAravuM. (2) aTakAvavuM, thaMbhAvavuM. (3) nirAkaraNa karavuM. nilATa, -na. si. jhADha> prA. nijhA] jue "nilavaTa.' nivAravuM karmaNi, ki. nivArAvavuM ., sa. kri. nAma piorca. IlAo'lilAuM] harAjI, lilAma nivArAvavuM. nivAravuM juo 'nivAravyuMmAM. nilAmI vi. [+ ga. I' ta...] harAjInuM, lilAmanuM, lilAmI ni-vArita vi. saM.] jenuM nivAraNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM nilIna vi. [4] saMtAI rahevuM, lapAI rahevuM (2) magna, lIna nivArI strI, [sa.] jaInA jevI eka phUlavela nivaDAvavuM ja "navamAM , nivArya vi. [] ja 'nivAraNIya.' nivaDaMga . thora, thuvera nivAsa puM, [saM] rahevuM-vasavuM e, vasavATa. (2) raheThANa, nivapana na. siM.] pitRone ude thI karavAmAM AvatI zrAddha- raheNAka, makAna, ghara, kavArTara, (3) vasAhatAne samUha, kriyA dAna vagere kolonI' (ma. ha.) 2010_04 Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nivAsa-khaMDa 1308 nisAra nivAsa-khaMTha (-khaDa) 5. [saM.1 rahevAno eraMDe ka, nikAvavuM, pre.. sa.ki. nivAsa-gRha na. [sa., puM, na.] raheNAka ghara, "jiMga-hAusa' niveDhAvavuM, nihAvuM ja "niveDavuMmAM. ni-vAsana na. [saM.] rahevAnI sagavaDa, "ekeDezana" niSe 5. jio niveDa' + ga. "e" ka. pra.1 nikAla, nivAsa sthApanA sI. [sa.] vasAhatI makAnonI AjanA, nirAkaraNa. (2) pheMsale, cukAde. (3) pariNAma. aMta (kAI kailenijhazana' (2. vA.). eka cekasa prakArane). [0 Ayu, karA, 0 lAva nivAsasthAna na. [.] rahevAnuM sthaLa (2) ghara, makAna (rU.pra.) nirAkaraNa karavuM. 0Ava (rU.pra.) nirAkaraNa thavuM] nivAsI vi. [se, muM.] rahenAruM, rahevAsI, rahIza. niveda na. [saM. naiveya, ava, taddabhava] devadevIone udUthI i-meITa.' (2) rahevA mATenuM, resiDozayala' dharavAmAM AvatI khAdya sAmagrI, na gha. [ karavAM (rU. pra.) ni-vAstha vi. [4] rahevA jevuM, rahevAne anukuLa thAya deva-devIne sAmagrI dharavI) tevuM (sthAna) nivedaka vi. saM.] namratAthI nivedana karanAra, hakIkata raja nividA strI. siM. una + viTuM thI sAdhelo navo zabda karanAra, vigatanI jANa karanAra, prastAvaka. (2) arpaNa jAherAta, jAherakhabara, 'Tisa' [(2) beTheluM karanAra, dharanAra ni-viSTa vi [saM] dAkhala thaIne rahevuM, dAkhala thayeluM, paDeluM. nivedana na. siM.] namratAthI navo rajuAta, prastAvanA, nivRtta vi [sa.] pAchuM phareluM. (2) phAreka thayeluM. 'riTAyarDa kephiyata, riporTiMga rejhIjhenTezana, sTeITamenTa." (2) (ge. mA). (3) paravArIne beTheluM, navaruM araja-hevAla, yAdI-patra, "memoreDama." (3) jAherAta, nivRtti sI. [saM.] pAchA pharavuM e, ni-vartana. (2) phAreka Dekalerezana' (4) arpaNa karavuM e. prabhune samarpaNa, "Di thaI ne besavuM e, riTAyarmenTa." (3) paravArIne besavuM e, kezana." (puSTi.) navarAza, phurasada. (4) nirAMta, zAMti. (5) virAma nivedanapatra . [saM. na.], trikA strI. sa.] arajanivRtti jIvana na. siM.] phAreka thaIne gALavAmAM AvatI hevAlane kAgaLa, pepara.' (2) darakhAstane kAgaLa. (3) jiMdagI dhirmanuM AcaraNa karavuM e ja e nivedana(2)." [kArDa.' (vi.ke.). nivRtti-dhama chuM. [saM] sAMsArika pravRttiomAMthI phAreka thaI nivedana-patrI zrI. siM.] nAmavALI cabarakI, "vimiTiMga nivRtti-pAritoSika na. [.] nokarImAMthI phAreka thaye nivedanI vi. [sa, .] jeNe prabhu samakSa Atma-samarpaNa karyuM maLatA badale, grepyuTI' hoya tevuM, nivedI, 'DeDikeTara.' (puSTi) nivRtti-bhaLyuM, zuM na [+ juo "bhaLyuM, chuM.'] nokarImAMthI nivedanIya vi. [.] namratAthI nivedana karavA-karAvA jevuM, phAreka thayA pachI maLatI jivAInI rakama, "suparenyuala jaNAvavA jevuM, 2juAta karavA-karAvA jevuM eNlAvansa [bhagavatuM nivedavuM sa. kri. (saM. uta-va-ve, tatsama] nivedana karavuM, nivRttimAna vi. [saM.degAna .] phAreka thaIne raheluM, nivRtti namatAthI rajaAta karavI. (2) arpaNa karavuM. nivedavuM vinimArga 5 [saM.1 o nivRtti-gharma,'- kavATinama, karmaNi, ki, nivedAvavuM che, sa. ki. ' pa mema' (ma na ). nivedAvavuM, nivedAvuM juo "nivedavuM'mAM. nivRtti bAgI le. (saM. 5. nivRttimArgamAM raheluM, 'paeNsimisTa" nivedita vi. siM.] jenI namra rajuAta karavAmAM AvI che nivRtti-vaya strI. [ + saM. vaya na.] kirI-dhaMdhAmAMthI phAreka tevuM, namratAthI jaNAvavAmAM AveluM. (2) dAsabhAve arpaNa thavAnI uMmara, 'riTAcariMga eIja,' 'eIja supare yuezana' kareluM, "DeDikeITeDa.' (puSTi.) (3) prabhunI prasAdI thaIne nivRtti-vAda puM. [3] nivRtti-jIvana e jIvananI saphaLatAnuM AveluM, prasAda-rUpa. (puSTi.) zreSTha sAdhana che evA prakAranA mata-siddhAMta nivediyuM na. [ja e niveda' + gu. IyuM' svArthe ta. pra.] nivRttivAdI che. [sa, .] nivRttivAdamAM mAnanAruM niveda dharAyA pachI prasAda-pe maLela padArtha nivRtti-vineda puM. si.] navarAzanA samayane AnaMda-prada nivedI vi. [saM, puM] juo "nivedanI." (puSTi.) nivRtti-vesana na. [saM.] phAreka thayA pachI maLato amuka niveza puM. [saM.] praveza. (2) pravezadvAra, (3) utAre. (4) bAMdhelo pagAra, pizana' (da, bA.) nivAsa-sthAna, ghara, makAna, (5) chAvaNI, zibira. (6) taMbu nivRttivetana-pUraka na., nivRttitina pUti strI. nivRtti. ni-vezana na. [saM.1 jue "niza." (2) prakSepa, umere vetana-saMcaya (-sa-caya) puM. [] nivRtta thatI veLA kAma nivezanIya vi. [sa.] niveza karavA-karAvA jevuM lAge tevI pagAramAMthI kapAtI ane emAM saMsthA taraphathI niveza-sthAna na. [saM] dAkhala thaI rahevAnuM ThekANuM, ghara, umerAtI 2kama, "previDanDa phaMDa' makAna, nivAsa-sthAna nivRtti-sthAna na. si.) phAreka thaIne rahevAnuM sthaLa. (2) nizita vi. [saM] dAkhala kareluM vizrAma-bhavana, ArAma-gRha [gabaDAvavuM e niza ja e "ni.-' ni (-Daya) zrI. e 'nivehavuM.] ajamAyeza, akhatare, nizadina jhiM. vi. [saM. nirA + fTUnama ], niza-vAsara kri. nivuM sa. kri. ajamAveza karavI, akhatare karavo, vi. [saM. nirA-vAtaram ] rAta-dahADe, rAta-divasa. (padyamAM.) gabaDAvavuM. (2) pasaMda paDatuM vINI-kAhavuM, tAravI kADhavuM. nizA strI, siM] rAtri, rAta, rajanI (3) nikAla lAvavo. (4) nizALe javuM. nihAvuM karmaNi, nizA (sA) jao nIzA." 2010_04 Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nizA-kara 1309 nirItha nizAkara 5. [saM.] caMdra nizA-bhASaNa na. [saM.] paDadA pAchaLathI kahevAnI kriyA, nizA-kAlimA strI. [sa, .] rAtrinI kALAza, rAtanA aMdhakAra "karTana-lecara' (u. ke.) nizA-kusuma na. [sa.] rAte khIlatuM te te phUla-caMdramukhI vagere nizA-maNi puM [saM.] e "nizA-pati' (2) (lA.) jhAkaLa, esa nizA-sukha na. [saM.) suryAstane samaya, sAMjhane samaya, nizA-gAna na. [saM.] rAtrie karavAmAM AvatuM saMgIta golika TANuM nizAcara vi. [saM] rAtrimAM pharanAruM, tri-cara. (2) puM. nizA-yuddha na. [saM.) rAtrie laDAtI laDAI, rAtri-yuddha rAkSasa. (3) cera. (4) puM, na. bhUta pizAca vagere manAtI nizA-ratana na. siM] o "nizA.maNi-nizA-pati." avagatiyA ni, (5) na. ghuvaDa. (4) vAgoLa, (7) nizAvasAna na. siM. nirA + mara-sAnI rAtrine aMta-bhAga, cAmAcIDiyuM, chIpuM, chApuM paroDhiyuM, prabhAta, maLasakuM, savAra, prAtaHkALa nizAcaratA strI. [saM.] nizAcara hovApaNuM nizA-vAse puM, [. nirA + ja "vAse.] 24ta-vAse nizAcara-vRtti strI, siM] corane dhaMdhe, cerI nizA-vihAra kuM. [saM.] rAtrie (AnaMda-pramoda mATe) pharavuM nizAcarI sI. [.] rAtrie pharanArI sI., abhisArikA, e, rAtri-caryA (2) rAkSasI. (3) vezyA, gaNikA nizAvihArI vi. [se, muM. nizA-vihAra karanAra, rAtane nizANa jue nizAna. 2AjA. (2) . rAkSasa, nizA-cara nizaba-sA)taro chuMjio "nIsA' dvArA.] paththaranI nAnI nizAdI vi, puM. [saM. nizA + mAM-DhI rAtri pUrI thavA pATa upara padArtha vATavAne mATenA paththarane upara-TaNe AvyAnI jANa karanAra (kakaDo) nizAna na. [phA; de. prA. niskALa te avalaMbana'nA arthamAM nizALa strI. [saM. chela-rA > prA. jeTa-TAja , gu. che. ene ane A "nizAna" ke "nizANane saMbaMdha nathI. "mAla"] jyAM lakhavA-vAMcavAnuM zIkhavavAmAM Ave te kA-nizAna'mAM A 'nizAna vijavAcaka ja che.] (seya sthAna, zALA, "kUla." [0 TavI (rU. pra.) samaya pUro temaja varaghoDAmAM ke savArImAM hAthI-ghoDA-UMTa vagere upara thatAM nizALanA vidyAthIoe dhara tarapha javA nIkaLavuM. nagArAnI jeDa sAthe rAkhavAmAM Avate vaja, "phalega.' 9 besavI (-besavI) (2. pra.) bhaNAvavAnuM kAma zarU karavuM. (2)cihana, pratIka, 'eblema(3) eMdhANa, "mArka, sAIna.' 0mAMvI (2. pra.) navI nizALa zarU karavI. bethI UThI (4, (lA) izArata, sAna. [0 uTAhavuM (rU. pra.) dhAryuM nizAna javuM (rU. pra.) bhaNavAnuM choDI devuM. -Le besavuM (besavuM) tAkIne toDI pADavuM. 0 karavuM (rU. pra.) cihananuM TapakuM karavuM. (rU. pra.) nizALamAM jaI pahelavahelo abhyAsa zarU karavo. (2) lakSya tarIke najaramAM levuM. 0 caha(8)vuM (rU. pra.) yuddha -ne besavuM (-besADavuM) (rU. pra.) nanuM bhaNavA dAkhala karAvavI mATeno vAvaTo pharaka. 0 tAkavuM (rU. pra.) dhArelA lakSya- nizALa-gaNavuM, na. [+juo "gaNanuM sA.ka.], nizALa biMdu upara astranuM keMdrita karavuM. 0 pAuM, mAravuM (rU. pra.) -gaNuM, nizALa-garaNuM na. [ + jue "garavuM' (dAkhala dhAryuM kAma siddha karavuM. 0 mAMDyuM (rU. pra.) nizAna tAkavuM. thavuM) + gu. "aNuM" ka. pra., pachI pravAhI uccAraNa gaNuM."] 0 vAgavuM (rU. pra.) dhAryo vicAra pAra pADavo] bhaNavA mATe nizALamAM bALakane pahelo praveza ane e nizAnacI vi, puM. [+tu. 'cI' pra.], -dAra vi.[phA], prasaMgane vidhi -dhArI vi. [+saM. "vArI, .seya savArI varaDA nizALa-bhAI puM. [ + juo "bhAI.] sAthe abhyAsa karanAra vagerenA mekhare vAhana upara besI hAthamAM dhavaja rAkhanAra mANasa te te vidyAthI (ekabIjAne), guru-bhAI, "skUla-meITa' nizAna-padI strI. [+.) nAsI gayelA gulAma vagerenI nizALiyA- Y., ba1. jio "nizALiyuM' + "vaDA.']. varNanAtmaka yAdI nizALiyAnI jema karavAmAM AvatA anukaraNanI Adata nizAnabAja vi. [phA] nizAna tAkanAra, tAkepha nizALiyuM vi. [ + guM. "Iyu' ta. pra.] nizALane lagatuM. (2) nizAnabAjI strI. [phA] nizAna tAkavAno mahAvaro, maskeTrI. nizALamAM meLaveluM. (3) nizALamAM bhaNatuM (2) nizAna tAkavAnI ramata ke levAnI tAlIma, "maTI nizALiyA vi., DuM [e "nizALiyuM.'] nizALamAM bhaNatA prekaTisa' vidyArthI, "kula-baoNya' nizAnAtha puM. siM.] caMdra nizAMta(nizAnta) chuM. [, nirAzA smatta] "nizAvasAna." nizAnI strI, [] cihana, oLakha mATenuM TapakuM, nizAna, nizAMdha (nizAdha) vi. [saM. nizA + ma] rAte jene nathI eMdhANa. [0 ApavI, 0 karavI (rU. pra.) eLakhAya e mATe sUjhatuM tevuM, ratAMdhaLuM TapakuM karavuM. 0 rAkhavI (rU. pra.) yAda rahe e mATe cihana nizAMgya (nizA-dhya) na. [saM. nirAi + bAdatha] ratAMdhaLApaNuM karavuM ke koI padArtha rAkhavo] nizita vi. siM] sajI tIkSNa kareluM, sajeluM, tINa dhAranizA-noMdha sI. [saM. nirA + juo nedha.'] rAtrie saMtI vALuM, dhAra kADheluM vakhate rajanIzImAM lakhI levAmAM AvatI AkhA divasanI nizi-vAsara phi. visiM. nirA + vAre beu sA. vi., kAmagIrI. (2) rojanIzI, dainaMdinI, dinakI, "DAyarI' e. 1.], nizi-dina kri. vi. siM. unArA + fTrane beu nizA5ti . [sa] caMdra, nizA-nAtha, nizAkara sA. vi., e. 1.] rAta-dahADo nizAyuSpa na. siM] e "nizA-kusuma." nizItha na. [saM, puM] madhyarAtri, madharAta, adharAta. (2) 2010_04 Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nizIthinI 1310 jaina dharmanA AcAra-viSayaka eka sUtra-graMtha. (saMjJA.) nizIthinI strI. [sa.] rAtri, rAta, nizA, rajanI ni-zuddha puM. [saM.] karNATakI saMgIta-paddhatimAMnA 16 svaromAMnA - 14 me svara. (saMgIta.) nizeza puM. saM nirAza + E], nizeMdra (nizendra) puM. saM. nizA + 6] jue 'nizA-pati.' nizA "e 'naze.' nizeAta (-tya), - tara (raya) strI. 4e nasetara,' nizAtsarga puM. saM. nizA + Hi] jue dhanezAvasAna,' nizcaya puM. [saM.] niradhAra, saMkalpa, nirNayAtmaka dhAraNA, 'vila,' 'eNseTa TaeNDa-peinTa.' (je hi), 'esarzana.' (ra) kri. vi [saM. nizcayenanuM lAdhava] nizcayapUrvaka, nakkI, kharekhAta nizcaya-STi . [saM.] AtyaMtika satya, 'eNseATa tha' nizcayanaya puM. [saM.] AtyaMtika nirdhAraNA, 'eNseATa sTaeNnDa-peinTa.' 'eNbsekSTa drutha' (je. hi) nizcaya-patra puM. saM., na.] AkharInAmuM, 'AMemaeNTama' nizcaya-pUrvaka kri. vi. [saM.] dRDha niradhArathI, nizrcayathI, nakkI karIne, nizcaya-buddhithI nizcaya-buddhi strI. [saM.] dRDha vicAra, dRDha dhAraNAvALI samajha nizcaya-vAcaka vi. [saM.], nizcayavAcI vi. [sa., puM.] nizcayanA artha batAvanAra (kriyA vizeSaNane prakrAra). (nyA.) nizcaya-satya na. [saM.] atyaMtika sAya,' eseTa tha' nizcaya-vAdI vi. [saM., puM.] kahI lakhI na badalanAruM, 'nA-ceinjar' nizcayAtmaka vi. saM. nizcaya + Aman + TM] nakkI kareluM, nizvayavALuM [saMdeha na hovApaNuM nizcayAtmaka-tA strI. [saM.] nizcita hovApaNuM, leza paNa nizcayArtha puM. [saM. nizcaya + marcaM] jemAM atyaMta vize kAI saMdhigdhatA na hoya tevI spaSTa sthiti (vartamAna bhUta bhaviSya kALAnA pradhAna artha.), nirdezArtha. (vyA.) nizcayI vi. [saM., puM.] nizcayavALuM, daDha dhAraNAvALuM, dRDha mananuM nizcala(-1) vi. [saM.] khase nAhe tevuM, taddana sthira, a-caLa nizcaya(-La)-tA strI, [rsa.] nizcalapaNuM ['DiTarmineTiva' nizcAyaka vi. [saM.] nizcaya karI ApanAruM, nirNAyaka, nizcita vi. [saM.] nakkI kareluM, nakkI karI rAkheluM, nA. (2) khAsa, amuka cAsa, spesikika' nizcitatA zrI. [saM] nakkI hovApaNuM nizciti zrI. [saM.] ja 'nizcaya,' nizciMta (nizcinta) vi. saM. naeNik + vidyA, ba. trI., saMdhithI] ciMtA vinAnuM, naciMta, errikara nizcita-tA (nizcinta-tA) srI. [saM.] nizcita hovApaNuM, bephikarAI [(2) kri, vi. jue nizce puM. [saM. nizcaya, arza, tAva] jue 'nizcaya(1).' nizcetaka vi. [saM,] sthira ke jaDha banAvI denAruM, saMvedanA-hAraka. 'eNnestheTika' (a. tri.), anestheTi' nizcetana vi. [saM.] cetana vinAnuM, jaDa. (2) mRta, marI gayeluM nizcetana-tA strI [saM.] cetana vinAnI sthiti, jaDatA. (2) marelI dazA _2010_04 niSedhAvayava nizceSTa vi. saM, nis + ceSTA, kha. au., saMdhitho] ceSTa vinAnuM, halana-calana vinAnuM. (ra) (lA.) susta, ALasu nizceSTa-tA strI, [saM.] ceSTA vinAnI sthiti. (2) (lA. sustI, ALasa nizrA hI. [saM. ni + fA Azraya karave' dvArA jenI prayAga Azaro, avalaMbana, AdhAra, upakrama, spisisa' nizrANu na. [jue 'nizrA;' enA vikAsa.] ava-laMbana nizreNi, -NI ja 'ni:zreNi-NI.' ni-zvAsa puM. [rsa,] jue 'niHzvAsa,' nidh A 'nisa -' niSaSa puM. [x.] e nAmanA madhya pradezamAMnA eka prAcIna deza (ke jyAM naLa nAmanA rAjA hatA.) (saMjJA.) niSaMga (niSa) puM. [saM.] (bANa rAkhavAnA) bhAthA niSAda puM. [saM.] rAjasthAna ane madhyapradezanI gujarAta bAjunI sarahadaeN viMdhyanI parvatamALAnI beu bAjue prAcIna kAlamAM rahetI eka bhIlI prA. (saMjJA.) (2) saMgItanA 'ni' svara. (saMgIta.) ni-Siddha vi. [saM.] jenI vAparavA--bhAgavavA-khAvA-karavA manAI karavAmAM AvI hoya tevuM. (2) (lA.) naThAruM, kharAba, dUSita. (3) agrAla niSiddhatA strI. [saM.] niSiddha hovApaNuM, niSedha, manAI niSiddhAnta na. [ + saM. i] dharmazAstramAM je khAvAnI manAI karavAmAM AvI hoya tevuM dhAnya-teveza kheArAka niSiddhI-raNana, rsa,] manAI karavI e, niSedha karavA e ni-pU(-sU)dana vi. [saM.] nAza karanAra, saMhAra karanAra, [Irya-siMcana ni-Seka huM. [x.] chAMTavuM e, sicana. (2) rehavuM e. (3) niSeka-kriyA srI. [saM.] saMbhoga, maithuna ni-Secana na. [saM.] jae 'niSeka.' katala karanAra ni-Sedha puM. [rsa,] nakAra, 'negezana,' (2) manAI, pratiSedha karavA evA prakAranI rukAvaTa, 'preAhibizana,' 'veTA' niSedhaka vi. [saM.] niSedha karanAruM niSedha-darzaka vi. [saM.] manAI nA artha batAvanAruM, nakAravAcI, 'negeTiva.' (nyA.) [(ma. na.) niSedha-nirdeza huM. [saM] nA kahevI e, 'negeTiva prepeAmizana' niSedha-patra huM. [rsa,, na.] manAIhukamanA kAgaLa niSedhamukha vi. [saM,] nakArAtmaka, 'negeTiva' niSedha-rUpa vi. [saM.] manAIvALuM niSedhanyAya na.[rsa,]jemAM nakAranA artha hoya tenuM vAkala.(nyA.) niSedha-vAcaka vi. [saM.], niSedha-AcI vi. [saM., puM.] niSedhanA artha ApanAra ('na' 'nahi' vagere). (vyA ) 'nizcaya(ra).'niSedhaluM sa. kri. [saM. fTM + kSip> lekh (saMdhithI) tatsama] niSedha karavA, manAI karavI, karavA vagere mATe aTakAvavuM. niSedhAvuM karmaNi, kri. niSedhAvavuM ke, sa. kri. niSedhAjJA strI, [+ saM. mA-zA] manAI-hukama niSedhAtmaka vi. [ + saM. maman + ] jue 'niSedha-rUpa''negeTiva' (hI. va.) niSedhAtraya vi. [saM.] niSedhalaka Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niSedhAvavuM amaMgaLa niSedhAvavuM, niSedhAvuM jae 'niSedhanuM'mAM niSedhita vi. [saM] manAI karAvavAmAM AveluM. (2) (lA.) [(3) takAra-kAraka niSedhA vi. [saM., puM.] niSedhavALuM. (2) niSedha karanAruM. ni-SetraNa na, [rsa,] sevA, cAkarI. (2) upa bhega. (3) pAlana niSetrita vi. [saM.] jenI sevA cAkarI karavAmAM AvI hAya tevuM. (2) jenuM sevana karavAmAM AvyuM hAya tevuM, jenA upayega karavAmAM AnyA hoya tevuM. (3) pALeluM niSTa puM. [saM.] vaidika kAlanA senAne sarakhA mApanA TukaDA (samaya jatAM jesikko banyA). (saMjJA.) (2) madhyakAlamAM 16 rUpiyAnI kiMmatanA sAnAnA sikko. (3) eka vajana (janA samayanuM Azare 16 mAsAnuM) niSkapaTa vi. [saM.] kapaTa vinAnuM 1311 niSkAma-bhAva kuM., niSkAma-pravRtti . [saM.] ja 'niSkAma- buddhi.' [vinAnI hilacAla niSkAmAcaraNana. [+ saM. mAraLa] phaLanI apekSA niSkAmI vi. sa., puM.; paraMtu saM, '' pra.nI jarUra nathI.] jae niSkAma' [amathuM amathuM, amastuM niSkAraNa vi. kri. [saM.] kAraNa vinA, niSprayeAjana, nirdetuka, niSkALajI vi. saM. nis + ja A 'kALajI,' saMdhithI] kALajI vinAnuM, bedarakAra. (2) srI, bedarakArI, upekSA nizrcita (nikicana) vi. [saM.] jenI pAse kAMI ja rahyuM na hAya tevuM, sAva garIba, taddana rAMka, daridra niSkricana-tA (niSki-cana-tA) srI [saM.] niSkiMcana hovApaNuM niSkula (-La) vi. [a ] kuLa-kuTuMbanA saMbaMdha rahyo tevuM, sagAM-saMbaMdhI vinAnuM [(3) prAyazcitta niSkRti srI. [saM.] nivAraNa, mukti, chuTakArA. (ra) phAragatI, hAya niSkapaTa-tA zrI. [saM.] niSkapaTapaNuM niSkapaTI vi. [saM., puM., paraMtu saM. r pra. nI jarUra nathI.] niSkrama puM., -maNu na. [saM.] bahAranIkaLI javuM e. (2) jae 'niSkapaTa.' bALakane enA janma pachI ceAthe mahine gharanI bahAra laI javuM e, (3) rsa-yAsa-grahaNa niSkramaNA strI. [saM.] jaina dIkSA. (jaina) niSkramaNAbhiSeka puM. [saM. niSkramaLa + ami-che] jaina dIkSAsamayanI dhArmika kriyA, (jena,) niSkramaNikA strI. [saM.] jae 'niSkrama(2).' nimAbhiSeka huM. [saM nima+maci-va] ja e 'niSkramaNA bhiSeka' niSka-mudrA strI. [saM.] jUnA senAnA sikko niSkarSNu vi. sa. nik + vaLA, kha.vI.] karuNAnA tyAga karyAM hoya tevuM, nirdaya heya tevuM, a-karmaNya niSkarma vi. [saM., nizAM puM.] kAma karavA chUTI gayAM niSkramaNya vi. [saM., sAce zabda arthe ja] kAma nahi karanAruM, a-karmeya,(2) dhaMdhA-dhApA vinA navaruM besI rahenAruM, kAmakAja vinAnuM, bekAra [bekArI SkriyatA skrI. [saM.] niSkarmaNyapaNuM, akarmaNya-tA. (ra) niSkama tA ii. [saM.] niSkarmapaNuM, a-karmaNyatA niSkramI vi. [saM., pu.] karma na karanAruM niSkarSa puM [saM.] sAra, sAra-tattva, sArAMza, niceADa, tAtparya (2) saMgItamAM eka alaMkAra (saMgIta.) niSkala vi. saM, nisa + aa, a. mI., saMdhithI] akhaMDa, saMpUrNa ('brahma'nuM eka vizeSaNa) niSkaaka (niSkalaOM) vi. [saM.] DAdha vinAnuM, kalaMka vinAnuM. (ra) (lA.) jemAM kAI eba nathI tevuM, niSi niSkalaMka-tA (niSkala-tA) strI. [saM.] (lA.) nirdoSa-tA niSya-vidhA srI., niSkazAstra na. [saM.] jUnA sikkA ukelavAne lagatuM zAstra, 'yumismeTika' (6, bhA.) niSkazAstrI vi. saM., puM.] niSpha-vidyAmAM niSNAta niSkaMTaka (niSkaMTaka) vi. [saM.] kAMTA vinAnuM. (ra) (lA.) vighna karanArA zatru vinAnuM vinAnuM, sthira niSkupa (niSka) vi. [saM.] dhrUjatuM kaMpatuM na hoya tevuM, niSkAma vi. [saM.] kAmanA vinAnuM, kuLanI icchA vinAnuM, anAsakta. (2) jenA kuLanI koI icchA nathI tevuM. (karyuM.) niSkAma-kama yAgI, niSkAma-ka+ vi. [[saM., puM.] phaLanI apekSA rAkhyA vinA anAsaktipUrvaka nitya-naimittika karmo karanAra sanniSTha sAdhaka niSpakSa-tA niSkAmatA strI. [saM.] niSkAma levApaNuM niSkAma-buddhi strI. [saM.] ni:spRha-tA niSkAma-bhakti skrI. [saM.] koI paNa jAtanA khadalAnI AzA vinAnI anAsaktivALI zakti _2010_04 na vatana, pagAra niSkraya puM. [saM] kharIdI. (2) vinimaya, badaleA. (3) niSkAMta niSmAnta) vi. [saM.] bahAra nIkaLI gayeluM. (2) saMnyAsI niSkriya vi. saM. nik + fo, kha. trI., sadhithI] kriyA na karatuM heAya tevuM, kAMI paNa pravRtti na karanAruM, pesiva' (6. khA.). (2) dhaMdhA-dhApA vinAnuM, bekAra, navaruM, ina-eNkiTava'. (3) taddana mUMguM, 'sAlanTa' niSkriya-tA zrI. -~ na. [saM.] niSkriya hovApaNuM, inagiyA,' 'inaeNkrAna' niSThA srI. [saM.] zraddhA, AsthA, vizvAsa. (ra) vaphAdArI, bhakti, (3) mananI ekAMta sthiti, 'nya' (da. khA.), 'sinsiyariTI' (vi. ka.) niSThA-vAna vi. [saM. degvAn, puM.], niSThANu vi. saM. niSThAg] niSThAvALuM [(3) o niSura vi. [x.] naThAra, kaThaNa hRdayanuM. (2) dayA-hIna, krUra. kaMpaniSura-tA zrI. [saM.] niSThura hAvApaNuM, niSura-bhASI vi. [saM., puM.] naThAra vacana belanAruM ninnura-zAsana na. [saM.] amaryAda sattAvALA rAjya-amala, *DispeAjhizana' (ma. ra.) niSNAta vi. [saM.](te te viSayamAM) pAraMgata, vidvAna, kuzaLa, pravINa, kAbela, DhAziyAra, tadveida, bAheza, 'ekSparTa' niSNAta-tA zrI. [saM.] niSNAta hovApaNuM niSpakSa vi. [saM] koI paNa pakSa ke vADA jene na hoya tevuM, taTastha vRttinuM, trAhita niSpakSa-tA srI. [saM.] niSpakSa hovApaNuM, taTastha-tA Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niSpakSapAta niSpakSapAta vi. [saM] koI paNa eka pakSa tarapha na DhaLI paDanAruM, samaSTivALuM 1312 niSpakSapAta-tA strI. [saM.] pakSapAtanA abhAva, sama-draSTi niSpakSapAtI vi.saM., puM., saM. r pra. nI jarUra nathI.] jue 'niSpakSapAta,' ['niSpakSa-vR tta.' niSpakSa-buddhi zrI., niSpakSa-bhAva huM. [saM.] jue niSpakSavAdI vi. [saM., puM.] taddana svataMtra, 'inDipenDanTa' (nA.6.) [vartanavALuM niSpakSa-vRtti strI, [x.] taTastha vartana. (2) vi. taTastha niSpatti sI. [saM.] nIpaja, utpatti. (2) siddhi. (3) prApti, (4) nirvAha. (5) nizcaya. (6) pariNAma. (7) samAdhAna. (8) guNeAttara, 'ziyA.' (ga.) niSpatti-patra huM., na. [saM., na.] samAdhAnane dastAveja niSpanna vi. [saM] pAMdaDAM vinAnuM. (2) pAMkha vinAnuM. (3) pIchAM vinAnuM niSpanna vi. [saM.] nIpajeluM, UpajeluM. (2) siddha thayeluM. (3) prApta' thayeluM. (4) nizcita thayeluM. (5) pariNAmarUpe maLeluM, nIvaDeluM nipariha vi. [saM.], -hI vi. [saM., kuM., paraMtu A saM. maiM pra.vALA rUpanI jarUra nathI.] patnI ghara khAra vADI vanA temaja laukika sagAM vahAlAM ane saMbaMdhIene cheDI dIdhAM hoya tevuM, taddana virakta, verAgI nipaNuM, niSkala vi. [saM.] pAMdaDA vinAnuM, beThuM, bahu niSpaka (niSpaE) vi. [saM.] kAdava nathI rahyo tevuM, kIce vinAnuM, sUkI jamInavALuM. (2) (lA.) niSkalaMka ni-spaMda (ni-punda), -dana (-6na) vi. [saM.] leza mAtra paNa na karanAruM, taddana gatihIna, sAva sthira niSpAdaka vi. [saM.] niSpAdana karanAra niSpAdana na. [saM.] jae 'niSpatti.' niSpAdanIya vi, [saM.] niSpAdana karavA karAvA--jevuM niSpAdita vi. [saM.] jenuM niSpAdana karavAmAM AvyuM hoya tenuM niSpaa vi. [saM.] jue 'niSpAdanIya.' [pavitra hRdayanuM niSpApa vi. sa.) pApa vinAnuM, pavitra, nirdoSa, (2) niSpApa-tA zrI. [a ] niSpApa hevApaNuM niSpApI vi. [saM., puM., paraMtu saM. maiM pra.vALAM rUpanI jarUra nathI.] jue 'niSpApa,' niSkrIyana na. [saM.] niceAvavuM e. (2) dabAvavuM e, dAva niputra vi. [saM.] putra vinAnuM, a-putra niSprapaMca (niprapanca) vi. [sa.] prapaMca vinAnuM, kAvAdAvA na karanAruM, niSkapaTa, nikhAlasa niSprabha vi. [saM.] prabhA vinAnuM, jhAMkhuM. (ra) (lA.) zakti vinAnuM, nabaLuM, (3) niyANuM niSprabhAva vi. [saM] prabhAva vinAnuM, pratApa vagaranuM niSpramANa vi. [saM.] koI mApa vinAnuM, DhaMga-dhaDA vinAnA bATanuM. (2) purAvA vinAnuM, AdhAra vinAnuM nira phreza niSprayAjana vi. [saM.] prayeAjana ke kAraNa vinAnuM, nirhetuka, niSprANa vi. [saM.] jemAMthI prANa nIkaLI gayA che tevuM, niva. (ra) (lA.) zakti vinAnuM, nirbaLa, nabaLuM, dUbaLuM, _2010_04 nisarga sAya tAkAta vinAnuM, mAyakAMgaluM niSprANutA zrI. [saM] niSprANa heAvApaNuM niSNa(-La) vi [rsa,] jenuM kuLa nathI AvyuM tevuM, pariNAmarahita. (2) nakAmuM, nirarthaka niSkula("La)tA . [saM] niSphaLa hovApaNuM ni-caM(-stya)da (ni-bya(-sya)nda) puM. [saM.] jharIne paDele rasa. (ra) (lA.) sAra, sAra-tattva, tatttarUpa padArtha nis upa. [saM., svara ane dveSa vyaMjanathI zarU thatA zabdonI pUrve 'nir' upa prayAya che; jue 'nir;' anyatra 'nis' upa.che. adveSa pUrve khAsa karI varganA TavarganA ane pavarganA adheSa vyaMjanAthI zarU thatA zabdo pUrve 'niSa' thAya che, cavarganA adveSa ane tAlavya 'za' pUrve 'nir rUpa Ave che; AmAM za' pUrve niH ema visargavALuM vadhu rUDha che. tavarganA adveSa ane daMtya sa' pUrve 'nisa' rahe che, paraMtu AmAM sa' pUrve niH'ema visargavALu rUpa vadhu rUDha che.] jue 'nir' nisakhata jue nisbata.' nisabatI jue nisabatI.' nisayaNI strI. [jae 'nisaraNI;' pravAhI uccAraNa ] jue 'nisaraNI'--'niseNI'-'nisaiNI,' nisaraNavuM sa. kri. [ jue nisarA'.nA. dhA.] nisaraNA [para dhAra kADhavI. nisaraNAvavuM karmaNi,kri. nisaraNAvavuM pre., sa. kra. nisaraNAvavuM, nisaraNAvuM jue 'nisaraNanuM'mAM. nisaraNI tI. [sa, nioLI, arvAM. taddbhava] ja e 'nizreNI. (2) malakhamaneA eka dAva. (vyAyAma.)[. ApavI (rU.pra.) taphAna karavAnI sagavaDa karI ApavI] nisayaNe puM. [ jae 'nisaraNe;' pravAhI uccAraNa.] jue 'nisaraNA.' [dhAra kADhavA mATenA paththara nisarA puM. [saM. nizrALa, arvA. taddbhava ] hathiyArAnI nisarga puM. [saM.] svabhAva, kudarata. (2) pariNAma (3) sRSTi, sarjana, jagata. (4) dAna nisarga-kriyA . [saM] naisargika kriyA, kudaratI rIte thatuM kArya nisarga-datta vi. [saM] kudarate ApeluM svAbhAvika nisarga-prApta vi. [saM.] kudaratI rIte AvI maLeluM nisargarUpatA zrI. [saM.] kudaratI sAMdaryaM, kudaratI lAvaNya nisarga-vAda puM. [saM.] badhuM ja kudaratI krama pramANe thayA kare che e prakAranA mata-siddhAMta, 'necaralAjhima' (uM. jo.) nisarga-vAdI vi. [saM., puM.] nisargavAdamAM mAnanAruM, 'phikriyAkreTa' (vi. aaa.) nisarga-vidyA strI. [saM.] kudaratanA kramane lagatuM zAstra nisarga-vairI vi. [saM., puM.] kudaratI rIte parasparanuM te te zatrurUpa (uMdara-bilADI, sarpa-neALiyA jevAM) nisargazakti strI. [sa.] kudaratI zakti, maulika nirmANazakti, pratibhA 'orijinAliTI' (gA.mA.) (kAvya.) nisarga-zAsra na. [saM.] jue 'nisarga-vidyA.' nisarga-paMDha (d) puM. [saM.] kudaratI rIte ja napuMsaka nisarga-sAdhya vi. [saM.] kudaratI rIte ja mAtra maLI zake tevuM Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nisarga-siddha 1313 kiMjarI sarjana nisargasiddha vi. [sa.] kudaratI krame ja AvI paDeluM, svAbhA- nistara vi. [saM.] kAMThA vinAnuM. (ra) (lA.) apAra vika, kudaratI simita ane manohara nistIrNa vi. [saM.] pAra javAyeluM, oLaMgAyeluM (2) (lA.) nisarga-suMdara (-sundara) vi. [saM] svAbhAvika rIte ja chuTakAra pAmeluM, mukta nisarga-sRSTi strI. siM] svAbhAvika kramamAM ja vikasatuM nistRNa vi. [saM] jyAM ghAsa na hoya tevuM [sarjanano svAda lenAruM nitRSaNa vi. [saM. nin + vRvi[, ba. vI..] tRSNA vinAnuM, nisarga-sevI vi. saM.] kudaratanI varace rahenAruM, kudaratI (2) vAsanA vinAnuM. (3) lAlasA-rahita nila + 3paDyA roganI kadaratane niteja vi. saM. nijha] teja vinAnuM, te johIna, jhAMkhuM. anukaLa raheNI-karaNIthI karavAmAM AvatI sAravAra, "neca- (2) (lA.) jassA vinAnuM, pe! ropathI' nirAya vi. [saM. jemAM satva rajasa ane tamasa e nisA ja "nizAranIsA." prakRtinA guNa na rahyA hoya tevuM, guNAtIta. (dAMta) nisAre ja "nizAtare." nispada (ni-spada) jAo "niHspaMda.' nisAra (-2) strI. e "nizAra'-nIsA." ni-paMdara (ni-spada) vi. [saM.] thira, na halatuM nisAsaNI vi., strI. jio "nisAsaNuM+. 'I' sUkI- nispRha e "ni:spRha.' pratyaya.] ja e "sAsiyaNa.' [nisAsA nAkhyA karatuM nispRha-tA juo "ni:spRhatA." nisAsaNuM vi, jio "nisAso' + gu. aNuM ta..] nirUhi-tA ja e " niHpRhi-tA." nisAsika(-)Na (-ya) strI, jio "nisAsa' + gu. nispRhI ja "niHspRhI." huM" ta... + "a-(-eNa" pratyaya.] nisAsA nAkhyA nisbata sI. [ara.] lAgavA-vaLagavAnI sthiti, saMbaMdha karatI strI nisbatI vi. [+ gu. 'I' ta.ka.] nisbatavALuM, lAgatuMnisAsA 5. si. niravAraja-> prA. nitsAtama- (ane vaLagatuM, saMbaMdha dharAvatuM, saMbaMdhita, "kansaDe.' (2) nAtA nItAsa-)] niHzvAsa (nirAzA dilagIrI zoka vagerene niyaMda ( nisya%) che. [saM. jharIne paDo rasa. (2) kAraNe levAte lAMbe zvAsa). [0nA-nAMkha, 0 mUka satva, arka (rU.) Aha nAkhavI. * lAge, le (rU.pra.) zApanI nispaMdana (ni-spandana) na. [saM.] rasanuM jharavuM-TapakavuM e asara thavI) [(ja, gu. mAM mAtra) niyaMdana-vidhi (nisyadana-) 5. [saM.] TapakIne karavAnI nisUNavuM a.di. siM. unALo->prA. nirasu-] sAMbhaLavuM prakriyA jharyA kare tevI naLI, pipeTa" nibhraSTArtha vi. [sa. nina + artha] jene mAyana sUjhI niyaMdinI (nisyadinI) vi, sI. [saM.] jemAMthI pravAhI A hoya tevuM. (2) puM. pitAnI buddhithI kAma karanAra nisvana . (saM.] avAja, vani dUta. (3) vakIla nirahaMtA (-hatA) vi. [saM., pR.] haNanAra, dhAtaka, mArI niseTa-)Nu strI. [ja e "nisayaNa-nisaraNuM.'] ja nAkhanAra, vinAzaka [(-2)Na.' nisaraNuM.' ['nisaraNe.' nihAkiyA)Na (ni sAkiya-e-zya) jue 'nisAkiyanise-eNe puM. jio "nisapaNe' nisaraNe.'] e nihAkiyuM nisAkiyuM) vi. jio nihA' + "iyuM nistabdha ja e "niHratabdha." ta...] juo "nisAsaNuM." ['nihAyiNa." nitabdhatA jue " nistabdha-tA.' nihAkiyaNa (nAkiyuM) ja nisAkiya--gaNani-staraNa na. [saM.] pAra UtaravuM e. (2) mukti, chuTakAre nihAke (ni sAkA) kuM. jio "nisAso'>"nisakonuM nistaravuM a.ki. [sa. nit-7-4] pAra UtaravuM. (2) kaMThatha aASa "sa" uccAraNa.] o "nisAse." [0 le mukta thavuM, chuTakAro meLava. nistaravuM bhAve, ki. (rU. pra.) keI ne duHkhI thAya evuM karavuM. (2) koI nA nitAravuM che, sakri. nistarAvavuM punaH pre., sa, kri. zApanA pAtra banavuM] nitaraMga (nistara 8) vi. [saM.] jemAM taraMge na hoya nihAra jue "nIhAra.' tevuM, taddana sthira. (2) (mAnasika) caMcaLatA vinAnuM nihArikA e "nahArikA." nistarAvavuM, nistaravuM e "nistaravuM'mAM. nihArI strI. [ara.] savArane nAstA, nehArI [vAla nistala(La) vi. [saM.] taLiyA vinAnuM. (2) gaLAkAra nihAla vi. [phA.] badhI rIte saMtuSTa ane samRddha, sukhI, nitA5na na[saM.] bhaMjavAnI kriyA, kephizanezana' (a.tri.) nihALavuM sa.kri. [saM. ni-mA->prA. niM-hA-] tAkI tAkIne nistara 5. [sa.] jue 'nistaraNa." (2) niveDe, ukela. jovuM, nirakhavuM. nihALavuM karmaNi, kri. nihALAvavuM (3) jatuM karavuM e, "pAsa-evara' (ki.gha.) che, sa.kri. nistAravuM ja nistaravuM'mAM. [ukela Aye hoya tevuM nihALAvavuM, nihALavuM ja "nihALavuMmAM. [rAkheluM nistArita vi. si.] pAra utAreluM. (2) mukta kareluM. (3) nihita vi. siM.] nIce mukeluM. (2) rAkhI mUkeluM, sAMcavI nitAre chuM. [saM. nittAra + gu. "o' svArthe ta.ka.] e nihitArtha chuM. [+ saM. martha] lekamAM cAlu hoya tevA 'nistAra'-'nistAraNa." [divasanA ajavALAvALuM arthane badale aprasiddha artha hovAno doSa. (kAvya.) nitimira vi. [saM] jemAMthI aMdhakAra dUra thaye che tevuM, niMjarI (ni-jarI) strI. jamInane nAme kukaDo. (2) nAnuM Jain Edust.- mational 2010_04 Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niMdaka 1314 nivRta bala' makAna kri.vi. zaMkA vinA, saMdeha vinA, belAzaka niMdaka (nardaka) vi. saM.1 niMdA karanAra, gIlA karanAra niHzaMkatA (niraza chuM tA) strI. si.] niHzaMka hovApaNuM, niMdakAI (nindakAI) strI. [ + gu. "AI ' ta.pra.] nidA zaMkAne abhAva karavApaNuM nizukra (nizukra) vi. [saM.] ja e niyaM(2)." niMdaNu (nindaNI) strI, jio 'niMdavuM' + gu. ANuM" ku. niHzulaka (nizuka) vi. [sa.] lavAjama bharyA vinAnuM. (2) pra. + "I' strI pratyaya.] niMdA, gIlA vetana lIdhA vinAnuM. (3) kri.vi. lavAjama bharyA vinA. niMdanIya (najanIya) vi. saM.1 nidAne pAtra, niMdAvAne (4) vitana lIdhA vinA, sevAbhAve, mAnAI pAtra, niMdAvA jevuM, vagevAvAne yogya niHzeSa (nizeSa) vi. [saM] jemAM kAMI bAkI na rahetuM niMdavuM ( nindava) sakri. (saM. niH, tatsama] niMdA karavI, hoya tevuM. (2) kri.vi. saMpUrNa rIte gIlA karavI, badAI karavI, vagovavuM. niMdAvuM (nidAvuM) niNi -7 (nivaNi , NI) strI. [saM.] nisaraNI, karmaNi, kiM. niMdAvavuM (nindAvavuM) che., sakri. sIDI. (2) dAdare [aMtima dazA niMdA (nidA) zrI. [saM.] gIlA, badagoI, vagovaNuM niHzreyasa (nizreyasa) na. [saM.] parama kahANa, mekSanI niMdA-kAra (nindA) vi. saM.] jae "niMdaka.' niHzvasana ( nizvasana) na. [4] jue "nisAso." niMdA-khera (nindA-) vi. [+ phA. pratyaya] niMdA karavAnI nizvasita (narasita) vi. siM.1 zvAsa sAthe bahAra TevavALuM, niMdA karyA karanAra kADheluM. (2) na. ja e nisAse." niMdAkherI (ninda- zrI. [+ phA. pratyaya] niMdAkhera hovApaNuM ni:zvAsa (nizvAsa) puM. [saM.] juo 'nisAso." naMdA-janaka (nindA-) vi. [saM.] niMdApAtra banAve tevuM niHsava (nisatva) vi. [saM] satva vinAnuM, baLahIna, niMdA-patra (ninda- muM. [saM. na.] i karatuM lakhANa, "lAi- tAkAta vagaranuM. (2) rasa nIkaLI jatAM kacA-rUpe raheluM niHsava-tA (nirasatva-tA) strI. [saM.] niHsava hovApaNuM niMdApAtra (nindA-vi. [saM.1 ja niMdanIya." nisaraNa (nissaraNa) na. siM.] bahAra nIkaLI paDavuM e, niMdA-pracura (nindA) vi. [saM.] bhArobhAra niMdAthI bhareluM nIsaravuM e. (2) pRthvI tatvanuM nIkaLavuM e, "emenezana' niMdA-yukta (nindA) vi. [sa.] niMdAvALuM, jemAM vagevaNI - (pa. go.) [hoya tevuM, nirAdhAra, ekalavAyuM karI hoya tevuM (vacana) TriAIba.' niHsahAya (nissahAya) vi. [saM.] sahAyaka koI na rahyuM niMdA-vacana (nindA-) na. [saM.] ja "niMdA-vAtha'-'DAyA- niHsaMkoca (nissaca) kri.vi. [sa.] saMkoca vinA, niMdAvavuM (nindA-) jAo "niMdavuM'mAM. chUTathI, chUTI rIte niMdA-vAkya (nindA-) na. [saM.] nidAthI bhareluM vacana, niHsaMga ( nirU9) vi. [saM] Asakti naSTa thaI gaI hoya vagevaNIvALuM.kathana tevuM. (2) sebatI keI na rahyuM hoya tevuM, ekalavAyuM niMdavuM (nindA) ja niMdamAM. [niMdA, vAja-stuti niHsaMga-tA (nitsaMga-tA) strI. [saM.] niHsaMga hevApaNuM niMdA-stuti (nidA-) strI. [saM.] vakhANanA rUpamAM karelI niHsaMga-buddhi ( niTsa) zrI. [sa.] anAsakta vRtti niMdAspada nindAspada) vi. [+saM. mArUDha] juo "niMdanIya. niHsaMza (nisabsa) vi. [sa.] saMjJA vinAnuM, bhAna vinAnuM, niMdita (nizvita) vi. [saM.] niMdAyeluM, vagevAyeluM. (2) be-bhAna, be-zuddha (lA.) dUSita, kharAba niHsaMjJatA (nasya) strI. niHsaMjJa hevApaNuM, bezuddhi nidakti ( nitI . [+ saM. 3fa] juo "niMdA-vAkatha. niHsaMtAna (nismatAna) vi. [saM.] chokarAM marI gayAM hoya niMdya (nirdhA) vi. saM.) jao "niMdanIya--skenDelasa." tevuM, chokarAM vinAnuM, vAMjhiyuM niMba (nimba) kuM. [saM.)], vata, vRkSa na. [j] ni:saMdigdha ( nisyadigdha), niHsaMdeha (nasyadeha), ni:lIMbaDAnuM jhADa saMzaya ( nisaMzaya) vi. [saM.] ja e "ni:zaMka.' ni - juo "nira-niza--niSa"-nis' niHsAdhana nissAdhana) vi. [saM] sAdhana vinAnuM. (2) niHza (nirazatru) vi. saM.] zatru vinAnuM garIba, rAMka, dIna, kaMgAla, daridra niHzabda (nizabda) visiM] jyAM jarA paNa avAja thato niHsAdhana-tA (nissAdhana- strI, [i] niHsAdhana hevApaNuM na hoya tevuM. (2) muMge maMguM [abhAva niHsApana (nisApana) vi. [saM] sAvakA bhAMDu na rahyAM niHzabdatA (nizabda) zrI. [4] avAjane sarva rIte hoya tevuM. (2) (lA. jenA zatru nAza pAmyA hoya tevuM niHzastra (nizastra) vi. [4] hathiyAra heThAM mUkI dIdhAM nisAra ( nisAra) vi. [saM.] bhAra vinAnuM. (2) sana hoya tevuM yA hathiyAra vinAnuM vinAnuM. (3) phIkuM nizastra-tA (nizastra-) . siM] niHzastra hevApaNuM nisAra-tA (nisAra-tA) strI. [saM.] nisArapaNuM, asAratA niHzatrI-karaNa (nizastrI-) na. [sa.] niHzastra karavAnI niHsIma ( nisIma) vi. [saM] sImA na rahI hoya tevuM, kriyA, zastro heThAM mUkI ene upayoga karI ja na zakAya behada, pukaLa, ghaNuM ja, a-pAra, anaMta, a-mApa evI vyavasthA, "rijhAciMga' niHsRta ( niskRta) vi. [saM.] bahAra nIkaLavuM, nIkaLI niHzaMka (ni ) vi. [saM.] zaMkA na rahI hoya tevuM. (2) AveluM 2010_04 Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nistabdha 1315 nIcANa mAmalAva ni:stabdha ( nistabdha) zi. [1] stabdha banI gayeluM, di. preraka rUpa nathI thatuM. jaDa jevuM thaI gayeluM nIkaLuM na. dhoMsaruM bAMdhI baLada joDavAnuM eka sAdhana niHstabadha-tA ( nistabdhatA) jI. [saM.] nistabdha hevA- nIkiyuM na. [ja e "nIka' + gu. "iDyuM" ta...] pANIne paNuM. [padArtha vinAnuM, lakhusake dhoriye karavAnuM eka sAdhana, nIkaNuM [pasaMda paDe tevuM niHsaMha ( niha) vi. saM.] neha-prema vinAnuM. (2) telI nIku vi. [2.prA. nivAma-] svaccha, cAkhuM. (2) (lA.) niHsnehanatA ( ninehanatA) akI. [saM] ni:sneha hovApaNuM, nIka chuM. hada, maryAdA nehano sarvathA abhAva nIkha ja "lIkha.' nirunelI ( nisnehI) vi. [sa, puM, paraMtu saM. pra.nI nIkharavuM a.kri. [sa. ninakSa->prA. nittara- kheLa ke paDa jarUra nathI.] jue ' niHsneha.' kharI paDavAM. (2) TapakIne nIce paDhavuM. (3) sakri. meLA niHspada (ni-spada) vi. [saM.] dhujArI vinAnuM, nikaMpa, kADhI nAkhavI, ghavuM, sApha karavuM. nIkharAvuM bhAve, karmaNi, sthira, nispada [vagaranuM, icchA-AkAMkSA-2hita kri. nikharavavuM ., sa.phri. ni:spRha ( nispRha) vi. [saM.] pRhA vinAnuM, jhaMkhanA nIkharI strI, jie nIkharavuM' + gu. 'I'. ku.pra.] (lA.) niHspRhatA ( nispRhatA) sI. [saM] ni:spRha hovApaNuM dhImAM karelI pAkI seI, sukhaDuM, anasakhaDI niHspRhitA ( nispRhetA strI. [sa, juo 'ni:spRhI.] nIkhiyuM, - juo 'lIkhiyuM,-." [(ja.gu.mAM mAtra) ja niHspRhatA.' nIgamavuM e kri. [saM. ni ~>prA. nivAma] nIkaLavuM niHspRhI ( nispRhI) vi. [saM., puM, paraMtu saM. san pra.nI nIgamavuM sa.kri. [saM. nimA > prA. InAma-] kADhavuM, jarUra nathI.] jae " niHspRha." TALavuM, dUra karavuM, (A paNa ja, gu. mAM mAtra.) nisva ( nisva) vi. [saM.] pitAnuM kAMI TakayuM na hoya tevuM, nIDara che. talamAM mukAte metIne samUha tadana garIba, rAMka, daridra, [avAja vinAnuM nI(-na)gaLavuM a.ji. si. nira + >prA. nine-] nisvana ( nisvana) vi. [saM.] avAja na rahyo hoya tevuM, TapakavuM, jharavuM. nI(na)gaLAvuM bhAve. ki. nita-na)gaLAvavuM niHsvapna ( nirUna) vi. [saM.] vana vinAnuM, nidrAmAM karmaNi, sakri. jene ke jemAM svapna nathI AvyuM tevuM nIla(La)vuM ja "nIMghalavuM.' nIghalA(-LA) bhAve. kri. nivAda ( nisvAda) vi. [saM.1 svAda na thayo hoya tevuM, nIca vi. [saM.] UtaratA varNa ke varganuM. (2) utaratI kakSA svAda vinAnuM [paropakArI ke sthAnanuM. (3) (lA.) halakuM, adhama, duka niHsvArtha ( nisvArtha) vi. [sa.] svArtha vinAnuM. (2) nIcakAvuM a. kri. [saM. nIca, -nA.dhA.] (lA. phATI javuM, nisvArtha-tA ( nisvArtha-tA) zrI, siM.] niHsvArtha hevApaNuM tuTI javuM. (2) uparanAM chetarAM kADhI nakhAvAM. nicakAvAvuM nesvArthavRtti ( nisvArtha) strI. [], niHsvArthitA bhAve, ji. nicakAvavuM che, sakri. [chokaruM (nisvArthi tA) strI. [saM. jao niHsvArthI.'] juo nIcake vi. jio 'nIcuM' + gu. "ka" svArthe ta.pra.(lA.) ni:svArtha-tA. nIcagA vi, strI. [saM.] (nIcANa tarapha jatI hevAne nevAthI ( nisvArthI) vi. saM., S.; paraMtu saM. 7 pra.- kAraNe) nadI. (2) (lA.) nIca puruSano 2khAta nI jarUra nathI ] jao niHsvArtha." [gaTara nIcaTa vi. 48, pAkuM, majabUta [vALuM, DhALavALuM nIka strI. [saM. no/] dhariye. (2) khALiye, (3) khALa nIcaDuM vi. jio "nIcuM' + gu. 'Da' vArthe ta...] nIcANahkavuM sa, kri. tuvera vaTANA maga aDada vagere geLa dANAne nIcatA stra. - na. siM.] nIcApaNuM. (2) nIcapaNuM, pATalA ke sUpaDA upara gabaDAvIne emAMthI capaTA kAMgaDa halakAI, adhamattA, duSTa-tA vagere alaga pADavA. nIkaNavuM karmaNi, oi. nikaNAvavuM nIcaluM vi. [ja e 'nIcuM' + gu. "la' svArthe ta...] nIcenA pre, sa.phri. [(2) nIka sApha karavAnuM sAdhana bhAgamAM AveluM, heThe, jenA upara bIjuM hoya tevuM. (2) kaNuM na. jio "nIka' + gu. 'aNuo , pra.] jao nIkiyuM." (lA) UtaratI kakSAnuM, "inphIriyara' 1-kara ubha. siM, nahi + gu. "karakaro ta' nuM lAiva ja nIcavavuM ja 'nicAvavuM.' nIcavAluM karmaNi. kri. nahitara'-na-kara.' asvIkAra nicalAvavuM che.; sa.di. [jamIna nIkarAI hI. jio "nI-kara' + gu. "AI' ta.ka.] (lA.) nIcANa na. jio 'nI' dvAra.] nIcANa ke haLavALI nIkaLavuM a..i [sara nikAla.'] (aMdarathI bahAra AvavuM. nIca-stha vi. [saM] nIcA bhAgamAM kakSAmAM sthAnamAM raheluM (2) bahAra dekhAvuM. (3) pasAra thavuM. (4) dUra thavuM. (5) nIcAI sI. [ie 'nIcuM' + gu, "AI' ta...] nIcApaNuM nIvaDavuM. (7) prasiddha thavuM. (8) nIcAjoNuM na. jio "nIcuM' + "jo.'] (lA.) nIcuM jovuM TIne dekhAvuM. (9) mAluma paDI AvavuM. (10) sAbita paDe-zaramAvuM paDe evI sthiti ke paristhiti thavuM. [nIkaLI javuM (rU.pra.) lekhAmAM na levAvuM. (2) rada- nIcA-joyuM vi. jio "nIcuM' + jevuM "yuM" bAtala thavuM. nIkaLI paDavuM (rU.pra.) jhukAvavuM. (2) bahAra bhA.ka.] nIcenA bhAga tarapha najara rAkhanAruM. (2) na. juo dhasI ke cAlI AvavuM. hAthe page nIkaLavuM (rU.pra) badhuM "nIcAjoNuM.' chaDI dharano ke vatanane tyAga karavo] nIkaLavuM bhAve, nIcANa na. jio "nIcuM' dvAra.] nIcI jamIna, nIcI 2010_04 Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIcANavuM jagyA, taLiyA taraphanA bhAga, 'lAlAiMga eriyA' nIcANu-zuM vi. [ +3. 'vuM' ta.x.] nIcANa taraphe DhaLatuM, DhALa--paDatuM nIcAtinIya ni. [saM. nIca + ati-nIca] khUba nIcuM. (2) (lA.) atyaMta adhama,adhamAdhama, ghaNuM ja halakuM, atyaMta duSTa nIcAzaya pu. [saM. nIca + stra-rAya] (lA.) adhama maneAbhAvanA, halakA vicAra. (ra) vi. adhama mane bhAvavALuM nIcA-saruM vi. [z2ae 'nIcuM' + 'saravuM' + gu. '*' x.] jue 'nIcANavuM.' . varAvavuM nIcuM vi. [saM, nIca + gu. 'uM" ta.pra.] nIce tarapha raheluM. (2) AchI UMcAInuM, ThIMgaNuM, vAmaNuM. (3) dhImuM, maMda. (4) bhAva-tAlamAM eluM. (5) kri.vi. nIce. [-cA bApanuM (rU.pra.) halakI elAdanuM. -cI garadane, -cI maMDIe (rU...) kalaMka lAgyuM hoya e rIte. (2) zarama AvI hoya e rIte. -cI maMDI karavI (rU.pra.) zaramAI javuM. cAlavuM, diamonds evuM (rU.pra.) zaramathI mAM nIcuM karavuM, (rU.pra.) kalaMka lAge tevuM kAma karyuM hatuM. . paheluM (...) halakA dekhAvuM. lAgavuM (rU.pra.) zaramAvuM] nIce kri.vi..juo 'nIcuM' + gu. 'e' sA.vi.,pra.] nIcenI bAjue, heThaLa, taLe, nIcuM. (2) kramamAM UtaratI kakSAe nIcAcca vi. saM. nIca + ujjva] cheka nIcenuM ane cheka UMcenuM (bhAga kakSA ane sthAna paratve) nIceAcca-rekhA srI. [+saM.] graha ke upagrahanI vadhAremAM vadhAre dUdha evI kakSAnAM be biMduone joDanArI sIdhI lITI. (khageALa.) nIceAcca-vRtti vi., na. [saM.] meTA vartuLanA paridha upara krUratA madhyabiMduvALuM vartuLa, 'epI-sAikala' (ga.) nIjaruM vi. saM. nijh-> prA. niSnaE-] jarjarita, (2) ujjaDa, verAna, nirjena . 1316 nIjavuM akri. [de.prA. niSna sUteluM. nA.dhA,] sUkyuM. niAvuM bhAve, kri. niLayuM pre., sa,kri. najiyA dharma puM, [aSTasaM.] zAkta saMpradAya, meTA paMtha (rAmadevajIne) nITha kri.vi. saM. nizciMta> prA. niTThima dvArA; ja.gu.] nakkI, ceAsa, (2) parANe, (3) cita, bhAgyeja nIDavuM .kri. nIkaLI javuM, echuM thavuM. nIThaDAvuM bhAve, kri. niTharAvavuM che., sa.kri. nIDavavuM jaA 'nIDhavuM' mAM. nIDhavuM akri. siM, niH >= prA. nirde-] (lA.) aMta AvavA, cheDA AvavA, (2) khUTavuM, echuM thavuM. (3) sAra thavuM. (4) jatuM rahevuM, dUra thavuM. niThAvuM bhAve, kri. niyADa(-)vuM, nIDavavuM pre., sa.kri. [(ra) (lA.) achata, taMgI, dukALa nIThiyA puM. [jae nIDhavuM' + gu. iyuM' rR.pra.] ghaTa, UNapa nI puM. [saM.] (pakSanA) mALA nirbhaya, nirNAMka nIhara vi. [saM. nirde>prA. zakaya nivru] Dara vinAnuM, nItara-tA. [+saM., ta.pra.] nIDarapaNuM, nirbhaya-tA nANu (Nya) strI, [jae 'nIraNa'uccAra-lAdhavA] jae _2010_04 nIti-nibaMdha 'nIraNa.' nISNupa (-5), . TrUpa (5) sI. [sara. kacchI 'nINAI ' =sAlasapaNuM. pachIne jUnA 'kaNapa.'] saraLa svabhAva, nIti-jJa vi. [saM.] jue 'nauti-kuzaLa.' notijJa-tA strI. [sa.] nIti hovApaNuM [DALa nIti-DhoMga (DhAMga) puM. [+ jue 'DhAMga.'] sadAcAra pALavAne nIti-tattva na. [saM.] sadAcAra vizenuM rahasya nItitattva-ciMtana (cintana) na. [saM.] jae 'nIti-ciMtana,' nItitattvajJa vi. [saM.] -jJAtA, vettA vi. [saM., puM] sadAcAranI jhINavaTanuM jJAna dharAvanAra nIti-taMtra (-tantra) [saM.] jue nIti-zAstra.' nIti-doSa puM. [saM.] sadAcaraNamAM paDatI bhUla nIti-dhama puM. [saM.] dharmabuddhivALuM sadAcaraNa nIti-dhairya na. [saM.] naitika dhIraja, merila kareija' vAma-mArga,nIti-nAza huM. [saM.] sadAcAra-pravRttineA vizvAta, durA G. caraNanI avadhi namratA, bhalamanasAI nIta na. pezAkha. (pArasIM.) nItaravuM a.kri. TapakavuM, jharavuM, gaLavuM. (2) DaeNALa kacarA vagere nIce TharI jaI (pravAhInuM) svasthya thayuM. nItarAvuM bhAve, kri, nitarAvavuM pre., sa.kri nItarA kri.vi. phakta, mAtra nIti zrI. [saM.] DhAravaNI, (ra) sadAcaraNa. (3) sadAcaraNanA dhArmika niyama, mereliTI.' (4) naitika dhAraNa, 'enDomenTa' (da.bhA.) (5) AcAra-paddhati, 'peAlIsI,' (6) rAjanIti, 'pAliTikasa' nIti-thA strI. [saM] sadAcaraNane bedha ApanArI vArtA nIti-kartanya na. [saM.] sadAcAranI draSTie karavAnI pharaja, mArala oNbligezana' (ma.na.) nIti-kuzala(-La) vi. saM.] rAjanItimAM kuzaLa [pustaka nIti-graMtha (grantha) puM. [saM.] sadAcaraNane bedha ApatuM nIti-dheASaNA strI, [sa.] cUMTaNI DhaMDherA, maeNnikesTe' nIti-ciMtana (-cintana) na. [saM.] naitikatAnA vicAra, 'ethiksa' (A.khA.) nIti-nAzaka vi. [saM.] sadAcAra-vruttine ASAta karanAruM nIti-nipuNa vi. [saM.] jue 'nIti-kuzala,' nItinipuNa-tA zrI. [saM.] rAjanItimAM-vizenI kAbeliyata nIti-niyama pu., kha.va. [saM.] sadAcaraNane lagatAM dhAraNa nIti-niyaMtraka (-niyatraka) vi. [sa.] AcAra-paddhati ke kAya -paddhatinI cakAsaNI karanAra ane sacavAvAnA viSayamAM kALajI rAkhanAra, 'sensara' nIti-nirapekSa vi. [saM.] jene nIti sadAcAra vagerenI paDI na hAtha tevuM, 'emorala' [nAra, 'meraeNlisTa' nIti-niyAmaka vi. [saM.] sadAcaraNa dvArA niyamamAM rAkhanIti-niyaMtraNa (-niya-traNa) na. [...] nIti-niyaMtrakanuM kArya nIti-nirdeza puM. [saM.] badhAMne svIkAryuM ane tevuM kathana, yunivarsala prepeAnjhizana' (ma.na.) nIti-nibaMdha (-nibandha) puM. [saM.] sadAcAranI vyavasthA Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIti-nivRda nIti-nirveda puM. [saM.] naitikatAmAMthI khasavuM e, 'mera pignasa' zraddhA che tevuM nIti-niSTa vi. [+A nii, kha.1. ] sadAcaraNamAM jene nIti-niSThA strI. [saM.] sadAcaraNamAMnI AsthA nItipaTu-tA strI. [saM.] rAjanItimAMnI kuzaLatA nIti-patha puM. [saM.] sadAcaraNanA mArga [tatpara nIti-parAyaNa vi. [sa.] sadAcaraNI, sadAcaraNa rAkhavAmAM nIti-puraHsara kri.vi [saM] nItine pagale pagale cAlIne nIti-pustaka na. [saM.] jue 'nIti-graMtha.' nIti-pUrNa vi. [saM.] saMpUrNa rIte sadAcArI nIti-prayatna chuM. [saM.] sadAcaraNa mATe karavAmAM AvatA prayatna, meArala ekTa (ma.na.) nIti-pravacana na. [saM.] sadAcaraNa vizenuM vyAkhyAna nIti-khajJa(-La) na. [saM.] sadAcaraNanuM khaLa, 'merala kersa' (ma.na.) [jue 'nIti-niyama.' nIti-baMdhAraNa (-bhadhAraNa) na. [+jue 'baMdhAraNa.] nIti-bAhya vi. [saM.] jeNe sadAcaraNanA tyAga karyAM hoya tevuM, a-naitika 1310 nIti-buddhi strI. [saM.] sadAcaraNI vartananI vRtti nI ta-khAdha puM. [saM.] sadAcaraNane upadeza [tyAga nIti-bhaMga (-bha) puM. [saM.] sadAcaraNa-viSayaka niyameAnA nIti-bhAvanA strI. [saM.] jue nIti-buddhi'--'meArala senTimenTa' (ma.na.) thayeluM, durAcArI nauti-bhraSTa vi. [saM.] sadAcAranA niyamamAMthI calita nItibhraSTa-tA strI. [sa.] nItibhraSTa hovApaNuM, durAcAra-tA nItimattA ii. [saM.] sadAcArI hovApaNuM, 'merala hebiTayuDa' nIti-maryAdA zrI. [saM] sadAcAranI khAMdhelI hada, sadAcAranA hetulakSI khyAla ['nItimAna.' nItimaMta (-manta) vi, siM. deg ma>prA, maMta] jae nIti-maMtraNA (-mantraNA) zrI. [saM.] rAjakIya kAryapaddhati vizenI vicAraNA nItimAna vi. [saM. degmAn puM.] sadAcaraNI, sadAcArI nIti-mImAMsA (-mImAsa). [sa.] sadAcAranA svarUpa vizenI vicAraNA, 'ethiksa' (da.bhA.) nIti-mUDha vi. [saM.] sadAcAranA svarUpane nathI samajhaNuM tevuM nItiyukta vi. [saM.] jue 'nIti-mAna.' nIti-rata vi. [saM.] sadAcAranA niyamenuM custapaNe pAlana karanAra, sadAcArI, yeAriTana' (ba.ka.ThA.) nIti-rIti sI. [saM.] sadAcAra nIti-vacana na. [saM.] jue 'nIti-sUtra.' nIti-vardhaka vi. [saM.] sadAcAranA phelAvA karanAruM, saTTAcArI vartanamAM vRddhi karanAruM nIti-vAya na. [saM. jue 'nIti-sUtra.' nIti-vAda puM. [saM.] sadAcAra pALavA joiye evA prakArane mata-siddhAMta, 'mArI liTI' [(ba.ka.ThA.) nItivAdI vi. [saM., puM.] nItivAdamAM mAnanAra, 'meraeNlisTa' nIti-vidhAtaka vi. [saM.] jue 'nIti-nAzaka,' nIti-vika vi. [saM. degvis] nItiniyamAnuM jJAna dharAvanAra _2010_04 naubha(-ma)DavuM nIti-vizArada vi. [saM.] jue 'nIti-kuzaLa.' (2) nIti zAstranA graMthonuM jJAna dharAvanAra nIti-viSayaka vi. [saM.] nItine lagatuM nIti-vRtti srI. [saM.] jae 'nIti-buddhi.' nIti-vettA, nIti-bhedI vi. [saM.,puM.] jue 'nIti-vi' mera lisTa' (ma.na.) nIti-jyaMtikrama huM. [saM.] jae nIti-bhaMga.' [mane baLa nIti-zakti zrI. [saM.] sadAcAranuM pAlana karye javAnuM nIti-zAstra na. [saM.] sAmAjika nIti-niyamene khyAla ApatuM zAstra, 'ethiksa' (ma..), 'merala' (ma na.) (2) rAjanItinuM zAstra, peAliTiksa' nItizAstra-jJa vi. [saM.], nItizAstrI vi. [saM, puM.] nItizAstranuM jJAna dharAvanAra nIti-zIla vi. [saM.] sadAcArI [habiTaTyUDa' (ma.na.) nItizIla-tA zrI. [sa.] sadAcArI hAvApaNuM, merala nIti-zuddha vi. [saM.] sadAcAranA niyamoe mAnya rAkheluM nIti-nya vi. [sa.] nItinA khyAla vinAnuM. (2) a sadAcArI, a-nItimAna nIti-siddhAMta (-siddhAnta) puM. [saM.] nIti-viSayaka niyama, sadAcAra vizenI zuddha mAnyatA nIti-sUtra na. [saM.] sadAcaraNanA bedha ApatAruM vAkaya, nIti-vacana, maeNkasima' nIti-hIna vi. [se.] jae nIti-bhraSTa.' nItharavuM a.kri. [saM. tti-stu-nna -> prA. nAitha-] (lA.) phANA UtaravA. (ra) nItaravuM. nItharAvuM bhAve, kra. nitharAvavuM pre., sa.ki, nInI zrI. [saM. nidrA, bALakanI kheAlImAM] nidrA, UMdha nIpa na. [saM., pu.] eka prakAranuM kadaMbanuM jhADa nIpaja (jaya) strI. [ja 'nIpajavuM.'] nIpajavuM e, Upaja, pedAza, utpanna. (2) lAla, kAyadeA, nareza nIpajavuM a.kra. [saM. nivaeN-> prA. nizpana-] UpajavuM, utpanna thavuM, pedA thavuM, (2) pariNAma AvavuM, pariNAmanuM. (3) nIvaDavuM. (4) lAla thavA, na thavA. nIpalanuM bhAve., kri. nipAvavuM che., sa.kri. nIpaTa(-) vi. ghaNuM, atizaya. (2) DhAlyuM, hoziyAra. (3) kri. vi. tana, sAva, bilakula, cheka. (4) pAse, najIka nopaTavuM a. kri [hiM. ninA] jaMgala javuM, jhADe javuM. (ra) patAvavuM, ATevuM. nIpaTAvuM bhAve, kri. nipaTAvavuM pre., sa. kri. nIpata jue 'nIpaTa.' nIpaNuM vi. mAgaNa, yAcaka nIpanavuM a. kri. [saMnimna-> prA. niSpanna bha. kuM., ja. gu.mAM nA.dhA, ] jue 'nIpajayuM.' (bhU.kR. 'nIpajyuM''nIpanuM' saM, niSvana-- > niSpanna%0 e rIte) nIpavavuM sakri. [ sara 'nIpajavuM' saM, nit~>prA niSpa-nuM pre. ava'thI.] nipajAvavuM, utpanna karavuM. (padmamAM.) nIpavAnuM karmaNi, kri. nIza(-ma)DhavuM jue 'nIvaDavuM.' nIla(-ma)DAvuM bhAve, kri, Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIbhavuM 1318 nIrA-pAna nibha(-ma)tAvavuM che, sa. kri. nI phA nIme] vararAjAne jamo nIbhavuM nabhavuM.' nibhAvuM bhAve, ji. nibhA-1)vuM nIme juo lIbhADe.' che., sa.ke. nI-naiyata juo 'cita." nIbhe(-) . juo "labhADe." nIra na. [saM.] pANI, jala. (2) AMsu nI(ne)ma' puM, na. [saM. niyama , nuM lAiva ] vata, pratijJA. nI-rata vi saM. nirava, saMdhithI] zarIramAMthI lohI agaDa, (2) rUDhi, rIta, cAla, rasama vahI gayuM hoya tevuM, lohI vinAnuM nIma na tUtaka, (vahANa.). nIrakSIra na,ba.va. [saM.] pANI ane dUdha nIma zrI. [hiM. ] pAye, khAta (makAna vagerenuM) nIrakSIra-nyAya . [saM.] (haMsanI jema pRthakkaraNa karavAnI nIma-AI zrI. [ kA. "nIma'+juo "khAvuM+gu. "yuM' zaktinuM daSTAMta) sAragrAhI vRtti bha. ku.+"I' strI pratyaya.] khetI vepAra vageremAM aDadhI nIrakSIra-viveka puM. [saM.] pANI ane dUdha oLakhavA bhAgIdArI - [vagere) khyAla. (2) (lA.) sArAsArane khyAla nIma-geLa vi. phiA, nImsa jo] ardhagoLAkAra ("kAnasa' nIrakSIravikI vi. [., .] (lA) sArAsAranA khyAlavALuM nImaLAI DhI. [+]. "AI' ta. pra.] ardhagoLAkAra nIrakha' (-khya ja nirakha.' hovApaNuM, ardhagoLAI viparAtI paTTI nIrakhara ja e 'narakha.2) nIma-caka chuM. [aspaSTa saM.] kavAne kaTheDo banAvavA nIrakhavuM e "nirakhavuM.' nIrakhAvuM karmaNi kri. nImaco . [ kA. nIma-ca] nAnI talavAra, (2) khaMjara nIra-ghera muM.saM.] pANInA dhaMdhane gaMbhIra ivani nImajavuM sakri. [ saMni-mR-ma > prA. nimaka - mAMjavuM, nIraja ta. (saM.] kamaLa, paddha.(2) iMdIvara sApha karavuM. nImajAvuM karmaNi, kri. nimAvavuM che., sa. kei nIraDI strI. geArA zarIra upara kALA DAghavALI gAya nImaTa a. kiM. (saM. nivRta-varta > prA. nivaTTa-] pAchA nIraNa (zya) strIDiprA. nIraNa na.] Dhera samakSa nAkhavAnAM pharavuM. nImaTAvuM bhAve, kri. nimAvavuM che., sa.kri. ghAsa cAra vagere nImavuM ja "nIvaDavuM' (ja. gu.mAM vaparAyela che.) nImarAvuM nIrada ! [] (pANa ApanAra) megha bhAve., kri nimAvavuM che.. sa. kri, nIra-dhArA strI [saM.] pANInI dhAra. (2) (lA.) AMsunI dhAra nIma-thala na. [ kA. "nIm' dvArA] khetaranI nIpajamAM narama na. [hiM.] vahANa khAlI hoya tyAre vahANa pANImAM mAlika ane kheData vacceno Adadho aDadho bhAga DilAM na khAya e mATe bharavAmAM Avato bhAra. (vahANa) nImadhArI li. [ ja "nAma saM. dhArI !.] vratavALuM, vratI nIrava vi. siM. nirava, saMdhithI] avAja ke ghATa nImada kuM. beTA uparanI gAdI nIcenI daLI vinAnuM, zAMta nImavuM sa. mi. (saM. nirmA-> prA. nainma- sthApana karavuM] nIravatA strI. [saM.] vedhATane sAva abhAva, taddana zAMti kAma ke pada upara sthApavuM. (2) dhAraNa bAMdhI ApavuM. nIravuM sa. ke. [2.prA. nIraLa mAMne mULa dhAtu nIra' prA. nimAvuM karmaNi, ji. nimAvavuM pre., sa.kri. tama] (0rane) nIraNa nAkhavI. (2) (lA.) mAravuM, nIma-vaida, gha muM. siA. nImsa saM. 1, arvA. tadabhava pITavuM. nirAluM karmaNi, kiM. nirAvavuM che., sa, ki. uda'] adhe ugha, UMTa-vedha ['niyama-sara.' nIra-zAthI vi., pR. [saM.pR.] porANika mAnyatA pramANe nIma-sara ki.vi. [ juo "nIma+"saravuM.'] juo samudranAM pANI upara poDhelA viSNu bhagavAna nIma-sarakArI vi siM, nIma, tA. "nIm'+juo "sara- nIrasa vi.[saM.ni+, saMdhithI rasa vinAnuM. (2) zuSka, kArI.] ardha sarakArI, phemi-ophiziyala' sUkuM. (3) khuM. (4) svAda vinAnuM nIma-hakIma muM. [ phA. " nIara. 'hakIm] aDadho hakIma, nIrasatA strI. [saM.) nIrasa hovApaNuM, rasahIna-tA hakImanuM adhakacaruM jJAna dharAvanAra hakIma, UMTa-vedha nIraMga (nIra) vi. [saM. nira+26, sAdhathI raMga vinAnuM. nImahakImI strI [+phA pratyaya] nImahakImInI kAmagIrI, varNa UDI gayuM hoya tevuM, vivarNa (2) prakAzane raMga chaTA UMTaveduM paDatha vagara pitAmAMthI pasAra thavA detuM, 'ekromaeNTika' nImAsama DuM. sUryAsta samaya nIraMga-tA (-2-tA) strI. [sa.] vivarNa-tA, raMga na hovApaNuM nImI rahI. ThaMDI nI-raMdhra (-2%) vi. sa. nira+rabaM, saMdhithI] kANA vinAnuM. nImI na. aMgarakhuM (2) AkhuM, ghana anAsakta nIma vi. [ kA. "nI . "e' TI. vi, pra.] aDadhuM nIrAga vi. saM. nira+rA, saMdhithI] Asakti vinAnuM, (2) kei, vi, aoaDadha nIrAga-tA zrI. siM], nIrAgitA strI. [saM; ja nIme-nIma kri. vi. [ ja "nIme-dvirbhAva ] adhe aDadha "nIrAgI."] anAsakti nIme-5gArI vi. jio "nAme pagArI.] aDadhe pagAre nIrAgI vi. jio nIrAga' + saM. zana pratyaya, enI kAma karatuM. jarUra nathI.] jue "nIrAga.' nIpuM dizavAcaka "nimADa ne mULa vatanI.] vANiyA- nIrAjana na., -nA strI. [saM.] AratI utAravAnI kriyA enI eka jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) nIrA-pAna na [ja "nIra' + saM.] nI pIvAnI kriyA 2010_04 Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1319 nIMgALakhuM nA-rUpa vi. [saM. ni* haNa, saMdhithI] rUpa vinAnuM. a- nIlAMga (nIlA) vi. si. nI + ma ] kALA raMganAM rUpI, nirAkAra aMgavALuM [vALI strI (haidaryanuM pratIka) nIre' kuM. jio "nIravuM'gu, "e" ka..] ja e "nIraNa." nIlagI (nIlAgI) vi, strI, [.] zyAma raMganAM aMgenIre muM. mirA. nirA] tADamAMthI kADhelo tAjo rasa, nIlAMjana (nIlAjana) na. [saM. nI + mAno kALo surame. tAjI tADI [taMdurasta (2) kAjaLa, AMjaNa nIroga vi [sa, nira+rona, saMdhithI roga vinAnuM, nIlAMbara (nIlAmba2) na. [saM. nIru + ara] kALA ke nareganetA strI, [saM.], nIgitA strI, siM, jae AsamAnI raMganuM vastra. (2) vi. kALA ke AsamAnI "nIrogI.] rogarahitapaNuM, vaMdurastI, svAstha ya raMganuM vastra paheryuM che tevuM [idIvara nIrogI vi. [sa, puM, paraMtu saM. zana pra. nI jarUra nathI.] nIlAMbuja (nIlAmbeja) na. siM. nIru + +-3 kALuM kamaLa, jao "nI-rAga." nIlikA strI. [saM.] gaLI (eka raMga) [eka padArtha nIla' vi. si] vAdaLI raMganuM, AsamAnI, (2) kALA nItina . jemAMthI aneka prakAranA raMga bane che te raMganuM, yAma. (3) 5. gaLIne choDa, (4) sevALa. (5) nIlimAM strI. sipuM.] kaLI ke AsamAnI kAMI vAcharInuM pUjana. (apariNIta puruSa marI jatAM enI nIlI strI. [4] jue "nIlikA.' pAchaLa vAchaDIne paraNAvavA vidhi). (6) rAmacaMdrajInA nIluM vi.saM. nIru + gu. 'uM'ta, pra.] juo "nIla(1-2)." samayane rAvaNa sAmenA yuddhamAM emane sahAyaka eka nIlezuM vi. jio "nIla" + gu. eruM' tulanA., ta. pra.] vAnara yoddho. (saMjJA.) [ paraNAva (u.pra.) juo vadhu nIlA raMganuM nIla(4)."] nIle5la na. [saM. nI + 3uo ja "nIlAMbu ja." nIla strI. pUrva AphrikAno IjiptamAMthI pasAra thatI nIletsarga . si nI + 3rU], nIleztAha puM. [saM. uttaravAhinI eka moTI nadI, "nAila'. (saMjJA.)(2) vahela nI + 3r] apariNIta puruSa marI jatAM enI pAchaLa nAmanI eka vizALa mAchalI hiMduomAM karAtI vAchaDA-vAchaDI paraNAvavAnI kriyA, nIlakaMTha (-ka8) pR. [saM.e nAmanuM eka pakSI, cAsapakSI. nIla paraNavavo e [paththara. (2) morathayu (2) mera, mayara. (3) mahAdevajI, zivajI, rudra, (saMjJA.) nIlAla na. [saM. nIru + 35] kALa ke AsamAnI nIlagiri puM. [saM.] dakSiNa bhAratane eka pahADa. (saMjJA.) nIvaDavuM a. ki, [2, prA. niravaiDha] niSpanna thavuM, pariNamavuM, nIla-gIra . [saMnIrugrIvA, ba.vI.] jeo "nIlakaMTha- phaLadrupa thavuM (sAruM ke kharAba beu prakAra) (2) kaTImAMthI (3)." (saMjJA.) pAra UtaravuM [dahIMmAMthI kADhI lIdheluM pANI nIlakaMvi.[saM. nirjhana) prA. niSThAnama-1 ja nirlajaja." nIvaLa na. [de. prA. nitrasTa- niSpanna thavuM, dArA (lA.) nIla-tA zrI. [saM.] nIla raMga hevApaNuM nIvAra 5. si.] eka khaMDa-dhAnya, sAme, mera nIlama chuM. phi.) nIla maNi, nIla raMgano eka jAtano nIvi-vI) zrI. si.] ghAghara, caNiye. (2) dhAdharA-caNiyAnI hIre, lIlama dorInI gAMTha nIlamehI vi, pR. [saM.] kALI jhAMInA pizAbane dardI nIti-vI-graMthi (grathi) sI. [saM., .], nIvi(-vIbaMdha nIlaraMgI (-2gI) vi. siM, 5. nIla raMganuM, AsamAnI (-ba-dha) muM. [4] jue "nIvi(2)." bhUrA raMganuM [kADhavAmAM AvatA sapheda padArtha nIsa chuM. eka prakArano pAsAdAra paththara nIlava chuM. (saM. nIru dvArA] gaLAmAMthI vaijJAnika rIte nIsara vi. teladAra, vajanadAra, bhAre nIlavara kuM. [saM. nIjha dvArA] AmikA(dakSiNa)mAM gaLInI nIsaravuM a. kri. [sa, nita-na-nirUra-> prA. nIsara, prA. khetI karAvanAra aMgreja (bhA.ka.) [(me.ka.) tatsama] bahAra nIkaLavuM. (2) bahAra pharavuM. nIsarAvuM nIlavara-rAjya na. [+saM.] (lA.) johukamIvALuM rAjya bhAve, .i nilavarNa vi. [saM., nIjha-vI + gu, "u" ta...] nIla raMganuM nIsala (-2) . moTI gapa, hiMga nIla-valaka na. siM] e nAmanuM eka jaLacara prANI nIsA strI, [de. prA. naH, tatsama] nisAtarAthI jenA nIla 5. [saM. noTa dvA2] tuveranA lIle dANe, lIlavA upara padArtho vATavAmAM Ave che te paththaranI nAnI pATa, nIla-zira na. [. nIka-kAra ] e nAmanuM eka pakSI masAlo vATavAno paththara nIlAI strI, jio "nIluM' + gu "AI ' ta. pra.] nIle raMga, nIhAra chuM. [saM.] bAkaLa, esa. (2) dhumasa AsamAnI varNa nihArikA strI. [saM.] AkAza-gaMgA, nebyulA' nIlAkAza na. [sa. nI + mAvajI na.] AsamAnI nagaTha (-Tha5) vi. eka upa2 bIjI gAMTha vALI hoya tevuM, raMganuM Abha, vAdaLI vaNenuM gagana na chUTe tevI gAMThavALuM lIlAza ke siM nIca kakSa (mafkSana) kALI AMkhavALuM nIMgaLavuM ja "nIgaLavuM. nagaLA bhAve.. ki. nagALavuM nIlakSI vi., strI. [saM.] kALI AMkhavALI strI (saMdaryanuM che.. sa. ki. nIMgaLAvavuM punaH pre., sa. phi. pratIka) [ja e "nIlAI.' nagaLAvavuM, nagaLAvuM juo "na(-nIgaLavuMmAM. nIlAza -zya) strI. jio "nIluM' + gu. "Aza' te.pra.] nagALavuM. jio "nIgALavuM.'] pravAhIne nIce beThele raMga 2010_04 Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIMgALavuM nIMgALavuM jae 'nIMgaLatuM'mAM. nIMghaNI strI. khAMDaNI nIMdha(-ghA)raNuM na. [ja 'nIdharAvavuM' dvArA.] ghaMTInA thALAmAMthI leATa vALavAnuM lagaDuM ke nALiyeranuM chANuM nIMgharAvavuM sa. kri. daLaNuM daLyA pachI chevaTe ghaMTInA e traNa AMTA vadhu pheravavA noMdhATanuM sa. kri. [ravA.] pachADIne mAra mAravA. noMdharITAvuM karmaNi, kri. nIMghareTAvavuM pre., sa. kri. nIMgharATAvavuM, no~dharaTAvuM jae 'nIMghareTavuM'mAM. noMdhaNa(-La) na. [jue 'nIMghala(-La)vuM.'] juvAra khAjarA makAI vagerenA choDamAM dekhAvA lAgatI ThaMDI nIMghala(-La)vuM a.kra. TUMDAmAM dANA bharAvA, nIdhalanuM. nIMghaNA(-LA)nuM bhAve, di. 1320 nIMghavAI zrI. DAMDAI, dAdhAriMgAI nIMghAraNuM jue no~dharaNuM.' noMdhA puM. taLamAM dATathA prakAranA khAMDaNiyA, lIdhe nIMjAvuM sa. kri. [vA.] mAra mAravA, nIMotAnuM karmaNi, kri. nIMjeDAvavuM pre., sa. kri. nIjoDAvavuM, nIneDAvuM jae 'nIjoDaluM'mAM. nIMjhavuM a.kri. sUvuM, UMdhavuM. nIMjhAvuM bhAve, kri. nIMjhAvavuM pre., sakri nIMjhaNa vi. [jae 'nIMjhavu' + ], 'aNa' rR.pra, katu vAcaka] susta, taMdgila. (2) azakta, dubaLuM, narama nIMjhaNuhAra vi, jie 'nIMjhavuM'+ gu 'aNa' kriyAvAcaka kR. pra. + hAra' nA ka vAcaka. pra.] nIjhanAruM nIMjhAvavuM, nIMjhANuM jae 'nIMjhanuM'mAM. nIMrALanuM sakri. TAMgavuM, TIMgADavuM. (2) teALavuM, jokhavuM. (3) lAMbuM kahyuM, lakhAvavuM. nIrALAthuM karmaNi, kra. nIMDALAvavuM ke,, sakri nIMDoLAvavuM, nIMDoLAvuM jae 'nIDALanuM'mAM, nIMda srI. sinidrA> prA, niA> hiM,'nIMda'] jue 'nidrA.' nIMda-DI . [+ gu. 'huM' svArthe ta. pra. + 'I ' skrIpratyaya] jue 'nidrA.' (padmamAM.) nIMdaNu na. [jue 'nIMdavuM' + gu. 'aNa' rR. pra.] khetaramAM UgeluM nakAmuM dhAsa ukheDavuM e, (2) evI rIte ukheDeluM nakAmuM thAsa, naida, 'regiMga' nIMdaNa-kAma na. [+jue kAma.OM'], nIMdaNI strI., raNuM ta. jio 'nIMdavuM'+ gu. aNuM rR. pra. + I ' zrIpratyaya ] jue 'nIMdaNa(1).' nIMdara strI, [saM. nidrA, aryAM. tadbhava] jue 'nidrA.' nIMdara-DI strI. [ + gu, 'huM' svArtha ta. Ja + I ' pratyaya jue 'nidrA.' (padyamAM.) nIMdara-lIna vi. [ + rsa, ] nidrAdhIna nIMdaravuM a. kri. [jae'nIMdara,'- tA.dhA.] nidrA levI, UMdhavuM, (padmamAM.). nIMdarAnuM bhAve, kri. nIMdalaDI skrI. [jue 'nIMdaDI' + gu. 'la' svArthe madhyaga.] jue 'nidrA.' (padyamAM.) [lAvanAruM, UMgha lAvanAruM nIMda-lAu vi. [jue 'nIM$' + lAvavuM'dvArA hiM.] nidrA _2010_04 nukasAnI nIMdavuM sa, kri. [da. prA. rniaiLI sI.nA maLamAM 'nir' dazya dhAtu khetaramAM UgeluM nakAmuM ghAsa ukheDavuM, nevuM. nIMdAvuM karmaNi, kri. nIMdAvavuM che, sa. kri nIMdAI . [jue 'nIMdavuM' + gu. 'AI 'kuM. pra.] nedavAnuM kAma. (2) nedavAnuM mahenatANuM ['nIMdraNa(2).' nIMdANu na. [jue 'nIMdAvuM' + gu. 'aNu' rR. pra.] jae nIMdAjI-khIna. [ + ja 'bI.'] vaidamAM UMganArAM mULa khI nIMdANuM. vi. [jue 'nItu', "nA. dhA. + gu. 'ANuM' karmaNi., bhUtakR. (sau.)] [dhI gayeluM nIMdAmaNu na. [jae 'nIMdavuM'+ gu, 'AmaNa' kR. pra.] nevAnuM kAma, (ra) khetaramAMthI nIkaLelA naida, nIMdaNa. (3) nedavAnuM mahenatANuM, nIMdAI, nIMdAmaNI nIMdAmaNI sI. jie'nIMdavuM' + gu. 'AmaNI' ?, pra,] jue 'nIMdAmaNa(1,3).' noMdhaNiyuM e 'na-NiyuM.' (padyamAM.) [lAkaDuM noMdhaNI strI. kamADanA caNiyArA nIce jamInamAM besADeluM noMdhavuM vi. ALavItaruM, tAkAnI nIMbU huM vi. nA kahI hoya chatAM karyAM kare tevuM. (2) jenA upara zikhAmaNanI asara na thatI hoya tevuM nIMbhara vi. mUMjhAI gayeluM, maDha nIMbharavuM sa. kri. prAsa ke dahIMnA vAsaNane garama pANIthI sApha karavuM. nIMbharAvuM karmaNi, kri. nIMbharAvavuM pre., sa. kri nIMbharAvavuM, nIMbharAvuM jue 'nIMbharavuM'mAM. nIMbhADA, nIMbhe jue 'lIbhADA.' nIMsalA puM. meTI gapa, hiMga, jUThANuM, nIsala nukatI strI. (3). nakhudI] rAjagarAnA leTanI khAMDa pAyelI mamarA jevI mIThAI tukatA huM. [ara. nukRtI arabI-phArasI-urdU-siMkhI vagere lipiemAM samAna AkAravALA varNane eka-bIjAthI judA pADavA varSe nIce karAtuM Dhaparka. (2) nave buTTo, tarka, (3) yukti, hikamata, (4) kautuka utpanna karanAro prasaMga. (5) TIkhaLa, cALA, nakharAM. (6) gheADAnI AMkha upara bAMdhavAmAM AvatA pAlaravALA paDadA nukasAna na. [ara.] khAya, teATA, kheATa. . (2) khAmI, IjA, (3) bagADa, kharAkhI, 'DaeNmeDja.' (4) harakata, aDacaNa, vAMdhe. (5) hAni, nAza.[. AvavuM javuM, paheAMcavuM (paeNAM:cavu) (. pra.) geraphAyA sahana karavA. . karavuM, 0 paheoMcADavuM (-pAM:cADavuM) (rU. pra.) geralAbha karavA. (2) IjA karavI, . thavuM (rU. pra.) kheTa AvavI. (2) Ina paheAMcavI. 0 bharakuM (rU. pra.) khATa pUrI karavI. mAM AvavuM, mAM UtaravuM, mAM paDavuM (rU. pra.) geralAbha sahana karavA. (2) kheATa sahana karavI] nukasAna-kartA vi. [+ saM., puM.], nukasAna-kAraka vi. [+saM.] nukasAna-kArI vi. [ + seM., puM.] nukasAna karanAruM nukasAnI srI. [ + gu. 'I 'svArthe ta, pra.] jue 'nuksAna.' [. bharavI (rU. pra.) thayelA Arthika nukasAnanuM vaLatara bharI ApavuM] tuHsAnI vi [+]. 'I' ta. pra.] jene koI paNa Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nukase puM prakAranuM nukasAna thayuM hoya tevuM, khAmI-zarelu tukase puM. jio 'nukatA.'] prayeLa, akhatarA tuta puM. aMta, cheDA. (ra) pAtaLI aNI, ka nultecInI strI. [hiM. nuktAcInI] aDapaluM, TIkhaLa. (2) TIkA-TippaNa, (3) deSa kADhavAnuM kAma, vidvAnveSaNa tu(-naM )chAvavuM, nu(-i )chAvuM jae t (na,lluM)nuM.' (i)jhavavuM, nu(i)jhAluM jae 'na (-na)jhavuM'-neAMjhavuM'mAM stuti zrI. [saM.] stuti, vakhANa. (ra) namana, vaMdana tunAvavuM, nunANuM ja 'navuM'mAM, tunera (-25) zrI. khAravALI jamIna turAkhI srI. gheADAnI eka jAta tuvAra zrI. [phAra navAra ] palaMgamAM bharAtI jADI ane pahoLI sutarAu pATI, navAra nusakhA puM. [ara. nuskhaE ] vaidya - DaeNAkaTara - hakIma davA lakhI Ape te kAgaLa, 'priskripzana.' (ra) upAya, IlAja, (3) (lA.) yukti, hikamata, tadabIra. (4) TukrA -nuM anuga. [saM. [h-> prA. janama-> 'mannatradvArA ja. gu. 'na] *ii vibhaktinA artha ApatA vikArI anuga nUkarI zrI jalAzaya najIka rahenAruM sapheda pAMkha ane kALI cAMcavALuM eka pakSI nUkha zrI. aTaka, avaTaMka, sakha, 'saraneima' nUgaruM vi. [jrae 'naguruM.'] jae 'na-guruM.' nUgaLA puM. lagaDuM, kapaDuM [cAmaDA ke dAraDAnA TukaDA nUSaNa puM. gADAmAM tarelAnI sameAlI bAMdhavAmAM AvatA nU(-tUM)vuM jue 'laMkavuM.' tu(-nuM)LavuM karmaNi., kri. nu(nU')chAvavuM pre., sa. kri. [(i)jhavavuM pre,. sa. kri. tu(nuM) vuM jue 'nAjhavuM.' (-nU)jhAvuM karmaNi, kri. nUNuM (A) na. [jae nAhavuM' dvArA.] lagna samaye varakanyAne navarAvavAnuM pANI nUtana vi. [saM.] jue 'nava.1 nu nUtana-tA zrI. [saM.] navuM havApaNuM nUtna na. [saM] jue 'tana' - nUpura na. [saM,, puM.] *enA paganuM jhAMjhara, nepura nUpura-jhaMkAra (jhaSAra) puM. [saM.] jhAMjharane jhamakAra nU na. [marA.] (mAla-sAmAnanI herapheranuM) bhADuM, lagAta, 'TreiTa,'[. besavuM (eNsavuM), lAgavuM (rU.pra.)mAlasAmAnanI herapheranuM bhADuM thavuM. 0 bharaNuM (rU.pra.) enI rakama cUka vavI] nUrara na. [ara.] teja, prakAza, prabhA, yAti [. UDI javuM (3.pra.) kiM paDI javuM. * UtaravuM (rU. pra.) zaramAI javuM. 0 varasavuM (rU.pra.) teja khIlI UThavuM] - 'nava, nUrajahAM ii. [ara. + krUA. 'tre jahAM' jagatanuM teja] megala zahenazAha jahAMgIranI begama (saMjJA.) nUrata strI. [jae 'n'] teja, prakAza. (2) saudaryuM nUra-nAmuM na. [jue '+'nAmuM.] pIrANA paMthanA sAhityanA e nAmanA eka graMtha. (saMjJA.) nUra-bIbI srI, jie nUra' + IkhI.'] (lA.) erInA prakAranA eka bina-jokhamI rAga nUra-mApha vi. [jue nUra pai'+mApha.'], nUra-sukta vi. [+ saM.] _2010_04 nRpedra jenuM bhADuM jatuM karavAmAM AvyuM hoya tevuM, kI eNna reisa' nUra-sAraMga (sAra) puM. [jae ' + saM.] sAraMga rAganI eka judI taraja, (saMgIta.) [jAtanuM eka pakSI nUrI vi. [ara.] prakAzita, tejasvI, nUravALuM. (2) na. pepaTanI nUre.khudAna. [ara + ara., prayAga phArasI] khudAnuM teja, IzvarI teja [(ra) (lA.) putra, dIkarA nare-cazma na. [ara + phA., prayega phArasI] AMkhanuM teja nUha puM. [yahUdI.] e nAmaneA eka prAcIna cahUdI paigaMbara. (saMjJA.) [ruM'mAM. pUMchavuM, mUMchAvavuM, vrUMchAvuM ja't (bhUM) chaThThuM' - '| (i)"mUMjhavavuM, mUMjhAvuM. jue 'nnuMjhanuM'- 'neAMjhavuM'mAM. nUnavuM sa. kri. lekhAmAM levuM, gaNatarImAM levuM. nunArUM karmaNi, kri. nunAvavuM che., sa, kri. [puruSa. (2) mAnava nR- puM. [saM., gu. mAM tatsama zabdemAM AraMbhamAM.] nara, na-kula(-La) 7. [saM.] mAnava-vaMza, mAnavajAti nakula(-La)-vidyA strI. [saM.] mAnava-jAtinI utpattithI laI thayelA vikAsanI vicAraNA ApatI vidyA, eNthleAlAjI,' 'eNnthropAlAja' (pA. go.) [e. (nAtha.) nrutta na. [rsa..] tAla ane laya sAthe abhinayapUrvaka nAcavuM nRtya na. [saM.] nAcavuM e, nAya (DAnsa'), (nAtha.) nRtya-kalA(-LA) 0. [saM.] nRtya vizenI vidyA nRtyakAra vi., puM. [saM.] nRtya karanAra, nartaka nRtya-gIta na. [saM] nRtya samaye gAvAnuM gIta nRtyanATikA strI. [2] nRtya karatAM karatAM bhajavAtI nATikA, baeNleTa' thAya che tevuM sthAna, DAnsiMga hola' nRtya-maMDapa (-maspa) puM. [saM.] jyAM nRtta ane nRtya raja nRtya-vAdya na. [saM.] nRtya karatI veLA sAtha ApatuM te te vAjiMtra nRtya-zAlA(-LA) zrI. [saM] nRtta ane nRtya zIkhavA-zIkhavavAnI nizALa 1321 nRtya-samAraMbha (samArambha) puM. [saM.] nAca-gAnanA jalase nR-deva huM. [saM.], .tA puM. [saM., strI.] brAhmaNa nR-deha puM. [saM.] mAnava-deha nRpa, pati puM. [saM.] narapati, rA, rAjavI nRpatintraNa puM. [saM.] rAjavIenA samuha nRpasattAka vi. [rsa,] rAjya upara jyAM rAjAnI sattA che tenuM nRpAtmaja puM. [saM. nRpa + Atma-na] rAja-kumAra nRpAtmA zrI. [saM. nRpa + kAmanA] rAja-kumArI --pAla(-La) puM. [saM.] jae 'nRpa,' nRpAzrita vi. saM. dhruva+ma-trita] rAjAne Azare jaI raheluM, rAnnanuM Azrita nRpAsana na. [saM. nRpa + mAna] rAjagAdI nupAMga (pA) na. [a. rRpa + aTM] rAja-kArabhAramAM rAntane upayAgI svAmI amAtya mitra dvArA rASTra durgaM ane senA e te te aMga nupAMza (nRpAza) kuM. [saM. nRpa + aM] rAjabhAga peMdra (pendra) [saM. nRpa + mahArAna ] meTA rAjA, mahArAja, Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ peAcita necara nRpAcita vi. saM.nRpattirU]rAjAne lAyaka, rAjAne zelme tevuM ne vi., puM. [jue 'nevuM.'] saMvatamAM nevumA varSane nR-medha puM. [saM.] jae 'nara-medha.' na-yajJa puM. [saM.] Atithya-satkAra, mahemAnagIrI na-leAka huM. [saM.] manuSya-leAka, martya-leAka, pRthvI uparanA mAnava-samUha [DukkaranA rUpanA avatAra nuvarAha puM. [saM.] paurANikra mAnyatA pramANe viSNunA nR-vaMza (-vaMza) puM. [saM] jae 'nR-kula.' nRvaMza-vijJAna (nRvaMza-) na. [saM] jue 'nRvaMza-vidyA.' nRvaMzavijJAnI(nRvaMza) vi. [saM., huM ] nRvazavijJAnanuM jANakAra,' eNnthropeAlAjisT' nRvaMza-vidyA (nRvaMza-} strI., nRvaMza-zAstra (nRvaMza-) na. ja 'nRkula-vidhA'-'eNthlelAjI'(ra.vA.)-enthropolaeNAcha' (.khA.) nRvaMzazAstrI (nRvaMza) vi. [[saM., puM.] nRvaMzavidyAneA jJAtA, 'ethnAEjisTa', 'eNnthropolaeNjisTa' 1322 nu-zaMsa (nRzaMsa) vi. [saM.] krUra, ghAtakI. (2) puM. narAdhama nRzaMsa-tA (nRzaMsa-) strI. [saM] nRzaMsa hovApaNuM nR-siMha (-siMha) puM. [saM.] jue 'nara-siMha.' nRsiMha-caturdazI (nRsiMha-) srI., nRsiMha-jayaMtI (nRsiMhajayantI) strI. [saM.] vaizAkha sudi caudasa (narasiMha-avatAranI janmajayaMtInI tithi). (saMjJA.) nRsiMha-rUpa (nRsiMha-) na. [saM.] aDadhuM mANasanuM ane dhaDa uparanuM siMhanuM svarUpa nRsiMhAvatAra (nRsiMhAvatAra) puM. [+rsa, mava-tAra] jue! 'nRsiMha.' [. levA (rU. x ) khUba ja gusse thavuM] ^ ubha. [saM. manthAni>prA. mannALi> apa. annA, are, mAnad ja. gu, 'anaiM,' 'na'] ane, tathA, temaja. (vyA.) ne` kri. vi. [saM. nanu> ja. gu. nainA vikAsa] kriyApadane aMte praznArtha sUcave che: AvazeAne' vagere prAMtIya rIte 'ne ' (naM.') - 'nAM.'(2) kavacit 'saMmati' sUcavavA 'bhale-ne Ave' 'chete - Ave' ema kri. vi. pachI. (vyA.) ne anuga. [jue 'nuM' + sA. vi. e' pra; sau.mAM. vaikalpika 'naeN' (-naeN)] mukhyatve saMpradAnanA arthamAM (jemake e rAmane namaskAra kare che,' rAmane rakama Ape che.' kartari - karmANa beu prayAge saMpradAna siddha ja rahe che.). (vyA.) (2) dvikarmaka kriyAne yeAge gauNa karmane mATe (jemake 'eNe rAmane vAta kahI.' AmAM paNa kartari karmaNi prayege saMpradAna jevI sthiti. (vyA.) (3) zuddha karmanA arthamAM bI. vI. ne artha Ape che : huM mANasane jouM ' 'huM ene maLuM chuM' vagere. karmaNi thatAM jyAre 5. vi thAya che tyAre 'ne' prayAAte| nathI. - AnI bIjI paNa jhINavaTa che.) (nyA.) neka vi. anuga [jae 'nuM` + trI. vi. ane sA. vi. vALAM vizeSyAnI AvatAM e.va.mAM vizeSyamAM 'e' pratyaya aMtargata hoya tyAre ja vaparAya che. ane e paNa have vaikahipaka 'rAjAne gheADaeN' 'rAjAnA gheADaeN' vagere. (vyA.)] ne" (i) strI. [phA. nak] DhAkAnI naLI, neceA nevuM vi. [jae 'nevu-muM'-nuM lAdhava.] jue 'tevu-muM.' _2010_04 mAI te te dukALa nivAM paDavAthI thatA khADo nevAra puM, [jue 'tevuMruM' + gu. 'A' ta. pra.] varasAdanAM neka| vi. [aa.] nyAyI, prAmANika, sAcuM. (2) sadguNI nItimAna. (3) dhArmika, (4) mAnyavara. (5) tIrtha. (6) pavitra nera puM. niyama, dhAro. (2) kada, maryAdA. [. TharAvavA, 0 bAMdhavA (rU. pra.) pramANa ke bhAva nakkI karavAM. 0 rAkha (i. pra.) haMdu jALavavI] nekaTAi zrI. [aM] khristIdharmAe eka dhArmika cihna tarIke khamIza upara AgaLa laTakatI be cheDAvALI gaLA pharatI bAMdhe che te gAMThavALI paTTI naeNnTeka strI. [jue 'neka' +Teka.'] pavitra ane prAmANika saMkalpa [kRpAdraSTi nekanajara strI. [jue neka'+najara.'] pavitra draSTi, nekanAma vi.jie 'naikara'+ nAma.'], neka-nAmadAra vi. [jue 'naika'+ 'nAmadAra.'], neka-nAmavara vi. jie 'neka' + 'nAmavara.'] mAnyavara, nAmadAra nekanAmI zrI. [phA.] pavitra khyAti, sArI AbarU, su-yaza neka-niSyata, neka-nI(-nai)yata strI. [jue 'teka' +niccatta' -nI(-)yata.'] pavitra dAnata [Nika cukAde neka-nyAya puM. jio 'naika''+saM.] pavitra nyAya, prAmAne-khata vi. [phA.] bhAgyazALI, nasIbadAra, subhAgI. (2) AjJAMkita nekhatI strI. [phA] nekakhta hovApaNuM netra-lesa [aM.] gaLAnuM eka ghareNuM, kaMThanA seAnAnA paTTo nekI zrI. [phA.] nekapaNuM, (2) Teka. [. peAkAravI (rU.pra.) guNagAna gAvAM (DI hAthamAM rAkhI rAjA ke dharmAMcArDanI prazasti peAkAravI)] nekIluM vi. jae 'teka ' + gu. IluM' jue 'naika1.' (2) TekIluM nekA puM. jio 'naikaOM' + gu. 'e' svArthe nekhama huM UMDe dATale| khIle| nekhamax (mya) strI. caNelA bhAgane jamInanuM taLa aDe lekhama na. nAnuM gAmaDuM nega puM. [phA. te>ja.] iSTadevane dararoja sAmagrI keTalI dharavI enA mApanA bAMdheleA ziraste. (puSTi.) nega-dvega huM. [ + saM.] negane anusarI iSTadevane dharavAmAM AvatI sAmagrI. (puSTi.) [dUta, kAsada negiyA puM. [+ gu. 'thayuM' ta.pra.] (lA.) saMdeza-vAhaka negI puM. [jue 'meMga' + gu''ta.pra.] (lA.) tahevAranA divase bheTa lenAra sevaka. (2) gAma-ne kara neila puM. samudra-kAMThA najIka UgatA e nAmanA eka cheDa negeTiva puM. [aM.] vIjaLInA AchA dabANavALA daMDa tAra, RNa-tAra. (2) strI. lIdhelA keATAnI kAcanI ke ka cakaDAnI sekyuleAiDanI takatI ke philma ne puM. sasalAM tetara vagere pakaDavAnA prakAranI jALa) necara puM. [aM.] svabhAva, prakRti. (ra) strI. svArthe ta...] ['neka,OM' ta...] jue [e sthAna kAMsA (eka [niyati, prakRti kudarata, nisarga, Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ necarayuM 1323 netAgIrI necariyuM vi. [+gu puM" ta...] nisargavAdI, prakRtivAdI naDavuM sakri. badalAvI levuM. (2) nAza kara. nehAvuM necaropathI zrI. [aM.1 kudaratI upacAra-zAstra, nisargopacAra karmaNi, ki. neThAvavuM che. sa.ki. necaLa vi. puSkaLa, ghaNuM, A pAra, anaMta neDAvavuM,12 neThAvuM-2 juo Tha-2 mAM. ne (2) puM. [pha. nara ] hukkAnI gaMchaLAMvALI naLI, ne huM na., ke puM. [saM. nig->prA. niThThA dvArA] ThAma TheThANuM, neja' na. [saM naiveda->prA. niphakana-] vedya, iSTadevane dhaDe. (2) cheDe, aMta. (3) 28-tA dharavAnI khAdya sAmagrI [sAthe bAMdhelI dorI nehalo (nehale) muM. [e "De' + gu. "la' vArthe ta. pra.] neja ! [pha. ne ha7 pI jaNane UMcI rAkhavA mATe kAmaThA ne, sneha. (padyamAM.) ne javuM sa.ki. jio neja, nA.dhA.] AMkha upara chAparA ne DuM vi. [saM. nijhaTa - > prA. niyama-] pAsenuM, najIkanu. jema haLAe rAkhI jevu. nejAvuM karmaNi, ki.nejAvavuM (2) ki.vi. pAse, najIka [pAse che. sa.ki. ne kri. vi. jio "huM" + gu. e sA.vi.pra.] najIka, nejara na. jio neja gu. kahuM' svArthe ta...] chAparAnI ne (naiDA) kuM. [saM. >prA. neTa + gu. 'DuM svArtha pAMkha ke metiyAne Teke, phAMsaDe. (2) bArasAkhanA bhalA ta.pra.] sneha, heta, prema, heDe. [0 lAga (rU.pra.) 28 pAsenuM DhAMkaNa, be cokalavaTanI vacamAM Avato lAkaDAne lAgavI cerasa TukaDe, dADho, vADha, nehuM. (saM. nirATa- prA. nigama ] jao TAM." nejAdAra vi. jio ' + pha. pratyaya], nejA bahAra [le (rU.pra.) bhUla zodhavA prayana karo] vi nejuM upADanAra, bhAlAvALuM. (2) je upADanAra, neNa (naiNa) na. [saM. nava>prA. nA, nALa] nayana, hAthamAM vAvaTo rAkhanAra netra, AMkha, lacana. (2) citra ke mUrtinI AMkha upara nejAbAja vi [jue "je' + ke. pratyaya] bhAluM mAranAra caDavAmAM AvatuM sonA cAMdI mATI (cAInA-cinAI) nejAbAjI strI. [phA. pratyaya] bhAluM mAravAnI kriyA, bhAluM vagerenuM AMkhanuM cihana mAravAnI kalA [kaTAkSa, netra-bANa neNu (naiNa) na, cAmaDhAnI vAdharIethI meLavelI rAza ke nejA re muM. [ara. najAraha ] AMkhanI nakharAMbAi, izAre, neNu-kaTArI (naNa- strIjio 'maNa" + "kaTArI.] nejAvavuM, ne jAvuM ja e "maja'mAM. "teja dAra.' (akharUpI kaTAra) (lA) najAro, nayana-kaTAkSa, izAre ne jALuM vi. [o "ja"+ gu. "ALuM' ta...] o neNa-cATa (neNa-coTaya) sI. [jae neNa" + ceTa.] nejA na ba.va. eka prakAranuM vasANuM (lA.) AMkhanA izArAnI asara, nayana-kaTAkSanI asara ne zuM na. junA samayanuM eka mApa neNu-kAra neNa-) vi. [jae "NuM" + "ThAravuM.'] AMkhane neja* na., je . . nayajahu ] barachI. (2) bhAlAnuM ThAre-zAMti Ape tevuM [bANa.' phaLuM. (3) bhAluM. (4) vAvaTe. (5) hukkAnI calama rAkha. neNu-bANa (neNa-) na. [o "neNa' + saM.] juo "nayanavAnI UbhI naLI neNaluM (neluM) na. jio neNa' + gu. 'huM' svArthe ta. ne che. Azrama pra.] neNa, nayana, AMkha. (padyamAM.) [ja "raNI.' ne zuM kAma banAvavAnuM baru, kAThuM. neNI strI, jio raNa-yaNI-pravAhI uracAraNa.] neTa & vi. nakkI, khacIta, cokasa. (5ghamAM.) netara na. si. netra -jhADanuM maLa; arvA. tada bhava] (lA.) neTa vi. [] bAda jatA bAkI raheluM, cokhuM baceluM. pANImAM thato eka jAtane vele. (2) e velAne seTa (2) strI, jALIdAra kapaDuM ke paDade ke seTI-iDI tiruM." (paghamAM.) neTa na. [.] eka khAsa prakAranAM vimAnanI jAta netaraDuM na. [ja "netaruM' + gu. 'Da' svArthe ta...] jue neTa-keruM na. jio "neTa' + karuM.'] e nAmanuM eka kApaDa netara-pAma na. [+ aM.] tADanI eka jAta neTaDI strI okhAnA dariyAmAM maLatI mAchalInI eka jAta netara-vela (-haya) sI. [+ juo "vela.] e nAmanI eka neTavuM a.ki. maTavuM, TaLavuM. (padyamAM) kAMTALI vela [eka jhADa neTAM na.,ba.va. seDAM, lIMTa netara-zi(-). na. [ + ja "zi(zI)..] e nAmanuM neTAM na.,ba.va. [saM. nai ca8-> prA. nikaTTa-] (lA.). netarI sI. jio "netaruM' + gu. "I ' strI pratyaya.] (lA.) aNu-kheda, (2) bArIka tapAsa. [0 levAM (rU.pra.) bhala mADhethI pUchaDA sudhI majabUta bAMdhAnI kakSAgarI jAtanA bhasa zodhavA mATe bhamavuM] netaruM na. siM. ra, a. tadu bhava + gu. "uM' svArthe ta. neTiva vi. aiM.] svadezanuM, ravadezI, dezanuM vatanI pra.] chAsa karatI veLA raye pheravavAnuM doraDuM. (2) neTa strI. [o "Ta" ("TuM)+". "I strI pratyaya.] gAya-bheMsa dohatI vakhate pAchalA page bAMdhavAnuM doraDuM, jhaNuM jao TAM.2, [heta, prema, sneha netagya vi. [sa.] laI javA jevuM, dorI javA jevuM neTuM na. [sa. nai ca - > prA. nikaTTara -] (lA) De, netA vi. [sa. .] nAyaka, doranAra, agraNI, agresara, jeThama ki.vi. jarUra, nakkI, cokkasa AgevAna. (2) (lA.) jAsUsa, guptacara [0 5hoMcavA neThavuM a.mi. hArI javuM. haThI javuM, nehA bhAve, ki. (pe:cavA) (rU.pra.) chUpI bAtamI maLavI] [jAsUsI beThAvavuM .sa.i netAgIrI strI. [+ phA. pratyaya AgevAnI (2) (lA ? kahuM . (paghamAM.) naka, kharA tetara na. si. - ga . . e relAne seTe neTa 2010_04 Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ netAru netAruM na. carabIne ukALI letAM vadhatA kacarA neti,* naiti kra.vi. saM. 1 tti ane kriova] A je kAMI dekhAya che--saMbhaLAya che--jANavAmAM Ave che ke jANa-netra-rega puM [saM.] AMkhanA vyAdhi 1324 bahAranuM paNa je kAMI che tenAthI kAMIka para bIjuM che evA udagAra. (vedAMta.) (ra) A jevuM lAge che tevuM nathI ema. (vedAMta.) (3) kazuM ja na hoya ema, zUnya neti-pakSa puM. [saM.] nakAravALA pakSa, nAsti-pakSa neti-vAda puM. [saM.] zUnyavAda. (vedAMta.) netivAdI vi. [saM.,puM.] zamyavAdI netI strI. [sa.] khAsa rIte taiyAra karelI dArI nAka-vA nAkhI gaLAmAMthI meDhAmAM nAkhavAnI yaugika kriyA (yoga.) netI-dhotI strI. [ + jue 'zvetI.'], netA-dhatI sI. [saM.] netI ane dheAtInI yaugika kriyA. (yAga.) netI-cAga puM. [saM.] maitI prakAranI yaugika kriyA. (yAga.) netRtva, "pada na. [saM.] jue 'netA-gIrI.' netra na. [saM.] nayana, neNa, AMkha, lecana. [. bharAvAM (rU pra) AMkhamAM AMsu AvavAM] netra-krAkSa puM., kha.va. [saM.] jue 'raNa-kaTArI.' netra-kramala(-La) na. [saM.] kamaLanA jevI suMdara AMkha netra-kAmaNu na. [jae 'kAmaNa.'] (lA.) AMkhanuM jAdU netra-krepTara na. [saM.,puM.] AMkhanA gokhale netra-kANa-kSatana. [rsa] AMkhanA khUNA uparanA traNa, nAsUra netra-kAza -) [saM.] AMkhanA DoLe netra-guhA zrI. [x.] jue 'netra-kreTara.' netra-geAlaka huM. [saM.] AMkhanA DoLe. (2) AMkhanA ge khaleA netra-chaMda puM [saM.] AMkhanI te te pAMpaNa netra-darpaNu na. [saM.,puM.] AMkhanA DoLAnuM trIjuM paDa, 'reTinA' netra-nimIlana na. [sa.] AMkha mIMcavAnI kriyA netra-paSTa puM, netrapaTala(-La) 2. [saM.] AMkhanA paDadA netra-patha puM. [saM.] AMkha jyAM sudhI-jeTale dUra sudhI joI zakatI hAtha teTale vistAra, netra-mArga netra-parIkSA strI. [saM.] regane laI bagaDelI AMkheAnI enA cikitsaka dvArA tapAsa netra-paryaMta (-paryaMta) puM. [saM.] AMkhane te te cheDo netra-pallavI strI [saM.] AMkhanA izArAthI mUMgI vAta-cIta karavAnI vidyA netra-pAka huM. [saM.] AMkha AvavA--UDhavAnA roga netra-piMDha ( piNDa) puM. [x.] jue 'netra-geAlaka(1).' netra-puTa puM. [saM.] AMkhanuM pApacuM netra-prAMta (-prAnta) puM. [saM.] jue 'netra-pa ta.' netra-mala(-La) puM. [saM.] AMkhanA cIpaDA [samagra bhAga netra-ma'la(-La) (-maNDala, La) na. [saM.] AMkhane te te netra-mArga puM. [sa.] jue 'netra-patha.' netra-milana na. [saM.] sAmasAmI AMkhe maLavI e netra-yajJa,puM [saM.] kAmacalAu chAvaNI nAkhI emAM karavAmAM AvatI AMkhAnAM dardIonI sAravAra (evuM sthAna te 'Ai-rilIph kempa') netra-yuga, uM, naitra-yugma na. [saM.] beu AMkha _2010_04 ne-pAra netra-rasa puM. [saM.] AMkhamAnuM pAradarzaka pravAhI netra-rasAyana [saM.] (lA.) AMkhanuM aMjana, suramA, sAyaruM netraroga-zAstra na [saM.] mAnavInI AMkheAnA regene lagatI vidyA, 'AthameAlAjI' netra-vikAra chuM., netra-vikRti zrI. [saM.] AMkhamAM thatA kAI ane kAI" pheraphAra (je rAga che.) netra-vidyA strI. [saM.] AMkhanI prakriyA ane enA regAne lagatuM vijJAna, 'eNthai mAlAjI' netra-visphAlana na. [saM.] AMkhA phADIne jevuM e netra-vaidapuM [+saM. vaitha]. "gha, puM. [saM.] AMkhanA dAktara netra-byAdhi puM. [saM.] jue 'netra-rAga.' netra-zUla(-La) na. [saM.] AMkhanA khaTake netroAk yuM. [saM.] AMkhane sene netra-samasyA strI. [saM] jue 'netra-palavI.' netra-saMketa (-sadbhuta) puM. [saM.] AMkhanA izArA netra-Ala puM. [saM.] AMkhamAMthI pANI vadhA karavAM e netra-hIna vi. [sa.] AMkha vinAnuM-AMdhaLuM, aMdha netrAkarSaka vi. [+ saM, mA-vuM] AMkhane kheMce tevuM, maneAhara netrAkarSaNa vi. [+ sa. mAhU~La] AMkhane thatuM kheMcANa netrAgni puM. [+ saM. nA] (AMkhane agni-) (lA.) rASa, krodha, kApa, guskA netrAnaMda-dAyaka (tetrAna--) vi. [saM], netrAnaMda-dAyI (maitrAnanja) vi. [saM., puM] AMkhane AnaMda ApanAruM netrArjana (netrAJjana) na. [+ saM. mamnana] AMkhama AMjavAnuM kAjaLa, AMjaNa, mesa. (ra) surame, seyaruM netrAMta (netrAnta) puM. [+ saM. mA] jue 'netra-paryaM ta.' netrAMbu (netrAmbu) na. [+ saM. mag] AMkhamAMthI jharatuM pANI, AMsu netrika na. [saM,] piMcakArI netrikA, netrI zrI. [saM.] zrI netA, A AgevAna greMdriya (netendriya) srI. [+ saM. ndriya na.] AMkhanI iMdriya netrotsava puM. [+ saM.3FZ] AMkhane maLateA AnaMda, darzanIya vastu jovAnI mA netra-mIlana na. [ + 3mIna] AMkhA udhADavI e netraauSadhana. [+saM. 1] AMkhanuM esaDa, AMkhanI davA nena (maeNna) na. [saM. naina>=prA. naLa, nathaLa dvArA vrajahiM.] juo 'neNa.' [kApaDa, lo naina-kalAka (maeNna-) puM. [aM, lena-kalAtha] eka jAtanuM gheluM nena-sUka, -kha (maeNna-) [hiM. nainakha] jhINA vaNATanuM eka sutarAu kApaDa nepathya na. [saM] raMga-maMca uparanA veza-bhraSA vagere mATene pAle ardhabhAga, veza-sthAna. (2) (lA ) raMga-maMca uparanA paDaDha. (3) pezAka, veza-bhA nepathyAbhimukha kri.vi. [+suM,mammula] raMga-pIThanA pAchalA bhAganI dIvAla ke paDadA tarapha meDhuM rAkhIne nepacceAkti [+ saM. utta] nepathyamAMthI khelAtuM pAtranuM vacana ne-pAra (A:pAra) vi. saM. nahiM pAnuM lAdhava] a-pAra,anaMta, Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nepAla-La) 1325 nevAM-5 RAJ ghaNuM ja, puSkaLa [eka deza-vibhAga. (saMjJA) neya vi. [saM] jae "tavya.' ['raNa. nepAla(-La) puM. [saM.] bhAratanI uttare himAlayanI godamAMno neya strI, jie rahI,'- pravAhI uccAraNa.] ja nepAlI(-LI) vi. [sa. puM.] nepALa rezane lagatuM, nepALanuM. neyArthatA sI. siM. neva + artha- ] kAvyanA e nAmane (2) strI. nepALa dezanI bhASA. (saMjJA.) eka deva. (kAvya.) nepALa paM. siM. nepA] e nAmanI eka vanaspati necuM na. khAsa karavAnA ravaiyAne UMce laTakAvI rAkhavAnuM ane enA bI. (jalAba mATenuM eka tIvra oSadha). neraDuM (ne raDuM) . [jae neru' + gu. 'De' svArthe ta.pra.] [0A5, 0 deva (rU.pra.) khuba dhamakAvavuM] nAne vekaLe, vaheLe, nAnuM vAM, vAyuM niraNuM nepura na. [4 nUpu2] ja "napura.' neraNuM khI. nakha kADhavAnuM vALaMdanuM eka ojAra, nayaNInepuriyuM na. [+gu. "IyuM' ta.ka.] jue "pura.' (paghamAM.) neraNuM na. keInI kharAba najara na lAge e mATe kAna nepurI strI. [+gu. 'I' strI pratyaya] paganI jhAMjharI pAse karavAmAM AvatuM kAjaLanuM Ta5kuM nepeliyana strI, [.] (lA.) ghaNA mANasa sAthe besI neruM' vi. najIkanuM, pAsenuM, (2) kri.vi. najIka, pAse 2mI zake tevI eka videzI ramata. (sA.) neruM (nairuM) ne. jio "nahera' + gu. 'u' svArthe ta...] nekina . [.] rUmAla, (2) TuvAla ja "raDuM.' pUna ! [. sUryamALAmAM eka dUrane graha, (khagoLa) nere ji.vi. [ja "ru + gu. "e" sA.vi.pra.] najIka, nephata na. telI biyuM pAse [sa nepharI strI, eka prakAranuM vAjiMtra neila-kaTara na. [4], neila-braza puM. [aM.] nakha kApavAne nephA !. [e, northa-isTa kariyara, AsAma-N, E. P. A.] neva na. siM, nItra + ni] chAparAnI nIcalI kinArI paranuM bhAratanA IzAna khUNAne AsAmanI sarahadane cInane motiyA ke vAMsa-vaLI uparanuM te te naLiyuM. (2) (lA.) aDIne AvelA deza-bhAga. (saMjJA) evA naLiyAMomAMthI paDatuM varasAdanuM pANI. [nAM pAchuM nephAnTa vi. [jIe 'phe' + "tUTavuM.'] (lA.) laMpaTa, kAmI, mobhe caDha(20)vAM (rU.pra.) taddana azakaya vAta. -le mUkavuM. viSayI, vyabhicArI (3,pra.) mulatavI rAkhavuM, abharAI e caDAvavuM] nephaLa vi. haMga-dhaDA vagaranuM, gatAgama vinAnuM nevakuM kri.vi. bilakula, sAva, samULaguM, tadana piraNe ne puM. kiA. neha che jemAM nADI nAkhavAmAM Ave che te neva-thALI vi. jio 'neva' + "thALI.'] (lA.) mahemAna, caNiyA cAraNu paDadA vagerene dhAra upara palANa- nevara' na. [saM. napura>ja gu. neva2] e "napura." (2) vALe sIvelo bhAga. [- vagaranI nAta (tya) (u.pra.) gAMTA mANasane page paherAvAtuM sIsAnuM ke kAMsAnuM vajanabaMdhAraNa vinAnI vAta ke kema] dAra kaDaluM. (3). (lA.) ghoDAnA paganA DAbalAnuM uparanA nebyulA sI. [aM.] AkAza-gaMgA, nIhArikA bhAganuM cAmaDuM nema (ma) puM, na. [sa. nivama. puM, arvA. taddabhava] nevara (-2) zrI. [ie "rA'] (lA.) gheDAnA be juo "nIma ' paga athaDAvAno roga ane enAthI paDatuM bhADuM ke cAMduM nema (4) jI. [saM nimari>prA. nizmirU, racanA] nevarI strI. e nAmanI eka phUla-vela, navalikA (lA.) dhAraNa, Azaya. (2) hetu, lakSya. (3) nizAna. nevala' () zrI. giloDI, garoLI eika ghareNuM [cUkavI (ra.a.) nizAna gumAvavuM. 0 tAkavI (ra.a.) nevala-La) (-ya, ya) sI. beDI, haDa. (2) paganuM nizAna sAme joI rahevuM. 0 pAra pAvI (rU.pra.) dhAraNA naivala vi. saM.dariyAI lakarane lagatuM saphaLa thavI. * levI (3.pra.) jue "nama tAkavI.] nevala-amo ., nevalaphorsa strI. [..] dariyAI senA nemALA puM. gALAnI ramatamAM navamI vAranI ceTa nevalI strI, paisAnI thelI [nava(1) nema-dharma muM. jio "nema' + saM.] niyama-dharma, pATha-pUjA nevaluM na. jio "navuM' + gu. "la' svArthe ta.pra.) jue ane japa-sevA [vratadhArI nevaLa (-vya) jeo "vala.' nema-dhArI vi. jio tema" + saM., 5] niyama-dhArI, nevaLI strI. nadI-kAMThAne eka choDa nemala krivi, jarUra, avazya, nakkI nevajI (navajI) strI, e nAmanuM eka kula nema-lakSI vi. jio mav+ saM. 5.] nakkI karela kAryakramane nevANI sI. jio "va" dvArA. jemAM nevAMnAM pANI anusaranAruM', "TArkeTaoriyenTeDa' paDatAM hoya te jagyA, naverI nemi(mI) sI. [e.] paiDAne paridha, paiDAne gherAvo. (2) nevArI sI. nepALI bhASA. (saMjJA.) kavA upara gareDe ke garagaDI nevAlo chuM. koLiyA nemi-kumAra, nemi-jina, neminAtha !, ba.va. si.]. nevA(-LyA)(-sI) jAo "navAthI." jaina saMpradAyanA bAvIsamA tIrtha ka2, saMjJA) (jaina) nevA(-vyA)-sI-muM juo 'navAzI-muM." tema ja "mi.' nevALa (-Lya) sI. e nAmanI eka velI, mAyALa, piI nemIzvara chuM. [saM. naimi + izvara) e "mi-kumAra.' navALI satI. eka jAtanuM phaLa-jhADa ne puM, vALaMda navAM-chavuM vi. jio "vuM' + "chaparva + gu, "u" ku.pra.] 2010_04 Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nevAM-vaLI 1326 namiSAraNya phaLiyAmAM sAme ubhA rahetAM gharanA bAraNAnA saDalA na neha-namaNuM vi. jio neha' + "namaNuM.'] sanehane laI dekhAya tevuM nIcA chAparAvALuM (dhara) zebhA ApatuM [bhaMgANa navAM-vaLI hatI. jio ne' + "vaLI,'bhItathI laI nevAM neha-bhaMga (-bhaB) 5. [ja e "ha' + saM] saneha-bhaMga, premamAM cetAM hoya tyAMsudhInuM eka DhALiyuM chAparuM neha-bhInuM vi. jio neha' + "bhInuM."] (lA.) khUba ja nevI strI. [aM.] sarva prakAranAM dariyAI sAdhanavALI premALa, premAtura ['neha." (parvamAM) dariyAI senA, 'nevala-Ama,' 'navala-phersa neha paM. jio neha' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] juo nevI-dhU vi. [aM.] samudranA pANInA raMga jevA raMganuM nehI kri. vi. dararoja, haMmezAM, nitya, pratidina nevu(-6) vi. [N. navAsa>prA,navara dvArA] eMsI ane neharI strI, jao ne.' (2) ghAgharI dasanI saMkhyA [pahoMceluM neharI strI. mAthAmAM nAkhavAnuM eka jAtanuM tela neva(-)-muM vi. [+gu. 'muM' ta.pra.] nevuMnI saMkhyAe neha-vaMtuM (vatuM) vi. jio "naha' + saM. 1a>prA. vaMta nevuM jue "nag." + gu. svArthe "uM' ta. pra.] snehALa, premALa nevuM na. si. nItra prA. nivema-] juo 'neva.' nehArI e 'nihArI." [(vahANa) [-vAMnAM pANI meme (rU.pra.) azakaya vAta.- mUvuM (rU.pra.) nehAva na. vahANa UMdhuM na vaLe e mATe bharavAmAM AvatA bhAra. mulatavI rAkhavuM] nehALa vi. [jao nehaSNu. ALa.' ta. pra.] ja "ha-vatuM." nevuMnuM ja e "navu-muM.' nehI vi. [ja "ha' + gu. 'I ' ta...] premI puruSa. nevyAsI(-sI) ja "navAsI.' (5ghamAM.) nevyAMzI(-sI)nuM ja "navANI-muM." [rASTra-prajA nehI- pu. [+ 'Do' svArthe ta. pra.] premI puruSa. (paghamAM.) nezana DI. kiM.] kaI eka dezamAM vasatA samagra praja, neLa (neltha) strI, siM, nabeu bAja zAriyAM ke khetaronI nezanala vi. [a] rASTrane lagatuM, rASTriya, prajAkIya vAra hoya tevI sAMkaDI gADA-vATa, neLiyuM, gADAM javAne nezanAlijhama na. [saM.] rASTra-vAda, prajA-vAda sAMkaDe mArga nezanAlijhezana na. [sa., rASTriyI karaNa naLa strI [sa. nArI] hukkAnI naLI nezanAlisTa vi. [saM.] prajA-vAdamAM mAnanAruM, rASTravAdI neLiyuM (naiLiyuM, na. [ja "keLa + gu. "iyuM svArthe ta. nekTa vi. [saM. 1 + $g, saMdhithI] na iccheluM. (2) niSiddha pra.] juo baLa.' (3) hIna keTinuM, naThAruM. (4) na. aniSTa neLiyo !. [ja "La" dvArA. jemAM calama khosavAmAM neTI rajI. [+. "I' ta..] satyAnAza, pAyamAlI Ave che te hukkAnI UbhI naLI, hukkAne mera nesa vuM. (saM. niverAprA.naua] jaMgala pradezamAM vasatA naM (ne) ja ne.' mAladhArIne rahevAnuM ghAsa-pAlAnuM kaMpaDuM. (2) evAM jhUMpaDAM- naikaTa na. [4]nikaTapaNuM, nikaTatA, najIka hovApaNuM, samIpatA enA samahanuM nAnuM vasela gAmaDuM, goThaDuM naikatika vi. [saM.] aprAmANika, labADa. (2) duSTa, luccuM. nesa . samudra najIkanI khADIne jamInamAM ghasato sAMkaDo (3) niSkura, kara. (4) (lA.) kaDavuM bolanAruM [zukaniyALa naigama paM. [saM.] vedanI samajhatI ApanAra, vedane jJAtA. (2) nesa vi. kamanasIba. (2) daridrA, kaMjasa. (3) apa- vedika praNAlI pALanAra. (4) vepArI mahAjana. (5) nesaDI strI. [ja e 'nesaDuM' + gu. 'I' strIpratyaya.] cheDA sthAna. (6) nagaravAsI, nAgarika jana nesaDAnuM paruM. (2) (lA.) nesaDAmAM rahenArI strI-govAlaNa nagamika vi., S. saM.] vedanA jJAtA nesaDuM na. jio "sa' + gu. 'DuM,' svArthe ta...] jaMgalanuM neTa vi. uracuM, khaLa, zaTha nAnuM ekalavAyuM jhUMpaDuM ne puM. puruSanI jananeMdriya nesa-3 paM. [ja e "DuM] juo 'sa. neNuMna. siM, nayana->prA. nAga-navAma-] juo neNa." nesaDe 5. jio "siDe' + gu. 'la' madhyaga.] juo naiNuM vi. juo "naraNuM - "nayaNuM." nesa." (5ghamAM.) naitika vi. [saM.] sadAcArathI bhareluM, nItimaya, nItithI nesale muM. kuvAnI garagaDInI loDhAnI dharI bhareluM, nItivALuM, "morala' nesa-vAsI vi. jio "sa" + saM., pR.] nesaDAmAM rahenAruM naitikatA akI. [saM.] nItimattA, sadAcAra, prAmANikatA nestanAbUda vi. [3] jaDamULamAMthI ukhaDI nAza pAmeluM. naipuNya na. (saM.] nipuNa-tA, pravINa hovApaNuM, kAbeliyata, (2) (lA) pAyamAla, nAma-zeSa [madI hoziyArI, kuzaLa-tA, kozala nestI chuM. khAdha sAmagrIne lagato sAmAna vecato vepArI, naimittika vi. [3] koI paNa eka nimittane kAraNe thatuMneha 5. siM. saneha>prA. neE] saneha, prema, heta, vahAla thayeluM, nimitta-rUpa (2) na. nimittane laI prasaMgavazAta, nehaluM (-gheluM) vi. [+ juo "veluM.'] premane laI ochuM karavuM te te karma ochuM thatuM, khUba premALa namiSAraNaya na. [saM. nImava + araDU] kurudezamAM AveluM neharuM na. juo "ce." premanI laganI e nAmanuM eka prAcIna vana (jayAM saunaka vagere RSineha-jara (Da) strI. jio "ha" + "ja.'] (lA.) prabaLa ene vAsa hato ane te paurANika aneka purANa-kathA 2010_04 Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ niyata 1327, nekIluM kahI hovAnuM purANa nirUpe che.) nakya na. siM] niSphaLapaNuM, niSphaLatA neyata ja "nizcata.' naisarga, rgika vi. [saM.] nisargane lagatuM, kudaratI, "innaITa" taiyAyika vi. [saM] nyAyazAstrane lagatuM, 'laeNjikala' (ma.2.). (ma.na), "necarala' (2) nyAyazAstranuM jJAna dharAvanAra, tArkika, nyAyazAstrI, naisargikatA strI. siM] naisargikapaNuM, kudaratIpaNuM, svAbhAlojizicana' [kAcuM nAnuM phaLa vikatA [(kriyA vagere) naiyuM na velAmAM kula AvyA pachI emAM jAmatuM jatuM taddana sargikI vi., strI. [saM.) kudaratI, prAkRtika, svAbhAvika naiyuM na. chAsa pheravatAM Derane bAMdhavAnI dorI neteya na. [saM.] tejane abhAva, taddana jhAMkhuM hovApaNuM taiyuM (muM) jeo "nahiyuM." ne kri.vi. siM. 1+ 8] nA, na, nahi narapekSya na. [saM.] nirapekSatA, niHspRha hovApaNuM -nara anuga juo "-nuM." netarya nairUtarga) na. [saM.] niraMtara tA, niraMtarapaNuM, satata naI . juo bAMkaNuM." cAlu hovApaNuM, sAtatya [evuM mAnavuM e. (dAMtA) noka(kha) (noka, kha, ja e "anekhuM." nairAzya na. [saM] AtmA jevI kaI vastu ke tatva nathI neka (kha) (naka, kha) strI, .] hathiyAranI aNu. (2) nairAzya na. [saM.] nirAza hovApaNuM, nAsIpAsI, nA-umedI, paM., sI. ekharo. (3) (lA.) pratiSThA, AbarU. [ jALavavI, Dipei?' fpesimisTa' (ge,mA.) 0 rAkhavI, 7 sAta-sAMcavavI (rU.pra.) 2ka jALavI rAkhavI. nairAzya-daza vi. siM chuM.] nirAzapaNuM joyA karanAruM, 1 lI (rU.pra.) beAbarU karavuM. nairAzya-vAda puM. [saM.] nirAzA-vAda ka-dAra (nAka-) vi. phi.] aNIvALuM, aNIdAra, (2). nairAzyavAdI vi. [, .] nirAzA-vAdamAM mAnanAra (lA.) AbarUdAra. (3) TekIluM naita vi. sa] " nita'--yamadevanI dakSiNa-pazcima dizAne nakArI (neka-) sI. ki.] nakadAra hovApaNuM lagatuM, e khUNAmAM AveluM nekara (ka2) puM. [phA.) sevaka, cAkara, dAsa, khidamatadAra, naitI strI. si.) naitya khUNe. (2) yamarAjanI patnI "sarvanTa,' 'employI" naiRtya vi. saM.] juo ane ta." (2) puM. dakSiNa-pazcima nokara-cAkara (nokara-zuM na.,ba.va.[pha.] dAsavarga,khidamatagAre vacce khUNe [nitaiye karaDI (karaDI) zrI. phi. + gu. huM svArthe ta.pra. + narNaya na si.] guNeno abhAva. (2) guNAtItapaNuM, 'I' pratyaya (kAMIka tucchakAramAM) sI mekara neghaya na. [saM.] nirdayatA, ghAtakIpaNuM, (2) karmavAdane nokaranaphara (kara) puM,na ba.va. [3] ja kara svIkAra na karavAmAM Ave to Izvara jIvAtmAone keI ne cAkara.' sukha Ape te koIne duHkha Ape e rIte nirdayatAne nakara-varga (nokara-) 5. [+saM.] juo "nokara-cAkara." IzvaramAM ubhe thato doSa (vedAMta.) nokara-zAlI (nokara- strI. phi.] pagAradAra sevake-adhinirbhaya na. [sa.] nirbaLa tA, nabaLAI kArIeAnI jyAM sattA hoya tevuM zAsana-taMtra, 'yurokrasI' naimaya na. [saM.] nirmaLatA ['niveda' (caM.na.) [strI nekara, sevikrA, dAsI naiveda na [e. naivedya, arvA. tadabhava), dha na. [saM.] jue nokarANI (nAkarANI) strI. [+gu. "aNu apratyaya]. . (zcinya) na. [saM.] nizcitapaNuM, nizcitatA nekariyAta (kariyAta) vi. phi. "nAkara' dvArA.1 nokarI naiSadha vi siM.] niSadha dezane temaja niSadhanA rAjA nalane jenI vRtti che tevuM, nokarI karanAruM. (2) pagAradAra. (3) lagatuM, naiSadhIya. (2) (yuM. niSadha dezanA rAjA naLa, (lA.) parAdhIna, paravaza damayaMtIne pati, (saMjJA.) dimayaMtIne pati nekarI (nekarI) strI. phi.] nekarane dho. (2) sevA, naiSadha-nAtha, naiSadha-pati muM. [saM.] niSadha dezane rAjA naLa, cAkarI. (3) (lA) pagacaMpI. (traNe "sarvisa) naikarma.na. si] niSkarma-tA. (2) ekAMtavAsa ke jyAM kazuM ja nekarI-dhu (nokarI) vi. [+ ja "zodhavuM + gu. "u" karavAnuM nathI hotuM. (3) anAsaktipUrvaka karmayAga ka. pra.] nekarI getavA nIkaLeluM, nekarI zeAdhanA naizkeryu-vAda chuM. [4] karma karavAmAMthI dhIme dhIme mane uThADI nekavuM (nAkavuMsa. kri. [4 "nAka, nA.dhA.] nizAna karma karavAnuM cheDI devAthI karmo baMdhanAtmaka na banatAM tAkavuM, nizAna levuM, tAkavuM. (2) cIMdhavuM. nekAvuM (kAvuM) aMte mikSa maLe evo mata siddhAMta karmaNi, kiM. rokAvavuM (kAvavuM) che., sa. kri. naikaryavAdI vi. [saM.] kamya-vAdamAM mAnanAru nakAra (nakAra), 0 maMtra(matra) pR. si. namara>prA. nekA na. [saM.] niSkAma hovApaNuM navaivajAra, naDavaIS, + saMjuo "navakAra, 7 maMtra." naikika vi. si.] sonA-maherone lagatuM. (2) senA-mahero nakArAvaLa (naMkArA-) . [ + saM. mAyaNiI , navakAra ApI kharIdI lIdheluM maMtra japavAnI mALA, nakArAvaLI naidiThaka vi. [saM] niSThAvALuM, zraddhAvALuM. (2) gRhasthAzrama ja nekArI (sI) (nakAra- sI, jio "kAra' dvAra.] na mAMDI samagra jIvana brahAcarya dazAmAM gALanAra navakAramaMtra japanArAone karAvavAmAM AvatuM sAmahika bhejana naiSThikatA strI. [saM] naidika hovApaNuM nekAvavuM, nekAvuM (nAkA-) jAo "ka"mAM. nehurya na. [saM.] niSpharapaNuM, niSpharatA nekIluM (nekIluM) vi. [o nAka' + gu. "Iluta. pra.] 2010_04 Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nakha-2 1328 dhAruM tINu aNuvALuM. (2) khUNAvALuM nividA, vijJApana [apAtI lagAta nekha-2 nakhajuo ne.' neTisa-phI strI. [a] noTisa ApavA mATe agAuthI nekha-dAra (kha) juo "nAka-dAra." naTezana na. [4] raMgItanA svarenI mAMdha, svara-rekhAMkana, nAkha-dArI (kha) ja "noka-dArI." svaralipi nekha-khuM (naMkha-nokhuM) vi. jio "khuM' - dvibhava.] nehavuM sa. ki. bAMdhavuM, bAMdhI rAkhavuM. nahAvuM karmaNi, ji. alaga alaga, tadana 6, . (2) bhAtabhAtanuM nahAvavuM pre., sa. kri. nakhAI (naMkhAI) samI, [ja e "khuM' + gu, "AI' tuM, nehAvavuM, ne vuM ja e Di'mAM. pra.] khApaNuM, judAI, bhinnatA naDI strI. jio 'ADavuM' + gu. "I' ku. pra.) sIMdarI khu na. UlaTI, ubakArI, vamana neNa (neNavuM) sa, kri. cIro pADI rasa kADha. neNAvuM nAkhuM (muM) vi. [4. prA. navalama- (na.bho.), se. (naiNAnuM) karmaNi, kri. neNavavuM (naiNAvavuM) che., sa. kri. avakSa; ->prA. anavalama- sara0 "anekhuM.'] alaga, neNavavuM, nANAvuM nANA- juo 'ANamAM. neNAM (naiNAM) nA, ba. 1. varakanyAvALAM ekabIjAne tyAM nagara na baMsarI sAthe bAMdhavAnuM doraDuM AvajA kare e negaravuM sa. * [ve "gara,' - nA. dha.] baLadane haLe neNiyuM baeNNiyuM) ja e "nAvaNiyuM.' joDI kheDavA taiyAra karavA. nagarAluM karmaNi, ji. nagarAvavuM naNi (naMNiyuM) ja "nAvaNiyuM.' [khapavo neNuM (naiNuM) . aphINuM jharavA mATe cIrA pADavAnuM hathiyAra, negarAvavuM, gAvuM ja e "nagaravuM'mAM. netara'(netizya) strI. ei "taravuM.'] netaravAmAM Avela neca-khaTa zya-khaseTaya) strI. [e "nAcavuM' + mahemAno samUha. (2) masAluM laIne AvatAM sALiyAMne "khaseTa'] jabaradastIthI khUMcavI levuM e samUha. (caro) necavuM sa. 4. [2vA.] namelI vastune jhaTakAthI kheMcI netara (-2) strI, kAno-mAtrAnI nizAnI, varaDI alaga karavI. (2) ujharaDe kara. nAcavuM kamaNi, kri. notaraNuM (taraNe) na. jio "netaravuM.' + gu. "aNuM nacAvavuM che., sa- kiM. ku. pra] juo 'nAtaruM.' nAcAnacI , [ja e "mecanuM," - dvirbhAva.] sAmasAmAM netaravuM (naMtaravuM) sa. 4. [se nimanna, nimantara rUpanA ujharaDA bharavA e. (2) sAmasAmAM kaMTavI levuM e vikAsa dvArA niyaMtrita karavuM, nimaMtravuM. (2) (lA) kAI chAvara ja "-chAvara.' hetue jhADa cheDa ukaraDe vagerenuM pUjana karI netaruM devuM. ne chAvarI ja " avarI.' netarA (netarAvuM) karmaNi, kri. netarAvavuM (naMtarAvavuM) (na)(-jhINu-sAMkaLa racI. [ie, "neja(-jhINuM' + pre., sa kri. sAMkaLa.] kamADa bArasAkha sAthe joDI rAkhanArI khalA notarAvavuM, netarAvuM (naMtarA) jUo "nataravuMmAM. nehanAM -jhINuM na. [se, naDha dhAtu dvArA] pAchale paga na netariyuM (netayuM) . jio notaruM' + gu, 'yuM' te. uDADe mATe dohatI vakhate gAyanA pAchalA pagemAM baMdhAtuM pra.] jene netaruM pahoMcyuM hoya tevuM, netaruM devAthI AveluM, deraDuM, selo nimaMtrita nitara devA janAra nAjIva kuM. [saM. nanI] nahi chava ke nahi ajIva, (jeno nAtariyuM (naitarizya) vi. [o notaravuM + gu. IyuM" ku.pra.] nene jhaNa-sAMkaLa o nAja(-syNA-sAMkaLa." netaruM (nAtaru) na. jio netaravuM' + gu. "u" ka. pra.] (no)jhaNuM ja " ja(-4)yuM.' (khAsa karI) jamavA AvavAnuM nimaMtraNa. [-rAM kADhavAM neTa kuM. [.] mAchalathI DuM vadhu dariyAI mApa (1080 (rU. pra.) netarAM mokalavAM. 0 ApavuM, 0 devuM, mekalavuM tuM) dariyAI, mAIla (3. pra.) jamavA AvavA mATe kahevaDAvavuM 0 karavuM (rU.pra.) noTa rahI. [.] nedha. (2) ciThThI. (3) sarakArI nANuM jamavA teDuM karavuM. 0 kApavuM (rU. pra.) notare mokalavAnuM baMdha batAvatI sarakArI ciThThI, "pepara-karansI' (4) madha-pethI, karavuM. 0 jhIlavuM (rU. pra.) netarAne svIkAra karo] noTabuka nedanA zrI. siM] preraNA noTa-AuTa vi. [.] ramatamAM hAra na pAmeluM, dAva cAlu nAnA-vAtha na. [saM.] preraNAnuM vacana rahyo hoya tevuM, aparAjita, "naiTAuTa' nAdiyA ja e "gAMdhaDiye." neTa-28-04) vi. [aM.] jenA upara TikiTa nathI ke ochI nAdhaDI ja "noMdhaDI.' hoya tevuM TapAlamAM nakhAyeluM nidhaDe ja nedhaDe." noTa-pepara kuM. [aM.] ciTTI-capATI lakhavAne kAgaLa nepaliyuM jue "RAMdhaliyuM." nATa-lAka sI. ei.1noMdha-pethI, kAgaLanI bAMdhelI kerI cepaDI ja naTAuTa " "naTa-AuTa." nedhAriyuM vi. jio "dhAruM' + gu. IyuM" svArthe tapra.], nehakikezana na. (e.] nATisa, jAherAta ke jAheranAmuM nAmuM maidhAra siM anarure dhAruM vi. saM. anAdhAdvAra + gu. 'uM' vAryo ta .] neTisa jI. [aM.] pUrva-khabara, cetavaNuM. (2) jAherAta, AdhAra vinAnuM, anAdhAra, (2) Azraya vinAnuM, nirAdhAra 2010_04 Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAnaka oparezana 1329 mAMdhAThavuM nona-ke-oparezana na. [.] sahayoga na ApavAnI neravavuM (nairavavuM) sakri. jio "nahAre, -nA. pA.] sthiti, a-sahakAra AjIjI karavI. (2) garaja batAvavI. (3) manAvavuM. neranena-kenijhebala vi. .] mAtra mejisTreTa voraMTa kADhI vAvuM (vAvuM) karmaNi, kiravAvavuM (-) presa.kri. pakaDAvI zake tevuM (gunegArane lagatuM) neravAvavuM, noravAvuM (naM:-) ja "ravuMmAM. nena-gejheTeDa vi. [aM.1 bina-rAjapatrita nerAga na. anAja masaLavAnuM eka ojAra. (kaNa adA benacAI puM. taNakhalAMnI rAkhamAMthI banAvela eka kSAra pADavAnuM) nona-DilivarI strI [a.) paNa na karavAmAM Ave nArI strI. e nAmanuM eka vRkSa evI sthiti nera (ra) jAo "nahero. nenatela puM, ba.va. jIvana mATenI jarUriyAto oNrtha pala , [.] pRthvIne uttara dhruva nenera (23) strI, khAravALI jamIna nemala vi. saM.] niyamita sthitinuM, samadhAraNa nasensa ke.pra. [aM.1 bhAva artha ke matalaba vinAnuM che nevalANuM (ne:valANuM) . hiMdu nAgara jJAtimAM lagna pahelAM evuM kahevA mATe eka udagAra sAsariyAM taraphathI kanyAne navaDAvyA pachI sagAMvahAlAM taraphanebata (nobata) sI. [ara. naba ] pALI, vAro. (2) thI ene apAtuM kapaDuM [navala, upanyAsa (lA.) nagArAMnI joDa. (3) mAMgalika nagArAM, codhaDiyAM, novela vi. [aM.] navuM navAI-bhareluM. (2) strI. navalakathA, [0 vAgavI (pra.) zeAghaDiyAM ajavAM. (2) agAuthI neveTI sI. [e.] navAI upajAve tevI koI paNa navIna sUcanA maLavI] vastu [prakAranI) nobata-AnuM (nobata-) na. [+jao "khAnuM.'] nAbata nehAra (-2), -rI strI, gAvAnI eka bAnI (dhruvapadanA vagADavAnuM sthaLa, nagArakhAnuM, coghaDiyA khAnuM, TakorakhAnuM nehe varta.kA. ane viyartha bI.pu.e.vI.pu. ['na + hAyanuM bitI (naMbatI) vi. [ gu. "I' ta.ka.] ebata vagADanAra ja.gu. lAghava] na hoya [mALiya.' nebala vi. [.] umadA, khAnadAna. (ra) muM. umarAva varga, neLa (naLa) puM,na. [sa. nA>prA. nA] ja nALiyuM'amIra-varga naLa-kALa nALakeLa) na. kebInI jAtanuM maLamAM geLa nobala prAIjha na. [4] yurepamAM AvelA svIDananA eka gAvALuM eka zAka, Alakala AkeDa barnArDa nebele (avasAna I.sa. 1896) svIDananI naLavuM (navuM) sa kri. dahIMchAsanAM vAsaNa kAthI vagerethI rAjasabhAne eka kaMDa sepyuM temAMthI bhautikazAstra rasAyaNa- dhasI sApha karavAM. neLAvuM taLAvuM) karmaNi,kri. naLAvavuM vidyA zarIrazAstra sAhitya ane jagata-zAMti mATe uttama (joLAvavuM) presa.ki. kArya karI janArane te te varSanuM mAnavALuM InAma maLe che te meLavela (naLa-velya) sI. [ja "La" + "vila.]. ne-bala che. [] krikeTanI ramatamAM ADe gayele ke hadanI eka prakArano velo (kahevAya che ke je saMdhIne nALiyo bahAra rahI pheMkelo daDo (ene eka rana noMdhAya che. sarpane bhArate hovA chatAM ene sapanuM jhera caDatuM nathI.) nema (namya) strI. [saM. navamI>prA. 13mI] hiMdu mahinAnI naLaveliye (oNLa-) puM. [+gu, iyuM' ta.ka.] (lA) puruSanI beu pakSanI te te navamI tithi. (saMjJA.). - jananeMdriya nema-thAma (namya-mya) sI. rivA.] saMgItanA AraMbhe neLAvavuM, naLAvuM (naLA) e "nALamAM karavAmAM AvatI tana-bAjI LiyA-nema (naLiyA-nogya) strI. [ja "LiyuM' +. neyale (yale) pR. jeo "nAvala" (pati). "nAma.'] e "mALI-noma." ne puM. dArUmAMthI kADhele arka neLiyuM (neLiyuM) na, ya pR. [saM. naLi ->prA. nera . [jao "nUra."] nara, bhADuM nazcika-] e nAmanuM tenA AkAranuM zarIre UbhA vALavALuM nera . dhoraNa, maryAdA. (2) vyavasthA. (3) hAra, paMkti. khetarAu eka prANI (je sarpanuM zastra gaNAya che.) [ paheluM (rU.pra.) cAlatuM thavuM, cAlu sthitimAM thavuM. 0 5Aro neLI' (noLI) strI. siM. na>i prA. dina e (rU.pra.) saraLatA karI ApavI). nAmanI eka vila [pAchuM kADhavAnI kriyA, dhotI nara chuM. mANasAI divAno samaha naLI nALI) sI. paTamAM mukha dvArA dara vagere nAkhI bharatAM bharatAM) naba.va. [o mAratuM.'] navarAtrinA nava niLI-karma (naioLI-) na. [+saM.), neLI-kriyA jhI. joLI) neratuM (noratuM) na [e. navarAtra->prA. nararattama, nava rAtri- strI. [+saM] peTanA naLa halAvI zuddha karavAnI eka onA samUha] Aso ane caMdranI sudi ekamathI nAma yaugika prakriyA. (ga) sudhInA mAtAnA utsavanI te te pratyeka tithi. (saMjJA) neLI-nema (neLI-mya) sI. [jao "nALI' + "nAma'] nera-bahAruM (-bA:) vi. jio "mAra'+ "bahAra' + gu. bhAdaravA vadi navamI, avidhavA nema, DesI noma. (saMjJA.) u" ta pra.] hAramAM na hoya tevuM, hareLanI bahAra rahI chuM (neluM) nAnuM sApaliyuM gayeluM. (2) (lA) pramANa ke viveka vinAnuM noLuM (northa) na. dhavAnA sAbu naravaNa (nAdaravaNa na.,ba.va. jio niravavuM + gu. ghAThavuM (naidhAThavuM) a.kra. evuM thavuM, ghaTavuM. nevADA aNuM' ku.pra.] AjIjI, kAlAvAlA, nahero dhAThAva) bhAve... meghAThAvavuM (AMghAThAvavuM) presa. . Jain Edin t ernational 2010_04 Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAMdhAThAvavuM 1330 nokAnimaNa-sthala(-La) meghAThAvavuM, nevADAvuM (ghA) jae noMdhADhavuMmAM. buka (northa) strI [+ ] mAMdha karavAnI copaDI, "rajisTara' nejA-jha)thA-sAMkaLa e "jaNA-sAMkaLa." noMdha-yaMtra ( dhya-catra) na. [ja "nAMdha' + saM.] neAMdhI levAnuM naja(-jhINuM beMjA-jha)NuM) ja " nANuM." yAMtrika sAdhana nahara nAMdara) 6. kastIna e nAmano eka dAva. (vyAyAma) nedharuM (nodharuM) vi. jie dhAruM.'1 ja e "nAdhAruM.' nAma nAM) sI. [jao gAMdharva.'] TAMcaNa. (2) TIpa, naliyuM paliya) vi. jio "nolaM? + ga. "chayuM' svArthe yAdI, "noTa." (3) TippaNa, zere, "rimArkasa." (4) ta.pra., nedhaluM nedhaluM) vi. [ja e "gAMdhaluM.'] nAnuM samajhatI. (5) nedhapothI, nedha karavAne paDe. (bALaka). ['dhapothI." (6) moTA thAMbhalAone kAmacalAu Teko ApavA temaja nedha-vahI (naidhya) sI ja e "gAMdha' + ara.] juo dhAbAnI chatanA pATaDAne Teke ApavA vaLI emAM marAtI noMdhavuM (noMdhavuM) sa.kri. (kalama ke pinathI) TapakAvavuM, lakhI khIlI. [ levI (u.pra.) dhyAnamAM levuM. (2) TapakAvI levuM. (2) TipaNuM karI levuM. (3) nizAna TAMkavuM. (4) nedhaka ( ka) vi. [ o "nAMdhavuM' + saM. a8 ku.pra.] neAMdha sthira karI besADavuM. (5) (lA.) najare caTADavI. noMdhavuM karanAruM, lakhI lenAruM, "rAITara" (noMdhAvuM) karmaNi, kri. nedhAvavuM (noMdhAvavuM) presa.ki. nedhadiyA (AMdhaDiye) muM. [e "dhaDo' + gu. IyuM' noMdhe nidha) . [2vA. nobata-nagArAM, DaMko svArthe ta.ka.] e "mAMDe.' (padyamAM) nedhAI (noMdhAI) sI. jio 'AMdhavuM' + gu. "AI' pra.] nehaDI taidhaDI) a. jio "gAMdha"+ "I' strI pratyaya.] dhaNa karI ApavAnuM mahenatANuM dIkarI, putrI nAMdhAyeluM (noMdhAyeluM) vi. jie noMdhavuM' + karmaNi pra. nedhaDe (noMdhaDo) 6. dIkaro, putra 'A' + "eluM' bI.bhU.ka.] jenI noMdha karavAmAM AvI che noMdhaNa' (ne dhaNa) na. jio 'dhavuM + gu. "aNa' na., tevuM, "rajisTarDa' ], aNu*(-2) . [+SNu. aNuM' ku.pra. + "" "" nedhAvavuM, noMdhAyuM (noMdhA-) jue "dhayuMmAM. pratyaya] kamADa baMdha karavA mATe nakace. (2) lAkaDAnA no sI. [saM.1 jue "naukA.' DAMDA ane sAMkaLavALuM paththarane bAMdhI khaseDavAnuM sAdhana noka . pANImAM Ugate eka prakArano chaDa, nIrekaMca nadhaNi dhaNiye) vi. 5. [ja e "gAMdhaNa' + gu. 'iyuM' nokaDa puM. keDInI traNa jaNanI eka ramata svArthe ta...] RAMdhaNa dvArA 5ra khaseDanAra mANasa nokA sI. [sa.] nAva, haiDuM, machavo. (2) vahANa (mATe) nedha dhaNI) sI. jio bAMdhavuM' + ] "a" ku.pra.] naukA-kalA(-LA) sI. [saM.] vahANamachavA hoDakAM banAvavAnI jue "dha(1)' rajisTrezana temaja calAvavAnI vidyA nAMdhI -adhikArI (noMdhaNI) vi. [+ sa. puM.] noMdha karanAra naukAkAphalo chuM. [sa, + juo "kAphale."] lakarI vahANe amaladAra, "rajisTrAra' ke AgaboTa vagerene samUhAtmaka ekama, "kuTilA" RAMdhaNI-kAma (naidhaNuna. [+jao "kAma.'] noMdha kara- naukAkAra chuM. [+ saM. mA-bhAra), naukRti sI. [+saM. vAnI kriyA, "TiMga,' "rajisTrezana' mA-kRti vahANanA jevo ghATa, (2) vi. vahANanA jevA noMdhaNa-khAtuM dhaNI-) na. [+ja "khAtuM.] vedha kara- ghATavALuM, vikayulara nAro kacerIne vibhAga, "rajisTrezana DipArTamenTa naukA-kaThA strI. [sa.] hADakAmAM besI samudramAM cA maTI nedhae-taMtra (naiAMdhaNI-tatra) na. siM.] sattA tarIke nedha nadImAM jala-vihAra [taMtra, nevI' karanAra sarakArI khAtuM, "rajisTariMga othoriTI' nokA-khAtuM na. [+juo "khAtuM.'] dariyAI vAhana mATenuM gAMdhInirIkSaka (oNAMdhaNI-) vi. [+ saM.] nedha thatI hoya nIkAgamana na. [saM.] vahANa vagere mAraphata karavAnI-karelI enI bhALa rAkhanAra, "ispekaTara opha rajisTrezana' musApharI, samudrayAna -zAkhA (AMdhaNI-) [+ saM.) mAMdha thatuM hoya te nIkA-gamya vi. [4] vahANa-heDakAM vagere dvArA pahoMcAya khAtA vibhAga, "rajisTrI' naukA-gRha na. si,,na.] vahANa AgabeTa vageremAno noMdhaNI sattAdhikArI(noMdhaNI) vi[+ saM. radi + AdhAra rahevAno AvAsa sattA tarIke noMdha karanAra sarakArI amaladAra, "rajisTariMga nIkA-cAlana na. [sa.] vahANa vagere haMkAravAnI kriyA oNthoriTI [yaka, "neTiMga sisTanTa' nIkA-dala(La) na. [saM.) dariyAI senA, 'nevI' nedha-madadanIsa(-za) (nedha-) vi. .TapakAvavAmAM sahA- nAkA-68 (63) . [sa.] halesa, caTa, kSepaNI gAMdhI-dAra nedhaNI-vi. [+ phA. pratyaya] noMdhaNI karanAra nIkAdhipati chuM. [+ saM. baMdha-ga], nIkAdhyakSa kuM. [+ saM. amaladAra, "rajisTrAra' mathakSa] vahANa AgabeTa vagere mukhya amaladAra, nodhanIya nadhi) vi. [ie "geAMdhavuM' + saM. manIya vidhyartha. "kepTana,' 'eDamirala' (pAcho lakarI) pratyaya; na saMsakRtAbhAsI zabda.], noMdhapAtra (nodha-) naukAnimaNa-khAtuM na. [saM.+ juo "khAtuM.'] vahANe vi. [ie "gha' + saM. na.) nedha karavA jevuM, TapakAvI AgaboTo vagere banAvavA vizenuM sarakArI taMtra levA jevuM, (2) dhyAnamAM rAkhavA jevuM, nokAnimaNa-sthala(-La), naukAnimaNa-sthAna na. [saM.] nAi-pAthI tUtha) sI. jio nedha'+ pothI.], nedha- vahANe AgaboTa vagere banAvavAmAM AvatAM hoya tevuM 2010_04 Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nokApati 1331 nyAyakhAtuM pANIvALuM bAMdheluM sthAna, godI, DokayArDa nevigebala' nokApati muM. [saM] ja e "naukAdhipati." nI-sena zrI. [saM] jae nokA-dala." naukA-phoja strI. [+jue ja '], naukA-bala(-La) na. nausenAdhyakSa . [+ se. ), no-senAdhipati, no[] juo "naukA-dala.' , senApati muM. [saM.] juo "naukA senApati." nAkA-yuddha na. siM.] dariyAI laDAI, samudra-yuddha, nevala baeNTala' nau-enya na. [sa.] juo "naukAsainyanakAla." nokAra ja "nAkAra." cakkAra . [saM.] dhikkAra, tiraskAra naukAra-maMtra (-2) jue "kAra maMtra.' nyadha chuM. [saM.] vaDalAnuM jhAha, vaDa nakArAvaLI jao "kArA-vaLI." nyabuMda vi. [saM. na.] dasa abaja jeTalI saMkhyAnuM nIkArazI--sI) ja "nakArazI." nyasta vi. [4] nAkhI dIdheluM, pheMkI dIdheluM. (2) thApaNa nIkA-vidyA strI. [saM.] juo "naukA-kalA." tarIke mukeluM, anAmata mUkeluM naukAvihAra chuM. si.] juo "naukA-koDA." nyA puM. [sa. 1, gu. lAdhava InsApha, pheMsalo nAkA-vyavahAra 5. si.] vahANe vagerethI cAlate vahevAra, nyAra chuM. ciro] agni, devatA naivigezana' ['nevI skUla nyAta strI. [sa. zAta] eka ja prakAranA rItirivAjavALa naukA-zAlA(-LA) zrI. siM1nokavidyA zIkhavAnuM vidyAlaya, eka maMDala, nAta, kema nokA-zAstra na. [saM.] jae naukA-vidyA.' nyAta-gera (gera) . [+jue "geAra."] AkhI vAtane naukAzAstrI vi. [ S] naukA-vidyAnuM jJAna dharAvanAra purohita, kapALa-gora, zukala [koma nIkA-zALa juo "naukA-zAlA." [mirala. nyAta-jAta (tya) strI. [+jue "jAta.] sarvasAmAnya nAta, naukA-senApati sI. [saM)] naukAsainyanA adhyakSa, "eNDa- nyAta-paMca(-5eN) na. jio saM. pUvaeNna vi, A pavanane naukAsainya na. [saM.] juo "naukA-dala." vikAsa kahI zakAya.] nAtamAMthI tAravelA AbarUdAra mANanaukA-sthala(-La), naukA-sthAna na. [sa.] baMdara, peTa senuM vahIvaTI maMDala. (e pAMca mANasa hoya, enAthI nau-gamana na. [4] juo "naukA-gamana." ochAM ke vadhu paNa hoya.) nI cAlana na. [saM.] ja e "naukA-cAlana." nyAta-bahAra (-bA:2) vi. [+ juo bahAra.] nAtanA no-javAna kuM. li. najavAnuM ] nava-javAna, navayuvaka samUhamAMthI bahAra karAyeluM, jJAti-bhraSTa, jJAtibahikata noM-javAnI sI. kA. navuM javAnI] UgatI javAnI, nau- -yAtIta (-tya) sI. [+ ja e "rIta."] ja e "nAtA-rIta." javAnI, yauvana, jobana [bharaNapoSaNa karanAra nyAti sI. [saM. zAti) ja "jAta." nI-jIvana-vika vi. saM.] vahANa vagere calAvI pitAnuM nyAti-bhraSTa vi. [+ saM.] jae "yAta-bahAra.' nau-juvAna juo "no-javAna.' nyAtIluM vi. jio "yAta' + gu. "IluM? ta...] ja naujavAnI juo naujavAnI." nAtIluM." [nAte, saMbaMdha nIDha puM, nAne choDa nyAtuM na. jio "yAta' + gu. 'u' ta, pra.] sagapaNa. (2) nautana vi [sa. nUtana ja "nUtana.' nyAmata sI. [ara. naama ] dhana, dolata. (2) durlabha nautama vi. saM. nava ma ] taddana navuM cIja. (3) sukha no-tArya vi. siM.] hADakAM vagere dvArA tarI javAya tevuM, nyAya 5. [saM.] nIti, naya, sadAcAra, "kera-he." (2) dAMta, 'vigebala' kahevata. (3) pramANa dvArA vastunI tArkika parIkSA, yogyatA, nau-dala(-La) na. [saM] juo "naukA-dala.' vAjabIpaNuM, "sIlogijhama" (ma.na.) (4). tarkazAstra, nyAyanau-dara (-3) paM. si.] juo "naukA-daMDa." zAstra. (5) dhAro, rivAja. (1) (no artha) I-sApha, no-pati muM. siM] juo "nIkA-pati.' (yAMtrika sAdhana pheMsalo, 'jasTisa." [ Apo (rU.pra.) kaI paNa bAbatamAM no-yaMtra catra) na. [saM.] vahANa AgaboTa vageremAM ene vAjabI rUpamAM vartavuM. 0 karo (2.pra.) kharuM khoTuM nau-yAna na. [3] o "naukA-gamana." (2) vahANa vagere bAbara tapAsavuM. 0 cUkava (rU.ga.) pheMsalo Apavo, nIcuddha na. [saM.] juo "nokA-yu.' cukAdo apAvo. 0La (rU.pra.) kharuM beTuM barAbara naulI-kama na., naulI-kriyA zrI. (saM.) "kALI-karma." vicArI levuM. 0maLo (u.pra.) kharAkheTAnI barobara no-vidyA sasI. [sa.] jue "naukA-vidyA.' tapAsa thayA pachI yogya pheMsalo apAvo. 0mA(-mAMga no-zaya na. [sa.] eka prakAranuM dariyAI jaMtu (vahANane (2. pra.) phariyAda ja karavI] [meLavavAnI adAlata taLiye cATanAruM), "bAnekala' nyAya-kacerI strI. [ja e "cAya(1)' + "kacerI.'] IsApha no-zAha muM. phi.] no rAjA-vararAjA [nAro kArIgara nyAya-kata vi. jio "nyAya(6)' + sa. puM.] pheMsalo lAvI nozipI vi. 5. siM,yuM. vahANa AgabeTa vagere bAMdha [kacerI. nosaMga (sakagI) ru. siM, no-3 + gu. "I' sI pratyaya nyAya-keTe jItI. [ja "nyAya(1)' + aM.] e "nyAya vahANane taLiye vaLagI rahenArI eka prakAranI mAchalI nyAya-khAtuM na. jio "nyAya(s) + "khAtuM.'] sarakAranuM no-sAdhya vi. saM.] vahANa vagerethI jaI zakAya tevuM, IsAphane lagatuM taMtra, 'kyuTiziyarI 2010_04 Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nyAyattatva 1332 nyAyitA nyAyatava na. [ja "nyAya(s) + saM.] nyAyanuM vijJAna, nyAya-vibha1 muM jio "yAya(s) + saM.] prAmANikatAthI purispaDansa' kicara'-jyuDiziyarI.' kamAyelI samRddhi, "enesTa aniMga' nyAyataMtra (tantra) na. siM.] ja "nyAya khAtuM'- puDi- nyAya-viruddha vi. [ie "nyAya(1)' + saM.] insAphane nyAya-tulA . [ja e "pAya() + saM.] insAphanuM trAjavuM pratikuLa, a-prAmANika, "halojikala' (samatola pheMsalAne udezI) nyAya-vizArada vi. [saM] tarka-zAstramAM niSNAta nyAya-darzana na. [] saMsakRta tarka-zAstra [rIte jenAra nyAya-viSayaka vi. [saM.] nyAyane lagatuM, tarkazAstrane lagatuM nyAyadarzI vi. [ja e "cAya(1)' + saM.j.] nyAyanI nyAya-vRtti strI. [ja "yAya' + saM.] nyAya vAjabI nyAya-daSTi jio "nyAya(s) + saM] insAphI najara ApavAnuM valaNa nyAya-nirNaya kuM. [saM] pheMsalo, cukAdo, "eDa kyuDikezana' nyAyazAstra na. [saM.] saMskRta tarkazAstra, laeNjika'. (mana) varDika' ['ja ja' (2) (gujarAtImAM) kAyadAnuM zAstra, "kyuriTyuDasa" nyAyanirNAyaka vi. sale ApanAra, "eDa kyurikeTara', nyAyazAstrI vi. [saMpuM.) saMskRta tarkazAstranuM jJAna dharAvanAra, nyAya-niNata vi. saM.] pheMsalA tarIke nakkI karI ApeluM, nayAyika, lejiziyana' "resa-jyuDikeTA" [(da.bhA.) nyAya-zIla vi. [ja "nyAya(6)' + saM.] juo "nyAyanyAya-nipuNa vi. [saM.] kAyadAmAM hoziyAra, "baeNrisTara' parAyaNa." (2) sahetuka, hetavALuM, "rezanala' (jai.sa.) nyAya-niSTha vi. jio "nyAya() + saM. nijhA, ba.vI.) nyAyazIlatA strI. [+ saM. ta.ka.] juo "nyAyaparAyaNatA." nyAya-parAyaNa [[+ saM.]nyAyaparAyaNatA nyAya-eNi(-NI) sI. (saM.] kahevatanI paraMparA. (2) nyAyaniSThatA strI. [+saM. ta.pra.), nyAya-niSThA sI. anumAna-zRMkhalA, 'sorAiTIjha.' (tarka.). nyAya-niSNAta vi. siM.] jae nyAya-nipuNa-epha nyAya-sabhA sI. [ja e "nyAya(s) + saM.] insApha lejikala mAInDa" (ma.na.) ApavAne vicAra karanAra maMDaLa, sara-adAlata, epeleTa nyAya-parAyaNa vi. jio nyAya(6)' + saM.] InsApha kArTa,' "suprIma keTa' jio "nyAya-pura:sara," sAcavavAmAM tatpara, prAmANikatA rAkhanAra, neka, nyAyI nyAya-sara ki.vi. [o "nyAya(s) + "sara' pramANe)] nyAyaparAyaNatA ajI. [+ saM. ta.ka.] nyAyaparAyaNa hovApaNuM nyAya-saMgata (sata) vi. jio "nyAya(s) + saM.] nyAya-parivartana na. jio "-vAya(s) + saM.) eka pheMsalo IsAne baMdha bese tevuM [kala' (mana.rava) ApyA pachI emAM pheraphAra karavAnI kriyA nyAya-saMmata (-sammata) vi. [saM.] tarkabaddha, tarkazuddha, "lejinyAya-pAlaka vi. [saM.) kAyadAne rakSaNa ApanAra, " kaDiyana' nyAya-siddha vi. [ie "nyAya(6)' +saM.] nyAyapura:sara (.bA.) [dhIzanI beThaka, nyAyAsana puravAra thayeluM [(saMjJA.) nyAya-pITha sI. [ja "nyAya(1)' + "pITha' na.] nyAyA- nyAyasUtra na. [saM] nyAya-darzanane e nAmane sUtragraMtha. nyAyapura:sara kri.vi. [jae nyAya(6)' + saM.) nyAya- -vAya-sUnuM vi. e [1-yAya()' + 'sUvuM] a-prAmANika pUrvaka ke vi. [ + saM] InsAphanI daSTithI, nyAyI rIte, nyAyAcAya chuM. [saM. vAgha + A-vArtha] tarkazAstranI saMskRtanI jikala" (je.hiM.). pAraMgata prakAranI chelI parIkSA uttIrNa karanAra vidvAna nyAyamaya vi. [ o "nyAya(s) + saM., ta.ka.] insApharI (A eka 'padavI-upAdhi che.) bhareluM, vAjabI [ja e "cAya-paMca.' nyAyAdhikArI muM. [o "nyAya(6) + saM.. S], nyAyAnyAya-maMDala(-La) (bhaDala-La) na. jio "nyAya(6) rsa] dhIza chuM. [+ saM. mIrA], InsAphanI adAlatane mukhya nyAya-maMtrI (-bhatrI muM. jio 'tyAya(6) + saM.] nyAya- adhikArI, nyAya ApanAra amaladAra, "jaja' khAtAnA salAhakAra amaladAra, 'lIgala rimezvasa' nyAyAdhIzI strI. [+gu. "I' ta..] nyAyAdhIzInuM kArca nyAya-maMdira (-madira) na. [e "nyAya() + saM.] temaja darajajo [dhikArI.' nyAyanI adAlata, nyAya-keTe, "hAIkorTa' (da.bhA.) nyAyAdhyakSa kuM. jio "nyAya(6) + saM.] jae nyAyAnyAyamArga kuM. jio "nyAya()' + saM.] khare tarikko, nyAyAnusArI vi. [ + saM. asArI, muM] jAo "nyAyaprAmANika rIta saMmata,'-'lejikala' (ta,ma) [IsApha ane gera-InsApha nyAya- [ja "nyAya(6' + saM.,I.] meTo nyAyA- nyAyAkhyAya . [jao "nyAya(6)' + saM. ma + "nyAya(1).] dhIza, jaja' ( hArTane), "jasTisa' nyAyArthI vi. jio "nyAya(6)' + saM. maryAM, puM] sApha nyAya-yukta vi. [saM.] take-zuddha, 'laeNjikala' (je.sa. mAganAra, 'liTijanTa' [bAra' nyAya-rakSaka vi. [saM.] jae "nyAya-pAlaka.' nyAyAlaya na. jio "nyAya(6)' + saM.] ja "yAya-kArTa, nyAya-vijJAna na. [ja "nyAya(s) + saM.] juo "yAya- nyAyAvatAra 5. jio "nyAya(6)' + saM. avatAra] InsAphanA [baMdhabesatuM na hoya tevuM sAkSAta avatArarUpa nyAyAdhIza nyAya-vidhAtaka. vi. jio "nyAya(s) + saM.] insAphane nyAyAsana na. jio "nyAya(s) + saM. zAsana] InsAphanI nyAya-vidhAna na. jio "nyAya(s) + saM.) kAyado ghaDavAnI adAlatanA nyAyAdhIzanI khurazI kiyA khyAyitA strI, jio "nyAyI' + saM. tA. ta.ka.] nyAyI 2010_04 Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nyAyI 1393 hAvApaNuM nyAyI vi. juie 'nyAya(1)' + saM. r = $, puM.] insAphavALuM, insAphI, jasTa.' (ra) prAmANika nyAyya vi. [saM] nItinA mArgane lagatuM, sadAcArane lagatuM. (ra) prAmANika,vAjabI. (3) kAmAM TakI zake tevuM, [aneruM, vicitra javuM, nAkhuM, nirALuM. (2) 'nihAla.' 'jaTiziyekhala' nyAruM vi. [hiM,marA. 'nyArA' nyAla vi. aai. nihAla ] jae nyAlata zrI. dhikkAra, tiraskAra nyAya vi. [saM. na] taddana navuM nyAsa puM. [saM.] mUkavuM e. (2) thApaNa, anAmata. (3) maMtrAcAraNapUrvaka zarIranAM judAM judAM aMgo para prekSaNa karavuM e. (4) tyAga. (5) vibhAga nyAsa-dhAraka vi. [saM], nyAsadhArI vi. [saM., puM. anA mata sAcavanAra, 'TrasTI' nyAsa-patra huM. [saM, na.] anAmata makayAnA dastAveja, nyAsa-lekha, kaeNza-sarTiphikeTa ['kasToDiyana' nyAsa-rakSaka vi. [saM.] thApaNanuM rakSaNa karanAra amaladAra, nyAsa-lekha puM. [saM] jaeka 'nyAsa-patra.' nyAsa-svara puM. [saM.] saMgItanI samAptinA chelle svara, (saMgIta.) [pADavI e nyAsApahAra chuM. .[saM. yajJa + a-DhAra] thApaNa pacAvI nyAsika vi. [a,], nyAsI vi. [saM.,puM ] thApaNa mukanAra nyALavuM (nyA LanuM) 4e 'nihALavuM.' [e ThekANe tyAM, . kahyuM kra.vi. [sau +jue 'kane.'] tyAM, e sthaLe, nyUna vi. [saM.] edhuM, UNuM. (ra) namaLuM, 'vIka' (ma.na.) nyUna-tama vi. [saM.] echAmAM echuM nyUna-tara vi. [saM.] vadhu evuM [(6.kA.zA.) nyUna-tAvi [saM.] nyUna heAvApaNuM, UNapa, 'i-saphiziyansI' nyUnatA-pUraka vi. [saM.] UNapa pUranAruM, kamplImenTarI' pakaDa hukama nyUna-pada na. [saM.] vAkayanA e nAmane eka rAya, ekepTikala' (na.pA.) (kAvya.) [(kAnca.) nyUnapada-a na. [saM.] vAkathamAM padma echAM hovAnA dAva. nyUnAkAra vi. [+ saM, mAr] jemAM AkAranI nyUnatA chatAM sauMdaryuM che tevuM, 'kaeNligrAphrika' (ba.rA) nyUnadhika vi. [+saM. maSi] echuMvattuM, vadhundhaTu, AchuM akuM, asamAna 5 puM. [saM.] bhArata-Aye varNamALAne eya adveSa a5prANa vyaMjana. (2) sAta svaromAMnA 'paMcama'varanA AdyAkSara (saMgIta.) paI1 (5) jue 'pAI, ' paIne (pai) strI. [jue pAI.] chApakhAnAMmAM nakAmAM thaI gayelAM bImAM padmaDha (ma) srI. [jae 'pakaDavuM.'] pakaDavuM e. (2) pakaDavAnI yukti ke dAva, sarko, 'laca,' (3) e pAMkhiyAMvALuM pakaDavAnuM eka entara. [. AvavI (rU.pra.) kAbU Avave|. 7 pakaDavI (rU.pra.) raga pakaDavI. mAM AvavuM (rU.pra.) vazamAM hAvuM. mAM levuM (rU...) pUrA kabajAmAM levuM. (2) krUsAvavuM] 2010_04 nyUnAdhikatA zrI., [saM.], nyUnAdhiya na. [+ saM. bhASi"] canAdhika heAvApaNuM [(kAvya.) nyUnArtha huM. [+ saM. mayaM] e nAmanA eka vAkaya-doSa, nyunAhAra huM. [+sa, mAndhAra] e kherAka nyUnAhArI Ava. [ + saM. mArI, puM.] eche. khorAka khAnAruM nyUnI-karaNa na. [saM.] echuM karavAnI kriyA, UMcuM rAkhavAnI kriyA, 'riDakazana' (a.tri.) [tuM na kahevuM e nyUnakti zrI. [+ saM. ti] kahevAmAM saMkoca karavA e, nyumoniyA puM [aM.] phephasAMnA seAjAvALA jokhamI eka tAva nyUsa puM.,a.va. [aM.] samAcAra, khakhara, vartamAna, vRtta nyUjha-AITema strI. [aM.] samAcArane lagatI vigata nyUsa-ejaMTa (ejanTa) puM. [aM.] vartamAnapatro vecanArA ADatiyA nyUsa-pepara na. [aM.] vartamAna-patra, samAcAra-patra, puM, akhabAra, sAmayika nyUsa-prinTa puM. [aM.] vartamAnapatro chApavAnA khAsa jItane kAgaLa, akhabArI kAgaLa L L 5 5 5 5 5 5 5 pa brAhmI nAgI gujazatI nyA(-nA)chAvara vi. [traja,nyAchAvara] ThAkorajI guru rAjA vagere uparathI kAMI rakama utArI bheTa karAya e. (2) puM. bheTa. (puSTi.) (3) kiMmata, malya, 'prAisa.' [. karavuM (3.pra. vArI javuM] nya(-ne)chAvarI sI. [+]. 'I' ta.pra.] nyAchAvara karavAnI kriyA. (ra) (lA.) vArI javAnI kriyA pa42-jakaDa (pakaDaya-jaya) strI. [jae 'pakaDavuM' + 'jakreDavuM.'] sakhata rIte pakaDamAM levuM e padma-dA (pakaDhaya-) puM. [+jue dAva.'] (lA.) e nAmanI eka ramata [(lA.) sAbitI paDha-maMdI (pakaDaya-andI) srI, [ + qA.] pakavuM e, (2) pakavuM sa.kri. [ravA.] grahavuM, jhAlavuM, (ra) dharavuM, dhAraNa karavuM. (3) khulluM karavuM. (4) sapaDAvavuM. (5) zeAdhI kADhavuM. [pakaDI pADavuM (rU.pra.) zodhI kADhavuM. (ra) najIka jaI rahevuM. pakaDI levuM (rU.pra.) UMcakI levuM. (2) kaida karavuM.] padmaDhAvuM karmaNi, kri. pakaDAvavuM ke.,sa.kri pakaH-hukama (pakaDatha-) puM. [ + jue 'hukama.'] pakaDavAnI AjJAvALuM pharamAna, voraMTa' Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakSa-vikhavAda pakatA-pakaDI strI. [jue pakaDhavuM,'-Dhivi + gu. 'I 'kR.pra.] pakSa-vayaka vi. [saM] pAchI uMmaranuM, vRddha, ghaDuM, buDhDha uparAuparI pakaDI levAnI-khaje ke keda karavAnI kriyA. (2) e nAmanI eka ramata pakaDAvavuM, pakaDAvuM jae 'pakaDavuM'mAM, paka(-)tANa(-ya) jue 'pagatANa.' 53(-kha)tAza(-sa) (-ya, -sya) jue 'pagatAsa,' pa(-kha)tuM jue 'pagatuM.' pAyaratA strI. [saM.] ghaDapaNa, buDhApA pAti(-tI)sAra puM. [+ saM, Rtti (-tI)- sAra] maracAnA roga pAnna na. [+ saM. manna] raMdhAyeluM anAja, (2) jae pakavAna,' [AvatA jhADA pAma puM. [+ saM. mAma] pAkI gayeaA maLa, baMdhAI pakvAzaya puM. [+saM. mArAtha] jemAM anna pacavA upara Ave che te avayava, jaThara, hAjarI ka-paNa na. [jae pAkuM' + gu. 'paNa' ta.pra.] pAkuM hAvApaNuM. (2) (lA.) pakAI, luccAI [ema 54(-)laka(-kha) kri.vi. [ravA.] pakhAnA avAja thAya pakaDuM na. jio 'pAkuM' + vaDuM. ''] jiyuM paka(-kA)vavuM jue 'pAkavuM'mAM, [vAnuM mahenatANuM pakavAI zrI. [ja e 'pAkavuM'+ gu. AI' kR.pra.] rAMdhapAna na. [saM. vAtta (vavava + anta)] jemAM pANIne upayAga na thaye. heAya tevI harakAI mIThAI (2) pAkanA lADuM. (3) gALa-pApaDI, gALa-ceApaDI, (4) (surata tara mAtra) ghekhara khAjAM amRta-pAka satara-keNI vagere (na.mA.) pa(-kha)vAsI strI. [jue 'pakavAsa'+ gu. 'I pratyaya.] pATiyAM jaDavAmAM kAma lAgatI leAkhaMDanI cArasa ke goLa khIlI ane evI lekhaMDanI chaDI ke paTTI, 'baeNTana.' (2) saMdhADa, 'letha' paka(-kha)vAsuMna., -se puM. [sara. marA, 'pakAzI.'] pakSa puM. [saM.] pAMkha. (ra) paDakhuM. (3) taDa, bhAga, 'pATI,' 'skUla.' (4) (mahinAnuM) pakhavADiyuM. (5) saMbaMdha. (6) tarapheNa, bAz2a. (7) 'DeTA'(gu.vi.). (8) 'hAipeAthIsisa.' [. karavA, kheMcaveA(-kheMcavA), tANavA, levA (rU.pra ) uparANuM karavuM, pakSapAta rAkhave, pakSapAta batAvave] pakSa-kAra vi. [saM.] hita-saMbaMdha dharAvanAra, 'pArTI.' (ra) taraphadArI karanAra, 'eNDave kreiTa.'(3) vAdI ke prativAdI pakSakArI srI. [ + gu. ' ta.pra.] pakSakArapaNuM pakSagata vi. [saM.] pakSamAM raheluM, taraphadArI karanAra pakSa(-kSA)ghAta puM. [ + se. (mA-> vAta] paDakhuM jhalAI javAnA rega, lakave, ardhAMga-vAyu, paeNraeNlisisa' pakSoDhANu na. [+jue 'joDANa.'] pakSamAM maLI javuM e. (ra) jue 'lAina-dorI,' 'elAimenTa,' pakSa-tA strI, [saM.] taraphadArI strI chAparAnA sAkaTA upara jaDavAnA lekhaMDanA ke vAMsanA jADo gALa khaMTA. (ra) jaLeyuM pakSadharmAMtA zrI. [saM.] pakSa (carcAnI khA") upara sAdhana ke hetunuM heluM e. (tarka.) pakAu vi. ei 'pAkavuM' + gu. 'Au' kR.pra.] pakavavA jevuM. (ra) pAka upara AveluM pakSa-niSThA zrI. [saM.] (peAtAnA) pakSa ke samaha taraphanI prabaLa AsthA, (peAtAnA) pakSa taraphanI vaphAdArI pakSa-pada na. [saM] nAmerI saMjJA, mAnera Tarma' (ma.na.) pakSa-palaTe puM. [+jue 'palA.'] eka pakSamAMthI khasI bIjA pakSamAM jaI raheluM e, pakSAMtara, pakSa-badale, 'Diphekzana' pakSa-pAta puM. [saM] (peAtAnA) pakSa taraphanuM valaNa, taraphadArI, pakADavuM sa.kri. [jue 'pAkavuM;'enuM eka preraka rUpa.] kheALAmAM dANa levA. (ra) dANa nakkI karavA pa-kAra puM. [saM.] 'pa' varNa. (2) '5' varNane uccAra pakArAMta (pakArAta) vi. [+saM. mansU] jene cheDe 'pa'varNa AnyA hoya tevuM (padma-zabda). (nyA.) [pAcana pakAla puM. [jue 'pAkavuM'+ gu. 'Ava.'] pacI javuM e, pakavATa (-Taya) strI. [jue pAkavuM" dvArA.] (lA.) zrama, thAka pA-3)vavuM, pAvuM jae 'pAkavuM'mAM, pALavuM sa.kri. pAkuM karavuM, meDha karavuM, geAkhavuM pakoDAM na. [saM. 1-vaTa-> prA. 4-3&4-] eka prakAranAM bhajiyAM pakaDA pakaDI 1334 pADI srI. [jue 'pakaDAM' ( - 'paDuM') + gu. 'I ' zrIma pratyaya.] taLelI pUrI jevI eka vAnI pAI zrI. [jae 'pakuM'+gu. 'AI' ta.pra.] (lA) *sAyA sivAya kAma kADhI levAnI caturAI, padmApaNuM. (ra) (lA.) khaMdhAI, (3) kAbeliyata, hoziyArI pakaDuM vi. saM. vaca - > prA. ma; AmAMthI 'pA' thayA pachI vikaselA 'pakaDuM'mAM 'paripakava'nA artha rahyo nathI. de.pA. pu AveA vikAsa manAyeA che] pala vi. [saM.] raMdhAvAthI pAkyuM, ruMdhAI caDI gayeluM. (2) jIrNa thaI gayeluM. (3) pacI gayeluM. (4) pArkaTa, pukhta patra-tA zrI. [saM.] papaNuM _2010_04 bAyasa' (ma.na.) pakSapAtitva na. [saM.] pakSapAtI heAvApaNuM pakSapAtI vi. [saM.,puM.] pakSapAta karanAruM pakSa-badale puM. [+jue badale.] ja 'pakSa-palaTo,''Diphekzana,' pakSa-baMdha (anya) puM. [saM.] nRtta ke nRtyamAM gati bharavAnA sALa prakAromAMnA eka prakAra. (nATaya.) pakSa-bhakti zrI. [saM.] peAtAnA pakSa taraphanI vaphAdArI pakSa-mata puM. [saM...na.] (peAtAnA) pakSanA abhiprAya pakSa-maMtra (-mantra) puM. [saM.] pakSanA siddhAMta, (2) pakSaviSayaka salAha, vakIlAta pakSa-ma`trI (-ma-trI) vi. [saM.,puM.] pakSane vahIvaTa karanAra. (2) vakIla, 'eNrisTara'(gA.ma.) pakSa-rAga puM. [saM.] (peAtAnA) pakSa taraphenI A-sakti pakSa-vAda puM. [saM.] eka bAjunA pakSanI Teka, takarAranI taraphadArI, ekataraphI valaNa, TALI-vAda, grupikrama' pakSavAdI vi. [saM.,puM.] vakIla, pakSa-maMtrI pakSa-vikhavAda puM. [+ jae 'vikhavAda.'] pakSamAMnA AMtarika Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakSa-vipakSa-samanvaya jhaghaDA, 'pArTI-phaeN zana' pakSa-vipakSa-samanvaya puM. [saM.] koI pakSa ke pakSAnI virodhI pakSa sAthenI samajhatI, enTi-thIsisa' (da.khA.) pakSa-samarthaka vi. [saM.] (lA.) vakIla pakSa-saMgaThana (-saThana) na. [+jue saMgaThana.'] pakSanA lekAnuM ekatrIkaraNa 1335 pakSa-sAmya na. [saM.] pakSAnI samatulA, sattAnI samatulA, belensa oNpha pAvara' (.khA.) pakSa-stha vi. [saM.] (peAta peAtAnA) pakSamAM raheluM, taraphadAra pakSa-hIna vi. [saM.] pAMkha vinAnuM, (2) kAI paNa pakSamAM na baLeluM, apakSa, taTa-stha I" pakSAkAra puM. [ + saM. mAra], pakSAkRti sI. [ + saM. mA-oti] pAMkhane AkAra. (2) vi,pAMkhanA jevA AkAranuM pakSAta puM. [ + saM. mAthraa] (pAtapotAnA) pakSa vizenuM bahu mAna. (ra) pakSIya jid pakSAghAta jue pakSa-dhAta.' pakSApakSa puM., -kSI zrI. saM. pakSa,-DhiA~va, +gu. ta.pra.] sAmasAmA pakSa paDI javA e, sAmasAmuM pakSapAtI valaNa, 'phaeNzana.' (2) (lA.) vibhAga, phATa pakSAbhAsa puM. [+jJA-mAsa] kAI pakSa na hovA chatAM pakSa che evuM dekhAvuM e [ApanAruM pakSAbhAsI vi. [ + saM, mAmA?] pakSanA mAtra AbhAsa pakSAbhimAna na, [+ saM, mi-mAna puM.] (`tapAtAnA) pakSa vizenuM gaurava [rAkhanAra pakSAbhimAnI vi. [ + saM., mimAnI .puM.] pakSAbhimAna pakSAyava chuM. [ + saM. mavazrva] hetu-vAkaya, laghu pakSa, mAnAra primAisisa' (ma.na.) pakSAlekhana (-laSNana)na''[ + saM, zrava channuna, pakSAzraya puM. [+ saM. thA-zra] (pAtapeAtAnA) pakSane vaLagI rahevuM e pakSAMtara (pakSAntara) na. [+ saM. attara] bIja' pakhavADiyuM. (2) bIje pakSa. (3) (lA.) pakSapAta, taraphadArI, pakSabheda, (4) pakSa-palaTA, 'Diphekazana' pakSAMdha (pakSAnca) vi. [+ saM. anya] (peAta peAtAnA) pakSa tarapha AMdhaLI zraddhA rAkhanAruM, pakSanI bahAra jenI najara ja na heAya tevuM pakSiNI strI. [saM.] pakSInI mAdA, paMkhiNI pakSi-rAja puM. [saM.] garuDa pakSI, (ra) rAmAyaNamAMneA jaTAyu (gRdhrarA) pakSila vi. [saM., A rUDha nathI, paNa zaH-svarUpa saMbhavita che.] pAMkhavALuM, (2) pakSapAtI pakSila-tA strI. [a ] pakSapAta, taraphadArI pakSi-zAlA(-LA) strI. [saM.] pakSIenI pAMjarApeALa, cIDiyA-khAnuM pakSI na. [saM.,puM.] paMkhI, khaga, vihaMga, vihaMga, vihaMgama pakSIkaraNa na. [saM.] pakSa pADavAnuM kArya. (2) ekabIjAnA pakSa kheMcavuM! e [oDuM pakSI-elaDI strI. [+jue 'elaDI,'] pakSo nara-mAdAnuM pakSIya vi. [saM.] (peAtapeAtAnA) pakSane lagatuM, amuka pakSanuM _2010_04 pakhAlI pakSI-lAka huM. [sa, kSi-chon] pakSIonI sRSTi pakSI-vijJAna na. [saM.. pakSa-vijJAna], pakSI-vidyA strI. [saM. pakSi-vidyA] pakSIe saMbaMdhI zAsra pakSI-zAlA(-LA) zrI. [saM, vRkSa-rAchA] jue 'pakSizAlA,' pakSetpAta puM. [saM. pakSa + chavAta] kAI paNa eka pakSa taraphathI thatAM utpAta tAyAna-upadrava-upADA padma na, [saM.] pAMpaNa padma-rAga puM. [saM.] pAMpaNanA vyAdhi ke Ajara padmAtra na. [ + saM. thra] pAMpaNanA AgaleA bhAga pukha puM. [saM.kSa> pra. va] vahANanI chateDInAM paDakhAMnAM pATiyAM, kaTheDA, 'liMga.' (2) pakSa, tarapheNa pa`kha(ka)tANu (-Nya) jue 'pagatANu,' pakha(-3)tAza(-sa) (-zya, sya) jue 'pagatAsa.' pukha(3)tuM jae pagatuM,' [pAkhI pakhate huM. [saM. rakSa>prA. paNa dvArA] aNajo, agatA, pakhapakhA strI. [jue 'pakha'-DhirbhAva.] jue 'pakSApakSa,' pakharAvavuM jue 'pAkharavuM'mAM. [thavA pakharAvuM jae pAkharavuM'mAM. (ra) kUkaDIneA kUkaDA sAthe saMvega pakhalakha jue palaka,' pakhavAja srI. [saM. pakSa-vAgha> prA. vaNavapna na.] DhAlakathI jarA meTuM khAsa prakAranuM beu hAthathI vagADAtuM eka [kalAkAra, pakhAjI pakhavAjI vi.,puM. [ + gu. ' ta.pra.] pakhavAja vagADanAra pakhavAki vi. [a. pakSa-vAr-dvArA gu. 'pakhavADa-' + saM. vAgha, pakhavAja, khAja ta.pra.] paMdara divaseAne lagatuM, (2) na. dara paMdarame divase prasiddha thatuM sAmayika, pAkSika, 'phaeNrTanAiTlI' pakhavADiyuM na. [ja pakhavADuM' + gu. 'iyuM' svAthaeN ta.pra.], pakhavADuM na., -DaoN puM. [saM. vRkSa-vA-> prA. palavAradvArA baMne ja.gu.] paMdara divasanA samUha, pakSa, 'phorTanAiTa' pakhavAnI strI. kAnanAM vIMdha meTAM karavA khAsAtI sAMDhAnI saLI ke leADhA vagere dhAtunI bhUMgaLI pakhavAsI jue 'pakavAsI.' pakhavAyuM, -se jue 'pakavAsuM,se.' pakhA(01)ja jae 'pakhavAja,' pakhA(01)jI jae 'pakhavAjI,' pakhAla` (-5) strI. [saM. prakSAsthya-> prA. lavaNa dvArA] phUla vagere khaseDI laI deva-sthAna dhevAnI kriyA pakhAla (-) strI, pANI bharI lAvavAnI cAmaDhAnI meTI zailI ke guNa, bekha pakhAlacI vi.,puM. [ja peAtAnI kAMdha upara pakhAla mara, bhistI pakhAla(-le)Nu (-Nya) strI. jue (-e)Na.' pratyaya.] pakhAlInI strI, pakhAla-peTiyuM (pakhAya-) vi. [ja 'pakhAlI' + gu. 'a(2) strI pakhAlacI pakhAla?' + peTa' +gu. 'yuM' ta.pra.] pakhAlanA jevA peTavALuM, meTI kuAMda vALuM, kAMdAnuM pakhAlI puM. [jue pakhAlaO' + gu, 'I ' ta...] devana pakhAla'+turkI cI' pra.] rAkhI pANI laI ApanAra Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakhAlI 1335 sthAnamAM jovAnuM kAma karanAra sevaka ['pakhAlacI.' 5khAlI ! [ja pakhAla' + gu. "I' ta...] ja pakhAlaNa (-zya) jAo "pakhAlaNa' pakhAvaja juo 'pakhavAja'-pakhAja.' pakhAvajI juo pakhavAjI'-pakhAjI." pakhALavuM sa.. [saM. -kSADha ->prA. gvavA-] devuM, khaMkheALavuM. (2) dhamAravuM, navaDAvavuM (pazune). pakhALAnuM karmaNi,kra. pakhALavavuM che. sakri. pakhALavavuM, pakhALAvuM ja 'pakhALavuM'mAM. pabiyAruM na. [sa. pakSaprA. pa3 vAra be cIpo vacce sAMdhe. (2) dhareNAMmAM khIlI nAkhavAnuM bAkuM. (3) caNiyAruM 5khuM na. si. pakSa->prA. viva-, muM.] pakSa, bIjuM yatha. (2) etha, Azraya, tarapheNa, (3) olAda, kuLa, vaMza 506 sa.ki. mA. vavava8] jhaTakI ne khaMkherI sApha karavuM, pakheDAvuM karmaNi,ji. kheDAvavuM presa.ji. pAvavuM, pahAvuM ja paDavuM'mAM. paga 5. [sa. vAgha ke vADha> prA. mATeja. gu. pAga,' vaLI de.prA. pAma paNa che.) caraNa, TAMge, sarAM tho. [0 aDhAva (rU. pra.) vacamAM paDavuM. 0 AgaLa dhara (rU.ka.) AgaLa vadhavuM, javuM. 0 ADe avaLA thave (rU.pra.) anItinuM kAma thavuM, vyabhicAra thA. 0 AvavA (3.pra.) khovAI javuM. corAI javuM. (2) svAzrayI jIvana jIvavAnuM zarU thayuM. 0 uThAvavA,-, upADavA, (rU.pra.) jhaDapathI cAlavuM. 0upara paga caDA(-DhA)vavA, - (uparatha-) (rU.pra.) ALasu thaIne besI rahevuM 0upADe(rU.pra.)jhapATAbaMdha cAlavuM. 0 ukha (rU.pra.) AvavA-javAne saMbadha tuTI ja . 0 utara (rU.pra.) paganuM kaI hADakuM khaDI paDavuM. 0 UMcAnIcA thavA, 0 UMca-nIce tha (u.pra.) vyabhicArathI strIne garbha rahe. 0 kapAI javA,- (rU.pra.) e "paga UkhaDavo." 0 karavA (rU.pra.) guma thavuM, 0 kahyuM karatA nathI (rU.pra.) ghaNe thAka lAge che. 0 kADhavA, - (rU.pra.) sAmAnI avara javara baMdha karavI. (2) dUra karavuM, khaseDavuM. 0 gaDha (rU.pra.) ja e "paga Tharaze." 0 ghasavA (rU.4.) nakAmI AvajA karavI. (2) nakAmI mahenata karavI. 0 ghasAI javA (u.pra.) niSphaLatA maLavI. 0ghAla (rU.pra.) pAraka kuTuMba sAthe ke pArakA gharamAM vyavahAra zarU karavA. 0 calAvavA (rU. pra.) utAvaLe cAlavuM. 0 caMpA (-cappA) (2.pra.) paga gadAmAM 59. (2) anarthakArI kAma thavuM. 0 cAlavA (rU.pra.) pagamAM baLa hovuM. 0 cUMthAvA (3.pra.) pagamAM geTalA caDavA. 0 chUTo kare (rU.pra.) pharavA javuM. 0 chUTo tha (rU.pra.) pati maraNa pAmyA pachI varasI vaLAyA bAda vidhavAe ghara bahAra nIkaLayuM. chachuMdaNu (zya) (2.pra.) ghaNuM ja haraphara, sakhata deDA deDa (kAmanI). 04mAva (rU.pra.) sthira thayuM. 0 jAma, 0 Taka(rU.pra.) daDhatA rahevI. 0I ne (-joIne) (2 pra.) gaje vicArIne. jevA (3.pra) parIkSA karavI. 0 TakA, 0 Thara (rU.pra.) sthira thaI rahevuM. 0 TakAvI rAkhavo (rU.pra.) AvavA-javAne saMbaMdha cAlu rAkha 0 TALavA, (u.pra.) avara-javara baMdha karAvavI. - Thara, 1 kera (rU.pra.) ritharatA thavI. * ThokIne UbhA rahevuM (2:vuM) (rU.5.) makkamatAthI sAmane karo. 0 gamaga, 04ga (rU.ma) hiMmata hArI javI. 08sa(02) vA (u.pra.) parANe cAlavuM. 0 DhIlA paTavA (rU.pra.) nAhiMmata thavuM. 0 taLAMcavA (rU.pra.) khuzAmata karavI. taLe ghasI nA(-nAM)khavuM (rU.pra.) mArga paricita che. to ghAlavuM, taLe cAMpavuM (rU.pra.) potAnI sattA nIce rAkhazuM. taLenI vATa (rU.pra.) tuccha gaNavuM e. taLe baLatuM ne pArakI vAta karavI (rU.pra.) pitAnI nabaLAInI upekSA karavI. 0ta baLatuM hovuM (rU.pra.) pitAne ja deza hovo. taLe vATI nA(-nAMkhavuM (2. pra.) tuccha gaNavuM. 0 tUTavA (rU.pra.) pagamAM kaLatara thavI. 2 (-)4(Da) (ka.pra.) thAkI javAya tevA AMTA-kerA. 0 tevA ( pra.) nakAmA AMTA-pherA karavA. bUTa-Taya) (rU.pra.) pagamAM thatI kaLatara, 0 tha, pesa(-pesavo)(rU.pra.)AvatuM jatuM thavuM, 0 thAkavA (rU.pra.) hArI javuM, kAma karatA aTakI javuM, nirutsAha thavuM. 0thI mAthA sudhI (rU.pra.) AkhA zarIre. deha (Da) (rU. pra.) sakhata prayana. 0 peIne pIvA jevuM (rU.pra.) pavitra. 0 dhoI pIvA (u.pra.) upakAra mAne che (rU.pra.) e "paga deDa." na UpaDhavA,- (rU.pra.) maLavA javAmAM saMkoca thavo. 0 nA(nAM) (rU.pra.) viddha karavuM. 0nI Aga mAthe javI (-Agya)(rU.pra.)sakhata gusso kare. 0 nIkaLI jaze (rU.pra.) ja AvavuM baMdha thayuM. 0nI caLa bhAMgavI (rU.pra.) cAlavuM. 0 nIce gaikI javuM (rU.pra.) hAra kabUlI levI. 0 nIcethI nIkaLI javuM (rU.pra.) vAraMvAra AvI anubhavI thavuM. 0nI dhULa (rU.pra.) tuccha, navuM, pAmaze. hanI panotI utAravI (rU.pra.) karavA jatAM kAma niSphaLa thavuM. 0nI patI javI (rU.pra.) DA-caMpala vagere gUma thavAM. 0nuM AkhuM, 0nuM bhAMgavuM (rU.pra.) cAlavAmAM tadana ALasu. 0nuM kharuM, 0nuM sAcuM (rU.pra.) khUba cAlI zake tevuM. 0 5kavA, (rU.pra.) AjIjI karavI. 0 5khALavA (rU. pra.) mAna ApavuM. 0 para (ke mAM) kuhADe mAra (rU.pra.) pitAnuM bagaDe ema karavuM, pitAnuM hita bagAvuM. 0 5ra paga caDhAvavA (rU.pra.) kAma-dhaMdhA vinA besI rahevuM. 0 para (ke mAM mAthuM mUkavuM (rU.pra.) zaraNe javuM. 05sAra, pahoLA karavA (-pALA-) (rU. pra.) dhImekathI ghUsI javuM. 0 pAchA paDavA (. ) hiMmata na cAlavI. (2) kAma karatAM khacakAvuM. 0 pANI pANI thaI javA (rU. pra.) hiMmata na cAlavI, (2) hArI javuM. 0 pAtALamAM ke peTamAM) hovA (rU.2.) prapaMcI hovuM, pahocela hovuM. 0 pAse jhADuM kADhavuM (rU.pra.) TaMkI najara rAkhavI. (2) TUMkuM dila haiyuM. 05javA (rU.pra.) Adara-satkAra karavA 0 pesa (-pesavo) (rU.pra.) AvatA jatA thayuM. 0 pesA (sADA) (rU.pra.) dhUsI jaI sattA hAtha karavI. 1 phalA (rU.pra.) thAkI javuM. (2) maMjhAI javuM. pheravo (rU.) prasava thayA pachI strIne mAvatare javuM. 0 phelAvIne sUvuM (rU pra.) nirAMte sUvuM. 0 bAMdhIne rahevuM (-2) (rU.pra) lAMbA vakhata sudhI eka ja sthaLe cITakI rahevuM. 2010_04 Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paga-keDI 133 pagarava 0 bharAI javA (rU.pra.) thAkI javuM. (2) phasAI paDhavuM. bAjanI), "phUTapAtha' (, ka.) 0 bhA(-bhAM)gavA (u.pra.) vacce aTakI paDatu, (2) nirAzA 5gadaMDa kuM. [ + juo "daDe.'] pagathI lAta mArIne mAto anubhavavI. (3) sAmAnuM baLa toDI pADavuM. 0 bhAre thavA, daDo, "phUTa-bAla" - (rU.pra.) javA saMkoca thaze. 0 mAM (rU.pra.) dhaMdhAmAM paga-daM(-) (-da(-3)thvI strI. [ + saM. hirA > prA. ke kAmamAM dAkhala thavuM. 0mAM beDI pahalI (rU.pra.) jaM- TUM(-)himA-"dAMDI'ne badale] vAhana na cAlI zake tevo jALamAM phasAI javuM. 0ma (rU.pra.) AvavuM, dAkhala thayuM. ekI sAthe eka ja mANasa ke pazune javAno rasto, keDI 0 moravA (rU.pra.) nAsIpAsa karavuM. 0rAkha (rU.pra.) paga-(-) (6()De) 5. [+ juo saM. ra0ew-> tadana choDI na devuM. vacamAM he (rU.pra.) jokhamadAra prA. Dha(-)] pagethI AvavuM javuM e. (2) (lA.) pagahevuM. 0 vadhAre(rU.pra.) himatabhera AgaLa vadhavuM. vALa, pisAre [paga dhovA mATenuM pANI 0 vALI besavuM (besavuM) (rU. pra.) nirAMte thAka khAva. paga-deNuM gheNuM) na. [+ juo "vuM' + gu, "aNuM' ku.pra.] - kamATa kholavAM (rU. pra.) yutithI kAma levuM. -ge pagapATalI jhI. [ + ja "pATalI.] ghaMTI nIce pagane kIDIo caDa(-8)vI (rU.pra.) kAma karavA khUba utsuka thavuM. pa. (2) TekavavA rAkhavAmAM AvatI bAjoThaDI (2) kAma karatAM keLavavuM, ge pavuM (3.pra.) namaskAra pagapAtharaNuM na. [+ e "pAtharaNuM.'] rAjA-mahArAjA ke karavA. -ge patI besavI (baeNsavI) (2.pra.) ghaNA meTA adhikArI cA agharaNiyAta strIne mAna ApavA AMTApherA karavA. -ge parase UtaravA ( cAlavAnA sthaLe thatI bichAta thAka lAgavo, -ne pANI UtaravuM (rU.pra.) kAma karatAM bhAre paga-pArakha,khe vi. [ + ja e "pArakhavuM' + gu. 'u-uM? zrama anubhavo. -ne besADavuM (besADavuM) (rU.pra.) bALakane u.pra.] pagalAM oLakhI lenAruM hagavA besADavuM. -ge meMdI hovI (-meMdI-) (rU.pra.) cAlatAM paga-pAvaDI strI, [+ o "pAvaThI.] vAva uparane pagethI kaMTALavuM. -ge lAgavuM (3 pra.) namaskAra karavA. (2) kaMTALI calAvavAne raheMTa, pAvaThI javuM. -ge lAgyA (rU.pra.) tabAha pokAryo. eka page pagapALuM vi. [+ juo "pALuM."] pagathI cAlI thavuM (rU.pra.),adhIrA thavuM. cAre page (rU.pra.) taddana teyAra pagapesAra-ra 5. [+ ja "pesAra, re'.] makAnamAM paga-keDI strI, [+ jue "keDI.'] paga-raste, paga-daMDI ke sthAnamAM paga mUkavo e. (2) (lA.) avara-javara. (3) pagacaMpI (-capI) strI. [+jue "caMpI.'] paga dabAvavAnI paricaya, oLakhANa hiMyA, caMpI paga-bha(-bhera vi.ji.vi. [ + juo "bharavuM."] pitAnA paga paga-kaNuM na. [ + jue "TekavuM' + gu, "aNuM kapri.] upara UbhA rahI zake tevuM. (2) (lA.) taiyAra, udhata. saMcAmAMnuM paga mukavAnuM sthAna, 'pela" (3) kAma karavAnI zakti AvI hoya tevuM. [0 thavuM (rU pra.) pagara-baMda(dha) (-baka, dha) jae "paghADa-baMda(-dha)." gujarAna calAvI zakavuM. (2) svAzrayI banavuM]. pagaDhabaMdI(-dhI) (bI, dhI) e "padhaTabaMdI (-dhI).' paga-mArga . [+ saM] kaDI. (2) e pagathI," "kuTa-pAtha" pagAhabaMda(-gho) (-ba, gha) jue "paghaDha-baMda (-), (ma.rU.). [page daDe uThADavAnI eka ramata paga-(-3DI) jeo "paga daMDI'-paga-keDI." paga-motiye 5. [+ juo "metiyo."] (lA.) e nAmanI paga De (Do ) e pagadaMDe.' 5gara . si. jha>zau.prA. pAra] phalo dANA vagerene pagAM na ba.va. pAsa uparanAM mAM ke TapakAM Dhagalo pagaDuM na. copATanI ramatamAM agiyAra pacIsa ke trIsano pagarakhuM na. 1 juo "rAkhavuM' + gu. "u' ku.pra.; mULamAM dAva AvatAM besatI gaThI saM. rakSa-> prA. vAvama- dvArA; balAtmaka svara "pa" uparathI paga-taLa na, [+ ja e "taLa.], -LI strI. [+ jue khasI "ga' upara.] kAMTA-2khuM, De. [-khAmAM paga ghAla, taLa.], -LuM na. [ + juo 'taLuM.'] paganuM taLiyuM -khAmAM paga ma (rU.pra.) barAbarI karavI. paga(-ka-kha)tANa (-zya) strI. jio "pagatuM' + gu. "ANa" pagaraNa na. [saM. prajarazo .prA. naraga] joI lagna ta...], za(-sa) (zya,sya) strI. [+gu. "Aza(-)' vagere nAno mATe samAraMbha. [0 karavuM, 0 mAMTavuM (rU. pra) ta..] chaTa jagyA, mekaLA za zarUAta karavI) [lagatuM paga-ke, kha)tuM vi. mekaLAzavALuM, chUTa jagyAvALuM, mokaLuM pagaraNiyuM vi. [+. "iyuM ta..] mAMgalika prasaMgane paga-thalI -LI strI. [+saM. DhI] paganI ghUMTI pagaraNI strI, [+gu. "I' saMpracaca] (lA.) mAMgalika pagathAra paM. jio paDathAra'; kaI sAthe '>ga.'] traDuM [saMcaLa jao "paDathAra." pagarava 5. jio "paga' + saM.] paganA cAlavAno avAja, pagathAriyuM na. [ + gu. "chayuM ta.pra.] meTA mApanuM pagathiyuM pagara-vaTa, To pu. jio "paga' +vatta-->prA. vaTTama-; pagathiyuM na. [jue "pagathI' + gu, iyuM' sAthe ta...] vacce paga-2vanA sAthe "rane prakSepa.] paganA ghasArAthI sIDI dAdara vagerenuM te te paDyuM, yu. (2) (lA.) krama, pAyarI paDelo keDo. (2) avara-javara paga-thI strI, [ + saM. sthifa> prA. thiI jayAM lokonI ja pagAra . [ o "pagarava' + gu. "o' svArthe ta..., hAlacAla thAya tevI bAMdhelI pharasaM. baMdha rastAnI beu paraMtu balAtmaka svarabhAra "pa" uparathI khasI 'ga' upara.]. 2010_04 Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paga- rasto 133 pageruM jao "paga-21." pagakeDI.' pagarasto 5. jio "paga' + "rasta.'] pagethI cAlIne paga-saMcAra (-sara-cAra) ! [ja "paga" + saM.1 paga-dvArA javAne mArga, paga-daMDI. (2) (samudrane nahi tevo) avara-javara(2) (lA.) jae "paga-2va.' jamInano mArga pAMDe (pagaThe) puM. etha, AdhAra pagare 5. yAtrA ke pravAsa zarU karavAnuM vaheluM TANuM, paroDha, pagAra' chuM. [saM. prANaI>zI.prA. paIS; 9.] keTamaLasake [ ] jue pagaraNa." kilAnI dIvAla pagaraNa na. siM. prakAza prA. pAraNa, "ra"nA "a"ne pagAra pu. (pocuM.] daramA, vatana, "pe.' [ karavuM, - pagarI zrI. [ja pagara' + gu. "I' strI pratyaya.] tala (rU.pra.) vetana cakavavuM. 1kha (u.pra.) pagArathI kAma vagerenI pUNIone goThavavAnI kriyA karatAM rahevuM. 0 (08) (rU.pra.) vasUla thatAM pagAranI 5ga-laMgariyA (-lariyAM, na ba.va. [ja e "paga + 'laMgara' rakama vadhatI rahevI. 0 cUkava (rU.pra.) pagAranI caData + iyuM' ta...] (lA.) rame cheDe ThIkaruM ke kAMkare bAMdhI rakama bharapAI karI ApavI. 0 thavuM (ra.a.) cUkate thavuM. sAmasAmI peca lagAvI ramavAnI ramata 0 tha (rU.pra.) pagAranI 2kama nakkI thavI. (2) pagAranI pagalAM na.,ba.va. [ja "pagaluM.'] khAsa karI saMta-mahAtmA- 2kama cUkate thavI. * baMdha thave (badha-) (rU.pra.) nokarI enAM pagalAMonA pratIkarUpe paththara ke Arasa yA dhAtunA chUTI javI] patarAmAM ke lUgaDA upara uThAvelI AkRti. [0 pADavAM pagAra-kApa . [+juo "kApa."] pagAranI rakamamAM kara(rU.pra) mAnapUrvaka padhAravuM (sthaLa pavitra karavAnA uddeze)] vAnI kapAta [ke kAryAlaya pagalAM-niNata vi. [ + saM] pagalAMnI paDelI nizAnI pagAra-khAtuM na. [+jue "khAtuM."] pagAra cUkavanAruM khAtuM kenI che e jANavAnuM jJAna dharAvanAra, "kUTaprinTa-ekasparTa pagAra-cI vi. [+ tuka. pra.), --dAra vi. [+ phA.pra.] pagArapagalI strI. [juo "pagaluM' + gu. 'IstrIpratyaya.] nAnA thI kAma karanAra, vaitanika sevA ApanAra bALakanuM pagaluM. (2) evI pagalInuM cihana. [0 mAMDavI pagAra dhoraNa na. [+juo dhoraNa."] kevI rIte pagAramAM (rUpra.) cAlatAM zIkhavuM (bALakanuM. pA pA pagalI (rU.pra.) raphate raphate vadhAre maLe e vagere viSayane lagatuM baMdhAraNa, zarUAta, AraMbha] [pagalAMonuM pUjana "TAIpa-skela,' pe-meila,'greIDa' pagalI-pUjA strI. [ + saM.] saMta-mahAtmAonA pratIkarUpa pagArapatraka na. [+saM] sevakonAM nAma ane pagAranI pagalu-lUMchaNiyuM na. jio "paga' + "lu(laM)chaNiyuM] ghara yAdI ke jemAM sahIo laI pagAra cUkavavAmAM Ave, ke eraDhAnA bAraNe praveza karanArane mATe paga laivA pa- la' mATenuM kAthI ke tAranA vaNATanuM sAdhana pagAra-bila na. [+] pagAranI vigata ApatA AMkaDe, pagaluM na. jio "paga + gu. "huM" svArthe ta.pra.] jamIna pagAra-vadhAre chuM. [+ja "vadhAre.'] juo "IjAphe," dabAvIne mukAte pagane pajo. (2) evA pagalAnuM cihana. "inkImenTa.' cibarakI, "pe-lipa" (3) kaMThamAM paherAtuM pagalAnuM nAnuM cihna. (4) (lA.) pagAra-slipa strI. [+ aM.] pagAranI rakama batAvatI kAgaLanI kAyadesaranI kAravAI, kAyaeNvAhI, "ekazana." [-lAM e- pagArI vi. [+gu. "I ta...] ja e "pagAra-cI" lakhavAM (rU.pra) pagalAM uparathI vyaktinAM guNa-lakSaNane khyAla pagAruM na. chAba, TopalI Avo . (2) pAchaLa rahelA gupta hetunI jANa hovI. pagaluM vi. [ja "paga + gu. "ALuM' ta.pra.] pagavALuM lAM karavAM (rU.pra.) padhAravuM, mAnabhera AvavuM. -lAM bharavAM pagI che. jio "paga' + gu. "I ? ta...] page cAlIne ghara (rU.pra.) AgaLa kAyadesara kAma karavuM. (2) upAya karavo. vADI vagerenI saMbhALa rAkhato nakara, rakheliye, cekIdAra, -lAM mApavAM (rU.5) hilacAlanI tapAsa rAkhavI. (2) cAkiyAta. (2) pagalAMnI nizAnIe pagale pagale cAlI jhaTa cAlavA mAMDhavuM, tAbaDatoba khasI javuM. -lAM mAMTavAM cArane pakaDI pADanAra mANasa, "kUTaprinTa-isara" (rU.pra) koI kAmane AraMbha karavo. 0 kADhavuM (rU. pra.) pagI-ghara na. [+ ja "ghara.'] pagIne ceka karavA besADapagalAMnAM cihana uparathI cora vagerenI bhALa meLavavI. 0 bharavuM vAnuM ane mAtra sUI rahevAnuM bAMdhakAma [(padyamAM.) 5gIDe 5. [+ e "DuM svArthe ta.pra.] juo pagI.' pagalAM mApavAM.' mUkavA jeTalI jagyA na hovI (rU.pra.) paJrAvavuM, pazurAvuM ja pagaramAM. saMkaDAza hovI. (2) taddana nidhana havuM. -le pagale paguM na. [ja "paga' + gu. "u" ta...] khAsa karIne (rUpra.) pAchaLa pAchaLa, anusarIne. kaMkunAM pagalAM (kakunAM) sIDInuM ke vAhanamAM caDavA mATenuM pagathiyuM che. sakri. (rU.pra.) zubha Agamana. nesa pagalAMnuM (rU.pra.) neNa paga- pagUravuM a.kri. vALavuM. pazurAvuM bhAve kri. paJrAvavuM lAMnuM, apazukana ke aniSTa karanAruM. sArAM pagalAMnuM (rU.pra.) page-58NuM na. jio paga"+ gu. e sA.vi.pra. + paDavuM maMgala karanA) ['pagalu(la)chANiyuM.' + "aNuM' ka. pra.] page lAgavAnI ke namana karavAnI kriyA. paga-1 )chaNuM na. jie paga + (-luM )chachuM.'] jae (2) (lA.) e nimitte vaDIlo taraphathI page lAganArane paga-vaDI strI. jio "paga' + "vATa + gu. "I' ta.ka.; maLatI bheTa-rakama vAnA"Ane "a"], paga-vATa strI. [upara mujaba] jAo pageruM na. jio "paga" "heravuM' + gu. "G" ku.pra.] pagalAM 2010_04 Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ page-la(lAgaNa 1339 pacarakI tho ] ane enI chApanuM darzana, "phUTaprinTa-phesiMga." (2) (lA.) pacI vi. jio pacakhavuM' + gu. I' guma.] pacakhaukela, "ka', [ kADhavuM (u.pra.) pagalAMnI chApa uparathI nAra, (2) (lA.) kevaLA (jena.) janArA mANasanI bhALa kADhavI. 0maLavuM (rU.pra.) sagaDa pathArI strI, meMdAnA eka prakAranA lADu [pAcana dekhAva, mAhitI maLavI] pacana na. siM.] jamaluM pacI javuM e, hajama thavuM e, page-la(-lA)gaNa na.,ba.va. jio "paga' + gu. "e" sA. pacanaka na. kAbaracItarI pIThavALuM eka prakAranuM pakSI vi.pra. + "lAgavu' + gu. "aNa' ke pra] namaskAra mATe pAcanakriyA strI, [] ja "pacana." sAmAnA page hAtha lagADavA e. (2) (lA.) namaskAra pAcanazakti sUkI. [saM.] anna pacavAnI zakti, pAcana-zakti pagelI vi. [ja paga' dvArA.] zubha pagalAMvALuM. (2) pacanIya vi. saM.] pacI jAya tevuM, hajama thaI jAya tevuM (lA.) AbarUdAra pacaneMdriya (pacanendriya) jI. [saM. pavana +ndri] zarIramAM pagelI strI, sI, bAIDI, berI khorAka vagere jayAM hajama thAya che te aMga, jaThara, hojarI page puM. pUtaLI bhAtanuM sIone paheravAnuM rAtA raMganuM kapaDuM paca paca ki.li. [ja paca'ne dvirbhAva.] "paca paca" evA 5-5ge che. [pa.] bauddha prakAranuM maMdira. (2) isTa avAjathI IDiyA kuM.nA samayane pegaDAvALe eka sikko pacapacavuM a.kra. jio paca paca,' nA.dhA.] "paca paca" pagera(-La) muM. jio "pagara.'] hAlaruM pheravavA khaLAmAM evo avAja tha. (2) pacapacatuM thaI javuM. pacacavuM akele juvAra-bAjarI vagerenAM DaMDAne Dhagale bhAve,kri. pacacAvavuM che. sa.kri, pagerA na. drAkSanA velA caDhAvavA mATe DALIo vaparAya pacapa cATa muM. [+ gu. ATa' ka.pra.] (lA.) cIkaNA-veDA, che tevuM eka jhADa jhINI rIte jovAnI aNagamatI kriyA pagaLa ja "pagAra." [dhaMdho karanAra mANasa pacapacAvavuM, pacapacavuM jae "pacapacavuMmAM. paghA-baMda(-) (-banda, dha) muM. [hi.] pAghaDI bAMdhavAne pacapaciyAM na. ba.va. jio "pacapaciyuM."] paca paca" thAya paghaTabaMdI(-dhI) (-bandI, brI) zrI. [hi.3 pAghaDI bAMdhavAne evo avAja. [0 lavAM (rU.pra.) paca paca' e avAja dhaMdhAdArI pAbaMde-dha) (-ba ) . jio paghaDabaMda(-dha) pacapacivuM vi. jio "pacapacavuM' + gu. "yuM" ka. pra.] + gu. "e' svArthe ta..] juo "paghaDa-baMda(-gha).' (lA.) bahu cIkaNAza karatuM. (2) Dhacupacu mananuM. (3) paghaDuM na. segaThAM-bAjanI ramatamAM cAre saMgaThI besADI vizvAsu ['pacapa cATa.' dIdhA pachI dAva AvatAM sagaDIne eka ghara vadhu calAvavAnI pacapaciyuM na. [ja e "pacapacavuM' + gu. IyuM' ku.pra.) e kriyA, pi pacapacI vi. jio "paca paca' + gu. "I' ta.pra.] (lA.) paghara chuM. parasevo pocuM, narama, pacapacuM paca ki.vi. [2vA] "pacaM' evA avAjathI. (2) nI pasa, pacapacuM vi. jio paca paca' + gu. "uM' ta.pra.] paca pacaM' para, sI. [pILuM paca (rU.pra) taddana pILuM thaI gayeluM. avAja thAya tevuM. (2) aDadhuM pADyuM hoya tevuM. (3) nahi (2) tadana pAkI gayeluM. (3) jenA zarIramAMthI lohI UDI kareluM. (4) kaze pravAhImAM ekarasa na thayA hoya tevuM. (5) gayuM hoya tevuM phi4. 0 daI 0 daIne (rU.pra.) paca" evA (lA.) pace, narama, pacapacI avAjathI]. papicAvavuM a.ji. rivA.] pravAhIthI rasakatuM karavuM, bhInuM pacaka .vi. [2vA.] "pacaM' evA avAjathI. (2) (lA) pacapacatuM karavuM. papicAvAvuM karmaNi, ji. jaddI, ekadama. [pILuM pacaka (rU.pra.) jao upara pILuM paca-eLiyuM (-baeNLiyuM) vi. jio "paca' + 'baLavuM + gu. paMca.]. iyuM" ka.pra.] aMdarathI ke bIje pravAhI padArtha vadhu hoya tevuM pacakaDI strI [+ gu. "huM svArthe ta.pra. + "I ' strI pratyaya (khAgha) zeDa, dhAra, (2) (lA.) nAnI picakArI pacaraka ki.vi. vi.] dhAra chUTatAM-zeDa phUTatAM thatA avAjathI pacakaNa vi. [ e "paca,'-nA.dhA. "pacakavuM' + gu. "a" pacarakavuM a.kri. jio 'pacaraka," -nA.dhA.] "pacaraka evo ku.pra.] taddana picuM. (2) (lA.) Darapoka, bIkaNa avAja kara. (2) pravAhInI dhAra ke zeDa chuTavI. pacarakAvuM pacakhANa na. [4. prANAna>prA. vaLa] pApanA bhAve,kri. pacarakAvavuM presa, kri. tyAganI pratijJA. (jaina). [sikko, damaDI pacarakAvavuM, pacarakAvuM ja pacarakavuM'mAM. pacakI strI. paisAnA cothA bhAganI kiMmatane eka ja pacarakiyuM'vi. jio "pacarakavuM' + gu. "yuM' kriyAvAcaka ku. pacakuM vi. [ja "paca,' -nA.dhA. "pacakavuM" + gu. "uM' pra.] "pacaraka' thAya tevuM. (2) dhAra ke zeDa thAya tevuM. (3) u.pra.] jue "pacakaNa.' pANI pANI thaI gayeluM pacakhavuM a kri. [prathANAM - 2 qvava- ] pApanA pacarakiyuM na. [juo pacaraka,+gu. "thayuM' kavAcaka ka.ma.] tyAganI pratijJA karavI. pacakhAvuM bhAve., kri. pacakhAvavuM raMga ke anya pravAhI uDADavAnI picakArI che. sakri. (na.). pacarakI strI.jao "pacara' + gu. "I' strI pratyaya.] pANInI pacakhAvavuM, pacakhAvuM jae upacakhavuM"mAM. dhAra ke zeDa, (2) moDhAmAMthI "pacaraka avAja sAthe karAtuM 2010_04 Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pacara 1340 pachavADI AchI zeDavALuM cUkavuM. (3) picakArI 5cI(-cI)gara 5. naMga besADavAnuM kAma karanAra kArIgara, pacarake puM. [e "pacaraka' + gu, "e' ta.ka.] pANInI dhAra jaDiye vita] vIsa ane pAMcanI saMkhyAnuM ke zeDa, pacarakI pacI(-cI)(-sa) vi. saM. panna-virata > prA. varapacaraMga (-2), -giyuM vi. [sa. ++ gu. "IyuM' ta., ], pacI( cI)(-sa)-muM vi. [+ e "muM ta.pra.] pacIsanI -gI vi. [+ gu. 'I ' ta.ka.], gu. vi. [+gu. 'uM' ta.ka.] saMkhyAe paheAMceluM (lA.) aneka raMgavALuM, raMgaberaMgI, bhAtabhAtanA raMgavALuM pacIzAM(-sA) na., ba.va. jio "pacI(grI),-sa' + gu. pacaruM vi. mAMduM, ajara, bImAra, zuSNa, regI uM' ta...] pacIsane dhaDiye, pacIsa pADe ke dhAta pacalI strI. [hi. "pacalaDA' vi. + gu. 'I' strI pratyaya] pAMca pacI(- )zI-sI) strI. [+ juo I' ta.pra.] pacIsa sera chelI sera daMTIe pahoMce te hAra varSono samUha. (3) umaranAM prathamanAM pacIsa varSa, gApacIsI paca-laMtara se (-lattara-) vi. saM. praznotta{ + juo 'se.'] pacI(-cI)ze -se)ka vi. [+ gu. 'eka' ta.pra.] lagabhaga ekase pAMca pacIsa, Azare pacIsanI saMkhyAnuM paca-lANuM na. [ja [saM. 1a + havA->prA. 983ma-] pacasaNa ja "pAsaNa.' pAMca prakAranA kSAranI banAvelI phAkI pacUlA na ba.va. hulAmaNAM, hulavaNa, lADa, ApalAM-thApalAM pacA-cA)vavuM juo "pacavuM mAM. pa(- 2)tera ja "pacara." 5ca a.ki. (saM. par , tatsama] hajama thavuM, javuM, pAcana pa (- ,-e)tara-muM jue "paMcAra-maM.' thaI javuM. (2) (lA) aMdara samAI javuM. (3) magna thaI javuM. pa (- , - tera se ja cotera se." (4) anItithI meLaveluM upabhoga thaI javuM, harAmanuM maLeluM pacAra na. [saM. vastra dvArA] pAMca pAMcane ja sacavAI rahevuM. pacavuM bhAve. kri. pacA-cA)vavuM che. sa.phri. parI zrI. [se patra dvArA baracAnA janmathI laIne Avate [pacAvI pADavuM (rU.pra.) pArakuM pitAnuM karI oLavI levuM, pAMcama divasa, (pArasIomAM UjavAya che.) (pArasI.) bAvI pADavuM) pacI strI, eka dhAtunA padArtha upara bIjI dhAtunuM pataruM pacAu vi. [juo 'pacavuM' + gu "Au' u.pra.] pacI jAya tevuM javAnI kriyA. (2) vIMTI vageremAM naMga besADavAnI kriyA pacAu-gIra vi. [+ phA. pratyaya] (lA.) pAra ke mAla eLavI paccIgara jue "pacIgara." janAra pacIsa(-sa) ja e pacIza.' pacAka vi. [2vA.] pocuM, pacapacatuM, pacaka [picakArI pacIzA-sa) jue "pacIza-muM.' pacAkaDI strI, [+gu. 'DuM ta.ka. "I' strIpratyaya] (lA.) paccIzI(sI) "pacIzI." pacAcaDuM na. [sa, panna dvArA pAMca paLane jaththo pacIza-se)ka ja "pacIzeka.' pacAra (-25) strI jie "pacAravuM.] vAtacIta karavI e. (2) pa (-)nera jue 'paMcAra." TIkA-TippaNa ke niMdA karavI e. (3) maheNuM mAravuM e, Takera pa (- )teramuM ja e "paMcAra-muM." karavI e pa (- )tera se ja "paMcAtara se." pacAravuM sa.ji. [saM. pra-vAra, arvA. tada bhava] vAre vAre kahevuM 5chama chuM. [saM. pazcima)prA. jina] (lA.) kacchanA raNa e. (2) yAda Ave mATe kahevuM. (3) maheNA-ToNAnA rUpa mAM e nAmano eka TApu. (saMjJA.) kahI batAvavuM. (4) najara lAge te pramANe TekavuM. pacAravuM 57ma-buddhi sI. [+ saM), pAchaLathI sUjhatI akakala. (2) karmaNi,kiM. [hajama thavuM e vi. pAchaLathI sUjhatI akkalavALuM, agamacetI vinAnuM pacAva yuM. [ja 'pacavuM' + gu. Ava' ku.pra.] pacana, pAcana, pachama-buddhiyuM vi. [+ gu. "IyuM' ta. pra.], pachama-bUdhiyuM pacA(ca)vavuM, pacavuM jae pacavuM'mAM.[pacAvI 5(pA)vuM vi. [sa, pazcima-vi-4 > prA. mi -dAma-] juo (rU.pra.) ucApata karavuM, oLakhavuM, bajAvI pADavuM]. pama-buddhi (2).' pacAre chuM. [ja e pacavuM + gu."Avo' ka.ma.] jae "pacAva.' pazyamAna vi. saM.] raMdhAtuM. (2) pacatuM pacAza(-sa) vi. [saM. pannArA > prA. vaMsa strI.] cALIsa paTAvavuM, pachaTAvuM juo "pATavuM'mAM. vattA dasanI saMkhyAnuM pachaDATa puM. jio "pachaDAvuM + gu. "ATa ku.pra.] pachaDAvuM e. pacAza(-samuM vi. [+ gu. "muM' ta.pra.] pacAsanI saMkhyAe (2) thaDakATa, paDake. (3)(lA.) pachaDAvAthI zarIrane thatI vedanA pahoceluM tilAnuM januM vajaniyuM pATiyuM na. jio "pachaDATa' + 5. "IyuM' ta. pra.] ja pacAsuM na.. -se puM. [ja e 'pacAsa' + gu. 'uM' ta.pra] pacAsa pachaDATa. (1).' [ khAvuM (rU.pra.) pachaDAI paDavuM] paciyAtI , ja e "paca' dvArA ] pItano mela karavA mATe pacha TI strI, jio nIce pachaDATa' + gu. "I' strI pratyaya.] kheDelI jamIna-pocI karelI jamIna -Te . [jao pachaDATa' + gu. "o' vArthe ta.pra.] juo paciyuM na. [ o "paca' + gu. "IyuM" ta.pra.] (lA.) ghau zeraDI "pachaDATa.' caNa vagere vAva comAsAmAM paDatara rAkheluM khetara ke. pachatAvavuM, pachakaluM juo "pachADavuMmAM. jamIna [pacIsano dAva pachatAla(La) (-, -vya) jue "pastALa.' pacI strI, jio "pacIsa.'] copATanI ramatamAM Avate pachavADI kri.vi. jio "pachavADuM + ja. 'IsA.vi.pra. 2010_04 Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pachavADuM 1341 paTaka arvA.gu.mAM lekhanamAM dIrdha] pAchaLa, pachavADe, pADI pachInuM vi. jio "pachI + gu. "huM" che.vi.no anuga] pachavADuM na. [saM. -vATavA->prA. pUchavAma-] pAchaLane | (samaya temaja kramanI dRSTie) pachI AveluM ke pAchaLa raheluM bhAga, pITha pAchaLano bhU-bhAga, paTha pAchaLa avakAza. (2) ('posTa DeITeDa' vagere) chevADuM, chele AveluM sthAna (bhU-bhAga) pache(che) e "pachI." pachavADe kri.vi. [+gu. 'e' sA.vi.,.pra.] juo 'pachavADI.' pacheTA-bhAta (-tya) strI. [ja e pacheDo'+ bhAta.] luga[0 5NuM, 0 maMchuM, , lAgavuM (rU.pra.) pAchaLa rayA-pacyA DAna pacheDAmAM jevI bhAta hoya tevI lAkaDAnA thALAmAM rahevuM, laganIthI kAmamAM macyA rahevuM. (2) satAvavuM katarAtI bhAta pachavuM sakri. aphINa meLavavA khasakhasanA DoDavA chedavA. (-5i) cheDI strI. [ja "pacheDa' + gu. "I' strI pratyaya.] (2) khetara kheDavuM. (3) nastara makavuM. pachANuM karmaNi,kiM. khesa, dupaTTo. [ jevaDI (ke pramANe) seTa (-Daya) (rU.pra.) pachAvavuM che.sa.i trevaDa pramANe kharca. phATavI (rU.pra.) jIvana keTaluM laMbAvuM]. pachATa kuM., (-ya) strI ja "pachADa." pacheDI-TaMka (28) vi. [+ ja "DhAMkavuM.'] pacheDI DhaMkAya pachATI" sI. [ + gu. "I' vArthe ta...] e 'pA." teTaluM [cheTe raheluM pachATI zrI. . - > prA. pa dvArA] loDAne pArle pacheDI-vA kri.vi [+ juo "vA.2] pacheDInI laMbAI eTale page bAMdhavAnuM deraDuM pacheDe muM. [saM. - > prA. Rtha-aDhama] khaMbhethI 5chApuM, (Da) strI. jio "pachADavuM.'] pachaDATa, pachADe, pITha upara DhaLatuM nAkhavAnuM vastra, sAde ke bhAtIgara oDha. [, khAvI, - (rU.pra.) bebhAna thaI javuM]. (2) (lA.) saMtAnanA janma prasaMge sagAMo taraphathI apAtI 5chAvuM sa.. [saM prachATa-> prA. pachaTa athaDAvavuM] vastranI bheTa. (3) evA nimitte agAu rajavADAMo (lA.) jamIna upara paTakAya ema aphaLAvavuM, paTakavuM. (2) taraphathI nakhate kara (lA.) roge humalo karavA. (3) nukasAna karavuM. (4) harAva- 5chela . strIonA kAMDAmAM paheravAnuM eka jAtanuM ghareNuM 6. pachaThANuM karmaNi, phrei. pachatAvavuM che. sakri. pache kiM.vi [ja "pachI.'] ja "pachI." ['pachIthI.' pachADI strI. [jao "pachADuM? + gu. "I' strI pratyaya.] (lA.) pache-thI ki.vi. [+gu. "thI' pAM.vi. ne anuga] jAo ja e "pachATI." pachayuM na. (saM. pazca> prA. pacha-ra] ba2DAne bhAga, pITha pachADI .vi. [ja e pachavADI.'' ja e pachavADI." pachavuM sa.kri. vAvalavuM. pachAluM karmaNi, kri. 5chaDAvavuM [pavuM, 0 vAgavuM (rU.pra.) jAo "pachavADe paDhavuM.']. pachADuM jue "pachavADuM.' ['pachAha.' pachaTAvavuM, pachavuM ja "pachADavuMmAM. pachADe muM. jio 'pachADa' + gu. "e' svArthe ta.pra. e pajavaNI strI. [ja nIce "pajavaNuM' + gu. "I' sIpachAta li. (saM. putra->prA che dAra] saMskAra vageremAM pratyaya.], zuM na. jie "pajavavuM' + gu. aNuM' ku.pra.] pAchaLa rahI gayeluM, pUrA saMskArane lAbha nathI maLyo tevuM, pajavavAnI kriyA, satAvaNI, herAna karavuM e. (2) strInI kiAiba" cheDatI, "melesTezana' [ki. 5ja vAvavuM . sakri. pachAta-jAti strI. [+ saM.) pachAta rahI gayela kema, "baeNkavarDa pajavavuM sakri. satAvavuM, herAna karavuM pajavAvuM karmaNi, pachAta-jJAti strI [ saM.) pachAta rahelI nAta, bekavarDa kAsTa pajavAvavuM, pajavavuM ja pajavavuM'mAM. pachAtavarga kuM. [+ saM.) pachAta loko, "bekavarDa kalAsa' pALavuM ja "prajaLavuM' pALavuM karmaNi,kri. pALavuM, pachI ubha. [sa. pazca-> prA. che- apa. zuM sAvi, pra.- paLAvavuM che,sa.ki. ja.gu. pachai'-pachaU] (samayanI daSTie) pAchaLathI, DI paLAvavuM, pajAvuM ja e "jaLavuM "prajaLajmAM. vAramAM ja pachIthI, keDe, pachavADe. [0 keIsa' (rU.pra.) mu. pArI strI. osarI, paDALI, ravezI latavI rAkhela mukadame, "aveiTa keIsa' pajALavuM ja "pALavuM-prajaLamAM. pachIta (tya) strI. [saM. pazcamitti>prA. hatI] makAna- pajA puM. phA pajAvaha ] juo "lIbhADe.' nI pAchalI dIvAla. (2) (lA.) makAnanI pAchalI dIvAlane pajusaNa na. [4. paryuSa> prA. pakaga] ja "paryuSaNa." ane jamInane bhAga 58 paM. [saM.] lugaDAne vistArelo bhAga. (ra) paDade, pachItapATI strI, [+ ja e "paTI.'] gharanAM AgalAM bAra- caka (3) nadInA taLano vistAra (pahoLAInI daSTie). [NAMnI AsapAsa TAMgavAnuM bharata-bhareluM lagaDuM (4) jamIna khetara vagerenI laMbAI-pahoLAI ne vistAra, pachItiyuM na. [+ gu. IyuM ta. pra.] pachItanI dIvAlamAMnuM (5) khAnAM cItareluM pATiyuM ke kApaDane lAMbe re taLiyuM. (2) baMne makAnanI pachIte vaccenI sAMkaLI gALI. paTa2 na. [saM. ghaTTapuM na.] vastra, lugaDuM (3) pAlA ke hAMkaNavALA gADAnuM pAchaluM pATiyuM paTaj. [sa. puTa, arvA. tadabhava puTa, pAsa. (2) asara, pachI-thI vi. jio "pachI + gu. thI pa.vi.ne anuga] pAsa [(rU.pra.) tarata ja] (samayanI daSTie) pAchaLathI paTa* ki.vi. [vA.] "paTa' evA avAjathI. [0 daIne pachI-dAna na. jio pachI' + saM] maranAranI pAchaLa tera- paTaka (W) sI. jio "paTakavuM.'] paTakavuM ke paTakAvuM e, mAne divase apAtuM dAna pachaDATa, paTakI 2010_04 Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paTaka-daDo 1342 1 lA) e vadha jio paDavuM.' hADa pradeza) paTaka-daDI (paTaka) sI. [+ ja "daDI.] (lA) e nAmanI eka ramata paTakavuM sakri. [ravA.] pachADhavuM. paTakAvuM karmaNi, ji. paTakAvavuM che. sa.kri. 5TakAvavuM jue "paTakavuM'-pATakavuM'mAM. (2) (lA.) laherathI memAM nAkhI khAvuM. (3) zakhathI paheravuM paTakAyuM juo "paTakavuM' "pATakavuM'mAM. paTakI strI. [ja "paTakavuM + gu. "I'ka.pra.] jao paTaka. ( pADavI (.ma.) sakhata Thapako Apa. (2) apajaza Apa]. paTakuM vi. pUruM, pUrNa, AkhuM [mata, parasI paTakAI strI. [ja e "paTa' + gu. "AI' ta.pra.] khuzApahA- muMba.va. jio "paTakaDuM' + veDA.'] khuzAmata berI, parasI karavAnI Adata paTaka(-)La na. [sa, paTTa-4, arvA. tadabhava rezamI vastra. (2) strIonI sarvasAdhAraNa sADI Taka vi. [saM. paTu dvArA] khuzAmata karanAruM, parasI karanAra paTo chuM. . + gu. "ke' svArthe ta...] lugaDAno pharapharate TukaDo, chogalo. (2) lugaDAnA TukaDAnI mAthe bAMdhelI nAnI pAghaDI paTakaLa (kaioLa) jue "paTakULa." paTa-gRha na. si. puM] taMbu, pAla, Dere, meTI rAvaTI paTa-citra na. [saM.] paDadA upara cItareluM citra paTaDI sI. lADAnI pITha uparanuM hale nahi tevuM palANa paTavuM ja paDuM.' paTa 5. siM. ghaTTa + gu. 'DuM. svArthe ta.pra.] hAthamAM pahera- vAna Do. (2) dAMtALa tarIke vaparAtuM lAMbuM pATiyuM. (3) loTa masAlA mATenuM pATiyuM paTI vi. uttara gujarAtanuM temaja saurASTramAM somanAthanuM pATaNa' + gu. "I' ta.ka., paraMtu apa. "paTTA' (< saM. pattanane kAraNe "pa'mAM "asacavAI rahyo che.] pATaNanuM rahevAsI. (2) puM. evI eka aTaka ane ene puruSa (saMjJA.) jhaTapaTa, jahadI paTa paTa ki.vi. [ravA.] "paTa paTa' evA avAjathI. (2) paTapaTa* (paTa-paTa) strI. [2vA.] bola bela karavuM e paTapaTa a.ki.ji e "paTa paTa, -nA.dhA.] "paTa paTa' evA avAja karavo. (2) balabala karyA karavuM. (3) AMkhanI pAMpaNonuM ughADa-baMdha thavuM. paTapaTAvuM bhAve che. paTa- paTAvavuM presa.kri. paTapaTATa puM. [ja "paTapaTavuM" + gu. "ATa' ku.pra.) paTa- paTavuM e. (2) (lA.) bola bola karyA karavuM e, bakhALA. (3) vAkapaTutA paTapaTATiyuM vi. [+]. "iyuM ta...] paTapaTATa karanAruM paTapaTAvavuM, paTapaTAvuM e "paTapaTavuMmAM. paTapaTiyuM vi. jio "paTapaTaS + gu. iyuM' ku.pra.] paTa paTa evo avAja karanAruM. (2) paTapaTATa karanAruM. (3) na. lAkaDAnuM eka ramakaDuM. (4) lAkaDAnI be cIpanuM eka vAgha. (5) vALaMdanuM TapaluM 5Ta-para chuM. [saM. + e "paDhavuM.'] varasAda paDyA pachIthI sukAI gayelI kArI jamIna (raNa jevo ujajaDa pradeza) paTa-5 . [+gu. "o" svArthe ta...] ekasarakhApaNuM. (2) lIsAI paTa-baraDI strI. [saM. ghaTTa + juo 'baraDI.'] eka jAtanI boraDI [ke mukhya sAthIdAra paTa-bheru pu. [sa. ghaTTa + jue "bheru.'] ramatamAMnA AgevAna paTa-maM5(-maNa85) puM, peTa maMdira -madira) na. [saM.) taMbu paTamaI strI. makAnamAMnI AgalI pasALa [rANI paTarANI strI. [saM. paTTa-2fzaNT > prA. ghaTTaiAmA] mukhya 5TaragaNa strI. [saM. ghaTTa + ja e "rIMgaNI.'] eka jAtanI vanaspati paTala puM,na. [4] paDado. (2) 50. (3) arachAdana, paTala* (paTala) ja "paTela.' paTala(le)Na ( ) . [ja paTela' + gu. (e) aprityaya.] jue "paTalANuM.' paTalanuM sa. ji. jio "palaTavuM,'-'la' 'Ta' no vyatyaya.] badalavuM (khAsa karIne kapaDuM). paTalanuM karmaNi, kri, paTalAvavuM che. sa.ji. paTalAI juo "paTelAI' paTalANI ja paTalANI.' paTalAvavuM, paTalAvuM ja "paTalavuMmAM. paTaliyA juo "paTeliye." paTeleNa (-zya) jAo "paTalaNa.' paTalega kuM. paheLA pAyajAmAvALA cAraNe paTava(-)Na -zya) . [ja "paTa"+ gu. "a(e)Na" strI pratyaya.] paTavAnI sI. (2) mAlaNa paTavArI 5. [hi.] taLATI. (2) evI eka megalAIthI cAlI AvatI aTaka ane ene puruSa. (saMjJA) 5Ta(rA)vavuM ja "paTavuM"mAM. paTavuM sakri. chetaravuM, kesalAvavuM, dhUtavuM. paTAvuM karmaNi, kri. paTa(rA)vavuM presa. kri. paTavuM? a.kiM. khetarane pANI maLavuM. (2) paisA maLavA. (3) pavitra kAraNa mATe prANa ApavA, zahIda thavuM. paTAvuM bhAve,kri. paTAvavuM' pre.sa.ki paTa-jema na. [saM] taMbu 5 chuM. [sa. paTTAvALa] kApaDa vaNanAra kArIgara. (2) rezamI derIo gaMthavAnuM temaja khetInI baMgaDIo rezamI derIthI gaMThavAnuM kAma karanAra kArIgara. (3) evI eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA) paTaha chuM. [4] moTuM nagAruM. (2) meTo Dhola paTaMtara (paTaH2) na., nara puM. [sa, paTAtara (TTa + antara) +gu. "e" svArthe ta...] (lA.) jadAI. (2) khAnagIpaNuM, cAsana, parokSa sthiti paTede (paTa) strI. bahu ja TApaTIpa karanArI strI paTAI . kutarAnI eka prabaLa dhrANedriyavALI zikArI jAta 2010_04 Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paTAI 1 1343 paTiyALuM paTAI sI. eka jAtanI ghoDI pa(-peTaro . di.grA. jeTTa* saM. mAtrA- prA. "mAra, paTAI2 na. eka pakSI saMdhithI; peTanA je AkAra hovAthI] lAkaDAnAM pATiyAMnI paTAu vi. jio "paTavuM' + gu. "Au" ka.ka.] paTAvI ke nIce cAra nAnAM paiDAMvALI ThIka ThIka UMcI pahoLAIvALI salAvI jAya tevuM, gharta. (2) (lA.) avaLe raste doranAra. meTI peTI (3) khuzAmata karanAra paTAva chuM. naLiyAMthI chAparAne mALavuM e. (2) chAparA paTAuna paM. jio jI' mAnavAcaka.] viduSaka, DAgalo mATenAM vaLIo ADasara bhAravaTiyAM vagere sAdhana paTAka kri.vi[ravA.] "paTAka-evA avAja sAthe. [0 daI, paTAva . khetarane pANI pAvAnI kriyA 0 daIne (3.pra.) "paTAka' evA avAjathI. (2) tarata ja, paTAvata muM. saM. varR-putra- > vaDDama-3-rAjapUta jaladI]. garAsiyA, sAmaMta [jAgIradArI paTakaDI strI. [+ gu. huM svArthe ta,pra. + "I' strI pratyaya] 5TAvatI vi. [+ gu. "I" ta. pra. ] paTAvatane lagatuM, paTAka evA avAja. (2) evo avAja thAya tevI yukti paTA(-2)vavuM,juo "paTavuM"mAM. ke karAmata. (3) capaTI (aMgUThe ane madhyamA AMgaLIthI paTAvavuM ja "paTavuM'mAM. vagADAtI). (4) nAnI pistola paTAvavuM ja "pATavuMmAM. paTa-kAma na. [jao "paTa'+ "kAma.] paTA pADavAnuM kAma - paTAvALA jI. [ja e "paTAvALuM + gu. "I' ta.ka.], - pAke che. [ o "paTAka' + gu. "o' ta...] "paTAka na. [+gu. 'uM' ta.pra.] paTAvALAne dhaMdho ke kArya evo avAja, (2) evA avAjavALI AtazabAjI. (3) paTAvALuM vi. jio To' +. "vALuM' ta...] jemAM tamA, thapaDa. (4) (lA.) gappAM mAravAM e paTanA AkAra hoya tevuM, paTapaTAvALuM paTATa puM. ghoDAne taNAto taMga 5TAvALA kuM. jio "paTa" + gu. 'vALuM' ta.ka.] (khabhA paTATa puM. [aM. po ] ja baTAke." upara janoI-ghATe bilAvALo paTTo rakhAtA hoya che e paTAvuM sa.ke. samajhAvIne kAma levuM. (2) ThekANe pADavuM. rIte) kAryAlayamAM paracUraNa kAma karanAra pagAradAra, capapaTADAvuM karmaNi,ke. paTADhAvavuM che.,sa..i rAsI, "piyana' paTAvavuM, paTATANuM ja "paTADavuM"mAM. paTAvuM juo peTa-2mAM. paTA()dAra vi. [ "paTo' + phA. pratyaya.] amuka varSonI paTAvuM? juo vaTavuM'mAM. baMdhaNuthI jamIna IjAre rAkhanAra. (2) paTApaTAvALuM, paTAsaNa' na. [sa. pAsana>prA. paTTAsaLa] khetara ke vADIaTapaTAvALuM paDAmAM kayArA bAMdhavA mATe enA sarakhA mApanA bhAga paTA(-)dArI strI. [+ gu. "I' ta.pra.] paTAdArapaNuM karavA e paTA-ghara vi. jio paTo' + saM] jenI pAse bhagavaTAne paTAsaNa, zuM na. astro saphAIdAra karavAne cAmaDAne paTe-dastAveja hoya tevuM, paTAdAra lAMbo paTTo. (2) patarAmAM chidro pADavAnuM eka sAdhana. paTA(ro)5Ta kri.vi. jio paTa-Tribhava. eka pachI (3) khetInuM eka ojAra eka tarata ja upADI levAya ema. (2) jhaTapaTa, jaladI paTAsI strI. cArasI [(2) krIDAMgaNa paTApaTavuM vi. [ jAo "paTe,'dvirbhAva + gu. "ALuM' ta. paTAMgaNa (paTANa) na. [saM. 58 + maLa] vizALa cogAna, pra] paTapaTAvALuM [(2) (lA.) jIbhAjoDa paTAMcala(-La) (peTA-cala,-La) na. [saM. paTa + aa, SJ paTApaTI sUkI. [+ gu. "I' ta.pra.] paTa paTa' evo avAja, vastramAMne beu cheTAno bhAga paTA-phera puM. [, paTTa-> prA. paTTama- + juo "pheravavuM.'] pAMtara (5TAtara) na. si. paTa + attara, (lA.); ja lagnamAM cArIne samaye pherA pharatAM ethe kere besatI veLA paTaMtara.'] judApaNuM. (2) paDado. (3) chaLakapaTa vara-kanyAnAM Asana badalavAM e paTAMtarAya (TA-tarAya) 5. siM. ghaTa + attarA] paDado paTA(-)-bAja vi 5. jio "paTa"+ phA. pratyaya] lAkaDI paTAMto (uccA. 'paTAMtaro' ja) puM. [sa, paTAtara>prA. ke talavAranA dAva karI jANanAra puruSa. (2) yuktithI kAma paraMtara--} e "paTAMtarAya'. (2) (lA.) chaLakapaTa laI jANanAra paTiyANuM na. [saM. paTTikA>prA. ghaTTavA dvArA] variyAnI paTA(2)bAjI . [phA. pratyaya lAkaDI ke talavAranA dAva DhIMgalImAM sAthe rAkhavAmAM AvatI eka jAtanI paTTI. khelavAnI AvaData [ja paTAmaNuM' (2) kAcavALA daravAjAnA gajanI sAMkaDI sapATI paTAmaNi huM vi. jio TAmaNuM' + gu. "IyuM svArthe ta...] paTiyA paNa na. [saM. paTTiprA , paTTA dvArAmATInAM paTAmaNI strI. [o "paTa" + gu. "AmaNI" ka.pra.] paTa- vAsaNa TIpavAnuM sAdhana, TapaluM. (2) vAsaNa utAratI veLA vAnI-salAvavAnI kriyA, phesalAmaNa kAMThe paDakhuM vagere sApha karavAnuM kuMbhAranuM kapaDuM paTAmaNuM vi. [ja e "paTa' + gu. "AmaNuM' ka.ka.] paTAva- payiAruM na. [sa. paTTAnnAra- prA. paTTikAraka-] kamAna nAruM, kesalAmaNa karanAruM upara athavA chAjalI nIce traNacAra iMcane karavAmAM pa(-)TArI strIjie "pa(-peTA"+ gu. "I' strI pratyaya.] Avato paTo nAne paTAro, piTI, iskotaro paTiyALa na. [saM. drA > prA. paTTA dvArA makAna 2010_04 Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paTiyuM 1344 padazaka bAMdhavAmAM vaparAtuM te te upAMga paTe(2)vANI strI, jio "paTe(2)la' + gu. "ANI' strIpaTiyuM na, siM. paTTa*-> prA. paTTAma-] vALa oLIne pratyaya. paTelanI patnI. (2) strI-paTela saphAIdAra karavAmAM Avate vALane pa. (2) vAsaNane paTe(2)li puM. jio paTe(2)la + gu. 'iyuM svArthe poliza karavA mATenI paTI. [vAM paDavAM (rU.pra.) vALane ta. pra.] jae paTe-Ta) (1-2, 4).' paTiyAMnI rIte eLavA] paTele pR. daMtALa tarIke vaparAto lAkaDAno TukaDo paTilAvavuM, paTilAvuM jue "paTIlanuM'mAM. paTo chuM. [saM. paTTa-> prA. 5ma-] jamInane jarA sAMkaDe pa(-dI) strI. [saM. zA > prA. dRmA] nAno paTe, lAMbe jato vistAra. (ra) kApaDa cAmaDuM plAsTika dhAtu (2) lAkaDu plAsTika kAgaLa kApaDa vagerenI cIpa. vagerenI pAtaLI lAMbI cIpa (jemake ghaDiyALane ane (3) dhAtunI cIpa, pakavAsI, baeNTana." (4) caNataramAM caMdaravA vagere). (3) (keDe bAMdhavAno) kamarabaMdha. (4) kAnasane lAMbo sIdho pa. (5) jamInane sAMkaDe lAMbe paTAvALAe khabhe nAkhe che te bilAvALo paTo, (5) paTe. (6) pAnanuM capaTa bIDuM. (7) vaNakaranuM eka enjara. raMganI ke evI koI paNa samAMtara dhAravALI lAMbI AkRti, (8) (lA.) pATI, hisso, bhAga. (9) haDI, deTa. [0 5vI phesiyA' (ga.vi.), (1) (lA) medAnamAM lAkaDI ke DhAla(rU.pra.) kAma siddha thavuM, phAvavuM. paDhavI (.pra.) kAma talavArathI khelavAnI eka prakAranI tAlIma. (7) paravAne, siddha karavuM. (2) dhamakAvavuM. 0 mAravI (rU.pra.) paTI ceDavI sanada, dastAveja, "lIjha.' [ utAra (rU. pra.)ne karImAMthI ke lagAvavI. * lagADha(va)vI (u.pra.) khuzAmata karavI) mukta karavuM. e levuM (rU. pra.) amuka mudata ke amuka bhADA paTI-mAra vipuM. [+ ja mAravuM '] lAkaDA upara akIka- vagerenI zarate levuM. 0 karI Apa (rU. pra.) dastAveja nI jaDatara karanAra kArIgara karI Apa, lakhANa karI ApavuM]. pAlavuM sa. kri. [ ja e "paTavuM'ne vikAsa.] e paTedhara ja "padhara.' paTa' paTilAvuM karmaNi, kri. paTilAvavuM presa.kri. paTobara -25) sI. paTarANI 59 vi. siM.] capaLa, cAlAka, kAbela, hariyAra paTopaTa ja "paTApaTa.' 58 na. [sa. * > prA. paTTama dvArA UnanuM banAveluM paTeLa na. [saM. paro] juo paDeluM." oDhavAnuM sAdhana, eka prakAranI raMga paToLI strI, jie "paToLuM' + gu. "I' pratyaya.], -LuM 59I strI. si. paTu dvArA cheDAnI eka jAta na [sa. paTTAchaLa>prA. paTTAsTa; saM. ghaTo kAzamAM 59-karaNa vi. siM] sateja IdriyavALuM, "sensiTiva' che, je "paDoLuM ApI zake, "paTa' nahi. saM. yuvakapaTuhAI strI, [ja paDuM' + gu. "AI'ta. pra.] paTarA- mAM "' ahIM saM. ghaTTanamAM abhipreta che.] vaNataramAM paNuM, khuzAmata dhArelI bhAta uThAvavAmAM AvI hoya tevuM rezamI eka vastra pahayA-., ba.va. jio "paTa' + "vaDe.'] pahuDAI pada 5. si.] paththaranI pATa, caTAna. (2) paththara ke lAkaDAne karavAnI Adata, khuzAmata karavAnI Teva pATaDe. (3) dhAtunuM lekha-kAma mATenuM pataruM. (4) mukhya paTu-huM vi. [saM. 1Tu + gu. 'DuM' svArthe ta. pra.)(lA.) khuzAmata Asana. (5) rAjAnuM Asana, rAjagAdI, (6) vi. mukhya, karanAruM, pa2sI karyA karatuM prathama, paheluM [sAmAnya vastra. (2) paTeLuM 59tA zrI. - na. [sa.] TupaNuM pada-jala-La) na. si. e "paToLuM mAMnI noMdha] sarvapaTuzALI vi, na. sUtaranI eka jAta paTaNa(-na) na. [saM. vattana>prA. paTTI; atyAre have 28 kahuM vi. nAnakaDuM, baTha, vAmaNuM nathI.] nagara, zahera, pura. (2) uttara gujarAtanuM tema paTekarI sI. e nAmanI eka ramata saurASTramAM seminAthanuM pATaNa (zahera). (saMjJA.) paTera na. [e. pioTeTa] e baTATu'-NTATe.' pada vi. [ + gu. "I' ta..] ja "paTaNI." paTe-dAra juo "paTA-dAra,' "lIko' pada-dhara vi, pR. [saM.) mukhya gAdI upara pratiSThita thayela paTedArI juo "paTAdArI.' padana e "paTTaNa.' paTebAja ja paTAbAja.' pada-rANI strI, si.] paTarANI, mukhya pANI, vaDI rANI paTebAjI ja "paTAbAjI.' pada-vastra na si] e "pa kala(1). paTerI strI. pAnabAjariyuM, dhAbAjariyuM (eka vanaspati pada-vAyaka vi. puM. saM.] rezama vagerenuM vaNATakAma karanAra paTe-Tala puM. di. prA. paTTa] gAmano mukhI. (2) jJAtinA kArIgara, paTa [kriyA, rAjyAbhiSeka pramukha. (3) gujarAta vagerenI kaNabI koma ane ene padAbhiSeka pu.saM. paTTami -] rAjagAdI upara besADavAnI puruSa, pATIdAra (guja.mAM leuvA kaDavA ane AMjaNa, padAvali-lI, Li, -nI) strI. [sa. ghaTTa + mAvajI,-sTI) muslimomAM emAMthI dharmAMtararita thayelI dhaMdhukA vageremAM gAdI upara eka pachI eka AvelA AcAryo ane rAjArahetI koma). (saMjJA.) (4) (lA.) sarvasAmAnya kheta enI kama pramANe cAlI AvatI vigata paTe(2)lAI jI. jio Te-2)la' + gu. "AI' ta.ka.] padAsalAmI strI.[jao "pado' + "salAmI."] nagIra vagere paTelapaNuM, mukhIpaNuM. (2) lA.) huM DahApaNa ane ApatAM lenAra je najarANuM dhare te kriyA dhaNIpaNuM 5dAMzuka (pa zuka) na. [sa. paTTa + aMzuja "paTTa-kla." 2010_04 Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pari(TI)za(-sa) [hathiyAra . (1).' (2) aMg aa, TuvAla, dhUmacA padmi(-DhI)za(-sa) na. [saM.] eka jAtanuM prAcIna samayanuM yuddhanuM padI sI. [saM. paTTA> prA. TTi] jae 'paTI,' baeNTana,' [.ApavI (1. pra.) bharamAvavuM.0 pADavI (1. pra.) dhamakAvIne kAma kADhavuM. (2) lAbha sAdhI leve, . lagAra (-1)vI (rU. pra.) kAma kADhI levA khuzAmata karavI. (2) lAla sAdhI levA] paTTI-1(-5)huM na. [ + jae paTTIsa ja 'pazi' paTTI'DI hI. [+ juo pa6 na. [hiM.] jue patu.ra paTTo chuM. [saM. vaDhDha> paEl; pag(-huM) vi. [saM. pu- > prA. pu. (2) javAnI phUTI AvI hoya tevuM paDhaNu jae 'paraThaNa.' paThana na. [saM.] vAMcavuM .e. (2) abhyAsanuM ke pAThanuM mADhathI pari-zIlana karavuM e, sukha-pATha, 'risAiTala.'(3) abhyAsa karavA e, zikSA, tAlIma, bhaNatara paThana-pAna na. [saM.] vAMcavuM ane vaMcAvavuM e. (2) bhaNavuM ane bhaNAvavuM e [(3) bhaNavA jevuM paDhanIya vi. [saM.] vAMcavA jevuM. (2) pATha karavA jevuM. paDa(-3)ma (-) jaek 'peThe,' 1345 paDhavuM sa. kri. saM. 1, tatsama; paraMtu gu.mAM vyApaka nathI.] vAMcavuM. (2) pATha karaveza. (3) bhaNavuM. paThANuM karmaNi, ki. paDhAvavuM che.,sa.kri. pataMga, gA (pa, -DhaMge!) puM. sahavAsa, paricaya, paDiMgA paThANu ` na. [saM. g> prA. paTTu dvArA] [lA.] namatA pIDhiyAne TekA ApavAne ADuM nAkheluM lAkaDuM. (2) vahANanI pITha. (vahANa.) paThANuOM huM. [puchtA, pukhtAna'--puchtA bhASA bolanAra] puphtA bhASA jyAM khAlAya che te pradezanA rahevAsI (aphadhAnistAna ane pezAvaranA vizALa pradeza nA), kAbulI. (saMjJA.) paThANa-gheDA huM. [jue 'paThANaO' + vaDA.'] (lA,) e nAmanI saurASTrano eka mata [paThANane lagatuM paThANI vi. [jae 'paThANa' + gu.'I'ta. pra.] paThANanuM, paDhAvavuM` jae 'paDhavuM'mAM. paDhAvavuM? sa, kri. [saM. prasyA-> prA. paTTAva] prasthAna karAvavuM, meAkalavuM, pAThavavuM. paDAvAvuM karmaNi, kri. paThANuM jue 'paheluM mAM. paThita vi. [saM.] vAMceluM. (ra) meDhethI pATha kareluM. (3) bhaNavAmAM AveluM pahuM jue pRddha ' paDha na. [saM. chuTa> prA. puru] stara, thara. (2) gaDI. (3) kheALa, (4) DhAMkaNa, AcchAdana. (5) paDiyuM (ghaMTInuM) [pu, laeNpa borDa'pAra na. [saM. z>prA. i chuM., na.] yuddhanuM ke ramatanuM -5)huM.'] AvaraNavALuM medAna ke paThuM, [mAM AvavuM (3. pra.) yuddhe caDavuM. [gayAM haiAya tevI ciThThI 0 jagavavuM (rU. pra.) phaleza karavA] [paDatI, patana 'hUMDI.'] jemAM nANAM cUkate thaI [hele] jae 'paTA.'' 'pATA' thavAne khadale sacavAI punnuma] alamasta, pA (DaSa) zrI. jio paDavuM.' paDavuM e. (2) paDha(-)i*maNuM na. [saM. pratti-maLa-> prA. Tinamanama-] jue 'prati-kramaNa.' (jaina.) huSTa-pa(-Dhi)kramavuM a. kri. [saM. prati-s< > prA.pattivAma-] pratikramaNa karavuM. (jaina.) padma(-Dhi)kamAvuM bhAve., kri, paDha(c)kamAvavuM pre., sa. kri. paDha(-Di)kamAvavuM, paDha(-)kamAvuM jae 'paDa(-Di)kamanuM'mAM. paDhavuM a. kri. [saM. prati-> prA. OMi-- ('' lupta nathI thayA.) artha 'pratikriyA'nA che. ja. gu.] pratibiMba pAmavuM padmakAra(-) puM. [saM. prati-Ar--> prA. vAir-ma-(ahIM maiM lupta nathI thayA,)] prati-kriyAnA avAja.(2) AhvAna. (3) mATethI saMedhana patinya vi. [saM.] jae 'paDhanIca,' DiMgA (piThaMge) puM. jue 'pa MgA' (na. mA.) pa na, bakarInuM meDhuM baccuM paruM na. [saM. prathan-> prA. vakRa ] yuddhamAM ke ramatamAM dAva zarU karavAnuM sthAna. [. bAMdhavuM (rU. pra.) dAva zarU karavAnI jamIna sthira karavI] konTa Jain Education international_2010_04 paDa-gArava paDe, paDe(-7)ma (mya) jue peThe.' paDhArI (-25) srI. javAna chatAM nahi vicAyelI bakarI paDhAra na. gheTI khakarI ane maradhInuM baccuM padmakAravuM sa.kri. [jae 'paDakAra.' "nA.dhA.] paDhakAra karavA, AhavAna karavuM. (ra) sAvaceta karavuM. (3) uzkeravuM, para kAravuM karmaNi,kri, paDhakArAvavuM che.,sa.kri. paDhakArAvavuM, paDakArAvuM jue 'paDakAravuM'mAM, pakArI jue 'paDakAra.' paDhakI strI. [jue 'paDakavuM' + gu. 'I " kR.pra.] (lA.) cALA. (ra) (sAmAnI) nAlesI, niMdyA, bagAI paDakuM jue 'paraDakuM'-paiDakuM.' pakhavuM sakri. [saM. prati-* = trI>prA. pavitta-] rAha jovI. (2) dhIraja dharavI. (3) anumAna karavuM (A dhAtu jagu.mAM maryAdita) padmakhiyuM na. [ja paDakhuM' + gu. 'yuM' ta. pra.] pakhe rahenAruM, sAthIdAra, seAkhatI. (2) pakSa-kAra . padmakhuM na. koI paNa cIja vastu prANI padArthonI beu khAja enI pratyeka khAja, pAsuM. (ra) makAnanI bAju, 'jampa' (ga.vi.) (3) (lA.) hUM, sahAya, madada. [-khAM UMcakavAM (rU. pra.) niMdA karavI. -khAM sevavAM (rU. pra.) Azraya rAkhavA, sahArA meLavatA rahevuM. devuM (rU.pra.) bALakane dhavaDAvavuM. (2) sahAyaka banavuM, -khe UbhuM rahevuM (-revuM) (rU. pra.) paDozamAM vasavuM. (2) madadamAM UbhA rahevuM. ADe paDakhe thavuM (rU.pra.) leTatAM AzAyeza levI paDakhepaDakha (-mya) kri.vi. [jue 'paDakhuM'--dgiA~va + gu., sA.vi.nA ja.gu. 'i' lekhanamAM lupta chatAM ladhuprayatna svarUpe uccArita thAya che.) tadna lagAlaga pagI strI, juo paDadhI paDha-gerava na. [saM. prati-caurava > prA. hi-orava; ga' sacavAyA che.] gaurava jamaNanA khalAmAM sAme pakSethI Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pahelama apAtuM jamaNu padmaghama na, [ravA.] beu bAjue cAmaDe maDheluM DholanA jevuM enAthI vadhu meTuM ane paheALuM videzI prakAranuM vAdya (je baeNnDavALA rAkhe che.) paDaghama-cI vi.,puM. [+ turkI, pratyaya] paDaghama vagADanAra padhA-pAthI strI. [jue'padhA'-DhirbhAva + gu. 'I" strIna pratyaya.] sAmasAmA paDaghA paDayA karavA e, prati-zveSa paDayA karavAnI kriyA padmatha-lI strI. [jue 'paDadhI ' + gu. 'la' svArthe ta...] paththara mATI vagerenI bAMdhelI beThI pALa ke ATalI paDhathI` zrI. [ja A 'paDavA' + gu. 'I ' srIpratyaya.] sAme UThatA dhImA avAja. (ra) gheADAnA paganA DAkhalAnI tamakaDI 1346 paDhathIne (-ga) sI. [jue paDavAne + gu. 'I' sIpratyaya.] vAsaNa taLenI besaNI. (2) pANiyArA vagere upara hAMDA dhaDA vagere mUkavAnuM nAnuM khAmaNuM. (3) DhAkArajInI sevAmAM jhArI mUkavAnI nAnI peDhalI jevA AkAra. (4) kuMbhI, ezna-sTAna.' (4) vRkSa ke ADanA thaDiyAnI pharate karelI pALa. (5) lADu vagerenA jamInane ke ThAmane aDatA capaTa karelA bhAga (jethI lADudaDI na jAya.) (6) e rIte phrAI paNa gALa ghATa na daDI jAya e mATe karAtA thA capaTa bhAga (peparaveTa vagerene). [. pADavI (3.pra.) lADu vALatI vakhate thALImAM thADA jorathI lADu mUkavA (ke jenAthI lADu nIce capaTa AkAra thAya.)] paghArmI puM. [saM. vrata-vAta> prA. su-dhAma; ''nA 'da' nathI thayA.] avAjanI sAme thatA AdhAta, pratidhvani, prati-ceAya, paDachaMdA, 'I kA.'[tthA peDhAravA (rU.pra.) samarthana karazuM. . paDavA (rU.pra.) asara dekhAvI] paDaghA puM. maMdiramAM iSTadeva ke iSTadevInI beu bAjue takriyA mUkavAnuM pATiyuM pachI strI. gArAnI bhIMta upara nAkheluM sAMThI vagerenuM mrAja paDhaOM vi. "mara-lAyaka. (ra) sahAyaka thaI paDe tevuM. [. thavuM (rU.pra,) meduM thavA jatuM pata Mga` (-") vi. [ja A 'paDachaMda,1] juA paDhaos.' paDachaMga (cha) vi. [jue 'paDAM,OM'] jaA 'padmachaMdara' paDachaMdra (parachA) vi. saM. zvaranA vikAsa] pracaMDa zarIranuM, mahAkAya, khUba UMcuM ane meDhuM lAgatuM paDachaMda (paC/chanda) jue 'paDachaMDa.' padma-og3(--8) puM, [saM. prati-r prA. vRttitttava] paDavA, prati-dhvani, prati-ceAya, 'I kA' paDhabaMdavA (havA) pu. jiA 'paDachaM.' + gu. 'vuM' svArthe ta,pra.] jae paDachaMda. 1 [ta.pra.] jue paDachaMda,2, paDhachaMdA (da) puM. [jue 'pachaM' + gu. 'e' svAthaeN paDha-chAtI strI. [saM. tti > prA. hi+jue 'chAtI.] vADAnI chAtInI sAme enA rakSaNa mATe mukAtI pAchI paDachAyA puM. saM. prati-nhAn>prA. vRDijhjhAma] kAI paNa AkAra upara paDatA prakAzane kAraNe AkAranI bIjI Aja jamIna vagere upara paDhatA enA oLA, pa N _2010_04 pahetAvAvavuM pazrciA puM. [jue 'paDache ' + gu, iyuM' ta...] jue 'paNache.' pachI strI. [jue 'pa'' + gu. 'I' sIpratyaya.] (lA.) UnanA thAbaDI-guMdI banAvelA gAdInA AkAra, narmadA, (ra) gheADAnI pIDha upara mukAtI UnanI gAdI. (3) gheADAnI chAtIe mukAtI UnanI nAnI gAdI pAchuM na., - puM. kAI paNa jAtanI nAnI meDhI vanaspatimAMthI nIkaLelA aNIdAra seTA. (2) zeraDInA cheDAnA pAMdaDAnA bhAga paDhAre puM. [saM. pratiMAya dvArA] sahArA, AdhAra. (2) sarakhAmaNI, tulanA. [.na leveza (rU. pra.) pAse na javuM. - nA(-nAM)khavuM, che mUkavuM, (rU.pra.) sarakhAmaNI karavI] paDha-jI strI, [saM, pratti-nivA > prA vRtti-nivA], "bhI sI. [+gu. I*' svArthe ta.pra.] gaLAmAMnI lALI, prati-jihavA, [namaskAra padmaNu na. [saM. vatana>= prA. paLa, tatsama gu.] (lA.) paDhata (tya) vi. . [jue 'paDavuM"+gu. tuM' varte. rR. + 'I' skrIpratyaya; enuM lAdhava.] paDatara-kiMmata, kharIda-kiMmata, mULa bhAva, (ra) paDatara jamIna (kheDayA vinAnI tema vecyA vinAnI) 'ubyulA' paDha(-2)-tayuM vi. [saM. tti-sa-> prA. vRtti-jJappama-; 'ta' khacI rahyo che.] (lA.) vAvetara karyA vinA rAkhI mUkeluM (khetara) paDha(-ra)-tA huM. jio 'paDa-tapuM.'] chAMyaDAvALI jagyAmAM AvatI taDakAnI garamI, taDakAnuM parAvartana padmatara vi. [jue 'paDavuM' dvArA.] nake caDAvyA vagaranuM, mULa bhAvanuM. (2) vAparyAM kheDayA ke vecI nAkhyA vinAnuM paDeluM (khAsa karI jamIna ghara vagere), 'vaeNisTa' patara-kharca puM.,na. [+ ara.] utpAdananA ceAkhA thayelA kharaca, 'kaeNsTiMga,''kaeNsTa-prAisa' [khAvAnI va paDhatI huM. jae paDeluM' dvArA,] gheADAnI vAraMvAra pachaDATI paDhatalI strI, [ja'paDataluM' + gu. 'I' pratyaya,] gaDAku bharavAnI cAmaDAnI lAMbI kAthaLI. (2) majara bharavAnI DAkhathI paDhataluM na, jio 'paDavuM' dvArA.] tamAkunA paDA paDhatAla(-La) (-ca, 2) . [ja A 'paDavuM' dvArA.] uparAuparI paDatA mAra. (2) (lA.) vANIthI ApavAmAM Avata sakhata pA. (3) akarAMtiyA thaI khAvA upara tUTI paDavuM e. (4) sarakhAmaNI, mukAbale paDhatAla(-La)luM sa phri jie'paDatAla,' tA.dhA.] paDatAla pADavI. paDhatAlA(-LA)vuM karmaNi,ka, paDhatA(-zALA)vavuM me.,sa.kri. paDhatAlA(-LA)vavuM, paDhatAvA(-LA)vuM jue 'paDatAlanuM'mAMpaDatAla(-LA) puM. jio paDatAla(-La) + gu. 'e' svArthe ta. pra.] (lA.) sarakhAsaNI, mukAbaleA. (ra) tAmAna, dhIMgANuM. (3) pataLavuM jaA paDalAlavuM.' paDhatALAvavuM, paDhatALAnuM jae paDatAlanuM'mAM Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patAne patAno ja "paDatAlo.' sukAIne sAva dUbaLuM thaI gayeluM. (2) sAvake patI vi. sI. [o paha' +gu "tuM vartaka + 'I' papUcha (pa) sI. [saM. vrata- >prA. paDhipujA,9' pratyaya; dazA adhyAhAra.] paDatI dazA, avanati, bacI gayela che] pUcha-gAI. (2) (lA) talAsa, tapAsa. naThArI hAlata, avadazA, patana (3) paMcAta, cAvaTa patIja -ya) sI. jio "paDatI' dvArA] paDatara jamIna 59-bhAta (tya) sI. [sa, prati-mittiprA . parimiti, "ma' paheluM vi. [ja e "pavuM' + gu. "tuM" varta.ka. + eluM' bI. bacape che] bhIMtanI pAchaLa thoDe aMtare aMdaranA bhAgamAM bhU.1] patuM, nIce AvI paDatuM. karelI bhIMta paDha(ga)thAra paM. jie 'paDasALamAne "paDa." ( saM. paDabhAtiyuM vi. [+gu. "yuM' ta. pra.] bhIMta ane peDalIMta >prA. pa3 dvArA] makAnanI aMdaranI sapATImAM thoDI vacce AveluM. (2) na. be dIvAlo vacce gupta eAraDe ke amuka bhAganI UMcI lIdhelI sapATI. (2) kUvA ke vAvane saMca. (3) dIvAlanA TekA mATe karelI nAnI bhIMta, pusta, mathALe AsapAsa bAMdheluM thALuM. (3) sIDI dAdara vageremAM cAdara [pakSe ramanAra sAthIdAra vacce vacce karAtuM pahoLuM pagathiyuM. (4) prastAvanA pa-bhera 5. siM. pratiprA . pati + e "bheru.'] sAme pathAro chuM. [+gu. "o' svArthe ta.ka.] (lA.) (paDathArane 50ma na. taMbu mATe vaparAtuM sutarAu jADuM kApaDa AkAre paDelA) pAthare. (2) prastAvanA [paDade.(paghamAM) 50(2)mIla na. vahANamAne lAkaDAno eka bhAga. (vahANa.) paba-ra kalA chuM. jio "paDa(-2)do' + gu. "la" svArthe ta.pra.] pahala na. si. paTa) prA. paraM] gecarI vakhate pAtarAM pa-dAde jue "para-dAde.' hAMkavAnuM vastra. (jena) padA-dAM-doDI e "paradA-DAMDI.' paTalI sI. [+ gu. I' svArthe sIpratyaya.] (lA) maraNa pahadA-dAra e "paradAdA-para-nIna." samaye ke pachI moDhA upara Avato caLakATa. (2) devane 58dAdArI o paradAdAjI-paradanazInI." dharAvavAmAM AvatI sAmagrI, nevedya pahadA-pariSada juo "paradA pariSada." 5TaluM na. varanA bApane ApavAnI rakama, ca. (2) sI59ThA-bIbI e paradA-bIbI." dhana, paheluM [(2) badalo pahAdI o "paradA-DAM(ndA)DI." pelo chuM. varane kanyApakSa taraphathI apAtI paherAmaNI. paTadI e "pa2dI." 58varasI strI. . parvazI] paraNa-cAkarI, baradAsa 56 na. kapaDAmAM bAMdheluM ghAsa paDhavalA puM, ba.va. vahANamAM hamAlA para sivAta katanA padA(-)-nazIna e "paradA-nazIna-para-nIna. vadhArAnA viNa. (vahANa) thiyeluM. (jaina.) paDadA(-)nazInI ja e "paradAnazInI' "paradezInI." paDavAIvi. jio "paDavuM" dvArA.] saMyamamAMthI patita padeza juo "para-pazi." . paTavAI rahI. paDAI, pataMga pade ja "para' ane tyAMnA rUDhiprayega. paDhavADa na. lagana vakhatanI dakSiNa padhAra, ro chuM. [+ jue "dhAravuM+gu. o" svArthe ta. pra. paTavANa na, pANImAM tala vagere pIlavAnA khAtAmAM rAkhavAmAM DuMgaranI DhaLatI bA, DhoLAva, taLeTI AvatI lAkaDAnI cIpa 58 58 ki.vi. [2vA.] "paDa paha' evA avAjathI para-vA(1) puM. siM. prati-vAva- prA. divAghaga-] 55-5ATI ki.vi. [+juo "pATI....] (lA.) uparAuparI, khATalA keliyAnA pAyAonI nIce mukavAno te te goLa eka upara bIja Ave ema, (2) jaladI, tarata, ekadama, jhaTa ke corasa TukaDA. (2) dhaMTI peTI peTArA vagerenI nIce 557 a.ki. [2vA.] "paDa paDa' evo avAja karavo. pAyAo tarIke mukAtuM te te sAdhana. (3) DhIMcaNiye, (2) manane kacavATa batAvavA hoTha phaphaDe ema karavuM. goThaNiyo papalavuM bhAve,kri. 55TAvavuM sakri. [paDavuM e 5TavAsa'yuM. [saM. prati-vAtamA paTapaTATa che. [ja e "pApaDavuM' + gu. ATa' kapra.] paDa- che hAthI pavana nAkhavA e. (2) khaLImAMnAM ketara ke mAM55TAvavuM, 55TAvuM e "papaDavuM'mAM. ne uDADavA lugaDAMthI pavana nAkhavo e 55yuiM na. jie "paDapaDa' + gu. "yuM' ta. pra.) paTa paDa' paDavAsa (sva) e nAmanI eka vanaspati, pharAsaDI avAja sAthe pAtaLA jhADe Avavo e. (2) khAtAM jIonA eka daI upara vaparAtuM eka kariyANuM paDApaDa avAja thAya tevI pApaDa vagere vastu. [vAM bAlavA paravALe . saravALe (2. pra.) khuba azakta thaI javuM (jhADAthI)]. 58nI sI. osarI, paDALI. (2) haLatuM chAparuM papaDI . jio paDa paDI + gu. 'I' ta. pra.) "paDa paDa' paTavuM a, kra. [saM. vata prA. pa3-, tatsama nIcenI bAju avAja sAthenI deTa. [mUkavI (2. pra.) ekadama doDI javuM] e gabaDavuM, nIcenI bAjue AvI paDavuM. (2) ArAma paDI, pAMdaThI sI. [ja e "paDa-DI -Do' + "pAMdaDI."] levA laMbAvavuM. (3) adhogati thavI, avanati thavI. (4) eka jAtanI sugaMdhI pattI [dUra sudhInuM pitarAI eka ja sthitimAM rahevuM. (5) nIpajathI daSTie dekhAvuM. papitarAI vi. [saM. prasi>prA. para + jue "pitarAI.'] (6) kiMmata besavI. ) koInA upara AdhAra rAkha. 5rtha vi. [e "paDavuM' + gu. "yuM" bhU, kR] (lA) (8) paDatara levuM. (9) upagamAM AvyA vinA khAlI 2010_04 Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paDavA 1348 paDahAra rahevuM. (9) paLavuM, javuM. (10) TapakavuM, cevuM. (11) "paDatara.' nizAnI thavI, (12) hovuM. (13) lAgavuM, anubhavAvuM. (14) pahA-dAra vi. jio "pa+ kA. pratyaya.] paDe vagADatahalIna thavuM. (14) pratikRti thavI. (15) sahAyaka kri. nAra, Dhola pITanAra nivedaka, hero pITanAra tarIke 1. sAmAnya kRdaMta sAthe AvazayakatA ke lAcArI paTApaTa (Da), DI . [o "paDavuM,'-dvibhava + gu. karavuM paDe che. 2. saMbaMdhaka bhU. kasAthe acAnakatAne "I' ta, pra] uparAuparI AvI paDavuM e. (2) (lA.) artha: "jaI paDe che' -"AvI paDe che." 3. saM. zuM. ku. sarasAI, harIphAI sAthe kriyA barAbara thaI javAne bhAvaH "marI paDe che" "besI pahAmaNI strI, jie paDavuM' + gu. "AmaNuM" pra] jhADa paDe che." [tI rAta (-tya) (rU. pra.) sAMjha pachI taratane makAna vagere pADI nAkhavAnuM temaja sikkA vagere aMkita samaya. (2) paDha, maLasakuM. tuM nAkhavuM (rU. pra.) bhUsake karavAnuM mahenatANuM mAra. -te bela jhIla (rU. pra.) bele tyAM te samajhI pahere chuM. vaDAI, zekhI, abhimAna. (2) DeLa, daMbha, kAme lAgI javuM. (2) AjJAmAM rahevuM, 0 AkhaluM ADaMbara, dekhAva [(pArasI.) (rU. pra.) athaDAvuM. 0 pAtharavuM (rU. pra.) dhAmA nAkhI rahetuM. pahAle . zaMku AkArane zarIra parane Avo se . paDI bhAMgavuM (u.pra.) baMdha paDavuM. 5DI makavuM (rU.pra.) javA paDAva 5. jio "pavuM" + + gu. Ava." ka. pra.) senA ke devuM. 5DI rahevuM (jenuM) (rU.pra.) cITakI rahevuM, khasavuM nahi. saMghane mukAma, "kaMmpa.' (2) moTA ghATanuM eka vahANa pazya UThavuM (rU. pra.) bhAMgI paDelAe unnati pAmavI. paTAva-bhami strI, [.] chAvaNI nAkhavAnI jagyA, "kaeNpiga paDayuM mUkavuM (rU. pra.) tyAga karI cAlyA javuM. pAtho grAunDa leivuM (sAmAnI marajI viruddha) bola jhIla (rU. pra) kathana thatAM ja anukaLa thaI rahevuM] paTAvavuM ja paDamAM . (2) (lA.) jhUMTavI levuM, khUMcavI paThANuM bhAve., kri. 5TAvavuM che.. sa. ki. paviyuM vi. jio paDAva' + gu. "iyuM' ta..] kALA pakava chuM [sa. ofa-vi >mA, vimA sI.] hiMda mahi paDatuM (jenA uparathI varasAdanuM pANI daDI jAya, Take nahi, nAnA beu pakhavADiyAMnI pahelI tithi, ekama. (jJA.) tevuM-jamIna khetara vagere) pa8(2)sALa sI. [saM. paTa-rAi>prA. paDhA ]i, naLa paTAvuM ja "pahajmAM. 5. [+ gu. "iyuM' svArthe ta.pra.] makAnanI aMdaranI bAMdhelI pALa na. di.kA. paTAthI sI.] chAparAne DhoLAvavALA osarI ke jenA AgalA bhAgamAM bAraNuM hoya (osarI' beu bAjanA bhAga (ekaDhALiyAmAM eka bAjune) AgaLanA bhAgamAM ADaca vinAnI hoya, paDasALa" ADI pALade (-vya) sI. [care.] juo upara paDALa." dIvAla hoya ane emAM bArIbAraNAM hoya.) paLiyuM vi.jio paDALa' + gu. "iyuM' ta.ka.] pahALavALuM pasAkSI vi. [saM. ghafa > prA. va8+ sa. 4. sahInI paDhALI sI. [de.prA. paDhAribA] ijA upara bahAra kADhelI pAse sAkSI tarIke sahI karanAra. (2) (lA.) sI. sAkSI osarI, aDALI, "eila." (2) raveza, kaThere. (3) ekatarIke karelI sahI hALiyuM pasAranuM sa.ki. [saM. prati-kSArava> pafkSAra] vAsaNanAM paLa puM. jio paDavuM' dvArA.] vAse, mukAma paDakhAM vagere TapIne sarakhAM karavAM parikamaNuM ja paDakamaNuM.' paDayutariyA puM. [e "paha-sUtara' + gu. "yuM ta. pra.] pakimavuM ja paDakamavuM." kApaDanA vepArI jiAtanuM sutarAu kApaDa parikamAvavuM, parikamAvuM ja "paDakamajmAM. [(jaina) pArUtara na. [. paTa>prA. + ja "saMtara.'] eka parimA jI. [saM. pratimA prA., tasama] (lA.) vrata, niyama, pasUdI(-lI) juo "parasUdI." pari-mAtra strI. [e. prati > prA. ghaTi + saM] prAcIna pahaha chuM. [sa. paTaDha>pra. padda, tatsama ja gu.] Dhola, paDe ane madhyakAlIna devanAgarI lipimAM e' 'e "o' paLa na. siM. paTa>prA. 18] AMkhanA DoLAne chAvarI letuM "onI eka mAtrA DAbI bAja lakhAtI te AvaraNa, popacuM. (2).(lA.) AMkhe avate chArIne rega, paDhiyala vi. [ja "paDhavuM kAra.] kacaro, vAsIduM [ AvavAM, 1 pharI vaLavAM (ra.a.) samajha gumAvavI. patiyANa vi. jio paDavuM' dvArA.3 nahi vAveluM paDatara 0 utarAvavAM, 0 kaDhAvavAM (rU.pra.) bhAna ThekANe lAvavuM. paheluM 0 UghaDI javAM (.pra.) sAna ThekANe AvavI] paDhiyAra na. [ja. gu.) talavAranuM sthAna papaDA (paDapUDA), DI strI, jie "paDavuM'-dvirbhAva pariyuM na. jio "paTha+ gu. 'iyuM" svArthe ta.pra.] ghaMTInuM + gu. "I' ta. pra.] paDApaDI paDa. (2) tamAkunAM lIlAM pAna goThavIne bAMdhelI jhUDI. (3) paTA paM. ba.va. [jae 'paDavuM' dvArA.] (hatheLInA mAMgalika) talavAranuM myAna. 4) khAvA mATenI habala reTI thApA [lA.) meTe pataMga pariyuM na. kAbaracItare sarSa pahAI strI. [saM. pattAprA . paTANA > a.pa. pA] paDhiyA puM. [ja e paDiyuM.'] pAMdaDAMne saLIo khIlI pAka kivi, rivA.] "paDAka' evA avAjathI. 0i daI banAvela vATakAne AkAra, dahiye, dUna daIne (rU.pra.) "paDAka" evA avAjathI]. paDhiye paM. e nAmanI eka vanaspati, rudaMtI pANa vi. jio "paDavuM' + gu. "ANa" ku.pra.] jao parihAra chuM. [sa. prati vAraprA. parivAra, tatsama] rAja vuiM 2010_04 Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paDI? 1349 paNa (3) patAnuM eka jAti-kuLa, pratIhAra ane ene puruSa. (saMjJA.) 5DhAI bI. jio "paDhavuM' + gu. "AI' ka. pra.; gu.mAM paDI sI. siM. puraMja>prA. pufemA nA paDe, paDI, A vyApaka nathI; 28 hiMmAM.] ayana, bhaNavuM e, A vyApaka nathI; rUDha hiMDamAM.] a maTI paDIkI. (2) carmavAlonuM cAmaDAnuM paDa. (3) (lA.) acAsa, tAlIma Tela (jAherAta mATenA) paDhATa (2) cI. gadheDAnI pITha upara mUkavAnuM bakarAMne paDI* sI. jio "paDavuM + gu. "yuM" ma. ku. + "I' kI- vALanuM geyeluM-vaNeluM sAdhana pratyaya.] (lA.) darakAra, paravA, garaja[0 pathArI (rU.pra) paDhAra che, siM. prata-tahAra prA. higr2] bhAla naLadhAme, paDAva.. hioya tevuM, akabaMdha, paka' kAMThA bAja vasatI eka vanavAsI hiMdu kAma ane ene palakA-baMdha vi. jio "paDIkuM' + saM.] paDIkAmAM bAMdheluM pIka sI, jio paDIka + 5. "I' pratyaya.1 nAnuM paDhAvavuM. paDhAvuM ja "paDhavuM"mAM, paDI, paDI. [ lakhavI, 0 lakhI ApavI (rU.pra) davAnI paDhAvavuM, paDhavuM jao pAThavuMmAM. yAdI lakhI ApavI] [karelo ghATa, nAne paDe paDhiyala vi. kadAvara, khUba meTuM paDIkuM na. jio piDa' dvArA.] kAgaLa ke pAMdaDAmAM bAMdhI paDhiyAra paM. jio paDhAra.] brAhmaNa vagerenI eka paDI-dAra vi. jio "paDI + kA. pratyaya.] (lA.) DhaMDhare aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) (2) (lA.) pUrepUruM jJAna pITanAra, dAMDI pITanAra na meLavyuM hoya tevo bhavo paDI-pAMdaDI o "paDa-pAMdaDI.' paNa chuM. [saM.] zarata, heDa. (2) jugArane dAva. (3) 5hIzuM na. gapa, beTI vAta dukAna, hATa. (4) eka prAcIna sikko pahabura vi. jADuM, dhIMguM. (2) na. jADo roTalo paNa ubha. sa. punaH prA. puLo >apa. pu[] paraMtu, kiMtu. pahabhe ! mATInI banAvelI dANAnI kaThInuM nIcenuM jADuM (2) e, bI, vaLI, sudhAM taLiyuM paNa na. di. prA.] praNa, pratijJA, vrata, nIma. (2) Teka. paDuM na. si. paTa->prA. parama-] kavAnI AjabAjanI nara, pANI, teja (vahANa) jamIna. (2) vADImAMnI vAvetara karavAnI jamIna paNa () strI. vahANanAM kaMThA-sAMpaNane eka bhAga. paTakiyAM na,ba.va. meja-majhA, raMga-rAga paNukha (o) sI. paramaNanA TheTha uparanA cheDAne chapaDeluM na. [ja e "paDa' dvArA] pADaraDAM ke vAcharaDAM uparathI teDI sAthe satANa rAkhavAnuM daravuM. (2) vaNavAnI sALanuM utAreluM cAmaDuM eka sAdhana. (3) laMgaDAne pAne sarakhe rAkhavAnuM sAdhana paDe' chuM. . puTa- > prA. purama-] mATI paDI, mATuM pazunuM na. [+. "uM' svArthe ta.ka.] juo "paNakha(3). paDIkuM (tamAkunuM temaja sAkara vagerenuM). [0 Apaze (rU.pra.) paNa chuM. mela, chArI. (2) kAdava, kIcaDa, gAro sagAInI kabUlata mATe kanyAvALAne sAkara vagere ApavAM] pazugana., ge puM[+]. "e" svArthe ta.pra.] varasAdanuM karuM para chuM. (saM. paTaDha>prA. ghae] DhorAne la. [ re- paNa-gele jao gelo.' (2) majura ravo, 1 vaga(-jAva (rU.pra.) DhaDhare piTAvI jAherAta paNa-naghATa puM, (2) sI. jio pANI"+ "dhATa karAvavI paraMtu hiMdI, vaja. "panaghaTa'] pANIne Are paDe pAMdaDI o "pa-pAMdaDI." paNucha aiI. [saM. prayukjhi>prA. paraMvA) dhanuSanI derI para na. AMkhe AvatuM paDaLa paNuchiyA kuM. [+ gu. IyuM" svArthe va.pra.] doraDAne cheDe. paDopuM. hAMsI, mazakarI. (2) phajetA (2) nADIne cheDe [bhAga ke pAMdaDuM paDeza ja paDaza." paNuchuM na. juvAra bAjarI zeraDI vagerenA sAMThAno upara paDazo )Na -zya) ja pADoza(-ze." paNa chuM. paradAde, prapitAmaha paDeza-bhUmi e "pADoza-bhUmi.' paNajhAvuM sa, ji. [2vA.] khUba mAravuM. paNajhATANuM karmaNi. paDazahakata-) "pADoza-haka-ka), "ImenTa.' kri. paNajhATAvavuM che, sakri. paDelI e "pADI ." paNujhaTAvavuM, 5NujhaTaluM ja "paNajhATavuM'mAM. pozI-dharma ja pADozI-dharma." paNajhAra chuM. siM. uque + jue "juhAra.] piMha-jahAra, paDazeNu (-zya) e "paDazaNu-pADoza-ze)Na. piMDane namaskAra pathA-khAu vi. [ja e "paDavuM' + gu. "yuM' bhU.ka. + khAvuM' patharI DhI. baroLa, tallI, lIlA + "Au' ka...] paDyAM paDayAM khAnAruM.(2) (lA.) susta, paNa chuM. [saM.] eka jAtanuM yuddha-vAditra ALasu paNuzAla sI. [saM. zAha dvArA] nizALa 58 paM. vaDe bheru (ramatamAM) paNi puM. [saM.] vedakAlanI e nAmanI eka jAti. (A paDhavuM e ji. siM. paDha>prA- paDha > hiM, gu.mAM "kurAna vepArI loka hatA ane videzamAM jaI rahyA, jemAMthI paDhavuM-namAja paDhavI-evA ja prAgamAM upaga, bAkI yuropanI moTA bhAganI gorI prajA vikasI AvI manAya che.) khAsa vyApaka nathI.] vAMcavuM. (2) bAlavuM. (3) zIkhavuM. paNiyArI o "panihArI." paDhAvuM karmaNi, ki, paDhAvavuM che. saki. paNa AI. jio "paNe+gu, "I' sIpratyaya.] bhAjI 2010_04 Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paNIkha 150 pataLavuM vagerene nA paNa, aDI. (ra) arIsa, ArasI, darpaNa, okhAvI (-okhaNavI), khAMDavI, javI, cATaluM [rAkhanArI kAmaThI 0 DakavI, dhamakI, 0 phADhavI, 0ragaDhavI (rU.pra) nakAmI paNIkha (-mya) amI, sALa upara kApaDanI kinArone khecI mahenata karAvavI. (ra) herAna karavuM paNuM na. [saM. vanaprA . 1cuLama-] bhAvavAcaka pratyaya 5taraNuM na. [saM. prasAraNa-> prA. patarAya, 'ta' sAcavIne] guNadharma batAvanAre) : mANasa-paNuM' "murkhApaNuM" pratAraNa, chetarapiDI, paTAmI , phosalAmaNI karavA-paNuM" vagere (degpaNa" enuM ja aMtisvarabhAra vinAnuM rUpa) pataravuM sa. kri. [saM. pratAne vikAsa] chetaravuM, paTAvavuM. paNuM (paNa) na. e paNe." patarAvuM karmaNi, ki. 5tarAvavuM che, sa. kri. paNa jaNuM na. valoNAnI gALIne bAMdhavAnuM UMTa ke bakarI pata(-7)ra-veliyuM na. [saM. patra, ardhA tadbhava, dvArA) vagerenA vALanuM deraDuM aLavInA pAnamAM vesaNa lagAvI bAphIne karelI vAnI, paNe (5:Ne) kri.vi. sAme ThekANe, tyAM, tyAM-kaNe, vAM, tyAM pataravaDiyuM, pateDiyuM pa ' (paNa) 5. (saM. jhanava>prA. gbda-] pAkAM phaLonI patarAja (jya), jI sI. zekhI, DaMphAsa, baDAI, khAMDa sAkara nAkhI karelI kacuMbara mithyAbhimAna 5Ne puM. di. prA. vAsa-] kAdava, kIcaDa, gAro. (2) patarAja(jI)-khera, patarAja(-jIbAja vi[+phA. pratya], retI ane dhULavALI jagyA, da. (3) keDo dupaTTo patarAjiyuM vi. [+gu. "thayuM' ta. pra.] patarAjI karanAruM, paNa na. [] vecavAnI cIja, (2) vepAra-vyavasAya, (3) baDAIkhera, zekhI-khera, mithyAbhimAnI bajAra. (4) dukAna, hATa patarAvaLa (-N), Mii strI, zuM na., patarALA sI. 5ta5ya-sI. [saM.3, 5NyAMganA (pasyAna) . sa. rANuM na. [sa. patrAvaNi, hA > prA. vajaar, 0mAM paSya + nA veyA, gaNikA, rAmajanI (sarvasAmAnya) pAtaLa (bhejana mATe thALIne badale 5ta' na, (-2) . si. pitta na, sa, vA-pittanuM lAdhave pAMdaDAMnI banAvelI racanA) hAtha-paganAM AMgaLAM pAkI emAMthI pasa-pANI nIkaLavAno rega patarAvavuM, patarAvuM e "pataravuM"mAM. pata (tya) sI. sAkha, AbarU. [ karavI (rU.pra.) vizvAsa patarI strI. [ o "pataruM' + gu. "I' pratyaya.] patarAno 2Akhavo. ka karavuM (rU. pra.) mAna rAkhavuM. 0 khAvI, 0 javI nAnI paTTI. (2) pAtaLo chola. (3) dIone mAthAmAM (rU. pra.) AbarU gumAvavI, pratiSThA gumAvavI. 0 rAkhavI paheravAnuM eka ghareNuM (rU. pra.) AbarU sAcavI rAkhavI, pratiSThA na javA devI pataruM na. [saM. patrava- prA. uttarama- koI paNa dhAtunuM pAtaLuM 5takA(-ko) (-koLuM)na. [sa para + jue "kALuM.'] (bharA capaTuM kareluM paDa ke sapATa pATa. (2) naLiyA-ghATanuM khaMDa koLAthI du) pILuM keLuM (sAmAnya) temaja embeTasa vagerenuM te te sAdhana (chAparA mATe vaparAtuM). 5taga-rAja, j[sa.], patageka (patagendra . [saM. pata (3) (lA) nAnI karatI. (4) mIThAI ThAravAnI lokhaMDanI +%] pakSi-rAja garuDa meTI thALI ke cokI 5ta-jhaTa (Da), DI strI. [saM. patraprA. patta + jhaDavuM + 5tarela vi. rakhaDu, haraDuM (khAsa karI DhAra) gu. "I' ku.pra.] pAnakhara Rtu patala na. pATiyuM, phalaka pataNuM na. [e "patavuM' + gu. "aNuM' ka. pra.] patI javuM patalanuM sa. kri. [7] chaLavuM, chetaravuM. patalAvuM karmaNi, e, patavaNuM samAdhAna thavuM e, patAvaTa, cukavaNuM, phaDace, kri. patalAvavuM presa.phri. likaviDezana" patalAvavuM, patalAvuM ja patalavuM'mAM, patarirAja puM. [sa.] juo "pataga-rAja.' pataluM vi. [hi. patalA, gu. 'pAtaLuM] pAtaLuM 5tana na. [saM.] paDavuM e, pAta. (2) paDatI, avanati, patavaNI sI., zuM na. jio "patavanuM' + gu. "a"+ ardhagati. (3) (lA.) hAra, parAjaya I' pratyaya ja "pataNuM,'liviDerAna' 5tana-kAla(La) muM. [.] paDatI-dazAno samaya ke gALe pata(tA)vavuM e "patavuM'mAM. patana keNuM chuM. [sa.] a-pAradarzaka vastu upara kiraNa paDatAM patavALa(be), -LI strI. [sa. patrAvavi >prA. vAvahi, enI sapATI sAthe thatA khaNe, "egala opha isiDa-sa) 0mAM jae patarAvaLa." patana-gAmI vi. [sa, muM.] paDatIndazA tarapha jaI raheluM patavuM a,kri. [saM. prANaprA . patta . ke. dvArA nikAla patanI . nAvika, khalAsI thavA, to Avo . (3) siddha thavuM. (4) cUkate thavuM patanasukha vi. [saM. vatana + kua] o "patana-gAmI. patatA)vavuM che. saki. patapI samI. varasAda pachI tackAthI sukAyelI pocI patavuM na. [sa, >prA. vara-+ gu. "vuM svArthe ta.ka.] jamInanI sapATI khAgha sahitanI nAnI pAtaLa (khAsa karIne ghera mokalavApata-pAnI sI. [jae pata' dvArA] pratiSThA, mAna, AbarU | magAvavAmAM Ave te). (puSTi.) patamaI (tame) strI. jAnI zeraDI kApIne navI vAvavI e pataLavuM akri. jio pAtaLuM,'nA.dhA.] pIgaLavuM, narama pata(ra) (-2), DI strI. [+gu. 'DuM svArthe ta. pra. + "I' thavuM. (2) (lA.) vacana teDavuM. (3) gusse thavuM. ( pratyaya] maLa-dvAra, gudA. [0 ANavA, 0 ukhATavI, palaTavuM, badalavuM, chaTakavuM. 5taLAvanuM presa.ki. 2010_04 Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1351 patiyANavuM pataLuM' juo "pAtaLuM." patALano ja "pAtALa-kavo." pataLuM vi. siM- fa> prA. pittama +gu chuM' svArthe pAtALa-naMbaDI ja pAtALa-tuMbaDI." ta.pra.] (lA.) gusse thayeluM, raheluM, nArAja thayeluM pataLiyuM ja pAtaLiyuM.' pataMga (pata) muM na. [saM. puM.] pakSI. (2) jemAMthI gulAla tALu na. eka jAtanuM kaMda, gAjara bane che te eka vRkSa, (3) pataMgiyuM. (4) , strI nAnI 5ti muM. [saM.] svAmI, dhaNI, kaMtha, nAvAla. (2) prabhu, pahAI, kanakavo. (5) bArI-bAraNAMnI pharatI bhAta, Arki- mAlika, (3) adhyakSa, uparI iva opha dha Dera' (ma.8) patigRha na. [saMpuM na.] dhaNInuM ghara, sAsaruM pataMga-khA (pata khA) na. [+ ja e "khAvuM' nAnI vAta pati-caraNa puM. na. [sa. puM.] svAmIne paga, dhaNIne paga khAnAruM eka prakAranuM pakSI, nAnuM chelluM bagaluM patiAvavuM, patinavuM ja patI javuM'mAM. pataMga-nRtya (pata) na. [4] dIvA upara pataMgiyuM paDhavA patita vi. [saM.] paDeluM. (2) (lA.) bhraSTa thaI gayeluM AvatuM hoya te prakArane sAbhinaya nAca (dharma-bhraSTa. (2) nIti-bhraSTa. (3) AcAra-bhraSTa. (4) varNa-zaMkara) pataMgabAja (pata)-) vi. [+kA. pratyaya] pataMga uDA- patita-tA sI. [4] patita hevApaNuM vAmAM kuzaLa patitapAvana vi. [saM] patine pavitra karanAra pataMgabAjI (pata) strI. [phA. pratyaya] pataMga uDhADhavAnI patitapAvanatva na. [saM.] patita-pAvana hovApaNuM kuzaLa kriyA [paMkhaNI patitapAvanI vi., strI. [saM.) patine pavitra karanArI pataMga-mAdA (pata - sI. [+juo "mAdA.1 pakSiNI, (gaMgA vagere nadI) pataMgiyuM na. siM. pataMga + gu iyuM' te. , svara ana- patitA vi., jI. [saM.1 jue "patita' evI strI nAsika thaI jAya che: "patagiyuM nahi.] khAsa karIne patitAvasthA strI. [ saM patita + ava-thA ] patita dazA, comAsAmAM vizeSa thatuM eka raMgaberaMgI pAMkhovALuM jIvaDuM, patita hAlata, patita-tA 16. (2) agi chavaDe patitoddhAra 5. si. tarata +3] patine pavitra karI pataMjali (patajali) chuM. [sa.] pANininA aSTAdhyAyI UMce lAvavAnuM kArya [karanAra saMskRta sUtra-vyAkaraNanA bhAkhyakAra vidvAna (I. pU. 2 cha pati ddhAraka vi. [saM. tara + GIR] patine uddhAra sadI). (saMjJA.) (2) ga-darzananA kartA eka vidvAna. baMne patitoddhAraNa na. [saM. vatata + 3dvAra ja "patidvAra.' kadAca judA ja che.)(saMjJA) paticvana. siM] patipaNuM, ghaNI-pada.(ra) svAmitva, mAlikI patAI na. [saM. >prA. patta + gu. "AI' ta.] kharI pati-datta . si] dhaNI taraphathI maLeluM gayelAM pAMdaDAM. (2) nAnI nAva, hoDI pati-deva DuM [saM.], 0d S. [saM., sI.] deva-svarUpa dhaNI patAkaDuM na. [sa. patra->prA. uttama + , "ka' + DuM' svArthe pati-daivata na. [sa.] dhaNInAM zakti ane sAmartha ta.pra.1 kAgaLano pelI vigatavALo nAno TukaDo, patrikA pati-droha muM. [sa.] svAmInA taraphanI bevaphAI patAkA strI. siM.] nAnI dhajA. (2) nATatha-kRtimAM AvatuM pati-drohI vi. [saMpuM.] patino droha karanAra, patine bevaphA avAMtara prasaMga. (nATaya.) pati-dveSa chuM. [saM.] pati taraphanI zatrutA patAkA-baMdha (-ba-5) 5. [sa.] davajanA AkAramAM akSaro pati-dveSI vi. [sa,5.] patine Sa karanAra goThavAya e prakAranI citra-kAvyanI racanA. (kAvya.) pati-dharma chuM. [saM.] pati-svAmI-mAlikanI potAnI patnI patAkA-sthAna, haka na. siM.1 nATakanA koI pAtramAM ciMtA- temaja Azrita jana taraphanI pharaja gata bhAva ke viSayanuM samarthana AgaMtuka pAtranA bhAvathI patiniSa vi. [+ saMniSThA, ba.vI.] patimAM AsthA ane thAya e prasaMga. (nATa.) ananyatAne bhAva rAkhanAra, pati-parAyaNa [parAyaNatA patA-hasta chuM. siM.] nRtya ke nRttamAMnI hAthanI eka patiniSa-tA, pati-niSThA strI. siM.] patinikapaNuM, patiprakAranI mudrA. (nATaya.) pati-pada na. siM.] patinuM sthAna, dhaNIpa6 5tAkinI rahI. [saM.] senA, vajinI, lakara, sainya pati-5rAyaNa vi. [saM.] jAo "patinirNa.' patAkiyuM na. siM. trA- prA.uttama+ gu. "ka" + "IyuM' patiparAyaNatA mI. [2] patiparAyaNa hovApaNuM svArthe ta...] juo "patAkaDuM." pati-prema chuM. [sa., puM, na] patine patnI taraphane ane patAvaTa (Taya) sI. [ o "patAvavuM + gu. "aTa' ka. patnIne pati taraphano prema ciAhanAra pra.1 ja "pataNuM-patAvarNa- pekizana'-'seTalamenTa. pati-premI vi. [sa,j.pati tarapha prema dharAvanAra, patine 5tA(ta)vavuM, e "patavuM'mAM. pati-bhakti sI. [sa.] pati taraphanI laganI ane vaphAdArI patAsathI strI. nAnAM sAravALAM ojAra banAvavAnuM sAdhana 5ti-milana na. [sa.] patine maLApa patAsI strI, sutarAu sADI patiyA-1) vi. jio "patiyuM' + gu. a8-ela" ta.ka.] 5tamuM na. khAMDanI kaDaka cAsaNamAM kaTakI nAkhI TALavAmAM o "patiyuM.' AvatuM caka6 (capaTA parapoTA jevuM) patiyANavuM sa. ki. jio patavuM vikAsa.] patI javuM. 5tALa e "pAtALa." patiyANAvuM karmaNi,ji. patiyANavuM ,sa.. 2010_04 Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patiyANAvavuM patiyANAvavuM, patiyANAthuM jue 'patiyANavuM'mAM. patiyAra chuM. ei 'pata' dvArA.] jue 'pata.' [. karavA (3. pra) vizvAsa karavA. khAvA, 0 gumAvavA (rU. pra.) pratiSTA gumAvavI. 0jA (rU.pra.) pratiSThA javI, 0 paDhavA (rU.pra.) vizvAsa Avave] [gI patiyuM vi. [jue 'patai' + gu. IyuM'ta.pra.] raktapittanuM patiyela jue 'patiyala'-'patiyuM.' [pakSI patiyA puM. [saM. padmi-> prA. pattithya-] e nAmanuM eka pati-lepsa puM, [saM.] svadharmAcaraNI strIne pAtAnA maraNa bAda maLatA manAtA sadagativALA-pati jyAM rahetA heAya tevA-uttama leAka pati vatsalA vi.,zrI. [saM.] patine vahAlI zrI. (2) pati jene vahAlA che tevI strI pati-vaMcitA (-va-icatA) vi.,sI. [saM.] pati chetarIne bIjI strIne cAhatA hoya tevI mULa patnI. (kAvya.) (2) pati maraNa pAmatAM ekalI paDelI skrI pati-viSayaka vi. saM.] patine lagatuM pati-vihIna vi. [saM.], pati-viheNuM vi. [+ ja 'vihANuM.'] pati vinAnuM, svAmI vinAnuM, na-dhaNiyAtuM pati-vrata na. [saM.] patimAM patnInI ananya vaphAdArI pativratA vi.,. [saM.] patimAM ananya vaphAdArI rAkhanArI (2) pati sAthenA saMgama pati-saMga (-saGga) puM. [saM.] patinI sekhata, patinA sahavAsa. pati-sevA strI. [saM.] patinI sAra-saMbhALa rAkhavAnI kriyA, patnI patinI cAkarI patIkuM na. mULanuM pAtaLuM, gALa cakaduM, keADavuM. (ra) kAtaLInA nAnA goLa TukaDA . patIja ("ya) strI. [saM. mautti dvArA] vizvAsa, khAtarI. (2) dRDha zraddhA. [. karavI (rU.pra.) vizvAsa karavA. . khAvI, 0 gumAvavI (rU.pra.) AbarU gumAvavI. . javI (3.pra.) AbarU javI. 0 paDhavI (rU.pra.) khAtarI thavI. rAkhavI (rU.pra.) pratiSTA sAcavavI] patIjavuM akri. [e 'pIja' -nA dhA. patIja paDavI, (ra) sakri, patIja karavI. patinanuM karmaNi,kri. patiAvavuM ke.,sa.ki. 1353 pataruM na, bakarInI eka jAta (je jaMgalI jAtanI nahi, paNa haraNa jevA ghATanI hoya che.) (2) (lA.) vi. dhIMguM, jADuM patIMga puM. aNadhAryuM" saMkaTa, upAdhi patuM(-d) na. [a. patra-> prA. pattama] pAMdaDuM. (3) pAnuM (cApaDI vagerenuM). (3) ramata ramavAnA gaMjIphAnuM pAnuM, pleiMga kArDa.' (4) TapAla lakhavAne pAtaLA pUMThAnA lakhaceArasa TukaDA, peAsTa-kArDa. (5) dhAtune varakha, [. UtaravuM (3.pra.) gaMjIphAnI ramatamAM hAthamAMnuM patuM nAkhavuM. lakhavuM (rU.pra.) pesTa-kArDa lakhavuM] pateyuiM na. [saM. patra>=prA. vatta dvArA] jae 'pataraveliyuM,' patetI huM., zrI. [" .] pAsIenA varSanA chelle divasa. . (na.mA.) (pArasI.) patelI A. [jue 'pateluM'+ gu. 'I'strIpratyaya.] nAnuM _2010_04 patya(-5)ranADA patIluM, tapelI, TApaDI. (ra) sapATa taLiyAvALI hoDI. (3) ceAkhA tuvera ane caNAnA bharaDAnI banAvAtI eka vAnI pateluM na. [dhA. paulah] tapeluM, nAneA cAlu Tepa, ToparuM pate na. taNakhaluM. (2) tArjA mULiyAMnuM taDakAthI rakSaNa karavA khetaramAM nakhAtuM dhAsa ke parALa pattana na. [saM.] rAjadhAnInuM nagara pattanI srI. bahArathI magAvela mAla-sAmAna puttara. na. [saM. putra dvArA] pAtra, ThAma, vAsaNa (sAdhu saMnyAsInuM) pattaraOM (-25), chaDI jue 'patara.'('pata, pIja, AbarU, ijajata' evA artha 6.pra. tarIke vikasyA che; A zabdane pata' sAthe saMbaMdha nathI.) (ra) (lA.) strInI jananeMdriya, yuni. [ . kADhavI (rU.pra.) takalIpha ApavI, kanaDavuM] [ta.pra.] jaA 'patara-veliyuM.' pattara-vRDhiyuM na. [saM. patra dvArA + vahuM' + gu. 'iyuM' svArthe pattara-veliyuM jue pataraveliyuM.' patti puM. [saM.] page cAlanArA sainika, pAyadaLanA sainika, (2) pAyadaLanA eka nAnA ghaTaka pattika kayuM. [saM.] gheADA hAthI ratha ane pALA sainika e badhAMnAM dasa dasanA upara yAho patti-pAla(-La) puM. [saM.] pAMca ke cha sainikAnA nAyakra pattI srI. [saM. triA>prA, vRttimA> hiM]nAnuM pAMdaDuM. (ra) pAMdaDAnI pAtaLI pI--kUlanA dalanI pAtaLI paTTI pattuM jue 'patuM.' patto zuM. [hiM, pattA] bhALa ke mAhitInuM sthAna. (2) samAcAra, khabara. [. khAvA, . maLavA, . lAgavA (3.pra) bhALa maLavI, ThekANAnI mAhitI maLavI. devA (rU.pra.) mAhitI ApavI] pattha(-vtha)ra puM. [saM. vratta>prA. patthara, tatsama] jae 'pathare (1).'[. upara pANI (-uparatha-) (3.pra.) kAMI asara na thavI e. . uparanI jaya (*uparathanI-) (rU.pra.) kSaNa-bhaMgura, 0 kheMcavA (-kheM cave!) (.pra.) muzkelIthI gujarAna calAvavuM. . chAtI upara rAkhavA (-uparaya) (3.pra.) hRdayane kaThaNa karavuM, dhIraja rAkhavI. 7 taravA (3.pra.) na banyAnuM banavuM. naLa hAtha (3.pra.) bhAre saMkaTa, thavuM (3.pra.) kaThaNa thavuM. thI zira phADhavuM (. pra.) murkha mANasane bhaNAvavuM. nI chAtI (3.pra.) kaThaNa hRdaya. nI jaya (2.pra.) kSaNa-bhaMgura. * nicAvavA (rU.pra.) a-saMbhavita ke svabhAva viruddhanuM kAma karavuM. .nuM kalejuM-dila-hRdaya-haiyuM (3.pra.) kaThaNa hRdaya. ne khacakA (3.ma.) jakharA sAthe kAma. ne bhamaraDA (3.pra.) gUDha, diamonds paranA chAMTA (3.pra.) mUrkhane zikhAmaNa, pALA, pANI thaI jA, 0 pIgaLavA (rU.pra,) hRdaya narama paDayuM. (2) dayA batAvavI. * sAthe pAnuM (rU.pra.) kharAba mANasa sAthe kAma] pattha(-tha)ra-pATI srI. [+ ja 'pATI.'] paththaranI lakhavAnI pArTI, 'sleiTa' pattha(-tha)ra-pena sTrI, [+o.] paththaranI lekhaNa pattha(tha)ra-phADA vi., puM. [+ jae 'AADavu' + gu. 'F' huM. O Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patthara-khAjI pra.] paththara teADavAnuM kAma karanAra kAmadAra pattha(-tha)ra-khAjI strI. [+phA.] patharA pheMkavAnI kriyA pattha(tha)ra-yuga puM. [+saM] je yugamAM hajI pRththaranAM hathiyAra thatAM tevA samaya, ama-yuga pattha(-tha)ra-hRdaya vi. [+ saM] paththaranA jevA kaThaNa haiyAnuM pattha(-zrca)riyuM vi. [+ gu. 'yuM' ta.pra.] paththarane lagatuM, paththaranuM. (2) (lA.) paththaranA jevuM kaThaNa. (3) na. paththaranuM vAsaNa pattha(-zrca)riyA vi., puM. jio vATakA. (ra) khANanA kAlasA patnI strI. [saM.] paraNelI cA dharacelI strI (enA patine), patnI-dharma puM. [sa.] pati taraphanI patnInI pharaja patnI-parAyaNa vi. [saM.] peAtAnI patnIne vaphAdAra patnIparAyaNatA zrI, [saM.] panI taraphanI vaphAdArI patnI-viSayaka vi. [saM.] patnIne lagatuM patnI-vrata na. [saM.] jae 'patnIparAyaNa-tA.' patra na. [saM.] parNa, pAMdaDuM, patuM, paDyuM. (ra) vartamAnapatra, chApuM, akhabAra. (3) DhADhI ke tasIla (jemake 'aMdAjapatra.) (4) puM. [saM,,na.] lakhele TapAlI ke e prakAranA saMdezAnA kAgaLa, kAgaLa 'patyariyuM.'] paththaraneA [bhAryAM, dhaNiyANI 1353 patraka na. [saM.] kAThA ke taphasIla. (2) AMkelAM khAnAMvALAM pAnAMnuM hAjarI pagAra vagere bharavAnuM kAgaLanuM ekathI vadhu pAnAMvALuM sAdhana, 'rajisTara' [presamaeNna' patra-kAra puM. [saM.] vartamAnapatramAM lakhanAra, 'jarnAlisTa,' patrakAra(-ri)-ttva na. [saM.] vartamAnapatrakAranuM kArya, vRttavivecana, jarnAlijhama' ('patrakAri-tva' e saM. pAranA pa.vi.,e.va. patrakArI zabdane AdhAre UbheA karele zabda che.) patrakAra-pariSada zrI. [saM. via ] patrakArane vigate ApavA mATenI sabhA, akhabArI pariSada, 'presa-kAnpharansa' patrakAri-tya jae patrakAra-v'-'jarnAlijhama,' patrakArI srI, [+]. 'I' ta.pra.] jue 'patrakAravI' patra-iMgha na. [saM.] strIe ne kapALe ceADavAnuM eka prakAranuM prAcIna samayanuM tilaka-patra patra-nIti zrI. [saM.] vartamAnapatranA adhipatie pAtAnA patrI mATe svIkArelI siddhAMta-paddhati patra-paddhati zrI. [saM.] saMdezAnA kAgaLa lakhavAnI rIta. (2) vartamAnapatranI katArA vagerenuM amuka ceAsa prakAranuM viSayanI dRSTie AyeAjana. (3) uparanA viSayanA te te graMtha patra-maMjaNA (-ma-z2ayA) srI. [saM.] patro rAkhavAnI peTI patramitra puM. [saM., na] mAtra patrA dvArA ja jenA saMbaMdha baMdhAyA hoya tevA te te mitra (jeo najarenajara kadI maLyA na hoya.), pena-phrenDa patra-lekhaka vi., puM. [saM.] saMdezAnA patronuM lekhana karanAra. (2) vartamAnapatrAmAM chapAvA patra lakhanAra, 'krUraspeAnDanTa' patra-lekhana na. [saM.] saMdezAnA aneka prakAranA patra lakhavA e, 'leTara-rAiTiMga.' (2) patra-vyavahAra, rasponDansa' patra-lekhA zrI. [saM.] strIonA kapALamAM karavAmAM AvatI kaMku sara vagerenI bhAta _2010_04 patharaNuM patra-vyavahAra puM. [saM.] Apasa-ApasamAM ekabIjA vacce cAlatuM patrAnuM lakhANa, kaeNrapaeNAnDansa' putra-zayyA strI. [saM.] pAMdaDAM pAtharI karelI pathArI patra-zikSaNa na. [saM.] saMdezAnA patra kema lakhavA enI tAlIma patra-zailI srI. [saM.] saMdezAnA patra lakhavAnI rIta putraM-puSpa (patra-puSpam) na. [saM.] (lA.) lAMca-ruzavata patrAkAra huM., patrAkRti srI. [saM. patra + antara, mA-zrutti] pAMdaDAnA ghATa. (2) vi. pAMDAnA ghATa jevA ghATavALuM (3) dareka pAnuM chuM hoya tevuM (pustaka) patrAdhipati puM. [saM. putra + adhi-vRtti] vartamAnapatranA mukhya adhikArI, taMtrI, eDiTara' patrAlaya na. [saM. putra + A-ru] TapAlanA patranI vyavasthA karanAruM kAryAlaya, DAka-ghara, pesTa-oNphisa' pannAlApa puM. [saM. patra + mahApa] patro dvArA karavAmAM AvatI vAtacIta patrAvali(-lI, Li, -LI) strI. [saM.] pAMdaDAMenI hAra. (2) jue 'patralekhA.' (3) pAtaLa patrAvaLuM jaA 'patarAvaLuM,' patarAvaLI.' patrALI strI. jio 'patrALuM' + gu. 'I' srIpratyaya.], -LuM na. [jue 'patarALuM', saM.tranA vikAzamAM.] A [kramika naMbara patrAMka (patrADuM) na. [saM. patra + ] patranA kramAMka, patrane patrikA strI. [saM.] patAkaDuM, lIpha-leTa.' (2) nAnuM chApuM, thoDAM pAnAMnuM sAmayika patrikA-paddhati zrI. [saM.] sarakArI lakhANAnI Avaka-jAvaka hakIkata eka ja patrakamAM saLaMga anukrame lakhAtI rahevAnI rIta, 'slipa-sisTama' patrikA-pUjana na. [saM.] janma-patrInuM pUjana patrikA-vAcana na. [saM.] janma-patrI vAMcavI e patrI strI, [saM.] patrikA patrIka chuM. muDadAnA aDelA mANasanA saMbaMdhamAM AvelA mANasa pagela na. eka jAtanI khAvAnI vAnI patha puM. [saM. ramyA nA samAsamAM paMtha' thAya che. e ekale paNa gu.mAM svIkArAyeA.] paMtha, mArga, rastA, kuDA pathaka yuM. [jae 'patha' + saM. TM svArthe ta. pra.] (lA.) (madhyakAlamAMtA) e nAmanA rAjakIya vahIvaTI eka nAne ekama, tAlukA, mahAla patha-gAmI, patha-cArI vi. [saM., puM.] raste cAlyA janAruM pathika, musApharI, vaTemArgu patha-cyuta vi. [saM.] mArga-bhraSTa patha-smruti sI. [saM.] mArgabhraSTatA patha-(0x)darzaka vi. [saM.] rastA batAvanAra patha-(0x)darzana na. [saM.] rastA jevA tema batAvave e patha-(0x)darzikA strI. [saM.] rastA ke prakAra batAvanAra pustikA, 'gAiDa' patha-bhraSTa vi. [saM.] jue 'patha-cyuta.' ['patha-cyuti.' pathabhraSTa-tA strI [saM], patha-bhraMza (bhraMza) puM. [saM.] jue patharaNuM jae pAtharaNuM.' Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patharasTa 1354 pagata pathara-vaTa chuM. jio "pAtharavuM.' + gu. "vaTa' ka. pra.], 5tha- karavAnI kriyA, rastAnI AMkaNI rATa chuM. [jae "patharAvuM' + gu. "ATa' ke. pra.] patharAnuM pathika, vajana puM, na. [saM. 5.] musAphara, vaTemArga, yAtrika e, phelAvo pathikAzrama . [saM. vayitrI + mA-zrama yAtrikane UtaravApatharANa na. jio 'patharAvuM' + gu. "aNa' ka. pra.] mATI rahevA mATenuM makAna, "gesTa-hAusa" vagere pAtharIne karelI UMcI jamIna. (2) pAtharI mUkelI pathI vi. jio "patha' + gu. "I' ta...]ja pathika." cIja vastuo pathI puM. padArtha, cIja, vastu patharAvavuM, patharavuM jao "pAtharavuM"mAM. [paththaravALuM 5thara jue "pathara." patharALa, -vi. jio pathare'+ gu. ALa-ALa.] paththara-cATI jao "patharapatharI aDI. siM. prastaviI>prA. paratharima] paththaranI paththara-pena jeo "patthara-pena.' jhINI jhINI TukaDI. (2) nisaraNAnI paTTI, saphalI. (3) pathara-koDe jue "pathara -De." dAMta upa2 jAmatI pApaDI. (4) mUtramArgamAM jAmatA pathara-Aja ja "pattharabAjI." paththara jevo padArtha. (5) e nAmanI eka mAchalI paththara-yuga juo "pattharayuga.' patharIluM vi. jio "pathara' + gu. "IluM' ta. pra.] paththara- pathara-dravya jue "patthara-dravya.' vALuM, patharALa pasthariyuM ja pathariyuM.' pathare chuM. [saM. praz--- > prA. payarama-] paththara, pASANa, paththariye ja "pariyo.' pahANa, pahANe. (2) (lA.) vigna, ADa-khIlI, harakata, padma vi. [3] hita karanAruM, Arogyane lAbhadAyI. (2) aDacaNa. [rA ApavA (rU.pra.) kAMI na ApavuM. -ra mAphaka Ave tevuM. (3) na. Arogyane lAbhadAyI khAnaAvavA (u. pra.) kAMI na AvaDavuM. -ra jevuM (rU. pra.) pAna. (4) parahejI, karI, carI [lAbhadAyI jaTha, maMdabuddhi. 0 Apa (rU. pra.) jhaghaTavA uzkeravuM. pathyakara vi. [saM.], 5 -kArI vi. [saM..] Aratryane 0nA(nAkha (rU. pra.) viddha karavuM, aDacaNa UbhI paNyA strI. [saM.] eka prakArane cauda akSarane gaNameLa karavI, 05 (rU.pra.) vAMdho Avavo. 0 pAka (rU.pra) chaMda, piMgaLa) (2) AryA kiMvA gAthAnA e nAmanA kapUta nIvaDavo. 0mAra (u.pra.) vAMdhA-vacake Ubhe karo. bina bhinna bheda. (piMgaLa) [levA jevuM khAna-pAna helo () mUrkha hovuM]. pApa na. [saM. 99 + a-g] levA jevuM ane na pathArI arI. chANAM thApavAnI jagyA paDyAzI vi. [saM. 5.] Arogyane lAbhadAyI khorAka khAnAra 58-5thavuM sa.ki. (chANAM thApavAM. (2) (lA.) pITavuM, 5da na. siM] pagaluM. (2) sthAna, darajaje, hedo, "sTeTasa" mAravuM. 5thavuM karmaNi,kri. pacAvavuM presa. ki. (A.bA.), Debinezana. (3) kacerI, "ophisa." () pathANuM na. e "pAtharaNuM.' kALanI ane nAmikI vibhakitavALo zabda (vAkaSamAM pathAra chuM. siM. pratA)prA. tyAra] pathAro, phelA. vaparAyela pratyeka). (vyA.) (5) zreDhImAMhenI dareka saMkhyA. (2) gadheDA vagere upara nAkhavAnuM gaNiyAnuM palANa (ga) (6) chaMda ke vRttanuM caraNa. (piMgaLa) (7) geya DhALamAM pathAra strI. jio pathAraNe"+ gu. "I' strI pratyaya.], mArga ke dezanI rIte gavAtuM dInabaMdhanI kaDIonuM jhumakhuM - 5. siM. prArA--prA. vALama-] pAtharavA (bhajana" ke "kIrtana.) (piMgaLa.) (8) hiMduomAM marelAM mATene cAkaLe pAchaLa apAtA zayyAdAnanI badhI sAmagrI pathArI rahI. [ o "pathAra'+gu. "I' pratyaya.] padaka na. siM] sikakAnA dhATane caMdraka, cAMda, "meDala." (2) nAnuM pAtharaNuM, zamyAnuM gAdaluM godaDuM vagere, bichAnuM. adhikArano khyAla Apa bile. (3) gaLAmAM paheravAnuM [e pahas (rUma) mAMdagI bhogavavI. e levuM (u.pra.) eka ghareNuM maraNapathArI upara suvADavuM. 0 karavI (2. pra.) gAdaka padA-du)kaDI vi, zrI. jio "pada(-)kaDuM + gu. "I' gAdalAM ke pAtharaNuM pAtharavuM. (2) mAMdagIne bichAne paravuM. apratyaya.] ghera ghera bhaTakanArI vaMThela strI 0 nA(-nA)-khIne 5NuM (rU.pra.) dharAra dhAmA nAkhavA. pada(-6)kaDuM vi. ghera ghera bhaTakanAruM. (2) sAre prasaMge bolAvyA 0vaza (rU.pra.) bhAre mAMdagIne bichAne paDeluM, hAlavA vinA khuzAmata karatuM deDI janAruM cAlavA azakta. 9 sevavI (u. pra.) mAMdagI bhogavavI] 5da-kamala(-La) na. [saM.] kamaLanA jevuM sukomaLa caraNa ke pathAre chuM. (saM. prastAva- prA. jayArama-] juo "pathAra." pagaluM (pagane paja) (2) lA.) kAma-kAjane vistAra. [0 kara (rU. pra.) padakalI strI. gileDI AsapAsa jema tema cIja vastuo pAtharI rAkhavI-mUkI padanaMja (- kaja) na. [sa.] juo "pada-kamala." rAkhavI.nA(-nAMkha, * mAM (rU.pra.)ahiMga lagAvo] pada-kAra vi. [sa.] gAvAmAM kAma lAge tevAM dezI-aMdhamAM pathAvavuM, pathAvuM e pathavuM." "pAthavuM'mAM. kIrtana-bhajana vagere racanAra | [Anupava pathALuM na Toca uparano bhAga. (2) dAMtane dekhAte pada-krama puM. [i.] vAkaSamAM ke padyamAM sArtha zabdonI bahArane bhAga pada-kSepa chuM. [saM] pagaluM bharavuM e pathAMkana (pathAna) na. siM. patha + ana] rastAnA eMdhANa pada-gata li. [saM.] zI-baMdhamAM racAyelI geya racanAnI 2010_04 Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pragati aMdara raheluM [pagalAMnI jhaDapa pada-gati zrI. [saM.] pagalAM bharavAM e, cAlavuM e. (2) pada-guccha puM. [saM.] geya dezI-baMdhanI racanAene saha pada-gaurava na. [sa.] heddA ke darAnA mahimA pada-dhAta huM [saM] kAI paNa 56 jeTalA akSarAnA guNAkAra baneluM hoya teTalA akSaranI saMkhyA. (ga.) pada-dveSa puM. [saM.] pagalAMnA avAja, padma-rava, paga-rava padacihna na. [saM.] pagalAnuM nizAna, pagalAnI chApa pada-ccheda puM., na. [sa., puM.] vAkayamAM Abaddha maMtramAM cA gleka ke kaDImAM pratyeka padane chUDhuM pADI batAvavAnI kriyA. (vyA.) (2) chUTAM pADelAMmAMnA pratyeka padA vyAkaraNanI dRSTie paricaya ApavA e. (nyA.) pada-zrcata vi. [sa.] jue 'pada-bhraSTa' padacyuti zrI, [saM.] hAdA ke darajajo uparathI khasI javuM e [pavitra pANI, caraNAmRta pada-jala(-La) na. [x.] deva ke pujyAnAM pagalAM yAyAnuM pada-jAta na. [saM.] vAkayamAMnAM padetA samUha pada-jJa vi. [saM.] vyAkaraNanuM jJAna dharAvanAra, vaicAkaraNa pada-TippaNu na., pI sI [saM.] jae pAda-TIpa,' 'Ta-neTa' (gA. mA.) pada(-de)pavuM jae paDhADavuM.' pada(-de)AvuM karmaNi. kri. pada(-de)mAvavuM ke.,sa,kri. padma(-de)DhAvavuM, pada(-de)DhAvuM jae'pada(-3,-DhA)DavuM'mAM, padaDI zrI. gaDAku bharI rAkhavAnI cAmaDAnI lAMbI krAthaLI padaDUkiyAM na., kha.va. meja-majhA, raMga-rAga pada-tala(-q) na. [saM.] paganA paMjAnuM taLiyuM, pagalAMnI pada-maitrI zrI. [saM.] anuprAsa varNa-sAmya varNa-sagAI nIcenI tA pada-mUla(-La) na. [saM.] paganA paMjAnuM taLiyuM byamaka vagere. (kAvya.) patra-tAlI(-) zrI. [sa.] pagalAMnA cAlatAM thatA pAkA pada-tyAga puM. [saM.] hoddA darajjAne choDI javAnI --aADI devAnI kriyA. (ra) rAja-gAdIne cheDI devAnI kriyA, ahiDhukezana' pada-halita vi. [saM.] paga nIce kacaDhAyeluM. (2) (lA.) nIcI kakSAnuM gaNAvAne kAraNe parezAna thayeluM [(kAvya.) pada-doSapuM. [saM.] vAthamAMnAM padmAnA upayogane lagatA dAkha pada-dhArI vi. [saM.,puM.] hoddo ke daro dharAvanAra, adhikArI, padAdhikArI, sijherara' pada-dhUli(-lI) strI. [saM.] caraNanI ja pa-nikSepa puM. [saM.] jae padma-nyAsa(1).' pacAsa puM. [saM.] pagalAM eka pachI eka e rIte jamIna upara mUkavAM e, (2) vAkaya-racanA, (nyA.) padmapadavuM a.rki. [ravA] 'pada pa'evA avAja karavA. (2) kuMDanuM. padapadAnuM bhAve,kri. padapadAvavuM ke.,sa.kri. padmapaddA puM. [jue 'padmapadmavuM' + gu. 'ATa' kR.pra.] padmapavuM e, phaphaDATa padmapadALavuM, pada padAthuM jae 'padmapadachuM'mAM, papadma na. [saM.] jae 'pada-kamala,' pada-pallava na. [saM.] kgA jevA kA paganA paMne padma-44 (-56ja) na. [saM.] jae pada-kamala,' pada(-dA)vavuM pada-paMkti (-paddhati) . [a.] pagalAMnI hAra pada-pATha puM. [saM.] vaidika saMhitAonI RcAomAMnAM paDhAnI eenA svAbhAvika vyAkaraNI rUpanI raz2ie alaga alaga karI elI javAnI kriyA [lAgaNa _2010_04 1355 pada-pAta puM. [saM.] sAmAnAM caraNeAmAM sUI paDavuM e, pagepada-pITha na. [saM.] pagarakhuM, kAMTArakhuM, neDA, upAna pada-pIyana na. [saM.] paga-caMpI [caraNa-sevA pada-pUjana na. [saM.] paganA paMjAnI pUjA karavI e, pada-prakSAlana na. [saM.] pagalAM dheAvAnI kriyA 56-pratiSThA zrI. [saM.] hATTA ke adhikAranI AbarU pada-praveza puM. [saM.] dAkhala thavAnI kriyA, aMdara AvavuM e pada-addha vi. [saM.] gAI zakAya tevA dezI-aMdhAmAM baMdhAyelAM paMdAnA rUpanuM ['varsa' pada-baMdha (-badha) puM. [saM.], dhana na. [saM.] padma-khaddha sthiti, pada-bhraSTa vi. [saM.] (peAtAnAM) sthAna hAdA ke darajajo uparathI utArI mUkavAmAM AveluM, pada-cyuta padama na. [saM. padmazo.prA. huma] nAganI pheNa uparanuM ke evuM eka khAsa cihna. (sAmudrika.) [eka jAta padama-kIDI sI. [+ ja 'kIDI.'] kIDInI ghaNI ja jhINI padamaDI, -zrI sI. [saM. padminI dvArA] padminI sI padmArge puM. [saM.] paga-kreDI [bhajanakIrtanAnA saMgraha pada-mAlA(-LA) strI. [saM.] gAI zakAya tevAM padmanA rUpanAM padamiyA vi.,puM. [saM. citta dvArA a., tadabhava] (lA.) vALaMda, nAI padam na. [saM. padma dvArA] (lA.) nakAmuM mANasa padayAtrA srI. [saM] page cAlIne javuM e, pagapALA pravAsa pada-yuga na.,a.va. [sa,e.va.] baMne caraNa pada-ceAjanA zrI. [saM.] vAkathamAM vaparAvA taiyAra tevA rAdAnI vAkayamAM ke padyamAM goThavaNa padara puM. vajranA cheDA, pAlava. [ re paDhavuM (. pra.) Azare AvI rahevuM] pada puM. kA. 'dir, padma '-pitA] (lA.) peAtAnI aMgata mAlikI. (2) paMDe, jAta, [re bAMdhavuM (rU. pra.) peAtAnuM karI levuM. tuM (rU. pra.) peAlIkuM] 5-racanA srI. [saM.] jue 'pada-vicAra'-'sinTeksa,' pada-raja sI. [x, .nas na] caraNa cAlatAM UDatI dhULa ke caraNane taLe cAMTelI dhULa, (ra) (lA.) sevaka, dAsa, nAkara pada-rava huM. [saM.] pagalAMonA avAja, pagarava pada-rAga puM. [x.] pagalAMnA taLAnI lAlaza pada-rekhA strI. [saM.] paganA paMjAnI taLImAMnI te te rekhA (kudaratI lITI) pada reNu sI. [saM., puM.] jae 'pada-raja' pada-lAlitya na. [saM.] padma-khaMDa ke gadya-khaMDamAMnAM pAnI uccAraNanI dRSTie sumadhura-tA pada(-dA)vavuM A pAdanuMmAM, (2) (lA.) kanaDavuM, (3) Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pada-vaMdana khUMcavavuM. (4) thakavavuM pada-vaMdana (-vandana) na. [saM.] jaA 'page lAgaNa,' padAna vi. [saM. ravAn puM.] snAtaka-kakSAnuM padavI-dhara, snAtaka, grejyueTa' pavi zrI. [saM.] jue 'padavI.' pada-vikSepa puM. [saM.] pagaluM bharatAM naDatara thavAnI kriyA pada-vigraha puM. [sa,] jue 'praccheda.' padiva-gheluM (-vaeNluM) jae 'padavI-gheluM.' pada-vicAra puM. [saM.] vyAkaraNamAM nAmikI kriyAvAcaka tema anya siddha zabdAnA svarUpanI vicAraNA, mArkAlAjI' pada-viccheda puM. [saM.] jae pada-e.' (2) padamAMnAM zabda-rUpa ane vibhakti-pratyayA ke kRt ane tandrita pratyayene alaga karavAM e 1351 padiva-dAna jue padavI-dAna.' patridhara jae 'padavI-dhara.' . padiva-dhArI jae padavI-dhArI.' pada-vinyAsa puM. [saM.] jue 'pada-nyAsa.' (2) vAkayamAM bhinna bhinna padeAnI goThavaNI, 'eNsiDansa.'(3) bheAMcataLiyAnI racanA, grAunDa-plaeNna' padiva-patra, 03 jae padavI-patra'-padavI-patraka.' pada-vibheda. puM. [saM.] jae padma-cheda.' padiva-bheda jue 'padavI-bheda.' padavi-vRddhi+, sI. [saM.] jue 'padavI-vRddhi. dai' padavI(-tri) sI. [saM.] pagathiyAMnI zreNI. (ra) keDI, pagadaMDI. (3) darajjo, upAdhi, 'DigrI.' (4) hoddo, pAyarI, adhikArasthAna, sattA-sthAna, 'greiDa' padavI(vi)-gheluM (thaeNluM) vi. [ + jae dhe.'] darajajo ke hAdo meLavavA pAchaLa phAMphAM mAratuM pa6 vI(vi)-dana na. [saM.] parIkSAmAM pAsa thayelAMene darajanna ke upAdhinuM vitaraNa, 'konvokezana'(A.khA.) padavI(-vi)dAna-samAraMbha (-samArambha) puM. [saM.] padavIdAna karavAnA meLAvaDA, konvekzana' padavI(-vi)-dhara vi. [7], padavI(-vi)dhArI vi. [saM.,puM.] parIkSA pAsa karI cA mAnathI meLavelI upAdhi dhAraNa karI hAya te (vyakti) padavI(vi)-patra huM. [saM.,na.], 0ka na. [a.] padavI meLanyAnuM pramANa-patra, 'DigrI-sarTiphikeTa' padI(-vi)-bheda puM. [saM.] uccanIca darajajA ke adhikAra vaccenA taphAvata padavI-vi)-vRddhi strI, [a,] darjA ke adhikAramAM maLelI baDhatI [dAnA khulAseA karavA e pada-vyAkhyAna na. [saM.] mAI paNa agharA graMthanAM mahattvanAM pada-samUha puM. [saM.] vAkaSamAMnAM paTTAnA jaththA. (2)gAI zakAya tevAM kIrtanA-bhajanAnA saMgraha pada-saraNa, -NI strI. [saM.] jue paga-keDI.' pada-sarAja na. [rsa,] jae padma-kamala.' padma-saMkhyA (-saphhkhyA) sI. [saM.] vAkathamAMnAM paDhAnI saMkhyA. _2010_04 padArtha (ra) dAkhalA ke samIkaraNamAMnAM padonI saMkhyA. (ga.) pada-saMgraha (sagraha) puM. [saM.] jue 'pada-samaha'(2).' pada-saMcAra (-sa-cAra) puM. [saM.] hala-cala. (ra) (lA.) paga-paisAre pada-sevA strI, [a,] paga-pU pada-stha vi. [saM.] hAdA ke adhikAra upara raheluM pada-sthApana na. [saM.] haddA uparanI nimaNUM ke pada-sparza chuM. [saM.] paganA paMjA ke aMgUThAnA sparza pada-phaeNTa puM. [saM.] zabdanuM uccAraNa (je pAchaLathI tarata ja artha vyakta kare che.) padAkAra, puM., padAkRti srI, [saM, par + A-vAra, A]i pagalAnA ghATa. (2) vi. pagalAnA ghATanuM padAkrAMta vi. saM. va + AA-zAtA] page cAlI jaIne sara kareluM,"jItI lIdheluM padAghAta huM. [saM. vaT + mA-vAta] paga paDatAM thatA avAja, (ra) pagathI karavAmAM AvatA mAra ke ThIka padmAta, -ti, -tI huM. [saM.] pagapALA janAra mANasa. (2) pAyadaLanA sainika padAdhikAra puM. [saM. vava + adhi-Ara] hAddAnI sattA padAdhikArI vi.saM.,puM.] haddedAra, sattAdhArI, amaladAra, padadhArI, 'oNphisara,' 'oNphisa-era' padAdhyayana na. [saM. 16 + thana] * pada-pATha pramANe vaidika maMtrAnuM uccAraNa karavuM e padAna srI, paganI meAjaDI, (pArasI.) padAnaOM na. pArasI dharmagurunI mADhe bAMdhavAnI matI. [. bAMdhavuM (rU. pra.) dhArmika kriyA karavA-karAvavA lAyaka thavuM] padAnusArI vi. saM. va + anu-sArI, puM.] pagale pagale pAchaLa janAruM padA%0yapuM. [a..v + anva] vAkayomAM paTTAnA parasparanA saMbaMdha. (2) vAkomAM dene svAbhAvika krama, prejha oNrDara' padAbhilASa puM. [saM. 16 + ami-hAva], -SA strI saM ami-chAla puM.] darajjo ke hAdo meLavavAnI icchA padAbhilASI vi. [saM.,puM.] darajjo ke hAdo meLavavAnI icchAvALuM [kareluM, nImavAmAM AveluM padAbhiSikta vi. saM. thava + amifuvata] hAr3A upara sthApita padAbhiSeka puM. [saM. vala + ami-ve] (lA.) sthApanA, nimaNUka padAra-khAnuM na. [uttarapada jue 'khAnuM.' pUrva pada spaSTa nathI. bhaDhiyAra-khAnuM [(padmamAM.) padAratha chuM. saM. pavArya, arvA tadbhava] jae 'padArtha. padAraviMda (padAravinda) na. [saM, pa + aravindra] jue 'pada[upara caDavuM e padArAha, puM., -hana. [saM. par + Arodha,-La] hATTA padArAha-samAraMbha (rambha) puM. [x.] padavI-dAna ke padavI meLavavAnA meLAvaDA, invesTiyeAra serImanI' padArtha huM. [saM. varU + artha] vAkayamAMnA pratyeka pUrNa zabdanA Azaya ke mAyanA. (2) drazya, cIja, vastu (sansa' kamala.' Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ padArtha kAza95) 1757 pa-nAla(La) (A.bA.) (3) dravya guNa karma sAmAnya vizeSa ane pado . zarIre jaDe ane bahu kara kara karI na zake te samavAya, "keTegarI' (ma.na.) (vazeSika.) AdamI padArtha-koza-1) puM. [saM.] "kaiArDasa' (svAmI AnaMda) padoccAraNa na. [..5+3 vALa] pUrNa zabda belA e padArthapATha puM. [saM.] badha-pATha, dAkhala, dAMta, dha pade(da, de)vuM sa. kri. thAkI jAya tyAM sudhI doDAvavuM. padArtha-pUna . .] jaDa cetana keI paNa padArthonI arcanA (2) sakhata kAmamAM levuM, ragadevuM. (3) DhIluM thaI jAya padArtha mAtra muMba.va. [..] badhA ja padArtha (jaDacetana tyAMsudhI kAma karAvavuM, thavI nAkhavuM. (4) (lA.) vApasau krAMI) [methaDa" (ha.kA.) rIne bagADI nAkhavuM. (5) herAna karavuM. pada-da, dekhAvuM padArtha-rAti sI. (saM.1 vastulakSI paddhati, "ejeTiva kamANa,ji. pade(-6, da)DhAvavuM sa.kri. ['mAM. padArtha-vAcaka vi. saM.) A dArtha che-jaDa kaI paNa dravya pade (dada)vavuM, pade (-6,-devuM ja 'pada -6, 4): che-vastu che evuM batAvanAra, "maTIriyala." (vyA.) padotkarSa muM. siM. 6+3], padonnati sI. [saM. 8 + padArthavijJAna na. [sa.] bhotika badhA ja padArthonA guNa- 34] juo "pada-vRddhi. [ALasu dharmonI mImAMsA jemAM karavAmAM Ave che te vidyA, bhautika- padALa vi. [ja "pAdavuM' dvAra.](lA.) payA-khAu, susta, zAstra, 'phijhikasa" 5du vi. [ja e "pAda dvArA.) pAdyA karatuM padArthavijJAna-vida vi. [saM.. degvid ], 1 padArthavijJAna-verA paddha(-5dha)TikA, 5ddha(-dha)TikA, 5ddha-(dha)hisa(-cA), . [saMpuM.] bhautikazAstra jANanAra, bhautikazAstrI, "phijhi- paddha(-dhuDI DhI. [sa. paddhatiil] 16 mAtrAne eka sisTa" (ma.na.) madhyakAlIna chaMda. (piMgaLa.) ['paddhati." padArthavijJAna-zAstra na. [saM.] juo "padArtha-vijJAna." paddha(dha)ta sI. [sa, paddhati, a. tadabhava, marA.] ja padArpaNa na. [sa. pU4 + marpaLa] pagalAM makavA e, padhAravuM e paddha(-%)ti strI. [.] rIta, prakAra, kAma karavAnI haba, padAvali (lI, Li, -LI) strI. [saM.] vAkatha ke vAkayomAMnA 'sisTama," methaDa,' 'eprieri' (2) prakAra-ba-rIta padanI paMkti, eka pachI eka pada AvavAM e. (2) batAvanAra graMtha gAI zakAya tevAM kIrtana-bhajana saMgraha paddha(dhotikA sI. siM.] juo "paddhaTikA." padAvavuM e "pAdavuM'mAM ane "padavavuM." paddha(-dha)ti-kAra vi. siM.) paddhatine graMtha racanAra padAvuM ja "pAdavuMmAM. [Azare AvI raDeluM paddha(-dha)tidoSa chuM. [4] paddhatimAM thatI bhUla padAzrita vi. [saM. 18 + mA-bato pagamAM AvIne raheluM, paddha(-dha)ti-pura:sara, paddha(-dhati pUrvaka kivi. si.] padasthi na. [saM. + asthi] ghaMTInI nIcenuM paganA paMjAnuM paddhati pramANe, rItasara hADakuM (jenA upara zarIranuM vajana che.) (pArasI) paddha(-dhotipuraHsara-nuM, paddha(-dhdha)tipUrvakanuM vi. [+ gu. padA na. muDadAnA maDhA upara nAkhavAmAM AvatuM kapaDuM, "tuM" ka.vi.no anuga] paddhati pramANe, rItasaranuM padAMkita (padAkita) li. saM. va + aa] pagalAnA paddha(dha)ti-vighA jI. paddha(-)tizAstra na. [saM.] cihanavALuM. (2) (lA) sthAna ke hoddA upara mukavAmAM kAryo kema karavAM enI vyavasthA batAvanAruM zAstra, methADAAveluM, "DebigeiTa [pada-cina leMjI" (mana,21, po.ge.) padAMka (padA!) . [saM. ghaDha + ] pagalAnI nizAnI, paddha(-dha)ti-sara kri.vi. [sa.] juo "paddhati-parAsara.' padAMguli, lI (padAgu, lI) strI. [saM. + ae, paddha(dha)tisara-nuM vi. [+ gu. "nuMcha.vi.no anuga ja - paganA paMjAnI te te AMgaLI paddhati-puraHsara-nuM." padAMguSTa (padAhaguNa) . [. smaphaeNB] paganA paMjAne pa na. [4] ratuM kamaLa, aMbuja, aMja, saroja, saraaMgu [2) bIje chedo sija. (2) eka hajAra abajanI saMkhyA. (3) padmanA padAMtara (padAntara) na. [saM. 18+ attara] bIju pagaluM. jevI nizAnInuM cihna. (4) hAthInI saMTa ane kuMbha sthaLa padabhuja (padAbuja), padAja (padAmbeja)na. siM, paDha+ uparanI raMgavALI chAMTa.(5) maMdira-sthApatya uparane e avuna, amonajue 'pada-kamala." eka bATa, "sarkayulara sImA cembara' (ma.DhAM) (6) viSNunuM padiyAMna.ba.va. si. pu + gu. "yuMta..] maranAranI pAchaLa e AkAranuM eka AyuSa. (7) 5. rAmacaMdrajI. (saMjJA.) brAhANane ApavAmAM AvatI pagarakhAMnI joDI (jena.) (8) baLadevajI. (saMjJA) (jana.) padiyuM na. cakalInI jAtanuM jaMtu-bhakSaka eka nAnuM pakSI pAkeza(-sara na. [saM5)na.] kamaLane te te parAga-taMtu padI na. siM. 6.] aneka pada maLatAM banatI rakama, 'ekaspe- 5gha-kAza(-2) . [saM.] pano DeDa zana" (ga) pA-garbha . [saM.] viSNu. (2) brahmA pakaDI juo 'padakaDI." pagha-ja, -janmA, -jAta chuM. [saM.] brahmA 5dUkaDuM jue "padamaDuM." [,sa.ji. padvataMtu (takhta) na. si..!.] pavanA parAgane te te devuM juo "deDavuM.' padevuM karmaNi,ji. padeTAvavuM tAMtaNe, pA-kesara thayelA prayoga) brahmA. (premA.) padeDAvavuM, dehAvuM ja "padeDavuM-'padoDavuM'mAM, padmanAbha puM. [+ saM. nAma, e..] viSNu. (2) (bhUlathI padeluM na. [ja pAdavuM dvAra ] pAdaNi chavaDe pA-nAla(La) na. [saM.] kamalanI hAMDI, mRNAla " 2010_04 Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 paddhatisAya [AvelI kRti 55tra na. siM] kamalanA phUlanuM daLa, pavanI pAMkhaDI padha-mAlapa(-LA) sI. [4] chaMdabaddha ke dezI-baMdhanAM padanI pApatrI vi. [saM5] patrAkAra, "sarkayulara sImA cembara' hAramALA ane ene graMtha pava5rAga kuM. (saM.pAnA kesaramAMthI nIkaLatuM 2ja, (2) 5ghanyuga puM. [saM.] chaMdabaddha-dezI-baddha vagere prakAranI evA rajanI sugaMdha racanAo thatI e samaya pada-pANi chuM. [saM.] viSNu. (2) eka bodhisatva. (bauddha) padyaracanA sI. [saM.] chaMdamAM temaja dezIomAM karavAmAM 5gha-purANa na. siM.] aDhAra purANamAMnuM e nAmanuM (I.sa.nI pagha-rIti sahI. siM] padyonI amuka cokkasa prakAranI 7 mI-8 mI sadI AsapAsa cAyeluM manAtuM saMskRta bhASAnuM) racanA-praNAlI, padya-zailI [ane lakSaNa ApatuM zAsa eka purANa pAzAstra na. siM.] chaMde dezI vagere prakAranAM lakSya pagha-baMdha (badha) muM. [saM] padmanA AkAramAM akSare 5ghazAstrI vi. saM. muM.] padyazAstranuM jJAna dharAvanAra goThavAya e jAtanuM eka citra-kAvya, kamaLa-baMdha. (kAvya) 5gha-zailI strI, (saM.] jAo "padya-rIti." pasukA strI. siM] be hatheLInI eka prakAranI AkRti padya-saMgraha (saha graha) puM. [4] chaMdo temaja dezIomAM 5-ga pu. (saM.) mAdha sudi chaTha ane sAtamA paga racAyelI kRtiono samUha (snAna mATe enuM mAhAtmya che.) padhA rahI. [saM] padavI, kaDI, pagadaMDI 5eni . [] brahmA. (2) budhanuM eka nAma paghAtmaka vi. [sa. pUrva + Atmana + ] paghanA rUpamAM padmAga kuM. (saM.) rAtA raMganuM ratna, mANeka 2heluM, chaMdabaddha ke dezIbaddha racanAnA rUpa pagha-dhUha chuM. si.] senAnI kamaLanA AkAranI eka goThavaNI padyAnuvAda puM. [saM. ghagha + anuvA] 6 mAM ke dezIomAM pagha-zilA DhI. [saM] darAne mathALe deruM hAMkavA mukAte kareluM bhASAMtara padmanA AkArane paththara padhAbhAsa puM. [saM. + A-mAd] jemAM dabaddha dezIpAzrI muM. siM., sI.] vartamAna bhArata-rASTranA rASTrapati baddha racanA hoya tevuM lAgavAnI sthiti, gareva' (ba. taraphathI viziSTa vyaktine apAte eka IlakAba [(saMjJA) ka.ThA.) (bhAvanA ane racanAmAM nabaLuM kAvya) pannA sTI. [sa.) lakSamI, kamaLA. (2) bhAdaravA sudi agiyArasa. padhAbhAsI vi. [saM. muM] padhAbhAsavALuM, "pAgala' (ba.ka.ThA.) pAkara chuM. [saM. 15 + mA-#R] kamaLAne samaha. (2) jemAM paghAvali,(-la, Li, -bI) sI. [saM. patha + mAvajI, zrI) kamaLa UgatAM hoya tevuM taLAva, kamalinI ja "padha-mAlA.' pahAkAra puM, pAkRti sI. [sa. pa% + mA-rAja, cA-]i padhAM (paghA ?) na. si.] nAnuM nagara, moTuM gAma kamaLano ghATa. (2) vi. kamaLanA dhATanuM padharAI sI. [o "padharAvuM' + gu. AI' kuma., pAkSi chuM. siM.+ saM. akSa (mAna), ba.vI.] viSNu -maNI sAkI. [ juo "padharAvuM + gu. "AmaNI" ka.ma.] paghANI sI. [saM.] kamaLalocanI strI AcAryo guruo vagere anuyAyIone tyAM padhAre e kriyA pA-pati muM. [saM] lakSmI-pati vighaNu padharAvavuM ja e "padhAravuM'mAM. (2) AdarapUrvaka kAMI dharapaDyAlaya na. siM. vaSa + A-] kamaLovALuM taLAva. (2) raja karavuM. (3) (lA.) cerI karI laI javuM chuM. brahmA [bArAkSarI chaMda. (piMgaLI) padhAravuM a.kra. [saM. pA pArageja.gu. "pAudhAra be padmAvata jI.,yuM. [sa,I.] e nAmanA eka gaNameLa caraNa mUkavA' A maLa artha] mAnapUrvaka AvavuM. (2) padyAvarta puM. siM, jana + mA-varta] badhA guruvALa dasa-akSarI mAnapUrvaka vidAya levI. 5dhArAnuM bhAve... padharAvavuM eka gaNameLa chaMda. (piMgaLa) presa.ki. pazAsana na. si. para + mAsana] paga upara paga caDAvI padhera (ra) krivi. sIdhesIdhuM sAmuM, pAdharuM, pAMsaruM, sthira besavAnuM eka gAsana. (ga.) (2) paM. brahmA (nAka-pAra' e vyApaka praga) pazinI strI. [] patrone choDa. (2) paDyAnI taLAvaDI, padhdhaTikA, padhdhatikA, padhdhatio(bhyA), kamalinI. (3) adhika ke puruSottama mAsanI sudi agiyA- 5uDI juo "paddhaTikA." rasa. (saMjJA.)(4) kAmazAstramAMnI cAra sI-jAtimAMnI uttama padhata e "paddhata." sI. (kAma) 5dhati "paddhati." podbhava . [sa. pa + 3-mara, ba.vI.] brahmA paDadhatikA juo "paddhatikA.' padya na. siM.] ide-baddha racanA tema geca razIonI racanA padhdhati-kAra ja paddhatikAra." padya-kAra vi. [saM.] chaMdabaddha racanA karanAra-geya dezIomAM pati -doSa jue "paddhatide." racanA karanAra zivAI paddhati-puraHsara jao "paddhati-pura:sara.' padya-nATaka na. [4] nATakane eka ide-baddha prakAra. (2) patipuraHsara-nuM jue "paddhatipura:saranuM. pabaddha vi. siM] chaMdabaddha-dezIbaddha racanAnA rUpanuM, pati-pUrvaka ja 'paddhatipUrvaka." vasiphAiDa'. padhdhati-pUrvakanuM jae 'paddhatipUrvaka-nuM.' padya-baMdha (badha) pu. [saM.] aMdabaddha racanAnuM mALakha- padhdhati-vidyA e "paddhati-vidyA.' dezIbaddha racanAnuM mALakhuM, baMdha, "varsa' (ba.ka.ThA.) padhatizAstra jAo "paddhati-zAsa," 2010_04 Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khatisara 'pANI'+ hiM'kATanA' + gu. ' ' pati-sara jae 'paddhati-sara.' padhdhatisara-nuM jue 'paddhatisara-nuM,' pana-Te puM. [ja kuM.pra.] khetaramAM pANI vALanAra majUra ke mANasa panapaDuM [jae pANI' + 'kapaDuM.] upara baMdhAtuM bhInuM paDuM [nAga-caMpA panaga-caMpA (-campA) puM. [saM. pannA-sampa>= prA. caMdma-] pana-ghaTa puM. [saM. AnIthaghaTTa > 'hiM.' pana-ghaTa.'] pANInA nadI-sarAvara-vAva vagerenA bAMdhelA Ara pana-DUbI srI. [hiM.] DUbaka kistI, sabamarIna' panA puM. [saM. - >prA, puntama+gu. 'huM' svArthe ta. pra.] strInuM uparanA kAnanuM pAMdaDI jevuM eka ghareNuM panara jue 'paMdara'-paMnara.' panaranuM jue 'paMdara-suM'-'paeNnara-muM,' panaralakha na. [saM. punarvasu, arju, taddbhava] (grA.) punarvasu nakSatra. (khagALa.) [pAMDaravA panaravA huM. [saM. punarnava] e nAmanuM eka vRkSa, paDaravA, panarAtarA jue 'paMdarAtarA.' panAra puM. e nAmane eka cheDa panavelI vi. [mahArASTranA thANA jillAnuM eka gAma panavela' + gu. 'I ' ta.pra.] panavelane lagatuM, panavelanuM (cAkhA) panAI sI. nAnA mavA, hADI 1359 panA-hAra vi. [jae 'panA' + phA. pratyaya] paheALA panAvALuM, meTA panAvALuM, sArI pahoLAInuM (kApaDha) punAma jue pAM.'(pArasI.) panAruM na, -rA puM. [jue 'pAnuM.'] etha, AdhAra, Azraya, Azare. (2) paravaza-tA, parAdhInapaNuM, eziyALApaNuM, [. paDyuM, -re paDhavuM (rU. pra.) icchA vinA sAthe rahevAnuM thavuM, pAnuM paDavuM] panAha zrI. [pha.] saMbhALa, rakSaNa panAha-gAha srI. [kA.] surakSita sthAna paniyA(-hA)rI strI, [se. zauya + mArivA> hiM, panihArI] panaghaTa uparathI pANI lAvanArI skrI paniyuM` vi. jue 'nA'+ gu. thayuM' ta. pra.] jue 'panAhAra' (khAsa karI sADaleA) paniyuMre na. [saM. vAnar dvArA] pagarakhuM, kAMTArakhuM, joDA panihArI sI. [jae 'paniyArI.'] jue 'paniyArI.' panIra na. [kAra] dahIMmAMthI pANI kADhI laI banAvelI khAvAnI eka papaiyA kAraNe) kumArI, kuMvArI, kanyA. [. UtaravI (rU.5,) mAThI dazA pUrI thavI. 7 javI (rU.pra.) joDhA caMpala guma thavAM. 0 esavI (-baeNsavI) (rU.pra.) mAThI dazA AvavI. (2) joDhA caMpala gUma thavAM] panAtuM (panA:tuM) vi. sa.pu ivazva-> prA. punnAd-'ttama-] sArA pavitra divasa lAvI ApanAruM. (2) vistRta kuTuMbavALuM. (3) mAMgalika, (4) bhAgyazALI panepaniyuM vi. [jue 'panA,'-dvirbhAva + gu. yuM' ta...] chedrA sudhI sarakhA panAnuM (dheAtiyuM sAle pAghaDI vagere) panALI strI. maganI dALanI banAvelI eka khAvAnI vAnI pannaga puM. [saM] sarpa [dhAraNa karanAra-mahAdeva pannaga-dhara puM. [saM.], pannaga-dhArI huM. [saM.] sama punaga-bhUSaNa puM. [saM.] saryAM jemanAM dhareNAM che tevA mahAdeva pAga-rAyapuM. [+jae rAya.'] zeSanAga vAsuki takSaka vagere sarvAMnA rAjA [bhagavAna viSNu punaHgazAyI puM. [saM.] zeSanAga upara zayana karanAra panuM na. lIlA raMganuM eka ratna, marata-maNi, pAnuM papaNuM agni. [ravA.] dhImA avAje mana sAthe arucithI khelavuM, papaDhAvuM karmaNi, kri papatAvavuM ke., sa.ki. papaDATa puM. jue 'papaDavuM" + gu. 'ATa' kR.pra.] papaDavuM e, pApaDhATa paDhAvavuM, papaDhAvuM e papaDavuM'mAM papaDI ii. [saM. TiLA - prA. pavRttimA] pAtaLI kaDaka reTalI, (2) halavAnI eka jAta pa(-pe)na(nA)sa na. [videzI.] e nAmanuM eka phaLa 55ma na. jaA 'papaiyuM.' papaa(-La)vuM A.kri. [ravA. ] ALa-paMpALa anubhavavI, vahAlathI paMpALAvuM,' papalA(-LA)vuM bhAve,kripapalA(-LA)vavuM pre., sa.kri. papalA(-LA)maNu na., (-ca) sI. [jae 'papala(-La)nuM' + gu. 'AmaNa' (sI.,na.) kR.pra.] ALa-paMpALa papalA(-LA) puM. [jue 'papala(-La)vuM' + gu 'Ava' kR. pra.] papalavuM e papA(-LA)vavuM, papaaA(-LA)vuM jue 'papala(-La)vuM'mAM. papAu na. papaiyAnI jAtanuM eka phaLa papItuM na, te puM. [malaya, 'papItA'] e nAmanuM jhADa ane enuM bI [nAnuM papU huM, pipeADI (-pa)pUDI sI. [jue paDuM' + gu. 'I' skrIpratyaya.] (-pipU huM na. [ravA,] pAMdaDA vagerenuM banAvAtuM meADhAthI vagADAtuM naLI-ghATanuM vAdya, pipADuM panuM (pa:nuM) jue 'paNuM, panA puM. [phA. pana] vajranA paTanI paheALAI, (2) (lA.) gajuM, zakti, tAkAta, pahoMca panAtiyuM (panAtiyuM) vi. ji'panAtI' + gu. 'yuM'. ta,pra.] jene zaninI nAnI meATI paneAtInI asara che tevuM. palI strI. bALakanI pezAbanI indriya papena(nA)sa jue 'papanasa.' pa-pe> paiyuM na. [pAryuM.] papaiyAnuM phaLa, amRta phaLa, pApIna' (-pA)paiyAra huM. [jue papaiyuM.'] papaiyAMnuM jhADa (ame. rikAthI pAcu gIna leAkA dvArA A jhADa AyAta thayeluM che.) (ra) (lA.) dukhiyuM, mAThI dazA bheAgavatuM panAtI (panAHtI) strI, saM. puchyAvRttvinA - prA. punnAg-5-kha)pacAra puM. [ke.prA. pappIma, pappI] khapaiyA, cAtaka ruttiyA; pavitra divasa hovAnI sthiti] (lA.) zaninI nAnI mATI dazA, (2) (sagapaNa tarata na thAya evI ciMtAne papaiyA puM. sitAranA cha tArAmAMnA chellA 'pa' svaranA tAra pakSI _2010_04 Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ papaiyA 1360 para kamAI papaiye puM. dAjhavAthI thatA pho payagaMbara (payagamba2) . zi. payagambara ] mANasa mATe 55 chuM. ba.va. [.] pitAne mATenuM videzI AyAtanuM Izvarane saMdezo laI AvanAra pavitra puruSa, pegaMbara aMbedhana, pitA, bApa, bApa payagaMbarI (payagambarI) vi. [+gu. "I' ta...] parga55AMca vi jio pAMca;' parva akSarane dvibhava.] pAMca pAMca barane lagatuM 5 chuM. "pa" varNa. (2) "pa" uccAraNa payagaMbarAra zrI. [. payagambaro] pegaMbaranuM kArya 5-diyA viyuM. [ja e "pa"+ 'hDavuM' + gu. "iyuM" ku. payagAma paM. phi.] pegAma, saMdeze pra.] pa' nA vaccethI keDelA AkArane varNa-1' mUrdhanya payagAma-cI vi. [+ turkI. pratyaya.] saMdezo laI janAra dUta umAkSara. (lipimAM.) payagAmI vi. [+gu. 'I' ta, pra.] saMdezavAhaka (ta) 5ba na. dArUnuM pIThuM. (pArasI.) 5ya-pAka yuM. [saM. ghavaH-gi] dUdha-pAka pabaDI AI. kamaLanA vilAnuM bI, kamaLa-kAkaDI. (2) pabaDI- payapAna na. [sa, ghaNAna] dUdha pIvuM e. nA AkAranA maNakAnI mALA, rANa-pArAnI mALA 5yavatI vi., sI. [saM. vAsvarI, payasvatI, pazivanI pabAsaNa na. [saM. mArA dvArA] derAsaramAM jaina mUrtine. strI. [saM.] stanamAM dUdhavALI. (2) dUjhaNI. (2) nadI besADavAnuM kamaLAkAra Asana. (jena.) payarathI vi. [sa,, .] dUdhavALuM. (2) pANIvALuM pabI na. madiramAM ThArajI birAjatA hoya tyAMthI eka payahArI vi. [saM. poddArI, muM.] dUdha pInAra pagathiyuM nIcenI jagyA. (2) paththara payapAna na. siM.] ja paca-pAna." [kaMDALA-daDI pa vuM a. kri. [juo "pabeDe, -nA. dhA.] (lA.) gapa payAda soraTha bAja ramAtI darAnI eka smata, mAravI, khoTI vAta calAvavI. evuM bhAve, ji. payAra chuM. e nAmano eka chaMda, (piMgaLa.) pabatAvavuM . sakri. paNuM na. [sa, -> prA. prama-] paga rAkhavAnI jagyA. pAvavuM, beTA juo "pabeDa"mAM. (2) kozanA beu baLadene AvavA javAnuM thALA pachInuM paDe che. [2vA.] lAkaDIne pheMkavA mATe katI ke lAMbuM (thA vadhu haLavALuM) taLa baDe. (2) ukhANAnA rUpamAM ke subhAvitanA rUpamAM paghA- pa-graMthi (-grathi) strI, siM, .] dUdha pedA karanArI bhAsI ukti. (3) (lA.) gapa, gapoDuM, banAvaTI UbhI stanamAMnI gAMTha (mAMsa-pezI) [5. meSa, varasAda karelI adabhuta prakAranI vAta, [0 mAra (rU. pra.) gapa pAda vi. [saM.] dUjhaNuM. (2) na. [saM., .] vAdaLa. (2) calAvavI). pA-dhara na. [sa, muM.] stana (aDInuM.) (2) thAna, Au pablika vi. [aM] sArvajanika, jAheranuM. (2) sI. Ama (pazunuM.) (3) vAdaLa. (4) puM. megha, varasAda varga, janatA, prajA-varga, sau loka pa-dhArA a. [sa.] dUdhanI dhAra. dUdhanI zeDa. (2) pablika kariyara na. [.] bhADUtI vAhana pANInI dhAra dariyo pablika-pArka chuM. [aM] sArvajanika bagIco, nahera bagIce payAdhi, upayananidhi, pA-rAzi chuM. [saM.] sAgara, samudra, pablika prosikyuTara chuM. [4] tahemata mUkanAra sarakArI para save, vi. [saM] bI. (2) parayuM, anAryuM. (3) vakIla, sarakAra pakSanA vakIla parama, zreSTha, uttama. (4) pachInuM, uttara. (5) parAyaNa, pablika reTa kuM. si.] jAhera mArga, sariyAma rAjamArga, tatpara. (1) dUranuM ghorI-mArga, rasto [(IjanerI vibhAga) 5ra 5. [saM.] zatru, duzamana pablika :vasa na. [e.] sarakArI jAhera bAMdhakAma paranA.. jio upara;' Adi "u"ne lopa.] upara, mAthe pazvika seITI zrI. [aM.] jAhera salAmatI para na. ki.] pIchuM [0 AvavAM (. pra.) UDavAne zakitapablika helatha strI, [.] jAhera Arogya mAna thavuM. 0 makavAM (rU. pra.) parAkrama karavuM. vikheravAM pablikezana na. siM.] prakAzana (pAvI jAheramAM mukavAnuM) (rU. pra.) uddhata thavA mAMTavuM] pablizara vi. saM.] chapAvI prasiddha karanAra, prakAzaka 5ra-kanuM vi. jio "para" + "kAna' + gu. "uM' ta. pra.] pablisiTI . [e.] aneka loko jANe e rItanI bIjAnA kAne sAMbhaLanAruM, bIjAnuM kaheluM sAMbhaLI amala jAherAta, prasiddhi karanAruM amaravuM a. ji. sugaMdha phelAvI, baheka baheka thavuM. pamarAvuM parakamaNa strI. [saM. parikramA na., paraMtu pari-zamA sI.nA bhAve, kri. pamarAvavuM che. sa.ji. [ne phelAvo sAda] jae "parikramA." ['paThakamaNuM." pamarATa kuM. jie 'pamaravuM' + gu. "ATa' ka. pra.] sugaMdha- parakamaNuM na. [saM. gharamA -> prA. vimaLama-] ja yamarAvavuM, pamaravuM ja pamaravuM'mAM. parakramavuM a. kri, [sa. parijha >prA. parivAma-] parikramA 5mare muM. roTalA-roTalImAM dAjhano pate bhamaro karavI. parakamAvuM bhAve, jiM, parakamAvavuM che.,sa.. 5mA puM. kuvADiye (eka vanaspati) pakamAvavuM, parakamAvuM ja "parakamamAM. ['parikramA." pamADa-vavuM, mAvuM ja "pAmavuM'mAM.(2) nAma-dIkSA parakamAM strI. [saM. vara-kramA>prA. rivanamAM] jue levI. (pRSTi.) (3) pahecADavuM para-kamAI sI. [ja e "para"+ "kamAI."]bIjAnI kamANI, 5ya [sa. na. pathar] dUdha. (2) pANI bIje mahenata karI kamAyeluM hoya te 2010_04 Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parIkaMmA 131 5ra-bara paramA kamAI DI. (saM. ramA->prA. pavanA] 5rakhAvaNI strI, jie "parakhAva' + gu. ANI' ka.ma.] paramA-vAsI (-kammA-) vi. [+ saM., s] ghaNA divasanI parIkSA. (2) sikkAonI khAtarI karAvavI e dhArmika parikramA hoya evI parikramA karanAruM te te yAtrI parakhAvavuM jae "parakhavuM-pArakhavuM'mAM. (2) zALavavuM. (3) para-kAya pu. (sa.], yA samI. [saM.puM] pArakAne mahAmoDha kahI nAkhavuM. (4) arucithI ApavuM deha, bIjAnuM zarIra parakhAvuM e "parakhavuM'mAM. parakAya-praveza puM. siM], parakAyA praveza puM. [saM. 15 parakhAza ii, phi.] dhAMdhala, dhamAla. (2) kajiyo, laDAI, 2] bIjAnA zarIramAM dAkhala thavuM e (3) jama. (4) gerasamajha parakAra zuM [.] "kaMpAsa,' (2) "DivAiDara" (gu.vi) parakhiyuM vi. jio "parakhavuM' + gu. "iyuM" ka.pra.) paraba parakArI vi. [+ gu. ' ta...] kaMpAsathI kareluM karanAruM [karanAruM (ra) . pArekha para-kArya na. [saM] pArakAnuM kAma, bIjAnuM kAma parakhI vi. jio "parakha+ gu. "I' ta.ka.] parakha parakIya vi. siM] pArakAnuM, bIja, (2) (lA.) ajANyuM paraera 5. jio "parakha' dvArA ja "pArekha." parIya-bhAva chuM. saM.] adAIne khyAla, sAmuM mANasa paragaja vi. pArakAnuM bhaluM karanAruM, paropakArI. (2)(lA.) bIja che evA khyAla, 'AisTika imozana' (uM.dvA.) dayALu [jao "prakaTa.' parakIyA vi, sI. [saM] bIjAnI paraNetara sI. (2) paragaTa vi. [saM. pravaTa > arvA. taddabhava "pragaTa, paragaTa] evA prakAranI nAyikA. (nATaya) paragaNuM . ji. jio "paragaTa'-nA.dhA.] e prakaTavuM'52mRti sI. (saM.] anya koI e karelI racanA pragaTavuM.' para-ThI kendrI) vi. [saM., ] keMdra najIka gayeluM, paragaDuM vi.ji.gu.] mobhAdAra, AbarUdAra, gRhasthAIvALuM "paMrA-senTrala [jJAtisamUha paragaNavuM sa. phi. (saM. ri-Lu arvA. tadabhava gaNanAmAM para-kama . jio "para + "kema.] bIjI kAma, Itara levuM, mAna ApavuM. paragaNavuM karmaNi, ji. paragaNAvavuM para-krAMti (kAnti) jI. [saM.] kAtivRttane jhoka.(khagoLa.) B., sa, ji. [adhikArI, vahIvaTadAra parakha jI. [sa. vINA > prA. parivavA] parIkSA karavI paragaNu-dAra vi. [o paragaNuM' + phA. pratyaya.] tAlukAnA e, kasI karavI e. (2) eALakha, pichANa. [05vI paragaNAvavuM, paragaNAvuM ja "paragaNavuM'mAM. (rUma) pichANa levI. 0 hovI (u.) parakhavAnI sUjha paragaNuM na. [kA. pargana ] tAluke, mahAla. (2) paragaNAnuM hovI]. vaDuM mathaka. [ karavuM (rU.pra.) paragaNAnA nAtIlAne parakha (ge) . ja ci. (vahANa.). bhejana mATe taravA ane bhejana ApavuM]. parakhaDI sI. pANInAM bhejanA AkAranAM pAdaDAMvALuM eka paratnamana na. [saM.] vyabhicAra, chinALuM, nara-karma jItavuM aMjIranuM jhADa [karanAruM paragala vi. saM. zAma; ja gu] pragahabha, himatavALuM, parakha vi. [ o "parakhanuM + gu. 'DuM rU.pra.] parakha 4, majabUta parakha , si. pUrIkSA prA. parivartaLa] o para gaMdhIluM vi. [sa. pUra- 2 + gu. "IluM? ta.pra.] (lA.) sibhA. (jaNa) potAnAM sagAMvahAlAMne cheDI yA dhyAnamAM na laI parakhA . sa. vi, gvaMDhA, ava. tabhava.pariSada, pArakAMone cAhanAruM parakhanalILI) sI. [ja parakha"+saM.] kaseTI paragAma na. [saM. ghara-grAma > prA. ghawAma] pitAnA gAma karavAnI kAcanI naLI, TesTa Tayuba' sivAyanuM bIja gAma. 0i javuM (gAmya-) (u.pra.) musAparakhavAI strI. jio parakha" dvArA.) sikakA pArakhavA pharIe javuM e. (2) sikkA pArakhI ApavAnuM mahenatANuM paragAmI vi. [saM.] para-gamana karanAra, caliAcArI parakhavuM sa, kri. [. vIthA > prA. viva-] parIkSA paragAmI vi. [ja "paragAma' + gu. 'I' ta.ka.] parakaravI, kasI karavI. (2) oLakhavuM, pichANavuM. parakhAvuM gAmanuM, bahAragAmanuM. (2) (lA.) a-jANyuM, trAhita karmaNi, kiM. parakhAvavuM che., sa. ji. para-guNa chuM. [sa.] pArakAne-bIjAne guNa parakha li. jio parakhana"+ paMjAbI, "6 varta. ka] para-gRha na. si., , na.] bIjAnuM ghara parIkSA karanAruM, parIkSA para-getra na [sa.] pitAnA sagotrIo sivAyanAnuM gAtra, parakhA sI. jio parakha."] parIkSA, kaseTI, tapAsa bIjAno vaMza, samAna pitRkuLa bahAranuM kuLa parakhAI sI. jio "parakhavuM+gu. "AI' ku.pra.) e paragetrI vi. si., muM], -trIya vi. [se.] 1ra-gotranuM, parakhavAI.' (2) sikkA pArakhavAnuM sthaLa a-samAna gAtranuM parakhANa na. vahANanA vacalA thAMbhalAne lagADeluM lAkaDuM, paraNelo chuM. bAgano chAMyAvALo mAMDavo parabANa. (vahANa) para-grAma na. siM, zuM na.] e "para-gAma." parakhAmaNa mI. ja e "parakhavuM' + gu. "AmaNI' ku.pra.] paramAma-vAsI vi. siM, ], paramAma-stha vi. [sa.] e parakhavAI:' [khakhaDAvIne ApavA e para-gAmamAM vasanAruM, para-gAmanuM, bahAra-gAmanuM dhira parakhAva chuM. jio parakha' +. "Ava' kax.] rUpiyA para-thara na. si. pUra+ja "dhara.] pArakA ghara, bIjAnuM 2010_04 Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ para-vera 1362 paraDI para-vera (27) kri. vi. [saM. 18+ juo "ra."] pArake ghera, paraja chuM. talavAranI maTha AgaLano TepI ke huMka je bIjAne ghera. [0 daLavA javuM (rU.pra.) vyabhicAra karo, bhAga. (2) DhAlanI mUTha chinALuM karavuM] para-jana na. ., paM.] pArakuM mANasa, (2) ajANyuM mANasa para-caka na. si.] zatru-senA, dumananuM laphakara. (2) zatru parajanI vi, cAraNane lagatuM, cAraNuM taraphathI aAvanArI Aphata | [Apatti para-janma kuM., [sa., pR., na] mAre che. [+jae paracApI samI, ] paradezI senA taraphathI UbhI thayelI "janmAra.] mRtyu pachIne ke pUrve bhava, para-bhava parathada-bhaya pu. siM, na.] paradezI sattA taraphathI UbhI parajapUta chuM. siM. 1-1 + ja pUtta."]lA.) dattaka lIdhelo karavAmAM AvatI dahezata putra. (2) harAmano putra paracare vi. [sa. trika - > prA. vara-varama; "va" parajaLa6 a.phri. [saM. pra-Dava>prA. pukhta, pharI "ra kAranuM sacavAI rahyo che. potAnI meLe pharyA karanAruM. (2) Agamana] prakAzita thavuM. (2) prajavalavuM, bhaDake baLavuM, pitAnI meLe ghAsa caryA karanAruM saLagI uThavuM. (3) (lA.) ragadveSathI mAnasika rIte baLavuM. para-carcA ii. [sa, pArakA vize karavAmAM AvatI kuthalI (4) gusse thavuM. 5rajaLAvuM bhAve,kri. parajALavuM, paraparacA a. mi. (saM. vara-vaigha dvAra] paricaya he, jaLAvavuM presa.phri. oLakhANa hevI. (2) Teva paDavI, paracavuM bhAve, di. parajaLAvavuM, parALanuM ja "parajaLajmAM. paracAvavuM che., sa. ki. parajaMka(ga) (paraja , ) 5. si. vartha, arvA. tabha1] paracavavuM, paracAyuM juo "paracavuM'mAM. palaMga (ja.gu.) paracura(2) vi. [saM. vari-cUrNa, arvA. tadda bhava vRddha parajALavuM ja "parAjaLa6mAM. chavAyuM, jaduM juduM thaI raheluM, Ta, prakIrNa, kuTaphaLa. parajiyA 5. [soraTha jilalAnuM eka gAma paraja'+ gu. (2) eka ja nahi tevuM chUTaka chUTaka. (3) prAsaMgika 'iyuM ta..] (mULa paraja gAmamAMthI nIkaLatAM) saurASTranA (rajA), privileIja." (4) na. nAnA moTA bhinna bhinna enI hiMduonI eka jAta ane ene puruSa, (saMjJA.) sikkAonuM prakIrNa nANuM, 'cilara.' [0 rajA (u.pra.) haka- (2) cAraNanI eka jAta ane e cAraNa (saMjJA.) rajA, 'privileja lIva']. para-jIvaka vi. [saM.] pArakAnA aAdhAre gujarAna karatuM pa raNiyuM vi. [+gu. "I " ta.ka.] e "paracUraNa (2).' para jIvitA sI. [saM.] pArakAnA AdhAre cAlatuM gujarAna paracaitanya na. [4] parama caitanyarUpa parabraha-supara- parajIvI vi. si., pR.] juo "para-chavaka' "perAsAITa.' keziyasa' (A.bA.) (vedAMta.) parajIvI-vijJAna na. [saM] peresiDelAjI' para che. (saM. ghara-braza, aryA. tadabhava] adabhuta prakAranA parajIvI-vijJAnI la. rsi, 5.1 'pesiTAlejisTa paricaya, camakAra, pratApa. (2)(lA.) karAmata. [0 Apa, para-jJAti strI. [sa.] 1 "para-nAta.' 0 dekhak, , 0pUra, 9 banAva (rU.pra.) cama- paTAva6 sa. kri. [saM. vATanA vikAsamAM "paTa' thayA kArane anubhava karAva, pitAnI asAmAnya zaktine bAda pre.] (dIvo vagere) pragaTAvavuM [ka. pra.] paraThanuM e paricaya karAvo] paraTha (-), -ThaNa (-zya) strI, jie "paraThavuM"+gu. "aNa" para chuM. [phA. parcaha] chApuM, vartamAnapatra. (2) parIkSA- paraDavuM sakri. [sa, ri-sthApaka > prA. gharazva, ridavanuM patra, praznapatra. [0 (2.pra.) parIkSA levI]. lAdha1] sthApita karavuM. (2) grahavuM, jhAlavuM. (3) nakkI parale . samayanI corI karavApaNuM karavuM, karAvavuM, karAra karavo. () navuM ja upayogamAM levuM. para-chidra na. [saM.] pArakAnI khAmI ke doSa. (2) bIjAne parAvuM karmaNi,kiM. paraMThAvavuM che. sa.kri. parachidraSI vi[+ saM. avethI puM] pArakAM chidra-deva paraThAvavuM, paraThAvuM jao "paraDavuM'mAM. vagere zodhanAra. (2) (lA) nidaka para . jio "paraThavuM' + gu. "o' ku.pra.] ja paDe." paracha sa. ki. (saM. ghaNI > prA. ra4-] (lA.) kanyA- para (tha) samI. [e. pareDa ] (lA.) o-vartana. (2) kaMTALo pakSa taraphathI sIoe varanI AratI utAravI. (AratI | upajAve ema bela bela karyA karavuM e. (3) lapa karavI e. pALane maLa hetu varanI parIkSAne)parachAvuM karmaNi, [karavI (2.pra.) lAMbuM bhASaNa karavuM. 0makI (u.pra) kri. 5rachAvavuM ,, sa. . mAthApheDa baMdha karavI. 0 hAMkavI (rU.pra.) tenI te vAta parachaMda (para%) jao "paDachaMda. vAraMvAra karyA karavI] para chaMde (parado ja paDaze.' pArakuM na. sarSanuM jarA moTuM baccuM, moTuM sApaliyuM parachAvavuM, parachAyuM ja paravuMmAM. paravavuM sa.kri. tajI devuM, choDI devuM para 5. potAnI meLe UgI nIkaLatI DAMgara para a.kri. TapakavuM, jharavuM parachA puM. pANI ukALavA mATenuM moTuM kAma para, 5rahiyuM na. jio "paraDakuM.'] ja "paDakuM.' paraja' sI. [saM. vanA, a. tadabhava] (lA.) dakSiNa para iyuM. [ja "paraDuM' + gu. "wyuM. va.pra.] juo gujarAtanI Adima jAti ("rAnI paraja, "kALI paraja) paraDuM'-paraDe." [ane kaNe para para ja chuM. eka rAga, parajiye. (saMgIta.) paraDI raDI. jio paraDuM + gu. "I' strI pratyaya.] nAne 2010_04 Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1363 paradAra(rAsaMbaMdha paraDuM na, Do DuM bAvaLanI ane evI siMga (2) vi. parAdhIna, para-vaza, eziyALuM, tAbedAra paraDataruM na. [ja "paraDakuM.'] e "paraDakuM.' parataMtratA (-tannatA) akI. [saM.] para-taMtra havApaNuM paraNa na. jio "paraNavuM.'] paraNavuM e, lagna, vivAha, 5rata pramANa na. [saM.] (lA.) manuye racelo graMtha ane (ra) paraNavAne umaMga [na. paraNavuM e enuM pramANa. (2) vi. vidanuM pramANa na hotAM pachInA paraNaze)ta vi. [ja o "paraNava' dvA2] paraNiyAta. (2) dharmazAstravidanuM pramANa maLyuM che tevuM [pramANapaNe paraNamavuM sa.ji. [sa, i-nam arvA. tad bhava] ja paraMta:pramANatA rahI, paraMta:prAmAya na praNamavuM.' paraNumAvuM bhAve che. paraNumAvavuM che. sa.kri. 5ratA strI. [saM.] bIjApaNuM, judAI, pArakApaNuM paraNumAvavuM, 5ramAvuM ja paraNamavuM'mAM. paratApa chuM. [saM. pratApa, arvA, vaha bhava] jae pratApa." paraNavuM sa.. siM, vari-ya- prA. pariNa-] lagna-saMbaMdhathI paratAlavuM, patAvuM e "paratavuM'mAM. joDAvuM. bhuka mAM kartari prayoga: magana kanyAne para." parata cI. rezama ke sUtaranI AMTIo utAravAnI phALakI, piraNe tenAM gIta (u.pra.) catavALAnAM vakhANu. (2) nAne phALake, pharakI, (2) pataMgane dara vIMTavAnI gareDI, vakhata pramANe vartana. parayA pahelAM agharaNI (pelA) phIrakI. (3) bhUruM uThADavAnI cAdara (u.pra.) asaMbhavita bAbata] paraNavuM bhAve. kri. 5raNAvavuM 5ratIrtha vi. [saM.] dhamesthAna ke gurU dA che tenuM ., sakri. parato chuM. [phA. varta] juo para." paraNavuM haraNanuM sakri. [juo "paraNavuM,' dviva.](lA.). pare-tra kri.vi. siM] bIje sthaLe, bIje. (2) paralokamAM paraNatAM paraNatAM mANavuM ke mahAlavuM para-1 na. [saM.] juo "para-tA-TrAnsenDasa' (A.bI.) pariNAmaNu na. jio "paraNavuM' + gu. "AmaNu" ka. pra.] paravAparatva na. [+ saM. apara- nAnAmoTApaNuM paraNAvavAnuM geranuM dApuM ke mahenatANuM para nA.. [saM. + gu. "e' sA.vi.pra.) vize, saMbaMdhe, parAmiNuM vi. [saM. pramANa dvArA] anubhavasiddha bAbatamAM, udezIne paraNAmI vi. [se. prajAmI, puM. a. tadabhava] devacaMdra- parathAra jue "paDathAra." jIe sthApelA eka vaiSNava paMthanuM anuyAyI ke e paMthanuM pathAre juo "paDathAra.' paraNAyuM na. mATInuM zaruM, capaNiyuM, meTuM koDiyuM para-darzana na. [saM.] bIjA bIjA mata-siddhAMtonuM zAstra, paraparaNAvavuM ja "paraNavuM'mAM. (2) (lA.) vaLagADavuM, gaLe siddhAMta, para-vAda, paramata ghAlavuM, bhaLAvavuM paradala (La) na. [4] zatrunI senA paraNAvuM ja "paraNamAM. parabdala na. [saM. + juo "dala.') jue "52-dila." paraNiyAta, paraNeta jue "paraNata." paradale ja "paDado .' paraNetara na. te te lagna paraNavAmAM AvelI strI para(-2)dA-dAM(dAM)DI strI. [ja "para(s)da' + (-dAMparaNyuM e "paraNAyuM.' DI.'] paDade rAkhavA mATenI mathALAnI lAkaDA ke letAnI para vi, pR. jio paraNavuM' + gu. "huM" bhU.kR] dAMDI nizIna." (paraNele heIne) pati, dhaNI, kaMtha paradAdAra vi. jie paradA'+ phA. pratyaya.] jue "paradeparata phi.vi. [saM. -vRtta->prA. pUnAgara-] pAchuM vaLavAnuM, paradAdArI strI. [+rA. pratyaya] jue "paranazInI." tarapha mokalI ApavAnuM. [ karavuM (rU.pra.) pAchu mekalI para-dAda muM. [saM. + e "dAde."] dAdAne bApa, prapitAApavuM. 0TikiTa (rU.pra.) pAchuM AvavA mATenI TikiTa, maha(2) dAdAne te te pUrvaja riTarna TikiTa' | [AchI dhaLa paradAnIna ja "paradanazIna.' parata (9) sI. jio "paratavuM.'] 2ja, jhINI zakI, paradAnazInI e "paranazInI." para-tatva na. siM.] parama tana-para brahmA, paramezvara, paramAtmA. para(2)dA-pariSada sahI. [jae "52(s) + "pariSada.1 (vedAMta.) (lA.) samIonI sabhA (kAMIka kaTAkSamAM) paratapatI strI. pArakI tathA, niMdA paradA-peza vi. [rA. "parva-piza'] -jue "paradeza." parataNuM juo "paDa-tapuM." paradApI sakI. [vA. "padaMpazI'] juo "paradezI ." para tape jue "paha-tape. para(-2)dA-bIbI sTI. [ jue "para()' + bIbI.] para tama vi. [4] sauthI para raheluM, sarva, zreSThatama bura khAvALI sukI, paranazIna nArI. (2) vi. (lA.) zaramALa paraMtara vi. siM.] tulanAe vadhu UMcuM, uccatara para(-)dAyana vi. jio "para()' dvArA] parade nazIna. paratala . baLada ke Ta6 upara UpaDI zake teTalo vaDe- (2) (lA.) zaramALa savAranA sAmAna. (2) e sAmAna laI janAruM . para-dAra sI. [saM5.], 2 sI. [saM. degAra chuM.] pArakAnI sI (3) e sAmAnanI guNa ke kathaLe padAra(2)-gamana na. [saM.1ravAra-mana] pArakI strI sAthe paratavuM sakri. [saM. vAvaa>prA. ra/sa-] pheravI pheravI vyabhicAra striI sAthe vyabhicAra karanAra laseTavuM. 5ratAnuM karmaNi,ji. patAvavuM che. sa.sa. 5radAra(2)-gAmI vivuM, [sa. vAra-FAmI . pArakI para-taMtra -tantra) na. [4] pArakAnI sattA ke saMcAlana. 5radAra(rA)-saMbaMdha (saba) puM. [saM. 1dvAra-] 2010_04 Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paradArabhigamana 134 paranANuM pArakI nI sAthe ayogya saMbaMdha biAne rAkhavuM 0 ughATo, khola (rU. pra.) khuhaluM paradArAbhigamana na. [sa. pUravAra + bama-gamana] jAo pharavuM, ughADuM pADavuM. 0 ughADe kara, kAtI na(-nAMkhave parahAra-gamana." [chetI (2. pra.) khulAse kara. (2) vAta chatI karavI, 0 rAcapadArAbhimauM . [sa, ghara+ama-] pArakI cInI kA, 0 UMgha, 0 khUle (rU. pra.) bapI vAta bahAra paradAdA-saMbaMdha (sambanma jao "padAra-saMbaMdha." AvI javI. 0 nA(nAkha, 05 (2. pra.) vAtane paradArapasevana na. si. puraskAra+ 3pa-revana) jue 'padAra- hAMkI nAkhavI, 0 pALa (rU. 4,) ojhalane rivAja gamana. rAkhavo. 0 rAkha (rU, pra.) vAta chupAvavI). para-dAsaja na. siM.] bInanA daranI nokarI para-doSa chuM. [saM.] juo "para ." [(bha, ge.) paridila na. [saM. + pho] pArakAnuM dila, bIjAnuM haiyuM paradoSa-mUke5 chuM. [saM.] brAMta darzana, projekazana." para(-3)dI sI. [ie "pa2(3)do" + gu. 'I' atIpratyayI paradoSAkarSa chuM. [ + saM. ma-marSa] juo "parASa-trakopa' nAnA paDadA. (2) paththara ITa ke pATiyAM vagerenI nAnI para-ddhakya na. siM.] bIjAne padArtha, bIjAnI cIja-vastu sAMkaDI bhIti [duHkha para dhana na. [saM.] pArakAnI saMpatti, pArakuM dhana paraduHkha na. si.] pArakAMone thatI vyathA, pArakAMonuM paradharma chuM. (saM.] pitAne na hoya tevA dharma, vidharma paraduHkhabhaMjaka (bharUjaka) vi. [saM.1, paraduHkhabhaMjana (dharmanA artha mATe ja "dharma) (bhajana) vi. [. pArakAMonuM duHkha dUra karanAra paradharma-dUSaNa na. [saM.] bIjAnAM dharma-guNa-lakSaNa vageremAMnI paraduSaNa na. [saM] pArakAMone doSa ke khAmI khAmI. (2) bIjAnAM dharma-guNa-lakSaNa vageremAM khAmI para(-)dedAra ja "paradA-dAra-para-nIna." zodhavAnuM kArya [buddhi ke samajAva para(na)dedArI o "paradAdArI.'--paradezInI." paradharma-sahiSNu vi. [.] anyanA dharma tarapha Adara para(1)danazIna vi. [phA. paEtnazIn] paradAmAM rahenAruM, paradharmasahiSNutA strI. [saM] paradharmasahiSNu hovApaNuM ojhalamAM rahenAruM rihevApaNuM paradharmAsahiSNu vi. [ + saM. a-kSatti] benanA dharma para-IdanazInI sI. [ kA. pratyaya ] paradAmAM ojhalama taraphanA samabhAvano abhAva paradeza vi. [phA. papazu] paDadAmAM raheluM paradharmAsahiSNutA rahI. siM] paradharmAsahiSaNu hovApaNuM para( pora sI, kApadaMha-pozI] jAo "paradezonI.' paradhamI vi. [sa, 6.], maya vi. siM.1 bIna dharmaparadeza muM. [4] potAnA deza sivAyane haroI bIne saMpradAyanuM, vidhama deza, zAMtara, viTaza. [0 (rU.pra.) kAma-dhaMdhA aMge paradhAna na. [saM. ri-vAra, a. tadabhava] (lA.) lagnanA videzamAM javuM. 0seva (rU.pra.) kAmadhaMdhA aMge videzamAM vidhi pahelAM varanA paga dhoI cAMdalo karI zrIphaLa sAthe lagnarahevuM. patrI ane dhotiyuM ke rezamI vastra ApavAmAM Ave che te paradezaAta na. [+Ae "khAtuM.'] dezanI sarakAranuM anya para-dhAma na. si.] parama dhAma. (sI sanI dhArmika mAnyatA zo sAthenA saMbaMdhane lagatuM khAtuM ke taMtra, videza khAtuM, pramANenuM mRtyu pachI maLatuM manAtuM uttama sthAna) korIna rilezana DipArTamenTa paradhI sI. lehAnA patarAthI maDhelI lAkaDI paraderAgamana na. sa.] paradezamAM javuM e, videza-gamana paranagara na. siM.] vatana sivAyanuM zahera para-Do . [+gu. 'DuM svArthe ta...] videza. (padyamAM) para-nara chuM. (saM.] pati na hoya tevA anya AdamI paradeza -zya) . jio "paradezI' + gu. "aNa - paranAta (-) . siM. + juo 'nAta.'] pitAnI vAtathI pratyaya.] paradezI vI. (2) paradezamAM rahetI strI jadI nAta, para-jJAti paradazastrasthAna na. (saM.) paradeza javA senuM e, "imi- paranAtIluM vi. [saM. + ja "nAtIle.] bIjI nAtanuM, rozana' (go.mA.) pitAnAthI judI nAtanuM, parajJAtinuM paradeza-vAsa puM. siM.] videza-vAsa paranArI sI. [saM.] potAnI paraNetara na hoya tevI anya paraderAvAsI visiM. 5) videzamAM rahenAruM sI. (2) ajANuM strI (gaNanAra sadAcaraNa puruSa paradezI vi. [, ], rIya vi. [sa.] paradezane lagatuM, paranArI-sahodara kuM. si] pArakI sahIne potAnI bahena parazanuM, videzI paranaliLi )kA sI. siM. pra-LAi, ava. taddabhava, paradA puM. [phA. paha] AMtara, Tere. (2) ejhala, paraMparAthI cAlatI AvelI rUDhi, kuLAcAra aro, avaguMThana, dhUmaTo. (3) kAnanuM aMdaranuM ni jhIlatuM paranALa (9) sI. (saM. pra-nArI, arvA. tadabhava] nevAMnAM paha. (4) taMtuvAdyamAMne varasthAna mATeno te te taro. pANI jhIlI eka bAju vahevaDAvavA ke eka sthaLethI (5) vAva." (1) paththara IMTe ke patarAMthI maryAdA sAcavI - bIje sthaLe pANI laI javA joDavAmAM ke karavAmAM ApanArI nAnI dIvAla. [-dA pAchaLa rahIne-2ne)(u.pra.) AvatI ardhagoLAkAra naLiyA-ghATanI janA. (2) chupAIne. (2) dagAthI.-dAnI vAta (rU. pra.) chAnI vAta, ghaMTIne khIla nAkhavAnI bhUMgaLI -dAmAM rAkhavuM,-de rAkhavuM (rU.pra) chupAvI rAkhavuM. -denA paranALikA ja paranAlikA.' (nakhara u. pra.) ghavAyelA mANasane sAravAra mATe paranA na. (saM. prAijha dvArA] UMce rAkhelI kaDInA 2010_04 Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ para-nika 1365 paramakASThApana nALacAmAMthI pANI paDe e rIte nAhavAnI nANI pANI pIvAnuM dharmAdA-sthAna parananiMdA (nizvaka) vi. [sa.] bIjAnI niMdA karanAra parabaDI sI. [o "paraba'+gu. "huM' vArthe ta.ka.+ parIniMdA (- nindA) zrI. saM.bIjAnI badagaI I' satIpratyaya] gAmanA cArAmAM ke gAMre pakSIo salAmata para-5kSa chuM. [saM.] sAme pakSa, virodha-pakSa. (2) zatru-pakSa rIte caNI zake e mATenuM bAMdhakAma 1ra-5thI vi. siM., pR.] virodha pakSanuM, (2) zatra, dumana parabataDI jI. kaTo, (padyama) zina sene para paritApaprayatA sI. [saM] pArakAne ucATa karavAnuM. para-bala(-La) na. siM] bIjanuM baLa, anyanI zakti. (2) pasaMda karavAnI sthiti, "seDijhama' (bhu..) parabA(-ma, -mA) na. sane pasAravAnI sAmaThI. (vahANa.) 5rapaliyuM na kaNajInA jhADanuM bI parabatabhA)ruM vi. aMdara AvyA sivAya bArebAra janAruM parapaMca (parapabhya) chuM. [saM. prapanna, arvA. tadabhava) kAvA-dAvA, parabi(vi) vi., pR. jio "paraba"(1) + gu. "yuM" chaLa-bheda. (2) kAvataruM [gerahAjarImAM che. pra.) paraba upara pANI pivaDAvanAra mANasa paraMpAreche, para-pATha (bhyAre 4) ji. vi. pachavADethI, parabIDiyuM na. :jie parabIDuM' + gu. IyuM' ta. pra.], para4pa (-pi3) . [saM.] bIjAnuM anna parabIDuM na. [ja "bIDuM;" "para' spaSTa nathI.] lakhela parapiMDopajIvI piDApajIvI) vi. [ + 35jhIvI, muM.] kAgaLa bIDavAnI kothaLI, lakhe, "e-valapa,' "kavara' bIjanA ApelA ana upara gujarAna calAvatuM parabI puM. jio "parabIDuM.'] meTuM parabIDiyuM parapIDana-priyatA strI. siM.1 ja "paraMparitApa-priyatA.' para-brahma na. [4] anAdi anaMta tarIke kahevAmAM AvatuM para-puruSa chuM. (saM.] juo "para-nara.' suSTinA Adi kAraNa-rUpa parama tattva, paramAtmA, paramezvara, parapuruSasparza puM. [4] pArakA puruSane aDI javuM e bhagavAna, puruSottama para-De (-) .li. [saM. + ja "pUTha' + gu. "e" sA. para-bhakSA vi. [{., muM.] pArakAnuM khAnAruM [para-jamAre vi.pra.] pAchaLathI, pachavADe, gerahAjarImAM, parapAThI para-bhava . saM.pUrvana yA pachI avatAra, para-jama, para peTha (-Thaya) sI. koI kAraNasara ThaMDInAM nANuM na maLe parabhava61 a. . siM, -mU-ma, arvA. tadabhava] vijayI tyAre trIje dastAveja karavAmAM Ave te thavuM, saphaLa thavuM, kAvavuM. 5rabhANuM bhAve, . parapeTiyuM vi. jio parapoTa'+gu. Iyu" ta.ka.] parapoTA parabhavAvavuM che., sa. ki. jevuM. (2) kSaNabhaMgura. (3) na. te te nAno para paTe, parabhavavuM? sa. ji. [sa, bhU-mA, ava. tadda bha] parAbhava baDabaDiyuM kare. (2) du:kha ApavuM, pajavavuM, herAna karavuM. (3) parapeTI aDhI. jio "parapiTa' + gu. "I' pratyaya.] thakavavuM, kAyara karavuM. (4) tiraskAravuM nAnA nAne te te parapoTo, baDabaDiyuM, para pATiyuM parabavAvavuM, parabhavAI-2 e "parabhavavuM.-2mAM parapeTo . [ravA. pravAhImAM havAne kAraNe thato keDA parabhavi. vi. [saM. vara-java + ta. pra., .mAM zas je AkAra, buhabuda. (2) (lA.) khoTa ane khAlI nathI.] bIja bhavane lagatuM, parabhavanuM dekhAva, bharama, [0 phUTa (2. pra.) kheTe Abara parabhAtiyuM juo "prabhAtiyuM.' khullo paDI javo] parabhAruM-rSa) o "parabAruM." 5ra-peluM vi. khIleluM, vikasita. (2) taMdurasta, hRSTapuSTa para-bhA sahI. [saM] bIjAnI patnI parapratyaya-neya vi. [saM] pArakAnI buddhi pramANe daravAI parabhAryuM ja "para-bhADuM'-parabAra.' janAruM para-bhASA aDI. [sa.] bIjanI bhASA, pArakI bhASA parapratyaya-neya-buddhi [8] bIja mANasanI samagra pramANe parabhu 5. si. kamu, a. tadabhava] jae "prabhu.' doravAI jAya tevI mati. (2) gulAmI mArA para-bhuta vi. siM] bIjAe bhegaluM-khAdheluM leivamenTAliTI.... (da. bA.) (3) vi. pArakAthI doravAI parabhutA vi, sI. siM] para puruSe bhagavelI mI, jAya tevI mativALuM, paramatiyuM vyabhicarita strI paraprakAzita vi. [saM.) bIjAnA tejathI prakAreluM. (2) bharabhUta sI. si.], tikA siM.mAM navo zabda saM. zA bIjane kAraNe prasiddha thayeluM [kAraNe prakAza pAmanAruM ta. pra.thI]lA.) koyala [nukasAna pahoMcADavuM e paraprakAzI vi. saM5.] baLAnA tejavALuM. (2) bIjAne para-bhaMga kuM. [saM.) bIjAne nAza karavo e, bIjAne paraprAMta (-prAta) . [saM.] bIjAne pradeza, potAnI jayAM para- gI vi. siM, puM] bIjAne upabhega karanAra, (2) sattA na hoya tevo bhU-bhAga - bIjane pitAne lAbha ApanAra (jemake kevaDo' jenI paraprAMtI (-gAtI) vi. [sa, j], -tIya vi. [[sa.] pAse hoya tene sugaMdha na Ape, sAmA mANasane Ape.) bahAranA prAMtanuM, bIjA prAMtanuM [(ja. bha. 6) parama' vi. [sa.] para, zreSTha, uttama. (2) a-nirvA , para-geraka vi. si.] bIjAne preranAruM, "ijhezanasTika espeDhayUTa." (3) aMtima, saMskRSTa sthAne raheluM paraba na. sa. pUrva, arvA. tadda bhava] tahevAra, utsava, parama kri. vi. gaye ke pachI trIje dahADe [parama dahADe (2) tahevAra-utsavano divasa evA rUDha prayoga] [upara raheluM (brahma.) (vedAMta.) paraba-1) na. [. sI. dvArA mArgamAM musApharane paramakawApana vi. saM. paCH-RAThA -pannA sarvocca sthAna 2010_04 Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parama-krodhI 1366 paramAnaMda parama-jodhI vi. [sa, puM.] atyaMta krodha dharAvanAruM baMdhabesatA karAtA lAkaDAnA pAtaLo ubho TukaDo paramagati kI. [sa.] AtyaMtika mokSa, AtyaMtika bhagavatsA- paramANavuM 5.kri. [jae "paramANa' -na. dho] pramANita rU, vagere aMtima ucca gati karavuM. (2) mAnya rAkhavuM, kabUlavuM. (3) jANavuM parama-jJAna na siM.] ucca keTinuM brahmajJAna (paramAtmA paramANu puM, na. [4. parama + ana puM] padArthanuM sUphamamAM parama-jayati na. [saM. thori na] parama tejerU5 brahma, sukSama eka svarUpa ke aMza ke jene pachI vibhAga hoI parama puM. eka jAtanuM cIkaNuM sutarAu kApaDa ja na zake, "eNTama." (.) (2) kAgaLane sUphama vibhAga 5ramaNa e "parabANu-paramANa." paramANu-gabhIya vi. [saM.] jemAM paramANu rahela che tevuM, para-mata chuM. [sa, na.] bIjAne mata ke abhiprAya yuliyara' (ha, bhAyANI) paramatatva na. [saM.] e "para-ta ." paramANubhArAMka (-bhAra!) pR. [saM. zrI paramANunuM vajana paramatatavasatA-vAda 5. [saM. sarvopari parama tatva che darzAvate AMkaDo [vaITa'.(a.G.) evo mata siddhAMta, paramArthasattA-vAda, "eNbsakyuTima' paramANubhAra !. [sa.] paramANune lagatuM vajana, "eTamika paramata-sahiSNutA strI. (saM.) bIjAnA matane khamI paramANutA sI., -tva na. si.] paramANu hevApaNuM khAve e, samabhAva-vRtti paramANuvAda puM. [saM.] mUla eka mAtra paramANamAMthI sRSTine parama-tA strI. .] paramapaNuM, sarvoca-tA vikAsa thayo che e mata-siddhAMta (nyAya-vaizeSikano) paramatiyuM vi. sa. paramati + gu. "iyuM ta. pra.] bIjAnI paramANuvAdI vi. siM- zuM] paramANuvAdamAM mAnanAra buddhi pramANe cAlanAruM, parapratyayaneya-buddhi paramANuM na. [ja e "paramANa"+ gu. "huM" svArthe ta.pra.] 5rama-dahADe (dADe) kri. vi. [sa + ja dahADo' + gu. mApa karavuM e (jemake zarIranAM kapaDAM sIvavA, joDA e' sA. vi., pra.], parama-divasa(-se) kri. vi. [ + saM. sIvavA vagere) - [ja "pramANa.' divasa + gu. "e" sA. vi. pra.], parama dI kri. vi. [+ja e paramANuM na. jio "paramANu' + gu. "uM' svArthe ta.pra.] dI' ("vasa' lupta)] gaI kAlane Agale divase ke AvatI paramANe kri. vi. [ja e "paramANu' + gu. "e' trI.vi., kAlane pUchIne divase philAmAM chelluM brahma-dhAma pra.] juo "pramANe." parama-dhAma, parama-5da na. [3] paramAtmAnuM sarvocca ThekANuM, paramAtma na. [saM. parama + kAramana "brahane kAraNe na] paramapada-prApti strI. [saM] jae parama-gati." 0 tala na. [4] paramAtma-tavarUpa brahA. (dAMta.) parama-pitA puM. [saM.] paramezvara, paramAtmA paramAtma-darzana na. [4] prabhune sAkSAtkAra, zraddhA sAkSAtkAra, parama-puruSa chuM. [4] e "para-brahma.' [mekSa, mukti (dAMta) [2hela che evI samagra 52ma-phala-La) na. siM] sarSathI uttama chelluM pariNAma- paramAtma-buddhi strI. [saM.] sarvatra parabrahma paramAtmA ota-preta 5rama-braho na. [saM.] e "parabrahma.' paramAtmA chuM. [4. parama + Arama (bAramana nuM 5. vi, parama-bhAgavata vi. sa.] parama-vaiSNavapaNuM batAvanAre e.1)] parathI para raheluM parama brahma, paramezvara eka IhakAba, parama-vaSNava paramAtmAMza (paramAtmaza) puM. [4. paramAtama + aM] paraparama-mahezvara vi. [saM] mAhezvara saMpradAya-zaiva saMpradAyanA mAtmAno aMza custa anayAyI levA mATe eka ilakAba, parama-zava paramAdara 5. siM. parama + A-tara bhAre saMmAna. moTe sarakAra parama-kAma na. [saM.] para-brahmAnuM vihAra-sthAna (tettirIya paramAditya vi. saM. parama + ADhi] madhyakAlamAM sUryane upaniSada pramANe). (2) cidAkAza paramatatva tarIke mAnanArA saMpradAyano custa anuyAyI parama-ze2 vi, si.] e parama-mAhezvara.' hevAne kAraNe eka ilakAba, parama sUryabhakata paramahaMsa (haMsa) . [saM.] saMnyAsanI chelI cothI paramAdabhuta vi. [sa. parama + amua] atyaMta navAI keTie pahecelo sAdhaka-sarva rIte jiteDhiya saMnyAsI upajAve tevuM paramahaMsa-vRtti (hasa) sI. [] paramahaMsa tarIkenuM paramAdvaita na. [4. parama + aa] AtyaMtika abheda (dAMtA) vartana, paramahaMsanA jevuM vartana, sarvathA-tyAgavRtti (2) zuddha adrata. (3) kevala advita paramA kI. [] adhika ke puraSottama mAsanI vadi paramAta-vAda ! [saM.] jaDa java ane brahmano AtyaMtika agiyArasa. (saMjJA.) abheda che e mata-siddhAMta. (2) zuddhAta-vAda, akhaMDa paramAkSara na. [saM. rama + a-kSara] avinAzI zAzvata akSara brahAvAda. (3) kevalAdvaitavAda. (dAMta) tava (niraMjana nirAkAra brahma). (dAMtA) paramAta-vAdI vi. [, 5.] paramAta-vAdamAM mAnanAra para-mATI sI. [sa, + o mATI.] (lA.) mAMsa paramAdhAra puM. [sa. parama + mA-bA] bhAre moTuM avalaMbana paramANu na. [sa. paramAna, arvA. tadabhava) jue ke Teko, meTe Azraya para-mAnasa na. [sa. paramacaitanyanI sthiti, adhi-mAnasa, paramANu2 na. [saM. pramaLa, arvA. tabhava] ja e "pramANa. supara-mAInDa,' supara-kaoNziyansa' paramANu ja parabANa." (vahANa.). paramAnaMda (-narja) chuM. [sa. parama + Ananda] khUba khUba paramANu na. pANInA beDa mahinA khADAmAM goLAkAra meja, ghaNI ja prasannatA. (2) sarvotkRSTa bahAne AnaMda, paramANuM. 1, 2010_04 Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paramAna 1367 paravarya Adarza AnaMda-rUpa paramAtmA " eyuTisTa paramAna na. [saM. parama + anna sarvazreSTha kherAka. (2) paramAthI vi. [saM. parama + arthI, DuM, vi. si. paramArtha (lA.) dadha-pAka, pAcasa, kSIrAna + gu. "G' ta. pra.] jae "paramArathI, ." 5ramA5tti sI. saM. + aA-putti), -da strI, siM. 5ramArhata vi. si. parama + mAEta] jena saMpradAyanA custa mA-56 ] -dA strI. siM.] bhAre meTI Aphata, atyaMta anuyAyI hevA mATeno ilakAba, parama-jenA meTI mukelI paramAlaMbana (-lambana) na. [saM. varamamA-jIno sarvottama paramApta vi. [saM. parama + mApta) jenA upara sapUrNa vizvAsa meTo AdhAra [pe raheluM mUkI zakAya tevuM (e veda, anya zAstro, prAcIna RSie paramAlaMbana-bhUta (-lakhana-) vi. [saM.] parama AlaMbanaane emanAM vacana ane ucca koTinA anya zAstravetAe pamAnagaDha vi. [sa. parama + ava-Ha] custapaNe lAgI ane emanA graMtha) [(zAstrokta 120 varSanI raheluM, capacapa thaI raheluM paramAyu na. [saM. parama + mAyu ] adhikamAM adhika AvaradA paramAvadhi puM, strI. siM. parama + avadhi, .] halAmAM paramAra puM, makhya kAlanA 2AjapanI eka zAkhA ane chelI maryAdA ke sImA, parama-kASThA, pari-sImA ene puruSa. (saMjJA) (2) e zAkhAmAMthI chUTA paDI bIjA paramAvazyaka vi. [saM. parama + avara ] atyaMta jarUrI dhiMdhA svIkAratAM paDelI bhinna bhinna jJAtiomAM e paramAvazyakatA strI. [sa.] atyaMta jarUriyAta aTaka ane ene puruSa (saM jJA.). paramAvasthA strI. [sa. parama + ava-thA chekalAmAM chelI paramAratha chuM. [sa. parama + artha. ava. taddabhava] bIjAnuM bhaluM hAlata. (2) (lA.) mRtyu, avasAna. (3) mekSa, mukti thAya evuM karI chUTavuM e, paropakAranuM kAma, paraduHkha- paramAya . [saM. gharama + a-zA] aMtima hetu ke prajanabhaMjana-tA. [acaMbe 5ramArathI vi. [+ gu. "I" ta. pra. athavA saM paramArthI, paramA*carya na. siM parama+Azcartha] bhAre moTI navAI, moTo a. tadabhava, artha vi. [ + gu. "u" ta. ma.] paramAratha paramAmaya chuM. siM. parama + mA-jha] e "paramAdhAra." karanAra [sarvazreSTha (paramAtmA, paramAsakta vi. [saM. parama + A-satta] khUba ja laganI lAgI paramArALa vi. siM. gharama + mA-g] ArAdhanA karavA mATenuM hoya tevuM [Asana ke beThaka nathI tevuM sthAna paramAri chuM. [sa. parama + ari] bhAre moTo zatru paramAsana na. siM. parama + mAsana) jenAthI koI bIja UMcuM paramArtha chuM. [sa. parama + artha ] sarvottama bhAvArtha. (2) para-mAhezvara li. siM] jao "parama-mahezvara.' sarvottama hetu-prayojana. (3) (lA.) parama-tatva, para-brahama. paramAlAda muM. saM. parama + A-RA bhAre prabaLa AnaMda, (4) mokSa, mukti. (5) jAo "paramAratha." (1) vi. yathArtha, moTI khuzAlI taddana satya, sAva sAmuM paramiTa prI. e. parmiTa] o parmiTa." paramArtha-tAva na. siM] jAo "paramArtha(3-4).' paramiti mI. saM.) koI paNa sama bAjavALI AkRtinI paramArthadazA vi., si., puM) paramatatvanuM darzana karanAra, bAjaonA mApano saravALe, "perI-mITara.(ga.) brahma-dazI paramiyo chuM. jio "parame' + gu. "IyuM' svArthe ta. pra.] paramArtha-STi jI. [saM.) badhuM ja brahmAtmaka che e khyAla. jae "paramo prameha (2) bIjanuM bhaluM karanAruM mananuM valaNa paramIla chuM. ravIsara, 21, mere. (vahANa) paramArthaparAyaNa vi. [saM] sArvatrika hinAmAM tatpara para-sukha na. siM.] bIjAnuM meTuMpArakuM mAM paramArtha-parAyaNa sukhavAda chuM. [saM] sArvatrika hita para-sula 5. sa. + ja "mulaka.] "paradeza." sAdhavAno siddhAMta, "yunivarsala heDenima' (a.tri.) para-mUtra vi, puM. [saM. para-mUa+gu. "o' ta...] (lA.) paramArtha prApti . siM.] mikSa-grApti, brahmAnanyatA vyabhicArI paramArtha-buddhi sI. si. brahmanI sAthe anItA sAdhavAne parame-mo) 5. eka prakAranuM sutarAu kApa0 vicAra. (ra) ja "paramArtha-daSTi-2). parameza puM. [4. parama + rA] para-brahyA, paramAtmA, paramezvara paramArtha.bhUta, paramArtha-rU5 vi. siM] parama artha-rUpe raheluM paramezvara chuM. (saM. varama + Rzvara ja e parameza.' (2) paramArtha.vijJAna na. [4] adhyAtma-viSayaka uttama jJAna, cakravatI rAjane eka IphakAba meTaphijhikasa' (ma.na) paramezvara-buddhi jI. [sa.) e paramAtma-buddhi.' paramArtha-vida vi. siM. vi ] parama arthanuM jJAna dharAvanAra paramezvarAdhIna vi. [saM. ramezvara + apIna] paramAtmAne vaza paramArtha vRtti sI. [saM.) bIjAnuM bhaluM karI chUTavAnuM valaNa paramezvarArpaNa na. siM. paramezvara + aLa] badhuM bhagavAnane ke laganI. jo "paramArtha-buddhi-paramArtha-daSTi.' sepI devuM e, bhagavadarpaNa paramArtha na. siM] Atmatatva-vighA, adhyAtma-zAstra, paramezvarI sI. siM.] aMbAmAtA, mAtA mekSa-zAstra [kaluTijhama' parameSThI puM. (saM.] brahaal. (2) ziva. (3) viSNu. ( paramArtha sattA-vAda 5. (saM.1 paramatatva-sattAvAda, "e - tIrtha kara-siMha-AcArya-upAdhyAya-sAdhue pAMca). (jena.) paramArthasattAvAdI visiM, muM.] paramatattvasattAvAdI, paramezvarya na. siM, ghana +1] bhAre maDhe IzvarapaNuM, 2010_04 Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paramezvaryuM-saMpanna atyaMta uccatama mahattA, sarvotkRSTa-tA paranaizcarya-saMpanna (-sampanna) vi. [saM.] paraaizvaryavALuM parama huM. [saM. pramea, ar. taddbhava] pezAba vATe bagaDeluM vIrya jIvyA karavAnA mahApIDAkArI eka saMcArI roga, paramiyA, jJAnAriyA' 1368 paramakSa chuM. (saM.] AtyaMtika mukti. (vedAMta.) parameAcca vi. saM. maa] ghaNuM ja UMce skeluM, (ra) satkRSTa parameAvala (-La) vi. [saM. padma + GaGava] atyaMta UjaLuM parameTA jue 'paramaTe.' parameSkarSaka chuM. [saM. .ghUma + sarva] meTAmAM meTI unnati, bhAre meATA ayudaya, 'AiDiyAlijhezana' (ma.na.) paramAtkarSaka chuM. [saM. ghUma + vaiM] parameka karI ApanAra paramAtkaSaeNtA zrI. [saM.] bhAre utkaSaeNnI sthiti parameAtkRSTa vi. saM. 15 + rASTa] sarvazreSTha, sarvotkRSTa, sarvottama [UlaTa parametsAha puM. [saM. padma + SHIT] prabaLa umaMga, bhAre paramAtmAhaka vi. saMpadma + kahlAdda] khUba ja umaMga lAvI ApanAruM, bhAre utsAha vadhAranAruM paramaitsAhI vi. saM. ghUma + kSArI chuM.] bhAre umaMgI, prabaLa UlaTavALuM paramedavuM sa.kri. [saM. ga-mur-morn, arnsTa. taddbhava] pramedavuM, AnaMda pAmavuM, khuza thavuM. paramAdAnuM karmaNi,, kri. para mAdAvavuM che., sakri paramAdAra vi. [sa. padma + hAr] atyaMta meTA dilanuM ghaNuM ja udAra. (2) mATuM dAnasarI paramAdAvavuM, paramAzANuM ja parameddhAraka vi. [saM. 15 + GA] (leAkeAnI) aneka prakAranI Apatti dUra karanAra paramedanuM'mAM. paramapaDhArI vi. [saMpadma + ShArI chuM.](badhAMnuM) aneka rIte badhuM karanAra [bhakti karanAra parame pAsa vi. [saM. padma + lAkSa] atyaMta bhAve para-meLiyuM (-maeNALiyuM) na. [saM. + ja e'meALiyuM.'] aMdaranuM mALiyuM (jaina.) paramaudArika vi. saM. parama + mau]i jue 'paramAdAra,' para-rAjya na. [x.] bIjAnuM rAjya, bIjAnI rAjyasattA. (2) para-kulaka, anya rASTra para-rUpa vi. [saM.] pachI AvelAnA svarUpanuM parA-lakSI vi. [saM.,puM.] bIjAne uddezIne raheluM, paviSayaka, bAlaniSTha, 'ebjekTiva.' (na.bheA.) (kAvya.) [(jena.) paraTiMga (-li) na. [saM.] anya dharma-saMpradAyanuM nizAna. paralI strI. [saM. pachI] garoLI parale puM. saM. pratha, avyuM. tadbhava] jaA 'pralaya.' para-lAka huM. [saM.] mRtyu-leAka sivAyanI kAIae anya duniyA. [javuM, pAmavuM, vasavuM, sidhAvavuM (3.pra.) maraNa pAmavuM. * sudhArave (3.pra.) sArAM kArya karavAM] paraleka-gamana na. [saM.], paraleAkaprApti, parale-yAtrA va 2010_04 paravaLa strI. [saM.] (lA.) ava-sAna, dehAMta, mRtyu, mAta, maraNa paraleAka-lakSI vi. [saM., puM.] uttama le* maLaze e dRSTi rAkhatuM paralA-vAsa puM. [saM.] (lA.) maraNa, avasAna paralA-vAsI vi. [saM.] avasAna pAmeluM, maraNa pAmeluM, svargastha, vakuMThavAsI, geAleAkavAsI, kailAsavAsI, behasta nazIna para-lAyuM vi. saM. par dvArA] bIjAnI madadathI kAma karanAruM (2) nuM, anya [paraba parava na. [saM. parva, arvA tAva], parva, utsava, tahevAra, paravara juA 'parakha. paravaTa, -&, ThaMDI jue 'palavaTa.' [pAsANa, anukULatA paravara (-DA) zrI. [jue 'paravaDatuM.'] paravaDanuM e, paravaDavuM Adi. pAsAvuM, anukaLa AvavuM, pAlavavuM parava-DI ii. [jae 'paravara'+ gu. 'DI' svArthe ta. pra.] jaA 'parama-DI.' parava(-bhA)Nu jae 'paramANu'-paramaNa'-paramANa.' paraNI A. [sa. vaLI, ar. talava] jue 'parvaNI.' para-vatana na. [x, + ja'vatana.] peAtAnA vasavATanuM na hAya tevuM para-prAMtanuM ke para-dezanuM sthAna paravatanI vi. [saM, + jue 'vatanI.'] paraprAMtIya ke paradezI (mANasa) paravattA sI., krma na. [saM.] parAdhInapaNuM', paravazatA paravara-digAra vi.,puM. [aa. paraMrdagAra] (badhAMnuM) pAlanapASaNa karanAra (paramAtmA, paramezvara, allAha, khudA, 'gADa) [paravarAvuM che., sa.ki. paravaravuM agni, cAlatAM nIkaLavuM, sidhAvavuM (pagathI). paravaraza(-zI), parariza strI, [kA. pariz] kharadAsa, sevA-cAkarI, parANAgata paravaravuM jue paravaranuM'mAM. para-vahyuM. vi. [saM. -varna + gu. '* ta.pra.] bIjAnA jevA raMganuM. (2) khIjI jJAtinuM, para-kAmanuM para-bhuta vi. [sa.,puM.] pachInA bhAgamAM ke sAme rahenAruM. (3) pachInA samayanuM paravalI(-lI) jue 'paralI.' para-vaza vi. [saM.] jue 'parAdhIna,' paravaza-tA . [saM.] jae parAdhIna-tA.' paravazI` vi. [saM. vantyA+ gu. 'I ' svArthe ta.pra.] jae 'pavaza'-parAdhIna,' paravazI (sI) phrI. [. pazi] A 'paravaraza.' paravazu vi. saM. varA + gu. 'u'ta.pra.], para-lakSya vi. [saM.] jue 'para-vaza'-parAdhIna.' paravakSya-tA zrI. [saM] jae 'paravazatA'-'parAdhIna-tA.' paravasI(-zI) jue 'paravaraza,' para-vasu vi. rsa. var-varA > prA. par-vRkSa+ gu, 'u'ta.pra.] jae 'paravaza'-paravI'-parAdhIna.' para-vastu strI. [saM.,na.] pArakAnI cIja, pArakI vastu paravaLa na. [hiM, paravala] eka prakAranA velAnuM zAkamAM Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paravA 1362 vaparAtuM phaLa paravA kra.vi. gaye varase, Agale varase paravAne jue 'paravAha vai [garaja, paravAha paravA, vAI srI, [phA. pa] darakAra, jarUra, spRhA, paravAja zrI. [phA.] UDavuM e, UDI jaI dUra thavuM e paravADha (-tha) skrI. [saM. viATi>prA. pAhi zreNI, paMkti] gAmane pharate karelI kAMDhAnI ke cAranI vADa, (2) gAmanA pAchalA bhAganI hada ke maryAdA paravANa jue 'paravaNa'-'paramANa.' (vahANa,) para-vAda puM. [saM.] bIjA bIjA matavAdIonA siddhAMta, pa-darzana, para-siddhAMta, paramata paravAdI vi. [saM.,puM.] bIjA vAdavALuM, paramatiyuM paravAna vi. saM. ravAn] jue 'parAdhIna.' paravAnagI strI. [phA.]2jA, anujJA. (2) saMmati, anumati. (3) maMjUrI paravAnagI-patra huM. [ +seM.,na.] maMjarIneA patra. (2) khaseDa vAnI rajA ApatA paravAnA, 'kliyaransa sarTIphekreTa' paravAnA huM. [phA. parvAnahU ] pataMgiyuM, k huM paravAnA-taMtra (-tatra) na. [jae 'paravAnA' + saM.] 'lAi~ sansa' ApanAruM sarakArI khAtuM, lAisansa eNtheAriTI' paravAnA-dAra vi. [jae 'paravAnA'+ phA. pratyaya.] jene paravAnA maLyA che tevuM, paravAnA dhAraNa karanAruM, 'lAisansI' paravela(-) hI. [jae vela' dvArA.] e nAmanI eka vela para-vairAgya na. [saM.] parama vairAgya para-padeza puM. [saM.] peAtAnI vastu bIjAnI che ema kahI peAtAnI jAtane chUTI karI levAnuM eka vrata. (jena.) para-zakti . [saM.] parA zakti, `parama zakti (2) lakSmI para-zAsita vi. [saM.] trAhitanI sattA nIcenuM. (2) para-vaza, parAdhIna, para-taMtra mekSa, nirvANa para-zAMti (zAnti) strI. [saM.] parA zAMti, parama zAMti, para-ziva puM. [saM.] mahAdeva zivanuM eka ucca kATinuM svarUpa parazu huM. [saM.] kuhADA. (2) zrI. [saM.,puM.] kuhADI, pharI parazu-rAma puM. [saM.] paurANika kAlanA eka RSi jamadagni bhArgavanA reNukAmAM utpanna thayelA putra (jenI viSNunA dasa avatArAmAM chaThThA aMzAvatAra tarIke gaNanA thaI che. (saMjJA.) AjJA-para-zruti hI. [saM.] pachInI zruti. (saMgIta.) parasavApachI vi. [saM. 1-1q + patnIvI, puM.] khIjAM prANIone khAIne jIvanAra parasa(s )lI strI, jae 'parasUdI.' parasavaNuM chuM. [saM.] pachInA varNa (svara ke vyaMjana)nA jevA thaI jatA varNa, (nyA.) parasanuM sa.kri. [saM. svac-vaze, arha. tAva] sparza karavA, aDavuM, aDakavuM. (bhU. kR.mAM kartari prayoga). parasAvuM karmaNi., kri. parasAvavuM ke,sa.kri. para-saMga` (-saphaeN) puM. [saM.] bIjAemAM rAkhavAmAM AvatI Asakti. (2) jue 'para-saMgata.' parasaMgane (parasa) puM. dArIne traNaserI karavI e. (2) khAMTalA para-aMgata`` (-sata) vi. [saM.] bIjAnI sAthe jaI maLeluM para-saMgata. (-satya) srI. (saM. pa-saMghatti], maMti dvI. [saM.] pArakAnI sAmata [che tenuM (para-brahma) para-saMjJa4 (-sa-jJaka) vi. [sa.] 'para' evI jenI saMjJA para-saMparka (-samparka) puM. [saM.]khIjAnI sAthe prasaMga pADavA e para-saMbaMdha (-sambandha) puM. [saM.] bIjA ke bIjAe sAthenA saMbaMdha [lagatuM parasaMbaMdhI (-sammudhI) vi. [saM.,puM.] bIjA ke bIjAMone para-saMskrura (-saMskAra) puM. [saM.] bIjAenI paDelI ke paDatI asara [pArakI asaravALuM parasaMskArI (-saMskArI) vi. [saM..huM.] para-saMskAra pAmeluM, parasAda puM. saM. prajJAva, arvAM. taddbhava] iSTadevane dhAMcA pachI bhaktone prasAdIrUpe maLatI cIja vastu khAdya vagere. paravAnA puM. [. parvAnap] rA-ciThThIM, sana, patra, parmiTa, lAisansa, leTara oNpha inTenTa' paravAra chuM.,sI. phurasada, navarAza paravArara(-ha) jue 'paravA,hai, paravAravuM a.kri. [jue 'paravAra, 'nA.dhA.] kAmamAMthI navarA thavuM, phurasada meLavavI. [paravArI cukavuM, paravArI besavuM (-bheMsanuM) (rU.pra.) kAma pUruM thatAM navarA thavuM. (2) khAI besavuM, badhuMya gumAvavuM] parasAda kiMmatI gaNAya che ane ghareNAMmAM metInI jema vaparAya che.) para-vinAza huM. [saM.] zatrunA nAza, zatrune saMhAra parivacA jue 'pariyA,' para-viSayaka vi. [saM.] juA 'paralakSI'-'eNnjeTiva,' paralI vi, jue 'paravaDai' + gu. '^' ta.pra.] parakha calAva 'pravAha,' paravarI vi. [kA.] taMdurasta, huSTa-puSTa, alamasta. (2) puM, bharavADa jevI eka jJAti ane enA AdamI. (saMjJA.) paravAla huM vi. [jue 'paravALuM' + gu. 'DuM' ta.pra.] paravALAnA jevA raMganuM, paravALA [svarUpa para-vAsudeva puM. [saM] bhagavAna vAsudevanuM eka ucca koTinuM paravAha` puM. [saM. raoNgha, arvA. tadabhava-(grA.)] jae [apAtA zeraDInA bhAga paravAha pu. zeraDIne vADa cAlatA hoya tyAre gAmanAM karAMne paravAha jue 'paravA'-paravAra,de' paravALiyA puM. [ja e 'paravALuM' + gu. 'iyuM' ta.pra.] paravALAnA raMgane saurASTranA eka jAtanA gheADo. (2) paravALAM [raMganuM, paravALA jevuM paravALI vi. [juo 'paravALuM + gu. '' ta.ma.] paravALAnA paravALAM na., va. [jue 'paravALuM.] (lA.) AMkhamAM pAMpaNanA vALa kheMcavAnA rega, 'TrikieNsisa' paravALuM .. [saM. pravAha, ak. tAva + '** svArthe ta...] rAtI jhAMInuM samudranAM khArIka jaMtue banAveluM phrATaluM (-e vecanAra vepArI _2010_04 nAra gRhastha para-vItI sI. [saM. + jue 'vItavuM' + gu. 'cuM' sUkuM, + I ' saupratyaya.] bIjAne vItelI dazA, pArakAM vItaka para-vIMTA puM. [jaA vIMTe' dvArA.] reMTiyA uparathI sUtara utArI levAnA kALakA Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parasAdiyuM 130 parasparopakAra [ A5, 0 cakhAra (rU.pra.) mAra mAra ] paramI-sevana na. siM] juo "parasatI-gamana." parasAdiyuM vi. [+ gu. "iyuM' ta.ka.] parasAda khAvAnuM bahu 5ra-sthita vi. [sa.) pachInA sthAnamAM raheluM pasaMda karatuM. (2) na. ISTadeva ke gurunI prasAdIrUpe maLe paraspara ji.vi. [sa.) ekabIjAne, anyonya, arasa-parasa, upara resiprekala myucuala parasAdI a. jio parasAda' + gu."I 'svArthe ta.. e paraspara-janya vi. [sa.] ekabIjAthI utpanna thAya tevuM parasAda." [ ApavI, 0 cakhAvI (u.pra.) mAra mAravo] paraspara-jJa vi. [sa.] ekabIjAne jANanAruM 5ra-sAmAnya vi. [saM. je vargamAM anya varga samAI 5ra 5ra-taMtra (tatra) vi. [saM.] ekabIjA upara AdhAra jAya tevuM, "jInasa' (ma.na.) (tarka) rAkhanAruM para sAla bI. si. + juo "sAla.'] AvatuM varSa paraspara-taMtratA (ktatratA) jI. [..] ekabIjA upara parasAvavuM, parasAvuM jue "parasavuM'mAM. AdhAra rAkhavApaNuM, InTara-DipenDansa' (A.bA.) para-sAhitya na, siM] para-bhASAmAM lakhAyela sAhitya, anya 5raspara-paddhati zrI. [saM.1 vargamAM vaDe nizALiyo dekharekha dezanuM sAhitya, "kerIna liTarecara rAkhe evI rIta, ameniTarI' paddhati para-sALa' pR. [sa. + juo "sALa.] pArAmAM Ara pararUpara-vaza vi. [saM.] e "paraspara-taMtra.' khAne ke ghauMnA loTa) nAkhavA vaNakara lo beDa paraspara-vipada . [] juo "paraspara-saMdha.' vagere pAsethI le che te dANA paraspara-vighadaka vi. siM] jAo "paraspara-saMghadaka.' parasALa juo "paDasALa." parasparavighadana na. [saM.) e "paraspara-vidha'-'parasparaparasALa jue "paDasALiye.' saMgha6.' para-siddhAMta (-siddhAnta) chuM. (saM.bIjA bIjA matavAdI- parara-viruddha vi. [saM.1, parasparavirodhI vi. [sa, ene siddhAMta, paraMvAda, paramata j] ekabIjAnI sAthe virodhavALuM, ekamekathI UlaTuM, para-sImA mI. saM.] bIjAnI hada 'rAIvala" ['kenTeDikaTarI' para-saga kuM. sIMdarI bheLI karI vaLa deva e. (2)sataranI paraspara-kyAhata vi. [saM.] sAmasAmA ekabIjAnI viruddha, eka prakAranI nADI te bhava paraspara-zikSaNa na. siM.] ekabIjuM ekabIjAne zIkhave para-sukha na. [sa.) pArakAnuM sukha, bIjo bhogavatAM hoya evI prakriyA, "meniTeriyala TIciMga' (na.la.) para-sUcana na. siM] bIjA taraphathI thayelI sUcanA, Tara- paraspara-sahakAritA rahI. [saM.] ekabIjAnI sAthe sahakArathI sajezana' (bha ,) karavA-cAlavApaNuM para(sudI-lI, jI. ghaune palALa sukavyA pachI kotarI paraspara-sahAya, 03 vi. [saM.] ekabIjAne madadagAra kADhI karavAmAM Avate loTa, meMdo, parasalI paraspara-sahAya* jI. [saM. + e "sahAya."] ekaparasevana na. [sa.] pArakAMnI cAkarI, gelA bIjAne karavAmAM AvatI madada parasevavuM a, kri. jie parasevo, -nA.dhA.] (zarIra para paraspara saMdha (- 6) puM. [saM.] ekabIjA sAthenI athasevo thavo. parasevAvuM bhAve,kri. parasevAvavuM presa kri. DAmaNa [maNa karanAruM parasevA sI. (saM.) ja parasevana.' paraspara-saMghadaka (sa dUka) vi. saM.] ekabIjAmAM athaDAparasevAvavuM, 5rasevavuM ja e "parasevavuMmAM. paraspara-saMghahana (-sa dana) na. [ ] e "paraspara-saMgha6." paraseve . . karaveDhano vikAsa] ama vagerene laI cAma- parasparAdhAra 5. [saM. 12 + cA-dhAra] ekabIjA upara DImAMthI nIkaLatuM pANI, pasInA. [vAnAM TIpAMe (rU.pra.) AdhAra AkarI majurI karIne. 0 utAra, 0 5 0ro parasparanukula(La) vi. [saM. paraspara+ ana-] ekabIjAne (rU.ma.) sakhata majurI karavI. 0Utara, 05 (rU.pra.) anukULa thaI raheluM, parasparAnuvata sakhata majarI thavI. 0 chUTa (rU. pra.) gabharAI javuM. parasparAnumati strI. (saM. 152+ mana-ma]i ekabIjAnI 0 nIkaLa, vaLa (1.pra.) mahenata paDavI. kharA paravAnagI ke saMmati parasevAnuM (u.5) sakhata zrama karIne meLaveluM parasparAnugata vi. [saM. vararara + anava chuM.] ekabIjAne -parasta vi. [sA., samAsanA uttara pada tarIke ne vaLagI anusaranAruM, ekabIjAne anukaLa thaI rahenAruM rahenAra" arthamAM] pUjaka, bhakta. ("khudA-parasta) parasparAvalaMbana (-lakhana) na. [saM. paraspara + avanana] parastAra viSe. phi.] mAMdAnI cAkarI karanAra ekabIjAne AdhAra parastI strI. [phA. e paNa samAsanA uttara padama] bhakti, parasparAvalaMbI (-labI) vi. [saM. paraspara + avanI, pu.] laganI ekabIjA upara AdhAra rAkhanAruM para-satI strI. [saM] bIjAnI sadI, pArakI strI, para-nArI parasparAzrita vi. saM. paraspara + A-f8] ekabIjAne parI-gamana na. siM] pArakI strI sAthe vyabhicAra Azare raheluM hivApaNuM parI-gAmI, pararI-laMpaTa (lampaTa) vipuMsiM5.] pArakI parasparAzrita-tA strI, -na. [saM.] ekabIjAne Azare sI sAthe vyabhicAra karanAra parasparopakAra chuM. [saM. 152 + 35 ] ekabIjA 2010_04 Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parasparopakArI 1301 52-kAyA upara upakAra paraheja (pareja) kri. vi. [3] kabajAmAM-damAM levAya parasparopakArI vi. [saM.,puM.] ekabIjA upara upakAra karanAra ema. [ karavuM (rU. pra.) keda pakaDavuM] parasparopamAM strI, si. pUra252 + 35-NI] juo "upame- paraheja-gAra (pareja.) vi. ki.] naThArAM kAmethI bacanAra, pepamA.' (kAvya.) saMcamI, "geTiva' (na.la.) para sparza zuM. (saM.) bIjAne aDakavuM e parahejI (pare:jI) strI. phi.] mAMdagI sababa khAvApIvAmAM paraspazI vi. [saM. 5. bIjAne aDakanAruM, bIjAne sparza pALavAne saMyama, karI, carI. (2) keda karanAruM, bIjAne lAgu paDatuM paraLa na. bhAMgarAnA jevuM nadI-kAMThe UgatuM eka jhADa paramai-pada na. [saM.] saMskRta bhASAnA dhAtu kivA maulika paraM-jAti (pa) na. [saM. paraM-kavo]i parAtpara kriyAvAcaka zabdanA arthano AdhAra bIjA upara hoya e teja-parabrahma, paramAtmA, paramezvara, bhagavAna prakAranuM enuM svarUpa, (vyA.) pareDa (paraDe) muM. parabanI jagyA, jAhera pAu parasma padI vi. siM5] parame-padavALuM (dhAtu) (vyA.) paraMta5 (parata5) vi. [3] bhAre me tapazcaryA karI para- na. [4] pArakuM dhana, pArakI milakata hoya ke kare tevuM. (2) zatruone maMjhavI de tevuM jabaruM paravarUpa na. [4] bIjAnuM svarUpa. (2) parama svarUpa, paraMtu (paranta) ubha. [4.]kita, paNuM Izvara-svarUpa, paramAtmAnuM svarUpa [Tiva' paraMtuo (paratu-ka) kuM. [. mAM nathI, u thayela] (kAyaparasvarUpa-janya vi. [saM.] paralakSI, bAunika, e ka dAnI kalamamAM "paraMtu' ke 'vizeSamAM' 'provAI para-svAdhIna vi. [saM.] e parAdhIna." paraMtara ra(rindu) na. ji. paranda] pakSI, paMkhI, paravAdhInatA strI. [sa.] jue "parAdhIna-tA.' khaga [nivaNa. (dAMta) parasvApaharaNa na. [sa. pUra-sva-apa-22] pArakAnI milakata paraM-58 (para-) na, [.] sarvottama sthAna, mikSa dazA, eLavavI e siImA paraMparA (parama) strI. [saM.] uttarottara AvavuM e, anukrama. para-hada strI. [sa. + ja 'hada.] pArakI hada, para- rAjyanI (2) avicchinna dhArA. (3) paMkti, hAra, . (4) para-hamela muMba.va. [saM. + e hamela.'] para-puruSathI prathA, praNAlI, "Dizana," "kAna," "kasTama. (5) rahelo garbha [nuM (rU.pra.) varNasaMkara]. saMtati, olAda, vaMzavele, "heriDiTI" (mA. na.) paraharavuM sa.ke. [sa. pUra-dura , a. tadabhava] tyAga karavo, paraMparAgata (parama) , [sa.] anukrame cAhavuM AveluM, choDI devuM, jatuM karavuM, tajavuM, choDavuM. paraharAvuM karmaNi, kramAnusArI. (2) pradhAna-rUpamAM UtarI AveluM, "TreDizanala," kri. 5raharAvavuM presa.kri. kasTamarI." (3) peDhI dara peDhI UtarI AveluM, inaheriTeDa' paraharAvavuM, paraharAvuM jao "paraharavuM'mAM. paraMparAprApta (parama) vi. [saM.] anukrame AvI maLeluM, para-hasta muM. [saM.] bIjA hAtha, pArake hAtha. (2) (lA.) (2) peDhI dara peDhI AvI maLeluM [AveluM pArakI sattA, pArakI mAlikI paraMparA-kRta (parama-) vi. [] peDhI dara peDhIthI saMbhaLAtuM parahatagata vi. [saM.] pArakA hAthamAM jaI raheluM. (2) paraMparA-sAtatya (parama-) na. [saM.] paraMparAnuM satata cAyuM (lA.) pArakI sattA nIcenuM, pArakI mAlikInuM AvavuM e (vacce viccheda vinA), avicchinna paraMparA parahicha strI. phi. paheja] (lA.) mRtyunA divasathI traNa paraMparita (parama-) vi. si.] e paraMparAgata'-bahedivasa sagAM mAMsAhAra na le e. (pArasI.). riTeDa' (ma. na.). [mApamA.' (kAvya.) 5ra-hita vi. siM.) pArakAnuM hita, bIjAnuM bhaluM paraMparitApamA (parama-) . [+ saM. 35] juo parahita-kara vi. [4] bIjAnuM bhaluM karanAra parA upa. [saM.] "ulaTuM "pAchuM' "khaba' vagere artha parahita-kAmI vi. [sa, j] bIjAnuM bhaluM icchanAruM batAvanAra upasargaH "parAjaya' "parA-bhava' vagere parahitakArI vi. [sa., S.J e "parahita-kara." parA vi., sI. si.] vANInAM cAra svarUpamAMnI pahelI parahita-ema kuM. [sa., puM, na] bIjAnA bhalA tarapha lAgaNI lo kettara vANI. (2) jIvana-bhUta prakRti. (dAMta) (3) parahita-vAda puM. (saM.] pitAnuM bhaluM thAo ke na thAo- cizakti. (4) upaniSada-vidyA pArakAnuM bhaluM thavuM joIe evA prakAranA mata-siddhAMta, parAI sI. [. prA. khArAlokhaMDa ke anya koI dhAtanA "yuTiliTeriyanikama dasto. (2) (su.) (khodavAnI) ke, narAja parahitavAdI vi. [saM.. puM.] parahita-vAdamAM mAnanA parAI' vi., strI. jio parAyuM' + gu. I' pratyaya.] o Ima' (ma.na.) bhiAvanA pArakI (cIja-vastu vagere) parahitavana sI, siM.1 pArakAnuM bhaluM karavAnuM valaNa ke 5rAka chuM. [saM.1 para-padArtha, " jekaTa' (A. ba) parahita-vata na. [saM.] pArakAnuM bhaluM karavAnI pratijJA, parAkAza na. [saM. 12 + GIrA puM, na.] pAMca prakAranA bIjAnuM bhaluM karyuM javAnuM satata kArya AkAzamAMnuM bIjI koTinuM AkAza. (vedAMta.) parahitecchA strI. [saM. -fhata-chaI] pArakAnuM bhaluM kara- parAkASTA, parA-keTi-TI) zrI. [4] chellAmAM chelI vAnI irachA [icchanAruM keTi ke hada. (2) sarvocca rithati. (3) chellI avadhi parahiteccha, kavi. [+se. bru, 01] pArakAnuM bhaluM kalAimekasa' (De.mAM. (u. je.) 2010_04 Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parAka-cetana parA-cetana na. [saM.] parANe raheluM cetana tattva, enjekTiva phaeNnziyasanesa' (ma. na.) (ra) brahma parAkrama na. [saM., puM.] zaurya, zAtana, bahAdurI. vIyaeNnI tAkAta batAvavI e. (2) aLa, zakti, tAkAta. [. karavuM (rU. pra.) (caMgamAM) duSTa kAma karavuM] parAmathA strI. [saM.] (kreInI) zUravIratAnI vAta parAkrama-zAlI(-) vi. [saM., puM.] parAkrama karanAra, parAkramI parAkrama-zIla vi. [saM.] parAkrama karavAnI TevavALuM parAkramI vi., saM., puM.] jae parAkrama-zAlI.' parA-krAMta (-krAnta) vi. [x.] jenA upara humalA thaye hAya tenuM parAga puM. [saM.] phUlamAMnuM raja, kusuma-raja, puSpa-raja. (2) nAhyA pachI zarIre lagADAtA sugaMdhI padArtha parAga-kaNu chuM. [saM.] phUlanA rajakaNa [bArIka taMtu parAga-kreza(-sa)ra .puM. [sa.) phUlamAMnA parAgA te te parAga-kAza(-1) puM. [saM,] jemAM parAga rahe che te pAMkhaDIenuM DADA jevuM madhya keMdra, parAganI thelI, 'paoNliniyama' parAga-gamana na. [saM.] parAganuM khInna puSpanA parAga sudhI javuM (bIjotpAdana mATe), paeNlinezana' parA-gata vi. [saM.] pAku gayeluM, pAtuM kareluM parA-gati` strI. [saM.] pAchuM javuM e, pAdhuM karavuM e parA-gati dvI, [saM.] parama-gati, mekSa, mukti, nirvANa parAgati-kavi. [saM.] pAchI gati karanAruM, pAchaLa haeNkanAruM (ra) pratirASaka ri-ekarAnarI' parAga-maya vi. [saM.] parAgeAthI bharapUra parAga-pura na. [saM.] parAgarA nIkaLatA pravAha parAga-raja ta., sI. [saM. rahas na.] parAgane te te kaNa, puSpaneja parAga-rakSa puM. [saM.] parAgamAMnuM madhura pravAhI parAga-vaMtuM (-vattuM) vi. [ + sa. degs > prA. deg5s + gu. '"' svArthe ta. pra.] parAgavALuM, parAgathI bhareluM, parAgamaya parAgaMduM, "huM, nade (paragandu, "nyuM, te) vi. yA. parAgandaha] vikherAI gayeluM. (2) khetI cheADIne cAhyuM gayeluM parAg-STi srI. [saM.] paralakSI darzana ke abhiprAya, 'oNbjekaTiva nyU' (ka. ha.) parAta kri. vi. [saM.] sAmI bAjue, bahAranI bAjue parAsmukha vi. saM., joDaNInI dRSTie parAMnmukha' paNa lakhI zakAya; uccAraNa sarvathA ekAtmaka che.] bahAranI bAja najara hoya tevuM. (2) (lA.) vimukha, bedarakAra. (3) avaLacaMDuM parAkmukha-tA strI, saM.,jae parAkrmukha,'] parAphamukha hAvApaNuM parAmmukhI vi. saM., puM,] jue 'parAkmukha.' parAcIna vi. [saM.] pachInA kALanuM, bhaviSyanuM. (2) parAhamukha parAja (-ca) strI, parAta, UbhA kAnAnI tAsaka jevI meATI thALI, meTI kAraNavALI thALI, parAza parA-jaya puM. [saM.] jitAI javuM e, hAra, parAbhava, zakata _2010_04 1372 padma-jita vi. [saM.] jitAI gayeluM, hArI gayeluM zikasta, pAmeluM, para-bhUta, vi-jita parAja na. vIsa vIghA jeTaluM jamInanuM mApa ['parA-jaya' parAje pu. [saM. rA-nar, a+. tAva (grA.)] jue parA-jetA vi., puM. [saM., puM.] parAjaya karanAra, vijetA parATa (Tatha) zrI. taMga bhIDavA ke jIna cA gAdI khasI na jAya e mATe bAMdhavA banAvelI bakarAnA vALanI gAdI [baLa, tAkAta, zakti parANu` puM. [saM. vrajaLa (grA.)] prANa, jI. (ra) (lA.) parANa` (-Nya) strI. bhIMDInA resAne vaLa daIne ToraDuM banAvavuM e. [. sUkavI, . meLavavI (rU. pra.) bhIDIne peIne ane resAne pAse pAse vaLagADI vaLa devA. bhUMsAnI parANu (Nya) (re. pra.) azakaya bhAkhata. (2) na khUTe tevI lapa ke lakhANa parANI zrI. [jUe parANA + gu. ''' pratyaya.] jue 'parANI 1-2, . 9-2 parANe (Nya) kri. vi. saM. jJAnaiH trI. vi., kha. va.nA vikAsa] (lA.) khaLAtkArathI, baLajabarIthI. (2) icchAviruddha. [. parANe (lye) (ra. pra.) mAMDa mAMDa] parANA` puM. [jue 'parAze.''] jaA parANe. ' parANe puM. jue 'pANA.A'] jue 'paraNe ' parAta (tya) sI. e parAja.' (ra) pittaLanI meTI ra, kaDAI parAta` (-tya) strI. chAsanuM pANI, parAza purAtI zrI. nAnI thALI parApavAda parAtpara vi. [saM.] parathI paNa para, sarvotkRSTa sthAna upara raheluM. (2) vi., na. para-brA, paramAtmA, paramezvara. (vedAMta.) parAtmA chuM. [a. par + AtmA] jae 'paramAtmA.' parAtmatha na, [+saM. jetha] paramAtmA sAthe ekarUpatA, para-mAkSa [Azraya parAdhAra huM. [saM. paNa + mA~-dhAra] bIjAnA AdhAra, anyanA paradhi zrI. [saM, par + Ayi, puM.] pArakAnA mananI pIDA parAdhikAra puM. [saM. 16 + RSi-ri] khInnanI sattA, bIjAnA #s prAdhIna vi. [saM. 16 + adhIna] paravaza para-taMtra parAdhIna-tA strI. [saM.] parAdhInapaNuM, paravaza-tA, parataMtra-tA parAnaMda (-na6) puM. [saM. 16 + mAnya] jaA 'paramAnaMda,' parAnubhava puM. par + anu-mava] khAjAne anu-bhava pAnna na. saM. v + anna] pArakAnuM anna, jAnI mAlikInuM anna ke khAva parAna-bhakSaka vi. [saM.] parAntabhAgI,parAna-bhAjI vi. [saM., puM.], parAneApajIvI vi. [ + sa. 75-nIvI, puM.] pArakAnuM ApeluM ke lIdheluM khAnAra parA-patana na. [saM. vA+mA-patana] pAchuM AvI paDatuM e, vivartana, parAvartana, 'kriAila' (ma. na.) parApatita vi. saM. vA+mA-vRttia] pAku AvI. paDeluM, vivartita, parAvati ta parApavAda puM. saM, va + ava-vAa] pArakAnI upara ALa Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parApahAra caDAvavuM e. (2) para-nidA liMka, cArI parApahAra puM. [saM. par + avancAr] pArakAnuM jhaMTavI levuM e, parApahArI vi. [saM.,puM.] pArakAnuM jhUMTavI lenAra parA-pUrve kuM., na. [saM.,vi.] dhaNeA prAcIna saLaMga samaya parApUrva-thI kri.vi. [ +gu. 'thI'pAM. vi. nA anuga] lAMbI paraMparAthI ghaNA janA samayathI satata parApUrva-tuM vi. [ + gu. nuM' che.vi.nA anuga] lAMbI paraMparAvALuM, ghaNA prAcIna samayathI satata cAlyuM AvatuM parA-prakRti zrI. [saM.] jue 'parA(ra).' (vedAMta.) parA-buddhi zrI. [saM.] pAApa utpanna thatuM jJAna. (vedAMta, parA-bhakti . [x.] parama tattvamAM sarvotkRSTa anu-rAga, taddAkAra vRttivALI asAmAnya ananya-bhakti parAbhava huM. [saM.] jitAI javuM e, hAra, parAjaya. (2) mana-bhaMga thavuM e parabhavavuM sa.kri. [saM. vA-mUbhav, tatsama] parAbhava karavA, harAvavuM. parAbhavAvuM karmaNi., . parAbhavAvavuM ke.,sa.. parANavAvavuM, parAbhathANuM jue parAbhavanuM'mAM. parA-bhUta vi. [saM.] parAbhava pAmeluM, jitAI gayeluM, hAreluM, parA-ti, vi-jita. 1303 parA-bhUti A. [saM.,] jae 'parA-va.' parAmarza puM. [sa.] vicAraNA, 'phaeNnTemplezana' (vi. 2.). (ra) anumAna. (tarka.) (3) artha-grahaNa, inTaraprITezana' parAmarzaka vi. [saM.] vicAra karanAra ane ApanAra vivecaka parAmarza-janya vi. [saM.] anumAnathI thAya tevuM, 'DiDakaTiva' (hI.ta.). (tarka.) parAmarza-jJAna na. [saM.] anumAnathI siddha thatuM jJAna. (tarka.) parAmarza-dAtA vi. [saM.,puM.] jue 'parAmarzaka.' parAmarza-khaMDa (-khaNDa) puM. [se.] DiDakaTiva lojika' (ma.na.) parAmarzana na. [saM.] jae parA-maze.' parAmarzonumAna na. [saM. paNa mA~ + anu-mAna] vicAraNA aMte karavAmAM AvelI dhAraNA, siddhAMtathI prApta anumAna, 'DiDakzana' (ma.na.) (tarka.) [sAyansa' (ma.na.) parAmarzenibaMdhana-zAstra (nibandhana-) na. [saM.] 'DiTiva parAmarza-meNi(-NI) phrI. [saM.] 'serAITesa' (ma na.) parA-ma puM. [saM.] kSamA karavuM e, mAphI ApavI e. (2) sahana karavuM e, khamI khAvuM e parA-sRSTa` vi. [saM. pA-TTanuM bhU.kR.] sApha kareluM, UTakeluM parAsRSTaOM vi. [sa. vA-rRnuM bhAga] khUba vicAreluM, jenI sArI evI carcA-vicAraNA thaI hoya tevuM, suvicArita. (2) saMbaMdha pAmeluM [AvI che tevuM parA-sRSTaOM vi. [saM, pA-mRghUnuM sku] jene kSamA ApavAmAM parAyaNa naM. [saM.] saveAttama sthAna, parama AzrayasthAna. (2) vi, abhimukha, tarapha vaLeluM, tatpara. (3) ekavra, tanmaya parAyaNatA zrI. 1 na. [saM.] parAyaNapaNuM, tatpara-tA. (ra) talIna-tA, ekAgra-tA, ta-aya-tA _2010_04 parAvartanIya-tA anyAvalaMbI, parAzrita parAyatta-tA zrI. [saM.] parAyatta hovApaNuM para(-lA)yuM vi.saM. 16 dvArA prA. rAma-] pArakuM, bIjAnI mAlikInuM. (2) (lA.) ajANyuM, ajJAna, sTreinjara. (3) kri.vi. mAre khAra, parabAruM parAyA puM. jio 'parAI'+ gu. e' svArthe ta...] leAkhaMDanA meTA dastA. (2) sAMbeluM parAra (-15) kri.vi. [saM. If] gayAne Agale vaSaeN. (2) AvatA varSanI pachInA varSe parArthe puM. [saM. va + artha] uttama vastu. (ra) svASa~thI UlaTI vastu, pArakAnuM prayojana, parApakAra, eTulama,' (ra) kiM.vi. nane mATe parArtheka vi. [saM.] pArakAnA lAbha mATenuM paramArtha-tA strI. [sa,] parApakAra parArtha-para vi. [saM.] khIntane lAla thAya evI vRttivALuM, parIpakArI parAzara vi. saM. para+var] jae 'parApara.' parAvaraNu na. [saM. par + A-vaLa] bhAre meTuM vighna, hu mATI aDacaNa parAvarte puM. [saM. vA+A-varta] pAchuM pharI AvavuM e. (2) khaaA, vinimaya, sATuM. (3) paDachAyA, prati-mitra, 'rilezana' [vaLI AvanAra, 'riphlekTara' parAvartaka vi. saM. vA+ma-vartana] pAchuM vALI AvanAra ke parAvartana na. [saM. vA+mA-vartana] jue parAvarta'-'rilekazana' (pe.gA.) parAvartana-vAda puM. [x.] peAtAnuM dUra thaI ke jaI e ja svarUpamAM pAchuM Ave e joI rAjI thAya evA mata-siddhAMta parAvartanavAdI vi. [saM.,puM.] parAvartanavAdamAM mAnanAra (nA.ha.) parAvartanIya vi. saM. vA+mA-vartanI] pAchuM vALavA jevuMpAchuM vaLI Ave tevuM parAyatana na. [a. par + ma-thatana] pArakAnuM ghara. (2) sarvotkRSTa dhAma (vaikuMTha-gAleAka vagere) parAyatta vi. [saM. par + cA-sa] parAdhIna, para-taMtra,-para-varA, parAvartanIyatA sI. [sa.] parAvartanIya hovApaNuM [vRtti parA para-tA, parArtha-vRtti . [saM.] paropakAra karavAnI parArthe-sAdhaka strI. [saM.] bInanuM kalyANa ke lAbha sAdhI ApavAnuM mAnasika valaNa ke bhAvanA [parApakArI parArthavRtti vi. [saM.] pArakAne lAbha karI ApanAruM, parArthasAdhakatA srI. [saM.] pArthasAdhakapaNuM, popakAra-vrutti parArthAnumAna na. [saM. pArtha + anu-mAna], parArthAnumiti zrI. [ + saM. manu-mi]i pAte anumAna karyAM pachI khIntane samajhAvavA vAkayo racI pharI banAveluM anumAna, 'eplisiTa inpharansa' (ma.na.) (tarka.) parArthi-tA sI. [sa.] jaA parArthe-vRtti.' parArthI vi. saM. 56 + a+, huM.] jaA parArthaka,' parAkSma vi. [saM.,na.] ekaDA upara sattara zUnya makavAthI thAya teTalI saMkhyAnuM parArpaNa 1. [saM. par + aLa] peAtAnuM khInnane ApI devuM e. (ra) pAtAnI jAtane khIjAne sAMpI devI e parAlaMbana (parAlambana) na. [rsa, par + Avana] jae parAdhAra.' Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parAvartita 1374 pari-kArtita parAvartita vi. [sa. pArA-vati] pAchuM vALavAmAM AveluM pAramukhI juo "parAmukhI_parA-mukha.' ke vaLeluM, "riphalekaTeDa." (2) palaTAveluM. (3) na. parAvartana, parAMDhavuM a, kri. [ravA.) mATe avAja karavo. parAMThAnuM rilekasa' (mAna) bhAve,kri. parAMkAvavuM che., sa kri. parAvatA vi. [sa. pa+A-va, pAchuM vALanAruM, kiTiMga' parAMDAvavuM, parAMDAvuM ja "parAMDhavuM mAM. parAvarcI vi. si. pUrAjhA-vara] jae "parAvartanIya." parAMThI vi. najIkanuM, pAsenuM parAvalaMbana (lambana) na. siM. ghara + arva-janana] e parAM juo "paroThuM.' parAdhAra.' pArakAne vaLagI rahevApaNuM 5rAMta sI, [.. puM, pAchaLathI "rakama'nuM vi. thatAM strI.] parAvalaMbitA (parAvalabato) strI. [saM. 1 + avaro ] nAmAmAM khAte pAra karavAmAM AvatI silaka, purAMta, baeNlensa' parAvalaMbI (parAvalambI) vi. . 14+ avavI , puM.] 5rAMta-kAla(La) (parAta-)yuM. [sa.] kALanuM eka paurANika mApa pArakAne vaLagI rahenAruM, parAdhIna, para-taMtra, paravaza parAMtavuM a. kei, jio "parAMta, -nA. dhA] (lA.) pUruM parA-vAka sI. [saM. "vAra], zuM AI. [sa.] mUlAdhAra karavuM, paravAravuM, phAragata thayuM. parAMtAvuM bhAve, kri. parAMcakranA vAyu vaDe utpanna thatA sUphama zabda. (2) (lA) tAvavuM pre.sa.. veda-vANI parAMtAvavuM, parAMtavuM ja "parAMtamAM. parAvAstavavAda . . + a-vAratavavADha) a-svAbhAvika parAMbA (parAmbA) strI. [sa. pUT + mannA] aMbA mAtAnuM eka citra-kahapanA vagere 2ja karavAnI paristhiti, sarariyAlima varUpa .) parAMomAM rahenAruM parAvidyA pI. siM] jenAthI paramAtma-tattavane baMdha thAya parAM-vAsI vi. [ja paruM' + gu. 'A' ba.va.pra. + sa., tevI vidyA, brahA-vidyA parAMsI strI, eka jAtanuM e nAmanuM jhADa paraMvRtta vi. siM. paNa+ga-4] pAchuM kareluM, "riphalekaTeDa." (2) pari- upa. siM.] "cAre tarapha evo artha batAvato saM. upageLAkAra kareluM. (3) (lA.) kaMkAyeluM, raMdhAyeluM. (4) sargaH parikramA' "parihAsa' vagere kaMTALeluM, maMjhAyeluM [ reTromezana" pari-kara [saM.] samaha, jatho. (2) ToLuM. (3) parijana, parAvRtta-gati sI. saM.] viparIta gati, pratIpa gati, nokara cAkara vagere. (4) sahAyaka. (5) mUrtinA mukha AsaparAvRtta-yApAra S. saM.) pratikriyA pAmelI hilacAla, pAsanuM pharatuM ke tarakAma, (6) kaMdoro. (7) e nAmane eka riphalekasa ekazana' (A. khA.) arthAlaMkAra. (kAvya) (8) AgAmI prasaMganuM nATaya-racanAmAM parAri ii, siM, parAma-vRtti ja e parAvarta." ADakataruM sUcana. (nATaya). parAza2 (-3) sI. e parAta.-2 (cikti parikarakara (parikazAkura) kuM. siM. ara] e nAmane parAzana sI, siM.] paramAtmAnI uraca koTinI zakti, eka "parikara' sivAyane arthAlaMkAra. (kAvya.) parAzara muM. si.] maharSi vyAsanA pitA. (saMjJA.) (e parikalita vi. saM.] vicAreluM. (2) na. vicAravuM e viSNupurANunA ane pArAzara mRti'nA kartA kahevAya che.) pari-ka9pana na., -nA sTI. saM.) kahapanA karavI, "pekyuparAzAMti (zAti) zrI. si.] parama bhakSAtmaka sthiti, lezana' (mana, 21). (2) nirNaya karavo e, TharAva nivaNI pari-95vuM sakri. [saM. pari vaju-vaha tasama] kahapanA karavI. parAzaya siM. 2+ -2] jAo "parAdhAra." (2) nirNaya karavo. parikapAvuM karmaNi, ji. pariparAzrayatA, parAzayitA cI. [saM.1 parAzrayI vApaNuM kapAvavuM che, sa.kri. parAzayI vi. [se, muM.] jue "parAvalaMbI.' parikalpAvavuM, parikapAvuM e "parikaha5vuM mAM. parAprita vi. [sa. para + ca-3] bIjAne Azare jaI parikahipata vi. [saM.] kahapanA karI hoya tevuM. (2) nirNaya raheluM, parAzrayI rUpe mukeluM parAsta vi. si. pUra + ara7) vera-vikhera thaI gayeluM, pAchuM pari-kapa (kampa) . 5na na. [4] dhrujArI, kaMpa, tharatharATa pheMkAI gayeluM. (2) jae "pa2-jita.' pari-kaMpita (-kampita) vi. [saM.! prajI uTheluM parAhata vi. siM ghara + A-IMa] bIjAe ke zatrue jene pari-pa (-kampI) vi. [sa, 5.] dhrujI UThanAruM sakhata kraDha khavaDAvI che tevuM, kATuno mAra khAdheluM parikramA (kammA) sI. [saM. pari-mai] jAo "parikramA'parALa na. di. prA. ] cakhA vagerenuM sUkuM ghAsa, evuM parakamA." picuM ghAsa - dista, parAI 5rikAra chuM. [3] vartula deravAnuM yaMtra, "kampAsa" parALa2 (-Lya) sI. jie parAI dvArA.] lekhakane pari-kAMkSita (-kAkSita) vi. [4] jene vize IrachA karI parAga (parA) na. [sa. 12 + aR] zreSTha aMga (mAthuM hoya tevuM vagei. (2) pArakuM zarIra. (3) zatrunI senAne eka bhAga 5ri-kIrNa vi. siM.] chaTuM-chavAyuM, vIkharAyela paraganA (parAnA) sI. sa. pura + anA] pArakAnI pari-kIrNana na. si.] hakIkata ke vRttAMtano prasAra, breDa-kAsTa' nI ke pArakI strI. (2) zatrunI strI pari-kIrtana na. [saM] vistArathI varNana. (2) khUba vakhANa paramukha ja "parA khukha.' parikIrtita vi. [sa.] vistArathI varNaveluM. (2) khUba paramukhatA e "parAmukha-tA.' vakhANeluM 2010_04 Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pari-kupita pari-kupita vi. [saM.] khUba gusse thayeluM pari-keMdra (-kendra) na. [saM.] kAI paNa surekha AkRtinAM krANu-biMduemAMthI pasAra thatA vartulanuM madhya-biMdu, 'sarkasenTara' (ga.) pari-pa chuM. [saM.] bhAre gussA pari-kAza(-Sa) puM. [saM.] phUlanI pAMkhaDIenA DADo pari-krama puM., -macchu na. [saM.] pharatuM karavuM e, pari-kramA (ra) anukrama [bhramaNa-kALa parikramaNa-kala(-La) srI. [saM.] pharatuM pharI vaLavAnA samaya, parikramaNu-mArga chuM. [saM.] karatuM pharI vaLavAnA rastA pari mavuM sa.kri. [saM. rencama tatsama] parikramaNa karavuM, pharatuM karavuM. (bhrUku.mAM kartari prayAga.) parikramAnuM bhAve,kri parikramAvavuM che.,sa.kri. pari(-rI)-*mA strI, [sa.) jae 'pari-krama,-maNa.' parikramAvavuM, parikramAvuM ja parikramanuMmAM. pari-krAMti (-krAnti) zrI. [saM.] jue parikrama,-maNa.' pari-liSTa vi. [saM,] khUba ja agharuM pari-kaleda puM. [sa.] bhInAza, bheja pari-kaleza huM. [sa.] atyaMta mAnasika du:kha thayuM e, (ra) khUba lAgele thAka pari-kSaya puM. [saM.] ceAgamathI sArA. (ra) saMpUrNa vinAza pari-kSAlana na. [sa,] cAre bAjuthI yeluM e pari(-rI)kSita puM. [sa, (-51)kSit] pAMca pAMDaveAmAMnA trIna arjunanA putra abhimanyunA virATa kuMvarI uttarAmAM thayelA putra. (saMjJA.) [gherAI raheluM pari-kSipta vi. [saM..] tadna phUMkAI gayeluM. (2) ceAgama pari-kSINu vi. [saM.] saMpUrNa rIte ghasAI gayeluM. (2) vinAza pAmeluM parikSINa-tA sI. [saM] saMpUrNa dhasAro. (2) saMpUrNa nAza parikhA zrI. [saM.] kATa killAnI AsapAsanI khAI (rakSaNa mATenI) pari-gaNana na., nA skrI. [saM,] saMpUrNa gaNatarI. (2) vidhi-niSedha-zAstranuM vivaraNa pari-gaNita vi. [saM.] kharekhara gaNeluM, gaNatarImAM lIdheluM pari-gRhIta vi. [saM.] pAtAnA tarIke svIkAreluM pari-yaha huM, [saM.] peAtAnA tarIke karavAmAM AvatA svIkAra, (ra) (lA.) jaMjALa, (3) patnI, bhAryA. (4) mAla-milakata vagere saMpatti pari-mahaNu na. [saM.] svIkAra, (2) (lA.) lagna, vivAha parigraha-parAyaNa vi. [saM.] saMgharA karavAnI vRttivALuM parigrahavuM sa.kri. [saM. f-zraMd, tatsama] svIkAravuM. (2) bheTavuM, parigrahAvuM karmaNi.,kri. parihAvavuM ke.,sa.kri. parigraha-vRtti strI. [saM.] saMdhare karavAnuM mAnasika valaNa ke bhAvanA, 'pajhesiva-nesa' (prA.vi.) paricahAvavuM, parigrahAluM ja A 'parigrahanuM'gAM. parimalI vi. [saM.,puM.) parigraha karanAruM. (ra) jaMjALA pari-yahItA vi.,puM. [saM.] lagnamAM kanyAnA svIkAra. karanAra (1ra) _2010_04 pari-Nata pari-cA vi. [saM.] pari-graha karavA jevuM, svIkAravA jevuM parigha puM. [saM.] vartuLaneA gherAvA, 'sarkampharansa' (2) AgaLe, AgAyA. (3) bheAgaLa jevuM eka hathiyAra pari-caya puM. [saM.] oLakhANa, pichANa, DhALA, 'eNkinTansa,' 'inTroDakzana.' (2) Teva, Adata paricaya-kAra vi. [saM.] eLakhANa ApanAra, eLakhANa 1375 karAvanAra paricaya-patra . [saM.,ta.], -triA zrI. [saM.] eLakha karAvanArA kAgaLa ke ciThThI, eLakhANa-patra, 'paricAcikA' paricaya-paddhati . [saM.] vastu eLakhAvIne e dvArA zikSaNa ApavAnI rIta, 'DirekTa-methaDa' paricaya-prApta vi. [saM.] vastunI eLakhANathI maLeluM paricayAtmaka vi. [+saM. Aman-6] eLakhANanA rUpanuM pari-cara puM. [saM.] sevaka, nAkara. (2) pari-carcA karanAra, eTenDanTa' [saMbhALa, baradAsta pari-carajI na., pari-caryA strI. [saM.] sevAcAkarI, sArapari-cAyaka vi. [saM.] jae 'paricaya-kAra'inTroDaysara' (da.khA.). (2) eLakhANane lagatuM, 'inTroDakTarI' pari-cAyikA ii. [saM.] jue 'paricaya-patra'-'inTroDayUzana.' (2) paricaya karAvanArI (patrikA tema A vagere) pari-cAraka vi.,puM. [saM.] jue pari-cara.' pari-cAriA, paNI vi.,. [saM.] sTI nAkara, sevikA, dAsI, dAI, 'narsa,' 'sisTara' paricArI vi. [saM.,puM.] jue 'pari-cAraka,' pari-cArya vi. [saM.] pari-carcA karAvavA jevuM pari-cAlaka vi. [saM.] saMcAlana karanAra, vahIvaTa karanAra paricAlana na. [saM.] saMcAlana, vahIvaTa pari-cita vi. [saM.] eLakhItuM, jANItuM, jJAta. ('huM paricita chuM' = 'jANuM chuM'--e prayeLa kheATA che; 'mane paricita che' e sAcA prayAga che, kAraNa ke 'paricita'zuddha karmaNi bhUtakRdaMta che.) paricita-tA zrI. [saM.] paricita hovApaNuM paricchanna vi. [saM.] cAre bAjuthI DhaMkAyeluM, chavAyeluM pari-cchinna vi. [saM.] sAva cheDAI bhekAI gayeluM. (2) maryAdita. (3) sumeya, braeNmenTyurebala' (ga.) pari-ccheda puM. [saM.] vibhAga, khaMDa. (2) phakarA, paeNraeNgrApha' vi-bhAjaka (*.prA.) (3) prakaraNa, adhyAya. (4) sImA, hada, maryAdA paricchedaka vi. [saM.] pariccheda karanAruM, bhAga pADanAruM, [cAkara, dAsa-jana pari-jana na. [sa.,puM,] parivAra, kuTuMbI janA. (ra) nAkarapari-jINuM vi. [sa.] taddana jarjarita thaI gayeluM. (2) khakhaDI gayeluM pari-jJAta vi. [saM.] sArI rIte jANavAmAM AveluM pari-jJAna na. [saM.] nizcayAtmaka jJAna. (ra) samyaka jJAna, pUrNa jJAna pari-jJApadma vi. [saM.] bedha karAve tevuM pari-jJApana na. [saM.] kheAdha, upadeza pari-dyuta vi. [saM,] pariNAmarUpe thayeluM, pariNAma pAmeluM. Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pari-zruti (2) pAkI gayeluM. (3) nIvaDI AveluM pari-bhuti strI. [saM.] jae 'pariNAma.' pariNamavuM ahi. [saM, -nam = Lam, tatsama] pariNAmarUpe thavuM, phalita thavuM. (2) nIpajavuM, UpajavuM, (3) badalavuM. parimAvavuM ke.,sa.kri. pari-ya puM. [saM.] lagna, vivAha pari-bhruAma na. [saM.] kAI paNa kArya ke pravRttinuM chelluM phaLa, natIne. (ra) kheDA, aMta. (3) rUpAMtara. (4) vikAra. (5) vikAsa, 'evAyuzana.' (6) asara, impekTa.' (') pAka. (8) e nAmanA eka alaMkAra. (kAvya.) pariNAma*, "kAra* vi. [saM.] pariNAma lAvanAra. (ra) pheraphAra lAvanAra pari-pakava prasana paritApI vi. [saM.] paritApavALuM, saMtapta. (2) paritApa karanAruM (aunane) [thayeluM, rAjI rAjI pari-tuSTa huM. [saM.] khya saMteSa pAmeluM, ghaNuM ja pari-tuSTi strI. [saM.] ghaNuM saMtAya, prabaLa prasanna-tA pari-takhta vi. [saM.] jene prava thayA che tevuM, dharAI gayeluM, saMtuSTa paritRpti . [saM] sArA evA saMtAya, pUrA prava pari-tASa puM. [saM.] jae 'paritRSTi.' pari-pari-taSaka vi. [saM.] saMtAya ApanAruM. (2) prasanna karanAruM pari-tASaNa na. saM.] jaA 'pariMtuSTi.' (2) bIjAne saMteASa 1301 pariNAmakAri-tA . [sa.] pari-NAma lAvavApaNuM pariNAmanArI vi. [saM.,puM.] jaA pariNAmaka.' pariNAma-darzI vi. [saM.,puM.] pariNAma zuM Avaze enA jene agAuthI khyAla che tevuM, pariNAmadRSTivALuM, agamacaitIvALuM _2010_04 pariNAmadAyaka vi. [saM.] pariNAma-ddAyI vi. [saM.,puM.] pariNAma ApanAra, phuladAyI pariNAma-STi. [sa.] rAI kAryanuM phaLa amuka ja Avaro evI STi, agamacetI pariNAma-vAcaka vi. [saM.], parizuAma-vAcI vi. [saM.,puM.] pariNAma batAvanAra pariNAma-vAda puM. [a,] jagatanAM utpatti sthiti ane nAza satya tema nitya pariNAma pAmatAM jatAM hoya evA mata-siddhAMta evAyuzana' (ma.na.) pariNAma-vAdI vi. [sa.,puM.] pariNAma-vAdamAM mAnanAruM pariNAmAtmaka vi. [+ saM. AmanTM] juo pariNAtrika', phrAnsikvanTa' pariNAmika vi. [saM.] pari-NAma tarIke AvI maLatuM pariNAmitA hI. [sa.], 1 na. [saM.] kularUpa thavuM e. (ra) rUpAMtara thavuM e parizuAmI vi. [saM.,puM.] pariNAma pAmyA karatuM, pariNAmarUpe nIpajyAM karatuM, kularUpe AvatuM pariNAlikA zrI. [saM.] grahane pharate AvelI vIMTI jevI AkRti (zaninA grahane che tevI), (khagALa.) pari-NIta vi. [saM.] paraNeluM, jenAM lagna thaI gayAM che tevuM pariNItA vi.,sI. [sa.] paraNelI strI patikhta vi. [saM.] khUba tapI UTheluM. (2) (lA.) bhAre duHkhavALuM, duHkhathI sakhaLyA karatuM paritapaNu na. [saM.] tRpta karavAnI kriyA, saMtAvuM e paritapUvuM sa.kri. -[rsa, ri-tRptam, tatsama] saMtAyabu, tRpta karavuM, prava karAvavA. paritAMvuM karmaNi,kri. patiovavuM ke.,sa.kra. paritapovavuM, paritarjAvuM jae paritapUvuM'mAM. pari(rI)-tApa puM. [saM.] hRdayanI baLatarA, saMtApa, pramaLa ciMtA. (2) pazcAttApa, pastAvA tinuM, pIDita pari-tApita vi. [saM.] jene saMtApa karavAmAM AvyA che ApavA e paritASI vi. [sa,] saM-tuSTa, saMtAvALuM. (2) saMtuSTa karanAruM parityakta kavi. [saM.] jenA sarvathA tyAga karavAmAM AvelA che tevuM. (ra) mAkaLuM, chUTuM parityA` vi. [saM.,puM] pari-tyAga karanAra (puruSa) parityaktA zrI [saM.] patie jenA tyAga karyAM hoya te parityAga puM. [saM.] saMpUrNa tyAga (pharI na saMgharAya e rItane) parityAgI vi. [saM., puM.] parityAga karanAra, parityaktA pariyANa na. [saM.] sArI rIte kareluM rakSaNa, saMrakSaNa pari-darzaka vi. [saM.] tapAsaNI karanAra, parIkSaka, 'insapekTara.' (2) mulAkAta levA AvanAra, 'vijhiTara.'(3) na. akastImAM rAkhavAmAM AvatuM segama jovAnuM sAdhana, periskrApa' [avalAkana paridarzana na. [saM.] cegama jonuM e, samIkSaNa, nirIkSaNa, pari-Nya vi. [saM.] cAre gamathI tevA jevuM. (2) na. cAre taraphathI jovAya tevuM jovAnuM pari-zyamAna vi. [saM.] cAre taraphathI jovAmAM AvatuM pariSTa vi. [saM.] cAre taraphathI joyeluM ke jovAmAM AveluM, (2) mAnasamAM AveluM chatAM bahAra vyakta nahi tevuM, 'sakaeNlziyasa' (na.ke.) pari-daivana na., "nA zrI. [saM.] zAka, dilagIrI paridhAna na. [saM.] paheravAnI kriyA. (2) vastra, kapaDAM, pezAka paridhAnIya vi. [saM.] paheravA jevuM pari-dhi chuM., . [saM., puM.] vartuLanI karatI rekhA, pariSa, sarpharansa.' (2) sUrya caMdranI AsapAsa dekhAtuM tejanuM vartuLa, prabhA-maMDaLa. (3) meTA vartulanA parigha upara pharatA madhyabiMduvALuM vartula, 'episAikala.' (ga) pari-nirvANu na. [saM.] AtyaMtika mekSa, a-punarbhava, pUNaeN nirvANa, parA zAMti. (vedAMta.) pari-niSThA zrI. [saM.] pUrepUrI AsthA ane zraddhA pari-niSThita vi. [saM.] pUrepUrI AsthAvALuM. (2) (lA.) peAtAnI vidyAmAM niSNAta paribhyAsa puM. [rsa,] kAnyamAM jyAM vizeSa artha pUrNa thatA hAya tevuM sthaLa. (kAvya.) (ra) naya-racanAmAM mukhya kathAnI mULabhUta ghaTanAnI saMketathI karavAmAM AvatI sUcanA. (nAtha.) buddhinuM, prauDha, pukhta pari-pakSa vi. [saM.] taddana pAkI gayeluM. (2) (lA.) pAkI Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paripakavatA paripatra-tA strI. [saM.] paripava-paNuM pari-patita vi. [saM.] cAre gamathI jenI paDatI thaI che tenuM. (2) (lA.) sarvathA bhraSTa thaI cUkeluM pari-patra huM. [rsa., na.] lAgatAM vaLagatAMne jANa karavA mATenA kAgaLa, 'sarkayulara.'[. kADhavA (rU. pra.) paripatra taiyAra karI pheravavA mekalavA] paripatrita vi. [saM.] pariMpatra dvArA jANa karavAmAM AveluM pari-paMthI (-pathI) vi., puM. [saM., puM.] luTArA, (2) zatru pari(-rI)-pAka yuM. [saM.] paripakava thavuM e. (2) pariNAma, phaLa paripATi, "TI srI. [saM.] paddhati, rIta, sisTama' (ma. 2.). (2) dhAro, niyama, (3) krama, zreNI. (4) pAraMparika rivAja, praNAlI, kAryakrama, preogrAma.' (5) rUDhi, 'inDiyama' (8. 141.) [tyAM tyAM tAlI mArI e paripANika chuM. [saM,] gAnanA cAlu tAlathI jarA khasI pari-pAta puM. [saM.] saMpUrNa paDatI, pUrA adhaHpAta pari-pAlaka vi. [saM,] ceAgamathI rakSaNa karanAra pari-pAlana na., -nA srI. [saM.] nibhAvavuM e. (2) cAre bAjuthI saMrakSaNa pari-pANanIya vi. [saM.] paripAlana karavA jevuM hoya tevuM pari-pAlita vi. [saM.] jenuM paripAlana karavAmAM AvyuM pari-pAya vi. [saM.] jue 'pari-pAlanIya.' [haSTa-puSTa pari-puSTa vi. [saM.] sArI rIte pASaNa pAmeluM. (ra) pari-puSpa-tA, pari-puSTi strI. [saM.] pari-puSTa hovApaNuM pari-pUta vi. [saM.] khUba pari-pUrita, paripUrNa vi. [saM] saMpUrNa rIte bhareluM paripUrNa-tA, pari-pUrti . [saM.] paripUrNa hovApaNuM pari-pucchaka vi. [saM.] jANavAne mATe pUchaparacha karanAra, jijJAsu pRcchaka ja pavitra 13717 pari-pRcchA strI. [a,] jijJAsAvALI pUchaparacha pari-peSa puM, [saM.] pUrNa pASaNa, pari-peSaNa pari-pASaka vi. [saM.] pUrNa peSaNa ApanAra pari-peSaNa na. [saM.] jue pari-pAya.' pariSavuM sa. kri. [saM, ri-yud-poSa, tatsama] saMpUrNa rIte pASaNa karavuM, sArI rIte nibhAvavuM. paripASAnuM karmaNi, kri. paripASAvavuM ke.,sa.kri. ri-pASAvavuM, pirapoSAyuM jue parIpAvuM'mAM. paripeSita vi. [saM.] jenuM sArI rIte pASaNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM, sArI rIte nibhAveluM pari-prazna puM, [saM.] jijJAsAthI bhareleA savAla, vAraMvAra karavAmAM AvatA te te savAla [tapAsa pari-prekSaNa na. [saM.] ceAgamathI bArIkIthI jovuM e, pAkI pari-prekSita vi. [saM.] ceAgama khArIkIthI joyeluM-tapAseluM. (2) na. jue 'pari-prekSaNa,'-'parpeTiva' (na. mA.) pari-prekSya vi. [sa] cegama ArIkIthI jovA-tapAsavA jevuM. (2) na. jae pari-prekSaNa,'-parpeTiva.' pari-mplAvita vi. [saM.] ceAgamathI pANIe tarakhALa karI nAkheluM, relamachela kareluM [vagere upakaraNa parihuM chuM. [saM.] rAnta ke AcArya vagerenAM chatra cAmara kA.-87 _2010_04 pari-meya pari-khala(-La) na. [saM.] prakhaLa jora, ati-khaLa pari-ba haNu (bRhaNa) na. [saM.] unnati, caDatI. (2) samRddhi, (3) samarthana, paripuSTi dha pari-bhU hita (-bRdeghita) vi. [saM.] parigRhaNa pAmeluM ri-Adha puM., -dhana na., dhanA zrI. [saM.] jJAna, pAkI samajha (ra) upa-deza, pari-brahma na. [saM. pa-zra] jue 'parabrahma.' pari-bhava puM. [saM.] anAdara, apa-mAna, ava-gaNanA, (2) tiraskAra. (3) parA-bhava pari-bhASaka vi. [saM.] niMdA karanAra, niMdaka pari-bhASa na. [saM.] vAtacIta karavI e, (2) niMdA-vacana pari-bhASA strI. [saM.] te te zAstramAM amuka cAkkasa padArtha ke kriyA guNa vagerene mATe nakkI karelA sAMketika zabda, vyAkhyA-za da, 'Tekanikala Tarma' (meTe bhAge teA e te te padArtha kriyA guNa vagerenA artha dharAvatA hoya che; jema ke 'nAma' 'sarvanAma' 'vizeSaNa' vagere, paraMtu keTalIka vAra mAtra sAMkRtika ja hoya che; jemake pANini-vyAkaraNanI bhinna bhinna paribhASAo) [ka gALA pari-bhukta vi. [saM.] sArI rIte bhegaveluM pari-mukti zrI. [saM.] saMpUrNa upa-bhAga, pUrA bhAgavaTA pari-bhrama na. [saM.] ceAgama pharyAM karavuM e. (2) gALa gatimAM pharyAM karavuM e, 'rezana' paribhramaNu-kAla(-La) puM, [saM.] gALa gatimAM pharavAnA samaya paribhraSTa vi. [saM.] jae 'paripatita.' pari-bhraMza (-bhraMza) puM. [saM.] saMpUrNa adha:pAta, pUrI patita-tA pari-bhala(-La) puM. [saM.] sugaMdha, saurabha, sADhama, suvAsa parimala(-La)vuM a. kri. [saM. mi, "nA. dhA.] ceAgama parimala prasarAvavA (tA.da.) [(3) mAtrA, pramANa pari-mANu na. [saM.] mApa, 'DAimenzana' (u. jo.) (2) vajana, parimANu-vAcaka vi. [sa.] parIi-mANa batAvanAra parimANAnusAra kri. vi. [ + saM. anu-sAra] mApa ke vajana cA mAtrA pramANe pari-mArjaka vi. [saM.] sApha karanAra, svaccha karanAra parimArjana na. [saM.] sApha karavuM e, svaccha karavuM e pari-mArjanI srI. [saM.] sAvaraNI, jhADuM pari-mArjita vi. [saM.] sArka karAvavAmAM AveluM ke karavAmAM AveluM [(lA.) apa, cADuM, maryAdita pari-mita vi. [saM.] mApa pramANenuM, mApasaranuM, mApeluM, (2) parimitatA strI. [saM.] paraeNimita heAvApaNuM parimitAdhikAra huM.saM. vari-mita + adhi-nAra] maryAdita sattA parimitAhAra puM. [saM. pa-imita + A-hAr] mApa pramANenA khArAka leve! e, mApasaranuM bhAjana parimitAhArI vi. [saM., puM.] mApasara khAnAra, mitAhArI parimiti zrI. [saM.] jue parimANa.' (ra) kAI paNa AkRtinI badhI bAjuenI laMbAI nA saravALA, pari-miti, perImITara' pari-sRSTa vi. [saM.] jue 'pari-mArjita,' pari-meya vi. [saM.] mApa vajana ke aMdAja karI zakAya Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parimeyatA 138 pari-zAlita tevuM. (2) na. mAna, mApa, megniTayUDa.'(ga.) pari8-ra)-vAra puM. [] iyAM chokarAM ane kuTuMba kabIlo parimeyatA vi. [saM] parimeya hovApaNuM pari(-rI)vAra-pAka yuM. [saM] pariziSTa pariyA-ca)Ta chuM. [de. prA. parimaTTI dhobI, 2jaka pari8-rI)vAha !. [sa.] chalakAI UbharAIne vahI javuM pariyANa na. siM. prathAna, a. tadbhava], zuM na[+gu. e. (2) vadhArAnuM pANI laI jate pravAha. (3) vadhArAnA uM' svArthe ta. pra.] javAnI taiyArI. (2) (lA.) AraMbha, pANIne vahI javAnA mArga, Dro IIja' (da.bhA.) zarUAta. (3) DhIla, vilaMba [te saMtAna pariddhi vi. [saM.] cAre taraphathI vadheluM ke vadhAyeluM pariyuM ne,, - pu. saMtAna, vaMzaja, bhaviSyanI peDhInuM te pari-vIkSaNa na. [saM] gama najara rAkhI bArIka tapAsa pariyeTa ja "pariyaTa " karavI e, sama darzana parirakSaNa na. [saM.] saMrakSaNa pari-vRDha puM. [saM.] adhipati, svAmI, prabhu, mAlika pari-rakSita vi. [sa.saM-rakSita, sArI rIte rakSaNa karavAmAM parivRta vi. [saM.] vIMTaLAyeluM. gherAyeluM AvyuM hoya tevuM [e, bheTavuM e pari-vRti strI. siM] verAvAnI sthiti, verAvo pari-raMbha -2SNa) puM, -bhaNa na. [saM.] AliMgana ApavuM parivRtta vi. siM] pheraphAra pAmeluM, palaTI gayeluM parivarte chuM. siM.1 gALa geLa pharavuM e. (2) pheraphAra, parivRtti cI. [saM.) e "parivata'-'kanvajha na" (rA.vi.). kavana' (ma. na.). (2) kAMti, "revenyuzana' (A. bA.). (2) bhamaraDAnI mAphaka pharavuM e, "reTezana' (pa.ga.). (3) (4) vinimaya, badale, sAruM. (5) yugane aMta e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya.) parivartaka vi. si.] geLa goLa pheravanAra. (2) pheraphAra ke parivRtti-zIla vi. [sa.] pheraphAra pAmavA TevAyeluM, parikrAMti karanAra. (3) vinimaya karanAra, sATuM karanAra, vartana-zIla, "veriyebala' [baLavAna. (3) sthaLa badale karanAra [kriyA, "Invarjhana." (ga.) pariddhi vi. [saM.] khUba khUba vRddhi pAmeluM. (2) (lA.) parivartana na.siM.1 ja parivarta.' (2) 2kama utarAvavAnI pariddhi strI. [sa.] ja "parivardhana.' parivartana-kArI vi. [se, muM.] parivartana karanAra pariveza, pR. [saM.] gherAvo, vere. (2) paridha. (3) parivartana-kAla(La) puM. [] parivartanane gALo vartula. (4) beThavaNa, seTiMga. (5) sUrya-caMdranI AsapAsanuM parivartana--kSaNa cI. si., S., na.] parivartana thavAnI paLa, tejanuM kuMDALuM. (6) mUrtinuM prabhAmaMDaLa, "helo" (go.mA.) TarniMga poInTa paripTana na. [saM.) achAdana, DhAMkaNa. (2) vIMTe. (3) parivartanakSama vi. [saM.] pheraphAra karavAne pAtra, "phalekasibala' keTaluM, jADuM paDa. (4) gUmaDAM ghA vagere uparane pATe parivartana-vAda chuM. [4] parivartana yAne krAMti thatI rahevI pari-veSTA vi. puM. [5] DhAMkanAra, (2) vIMTanAra, (3) joiye e prakArane mata-siddhAMta ['pre-ceIjara' graMthAdilekhana upara dekharekha rAkhanAra parivartanavAdI vi. saM., pR.1 parivartana-vAdamAM mAnanAra, pari-veSTita vi. [4] DhAMkI lIdheluM. (2) vIMTALI lIdheluM parivartanazakti , saM.1 parivartana karavAnI tAkAta ke pari-vyaya . [saM.] vAparavuM e, vaparAza, "kahAna" buddhi, "varseTiliTI' (na.bhe.) (vi.2.) [saMnyAsI thayeluM parivartanazIla vi. saM.] vAraMvAra pheraphAra karavAnI TevavALuM, pari-brajita vi. [saM.] jeNe parivajyA lIdhI che tevuM, vAraMvAra badalAvyA karatuM, "ilesTika' (je. hi) pari-vrajyA strI. [saM.] saMnyAsa, tyAga. (2) tyAga mATenI parivartanazIlatA . si.1 parivartanazIla hovApaNuM dIkSA parivartana strI, siM] pheraphAra thavAnI kriyA, (2) zIkhelAnuM pari-bAja, kavi., pR. [saM] saMnyAsI, virata, verAgI, paryAlocana. (jaina) parivrAjakatA strI. [saM. saMnyAsa, saMnyasta [meTo guru parivartanIya vi. [saM] pheraphAra karavA paDya, pheraphAra parivrAjakAcArya puM. [+ saM. mA-vA] saMnyAsIone paNa karavA jevuM [tevuM, palaTAvI nAkheluM parivrAjakAzrama puM. [+saM. mA-ama] saMnyAsIone rahevAne parivartita vi. siM] jemAM pheraphAra karavAmAM Avyo hoya Azrama, saMnyAsAzrama parivatI vi. [5] parivartana karanAruM paritrAjikA vi.,I. [saM.] saMnyAsinI, virata strI parivardhaka vi. [saM.] vadhAranAruM. (2) che. vanivardhaka yaMtra, parivrAjakAzrama . [+saM. mA-zrama saMnyAsinIone raheeliphAyara" vAne maTha. parivardhana na. [saM.1 cogamathI vadhavuM e, sarvamukhI pariziSTa vi [saM] bAkI raheluM, zeSa baceluM. (2) vRddhi, megniphikezana' (na. ma. zA.) na. pherita, yAdI, "zIDayula." (3) zeSapUrti, puravaNI, parivardhita vi. [4] sArI rIte vadhAravAmAM AveluM e penDikasa," epilaoNga pari-vatsara chuM. [saM] pAMca saMvasomAM eka parizIlaka vi. [saM.] parizIlana karyA karanAra pari-rI-vAda che. [saM] niMdA, gIlA, badagaI, (2) apa- parizIlana na. [sa.] mananapUrvaka abhyAsa, anu-zIlana vAda. (3) tahemata, A pa . (4) tiraskAra parizIlana-vRtti strI. [4] parizIlana karyA karavAnuM mananuM pari8-rI)vAdaka vi. [saM. 1, pari-rIvAdI vi. [saM. muM] valaNa hioya tevuM niMdA karanAra. (2) vAdI (adAlatamAMnuM) pari-zAlita vi. [saM. jenuM parizIlana karavAmAM AvyuM Saa 2010_04 Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thA* =aa che. parizuddha 1379 pariharaNaya parizuddha vi. si.] taddana zuddha, sAva cAkhuM. (2) vadana pari-samApita vi. [sa.] saMpUrNa rIte pUrNa karAveluM pavitra, pUrNapaNe pavitra pari-samApta vi. [saM] sapUrNa rIte pUrNa thayeluM parizuddhi strI. [saM.] saMpUrNa cekhAI. (2) pavitra karavA- pari-samApti strI. [saM] saMpUrNa rIte thayelI samApita paNuM. (3) saMpUrNa rIte deSa kADhI nAkhavApaNuM (jemAM kAMI ja have karavAnuM bAkI nathI.), saMpUrNa aMta pari(-rI-zeSa vi. [saM.] bAkI raheluM. (2) pR. je kAMI parisara 5. [saM.] kinArAne bhAga, kAMThAne bhAga. (2) bAkI raheluM hoya te, (3) samApti, aMta paDozano AsapAsano pradeza. (3) maMdiMranI bhamatI pari(-rI)zeSa-upapatti strI. [saM.] parita-rI)zeSAnumAna na. pari-saraNa na. [saM.] AMTA mAravA e, TahelavuM e [+ saM. anu-mAna] amuka bAbatone kAraNa sAthe niSedha pari8-rI-saha e "parivaha." karI bAkInI bAbatone siddha karanAra pramANa. vedAMta,ga.) pari-saMkhyA (savA ) sI. [saM.] gaNatarI. (2) aMdAja, pari-zodha che. [sa.] ja e parizuddhi.' (2) cogama pharIne Azare, aDasaTTo. (3) saravALo(4) e nAmane eka januM navuM zodhI kADhavuM e, pAkI kheja, "risarca arthAlaMkAra. (kAvya.) pari-zodhaka vi. [saM.) saM-zuddha karanAra. (2) saMzodhana kara- parisaMkhyA-vidhi (sakhyA-) 5. [sa.] kaI paNa vinAra, kheja karanAra, "risarca skolara" dhAnanA be artha UbhA thatAM emAMnA ekanuM vAraNa karavAnuM pari-zAdhana na. [sa.] juo "parizuddhi-parize." vidhAna. (vedAMta.) paridhita vi. 1i za karAvela. (2) saMzodhita karAveluM parisaMvAda (-saMvAda) kuM. [] jemAM eka ja viSaya upara parizrama kuM. [saM.] sArI rIte mahenata karavI e, prabaLa carcA-vicAraNA goThavavAmAM Ave tevI saMvAda-sabhA, "semiudhama, takalIphavALo prayAsa. (2) thAka, thAkeDe nAra," "sispeziyama' parizramI vi. [saM5.] parizrama karanAruM, mahenatu, ughogI parisAvavuM, parisAvuM ja "parIsavuM'mAM. (nAgara jJAtimAM pari-zrAMta (grAnta) vi. [] jeNe khUba zrama karyo che 28) [karI ApavuM e, dilAse tevuM. (2) khaba thAkI gayeluM pari-sAMtvana (-sAtvana) na. [saM.] sArI rIte manane zAMta parizrAMti (brAnti) strI. [saM.] jae parizrama.' pari-sImA sI. siM] chelI hada. (2) catuHsImAM pariSatramukha . [saM. 1d + pramua, saMdhithI] pariSadanA pari-sevavuM sa.mi. (saM. ri-reva tatsama AcaravuM. parisaMcAlaka adhyakSa sevAnuM karmaNi, kri. parisevAvavuM presa, kiM. pariSada sI. [saM. 168 ] ghaNA mANasonuM eka ke aneka parisevAvavuM, parisevAvuM ja parisevamAM. viSa upara carcA-vicAraNA karI nirNaya levA maLatuM maMDaLa, pari8-rI muM. [saM. pariva) BTTa prA. para-2) paDho saMsada, carcA-sabhA, "kAuMsila," "kenpharansa.' pa. rAja-sabhA. e "pari(-)-vaha.' | [ArachAdana [0 bharavI (rU.pra.) pariSadanA sabhyone ekatrita karI eka paristaraNa na [.] pAtharavAnI kriyA. (ra) pAtharaNuM. (3) sthAne besI carcA-vicAraNA karavI] [pramukha pari8-ra-re)stAna juo "parIstAna." pariSadadhyakSa paM. [saM. pariSad + adhyakSa pariSadanA kAryakArI paristhiti strI. [saM] sAMgika sthiti, AjabAja nI pari8-rI)-Sa-sa)ha . [saM.] TADha taDake bhUkha tarasa vagere hAlata, sarkasTansa, sarAunDikha' (A.bA.). (2) bAvIsa ApattiomAMnI pratyekane khamI khAvAnI kriyA. vAstavika khyAla, "eprebala' (jaina.) paristhiti-zAstra na. [saM] padArtho ane enA saMbaMdhane pariSita vi. [saM.1 cogama chAMTavAmAM AveluM hoya tevuM lAgato vicAra ApanArI vidyA, "akelenDa pari-cana na. [4] chAMTavAnI kriyA, siMcana pari-spardhA strI. siM] prabaLa harIphAI, pratispardhA parikaraNa na., pariSkAra chuM. [saM.] zuddha karavuM e, parispadhI vi. [saM.] pratispardhA, majabUta harIpha saM-zuddhi, riphAImenTa." (2) sajAvaTa karavI e, zaNagAra pari-spada (-spanda) kuM., -dana [saM.] banyA karavuM e, pharakathA karavo e. (2) zAstrIya rIte guNa-dAnI vicAraNA karI karavuM e. (2) hilacAla vastune zuddha svarUpamAM mUkavAnI kriyA parirTa vi. siM] taddana spaNa, tadana cAmuM pari-kAraka vi. [saM.] pariSkAra karanAra pari-pheTa puM. [saM.] saMpUrNa spaSTatA, cekho khulAso pariSkRta vi. [1] jeno pariSkAra karavAmAM Avyo hoya parijhava chuM., vaNa na. siM] TapakyA karavAnI kriyA, tevuM, saM-zuddha. (2) mAMjeluM, (3) zaNagAreluM. (4) saMskAreluM. jharavuM e pitA jhADAne eka roga (5) vALI jhUDI sApha kareluM pari-strAva 5. [jae pari-strava.' (2) vIMTa AvI parikRti, parikiyA strI. siM] juo pariSkAra." parisRta vi. [saM.] TapakI yeluM, jharI gayeluM parivajavuM sa kri. [saM. parizvana = rivrun , tatsama] parisRti strI. [saM.] ja parisiva." bheTavuM, AliMgana ApavuM (bha. ka.mAM kartari prayoga). parisada kuM. [saM. vacce, sa.mAM ri-TuM nathI, ahIM parivAvuM karmaNi bhAve kri. paridhvajAvavuM che. sakri. kaI sATa p>pari.'] juo "pra-ve." parivajAvavuM, paridhvajAvuM ja paridhvajamAM. pariharaNa na. siM] juo parihAra." parisamApana na. [saM] tadana pUrNa karavAnI kriyA, upasaMhAra pari-harIya vi. [saM.] tyAga karavA jevuM. (2) kabaje 2010_04 Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pariharatuM 1380 paNa karI levA jevuM parIkSya vi. [saM.. juo "parIkSaNIya." (2) parIkSA pariharavuM sakri. [3. pari-ra, tatsama ] paraharavuM, tajI umedavAra devuM, choDI devuM, tyAga karavo, jatuM karavuM. pariharAvuM parIkha chuM. [sa. > prA. parivea] (sonA cAMdInI karmaNi,kri, pariharAvavuM presa.kri. kasoTI karavAnA dhaMdhAne kAraNe) vANiyA vagere jJAtipariharAvavuM, pariharavuM jue "pariharavuM'mAM. mAMnI eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA) (atyAre A pari-hartavya vi. [saM.] jae "pariharaNaya,'parihArya." dhaMdhAvALA pArI' lakhe che; "pArekha paNa jANIto zabda che.) parihasita vi. ni.) jenI marakarI karavAmAM AvI che parIghare muM. si. parigraha-> prA..parivaghara -] parigraha, tevuM. (2) na. cha jAtanAM hAryomAMnuM eka hAsya. (nAya.) mAla-milakata ane gharanuM rAcaracIluM pari(rI)-hAra puM, [] tyAga. (2) nirAkaraNa, khulAse. parIcaNuM na. cirAnA DheDhamaDAno bIjo bhAga (3) mukti, chuTakAre. (4) yuddhamAM vijaya bAda zatrunI parItApa jue "paritApa." kabaje karI lAvavAmAM AvelI vastuo. (5) navamAMnu eka parI-pAka ja pari-pAka.' prAyazcitta tapa. (jena.) parI-budI a. jio "parI' + "buTTI.'] (lA.) parIonI parihAraka vi. [saM.] pari-haraNa karanAra, (2) nirAkaraNa vArtA, irITeIla" (ba.ka.ThA.) karI ApanAra, (3) pApa karma dUra karAvanAra parI-vAda ja "parei-vAda.' parihArya vi. [saM.] ja "pari-haraNa-pari-hartavya.' parI-vAdaka ja parivAdaka." pari- rIhAsa chuM. [saM.] ThekaDI, mazkarI, ThaThThA, majAka, hAMsI parIvAdI ja pa-ivAdI.' pari-hAsika vi. [saM.] parihAsa karanAra parIvAra ja e "parivAra." pari-rI)hAsa-priya vi. [saM.] jene mAkarI game che tevuM parI-vAha ja pariM-vAha." parirI)hAsa-maya vi. saM.] hasavAnuM karI Ape tevuM, parIzeSa ja parizeSa." pererikala' parIzeSa-upapatti, parIzeSAnumAna ja e parizeSa-upaparihita vi. [saM.] pahereluM, dhAraNa kareluM patti'-parizeSAnumAna." pari-hata vi. siM.] harIne laI javAyeluM, jhUMTavI lIdheluM parISaha jue "pariM-vaha." pari-hati strI. [saM.] jue "pari-hAra.' (2) nAza parIsavuM sakrei. [sa, ghara-pA> prA. pata, tatsama jamapariMduM ja "parin." [asarA-koTinI divya strI) nArAone bhajana-sAmagrI emanA vAsaNamAM ApavI, 5rI sI. (kA. pAMkhavALI alaukika strI (IrAnI mAnyatAnI pIrasavuM. (A kriyA-pa nAgara jJAtimAM rUDha che.) parisAvuM parIkathA strI. + saM. jemAM parIonA prasaMga AvatA karmaNi, phi. parisAvavuM che. saki. hoya tevI adabhuta vArtA, charI-Teila' parI-saha jue "pariSahapari-saha." parIkSaka vi. [4] parIkSA karanAra, kameTI lenAra, tapAsa parIse ja "parise." karanAra, "egajhAminara, "repharI' parI-sUrata vi. phi.] parInA jevuM khabasurata, suMdara parIkSaNa na. siM.] jae parIkSA." [karAvA pAtra parIstAna phi.] parIone divya pradeza (IrAnI mAnyatA parIkSaNIya vi. [sa.] parIkSA karavA-karAvA jevuM, parIkSA pramANe). (2) (lA.) zaNagArelAM puruSono meLAvaDe parIkSA strI. si.] sarvAgI tapAsa, kasoTI, "TesTa,' 'ejhA- ke jamAvaTa riMganuM thaI gayeluM lohI) minezana." [0mAM UDI javuM (u.pra.) napAsa thavuM. 0mAM paru na. paca, pasa, rasI (pAkI jaI kAMIka melA dhoLA besavuM (-besavuM) (rU.pra.) parIkSAnA praznapatrane javAba paruSa vi. [4] kaThora, AkaruM, apriya lAge tevuM ApavA besavuM. 0levI (rU.pra.) kaTI karavI] paruSa-tA strI. [sa.) paruSa hovApaNuM parIkSA-patra, haka na. siM] juo "praznapatra.' (2) parI- paraSA strI. [saM.] kAvyanI eka prakAranI vRtti (vIra rodra kSAnuM pariNAma nevuM hoya tevuM patraka, mArkazITa ane bhayAnaka rasamAM prajAtI.) (kAvya.) [vaNa parIkSA-paddhati strI. siM] parIkSA levAne prakAra ke tariko, paruSokti saDI. saM. pahaSa(-) + 3vita] kaThora-apriya-AkaruM ejhAminezana sasTama' paruM' (pa) vi. jio pare+gu. "u" ta. pra.] jarA dUra parIkSA-ela(La) (-bhaDala, -La) na. si.] parIkSaNa karanArAonI maMDalI, "ejhAminezana beDI' paruM na. si. purva>prA. purama-] meTA pura ke nagaranI parIkSA-saMvedana (-saMvedana) na. siM] kaTInI cakAsaNI, hada najIka vaselI nAnI nAnI vasAhata, upanagara "veriphikezana" (go.mA.) parUDa puM. ke jADe cAThAMvALe sarpa, prAmaNuM parIkSArthinI vi,I. [sa. juo parIkSArthI.'] parIkSA parUthalI jue "paraNalI.' devA mAgatI arI, umedavAra (strI ke chokarI) parUNale ja paraNaze." parIkSAthI vi. saM. parIkSA + mathI, 5.] parIkSA devA mAgatuM parUNAgata (ya) juo "paNAgata." parIkSAnuM umedavAra, kenDiDeITa' parUNa-cAkarI juo "paroNAcAkarI.' parIkSita ja e parikSita." parUNa jue "paNa.1-2, 2010_04 Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paraNe 1-2 1381 parovavuM parUra juo paraNe-2, paha, TiyuM na. jio "pareTa' +. "yuM svArthe ta..] pare (pa.) zrI. siM. pramA>47. "praha.'] maLasake, paha, vaheluM savAra, maLasakuM, pare, paha, prabhAta pareDha. [0 vAsavI (3.pra.) pareDho prakAza dekhAvA pare(-2)lI stra. [ja pare " + gu. "la" svArthe lAga] ta.pra.] e "paNa." (padhamAM.) pare (pa) ki.vi. [saM pariman>prA. pa>ia.pa. parerU) 6. jio paraNe+gu. "la" svArthe hiM ja. "parai-para'] jarA dUra sAme, tyAM kaNe, ta..] ja e "paNa." (paghamAM) . pele ThekANe [upa2. (paghamAM) pa-3)NAgata tya) a. jio paraNe" + gu gata para kra.vi. jio "uparapara + gu. "e" sA.vi.pra.] ta...], pare(-)Na-cAkarI strI, [+juo "cAkarI.] pare" juo pere.' mahemAnanI khAtara-baradAsa, atithi satkAra parecchA sI. [saM. ghara + ] bIjAnI IcchA [karanAruM pare-rA,-3) zrI. [jue "paNe' + gu. 'I' sIparechAdhIna vi. [+ saM. mathIno pArakAnI icchA pramANe pratyaya. strI mahemAna pareja (pareja) e "paraheja." 5-2, 3) * zrI. ei "paraNe' + gu. "I' sIpareja-gAra (pareja-gAra) ja e paraheja-gAra." pratyaya.] jhINI lAkaDI, vAMsa ke netaranI soTI. (2) khIpiparejI (parejI) ja "parahejI. yAvALI haLa calAvanArAnI lAkaDI. (3) sanInuM eka pareDe strI, yukti, tadabIra hathiyAra pareDa (5) sI. [e. pereI] kavAyata, lazkarI tAlIma, para(rA, rUNe . [. vAghujhaprA . pAduLI; paraMtu pere. (2) jae "paraDa." - ja. gu. mAM "rane karI praveza: "parahaNau'] mahemAna, atithi paretavuM sakri, vaTavuM. paretAnuM karmaNi,ji. patAvavuM parA ,) puM. seTIthI jarA jADI vAMsanI ke netaranI patAvavuM, paretAyuM e paraMtavuM'mAM. lAkaDI pare-vAsa (pare-vAsya) strI. jio "pare' + "vAsa" hakIkate pANInagara vi.paM. jie. "paravuM' + gu, "aNI' ku.pra. + pare vAstha" e sati-saptamInA prAga uparathI "pare-vAse' kA. pratyaya.] matInI baMgaDI vagere paravavAnuM kAma karanAra manAye ubhe thayela zabda.] paroDha, maLasake, prabhAta kArIgara pareza puM. (saM. ghara + ] paramezvara pata ( pata) pR. [saM. purohia] (grA.) purohita, gera. parezAna vi. kri.vi. [pha.] gabharAyeluM, vyAkuLa. (2) herAna (2) brAhmaNanI eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) muisIbata paratkarSa muM. siM para + 3ravA] pArakAnI-bIjAnI caDatI parezAnI sI. phi.] gabharAmaNa, vyAkuLatA. (2) herAnagata, padita vi. [sa. pUra] e "parata." paresAI vi. vyabhicArI, chinALakuM, chinALavuM, laMpaTa paropakAra chuM. [sa. pUra + 3pa-nnAra) bIjAnuM bhaluM karavuM e, pare che (pare che) muM. mAThuM lAgavuM e, dhokhe parahita para . ghoDAnA gaLA upara lAMbA vALane guccho. papakAraka vi. [sa.] paropakAra karanAra, paragaja vRitti (2) katarAnA paga upara vALane gucchA pApakAra-buddhi strI. [3] pArakAnuM-bIjAnuM bhaluM karavAnI pare ! gune, vAMka, aparAdha paropakAra-rasika vi. [3] bIjAnuM bhaluM karavAmAM UlaTa pareta vi. [saM. ghara + 3] bIjAe kaheluM dharAvanAra mi ' (u.ke) pakti strI. [sa. pUra +vi7] bIjAnuM vacana paropakAra-vRtti strI. [saM.) e popakAra-buddhi,'-ekaparokSa vi. [saM.] najaranI bahAranuM, jyAM najara na pahoMce paropakAritA sI. [saM] popakAra karavApaNuM teva, apratyakSa, gerahAjarImAMnuM, paMTha pAchaLanuM, "iDirekaTa'. popakArI vi, siM paM. e 'paropakAraka." (2) na saMbhaLAya te rIte pachavADenuM. (3) madhyastha, "meTi- pApakRti jI. [saM. 12+ 35-1 jue "papakAra." eITa' (ma.na.). (4) para lakSI, "ejeTiva' (A.bA.). paropajIvitA strI. [4] pare pachavI hevApaNuM (5) aMtima ke gu0, "aSTIriyara' ['iDirekaTa bUka popajIvI vi. [. q+ 3-LIva, puM.] bIjA upara jenA pAu5patti saM. [4] ADakatarI rItanI sAbitI, jIvanane AdhAra che tevuM, pArakA upara gujAro meLavI pakSa-jJAna na. [4] zAstro ke upadeza dvArA meLavavAmAM rahela. (2) khuzAmata karI poSaNa meLavanAruM, "pesiTika AveluM jJAna, (ga) (2) varNanathI maLatI pichANu, "- (ba.ka.ThA.) leIja bAI Dikripazana' (hI.tra.) popadeza puM. [saM. 2+ 3pa-re] bIjAne apAtI zikhAparAkSa-tA . siM] parokSa hovApaNuM, gerahAjarI maNa. (2) bIjA taraphathI maLatI zikhAmaNa parokSa-darzana na. [4] camacakSathI na jotAM jJAna-cakSathI parevaNI sI. jio parovavuM + gu. "aNa' kupra.] jevuM e, aMtardAna [anubhava samayamAM daro paravo e parIkSAnubhava . [. parokSa + anu-mavI jJAna dvArA thate parovavuM sa.krika si. pravadhu; AmAM 'va'>thayo che paga 5. aMta, cheDe (taLelI roTalI, parAMThuM ne prA. vora rUpa banyuM; pAchaLathI 4 no prakSepa AthI ja.. paroThuM nA lAThI upara nAkhI dhI ke telane doro ApI herAna parIkSAnubhava che [sa. vAli **talA jeTalI, para huM vadhuM sa.ji. iLathI 2 ne praSi . enA 3 priya TI.pu.e.va 25ma 2010_04 Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parAvAyuM 1382 paSaka vikAse "paravuM-parovavuM' be rUpa maLyAM.] soyanA kANAmAM pratipakSa-vAda dAro dAkhala karo. (2) (lA) magna thavuM, lIna thavuM. paryavasthita vi. siM.] phelAIne raheluM paravA karmaNi, kra. parivAvavuM presa kri. paryavekSaka vi. [sa. pari+ a + kSa] nirIkSazuM karanAra, parovAyuM vi. [sa. 5ra dvArA] jae "parAyuM.' tapAsa rAkhanAra, "suparinTenDanTa' pAvAvavuM, parevAnuM jAo "parovavuM' "paravuM'mAM. paryavekSaNa na. [sa. pUri + arva + kSa] nirIkSaNa, tapAsa evuM sakri. [ja "parevanuM' (sau.)] juo "pAvavuM' 5ryasta vi. [sa, vari + masta] uthalI paDeluM, UlaTuM thaI (pAu' parei' "paroya' parao(-vA; "pare' gayeluM. (2) cAgama kAI gayeluM "pare -vo,"paraIza' parazuM' "pareze'. paraze 'parayuM' paryatApanuti strI. [+ saM. mA-fi] e nAmane apapAyeluM retuM;' "pareI' vagere mATe bhAge uccAraNa pro' nuti nAmanA arthAlaMkArane eka bheda. (kAvya.). vyApaka che. parovAvuM karmaNi,kri. parovAvavuM ... paryaka [saM. pari+ ] palaMga, chatavALe Dholiyo (moTe bhAge uccAraNa: "evAvuM' "vAvavuM ) paryakAsana (paryaTa)na. [+ saM. mAlana] paganuM e nAmanuM para (5 ) muM. kesa ane varata baMnene joDanAre eka Asana. (ga) lAkaDAne TukaDe paryAta chuM. [saM. pari + aa] cheka che. (2) vi. cheDA pa-dainnazIna juo "pade-nazIna.' sudhI laMbAyeluM. (3) nA.yo. sudhI, lagaNa, lagI pardA-de)nInI jue "paranazInI." paryAkula(La) vi. saM. pari+ mA-] khaba vyAkula. (2) pardA(-duM-peza ja "paradeza." khaba Atura, bhAre ijAra pada-E)pezI jae "paradezI.' paryApta vi. saM. vara mAd] jeTaluM joie teTaluM, pUratuM, parjanya puM. (saM.] megha, varasAda parimita, "eDIkaveITa." (2) puSkaLa, ghaNuM parjanyA na. +i saM. aJ pheMkavAthI varasAda varasAve ema paryAti strI. [sa. pUri + mafa] paryAta hovApaNuM manAtuM hatuM tevuM eka divya asara paryAya 5. [ripha mAtha] cakarA, kere. (2) krama, vAre. parNa na. [4. pAMdaDuM, pAna, patra, patuM [paDI (3) paripATI. (4) magata bhAva. (na.) (5) samAna parNakaTi,I strI. [sa.] pAMdaDAMnI ane tADAMnI banAvelI arthavALA zabda. (6) e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya) paNuM-zamyA strI. (saM.] pAMdaDAM bichAvyAM hoya tevI pathArI paryAya-cihana na. [+ saM] barobara' evo artha batAvanAruM parNa-zAlA(-LA) . [] jue "parNakuTi. "=' AvuM cina paNuzana na, [. g+marAna], paNahAra 5. [+saM. paryAya-vAcaka vi. saM.], paryAyavAcI vi. siM5.] samAna mAM-hAra] pAMdaDAne khorAka, pAMdaDAM khAI rahevuM e artha batAvanAruM, "sInIyasa' (je.sa) parNAhArI vi. [saM. 5. pAMdaDAM khAI jIvanAruM paryAya-vijJAna na. [4] koza-zAstra, "sInanImika sa' pa kara (parNAka kura) . . pUrNa + a4] pAMdaDAne peTe paryAyAta na. [+ saM. yavata] e nAmano eka alaMkAra. pardanazIna ja "parade-nazIna. (kAca.). pardAnagInI ja "paradanazInI.' paryAyakti strI. [+ [saM. vita] lakSaNAvALuM bhASaNa. (2) pardeza ja parade- za.' e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya.) pardozI e paradezI.' paryAlacana na. [saM. pari+ mA-~ovana), -nA strI. [saM.] padma na. [aM.] sugaMdha, sohama, suvAsa saMpUrNa AlocanA, avalokana, samIkSA parphayumarI sI. [saM.] sugaMdhI padArtho paryutthAna na. [sa. + sasthAna] UbhuM thavuM e parmiTa zrI. [aM.) rajA, ajJA, paravAnagI [rahetuM paryatsuka vi. [saM. pari+ vasuY=] khUba utsuka, ghaNuM ukaMDita, parmenanTa vi. [e.] kAyamI, kAyamanuM, haMmezanuM, tevuM ne tevuM ijAra pamegene(04)Ta eka peTAza chuM. [.] eka rAsAyaNika paysu katA strI. [saM.] ghaNI utkaMThA hovApaNuM padArtha (pANI aMtahIna karavA vaparAte pAsAdAra kaNIvALe; paryaMpAka vi. saM. pUri + 35] sevA karanAra, paricaryA nAkhatAM pANI jaMbuDiyuM banI jAya che.) karanAra [cAkarI, paricaya paryaTaka vi. [saM] sahelANI, pravAsI, "TurisTa" paryapAna na. [saM. vari +3pAsana, -nA strI. [sa] sevAparyaTana na. [saM. ghara + baTana] pravAsa, musApharI, yAtrA, paryuSaNa na. [sa. pUri + 3La] pUjA, upAsanA, bhakti. (2) karmakSaya karavAno che te divasa (zrAvaNa vada bArasathI paryavasAna na. [sa, pari + avasAno aMta, De. (2) pari- bhAdaravA suda cothanA ATha divasomAM te te, jenuM NAma, nikAla, teDa. (3) sArAMza [(vigata vagere) moTuM parva). (jaina) [vAsI paryavasAyinI vi., sI, siM, pari+ avatAnI aMtavALI paryaSita vi, [sa, vari + 3fSaa] kheruM thaI gayeluM. (2) paryavasAyI li. [saM. pari+ avasANI, 5.] aMtavALuM paryASita-bhejI vi. saM.] vAsI ane boruM anAja khAnAra paryavasthA sI., na na. siM. vari + ava-thA,0nI Asa- paryeSaka vi. [saM. ra+ ] zeAdha karanAra, baLanAra. (2) pAsanA saMga, 'sarAunDigai." (2) viredha, pratIkAra, tattva-zodhaka, (3) tattvajJAnane lagatuM, 'hilesephikala' 2010_04 Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paryeSakatA 1383 5thama (ge.mA.). (4) tapAsa rAkhanAra palakavuM a.kri. [jae palaka, -nA. dhA.] palakAro kara. paryeSatA strI. [sa.] paSaka hovApaNuM (2) malakatuM, smita karavuM. 5lakAvuM bhAve,kiM. palakAvavuM paryeSaNa na.siM. ghara + gghaM], aNu strI, (saM.) zodha-kheLa, pR., sa..i kheja, (2) tattva-ciMtana, "philose (ge.mA.) palakAra, nara puM. [ja palakavuM' + gu. "Ara', kuma. parva na. [saM.] AMgaLIonA harakeI be sAMdhA vacce + "o' (savA) ta...] (AMkhanuM) maTakuM. (2) IzAre bhAga, vi. (2) sAMThAnI harakeAI e gAMTha vaccenA bhAga, palakAvavuM, palaka ja 'palakavuM'mAM.. parI, pirAI. (3) meTA graMthane te te vibhAga, kAMDa. palake puM. [ja e "palakavuM' + gu. 'A' ka. pra.] e (4) pakhavADiyAnI AThama caudasa pUnama ane amAsanI "palakAra.' [D., sa.ji. te te tithi, pavaNI. (5) sUryanI saMkrAMtine te te divasa. palakhavuM a.kra. camakavuM. palakhAvuM bhAve, ki. 5lakhAvavuM (6) varSa daramyAna Avate te te tahevAra, utsava, paraba lakhAvavuM, pakhAvuM ja palakhavuM'mAM. parva-kAla(La) chuM. [saM.] puNya karavAne te te parabanA divasa- palaTa (lTa) zrI. jio "palaTavuM.'] palaTe, parivartana mAne maMgala samaya, puNya-kALa palaraDuM na. chAbaDuM, paheluM paNa strI, siM.] jao "parva (4-5-). palaTaNana) strI. [e. laeNTana] pAyadaLa senAne eka nAno parvata chuM. (saM.] meTa giri, pahADa. (2) nArada RSine ekama (Azare 1000 sainikene). (2) lA.) cAyuM joDIdAra manAte eka paurANika RSei. (saMjJA) AvatuM ToLuM parvata-kheDa vi. [+ ja kheDavuM' + gu. "u" ku.pra.] pahADomAM palaTaNita-ni) vi, pu. [+gu. 'iyuM ta. pra.] palaTaNane haMmezA pharanAra, "mAunTeniyara' sainika. (ra) palaTaNamAM paracuraNa kAma karanAra majUra parvata-mAlA(-LA) strI. [saM.) eka pachI eka lagolaga pUrA palaTavuM a.ji. [sa, paryasta mA, parudR bhU. 5, nA.dhA.] thaI navA navA zarU thatA pahADenI hAra, "reIja' UlaTAI javuM, UlaTuM thaI javuM. (2) badalavuM. (3)(lA.) vacanaparvata rAja kuM. siM. parvatemAMno sauthI moTo ane UMce bhaMga karavo. palaTAvuM bhAve, ji. palakavavuM ., sa.ki. parvata-himAlaya. (2) sauthI prAcIna gaNAto Abu parvata palaTA-palaTI zrI. [ja "palaTavuM,' -dvirbhAva + gu. "I' parvata-vAsa . siM] pahAha uparanuM raheThANa ane rahevuM e ku. pra.] Uthala-pAthala. (2) phera-badalI [balavuM e parvatavAsinI vi, strI. [saM] parvatavALA pradezamAM rahenArI palaTAva chuM. jio palaTavuM' + gu. "ava' ka. pra.) viruddha strI, pahADI strI palaTAvavuM, palaTavuM ja palaTavuM'-5vaTANuMmAM. parvatavAsI vi. si., pR.] pahADamAM rahenAruM, pahADI palaTAvuM ja palaTavuM.' palaTAvavuM pre., sa.ki. parvatArohaNa na. [+ saM. mA-jo] pahADa para caDavuM e palaTI strI, jio 'palaTa'+ gu. 'I' rIpratyaya.] Uthale. parvatArohI vi. [+ saM. mArohI muM.] pahADa upara caDanAruM (2) phera-badalI. (3) gAnamAM svarano palaTe levo e. (4) parvatAsana na. [ + saM. mAsana) e nAmanuM yoganuM eka paTAbAjInA eka dAva Asana. (ga) [eka divya astra palaTe puM. jio 'palaTavuM' + gu. "e" ka. pra.] Uthale. parvatA na. [saM.] astra pheMkatAM patharA paDe e jAtanuM manAtuM (2) phera-badalI. (3) gAnamAM savarane badalAvavo e. (4) parvatIya vi. [saM] pahAne lagatuM, pahADI thavuM e kustIne tema paTAbAjIne eka dAva. [2 khA, 0 mAra parvatatpatti strI. siM parvata + satpatti] pahADenuM utpanna (u. pra.) palaTAI javuM. (2) pharI javuM, keravI bAMdhavuM] pariza strI. phi.] juo "paravariza." 5laDa chuM. chAbaDuM, palluM, palaTa parva-saMdhi (sadhi) . saM., muM.] pasavanI kaI paNa palatI jI. aAje, agate, pAkhI tithi AgalI pAlI tithi sAthenuM joDANa ane e palanuM na. trija, 'palana' kuM, juo "pAraNuM.'] "pAraNuM." joDANane samaya (puSTimArgIya maMdiramAM 28) parsa srI. .] thelI, baTA pala pala kri.vi. [ja pala'-dvibhava.] paLe paLe, kSaNe parsanala vi. [saM.] aMgata, pitIkuM kSaNe, pratipaLa, prati-kSaNa paheja juo "paraheja.' 595lavuM a.kri. anu.] caLakavuM, camakavuM. palapalAvuM paheja-gAra ja e "paraheja-gAra." bhAve, ji. palapalAvavuM che, sa.phri. paheMjI ja e "paraheje.' palalATa puM. [ja e "palapalanuM' + gu. "ATa' ka. pra. 5la na. si.] cAra tolA jeTaluM mApa, (2) mAMsa. (3) sI. palapalavuM e, camakATa, caLakATa [sa, na.] paLa, kSaNa, ghaDIno sAThamo bhAga (zvAsa cha vakhata palapalAvavuM, palapalAvuM ja palapalavuM'mAM. nIkaLatA cAlatA hoya che eTalo samaya) 535()liyAM na, ba.va. jhaLajhaLiyAM, AMkhanAM ochAM palaka zrI. [e. na.; phA. popacuM'] AMkha baMdha thaI UghaDe AMsu. [ AvavAM (rU. pra) AMkhamAM jhaLajhaLiyAM dekhAvAM. eTalA samayanI kriyA, maTakuM, AMkhano palakAre. [0vAramAM 0 5AravA (. pra.) najIvI bAbatamAM duHkhI thavuM. 0lAvavAM (rU. pra.) thoDI ja vAramAM] (rU. pra.) AMkhamAM AMsu AvI javAM) palaka palaka ki.vi. [anu] meM malaka malaka thAya ema 5lama 5. nidA, apavAda 2010_04 Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ palame 1384 palItuM sa.kra. 5lame chuM. taravAnI yukti palANe puM. [e. laeNnara ] mazIna upara chApatIveLA bIbAM 5havaTa (2) strI. [saM. utsava dvArA] keDa upara paDI UMcAM nIcAM na rahe e mATe dAba-kAma Apate lAkaDAne bAMdhavI e (A rivAja gAmaDAMomAM paNa have lagabhaga corasa do dhasAI gayA jevo che.) palAyana na. [saM. ghaT + > pAna nAsI javuM e, 5eTa a. ji. badalAmAM javuM. palavaTavuM bhAve., kri. bhAgI chUTavuM e (koI na jANe ema) 5vaTAvavuM che., sa. kri. palAyana-parAyaNa vi. [ ] bhAgI chUTavA tatpara 5lavAvavuM, palavaTAvuM ja palavaTamAM. palAyamAna vi. [sa.] bhAgI chuTatuM, nAsI jatuM palavaDI sI. [saM. ghaNI dvArA] gileDI, gaLA, paralI palAyita vi. [sa.] nAsI chUTeluM, bhAgI gayeluM palavaliyAM juo 'palapaliyAM." palAriyAM na.,ba.va. beraDInAM jALAMne ja palavavuM sa. ki. rAjI karavuM, khuza karavuM. (2) vInavavuM. (3) 5lAva chuM. [phA.jue "pulAla." manavavuM. palavAluM karmaNi, ji. palavAvavuM che., sa. hi. palAvaTa chuM. bhIlanI eka tuM ane enA puruSa. (saMjJA.) 5lavAvavuM, 5lavAyuM jue "palaLavuM'mAM. palAza puM. [sa.] khAkharAnuM jhADa, kesuDo palaLavuM a. mi. pANIthI bhInuM thavuM, bhI jAvuM, (2) (mana) palAza-pApaDI . [+ juo 'pApaDo' + gu. 'I' strInarama paDavuM. (3) dayArda thavuM. palaLavuM bhAre., kri. pratyaya.3, - puM, [+ jue "pApaDe."] khAkharAnI zIMga palALavuM che, sa. ji. palaLAvavuM punaH pre.. sa. ki. 5lAsa paM., sI strI. e nAmano eka rAga. (saMgIta.) palaLAvavuM, palaLAvuM ja "palaLavuM'mAM. palALa paM. UnuM kareluM mAkhaNa palaMga (51) puM. [saM parva> > prA. pabhraM; phA] palALavuM ja 'palaLavuM'mAM. (2) (lA.) samajhAvavuM mAthe chatavALe meTo lAkaDAne Dholiye. [ Ta (u.pra.) palALiyuM na. jio "palALavuM' + gu. "iyuM' ku.pra.] nAhaati saMga karanAra. (2) nakAme AdamI, ALasu, vAnuM paMciyuM - te (rU. pra.) bahu samaya sudhI saMga karavo. 5lAMgavuM a.ji. palANavuM. (2) palANavAnI jema game te 0nI nekarI (rU. pra.) halakI karI. padArtha upara besavuM. palAMgAvuM bhAve kri, palAMgAvavuM che, palaMgaDI jI[+ gu. 'DuM' vArthe ta.pra. + "I' pratyaya; la'mAM mAtra anunAyaka (pacA)] bahu nAne palaMga palAMgAvavuM, palAMgavuM e palAMganuM'mAM. palaMga-peza (pala) vi.. [phA] palaMganuM bhAtIgara palAM(lo,-lAM,-LAM,-Le che)Thiyo chuM. [ja "palAMThI' + DhAMkaNuM. (2) maracharadAnI gu. "chayuM? ta...] palAThI vALI pANImAM mAravAmAM AvatuM 5gI (palagI) na. velAnI mAphaka phelAtuM eka dhAsa bhUsake palAI strI. InA. (saMgIta) 5ai(-le,-,-LAM,-Le,-LAM)ThI strI. [sa. purvasti )prA. 5lAkaDuM juo "palAkhaDuM." parimA, uDrimA] beu paga sAmasAmA vALIne besavuM 5lAkI ja 'palAkhI." e. [0 mAravI, 0 lagAvavI, 7 vALavI (rU.pra.) palAMThIne pAkuM juo "lAkhuM." AkAra karI besavuM. palAkha(-korDa na. [jao "palAkhuM+gu. Da' svArthe ta...] palAM(-la,lo,-LA,-Lo -LAThI-tara (-2) . [+ juo ja "palAkhuM." taravuM.'] pANI upara palAMThI vALI taravAnI kriyA 5lAkhI(-kI) sI. jio palAkha + gu. I ' strIpratyaya.] palAM(lo,-lI,-LAM,-LA,-) . jio 'palAMThI,' AMkanA ghaDiyAone pratyeka koTho UlaTI prakriyAe "e" svArthe ta.ka. dvArA,] ja e "palAMThI." palAkhuM-ke) na. AMkanA ghaDiyAnA prazna palADa (palADu) strI. siMjna.] DuMgaLI, kAMdA palANa na. [saM. paNa > prA. vaDhALa] cheDA hAthI vagere palita vi. [sa.] pAkIne dhoLuM thaI gayeluM (vRddhAvasthA tarapha upara bAMdhavAmAM AvatI sajAI. (2) evI sajAI bAMdhI jatAM mevALA) enA upara karavAmAM AvatI savArI. [0 karavuM (rU.pra.) palIce . jaMgalI caNAne choDa savArI karavI. 0 mAMhavuM (rU.pra.) sAInI gAdI-jina-daLI palIta vi. phi. palIvuM nApAka, a-pavitra, bhraSTa vagere mUkI bAMdhavAM. 0vALavuM (rU.pra.) savArI karavI] palItAI strI. [+ gu. "AI' ta.ka.) palIta hovApaNuM palANavuM sakri. [saM. 2+ mAna = pAtha > prA. palItANa vi. alamasta, laThTha paTTAna-] cheDA vagere upara sajAI nAkhI savAra thavuM. palA- palItI sI. jio palIta' + gu. "I' strI pratyaya.]nAne gvuM karmaNi..phri. palANAvavuM che. sa.ji. palI, jhINI saLI, saLekhaDuM (battI saLagAvavAnuM) palANAvavuM, palANAvuM juo 'palANavuM'mAM. palItA strI. jio "palIta' gu. "I' ta.pra.] viSkA, palANiyA kuM. jie 'palANavuM' + gu. "chayuM' ku.pra.] cheDA - naraka upara sajAI bAMdhanAre palI, na, te puM. phA. palIta ] diveTa, (2) telamAM palANuM na. jio "palANa' + gu. "u" ta...] gadheDA vagere boLela cIMtharAne TukaDe (saLagAvIne bIjAne paTAvavA upara nAkhavAnuM sIMdarInI gUMthaNanuM sAdhana mATe). (3) jAmagarI. (4) phaTAkaDe, phaTAka. (5) 2010_04 Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ palIduM 1385 pavana pra-sphoTaka, suraMga, 'hiToneTara." [-te cATI ja (rU.pra.) pahalava chuM. na. siM, puM.] tAja kumaLAM pAnano guccho ke tALavAmAM bhaDako thavo. -te cAM , -te mUkave (rU.pra.) navuM kumaLuM pAMdaDuM. (2) 5. sADI ke pacheDIne cheDe. (3) be jaNa jhaghaDI paDe ema karavuM] e bhAtIgara cheDe (je pachIthI sIvavAmAM Ave che). palIduM na. amalI ke kokamanA pANInI masAlAvALI kaDhI (4) bauddha kAlamAM eka videzamAMthI AvelI eka prajA 5ka chuM. e nAmane eka zebhIta cheDa ane ene rAjavaMza, pArthiyana. (saMjJA.) 5ra vi. pAtaLuM, bArIka, jhINuM (kApaDa). (2) na. lIlI 59lava-grAhI vi. [se, muM.] (lA.) upara-ceTiyuM, UMDI kumaLI DuMgaLI ke lasaNa hiya tevI jamIna nahi tevI samajhavALuM, "suparaphiriyala." "suparaphyuasa" paleu8-1) vi., strI. kheDayA pachI pANI pAvAmAM AvyuM (ba. ka. ThA.) paleja na. tarabucanuM vAvetara karyuM hoya tevuM khetara palavavuM a. kei. siM, tatsama nA. ghA.] navAM pAMdaDAMne paleTa pe.strI. [e. leITa ] sIvavAmAM AvatI kapaDAnI kera phaTa. palavAvuM bhAve, kri. pI. [0 bharavI , 0 mAro,-lI, 0 le vI (.pra.) pahalavAlekhana na. [saM. paDhava-ma-chea] pahalavanI AkRti paTTIne kapaDAmAM AkAra Apavo] karavAnI kriyA, vala-buTTAnuM citarAmaNa, keliI ja DrAiga' pale sI. kaNeka gaMdavAnuM lAkaDAnuM ke paththaranuM vAsaNa (gu. vi). paleva e "paleu.' palavAyuM juo palavavuM'mAM. palevaNa na. [saM. prAna >prA. devaLa, tatsama] jIva-jaMtunA pahalavAMkura (5vAkura) . [saM. paTsava + mara] navA rakSaNa mATe lagaDAM joyaNAM vagerene paheLAM karI tapAsavAM e AvelA kerane te te phaTelo phaNage palevaNuM na. [+]. 'uM' svArthe ta.pra.) jhApaTiyAmAM ke sA- palavita vi. [sa.] jemAM pAMdaDAMone na kora Aje varaNuM vageremAM bharAyelAM jaMtu khaMkherI nAkhavAM e. (jaina) hoya tevuM, navA kerathI khIlI UTheluM, nava-pallava pa(-hale) muM. . pU4->pA. paTTama-1 ja "paklo." palAha vi. jene meTuM palluM (paDavuM) ApavuM paDatuM hoya (2) dADhInA lAMbA vadhelA vALa tevuM (va2, paraNavA AvanAra) palAkhavuM sa. kri. senA ke rUpAnA garama thayelA dAgInAne palA-kaza vi. [. palaka](lA.) pakSapAta karanAra pANImAM ThAra. palAkhAvuM karmaNi, kri. lakhAvavuM palAkazI strI. phi. "I' pratyaya] pakSa-pAta ., sa. kri. palila(lI)jI. [saM. pa>iprA. parNimA, paTTi(strI) palekhAvavuM, pakhAvuM e "palokhavuMmAM, thayA pachI saMskRtamAM svIkArAyuM che.] nAnuM gAmaDuM. (2) pa(-LA), (ra) zrI. [o "pATavuM'.] keLavaNI, cAro-dhADapADuo vagerenuM raheThANa. (3) garoLI, gileDI tAlIma, abhyAsa, anubhava pahilakA strI. [ja palika saM.mAM svIkArAyA pachI pa(-LeTavuM sa. ki. [saM. tra-DhoTa >prA. poTTa phekavuM] svArthe saM. 1 ta. pra.] jue "pali.' (javAna ghoDA ghoDI baLada vagerene) keLavavuM, tAlIma pahelI ja pahila." [vaNa, ghaNa ApavI, anubhava Apa. (2) kAma-kAjamAM jANItuM 59luka chuM. lAkaDuM khAtarI khAnAra be-diyavALo eka jIva, karavuM. pala(-)TaluM karmaNi, kiM. palALe)TAvavuM paheluM na. [phA. pahala ] chAbaDuM (trAjavAnuM). (2) varu pre, sa. kri. taraphathI kanyAne apAtAM dAgInA ane rokaDa, strI-dhana. paleTa-LA)vavuM, pela(-)TaluM ja "pota-LoTavuM'mAM. [ ApavuM, 7 karavuM, 1 caDA(-dA)vavuM, 0 bharavuM (rU.pra.) palA-leMkiye ja "palAMThiya." strI-dhana tarIke vara taraphathI kanyAne ApavuM. 0 namavuM pa(-la)ThI ja palAMThI.' (rU. pra.) tarapha pakSapAta thaze. 0 bhAre thavuM (rU. pra.) kuTuMba pa(-lAMThI-tara (-2) o palAMThI-tara." meTuM thavuM. (2) vyavahAra calAvavAmAM maMjhavaNa anubhavavI] palA(le) ja strI "palAMThe." paledAra vi. jio "pahale + phA. pratyaya.] pAlavavALuM palola . gaLAne AgaLano bhAga bharelA cheDAvALuM (vastra) [vajana upADanAra palavavuM sa, kei. vAvyA pahelAM kheDelI jamInane pANI pahale-dAra vi. [phA. pahaleha-dA2] toLATa. (2) bhAre pAvuM. palovavuM karmaNi, ki, palevAvavuM pre. sa. kri. pahalerI strI. [+ phA. "I' prAyaca] taLavAnuM kAma, (2) palevAvavuM, palavAyuM jue "palovavuM"mAM. bhAre vajana upADavAnuM meTaliyAnuM kAma (anAja vagerenuM) palAMTa (paloTa) 5. jhINI rejeTI, bArIka dhaLa 59lA paM. [saM. paTTaa> prA. paTTama-] jue "pAlava.' (2) pa(-)ThiyA (paDhi) jue "palAMkiye." (lA.) koI paNa be sthAna vaccenuM aMtara, Tapi. [-hale paDhavuM pala(le)ThI (palaoNDI) e palAMThI." - (rU. pra.) pAchaLa cAlavuM. (2) vaLagI rahevuM. 0 che 5(lo)ThI-tara (paloMThI-tara3) e "palAMThI-tara." (rU. pra.) pAchaLa AvavAnuM baMdha karavuM] [pANIvALuM) pa-le ja palAThe." palavala na. [saM.] nAnuM taLAva, taLAvaDuM, khAbociyuM (sArA 50Tana e "palaTaNa." 5(pA)vaI (pa) puM, strI, e "paye.' 5Taniye ja "palaTaNiye.' pavana' E. [saM.] vAyu, havA, vAyare. (2) (lA,) tera, pahala na. palluM, chAbaDuM mijAja (3) paristhiti, saMyoga, [0 upara caDa(-)s 2010_04 Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pavanara 1386 pavitratmA (-uparaya-) (u. pra.) beTI umeda karavI. 0 cAlo (u.pra.) pavADe' chuM. [saM. bagin- prA. pAmra-, mATe bhUsake) phaeNzana zarU thavI. 0 chUTa (rU.pra.) vaTa thavI, padAvuM. 0nA (lA.) (jemAM aittihAsika koI yuddhane prasaMga nirUpAyo bAcakA, 0mAM bAcakA (rU.pra.) miyA-prayatna, nakAmI hoya tevo) eka kAvyaprakAra (mukhyatve marAThImAM racAya mahenata. kaMkA (rU. pra.) vAta vahetI thavI. * bharAve che. gu.mAM "rustama bahAdurane pavADo,' uparAMta DAkoranA (rU. pra.) bijI thavuM. 0mAM UThatuM javuM (rU. pra.) jhapATA- raNachoDajIne pavADo' vagere) baMdha cAlavuM. 0mAM UDI javuM (rU. pra.) tuccha banI rahevuM. pavADe muM. [saM. pravAna dvArA niMdA, gIlA, badAI 0 lAga (rU. pra.) sobatanI asara thavI. * vA (rU.pra) pavADe 5. [jae pavADavuM' + gu. "o' ku.pra.] (lA.) koI paNa vAta ke phezananuM vyApaka thavuM] maranAra pAchaLa karavAmAM AvatuM uttarakriyAnuM jamaNa, pavana kuM. [e. pAunDa'-senAno aMgrejI sikko] 20 dahADe, dahADo-pANI (mULamAM "udaka-kriyA-pANI ziliMganI kiMmatanA aMgrejI sikko (senAne) reDavAnI thatI e kAraNe pavana-AMkaDI strI, siM. + jue "AMkaDI.'] bArIo palANa na. [ja e "pavAnuM' + gu. "aNa" ku, pra.] thatA vageremAM bharAvAtI ghoDAnA meDhAnA AkAranI saLInI sAMkaLa bAMdhakAmane pANI chAMTavAnI kriyA, bhIMjavaNa, kathoriMga' pavana-kumAra ! [saM] paurANika mAnyatA pramANe vAyu- "vAta na. [ja pAvuM dvArA.) khetaramAM pANI pAvAnI devane putra gaNAtehanumAna vAnara temaja pAMca pAMDavAmAMne kriyA. (2) kAMjI bhImasena pavAlI strI. [ja pavAluM' + gu. "I' strI pratyaya.] pANI pavana-gADI strI. [saM. + jue "gADI."] pavanavege daDhatI rAkhavAnuM nAnA pIpaDA jevuM tAMbA ke pittaLanuM vAsaNa, naLI gADI. (2) (lA.) vAyu-pAna, vimAna, "eropleina'. pavAluM na. [ja "pA" dvArA.] pAlInA cothA bhAganuM pavanacakkI strI. [saM. + juo "cakkI.] havAnA jore pharatA mApiyuM mathALe caravALI vAva-kUvAmAMthI pANI kheMcanArI mAMDaNa, pavAluM na. [sara0 yAluM.'] nA pyAlo, pyAluM. (2) veTara-hola" tAMbA pittaLanuM UbhuM nAnI keDI jevuM vAsaNa (pANI bharavA pavana-daDe puM. [+juo "daDe.'] havA bharI khelavA mATenuM), naLo mATe moTo meLo, "phUTabola" (da, bA.) pavAMDha 5. jao "pavADiye." pavanapAvaDI strI. [saM. + jue "pAvaDI....] eka jAtanuM vAvuM jue "pIvuM'--pAvuMmAM. laukika kathAomAMnuM kapita vAyuvAna pavi na. siM, 5.] iMdranuM vaja nAmanuM hathiyA 2 pavanamuktAsana na. [saM. + avata + mAna] e nAmanuM paganuM pavitara vi. [saM. qvatra, arvA. tadabhava] juo "pavitra." eka Asana. (ga.) jeivo vega [0nI pU(5) chaDI (rU. pra) pavitra hovAno DoLa karanAruM] pavana-vega kuM. [saM] pavananI jhaDapI vega. (2) pavananA pavitarAM-agiyArasa(-za) (-sya,-5) strI. jio "pavipavanavegI vi. [saM., ] pavanana jevA vegavALuM atyaMta taruM (ba. va.) + agiyArasa(-2)] zrAvaNa suda agijhaDapI yArasa (e divase zrIvallabhAcAryajIe bhagavAnane pavitaruM pavana-suta 5. siM] jAe pavana-kumAra.' dharAvAne cAla pADayo tethI) pavitra-agiyArasa. (puSTi.) pavanAza vi. saM. pavana + marA, zI vi., 5. siM, .] pavitarAM-bArasa(za) (-sya, ya) strI. jio "pavitaruM' (pavana khAI jIvatA rahe manAto heI) sarpa (ba. va.) + "bArasa-(-za.'] zrAvaNa sudi bArasa (e pavanAsana na. [saM. pavana + bA] veganuM e nAmanuM eka divase savAre ziSyoe zrIvallabhAcAryajI (guru)ne pavitarAM Asana. (ga.) dharAvyAM tyArathI) pavitrAMbArasa. (puSTi.) pavana na. [saM. ghana + aa] pheMkavAthI bhAre pavana ane pavitarI strI. [jae "pavitaruM' + gu. "I' strI pratyaya.] vAvAjoDuM thAya tevA prakAranuM manAtuM eka divya astra brAhmaNe pavitra kArya mATe AMgaLImAM vIMTIne sthAne pavamAna 5. saM.] gharamAMnA agnihotramAMne gAIMpatya pahere te tAMbA ane senAnA tAranI vaLa caDAvelI agni [vyaMjanAne samUha, (vyA.) mudrikA. (2) darbhanI banAvelI evI vIMTI, pavitrI pa-varga 5. [saM.] ThaMsthAnIya "pa"thI ' sudhInA sparza pavitaruM vi. jioe pavitara' + gu."G" te, pra.] bhagapavanaya vi. [sa ] "pa-varganuM vAnane dharAvavAmAM AvatuM satara ke rezamanuM bhAtIgara pavalaDI strI. pa2lI, gilADI, gALI daraDuM, pavitru pavA juo A (--vA.) pavitra vi. siM.] zuddha, nirmaLa, pAvana, zuci, cekhuM. pAI sI. pagarakhuM, jeDe(2) cirAya te oLakhI (2) nirdoSa, zuddha cArigavALuM. (3) zubha, maMgaLa-kArI, zakAya e mATe ghoDAne page bAMdhavAmAM AvatI dorI. puNya. [..vivAha (rU. pra.) eka patnI karavAnuM ke jIvanamAM (3) gunegArane bAMdhavAmAM AvatI sAMkaLa, beDI eka ja lagna karavAnuM kArya, managamI' (da. bA.)] 5vADavuM pIvuM'mAM. pavitra-tA strI. [sa.], pavitrAI strI. [ + gu. "AI 5vADiyA puM. e nAmanI eka vanaspati, kuvADiye ta. pra.] pavitra hovApaNuM pavADI strI abharAI, chAjalI pavitrAtmA vi., (saM. pavitra + mAramA !.] jeno jIva 2010_04 Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pavitrAsana 1387 pazu-vadha nirdoSa ane nirmaLa che tevA pazu-dharma chuM. saM. e "pazu-tA." pavitrAsana na. [saM. pavitra + matana) nirdoSa ane nirmaLa pazupatAkAsTa na. [sa, pazupALa + maratra) mahAdevanuM manAtuM Asana. (2) (lA.) darbhAsana, DAbhanuM AsaniyuM eka divya astra pavitra-agiyArasa(-za) (-sya-zya) strI. [ja pavitra pazu-pati, nAtha , siM] mahAdeva, zaMkara, ziva (ba. va) + "agiyArasa(-za.)], pavitrA ekAdazI strI, pazupAla(La), pazupAlaka vi, pR. [saM.] gevALa [+saM.] e "pavitara agiyArasa.' pazu-pAlana na. siM] pazuonuM saMrakSaNa, DhoranI levAmAM pavitrAM-dvAdazI strI. [+saM.], pavitrAM-bArasa(-za) (-sya, AvatI pUrI saMbhALa. (2) Dhora pALavAM e, enimala-ca) strI. [ + ja "bArasa(-za.)] ja e pavitara - hambarI' bArasa.' pazu-pALa ja e pazu-pAla.' pavitrita vi. [] pavitra kareluM-thayeluM. pazu prakRti strI. [sa.] pazuono svabhAva. (2) vi. pazunA pavitrI strI. [saM.] e "pavitarI." jevA svabhAvanuM pavitrI-karaNa na. [saM] apavitrane pavitra karavAnuM kArya pazu-prajanana na. siM.] pazuonI utpatti pavitrI-kRta vi. [saM] pavitra karavAmAM AveluM pazuprajanana-zAstra na. [saM.] pazuonI utpattine lagatuM zAstra, pavitrI-bhavana na. [saM.] apavitranuM pavitra thavuM e 'enimala jeneTikasa' pavitrI-bhUta vi. [saM] pavitra thayeluM pazuprajananazAstrI vi. si., pR.] pazu-prajanana-zAstranuM jJAna pavitra na. [sa patra + gu. "G" ta. pra.] juo vitaruM.' dharAvanAra, 'enimala-jeneTisisTa' pavi-dhara vi, puM. [saM.] vadhArI-iMdra pazu-bala(La) na. [saM] sArA pramANamAM Dhora-DhAMkhara parve puM, strI. 5(pA) pR. juo "pAve ." hovAM e, pazu-samRddhi, (2) (lA.) mAnavapaNAne zaramAve e pazama jue "pama." prakArane jaDama karavA e. (3) ghoDA jeTaluM baLa, horsapazamI e "paramI.' pAvara" (ba. ka.ThA.). pazamIne ja "paramIne." pazu-bali chuM. siM] yajJamAM karAto pazune homa pazi(siDyuM na. ghauM ke tala vAvavA mATe comAsAmAM pazubaLa ja A "pazu-bala.' nahi vAvatAM khAlI rAkheluM khetare mikhe, bevakupha pazu-buddhi strI. [..] DhoranA jevI akkala, akhaM-tA. (2) pazu na. siM, 5.] (coparuM) jAnavara, Dhora. (2) (lA.) vi. DheranA jevI avicArI buddhinuM, bhUkhe-bevaka pazu-utpAdana na. [saM] Dhora-uchera pazu-bhakSaka vi. siM] Dhorane mArI enuM mAMsa khAnAra, pazu-ghAta . [saM.) pazuonI hisA, pazu vadha mAMsAhArI 5zughAtI vi. [se, muM.], pazu-gna vi. [saM] pazuone pazu-bhAva chuM. [sa.) e "pazu-tA." sahAra karanAra pazu-marakI strI. [+ ja "marakI.)], pazu-mahAmArI strI. pazu-caryA strI, [sa.1 DhoranI zuzraSA-sevA. (2) DhoranI mAphaka [saM.] Dhorane prANadhAtaka roga,' "rinDara-pesTa" nirlajaja rIta-bhAta, chAcAra pazu-mAra 5. [+juo "mAra.'] Dherane mAre tevA prakArane pazucikitasaka vi, [saM] pazuonI davA karanAra, mAra, Dhera-mAra 'veTarinarI sajaryana' [upacAra, veTarinarI' pazu-yajJa, pazu-yAga kuM. [saM.] jemAM pazune mArI enAM pazu-cikitsA strI. [saM] pazuonA roganI parIkSA ane aMga hemavAmAM AvatAM te prAcIna samayane eka yajJa pazucikitsAlaya na. [+ saM. mA]] DhoranuM davAkhAnuM, pazu-peni strI. [saM] DhAra tarIke janma, pazu tarIke veTarinarI DispensarI [vAranuM zAstra avatAra [veTarinarI" pazucikitsAzAstra na. [saM.1 TheranAM dardo ane sAra- 5zu-roga kuM. [saM.] DhoramAM mAlama paDhato te te vyAdhi, pazu-janma kuM.na. siM., muM.] pazu tarIkeno avatAra, pazune pazu-rogacALo 5. [+ja rogacALo.'] DhAramAM phelAte avatAra. (2) pazuonA prakAranuM jIvana roga, "epijhaTika Dina' pazu-janmA vi. saM.] pazuomAMthI pedA thAya tevuM pazuroga-cikitsaka chuM. siM. "pazucikisaka.' pazu-huM na. [+gu. 'DuM' svArthe ta. pra.] kSudra pazu. (2) pazurogacikitsA . siM.] jAo "pazu-cikitsA.' (lA.) nAnuM aNasamajhuM bALaka pazuroga-cikitsAlaya na, [+ saM. mA jae "pazupazu-tA zrI. [4] (lA.) Dhorane chAje tevI marpatA-bharelI cikitsAlaya. sthiti, hevAniyata pazuroga-vidyAlaya na. [saM] jayAM pazuonA roga vize ane pazu-tulaya vi. [saM] DhoranA jevuM, hevAna enA upacAra vize tAlIma maLe tevI zALA, 'veTarinarI pazu-tva na. [saM] ja e pazu-tA." keleja' [zAstra, leTarinarI sAyansa' pazu davAkhAnuM na. [+ ja e davAkhAnuM.1 ja pazu- pazuroga-vijJAna na. [saM.] Dherene thatA vyAdhione lagatuM cikitsAlaya." rdalata, 'lAiva-sTaka' pazuvata vi., kri. vi. [saMvata ] DhAranA jevuM pazu-dhana na. [saM.] DhoranA rUpamAM rahelI milakata, pazurUpI 5zu-vadha puM. [saM.] pazuonI hiMsA, pazudhAta 2010_04 Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ II pazu-vardhana 1388 paramI pazu-vardhana na. [saM.] pazuone uchera pazcAdabhU, mi, 0mikA strI. [saM.] pAchaLanI sapATI, paza-vADa paM. [+ja "vADo.1 pradarzanane mATe rAkhavAmAM baeNka-grAunDa (ba. ka. ThA.) (na, bhe) AvatAM DhoronuM sthAna, prANIsaMgrahAlaya, 'mene jarI' pazcAda-vatI vi. [sa, . pAchaLanA bhAgamAM raheluM pazuvidyA strI. [sa.] pazuone lagatA badhA viSayenuM pazcAnatApa . [, padma + ana-tA[] "pazcAttApa.' vijJAna, pazu-zAstra, "elajI." [dra buddhinuM pArdha zuM. [saM. ghaa + artha vi.] pAchaLane ardhabhAga, pazu-vRtti strI, siM.] "pazu-tA." (2) vi pazunA jevI pazu-vRddhi sI. [saM.] pazuono vadhAre pazcima vi. si.] pAchaLanI bAjumAMnuM. (2) pAchaLathI utpanna pazuvaida puM. [+ saM. vaigha, a. tadda bhava), dha vuM. (saM.) thayeluM. (3) AthamaNI dizAnuM. (4) zrI. (saM. pazcima Dhorane dAkatara, pazucikitsaka, 'veTarinarI sajaryana' vi, zrI.] AthamaNI dizA. [0mAM sUrya Uga (u.pra.) pazu-vaidyaka na. [4] jue "pazucikitsA -"pazuroga- a saMbhavita vAta thavI] cikitsA." pazcimaghATa . [ + jue "ghATa.'] mahArASTranA thANA pazu-zAstra na. siM] e "pazu-vidyA." jillAthI samudra kinArAnI parvatamALAne cheka trAvaNakora pazu-saMvardhana (saivardhana na. [saM] Dhora ucheravAnI kriyA, sudhIne pradeza. (saMjJA.) keTala brIDiMga' pazcimatAna, -nAsana na. [saM. + mAsana] e nAmanuM paza-sAmAnya vi. saM.) sarva pazuomAM maLI AvatuM paiganuM eka Asana. (Aga.) pazu-sudhAra chuM. [+ ja e "sudhAra.'| pazuonI olAda pazcima-dakSiNa vi. siM, ghazcima-kSiNa dizA] pazcima ane sudhAravAnuM kArya, keTala-brIDiMga." dakSiNa dizA vacce, nitya khUNAnuM pazusRSTi strI. (saM.] samagra pazuone varga pazcimadizAvatI vi. [sa., .] pazcima dizA taraphanuM, pazu-svabhAva muM, vi. [sa.] jue "pazu-prakRti." pazcima dizAmAM raheluM pazu-hiMsA (- hisA) strI. [saM.] jae "pazu-vadha." pazcima-dvAra na. [4] AthamaNuM bAraNuM (2) (lA.) gudA pazemAna vi. [.] pastAvo karanAruM pazcima-buddhi strI, siM] pachIthI Ubho thayelo vicAra. (2) pazemAnI strI. phi.] pastAve, pazcAttApa, kheda, era vi, pachIthI jene vicAra Ave che tevuM, pachamabuddhi paca vi. [saM.] pAchaLanuM, pAchaLa raheluM pazcimabuddhiyuM vi. [+ gu. "yuM' ta. pra.] jue "pazcimapazcAtakapAla na. [saM.] khAparInA pAchaLanA bhAganuM hADakuM riAkhIne raheluM pazcAta vi. [saM. pAchaLathI kareluM pazcima-mukhI vi. siM, puM] pazcima dizA tarapha mukha pazcAtkRti strI. (saM.pazcAkarma. (2) pachIthI karelI racanA pazcima-vAsI vi. [saM., pR.1 pazcimanA dezanuM vatanI pazvAtakarma na. siM] pAchaLathI kareluM ke karavAnuM kAma pazcima-vAhinI dive, zrI. [saM] pazcima dizA tarapha vahepazcAkuMka (-kendra) na. [.] pAchaLa Avela prava, 'pisTI- nArI (nadI) tirapha mukha ke bAja rAkhIne raheluM riyara pila" pazcimAbhimukha vi. [saM. pazcima + mafma-mua] pazcima dizA pazcAtkoNa chuM, [saM] pAchaLa Avelo khaNe, "reTophaleziyana' pazcimAkhyAya 5. [saM. pazcima + mAnA1 pazcima dizAmAM pazcAkhe(-kha3) puM. [saM.] pAchaLa rahele eAraDo rahelI dharmapITha (zaMkarAcAryajInI) pazcAttApta vi. [saM] pAchaLathI pastAvo karatuM pazcimArka . [saM. pazcima + artha vi.] jae "pazcardha.' pazcAttApa . (saM.koI ajugatuM thayA pachI e vizenI pazcimAvasthA strI, [saM. ghazcima + 814-0aa] pAchalI uMmara, thata ciMtA ke vasava, anuttApa, aphasosa, pastA, pAchalI avasthA, ghaDapaNa, uttarAvasthA dilagIrI pazcimI vi. [5., -mIya vi. [saM] pazcima dizAne lagatuM, pazcAttApI vi. [se, .) pastAvo karanAruM pazcima dizAnuM pazcAtsakacaka (ske caka) puM. [..] jue 'pazcAkaNa." pazcimottara vi. saM. pazcima + uttara dizA] pazcima ne pazciAtsastuti (-sastuti) strI. [4] pAchaLathI karelAM uttara vaccenI dizA, vAyavya khUNe vakhANa. (2) AvAM vakhANathI lAgata sAdhune doSa. (jaina) pazcimottAna-nAsana na. [+ saM. sattAna + mAsana] e nAmanuM pazciAddagamana na. [saM.] pAchaLa pAchaLa javuM e, anu-gamana yoganuM eka Asana, (ga.). pazciAdagAmI vi. [se, .] pAchaLa pAchaLa janAruM, anugAmI pazcimedadhi chuM. saM. pazcima + 31 pazcima dizAne pazcAdu-darzana na. [saM.] pUrvanI vAtono khyAla, 'riTropekaTa' sAgara (bhAratane arabI samudra, jane lATa samuddha) (u. ) pato strI. [3] pakhunistAnanI najIkanA pradezanI bhAratapazcAddazI vi. [sa., pR.] pUrvanI vAtane khyAla rAkhanAruM, Arya-kuLanI eka bhASA, puratu (bhASA) pAchaLa najara rAkhanAruM, 'riTro-pekaTiva' (ha.dvA.) pama na. [.] ruvAMTI, jhINA vALa, (2) jana pazcA-bhAga kuM. siM.] pAchaLa-pUTha bAne bhAga pamAI sTI. [+ gu. "AI' ta, pra.] sukomaLatA, kumAza pazcAda-bhAvI vi. [saM., pR.] pachIthI thanAruM, bhaviSyamAM pazmI na [ka] UnI kApaDa (eka jAtanAM kAzmIrI thavAnuM bakarAMnA vALamAMthI banAveluM) 2010_04 Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paramIno 1389 pahADa paramIne puM. [phA. pana] parama prakAranA vALanI (2) ArapAra nIkaLI gayeluM. (3) (kaseTImAM) pAra (kAramIrI) zAla gayeluM. [0 karavuM (rU. pra.) parIkSA uttIrNa karavI-pAsa karavI. payaMtI (pazyatI) vi., strI. [saM. varta., kR] cAra vANI 0 thavuM (rU. pra.) uttIrNa thavuM. (2) najIkamAMthI nIkaLI mAMnI eka vANI (lAdhAramAMthI hadayamAM pahoMce tyAre najara bahAra javuM. (3) vaccenA sthAne jaI ene choDI kahevAtI). (ga) AgaLa vadhavuM.] pasa chuM. lagna prasaMge vararAjAnA kheALAmAM nALiyera mUke 5sAravuM sa. kri. [sa. --saranuM pre. >prA. pasAra, che tyAra bebo, piza, pa . [ bhare (rU. pra.) tasama] prasAravuM, phelAvavuM (atyAre have bahu vaparAtuM varanA meLAmAM nALiyera ApavuM] nathI. A 'pasara'nuM che. rUpa che. e "pasaranuM lupta thayuM pasa na. paca, pa, rasI che. "pasaravuM'-pasAravuM vyApaka che.) ['pasAra." pasa puM. paThANa upara jaDavA mATe vaparAte sAdhAraNa pasAro chuM. [ja e "pasAra ' + gu. 'A' svArthe. khUNAvALe khaNiye. (vahANa.) [pastAgiyo pasijAvavuM, pasijavuM ja pasI javuMmAM. pasatAgi chuM. zAkabhAjI vicanA, kAchiyA, bakAlI, siyAruM na. juo "pabicAruM.' pasatAla-LI strI, ThapakAne prabaLa mAre, vAraMvAra pasI javuM a. kri. [. -Syi ->prA. ghafiA -] (lA) lAgalagaDha apAto Thapake, pastALa. [0 pAThavI (rU. pra.) rasoI lagabhaga pAkayA pachI dhIme dhIme tApe pAkavI. (2) sakhata Thapako Apavo] [dhAsa gaLI javuM, esaravuM. (3) daryAdri thavuM. (4) parasevo thAvo. pasatAra 6. pANIvALA pradezamAM UgatuM e nAmanuM eka pasijAvuM bhAve, kri, pasijAvavuM che., sa. ki. pasatAla na. pratijJA, Teka, paNa pasIne puM. [hi. pasInA; saM. gharanI sAthe saMbaMdha] para pasana na. [phA. pasa6] e "pasaMda." sevo, praveda. [0utAra, 0 pATha, re (rU. pra.) pasara . si. jhara] hathelIne saMkocavAthI paDo khADo. sakhata mahenata karavI. 0 Utara, 05 (u. pra.) (2) na. [saM. prasara puM] paroDhiye Dhorane sImamAM carAvavA sakhata mahenata thavI. 0 chUTa (u. pra.) gabharAvuM]. laI javuM e pasAvavuM, 5sujAvuM e "pasajavuM'mAM. pri., saki. pasara a. ji. siM. pra--ra-> prA. kasara -tasama] jue pasUvuM sa. ji, sauvavuM. 5sujAvuM karmaNi, kri. sujAvavuM prasaravuM." pasarAvuM bhAve,, kri. pasarAvavuM pre., sa. kra. pasUDuM na. [saM. pazu - prA. vasu + gu. "huM" svArthe ta. pra.] pasarAvuM, pasarAvuM ja e "pasaravuM'mAM. jao "pazu." pasahiyAta vi., muM. jio pasalI' dvArA.] bahenane pasalI pasdI juo parasudI." ApavA AvanAra (bhAI) pasara vi. sIdhuM, pAMsaruM, (2) na. sIdhANa pasalI DhI. bhAI taraphathI bahenane ApavAmAM AvatI bheTa pasa-peza sI. phi.] maMjhavaNa, mAnasika maMca pasala 5. ji e "pasa' + gu. 'huM' vArthe ta...] eba pastAgiye ja e "pasatAgiye.' pasAravuM sa. kri. zarIrane sAruM lAge te pramANe hatheLI pastAnuM na. [sa. tra-sthAnakrane vikAsa] sAruM muharta ke pheravavI, hAthathI paMpALavuM. savAranavuM karmaNi, kri. dahADe vItI javAnA vAraNa tarIke e muhUrta ke dahADe pasAvavuM sa. ke. pasavAravuM. pasavAvALuM karmaNi, kiM. ekAda lUgaDuM najIkanA koI lera makI AvavuM e. [ makavuM pasaMge (pAsa) chuM. [phA. pasaMga] trAjavAnAM baMne pakSonuM (2. pra.) prasthAnanuM muhUrta sAcavavuM] vajana sarakhuM rAkhavA ochA vajanavALA pahalAne bAMdhavAmAM pastAla(La) ja e "pasatAla.' AvatuM vajana, ghaDo pastAvA-rakama strI. jio "pastAve' + "rakama.'] kara-corI pasaMda (pasanTa) vi., kri. vi. [rA] gamatuM, bhAvatuM, mana- ke gunA mATe bharavI paDatI rakama, kaeNziyasa manI' mAnatuM, anukULa paDatuM. [0 AvavuM, 0pavuM (rU. pra.) gamavuM. pastAvuM a. kri. [saM. pazcAttApa-> prA. chAttAna dvArA 0 karavuM (rU. pra.) varaNI karavA, pasaMdagI karavI) ja, gu, nA. dhA. "pachatAvuM' thaye] pastA thA, orate pasaMdagI (pasandagI) strI. [phA.] gamavuM e, game, ruci, tha, anu-tApa anubhava, aphasesa karavo prepharansa.' (2) varaNI, caMTI kAvuM e, cuMTaNa, 'sileka- pastA 5. [ja e "pastAvuM.'] e pazcAttApa." zana,' 'mAminezana." (3) vika65, " zana' pastALa juo "pastAla.' pasAya pR. [saM. prasADha>prA. ghaNA tatsama (jagu] pastI' strI. chApAM kAgaLa vagere nakAmo radabAtala mAla prasAda, kRpA. (2) kRpAnI bheTa, navAjagI, bakSisa pastI strI, jie "tuM"+gu. "I' sIpratyaya.] pasAyatuM vei. [saM. sAta- prA. pAtharUma-] mahera ja "patuM." [karavuM] bAnInI rAhe ApeluM, bakSisa ApeluM patuM na. pakSapAta, uparANuM. [0 tANavuM (rU.pra.) uparANuM pasAyata . [jue pasAyatuM.'] gAmaDAMmAMno polIsa kastu na. [3. pista] ja "pituM." paTelane sahAyaka rakhevALa [pracAra pahADa (pATha) . parvata, meTe giri (DuMgarathI moTa) pasAra chuM. saM. prasArakA , pAra, tasama] phelAvo, [0 uThAva, (rU. pra) bhAre kAmanI javAbadArI levI. pasAra che. vi. pa. pasAra ] bAjumAMthI cAlI gayeluM. 0 ghAla (rU. pra.) sAMdhAmAM senAnI gAMTha UpasI AvavI. 2010_04 Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pahADa-bhala(La) 1390 pahere-gIra 0 jevaDuM (rU. pra.) khUba moTuM. 0 jevuM (rU.pra.) bhAre kaMTALe 5hANAvuM, (pANATavuM) sa. kei. jie pahANe,'-nA upajAvanAruM. (2) dastara. 0 tU , 0 tUTI paDho (rU.pra.) dhA]i patharanA mArathI mAravuM bhAre moTuM saMkaTa AvI paDavuM] pahANA-phATa (pANA-phADa) strI. [jao "pahANa' + pahA-mUka(-La) (pATha-) na. [+sa.) e nAmanI eka "phADavuM."], pahANaphoDI strI. [ + ja DivuM' + gu. "I' vanaspati, kALIpATa ka. pra.) e "pahANa-DI.' pahAravI (pADavI) pR. [+ saM. pati - prA. va6] rAnI- pahANAvavuM, pahANavuM (pA:NA-) jue "pahANavuM'mAM. parajanI rAjapIpaLA bAjanI eka kAma ane ene puruSa. pahANI (pANI) strI. [saM. ghara >prA. pakSanA marA. huM(saMjJA.). [pahADamAM thatI eka vela dvArA] khetaramAMnA pAkane aMdAja bAMdhave e, "sarve pahAkala (pATaDa-valya strI. [+ jue "vela.] e nAmanI pahANa-dAra (pANI) vi., muM. [+ phA. pratyaya] pahANa pahADhiyuM pADiyuM) vi. [+ gu. "iyuM" ta. pra.], pahADI' karI pahANI-patraka taiyAra karanAra kAraka vi. [ + gu. AI' ta. pra.] pahADane lagatuM. (2) pahADamAM pahANa-patraka (pANI) na. [+ saM.) khetaronI jaNa rahenAruM. (3) (lA.) kadAvara, hADetuM karI emAMnAM jhADa ane thanAra melanA aMdAjanI noMdhaNane pahADI (pATaDI) strI. [ + gu. "I' ta. pra.] pahADavALe copaDA [ta. pra.] juo "pahANa." pradeza, pahADanI khINAno pradeza, (2) e nAmanI eka pahANe (pA:-) . jie "pahANa' + gu. 'e' svArthe rAgiNI. (saMgIta.) 5hI chuM. [saM. pathiksa >prA. ]i pathika, musAphara, yAtrI, pahANa' (pATaNa) 5. [saM pApaLa>prA. pApADeja, gu. vaTemAruM pahANa.] paththara, pathare, pahANe paherachA (pa rachA) strI. [juo "paheravuM' dvArA] paheravAnI pahANu2 pANa) na. [ja e "pahANavuM.'] kapaDAmAM kAMjI paheraNa (52Na) na. [sa. paridhAnaprA . parihANa>ja. nA pAsa Apavo. (2) kAMjI, kheLa gu. "pahiraNuM-pihiraNa'] sadarA jevuM A bAnuM ke pahANa-kaMda (pANa-kanda, pu. [ja e "pahANa + saM.], aDadhI bAnuM puruSanuM kapaDuM, badana do . [+]. "o svArtha ta. pra.] DuMgarALa pradezamAM paheraNuM (peraNuM) . [+gu. "G" svArthe ta.pra.) saurASTranA thata DuMgaLInA je eka kaMdaprakAra lokavarNanI strIonuM ghAgharAne sthAne paherAtuM pADAnI pahANa-ka (pa:Na-kume. [ja e "pahANa" + saM., jema sIvyA vinAnuM kapaDuM kumaka->prA. kumA-] paththaravALI jamInamAM thatI eka paheratala (peratala) vi. [ja "paheravuM" dvAra.] paheranAruM vanaspati pahera-phATa (2-phADaya) strI. [jae "paheravuM"+ "phADavuM.] pahANuTa (pATaNa-kaTa) muM. jio "pahANa" + "kuTachuM.'] paheryA karavAthI te kapaDAMne ghasAre (pahANo bhedI nIkaLI AvatA hoIja e "pahANa-kaMda.' pahera-vAsa (peravAsa) paM. [ja e "paheraveza'; ene pahANuke (pANako) . [ja e "pahANa"+ gu. "ko' vikAra.] jAo "paheraveza.' svArthe ta. pra.] nAnA pathare, nAno gaDe paheravuM (paravuM. sa.kri. (saM. gharidhA> prA. pari-hyA, para pahANukarI (pANakArI) vi. [ja "pahANa-keruM' + gu. > ja. gu. pihira.] (vastra ghareNAM vagaranuM) dhAraNa karavuM. I' ta. pra.] pahANa-kerAnuM paheravuM (rAva) karmaNi, kiM. paherAvavuM (paM:rAvavuM) pahANa-keruM (pANakoruM) . [o "pahANa' + "keruM.'] pre., sakri. kAMjI pAI keruM kareluM) khAdInuM kApaDa paheraveza (peraveza) 5. [ja e "paheravuM + saM] paheravAnI pahANa-khANa (pANa-khANya) stra. e pahANa + rIta. (2) paheravAno dekhAva, (3) pizAka khANa.*] paththaranI khANa paherA-)-gIra chuM. [o pahero + phA. pratyaya] paherApahANakhANiyo (pANa-khANiyo) vi., pR. [+ gu. "yuM' vALo, cokI karanAra cokiyAta, saMtrI, 'oNcamaeNna' ta. pra.] paththaranI khANa upara paththara khedanAra ma2 pahera(-2)gIrI sI. [ phA. I' pra.] paherAgIranuM kAma pahANa-DI (pANa-koDI) vi., strI. [ja e "pahANa"+ paherA-dAra 5. jie "pahera' + phA. pratyaya] ja e kaDavuM' + 'uM' kR. pra. + 'I' pratyaya.] paththara keDIne "paherA-gIra." nIkaLatI eka jAtanI vanaspati, pahANa-bhedI pahera(-)dArI strI. [+ phA. "I'pra.] e paherAgIrI.' pahANabhedI (pANabhedI) strI. jio "pahANa*+ "bhedavuM paherAmaNI (perAmaNuM) strI. jio paheravuM+gu. "Ama" + gu. "I' ka. pra.] jae "pahANa-DI." [tANe kapri. lagna vagere mAMgalika prasaMge kanyAvALA taraphathI pahANanuM (pATaNa) na. [ja e "pahANavuM.'] kAMjI pAyelo vara-pakSanAM lekene apAtAM kapaDAM pahANa (pATaNa) sa. kiM. raMgavA mATe koruM kapaDuM dhovuM, paherAvavuM (2:rA-) jAo 'paheravuM"mAM. nikhArava. pahANavuM (pAHNAvuM) karmaNi, ji. pahANAvavuM paherA-vALA (VrA-vALA) kuM. [ja e "pahere + gu. "vALuM" (pA:NAvavuM) pre., sa. kri. ta.ka.] ja "paherA-gIra'-'veca-mena." pahANA-kAtara (pA:NA-kAtaraya) strI. jio "pahANe' + paherAvuM (pe: rAvuM) ja e "paheravuM"mAM. kAtara.] paththara phADIne jamInamAMthI UgatI eka vanaspati pahera-gIra (pere-gI2) jAo "paherAgI.' 2010_04 Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paheregIrI 1391 pahoLAvavuM paheregIrI (peregIrI) jio "paherAgIrI.' sauthI pahelAM, taddana AraMbhamAM paheredAra (pere-dAra) ja e "paherA-dAra'-paherAgIra.' pahelI (pelI) rumI. [saM. pravi > prA. paDhimAM] prahelikA, paheredArI (peredArI strI. [+ phA. "I' pra.] juo ukhANuM, samasyA, koyaDe. (2) (lA.) samajhamAM na Ave paherAdArI"-paherAgIrI.' tevo viSaya pahere pu. vi. pahaha cokI karavI e, jagatAM jApto paheluM (peluM) vi. saM. pratha dvArA prA. paha4-ma-3 prathama, rAkhavo e, rena, "rAunDa." [-rAmAM rAkhavuM (rU.pra.) jAptA Adima, AraMbhanuM, "orijinala,' "pharsTa.' (2) khUlatI nIce najarakedamAM rAkhavuM. mAM hovuM (rU.pra.) aTakAyatamAM vinAnuM, "apaseTa." [TalA khaLAnuM (rU.pra.) sauthI prathama hovuM. 0 deve (rU.pra.) cAlatAM cAkI karavI. badalo - janameluM. (2) bahu lADakuM. -lA naMbaranuM (nambaranuM) (rU.) (2. pra) cokIdAra badalAvA. 0 esa (-baeNsa) (rU. pra.) zreSTha paktinuM, sau AgaLa paDatuM] cakI besavI. 0 esA (besADavA), 0 maka (rU.pra.) pahelethI (pelethI) kri.vi. [ + gu. e sA.vi, pra + cakI besADavI. 0 bhara (rU. pra.) saMtrI tarIke cAkI thI pAM. vi. ne anuga] zarUAtathI, AraMbhathI, agAuthI rAkhatA pharavuM] pahelI (15:vI) strI. e nAmanI eka vanaspati pahela (peDa) strI. [saM. graMtha dvArA prA. hi4 ja, gu. pahe (:) strI, [saM. pramA> prA. pa dvArA] pareDhiyAne pihila."] sauthI prathama thaI rahevuM e, prAthamya. [0 karavI prakAza. (2) paDhiyuM, maLasakuM. [phATavI (rU.pra.) maLasake (rU.pra.) bIjA karatAM vadhu AgaLa AvavuM] thavuM] pahela (pela) puM. [phA. pahalu] pAsAdAra vastu hIrA pahAkAhavuM, pahekAvuM (pakA-) e "pahocavuMmAM. vagerene ghasIne karelA) pAse. [ 9 pATavA (rU. pra.) pahoca (pa:) jAo "pahoMca." pAsAne dhATa Apa. (2) tAlIma ApavI] paheca-buka (pezya-) juo "pahoMca-buka.' pahela-dharo (pela-dharo) vi . jio "paheluM' + "dharavuM'gu. pahecavuM (pe:cavuM) jue "pahecavuM.' pahecAvuM (pacAvuM) uM' ku.pra.] prathama vAra ja hajI dhaMsarI uThAvI che tevo baLada bhAve, kri. pahecA (ka)havuM (pa:cA(-kA)DavuM) pre., sa.kri pahela-pahele (pela-pele) ki.vi. [ja "paheluM -virbhAva pahecA(-kA)DhavuM, pahAcA(-kAvuM (5:cA(kA)) jAo + gu. "e" sA.vi.pra.), pahela prathama (ela) kri. vi. "pahocavuM' "paheAMcavuM'mAM. [+ saM. vi.), pahela-vahelAM (pela-velAM) kri. vi. [+ pahecela,-luM (pocela,-luM) e "pahoMcela,-luM. vaheluM' + gu. 'A' ta.pra.] sauthI pahelAM AraMbhamAM, zarUmAM pahetavuM (patavuM) a. isiM. pra-mUtaruMpaDutta, bha, pha, nA. pahela-vaheluM (pela-veluM) vi, kri. vi. jio "paheluM' + dhA.] jue "pahocavuM." (ja, gu. ane grA.) paheAtAnuM "vaheluM.'] sauthI prathama, pahela-prathama (potAnuM) bhAve, ji. pahetAnuM (paDatADavuM)pR. sa.ji. pahelavADe (pala-vADe) muM jio "paheluM' dvArA.] AraMbha, pahetAhavuM, pahetANuM (5:tA-) e "patavuM'mAM. pahelavAna (dalavAna) 5. [phA. pahalavAn ] jeravALe pahotela, -luM (pe:tela, luM) vi. jio pahota' + gu. javAna. (2) kustIbAja mANasa. (3) (lA.) jaDe mANasa "ela, -luM' ba. ka.] ja "pahocela. pahelavAnI (pai:lavAnIstrI, [+ phA. "I ' pra.] kustI- paha5-kacachI (paMpa-) vi. puM. [saM. puq>ja.gu. "pahapa'-- bAjapaNuM, malanI kriyA. (2) (lA.) maradAnagI pahepa' + saM. pachI chuM.] (lA) lAla raMganA zarIra upara pahelIvArakuM (palavAra-kuM) vi. [jae "paheluM' + "vAra dheLA raMganAM TapakAMvALo veDe (strI.) + "kuM ta..] pahelI vAranuM pahora (2) puM. [saM, > prA. paraTeja gu. piThora.] pahelavI (peHlavI) strI. phi.) gAthA-avestAnI bhASAmAMthI sADA sAta ghaDI arthAt traNa kalAkano samaya, [0 vIta UtarI AvelI janI IrAnI eka bhASA, prAcInatama (rU.pra.) lAMbe samaya pasAra thaI jaze. TADhA paheranI phArasI bhASA hAMkavI (paeNranI-) (rU.pra.) gapa mAravI. TADhA paheranuM pahelavatarI (peDala tarI) vi., strI, jio "paheluM' +vitara" (padaranuM) (rU.pra.) hahahaDatuM jANuM, tana ga5] + gu. "uM' ta... + "I' strI pratyaya.] eka ja vAra haja pahero (pAro) . [ja pahera' + gu. " svArthe pahelo prasava thaye che tevI (gAya bheMsa bakarI ghaDI vagere ta..] (lA.) visAme, thAka, vizrAma. [0 khAva (rU.pra.) pazuonI) mAdA thAka utAravA besavuM, visAme levo] pahela-zakti (N:la) strI, jio "pahela' + saM.] zarUAta pahero (5 re) jeo "pahere." (paraMtu A raDha nathI.) karavAnI sUjha-hiMmata, "iniziyeTiva' pahoLa-khUNa (pILa-) . [ja e "pahoLuM "khaNa ] 90 aMza pahelAI (pa:lAI) sI. [ja e "paheluM' + gu. "AI' te karatAM vadhuno khaNe. (ga.). (2) vi. 90 aMza karatAM vadhu pra.] pahelApaNuM, prathamapaNuM, prathama-tA, prAthamya, "prAyoriTI" aMzavALuM. (ga.) pahelAM (pelAM) kavi, jio "paheluM" + gu. A sA.vi., pahoLa-5Na (pALa-) na. jio "pahoLuM + gu. "paNa" ta. pra.] pUrve, agAu pra], pahoLAI (pe:LAI ) strI. [+ gu. "AI' ta....] pahelAM-vahelAM (paM:lA-velA) kri.vi. [ja "paheluM' + paheLApaNuM, vistAra, pane, paTa, ceDAI, pagatANa vahela' + beune ga. 'A' sA. vi. pra.] sauthI prathama, pahoLAvavuM (paeNLAvavuM) ja e "pahoLAvuM'mAM. 2010_04 Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paheALAnuM paheALAvuM (paeN :LAvuM) akri. [jue paheALuM'-nA.dhA.] paheALuM thavuM. paheLAvavuM (paeNLAvavuM) pre., sa.kri. paheALAza (pAHLAzya) srI. [jae paheALuM' + gu, 'Aza' ta.pra.] jue 'paheALa-paNa ' iyuM' paheALiyuM (paeN:LiyuM) na. [jue paheLuM' +gu, svArtha ta pra.] (lA.) kaladAra rUpiyA 1392 O paheALuM (pALuM) vi. [saM, pRthukhta > prA. pudguruma > ja.gu. 'peAhAla' ADe pane vistAravALuM, ceADuM, vistRta, paTavALuM, sAMkaDuM nahi tevuM, panAkAra. ADuM patharAyeluM. [LA thaI ne karavuM (pALA) (rU.pra.) phulaNajI thaIne pharavuM. karavuM (3.pra.) pAtharavuM, (2) kheAlavuM, ughADavuM. 0 thaI javuM (rU.pra.) pAcamAla thaI javuM. diamonds thavuM (3.pra.) svA paDhavuM. (2) parisAvuM. (3) vadhu paDatuM udAra thavuM. -Le hAthe (3.pra.) udAratAthI. (2) udgAupaNuM] pahei(-hA)ca (pAMH(pA)mya) zrI. [jue 'pahocavuM.'] paheAMcanuM e. (2) maLyAne svIkAra, rasIda, 'risITa,' 'eNknolejamenTa.' (3) (lA.) zakti, tAkAta, sAmarthya, gajuM. (4) buddhi, akkala, samajha-zakti. [. kADhavI (rU.pra.) maLyAnI pAvatI ApavI. * lakhavI (rU.pra.) patrAdi paheAMccAne! svIkAra patrathI jaNAvavA. * hevI (3.pra.) gajuM hAvuM, tAkAta hovI] [cApaDI, rasIda-buka pahei(-hA)ca-buka (-5i:("``:)cya-) strI. [+ aM.] pAvatInI paheE(-aA)cavuM (pAM:(-peA)cavuM) .kri siM, tra-mUta>= prA, TuccuM, la.ku, nA.dhA.] (dhArele) ThekANe javuM, pUganuM, pAse jaI lAgavuM -pAse AvI lAgavuM. (2) vakhatasara thaI javuM. (3) (lA.) pUrA paDavuM, kharAkhara UtaravuM. [paheAM(-ha)cI javuM (fi:(pau:)cI-) (rU.pra.) jaI paheAMcavuM. (ra) maraNa pAmavuM. (puSTi.). pahei(-hA)cI vaLavuM (5:(pe :)cI) (3.pra.) kArya kharAkhara pAra utAravuM. (ra) Takkara jhIlavI, dhara kaMdhara pAra UtaravuM] paheAM-ha)cAluM (pAM:(pA)cAnuM) bhAve,kri. paheAM(hA)cADhavuM (5i:(pai:)cADhavuM) ke.,sa.kri pahe<-hA)cADhavuM, pahei(-hA)cAvuM (paeNi (-paeN :)cA) jue 'pahe (-hai!)cavuM'mAM, paheAMcI (pa:cI) strI, [jue 'paheAMce!' + gu. 'I ' strIpratyaya.] (lA.) hAthanA pahoMcA upara paheravAnuM eka paheAMcuM (pAMca) na. [jue 'paheAMceA.'] jue pahoMce.' pahei(-hA)cela, -kuM (`i:(-paeN:)cela,-luM) vi. [jue 'pahei(he)cavuM' + gu. 'ela,-huM' bI.bha.kR.] (lA,) kAbela, kAIthI na chetarAya tevuM. [xa buTTI (3.pra.) bhAre pAkuM mANasa, khUba kAbela] paheAMcA (po:cA) puM. [marA., hiM. pahuMcA] hAthanuM kAMDuM pallava puM. [saM.,phA] irAnanuM prAcIna eka nAma pahelavI strI. [phA.] jae 'pahelavI,' paLa zrI. [saM. vajana.] ghaDInA 60mA bhAga, 24 sekaMDanA samaya, kSaNa paLakahyuM .kri. [vA,] khAvAnI lAlacathA mAMmAM pANI chUTavuM, (2) khAvAnI AzAe AvavuM, TaLakavuM. (3) lAbha meLavavAnI Adata heAvI. paLakAvuM bhAve,kri. paLakAvavuM _2010_04 paLiya(-ce)la pre,sa.kri. paLAvavuM, paLaDhAvuM jae 'paLakanuM'mAM. paLako puM. [jue 'palakazuM'+ gu. 'e' kR.pra.] ja 'palakA'-palakAra,' paLAne puM. bharatakuM paLata (-ca) strI. [juA'paLavuM'+ gu. ata' ph.pra.] pApI vasavAyAM cAraNa bhAta brAhmaNa vagerene apAtI jamIna pagAra vagere. (2) karamukti paLata vi. [jue 'paLavuM' + gu. ata'kR.pra.] verA ke veDha ApavI ne paDatI heAya tevuM, paLAtuM paLatiyuM vi. [jue paLatarai' + guyuM' ta.pra.] paLata jamIna begavanAruM paLa-bhara-mAM phrivi. [jue paLa' + bharavuM' + gu. 'mAM' sA. vi.nA anuga.] eka paLamAM, (ra) (lA.) thoDI vAramAM paLa-mAtra kri.vi. [saM. puru-mAtra] paLa mATe, kSaNa mATe. (2) (lA.) thoDI vAra mATe [ghaDIka mAtra paLa-vAra kri.vi. saM. pa+vAra'] kSaNavAra. (2) jarAvAra, paLavuM` a. kri. [saM. > prA. pa-] (page cAlatuM) javuM. paLAMvuM bhAve, kri. paLAvavuM. pre., sa. hi~. paLavuM? a. kri. [jue 'pALavuM;' A gu. kriyAmaLa - parathI 'paLAvuM' karmaNi, sAtheAsAtha navuM rUpa 'paLavuM' UbhuM thayuM che.] pAlana thavuM, paLAvuM. 'pALavuM'nuM karmaNi, 'paLAnuM'OM ne 'paLavuM'nuM e bhAve., paLAvavuMra pre., baMnenuM samAna paLasI(-sI) srI. [6. prA. paththu sevA-pUjana-bhakti' dvArA] (lA.) khuzAmata IMDA 8 paLA` strI. [zu e paLAvuM.'] sevA-cAkarI, khidamatagArI. (ra) pALavAM paDe tevAM gharaDAM bALaka vagere paLA strI, sAthiyAnI ADI UbhI lITa'enA vALelA [duHkha, Apatti, AkRta paLA zrI, baLatarA. (2) kaMTALe Ave tenuM kAma. (3) paLAvavuM, paLAvuM. jae paLavuM 'mAM. paLAvavuM, paLAvuM? jue 'paLavuM '- pALavuM'mAM. paLAvavuM, paLeTAyuM jue paLeTaluM.'-paleTanuMmAM, paLAM(-LA, -LAM)ThiyA jae 'palAMDhiyA.' ghareNuMpaLAM(-LA, -mi)ThI (ni-) jue 'palAMThI.' paLAM(-LA, -hi)ThI-tara (-LaoN-) (ya) jIe 'palAMThI-tara.' paLAMtara (paLAntara) strI. [saM. vajra + attara, na.] bIcha paLa, (2) kri. vi. paLe paLe, vAraMvAra, kSaNe kSaNe, pratipaLa, prati-kSaNa paLAMtara puM. [+gu. e' ta. pra., uccAraNa anunAsika thaI cUkayuM che.] eka pachInuM bIja hovApaNuM, judAI, nAkhApaNuM, aMtara paLAMzI(-sI) strI. nadI-kinAre UgatA eka cheDa paLAMsavuM sa. . taLAMsavuM, caMpI karavI, cAMpavuM, dAbavuM. (2) (lA.) khuzAmata karavI. paLAMsAvuM karmANa, kri, paLAMsAvavuM che., sa. kri paLAMsAvavuM, paLAMsArUM jae 'paLAMsavuM'mAM. 'paLiya(-ce)la vi. [jae paLiyuM' + gu. 'a(-e)la' ta.pra.] Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paLiyuM 173 pakhIThuM mAthe paLiyAM thaI gayAM hoya tevuM, paLiyAMvALuM, gharaDuM lekhAvuM. 0mAM besADavuM (besADavuM), 0mAM levuM (rU. pra.) paLiyuM na. siM. ghAva prA. vima-] dhaDapaNane ghoLe nAtamAM sAmela karavuM]. thaI gayelo vALa. [vAM AvavAM (rU. pra.) dhaDapaNa zarU thavuM] paMkti-cAra (pakti) na. [saM.) ziyALAmAM AkAzamAM paLiyela juo "paLiyela." UDatI pakSonI jAta, kaMjaDI. [(2) nAtamAM pavitra gaNeluM paLiyA puM. e nAmanuM eka puSTi-kAraka ghAsa paMkti-pAvana (pakti-) vi. siM.] nAtane pavitra karanAruM paLI strI. [sa. pUratA prA. patramAM ja A "paLiyuM. paMkita-bahAra (pati -bA:ra5) ki. vi. [+ juo bahAra."], paLI strI, (saM.mAM vastra na. pravAhInA cekasa mApa mATe paMkita-bAhya (pati -) kri. vi. siM.] nAta-bahAra paNa che eno A vikAsa saM. rfzT>prA. vajaA paMkti-bheda (pati ) 5. [saM.) sAthe hAramAM besI na prakArane zakaya.] aDhI tolA pravAhI samAya teTaluM mApa. jamADavuM e. (2) ochuM-vatuM pIrasavuM e (2) eTaluM mApa bharavAnuM sAdhana, meTuM pAvaLuM (dhI tela paMkita-bhejana (paktinuM na. [3] sAthe hAramAM besIne vagere kADhavA vaparAya che.) jamavuM e, sarvajJAtIya bhejana paLepaLa . ja e paLa,"-dvibhava. vacce ga. e' trI. paMkha (5) na. jio "paMkhI, TaMke rUpa.] pakSI. (paghamAM.) vi, pra.] dareka paLa, dareka kSaNa [kaDachA, Do paMkhaDI (pacheDI) vi. [juo "pAMkhuM' + gu. 'DI' svArthe paLo chuM. [saM. ->prA. prama-] maTI paLI. (2) ta. pra.] pAMkhanA jevuM dubaLu pAtaLuM pAIyuM na. 1 vAra bAjarI vagerenA sAMThA vADhI lIdhA paMkhaNuM (pappaNI) strI. [sa. paMkSiI > prA. lI ] pachI thaDiyAmAMthI nIkaLate te te na phaNage paMkhInI mAdA, pakSiNI, paMkhiNI paLAjaNa (-ya) sI. upAdhi-rUpa thaI paDe tevAMnI sevA ke paMkhavA puM. [sa. pakSa-vAta->prA. paMa-a] pakSAghAta, laka saMbhALanI javAbadArI ke gaLe-baMdhaNI. (2) sevAcAkarI, paMkhA' (5) strI. [saM. pakSa > prA. vavava paM. nuM sI.] baradAsa pAMkha. (2) phaTakA sALamAM cheDAnA bhAga uparanI lAkaDAnI paLATa () jao "paloTa.' be mAMhenI pratyeka paTTI paLoTavuM ja "palaTavuM." paLeTAvuM karmaNi, ki. paLe- paMkhAra na. jio "paMkha."] (lA.) kabUtaranI eka jAta, TAvavuM che, sa, kri. paMkhA-ka(-La) (pa-) . [juo paMkhe' + "kala(La).] pATAvavuM, pATAvuM ja paLoTavuM'mAM. vIjaLInA paMkhAnI vica pa(-LAM)ThiyA (-Lo) jue "paLAMThe." paMkhA-peza (5) 5. jae po' + phA.] paMkhA uparapaLe (-LAM)ThI (-Le-) jue "paLAMThI." ne galepha | [AkAranI lagaDAMnI bAMya pA (-LAM)ThI-tara (-La-) (25) ja "paLAMThI-tara." paMkhA-bAMya (paha- strI. jio "po' + "bAMya.'] paMkhAnA pa(-Le) (-La-) juo "palAMThe." paMkhAsaNa, -na (57khA) na. [jue "kho' + saM. mArana> paMka (3) pR. [ ] kAdava, kIcaDa, gAre sirasija prA. mALa] paMkhAnA dhATanI beThaka paMka-ja (paja) na. [saM.] kamaLa, padma, aMbuja, aMja, paMkhALa vi. [jue "paMkha' + gu. "ALa." uccA. anupaMkaja-cakSa, -(ja) vi. siM. ghana-grAH pahelo a nAsika.] pAMkhavALuM. (2) (lA) jhaTapathI doDanAruM tadabhava.] kamaLanA jevI AMkhovALuM paMkhALiye vi, pR. [juo "paMkhALa." + gu. "yuM' ta.ka.] paMka-bhUmi (5) strI. [saM] kAdavavALI jamIna, "boga' pakSInI gatie tIranI mAphaka janArI ghoDAnI eka jAta paMdamaya (5) vi. [4] kAdavavALuM, kIcaDavALa paMkhALI sakI. [jao "paMkhA' + gu. "I' pratyaya.] pAu (pAu) vi. [jue "paMkAvuM' + gu. "Au' kR4.] (lA.) eka jAtanI paMkhALA veDAnI jAtanI ghoDI. (2) paMkAtuM, prakhyAta, prasiddha, nAmI, su-vikhyAta traNa pAMkhavALI DAMgaranI khAsa amadAvAda jillAmAM thatI pakAvavuM, pakAvavuM (5) e paMkAvuM'mAM. eka UMcI jAta paMkAvuM, (pAvuM) a. kri. prakhyAta thavuM, su-vikhyAta thavuM, paMkhALe vi. jio "paMkha' + gu. "ALuM' ta.prauccA. nAmI tarIke prasiddha thayuM, sArI rIte vakhaNAvuMpaMkAvavuM anunAsika.) pAMkhavALuM. (2) (lA.) bahu jhaDapathI doDanAruM (pAvAvuM) bhAve., . paMkAvavuM (5AvavuM) pre., sa. ki. paMkhiNI (57khiNI) sI. si. kSiI > prA. vaMviLI, paMkita,vala (pakakita,la) vi. [saM] jue "paMka-maya." tatsama] e paMkhaNa." paMkitA (pakila-) satI. [saM.] kAdavavALuM hovApaNuM paMkhI (pachI) na. [saM. ghaNI > prA. lI, .] pagathI paMkacara (pakacara) 1. [.] kANuM, cheda, chidra jamIna upara cAle ane pAMkhathI AkAzamAM uDe tevuM prANI, paMTyuala (pakamyuala) vi. [aM] niyamita-vakhatasaranuM pakSI, khaga, vihaga, vihaMga, vihaMgama. [ane mALA (u.pra.) AvanAruM [AvavApaNuM, vakhatasara hevApaNuM kAmacalAu raheThANa. (2. pra.) amuka samaya pUratAM ja paMkamyuAta-eNliTI (paka kayu) sI. [aM] niyamita mANasa maLyAM hoya te samAgama (namAM jANIta] paMkti (pati ) sI. [sa.] oLa, hAra, paMgata, zreNI. paMkhI-ghara (5 -) na. [+ e-"dhara" A prA. tatsama.] (2) lITI, rekhA. [0 ApavI (rU. pra.) eka paMgate pakSi-gRha, cIDiyA-khAnuM ['paMkhI'-pakSi sAmAnya." jamavAne hakka Apa. 0mAM AvavuM (rU. pra.) gaNatarImAM paMkhI (57khI-) na. [+gu. "huM" svArthe ta...] ja ke-88 2010_04 Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMkheravuM 14 paMcana-mAtrA para sa.. pakhavuM. paMkherAluM karmaNi, ke. paMkherAvavuM paMca-kathANu (paca-) na. [saM.] cyavana janma dIkSA kevaLApaNuM che. sa.phri. [paMkhIDuM.' ane aMtima mokSa e tIrthakaronI pAMca sthiti, (jena). paMkheru,-3 (5kheru, ru) na. jio "paMkhI' dvArA] o paMca-kalayANI (paca-) vi. puM. [savuM game te raMgane chatAM pa (5 ) kuM. . pakSa > prA. vaMvana-] (pAMkhanA cAra paga (vaMTaNa sudhInA) ane kapALa dheLAM hoya tevo ghoDe AkArane hAI) vIMjaNe, "kaeNna." (2) pANI kApavA paMca-kAma (5khya-) na. [, + jue "kAma.'] paMciMga karavAnuM mATe AgaboTa loMca vageremAM paMkhAnI jema pheya -chidra pADavAnuM yAMtrika kAma karate bhAga, pelara.' (3) yaMtra calAvavAnuM paMkhA jevuM paMcakAra (pacce) vi. na. si.] (lA.) vaNakaranuM e nAmanuM eka te te sAdhana. (4) moTara sAIkala vageremAM paDAnuM TAMkaNa, sAdhana mahagAra [ kara, nA-nAMkha (u.pra.) paMkhAthI pavana paMca-kAvya (5-2-) naba.va. siM.] saMskRta sAhitya bhaNanArAkaravo. khApa (u.pra.) paMkhAthI potAne zarIra havA ene bhaNavA-vAMcavAnAM kumArasaMbhava radhuvaMza kirAtAjanIya nAkhavI] zizupAlavadha ane niSadhIyacarita e pAMca saMskRta kAvya paMgata ( patyasI. [saM. pavi, a. bha] bhejana paMcakula(La) (5-) na. [4] rAjyanA prajAkIya vyavahAra karavA besanArAMonI hAra. [0 uThavA (.pra.) jamIne mATenA jillA ke tAlukAnA vaDA mathakanA pAMca adhikArIvIkharAI javuM. thI bahAra (-bA:raya) (u.pra.) nAta-bahAra. ene samaha, paMcoLI 0 5.vI (2. pra.) hArabaMdha jamavA besavuM. 0 esavI paMca-keza (5 ) ba.va. siM.] zarIranAM pAMca aMgomAMnA (eNsavI) (u.pra.) hArabaMdha besI bhojana karatA rahevuM] vALa. [0 rAkhavA (rU.pra.) hajAmata na karAvavI (eka vrata che.)] paMgata-bahAra ( 59-bAra) .vi. [+juo "bahAra.''] paMcamezA vi, pR. [+gu. "ALuM ta.ka.] paMcakeza rAkhyA e "pati-bahAra." heAya te vratI mANasa paMgatI sI. [sa. 59 vita, ava. tadabhava ja paMgata." paMca-kaNAkRti (pabhya) sI. [+sa. vALa + mA-RSiA, pAMca paMgaLe puM. e nAmanuM eka vRkSa khUNAvALo AkAra. (2) vi. pAMca khaNiyuM paMga (pagI-) akI. kIrti [chavaDuM paMcaNI (pa-) vi. [ saM., muM. ] paMcakhUNiyuM pagA2 (pagI) . khetaramAM anAja khAI janAruM eka paMca-keza8-5) (pancapaM. ba.va. siM.] anAmaya prANamaya paMcu (pagu) vi. [.] laMgaDuM, uM, pAMgaLuM mamaya vijJAna maya ane AnaMdamaya e dehamAM rahelA pAMca pazutA (5zu-tA) akI. si.] laMgApaNuM, pAMgaLApaNuM kAza. (dAMta) pagara (pagara) vi. siM. [3], la vi. [saM.] e paMcakerI (pa) jI. [saM. ghavArI, arvA. taddabhavI koI paNa eka moTA tIrthanI AsapAsanI pAMcagAunI jamIna. pagAzuM nadha methInuM vaDuM-eka nAnI (bhinna bhinna yAtrAmAM AvI paMcakAzI" hoya che.) paMca' (pakhya) vi. [saM] cAra vattA eka maLI thatI saMkhyA, paMca-koSa (52) o paMcakoza." pAMca. (2) (lA.) na. koI vAta ke mukadamA niveDo paMcakAsI (pacca-) vi. [sa + jue "kAsa + gu. "I' ta.] lAvavA besatI pAMca mANasonI ke enAthI vadhAre yA e pra.] jenA upara pAMca kAsa ekI sAthe cAlI zake tevuM (vAva, mANasonI maMDaLI (e eka mANasa paNa hoI zake), "Tribyu- meTe ko vagere) nala." (3) lavAda, "AbiTara." (4) nirNAyaka madhyastha, paMca-kathAsa (pacca-) 6. siM. + juo "kathAsa.] koI paNa "ampAyara, repharI." [ nImavuM (..) lavAdanI nimaNuka gunAnI sthaLa upara paMcanI rUbarU karavAmAM AvatI sthAnaka-tapAsa karavI. * besavuM (-besavuM), bharAvuM, 0 maLavuM (rU.pra.) paMca-khaMDI (pa-khaDI)vi. [saM5.] pAMca khaMDo-oraDAojabAnI levA paMca gAmagIrI karavI. 0 bAlAva, 0 bharavuM, vALuM 0 melavuM (u.pra.) paMcanA sa ne lavAdI mATe ekaThA karavA] paMcagavya (pa-ca) na. ba.va. [sa.] gAyanI dala dahIM ghI matra paMca (pacca) na. [.] kANAM pADavAnuM yaMtra, paMciMga ane chANa e pUjanamAM upayogI pAMca vastu mazIna. (2) chApa pADavAnuM yaMtra paMca-gIta (pacca-) na ba.va. si.] bhAgavata purANanA dazAmapaMca ITALI jI. [+ ITALuM + gu. "I' ta. pra.] skaMdhanAM veNugIta gopIgIta yugalagIta bhramaragIta ane aparAdhIne bAMdhI ITALAM ane patharA mAravAnI sajA mahilIgIta e pAMca jANItAM saMskRta gIta. (saMjJA.) paMcaka (paccaka) na. [4], huM na. [+gu. "huM svArthe paMca-gerasa (pacca-) na, ba.va. [] jAo paMcagavya." ta.pra.] pAMcano samUha. (2) daniyA dhaniSThA nakSatrathI pAMca paMcago (pacca-) puM. [3] gauDa kAnyakubaja maithila sArasvata nakSatronA azubha samaya. (paMcAMga). [ besaNuM (-baeNsavuM) ane utkala A pAMca pUrvadezIya brAhmaNe varga. (saMjJA) (rU.pra.) uparAupara Aphata AvavI, azubha saMyoga UbhA thavA paMca-cAmara (paca-) puM. [sa.] vIsa akSarane eka gaNameLa paMca-kaNukI (5-2-) sI. [+ja e "kaNakI.'] judI judI kaMda, piMgaLa.) jAtanA anAjanuM mizraNa. (2) (lA) vi. mizrita paMca-tatta(5) naba-va. [sa.] AkAza vAyu teja pANI paMca-kala (paca-) vi. siM. dhra + vAM, ba, vI.] jemAM ane pRthvI e bhautika pAMca dravya, paMca mahAbhUta. (dAMtA) pAMca mAtrA che tevo gaNuM. (piMgaLa) paMcatanmAtrA (paca-) jI., ba. va. si.] zabda sparza rUpa 2010_04 Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMyatatrI paMca mahAyajJa rasa ane gaMdha e anukrame AkAza vAyu teja pANI ane paMcapAtI (5-2-) vikasi.paM.] paMcapAtaka karyA hoya tevuM pRthvInA viSaya paMcapAtra (paraca-) na. si] (saMdhyA karavAnAM brijenAM vAsapaMcataMtrI (1khyatatrI) strI. [saM] pAMca tAravALuM eka taMtuvAgha mAM naLAkAra pyAlA-tarabhANuM-AcamanI-aradhiyuM-kaLaze paMcatIthI (5-2-) strI. [saM] nAnAM moTAM najIka najIkanAM pAMca e pAMca pAtra jaiye; e pachI pilA pyAlAne mATe mAtra tIrthono samUha (yAtrA nimitte) 28) naLAkAra hAle paMcatva (paca-tva) na. [saM.] pAMcapaNuM, ekAtmakanuM pAMca- paMca-55 (paca) na.ba.va. [sa.] khAMDaNI dhaMTI rUpe TA thavApaNuM. [0 pAmavuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM (pAMce dhaDa ane sAvaraNa ene kAraNe thatAM pAMca pApa. (2) tava TAM paDI jatAM hoI)]. ja paMca-pAtaka." paMca-daza (5 ) vi. [saM.] pAMca vattA dasa, paMdara paMca-pitA (paca) puM,ba.va. [saM.] pitA guru bhaya-trAtA paMcadala(La) (5-) vi. [saM] pAMca pAMkhaDIvALuM sasaro ane annadAtA e dharmadaSTie pAMca pitA ke vaDIla paMcadivya (pacca-) naba.va. [saM. sonAmahora phUla (pAMca- paMcapIriyuM (paraca-) vi. [saM. + juo pIra' + gu. "iyuM.' varNa) ane vastronI vRSTi tathA devadubhine "ahadAna ta...] (lA.) kaI paNa eka iSTamAM zraddhA na rAkhatAM jyAM mahAdAna" e kavani. (jena.). jAya tyAM ajJAnathI badhA dharmona mAne tenuM paMcadeva (paca-) paM.ba.va. risaM] sUrya pada viSNu gaNeza paMca-puSpa (5-2-) naba,va, siM.] caMpa Abe khIjaDI ane devI e pAMca divya tatva [upAsanA-vidhi kamaLa ane kareNa-enAM phUla (pUjAmAM upayogI) paMcade pAsanA (pAcana) sI. [+ saM. ] paMcadevane paMca-mANu (paca-) puM, ba.va. [sa.] prANu apAna vyAna paMcavi (pacca-) puM. [saM.) viMdhya parvatanI dakSiNanA udAna ane samAna e dehamAMnA pAMca prANa mahArASTra telaMga karNATaka gurjara ane kAveDa A pAMca paMca-ANu (paca) na ba.va. [...] araviMda azoka dakSiNa-pazcima dezanA brAhmaNane varga. (saMjJA.) navamahilakA AbAmara ane nIlotpala e vasaMta RtunA paMcadhA (pacadhA) kri.vi. [saM.] pAMca rIte, pAMca prakAre pAMca kula. (2) puM. e pAMca jenAM bANa che tevA kAmadeva paMca-dhAtu (5-) strI ba.va. [saM! ] senuM rUpuM tAMbuM sIsuM paMca-bhaka (pazca) vi. puM. [saM.) kALaja meM pITha paDakhuM ane huM [ane maga e pAMca anAja ane keDa AgaLa bhamarI hoya tevA De (e mAMgalika paMca-dhAnya (paca-) na.,ba.va. si.] cakhA java ghauM tala gaNAya che.) paMcanada (5-2-chuM. siM] pAMca nadIone pradeza-1, paMjAba paMca-bhAga (paca- . siM] purohita ke gerane yajamAnane ane 2. kacchanA raNanI pUrva-uttaranA luNI banAsa sarasvatI tyAMthI dararoja devAmAM Avato loTa ghI cekhA dALa ane vagere pAMca nadIonA prAcIna pradeza. (saMjJA.) mIThuM-e pAMca cIjone sIdhe paMcanAmuM (pa) na. siM. + juo "nAmuM.] paMca-kapAsa paMca-bhUta (paraca-) naLa.va. [sa.] jeo "paMca-tatta. karatI vakhate karavAmAM AvatuM lakhANa, paMca samakSa karelI paMcabhUtAtmaka (pacca-) vi. [saM. + Arama + ] pAMca tapAsaNInI nedha tonuM baneluM, bhautika paMcapadI (pakhya- sI. si.] pAMca pAMca pA(zabda)ne paMcama (pacama-) vi. [saM.] pAMcanI saMkhyAe pahoMceluM, pAMcamuM. samUha. (2) gAI zakAya tevAM pAMca pado-bhajana-kIrtanene (2) hiduonA cAra varNa uparAMtanI vanavAsI jAtinuM. (3) samaha jina.) muM. saMgItanA sAta svaramAMnA pAMcame svara (kAyalane paMcaparameSThi-maMtra (paccaparameSTi-ma-tra) 5. [saM.1 navakAramaMtra. "paMcamasvara' kahevAya che.). (4) eka rAga. (saMgIta.) paMcaparameSThI (pacca-) . ba.va. siM.] arihaMta siddha paMcama Ara (5cama) . [+ jue "are.'] (lA.) AcArya upAdhyAya ane sAdhu sAdhavI e puNyAtmAo. kaliyuga. (jena) (jena) paMca makAra (pa ) puM,ba.va. [4] mada mAMsa matrI mudrA paMcaparva (paraca-) na.ba.va. siM.] avidhAnAM dehAdhacAsa ane methuna-vAmamArganA anuyAyIonAM dharmarUpa gaNAtAM pAMca iMdriyApyAsa aMta:karaNAdhyAsa prANAdhyAsa ane svarUpa- paMcama mAla(La) (5-cama-) puM. saM.] jAo "paMcama-Ara." vismRti e pAMca svarUpa paMcama veda (pazcama-) S. saM.] (lA.) mahAbhArata paMca-5991 (paca) naba.va. sivuM,na.] pIpaLo umaro paMcama-saMvAdI (pazcama-saMvAdI) vi. 5. [sa.] paMcama svara khAkhare Abe ane vaDa e pAMca vRkSanAM kUNuM pAMdaDAM upara gAnAra gAyaka. (2) paMcama svara sAthe meLa khAto ja (pUjanamAM upayogI) sva2. (saMgIta.) paMcapAThI (pa"-) vi. saM. puM.] madhyamAM meTA akSare paMca mahAkAvya (paca) naba.va. [saM.] jAo paMca-kAvya. maLa graMthane bhAga ane cAre bAjane hAMsiyAmAM TIkA- paMca mahApAtaka (pa) na.ba.0. [saM.] jao "paMca pAtaka." paNa lakhyAM hoya teva patrAkAra hastalikhita (graMtha-sAhitya) paMca mahAbhUta (paca.) na.,ba.va. [sa.] jae paMcabhUta. paMca-pAtaka (pacca-) na. ba.va. [saM.] brahmahatyA corI paMca mahAyajJa (pacca-) puM, ba.va. [saM.] Dhi e nitya madhapAna gurumIsaMbhoga ane A cAra pApa karanAra sAtheno karavAnAM brahmayajJa pitRtarpaNa deva-yajJa bhatanyajana ane saMbaMdha-A pAMca pApa atithipUjana e pAMca nityakarma 2010_04 Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMcamahAla paMca-mahAla (5-2-mA;la) puM. [sa, + juA 'mahAla,'] pAMca tAlukAone banelA mahIkAMThAne gujarAtanA samagra pUrvapradeza (godharA kAleAla hAleAla jhAleAda ane dAhoda e pAMca tAlukAAnA jillA.) (saMjJA.) 136 paMca mahAviSa (12-) na.,a.va. [saM.] seAmala haratAla manazilA vachanAga ane sarpaviSa e pAMca kAtila jhera paMca mahAbhyAdhi (paca-) puM.,a.va. [saM.] masA kSaya kaDha prameha ane unmAda e pAMca bhayaMkara roga paMca mahAvrata (pa-ca-) na.,kha.va. [saM.] ahiMsA satya-bhASaNa a-steya brahmacarya ane a-parigraha e pAMca meTAM vrata (sAdhune mATenAM). (jaina.) [(sAdhu ane sAdhvI) paMcamahApratika (panca) vi. [saM.] pAMca mahAvrata karanAra paMca mahAzabda (5-2-) kuM., ba.va. [saM.] ziMgI khaMjarI zaMkha merI ane jayaghaMTA-A pAMca uttama gaNAtAM vAdya (mAMgalikatAnI dRSTie) paMca mahAsAgara (5-ca-) puM,,kha.va. [saM. ] ATalAnTika prazAMta hiMdI uttara ane dakSiNa e pAMca meTA samudra paMca-mArka (paca-) puM. [aM.] jenA upara judA judA zAsakAnI uttarAttara nizAnI chApI hoya tevA I.pU. bIjI sadI pahelAMnA mATe bhAge cAMdInA bhAratIya te te sikko paMcamAzi(-si)yuM vi.,na. [saM. vRzvamAkSa + gu. dhaiyuM' ta.pra.], paMcamAraDI(-sI) strI. [+ gu. '`' ta.pra.] garbha rahe tyArathI pAMca mahinA thAya tyAre karavAmAM AvatA maMgala prasaMga, [ paMcamAzI(-sI)nI charI(-sI) karavI (paca-) avaLanuM cavaLa karavuM, vivAhanI varasI karavI, sArAnuM narasuM karI nAkhavuM] paMcamAMza (pacamAza) puM. [saM. pazvama + aMza] pAMcame bhAga paMcamI (pa-camI) vi.,sI. [saM.] pAMcamI (harakAI vastu prasaMga vagere). (2) hiMdu mahinAnA beu pakSeAnI pAMcamI tithi. (saMjJA.) [meDhAvALuM (mahAdeva) paMcamukha (5-2-) va. saM.], -khI vi. [saM.,puM.] pAMca paMca-pruSTi (pa-ca-) strI, saM.] kreza cUMTI kADhavAnA eka praznAra. (jaina.) paMca yajJa (pa-ca-) puM.,ba,va. [saM,] jue 'paMca mahAyajJa.' paMcara (pazcara) jaA 'paMcara.' paMca rana (5-2-) na.,kha.va. [saM.] seAnuM metI hIrA mANeka ane nIlama e pAMca kiMmatI padAthaeN paMcAgni paMcalakSaNI (pa-ca-) vi. [saM.,puM.] pAMca prakAranAM lakSaNa. vALuM. (2) (lA.) sulakSaNI paMca lavajI (pa-ca-) na.,a.va. [saM.] saMbaMdhava samudra-lavaNa vaDAgaruM saMcaLa ane bIDa-lavaNa e pAMca prakAranuM mIThuM paMca-vatra (52- puM. [saM.] jae 'paMca-mukha,' paMcavaTI (paca-) srI. [saM.] pAMca vaDalAone samUha. (2) jyAM pAMca vAlA AnyA hAya tevuM sthaLa. (3) (lA.) nAzika(mahArASTre)mAMnuM e nAmanuM eka prAcIna vana. (saMjJA.) paMcavadana (5) vi., puM. [saM.] jae 'paMcamukha.' paMcANuM (pa-ca) vi. [saM.], -huM" vi. [gu. ''' ta.pra.] pAMca raMgAvALuM paMcarava (pa-carava) vi. saM. padma dvArA] pacaraMgI paMca rasa (pRca) puM., kha.va. [saM.] kaDavA tIkhA tA khATA ane gaLyA e pAMca sa paMcarasiyuM (pa-2-) vi. [+]. 'iyuM' ta. pra.] pAMce rasa jemAM hAya tenuM. (2) bhinna bhinna rasavALuM paMca geMga (pacara OM) puM.,ba.va. [saM.] rAtA lIlA pILA meLe ane kALA e pAMca raMga paMcaraMgI (pacaraGagI) vi. [saM.,puM.] jaA 'paMcaraMgI.' paMca-rAu (pac--) vi. [saM. padmadvArA] cAra pAMca natanA mizraNavALuM, seLabheLiyuM paMca-rAzi (pa-ca-) zrI. [saM.huM.] bevaDI trirAzI. (1c.) _2010_04 paMca vartamAna (pa-ca-) na.,ma.va. [saM.,vi.] niSkAma nirlobha niHsvAda nirmAna ane nihi rahevAnAM sAdhunAM pAMca vrata. (jena.) (2) mAMsa madirA cArI vyabhicAra ane vaDhALa e pAMcanA tyAganuM vrata. (jena.) paMcavarSIya (pa-ca-) vi. [saM.] pAMca varSanA samayane lagatuM paMca-lAyakA (pa-ca-) strI, [saM. vajra + ja e 'vAyakA'] leAkavAyakA, leAkAdagAra paMcavArSika (paca-) vi. [saM.] dara pAMca varSe AvatuM paMcavidha (paca-) vi. [+ saM. viSNu, ma.tro.] pAMca prakAranuM, pAMca rItanuM, pAMca tahanuM [ja.gu.] pacIsa paMma-vIza(-sa) (5-2-) vi. [saM. ztra + jae vIsa;' paMcavelziyuM (panca) vi. [saMpanna + jue veNI' + gu. 'iyuM' ta.pra.] je bAraNAMnI joDane pAMca veNI hoya tenuM paMcazatI (5-2-) . [saM.] pAMcarse kSAka ke kaDIenA samUha. (ra) pAMcase| zleAkA ke kaDIenA graMtha paMca-zabda (5-2-) puM.,ba.va. [saM.] jue 'paMca mahAzaH da.' paMcazIla (5-2-) na.,a.va. [saM.] ahiMsA satya adattA dAna brahmacarya ane aparigraha e sAdhunA pAMca sadAcAra. (jaina.) (2) na. jagatamAM zAMti sthApanAra pAMca siddhAMta paMca-zruti, 04 (paca-) vi. [saM.] pAMca zrutie-akSare - vALuM, paMcavarI. (nyA.) paMca-sattA (paca-) srI. [saM.] paMcaneA adhikAra paMca sUnA (5-nna-) strI. [saM.] jue paMca pApa(1).' paMca-slarI (5-2-) vi. [saM.,puM,] pAMca svarAvALuM, paMcazrutika, paMcAkSarI paMca-haTyuM(-chyuM) vi. saM. vajra + saM. hasta>= prA. degthama-] pAMca jaNAnA hAthamAM nAruM, pAMca jaNanI sattA nIcenuM. (ra) pAMca hAthanA mApanuM [sArvajanika paMcAu (pa-cAu) vi. [saM. padma + gu. 'Au' ta.pra.] (lA.) paMcAkSara maMtra (paMcAkSara mantra) puM. [saM.] 'viSNave nama:' 'zivAya nama:' prakAranA pAMca akSareAnA te te japa-maMtra paMcAkSara (pa-cAkSara) vi. [saM. vajra + akSa], rI vi. [saM.,puM.] pAMca akSarAnuM baneluM, pAMca akSarAvALuM, paMcazrutika paMcAkSarIde (pa-cAkSarI) strI. [sa,]pAMca akSarAnA samUha paMcAgni (cAgni) puM. [saM. padma + agni ] gArhapacaAhavanIya dakSiNa sabhya ane Asabhya ema pAMca prakAranA Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMcAcharI 13 pacALiye agni maMtaLa, paMcAta karanArI sabhA - paMcAcharI (pacAra) sI. [saM. + e "jIruM + gu. paMcAyatana (pancAyatana) na. [saM vastra + ayana e I' ta. pra.] suMTha khasakhasa ajame koparuM ane jIrAnA "paMcadeva." (2) evA anya pAMca devano samUha: "zivabhakAmAM khAMDa meLavI janmASTamI jevA utsavamAM iSTane paMcAyatana" (ziva pArvatI kArtikeya gaNeza ane naMdI), rAmadharAtuM nagha, paMjarI paMcAyatana" (rAma lakSamaNa sItA ane vibhISaNa lagere paMcANu, naNuM (pacANu, aNuM) vi. saM. pannakUvAta prA. paMcAyatI (pa-cAyatI) vi. jio paMcAyata' + gu. I.' vaMna] nevune pAMcanI saMkhyAnuM [pahoMceluM ta...] paMcAyatane lagatuM paMcANuNuM)-muM vi. [+ gu. muM' ta.ka.] paMcANunI saMkhyAe paMcAyudha (paccAyudha) muM. si] juo "paMcabANa. paMcAta (pacAtya) . [saM. ghaa dvArA, "pAMca mANase paMcAla (La) (paMcAla, -La) 5. siM.1 prAcIna bhAratavarSano vaccenI vAtacIta'] nivaDe lAvavA maLelAMonI cara. himAlaya ane caMbala nadI vacce eka pradeza. (saMjJA) vicAraNA. (ra) (lA.) nirarthaka carcA, UhApoha, bhAMjagaDa, (ra) saurASTramAM ceTIlA ane madAvA DuMgaranI AsapAsanA nakAmI mAthAkuTa. [0 karavI (rU.pra.) nakAmI vAtacIta vartamAna pradeza. (saMjJA.) DeLavI. (2) nakAmI salAha ApavI. 0mAM paDhavuM, vaheravI paMcAla-La) (pacAla, -La) puM. uttara gujarAtamAM senA- ravI) (u.pra.) nakAmI mAthAka Tane oLavAmAM paDavuM. peTanI cAMdInuM kAma karanArI eka hiMdu luhAra jAti ane ene paMcAta (-pacAtya) (ra..) khorAka meLavavA e. peTanI purUSa (A kema janoI pahere che.) (saMjJA.) paMcAta hovI (-pacAtya) (rU.pra.) khAvAnA phAMphAM hovAM] paMcAvana (pacAvana) vi. [saM. pazcAta (=pacAsa)no de.prA. paMcAta-khera (pazcAtya-) vi. [+ phA. pratyaya] paMcAta kara- bAvana paryAya; enI pUrve ujha vagere Avata] pacAsa ane vAnI TevavALuM, paMcAtiyuM pAMcanI saMkhyAnuM [saMkhyAe pahoMceluM paMcAtanAma (paccAtya-) na. [+ ja "nAmuM.] niveDo paMcAvanAmuM (pacAvana-) vi. [+ gu. "muM ta...] paMcAvananI lAvavA ekaThA maLelAMonI carcAvicAraNAonI vigatanuM pacAvayava (pacAvayava) vi. [sa.], vI vi[savuM.] lakhANa ['paMcAta-khera.' pratijJA hetu udAharaNa upanaya ane nigamana e pAMca paMcAtiyuM (pacAtiyuM) vi. [+ gu. Iyu' ta.pra.] ja aMgovALuM, "sIlojisTika' (vAya). tarka) paMcAtA (pAtI) , [+gu, "I' vArthe ta.pra.] juo paMcAle (paccA) puM. ITanI bhaThThI nAkhavAno khADe paMcAta(2)." 1 kheira.' paMcAzikA (5-cazikA) sI. siM] pacAsa lokenuM jhUmakhuM paMcAtI (pakhyAtI) vi. [+ gu. "I' ta.pra.] "paMcAta- (e graMtha) paMcAdhyakSa (pakhyAdhyakSa) chuM. [sa. pa% + ag] nimAyelA pa(-%cA(-dhyAyazI-sI, vi, saM. Izva + ai> paMcane pramukha prA. paMtrAlI eMsI ane pAMca saMkhyAnuM paMcAkhyAyI' (pAdhyAyI) , [saM. padma + adhyAya + ] paMcAzI-sI3) (pa-cAzI,sI) aiI. khajarInA pAnanI pAMca adhyAyone samUha (bhAgavatapurANanI rAsa-pacA- vaNelI derI [paMcAsInI saMkhyAe pahoMceluM dhyAyI). paM-5)cAha-sthA) (-sI)e vi. [+gu. muM' ta. pra.] paMcAdhyAyI* (pAyAthI) vi. siM. 1% + vAsthAthI, 5.1 paMcAsara (pacAsa) vi. saM. - dvArA] uttara pAMca adhyAyavALuM (koI pustaka) gujarAtanuM madhyakAlanA cAvaDA vaMzanI rAjadhAnInuM nagara paMcAnana (pa~cAnana kuM. [saM. 1% + mAnana, pAMca meDhAM- "paMcAsara' + gu. 'uM' ta. pra.] paMcAsara nagarane lagatuM (u. vALA siMha (cAra paga ane meTuM e pAMcamo zikAramAM ta. paMcAsara pArzvanAtha) upayoga hAI). (2) mahAdeva ziva rudra (parANika mAnya- paMcA(-DAsI (pacA--AIsI jAo paMcAzI, tAe emanAM pAMca mukha.) [pacArina." paMcAsI (pabhyAsI) jeo "pacAsI.' pAna (pacAnala) paM. ba.va. [saM. % + mana ja o paMcAsI-maM (paccAsI-muM) jeo "paMcAzImuM." paMca (pacApo) 5. hiMdu harijana jAtine puruSa paMcAstikAya (pacAstikAya) 6, ba. va. [sa. paM% + paMcAmRta (pacAmRta) na. [sa. pUa + akaa] dUdha dahI dhI ati-HTT] dharmAstikAya adharmAstikAya AkAzAstikAya madha ane khAMha-sAkaranuM mizraNa (pUjanamAM abhiSeka mATe pudagalAstikAya ane jIvAstikAya evAM pAMca astikAya vaparAtuM ane pachI prasAda tarIke apAtuM) draya. (jaina) paMcAha (pacAsla) naba.va. siM. vajJa + ] AMbalI, paMcAsrava (paracAava) puM, ba. va. [sa. panna + i-nna] bera dADama aplavetasa ane bijeruM e pAMca khATAM phaLa prANAtipAta mRSAvAda adattAdAna mithuna ane parigraha e paMcAyaNa (panyAyaNa) puM. [saM. vanaprA . vAna dvArA pAMca karma. (jaina) zrIkRSNane pAMcajanya nAmano zaMkha (ja.gu.). paMcALa' (paccALa) jeo "paMcAla.1-2, paMcAyata (pa-cAyata) sI. [jao paMcAta, enuM saMskAreluM paMcALiyA (pacALiye) vi., . jio "paMcALa' + rU5 mAtra.] jillA tAlukA gAma vagere ekama dIvAnI gu. IyuM" ta. pra.] paMcALa (saurASTra)mAM thato eka jAtane vahIvaTa karavAne lokomAMthI cUMTAIne AvelA sapanuM baLada 2010_04 Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMcALA 18 paMcALI' (paracALa) zrI. [saM. pAzcAjI] (pAMcAla dezanI paMca (pa-co) 5. [saM. ghara- prA. paMcama-] gaMjIphAnuM rAjaputrI) pAMcALI, dropadI (pAMca pAMvanI panI). (saMjJA.) pAMca dANAnuM pAnuM, paje. (2) gIlIdaMDAnI ramatamAM paMcALI (pacALI) vi. jio paMcALa' + gu. "I' dAMDAthI gIlIne Thoka mArI gIlI dUra pheMkavAnI rIta ta. pra.] paMcALa (sairASTra) dezabhAgane lagatuM, paMcALiyuM paMcotare 5. siM grosava-> prA. potAma-1 se paMcAkI (paccAkI) vi. saM. 1% + marI, puM.] pAMca pherabadalo vagere upara levAte pAMca TakAne dara ke kara. aMkevALuM (nATaka) (2) bhADuM vageramAM kApI apa.tA pAMca TakA ba. va. saM. vastra + akA jhADanAM pacAtarI DI. siM. uttara prA. robi khetara chAla pAMdaDAM phaLa phula ane maLa e pAMca aMga. (2) na., uparanA leNAmAM pAMca TakAno levAmAM Avato vadhAre e. 1. tithi vAra nakSatra yoga ane karaNa e pAMca aMga paMtapaMtare vi., 5, jio "pa-rSi)cetera"+ga. "e" batAvavAmAM AvyAM hoya tevuM LiyuM ke pustikA, svArthe ta. pra.] jao "paMceri.' DhapaNuM, "AmanAka, kelenDara paMpiM) tera vi. siM. pazcari -prA. paMrari tArA] paMcAMganata (pagA-) vi. siM, S], paMcAMga-kAra sittera ane pAMcanI saMkhyAnuM siMkhyAe paheluM (pacA) vi. si.] tithi vAra vagerevALuM TapaNuM taiyAra paM(piMtera-vi. [+ gu. "muM ta. pra.] paMcoteranI karanAra jotiSI (pa) teriyA vi, pR. [+gu thayuM svArthe ta. pra.] paMcAMgalepa (pacAra . ] jhADanAM pAMca aMgene koI paNa saikAnA 05 mA varSamAM dukALa, paMcAta vaTI banAvele auSadhIya malama paMcapacAra (popacAra) . [saM. 1% + 32-] gaMdha paMcAMga-zuddhi (khyA rahI. siM.1tithi vAra nakSatra yoga puSpa dhUpa dIpa ane naivedya dharavAne pUjanamane vidhi ane karaNa barAbara AkAza sAthe maLI rahe e prakAranI paMcapaviSa (pApavila) naba. va. [saM. pa% + 3pa-fa] niSa-tA. AkaDAnuM dUdha-ghAranuM dUdha-lAMgalI-dha-kaNeranuM dUdha e pAMya paMcAMgika ( pacAgi) vi. [sa. panna + A]i pAMca UtaratI koTinAM jhera paMcAMgI' (paccAgI) vi. [saM., s] pAMca aMgavALuM paMcerI sahI. bAyuM ane pAMsarIne joDanAra lAkaDAnI paTTI paMcAMgI* (pajyAgI, jI. [sa. panna + a + pAMca paMcAla(La) na. sa. kAra] pAMcano samUha aMgone samUha paMcolaM(-LuM) . [ + gu. "uM' ta. pra.] ekI sAthe karAtA paMcika (pazcika) vi. [saM.] pAMcanuM baneluM [samuha pAMca upavAsa paMcike (pacikA) zrI [saM.] pAMca khaMDa ke adhyAye paMcALiyuM (paMceLiyuM) . cicoDAmAM vaparAtuM eka sAdhana paMciyuM na. nAnuM nAhavA mATenuM ke gharamAM paheravAnuM phALiyuM, paMcaLI (paMcoLI) muM. siM. pazcani ->prA. vorjia-1 dhitalI gAmanA paMcakuLamAMno eka adhikArI. (2) brAhmaNa paMciga (parica$) ni. [e.] kANAM pADatuM (yaMtra) vANiyA sutAra AhIra vageremAMnI eka aTaka ane paMca (pI ) sI. [sa. 1a + gu. "I' ta. pra.] ene puruSa. (saMjJA.) (pAMca naMga jaDayAM hoya tevI) nAkanI canI (ratIonI). paMcoLI sI. ciroDAnA mAtamAM belA khaDAM bhegAM rAkha(2) (lA) maphakI, majAka. (3) japta karI sIla lagAvavuM nArA lAkaDAne TukaDe. (2) gADAnAM tarelAMnI aMdaranI e (paMca rUbarU thatuM) bAjae rAkhavAmAM Avato sAMbela jevo lAkaDAnA TukaDA pacI (pI ) mo. [e. "paMca' +gu. "I' svArthe tA.pra.] ke cerasa paTTI sutAranuM kANuM pADavAnuM eka ojAra paMcoLI-baMdhaNuM na. [ja paMcoLa+ saM. -> paMcI (pa-cI) muM. [3. pravInuM lAiva prapaMcI, Thaga, prA. paMpALama-] tarelAnuM ghAMsaruM ane kAThiyuM e baMnene jetAre, lura mANasa nAruM deraDuM, paMcoLI tathA kaThiyAmAM kANuM pADI e badhapaMcIkaraNa (pI -) na. [sa.] suSTinA vikAsamAM thayeluM vAnuM doraDuM ke vAdharI pAMca mahAbhUtanuM viziSTa prakAranuM mizraNa paMceluM (paMcoLuM) ja paMcoluM.' paMcIgara vi, muM. jio "pacI+ phA. pratyaya.] nAkanI paMta-pi)cyAzI(sI) jue "paMcAzI.' cenI temaja vIMTI vageremAM naMga jaDavAnuM kAma karanAra pa(- piyAzI-sI-muM juo paMcAzI-muM" (mANasa kArIgara [khIlI kADhavAnuM eka ejAra pachAle . nokara, (2) sInI pAchaLa pAchaLa karanAra na. [4] lAkahAM jeDA vageremAMnI paMchAlora puM. pheDalo, kelo, keDe. (2) DalAmAM pANI paMca na. siM. [a>prA. paMrama- uccA. anunAsika paMjaDI sI. [sa. pazca dvArA] pAsAnI ramatamAM traNa pAsAne pAMcane samUha.] pAMcane dhaDiye ke pADe dAva paceMdriya ( 5ridraya) samI. siM. ua + dripa na] akha paMjara (52) na. siM.] pAMjaruM, pIMjaruM kAna nAka jIbha ane cAmaDI e pAMca jJAneMdriya paMjarI sI. [ juo "paMcAcharI'nuM lAiva.] e paMkiya-gamya (pa-cendriya-) vi. saM.] pAMca jJAneMdriyethI pacAcharI.' [ApavI (u.ma.) mAra mAra. 5Aka na zakAya tevuM (ra.a.) sakhata mAra] 2010_04 Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sm-(9) - paMjA-toDa 139 paMDita-manya paMja-ta(pA) vi. jio "pa' + "teDavuM.'] sAmasAmAM 9 batAva (rU. pra.) mArA hAtha ugAmavo. 0 5 paMjA lAvavAmAM Ave tevuM (kustIno dAva). (vyAyAma) (u.pra.) anukuLa samaya Apavo. 0ravA (u.pra.) harAvavuM. paMja-kAku vi. [jao "pa + "kAkavuM' + gu. "u" pra.] 0 relAva (rU. pra.) ANa varatAvavI. 0mAra (u.pra.). (lA.) galI-dAMtAnI ramatamAM pAMcame Tape belAto ugAra mAravA tarApa mAravI) paMjAba (panAba) DuM [. paMja'- A pAMca pANI pajo-cha (pa) . jio pije' + "iko.] (lA) pAMca nadIo] pAMca nadIono uttara bhAratavarSane rasALa ko-pa, pAnAno jugAra pradeza, jo eka paMcanada, (saMjJA) paTavuM (pajheTaluM) sa. ki. nibhAvavuM, khamI levuM, sahana paMjAba-be)Na (5jAbA-beraya) sI. jio "paMjAbI'+ karyuM ja, paTavuM (pa-jheTA) karmaNi, ke. paTAvavuM gu. "a-e)Na" ta.ka.] paMjAbInI , paMjAba dezanI strI (pa TAvavuM) che., sa. ji. paMjAba--La) (pA) na [o "pa' + sa, pAnuM paTAvavuM, paTAvuM (peTA) jao "paTajmAM. ra.1 sAme AvatI jamIna UMcI che e batAvavA pAla- 5 na., (-9) satI, si. gios, S.J potAnI janata. (2) khIvALAone eka ugAra pitAno deha ke zarIra, [0 sudhInI pathArI (u. pra.) paMjAbI (paMjAbI) vi. [ka] paMjAbane lagatuM, paMjAbanuM. jIve tyAMsudhInI mAMdagI] (2) (lA) pahelavAna jevuM, kadAvara. (3) strI. paMjAbanI parakhuM, -(paMDaya-) vi. [jae paDa'+ rAkhavuM' + gu. bhASA G' - "G" ka..] pitAnI jAtane bacAvI levAnI vRttivALuM, pA-beThA (5-jA-) . [jao "pa'+ "beThaka.'] paMjAnI zarIra sAcavIne kAma karanAruM madadathI karavAmAM AvatI eka jAtanI beThakanI kasarata. para-phaLI (paDara) sI. e nAmanI eka ziMga ane (vyAyAma.). ene paDa vikSa, paMDera, pAMDera NbadhI (pAlI) jI. bAra-sAkha, bAraNAnuM eka paMTara (572) puM. [saM. punarnavA dvArA panarava nAmanuM paMjavavuM, pajavuM (5-jA-) o "pAMjavuM'mAM.. paM giyuM li. [e. vANuM-rona dvArA + gu. "WyuM? ta. pra.], paMjikA (5jika) , [] graMthanA pratyeka padanI parAgI vi. [paMDa roga thatAM + gu. "I' ta. pra.] pAMDunA TIkAno graMtha rogavALuM (2) zAstra-jJAna paMjara (5-jIra) na. e nAmanuM eka jhADa, pAMDera paMe (5DA) zrI. siM.] buddhi, madhA, DahApaNa, samajha, pajavuM (pajeTaluM) sa, kiM. jio "pajeTa, nA. dhA.] 5hANuM (pacchANI) sI. jio "paDe + gu. "ANuM' kIpajethI ekaThuM karavuM. paTAvuM (5-jeTAvuM) karmaNi, ji. pratyaya.] tIrthanA brAhmaNa pathAnI patnI paMjeTAvavuM (pajeTAvavuM) pR., sa. ji. pahArI (pamhArI) zrI. rAsane lagatI e nAmanI eka ramata paTAvavuM, paMjeTaluM (pa-TA) jAo "jeTamAM. pacla (paDAla) chuM. [e. penDela] meTo vizALa taMbu, paTI (para-jethI) bI, khetInA kAmanuM dAMtAvALuM lAkaDAnuM zamiyA eka eAra, khetaraNI, khaMpArI paMDita (pati ) chuM. [saM.] buddhimAna mANasa. (2) zAstronuM para (paje re) muM. reNa ApanAra mANasa jJAna dharAvanAra, vidvAna, "kelara' (A. bA.). (3) pajavavuM (pajelavuM) sa, .i seMtalA ke sarakAthI UMcakIne brAhmaNomAMnI eka aTaka ane ene mANasa. (saMjJA.) kaMka. (2) (lA) mahenata laI ne ApavuM. paMjelAvuM paMDitatA (pANData-) sI. [sa.] paMDita hovApaNuM, pAMDitya (pajelAvuM) karmaNi, ji. pajelAvavuM (pajelAvavuM) pati-pariSada (pati) strI, si. 1fa] paMDitanI che, sa. ki. carcAsabhA, paMDita-sabhA [eDita pajelAvavuM, pajelA (pajelA.) jAo "pajelamAM. pati-pravara (paNita-) kuM. siM] paMkitamAMnA agraNI paleha-LA) (pajelo,-LA) 5. [22] jahera khaLa- 5rita-maraNa (paNDita-) na. [saM.] jJAnAvasthAmAM thatuM mRtyu. bhaLATa. (2) moTA avAja sAthenuM tephAna. (3) (lA) (jaina). [rahela, paMDitaM-manya bhavADe, phajetI pati-mAnI (pariData-) vi. [, puM] pitAne paMDiMta mAnI paLa paLu) na. rivA.] vagoNuM, niMdA, bagAI paMDitayuga (paDita) chuM. siM.] je yugamAM paMDitanI paLA (pajeLo) ja "pajelo." pracuratA hatI te samaya (gujarAtI sAhityano govana5 (pa) paM. mi. paMjahu] hathaLane Akhe bhAga, rAma tripAThIthI laI AnaMdazaMkara dhruva sudhIno samaya) pAMca AMgaLI sahitanA pAMce. (2) pazu pakSI vagerenA paMDita-vara, narya (paNDita) ja paMDita-pravara.' nahoravALe paganA taLAno bhAga. (3) e "paMcA." 5tiziromaNi (pati -) vi) vi, j[sa,6) badhA -jAmAM AvavuM (u. pra) pakaDAI javuM, phasAvuM. -jAmAM paMDitAmAM mastakanA maNi je agrasthAnamAM pratiSThita paNuM (u.pra.) chetarAvuM, -jAmAM levuM (rU.pra.) phasAvavuM. (2) thayelA vidvAna pakaDamAM levuM. jAmAM hovuM (rU.pra.) kabajAmAM hovuM. 0ra pati-sabhA (pariData) sI. (saM.) jue "paThita-pariSada.' (rU.pra.) je laDAvA .0 kheMcI kADha, (-khecI.), 0 DI. paMDitamanya (paDita-) vi. [sa.] pitAnI jAtane bheTa dI) kahA (u. pra.) lapaDAka lagAvI devI, dekhA , paMDita hovAno daMbha karanAra, "paDanTa' (ma.na.) (2) (lA.) 2010_04 Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMDitA 1400 paMpa-siM-sIMcAI doDhaDA paMtha (pa) . jio paMtha' + gu. DuM svArthe tA.pra.] paMditA (pariDatA) sI. [saM.1 viduSI sata paMtha, mArga, rasta. (padyamAM) [vAra paraNanAra puruSa paMDitAI (paDitAI) sI. siM. guta + gu. "AI 'ta,pra.] paMtha-vara (pantha-) puM. [saM. prathama-varanuM lAiva pahelI ja paMDitapaNuM, sAkSaratA, vidvattA paMtha-vAdI (pantha-) vi. jio paMtha' + saM. vAlI, muM.] amuka paMhitA (paNitANI) strI. [ queta+gu. "ANa" strI- matanuM AgrahI potAnA matasaMpradAyano Agraha pratyaya] paMDitanI gharavALI paMthAbhimAna (panthAtmi) na. [ja "paMtha'+ saM. ami-mAna] paMditiyuM (paDitiyuM) vi. saM. pafuta + gu. IyuM ta.pra.paMthAbhimAnI (panyAbhi vi. [saM5.] paMthAbhimAnavALuM paMDitanA jevuM [bate, pita, khuda, Apa paMDyA (panyA) kuM. [saM. ghaNAH e vayitna nuM pavi.,e..] paMDe (paNa) sarva. jio "paMDa' + gu. "e" trIvi, pra.] patha, mArga, raste, keDe paDatara (paDetara) vi. jio "paMDa' + saM. zatara, saMdhithI] pathiyA (pa ) . jio "paMtha' + gu. "thayuM' ta.ka.], pitA sivAyanuM, paralakSI, "ejeTiva' (ba.ka.ThA.) thI (5thI) vi. puM. [+gu. "I' ta.ka] musAphara, pathika, paMDayaMe (paMDa-paMDayuM) kri. vi. jio paDa-dvibhava, vacce vaTemArga, pravAsI ['paMdhiya.' (paghamAM.) gu. "e' trI vi, pra.] jAtajAta, jAte ja, paDe ja, pote ja, paMthI- (pa-thI-) 5. [+ gu. DuM svArthe ta...] juo paDApaDa paMthI dAna (5thI-) na. [ja "paMthI'+ saM] maraNa pAmepaM(5) Dera jue "paMDarave." lAnI pAchaLa brAhmaNane ApavAmAM AvatuM zAnadAna paMDe (Da) 5. siM. pati - prA. hima->gu. paMDavo, paMthI-loka (pathI- puM. [jao pathI'+ ] musApharo, paNa hiM. "paMDA] tIrtha-gera [ja e "paDe paMDa.' padhi, vaTemArguo pa-5 (paM -paMtha) kri. vi. jio "paMDa,"- diva-] pathI-za(-9) vi. jio "paMthI' + saM.1 paMthIne svAMga paMDaLI strI. ardhavartulAkAra pUraNa-pUrI, aDadhI goLa veDamI sabhyo hoya tevuM, musApharInA svAMgavALuM paMDALuM na. [saM. To->prA. posTa-] eka velAnuM zAka paMdaDe . jio "pAMda' + gu. 'DuM' vArthe ta...] senAnI mATenuM sarpa jevA AkAranuM te te phaLa gALa pAMdaDImAM vALI nAkhIne banAvAtuM strIonA kAnanuM paMDyo chuM. siM. vaLaeta-> prA. parama -] gAmaThI nizALa eka ghareNuM calAvato brAhmaNa. (2) karmakAMDa karAvanAra zukala, gAra. paMda(-) (panda(-)2) vi. saM. virATe apa. nAradda, (3) brAhmaNomAM eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) nara] pAMca vattA dasanI saMkhyAnuM, panara paMDharInAtha puM, siM. pAkura dvArA] mahArASTranA paMDhara- paMda-nara-muM (panda(na)2-muM) vi. [+gu, "muM ta...] puramAMnA ArAdhya deva pAMDuraMga viThThalanAtha, viThobA, (saMjJA) paMdaranI saMkhyAe pahoMceluM, panavamuM paMta (pata) 5. [saM. patinuM marA. lAdhava] paMDita paMda(na)rA (pa(-na)2) paM. ba.va., rAM naba.va. jio paMta-pradhAna (paH-) paM. si., na.] mukhya pradhAna, mukhya- "paMda(na)-2' + gu. "uM' ta..] paMdarane ghaDhi ke pADe maMtrI, prAima minisTara," "cIpha minisTara." (mahArASTranA paMdarI zrI. pAMca iMcanuM mApa pezavAInA samayamAM "pezavA.') paMda(na)otare che. [saM. parI + sattA =parovara patiyALuM vi. sahiyAruM. (2) na. sahiyAre vipAra. (3) apa. pannarottama-] saM. 1315 ne paDelo mATe dukALa, gaNitamAM AvatI dAkhalAonI eka rIta. (ga.) panotare [ottara-sama] eka paMdara patiyALA 5. jio 'patiyALuM.'] e patiyALuM (3).' paMda(na)terase vi. [saM. pazcAsa-rAta>apa. pUna tUcha (patcha) . "pata' marA, ene vikAsa ke panara (pannara) ja paMdara." "jI."] zikSaka. (2) bheLA ane sIdhA svabhAvane vidvAna panara-muM (pannara-muM) jUo "paMdara-muM.' (majAkamAM ke tiraskAramAM parA pannara, -rAM ja paMdarA, rAM.' paMtha (pentha) . [saM. nyAH e cinanuM 5, vi, e. 1.] paMnyAsa (pacAsa) 5. siM. paDhA nuM lAghava] jaina sAdhune patha, mArga, rasto, keDe. (2) dharmano eka phirake ke dIkSA lIdhA pachI dasame varSe thatI eka vizeSa dIkSAthI phATe, saMpradAya. [ jhAlA , 0 5kaha, 0 le (rU.pra) prApta thatuM pada. (na.) raste AgaLa vadhavuM. 8 para AvavuM (rU. pra.) sAcA raste paMpa (55) 5. [e.] havA bharavAnuM picakArI jevuM yaMtra. caDavuM. 0 batAva (rU. pra.) sAce upAya batAvo. (2) sTava vageremAM havA bharavAno vAisaravALo khuMTe. (3) 0 vaLAva (rU. pra.) maraNa pachI terame divase eka jamInamAMthI ke kavA-vAvamAMthI pANI kheMcavAnuM yaMtra. (4) prakAranA zrAddha-vidhi karavo. -the paDavuM (rU. pra.) cAlatA thavuM] meTara-vAhanamAM pela bharavAnuM yaMtra ane enuM sthAna paMthaka (penthaka) . si. vaLa] mahAla ke tAlukA pradeza. paMpa-si(-sa)cAI(pampa-) zrI. [.+juo "si(sI)cavuM + (2) pradeza (sAmAnya) [mukhya dastura. (pArasI.) gu. "AI pra.] paMpa dvArA jaLAzayamAMthI pAchuM kheMcI khetare paMthakI (panthakI) 5. pArasIonI agiyArIne mukhI, vageremAM pahoMcADavAnuM kAma, "liTa-irigezana" ("liTa paMtha-gAmI vi. saM. vAmI, muM.] musAphara, (2) sAce IriMgezana'mAM pANI UMcakavAnA' eTale ke "sIMcavAno artha mArge janAra che, "siMcavAne'-chAMTavAne nahi, tethI "papa-sicAI ' sAcA 2010_04 Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMpALa 141 pAkanI zabda nathI; bezaka, "liphaTane dhyAnamAM na laIye ane bhAga] devanAgarI lipimAM vAkayone virAma batAvanAra daMDApaMpa dvArA pANI kheMcyA pachI khetaromAM chAMTavA-pAvAno artha kAra ubhI rekhA. (2) tANe ukheLavA mATe vaNakare svIkAriye to "papasiMcAI' grAhya banI zake). vApare che te TAMcaNI jevuM eka ojAra paMpALa (pampAvya) sI. [jae paMpALavuM.'] paMpALavuM e, pAI2sI.ghauMnA goLacopaDI lADu vagere mATe ghI ane goLane lADa laDAvavAM e. (2) aogya lADa laDAvavAM e sAthe ukALI karavAmAM AvatuM pravAhI, ghI-goLanI cAsaNI paMpALavuM (pappALavuM) sa ji. jio "pALavuM'-Adi zrutino pAI zrI. aMgrejI rAjya-amalamAM rUpiyAnA 192 mA kirbhAva.] atyaMta kALajIthI saMbhALavuM. (2) pasavALavuM. (3) bhAganI kiMmatane tAMbAno nAno sikko (AnAnA bAramAM agya lADa laDAvavAM paMpALavuM (pappALavuM) karmaNikri ane paisAnA trIjA bhAganI kiMmatane), paI, 5 - paMpALAvavuM (pampaLAvavuM) presa.ke. pAI sI. (aM.] chApakhAnAmAM nakAmAM thaI gayelAM bIbAM paMpALAvavuM, paMpALavuM (pALA- jAo "paMpALavuM"mAM. leDa vagere, 5, 5 papUDI (papUDI) sI., huM na. e papUDI, DuM pAI" sI. [ka] rara/nI kiMmata. (ga) papora (pore) . IMTano mATe TukaDo, ITALe, khALA pAuDara chuM. [.] bhake, cUrNa, ca. (2) ATe, loTa, (3) papeLavuM (pALavuM) sakri. [2] ja e "phoLavuM. daMtamaMjana. () saudarya-prasAdhana mATe vaparAto sugaMdhI sapheda papeLavuM ( paLAvuM) karmaNi, ji. papaLAvavuM (po- padArtha. (5) phoDavAno dArU, gana pAuDara LAvava) B.sa.ki. pAuDara-vAna na. siM] saLagI UThe tevA padArtha jemAM rAkhapaMpALAvavuM, paMpaLa (pa) jeo "papaLavuMmAM. vAmAM AvyA hoya tevo relavene Dabo paMkhaajha (pazuo) puM,ba.. [] bakalavALA slIpara pAra ja ponDa'-sTarliMga.' prakAranA jeDA pAuDara . si.] 40 tolAnA vajanane aMgrejI telane paMbhe-paMbha (padhye-paSNa) ki.vi. jio "pabho'-Tiva, eka ekama kAcA zera vacce "e" trA. vipra.) (lA.) khoTo DoLa hoya ema, pAka puM, siM] pAkI javuM e, paripakava thavuM e. (2) Upaja, pole piluM, dhatiMga hoya ema utpanna, nIpaja (khetI vagerenI), phasala, tala, "pa.' (3) paMjo (pablo) pR. [2vA-] paththara pauSTika padArtho ane auSadhonuM banAveluM miSTAnna. (4) gorapaMsArI chuM. kariyANAno vepArI, gAMdhI pApaDInA prakAranA lADu. (5) hRdayaMgama arthagAMbhIrtha. (kAvya). pA' vi. [saM. vADha>prA. pAma puM, pazunA cAra pAda' [0mAM nA(nAMkhavuM (rU.5.) pAkavA mATe ghAsa vageremAM gaNane eka pAda'] (koI paNa padArtha saMkhyA vagerenA phaLa nAkhavAM. -ke caha(8)vuM (rU.pra.) pAkI javA AvavuM. ke cotho bhAga, 1/4 eka-caturthAza mUkavuM (rU.pra.) pAke ema karavuM] [TUMku nAma, (saMjJA.) pa* puM. [sa. vATaka > prA. vAma-> gu. "pADo'nuM lAdhava pAka vi. [phA.] pavitra. (2) prAmANika. (3) pAkistAnanuM pADe, latto, maholo pAkarmana, pAka-kriyA strI. [saM.) rAMdhavAnuM kAma, rasoInuM 5 kivi. [sa, pArzva>prA. gha> gu. pAse'nuM lAghava) kAma, pakavavAnuM kArya tarapha, bhaNI, ("ANa pa' "pelI pa' jevo mAtra maryAdita pAka-gRha na. siM5,na.] raDuM, pAka-zALA, rasoIghara proga). pAka-caTha(8) vi. siM. + caDa(-).'] pAke caDeluM, pAkavA 5AIkA paM. [.] jae "kA. AveluM, keTaluMka pAluM pAcho !. [saM. vAt>prA. vAgha dvAra] paga rAkhavAne pAkaTa vi. jio pArka' dvArA.] pukhta uMmaranuM coraNI leMge suravAla pATaluna caDDI vagerene te te bhAga pAka na lAgavaga, vaga, pakSa, tarapheNa, Teko pAIna na. [] ThaMDA ane pahADI pradezamAM thatuM e nAmanuM pAra na, aMjIranuM jhADa eka jhADa pAkaDI , jio "pAka + gu. "I' pratyaya.] vasUkI pAIpa sI. [aM.] dhAtunI ke simenTanI pila laMgaLI, gayelI gAya ri naLa ke naLI. (2) hukkAnI naLI. (3) aMgrejI paddhatinI pAkaDuM vi. jae pAkuM' dvArA 3 daDavA na de tevuM ghara calama ke caMgI. (4) zaraNAInA prakAranuM eka vAgha pAka-DhAMce puM. [+ja "DhAMco."] khetarAu cIjane prakAra, pAIpa-phiTiMga (-phiTi 8) na. [aM.] pANI vIjaLI ke naLane "pa-peTanA [(khetaramAM) pAka thavo e joDANa karI besADavAM e pAka nI. jio "pAkavuM' + gu. "aNI" ka. pra.] pAI(-)4(le)vi. [.] AgaLa jaI doranAra. (2) pAkaNuM vi. jio "pAkavuM' + gu. "aNuM kartAvAcaka ka...] AgabeTa vahANa vagerene AgaLa cAlI mArga batAvanAra (zarIramAM vAgI jatAM) pAkI javAnA svabhAvanuM, pAkI (vAhana). (3) paM. vimAnano saMcAlaka paDe tevuM . pAIsa muMba.va. [] harasareganA masA pAka-dAmana vi. phi.] pavitra cAlacalagatavALuM, sadAcaraNI pAITa (pAInTa) na. [.] vIsa sa athavA savA ratalanuM pAkadAmanI sI. phi.] zuddha cAritrya, sadAcaraNa pravAhI mApa. (have lupta thayuM che, dazAMza paddhatine kAraNe) pAkadila vi. phi.] pavitra hRdayavALuM, nekIvALuM, nekadila pArakI. siM. pavitAprA. pAma; jeo "pA. cA pAkadilI jI. sI.] pavitra hadaya hovApaNuM. nekI 2010_04 Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAparavaradigAra 1402 pAkhaMDa.lIlA pAka-paravaradigAra chuM. [ka] khudA, allAha, paramezvara, tevuM. (10) bevaDA vajananA telanuM (baMgALI tela, Aje paramAtmA have e rahyo nathI, dazAMza tela AvavAthI). [kI avasthA pAka-yajJa chuM. siM.] vaizvadeva balikarma nityazrAddha ane (3. pra.) vRddhAvasthA, ghaDapaNa. 05Ana (. pra.) taddana atithi-bhejana e cAra kArya [kepiMga-skIma' vaDha, gharaDuM mANasa. 0 makAna (2. pra.) gAra-mATInuM nahi pAkajanA sI. [4] : mela levo e Ajana, tevuM cUnA simenTa vagerethI kAyamI TakI zakavAnI zaktipAkara chuM. vaDanI khatanuM eka jhADa vALuM makAna. 07khANa (rU. 5.) kAyadesaranuM have na phare pAka rakSaNa na, pAkarakSA pI. [saM.) khetarAu mAlanI tenuM lakhANa. vera (u. pra.) prabaLa zatrutA. ke pAye mAvajata ne saMbhALa, kepa-prekazana' (2. pra.) khAtarIpUrvaka, cokasa. ke guru (rU.pra.) UMdhuM catuM 5-varatAro chuM. jio "varatAro] mala kavi U- karI potAnuM kAma sAdhI lenAra mANasa. -koTi (-2) taraze enI AgAhI, "pa-rakAsTa [phariyale ' (rU. pra.) khuba lucco, bhAre pahoMcela. ke nakaro (..) paka-vijJAna na. siM.] vAvetarane lagatuM zAya, pa- AkharI rekhAMkana, "ham prinTa." ke mAravADI (pra) pAka-vidhi . siM] rasoI karavAnuM kArya vepAra rojagAramAM na chetarAya tevo mANasa, kAmAla (u.pra.) pAka a, kiM. si. pUvava ->prA. gvA bha, kanA. dhA] teyAra thayelo mAla. (2) miSTAnna, dhIne banAvelo mAla. kAcApaNuM jatuM rahevuM, paripakava thavuM. (2) garamIthI ke raMga (2) (. pra.) na UDI jAya tevo raMga (rasoInuM) gaLI javuM. (3) nIpaja, utpanna thavuM. (4) pApaDa vi. [ja e pAkuM + gu. svArthe ta. pra.] (lA) lAbha che, phaLavuM. (5) lohInuM paru thaI javuM. (1) mudata luccuM, baMdha, 5 thaI javI. (7) uMmaranI vRddhi anubhavavI. (8)(lA) pALI sI. kALI cAMcavALuM eka jAtanuM pakSI prabaLa du:kha anubhavavuM. (9) ramatamAM dAvanI saraLatA thavI. pAkSika vi. [sa.] pakSane lagatuM, pakSIya. (2) pakhavADiyAne (10) nIvaDavuM. 5kavuM bhAve, ka. 5ka(-jA)vavuM che., lagatuM. (3) na, dara paMdara divase prasiddha thatuM sAmayika, sa, ji. () vi., . pakSIono zikArI pAzALA ) sI. [sa.] o pAka-gRha." pAkhavuM e "pAgaThaDuM." pAkazAsana chuM. [saM.] indra pAkha(-2) na. vaDanuM jhADa pAkA na. siM] rasoI karavAnI vidyA pAkha8 na, siM. ghaNa- prA. pa3 + gu. huM svArthe pAka-zAranI vi., pR. siM, y] niSNAta roye ta, pra.] pakSa, bA. (2) etha, AdhAra, Azraya pAkazALA ja pAka-zAlA." pAkhara' . zi. mA. pavavattA ghoDA hAthI UMTa vagere pAka-sAmagrI mI. (saM.) rAMdhavA mATe sarasAmAna upara nAkhavAnI besavA mATenI sAI. (2) savArI pazu pALa vi. pALanAra, ucheranAra uparanuM bakhatara pAkAI DI. jio "pa' + gu. "AI' ta. pra.] pakavatA, pAkhara e pAkhaDa." pAkI javApaNuM pAkhara sa. ki. [2. prA. vavavara-1 loDA hAthI UMTa pArAgAra na. [sa. vA+mAnA] juo "pAka caha." vagere para sajAI bAMdhavI. pAkharAnuM karmaNi, ji. pAkistAna na. [] pavitra bhU-pradeza. (2) hiMdane AjhAdI pAkharAvavuM, che, sa. ki. maLyA pachI bhAratane mATenA rahelA prAMta sivAyanA pAkharAvavuM, pAkharavuM e "pAkharamAM. ardha-paMjAba siMdha balucistAna ane pUrva baMgALanA pradezanuM pAkhariyuM vi. o "pAkhara' + gu. "dhayuM" kartA vAcaka baneluM svataMtra rAjya. (1902 mAM pUrva. baMgALa bAMgalA ka. pra.] pAkhara karI savAra thayeluM raza' tarIke svataMtra thaI jatAM pUrva pAkistAna' na rahetAM pAkhariyara vi. jio "pAkhara' + gu. "yuM ta. pra.) jene pazcima pAkistAna' e ja have pAkistAna' che.) pAkhara karyuM che tevuM (ghoDuM hAthI UMTa vagere) pAkistAnI vi. kA.1 pAkistAnane lagata, pAkistAnanuM pAkharI' vi. e "pAkhara' + gu. 'I' kad vAcaka pAkI jAo pAkhI." ka. pra.] jAo "pAkhariyuM. [vALuM, pAkhareluM pAkITa rahI. (a. paDhava pasA vagere rakhAya tevI nAnI pAkharI vi. jio "pAkhara' + gu. 'I' ta. pra.] pAkhara khIsAmAM rakhAya tevI cAmaDuM kApaDa plAsTika vagerenI pAkharI strI, jio "pAkharavuM'+ gu, I' ka. pra.] povALA ghATIlI kothaLI, ega" (pAtharelI) nAma, baMgaNa [pAkhariyuM.' pAkuM vi. siM. vavavava prA. pavana-] pAkI gayeluM, 5kava, pAkharuM vi, jio "pAkhara'+ gu. "uM' ta. pra.] e paripaka, (2) pukhta uMmaranuM. (3) miSTAna paNa thaI pAkhala (-) ki. vi. AjabAja (ja, gu) zake tevI pUrI sAmagrIvALuM (sIdhuM). (4) dhIthI taiyAra kareluM - pApaLavuM sa.ki. si. -kSA- prA. pUvavAha- e khAvAnuM. (5) (lA.) kAyamI prakAranA bAMdhakAmavALuM. pakhALavuM." (ja. gu.) [mArga, hAipakrisI' (6) sAruM jJAna dhAraNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM. (7) pAkhaMha (pAkharI . siM] daMbha, Dhaga. (2) dharmanI viruddha yAdadAstamAMthI khase nahi tevuM taiyAra kareluM. (8) da, pAkhaMdharma (pAkha) . [saM.] o "pAkhaMDa (2)." aDaga, makama, sasTeTiva.' (c) koIthI chetarAya nahi pAkhaMjIlA (pApaDa-) . [4] (ga-dhatUrAvALa kriyA 2010_04 Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAkhaMDa-vAda pAkhaMDha-vAda (pAkhaNDa-) zrI. [saM.] dharmaviruddha hoya tevA mata-siddhAMta pAkhaMtavAdI (pAkhaNDa-) vi. [saM., puM.] pAkhaMDavAdamAM mAnanAra pAkhaMDha-vidyA (pAkhaNDa) sI. [saM.] dharmamAMthI calita kare e prakAre karavAmAM AvatI dhArmika rIti-paddhati pAkhaMDha-zAlI (pAkhaNDa-) zrI. [+zaa.] pAkhaMDha calAvavAnI rIti-nIti, nAstika-tA pAkhaMDiyuM (pAkhaNasyuM) vi. [+ gu. 'thayuM' ta. pra.], pAkhaMDI (pAkhaNDI) vi. [saM., puM.] pAkhaMDa dharma calAvanAruM, hAipreAkriTa' (jai. li.), 'kereTika' (vi. ke.) (2) (lA.) kuTila, luccuM. (3) parta, ThagAI karanAruM 1403 pAkhAsa puM. [3. prA. vavava dvArA] bUma-barADA pAkhI (-kI) sI. [sa, pAkSikI> prA. viNAM] pakhavADiyAne kAma baMdha rAkhavAnA divasa, aNNALe, agatA. [. khUlavI (rU. pra.) kAma-dhaMdhe vaLagavuM. 0 paDhavI (rU.pra.) 25 paDavI. 0 para javuM, pALavI (rU. pra.) kAma-dhaMdhAnI ratna pADavI] pAkhIruM, e nA. yA. saM. za> prA. vala] vinA. (*, gu.) pAkhe(-khA)Dha kuM. pADAza, saMnidhi pAkhA puM. [saM. rakSan-> prA. *paNaLa] pAsenI dIvAla, (ra) ekaDhALiyuM pAkhAra chuM. kaTavALA pAkhATuM na. [jagu. 'pAga' dvAra] paga pAkhara jaA pAkheDa,' pAtra huM. [saM. navAgha> prA. maLa] (jU, gu.) paga pAgara (-5) sI. jaA 'pAja' pAgaDhaDuM na. [jue pAgaDuM' + gu. '' svArthe ta.pra.] [jue pA.'], pAgaDuM na. [jue pAga' dvArA.] AdhAranuM.ThekANuM, Azraya-sthAna. (2) paga mUkavAnuM sthAna, AThe. (3) pagaDuM, (4) (lA.) vaga-vasIle pAga(-4)4 (-Daca) strI. kAI paNa kheMcIne laI javAnuM TAraDuM pA(-pe)gaDuM na. [jue 'pAga' dvArA.] gheADA vagere upara savArI karatAM e u khAi jemAM paganA kaNA rAkhavAmAM Ave che te leAkhaMDanuM paNuM pAgara (-ratha) strI, dAraDuM bAMdhavAnA vahANanA sukAna pAsenA khIle| ke AMkaDA. (vahANa.)(2) pavana paDI javAthI hAMDIne TAraDAM vaDe kinAre kheMcavA DAla sAthe baMdhAtuM DharaDuM, (vahANa.) (3) joDhAnI vAdharI pAgaraNa na. pathArI pAtharavAnA sAmAna, khistara pAgarANI sI. ekathI vadhu sthaLethI AvatA pagAra pAga(-ge)rI puM. [ja e 'pAga' dvArA.] page cAlanAra sainika, pAyadaLanA sainika pAgarATa na. khajUrInuM jhADa, khaMjarI pAgala vi. [hiM.] citta-bhrama, gAMDuM. (2) (lA.) bhUkha, bevaka pAgala-khAnuM na. [+jue 'khAnuM.'] gAMDAone rAkhavAnuM sthaLa, yuneTika' pAtrala~tA zrI. [saM.] gAMDapaNa, 'esAIlama' (rA. vi.) pAgala-laNA puM., kha.va. peAlA dANA. (2) na. paganuM pelA _2010_04 pAdhaDI-pata dANAvALuM eka ghareNuM [pha.ma.] jue 'page-lagaNa, pAga-lAgaNuM 1. [jue pAga' + 'lAgavuM'+ gu. aNuM' pAgala chuM. eka DagaluM paNa AgaLa cAlI na zakAya evI sthiti [jhulAvatI veLAnA udgAra pAgalA-pA kra,pra. bALakane paganA be paMjA upara ubhADI pALiyA puM, [jae 'pAga' + gu. 'iyuM' ta, pra.] kUvAmAM UtaratI veLA paganA aMgUThAthI pakaDavAnuM sahAyaka doraDuM. (ra) (lA.) sahAyaka sAthIdAra. (3) jAsUsa, gupta-cara. (4) khepiyA, kAsada pALiyAra chuM. cUDI upara cIpa besADavAnI phUdaLIvALI rekha pAzura na. yAda karavuM e pAzurAvavuM, pArAvuM ja 'pAnuM'mAM, pAzUkuM sa. kri, vAgALavuM. (ra) (lA.) pacAvI pADavuM, eLavavuM. pAgarAvuM karmaNi., kri. pAzurAvavuM ke., sakri pAgara (25) sI. kinArI, kAra, dhAra, (ka.mA.mu.) pAgerI jae 'pAgI.' pAgA huM. eka jAtanuM ghareNuM. (pArasI.) pAgADI jue paMgADhA,' pAtha zrI. [traja,] pASaDI, mAthA-baMdhana pAghaDa (nDaya) jue 'pAgaDa,' pAghariyALuM vi. ja'pAdhaDI' + gu. 'thayuM' + AchuM.' ta. pra.] jeNe mAthe pAghaDI bAMdhelI che tevuM, pAghaDIvALuM pAghaDI sI. [jue pApaDuM' + gu. 'I' pratyaya.] ja 'pASa.' (ra) (lA.) sArAM kAma badala apAtI. bheTa. (3) makAna bhADe levA jatAM (muMbaI jevAmAM) ApavI paDatI haka choDavAnI rakama, prImiyama,' [ mApI (rU.pra.) dalAlI ApavI. 0 ukhALavI (3.pra.) jAheramAM phajeta thayuM. 06tAravI (rU.pra.) vinaMti karavI. (2) mAphI mAgavI, 0 UlaTI AMdhavI, UMdhI ghAlavo (rU.pra.) pharI javuM (vacanamAM). (ra) vALuM mU kazuM. e kheTaluM (rU.5.) amuka rakama ApI jamIna kheDavA levI, 0 gumAvavI (rU.pra.) beAbarU thayuM. * ghATamAM AjIvI, ka pATamAM bAMdhavI (rU.pra.) seAga utAravA. 0 thAyI (3.pra.) pAghaDI paheravI. e hAthe jhAlIne cAlavuM (rU.pra.) vahevAru rIte vartavuM. devI (rU.pra.) jae pAghaDI ApavI.'0nIcI karavI (rU.pra.) kAlAvAlA karavA 0ne paNI (rU.pra) sArI saphaLatA meLavatA mANasa. ne peca saMbhALavA (-sambhALavA. (3.pra.) AbarU samAlavI, nA vaLa cheDe (3.pra.) pariNAma Akhare samajhAya. 0 page mUkavI (pha.pra.) namI paDavuM, lAcArI batAvavI. 0 pheravavI (3.5) nAmukara javuM, pheravI bAMdhavuM. . bagalamAM mArI (3.pra.) AbarU javAnI darakAra na rAkhavI. badalavI (rU. pra.) devALuM kADhavuM. baMdhAvavI (-adhAvavI) (rU.pra.) jaza apAvavA. (ra) apajaza apAvavA. (kaTAkSamAM), 0 makavI (3.pra.) vALuM kADhavuM, khelyuM kethI besavuM, nAnukara jayuM. .. mUkIne AvavuM (1.pra.) khetarAI AvatuM. . levI (rU.pra.) DhagavuM, khetaravuM, avaLI pAghaDI sUkavI (3.pra.) devALuM kADhavuM. phera pAghaDI bAMdhavI (3,pra.) banyuM krI javuM] pAghaDI-pane kri.vi. [jue 'pAghaDI'+ 'panA' + gu. 650' Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAghaDI-baMdha 1404 trI.vi.pra. lA.) pahoLAI khUba ochI ane laMbAI dhaNI pAchaLyuM vijae pAchavuM'; apa. pa4ima-dvAra.] juo hoya ema pAchaluM.' [e (naLiyAMnuM) pAghaDI-baMdha (-bandha) vi. [ ja "pAdhaDI'+ "baMdha.'] pAchavuM na. kANuM pAhavuM e. (2) saMcAraNa karavuM e, cALavuM puruSe pUratuM (nAtaruM) pAchaLa nA.. [saM. g> prA. vizvanA vikAsamAM apa. pAghaDuM na. [jae pAgha" gu. huM svArthe ta.ka.] jarA ghATa- ifbda sA.vi.ja gu. "pAli'] pachavADe, paDe, pAchalI ghuTa vinAnI moTI pAghaDI, DaphAluM (kAMIka tiraskAramAM) bAie. (2) pUrvanA samaye. (3) pachInA samaye. (4) (lA.) pAghama chuM. kAnano kola [paheryuM hoya tevuM gerahAjarImAM. [0 cAlavuM (2 pra) nakala karavI, 0 choDavuM (rU. pAgheTA-dhArI vi. [ja "pArTa + saM5] meTuM pApaDuM pra.) AgaLa nIkaLI javuM. 0 thavuM u.pra.) pIcho pakaDavo. (2) pATI jhI. jio "pATuM + gu, "I" pratyaya.], TuM cIDavyA karavuM. 056 (u.pra.) macyA rahevuM, prayatna karyA na. jio "pAdha' dvArA] pAdhaDI (tirakAramAM) karavo. (2) bIjAne nukasAna thAya ema kAma karavuM. pachI pAca e "ca.' javuM, 2 rahI javuM (rU.pra.) meMDuM paDavuM. (2) sthiti ke pAcaka vi. siM] pAcanakriyAne madada karanAruM, pacAvanAruM. darajajamAM UtaratuM devuM. buddhi, 0matiyuM (u.) vicArIne (2) kuM. rasAyo, pAkAranI nahi karanAruM. 0mUkavuM (rU. pra.) caDiyAtA thavuM, ugAvuM pAcana na. [saM.] pacI javuM e, hajama thaI javuM e, hajame. (u.pra.) gupta bAtamI mATe mANasa (koInI pAchaLa) mUkave. (2) rAI karavI e, pAka-kriyA * lAgavuM (rU.pra.) macA rahevuM. (2) sAtha ne sAthe rahevuM. pAcanakriyA strI. [saM.] ja "pAcana(1). pAchuM vi.ki.vi. siM. vaDhaprA. vajI + gu.-"G" svArthe pAcana-yaMtra (catra) na. siM] lA.) hojarI, peTa ta.pra.] UlaTI ke avaLI dizAmAM, vaLatuM, parAvartita.(2) pAyana-rasa puM. [saM] pacavAmAM sahAyaka rasa (AMtaraDAMmAM) vaLI, pharIthI, [-chA 5ga (u.pra.) pIchehaTha. (2) paraNyA pAcanazakti sI. [saM.] (khAdheluM pacAvavAnI tAkAta ke pachI kanyAne mAvatara thoDA divasa mATe AvavuM e. chI gujAyaza dharatI (ra.a.) gujarAtanA pazcima dizAmAM pradeza-saurASTra, pAca-pAnI sIe nAmanI eka vanaspati -chI pAnI (u.pra) pAchA haThavuM e. DI mUkavI (2) pAca-peca . jio peca' -rbhAiva.] dAva-peca pANI bharelo kesa na kheMcAtAM baLadonuM pAchuM haThavuM. -bI pAcavuM ja pacavuM.' (pathamAM) lAgavI (u.pra.) mAta AvavuM. 0 ApavuM (rU.pra.) majare pAcA-pIrojA muM. e nAmane kiMmatI pathara, panuM ApavuM. 0 AvavuM (rU.pra.) karIne AvavuM. 0 karavuM(u.pra.) pAcikA strI. [saM.] rAyaNa, rAMdhaNa [mAchalI khaseDavuM. 0 kADhavuM (.pra.) a-svIkAra kare. (2) pisavA pAcITa salI, e nAmanI samudra-kAMThA najIka thatI nAnI jAtanI na devuM. 0 kekAvuM (u.pra.) UlaTI thavI, 0 56 (rU.) pAco chuM. pokharAja niSphaLa thavuM. (2) hArI javuM. (3) kheTuM karavuM. 05galuM pAchA(-cha chA) kuM. [ja pAdazAha-enuM lAghava.] pAda bharavuM (rU.pra.) khacakAvuM. (2) nAsI javuM. pharavuM, vaLavuM zAha, bAdazAha, zahenazAha (u.pra.) UlaTI thavI. 1bhara (u.pra.) vaLatara ApavuM. 01Ine pAchA(-chA)I strI. jio "pAdazAhI,-enuM lAghava.] jevuM (u.pra.) dIrdha dRSTi doDAvavI, bhaviSya vicAravuM. (2) pAdazAhI, bAdazAhI, zahenazAhapaNuM kapA-dRSTi karavI. 0 vALavuM (u.pra.) jAkAro Apa. (2) pAmya vi. saM.] pacAvI zakAya-hajama karI zakAya tevuM. * Ji mArA rAya-hajama karI zakAya tevuM a-svIkAra karo] [niSphaLatA anubhavavI (2) raMdhAtAM caDI jAya tevuM [TAvavuM presa.. pAchavAvuM a.ki. jio "pAchuM,' -nA. dhA. pAchuM paDavuM, pAchavuM sakri. [ravA.] pachADavuM. pachaTANuM karmaNi, kri. 57- pAchATavuM a.ji. jio pAchuM,' -nA. dhA.3 rane odhAna pAna-che)tara, aruM vi. si. paA + 3 = pottara > prA. pUchottara + gu. "uM' svArthe ta.ka. masamanA pAchalA pATiyuM na. jio "pAI' dvAra.] gADAmAM pAchalA bhAge bhAgamAM thayeluM ke thanAruM [pA thavA rAkhavAmAM AvatuM bAraNuM jenuM pATiyuM. (2) pAlAvALA pA2 na. ghasarake, A ghA, charo. [-rAM paTavA (u.pra.) gADAnuM ke sagarAmanuM pAluM bAraNuM. (3) kapaDAnI aMdaranuM pAchaluM vi. siM. pazca>prA. 8 nA vikAsamAM prA. pa8i- khIsa. [bAMdhavA e ima-] meDhA AgaLa nahi tevuM, pAchaLanA bhAgamAM raheluM, pATiyuM na. jio "pAI' dvAre.] pITha pAchaLa hAtha paMTha pAchaLanuM. (2) pUrvanA samayanuM. (3) pachInA samayane pAchatara, 2 ja "pAchatara,2'-leiTa' lagatuM. [lI avasthA (u.pra.) ghaDapaNa, -lI mata (tya) pAchAyuM na, [o "pAchuM' kAra.] pAchuM vaLavuM e, vaLI (u. pra.) pachIthI thanArI akkala. -lI rAta (nya) (u.pra.) AvavuM e [bhAganuM chevADAnA bhAganuM rAtrinA traNeka vAgyethI zarU thatA samaya. lA pahoranuM pAchAvariyuM vi. [ja 'pAchuM' dvArA.](gAmanA) pachavADenA (pAranu) (u.pra.) halakuM). kharAba. -le bAraNethI (u.pra.) pAchA ja "pAchA." cArI-IrIthI. lo pahora ( :2) 1. pra.) vRddhAvasthA, pAchAI juo " pAI.' ghaDapaNuM madhamAM) pAka sI. [sa. pathA)prA. ] pALa, setu, baMdha, bodha. pAchaluM vi. [juo pAchuM' + zuM "la" svArtha ta.ka.] pAchuM (2) makAna-kAmamAM dIvAlone aDIne cA chatanI nIce 2010_04 Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Vier? 145 poTalA-57 dIvAla-tenuM kAma karavA baMdhAtI pATiyAM vagerenI mAMhaNa mATe). (2) lAkaDAnuM lAMbuM sAMkaDuM pATiyuM (chAparAmAMnuM), pAja* sI. jhINA pitAnuM eka rezamI kApara nAne pATaDe, bhAravaTiye pANI strI, vyasana, Teva, Adata, hevA pATaDo , jio "pATa" + gu. "huM svArthe ta.ka.] lAkaDAnuM pAjaNa strI. kAMi ke kheLa pAvI e. (2) kAMjI ke kheLa paDeluM lAMbu laMbacorasa pIriyuM (dhAbAmAM ke chAparAmAM pAjI -gare 5. [ja e "pANI' + se, vAra- jazo . nAkhavAnuM), bhAravaTiyo, "A4 iva' prA. 1rama-] kheLa caDAvanAra mANasa (sUtaranA tANA- pATaNa na. [saM. pattana prA. vattaLa, paTTa] zahera, nagara, vANAne) [(5) harAmakhera (2) aNahilavADa pATaNa (uttara gujarAtanI janI rAjapAjI vi. [phA. (2) nIca. (3) luccuM. (4) taphAnI. dhAnI) (saMjJA.) (3) (saurASTra) prabhAsa-pATaNa, seminAthapAjI-5rata vi. saM.] pAchaone uttejana ApanAra pATaNa. (saMjJA.) pA-jIva-nuM vi. [juo ' + saM. + gu. "" cha.vi.no pATaNa-vADuM na., . jio 'pATaNa + saM. pATa-> anuga], vALa vi[+gu. "vALuM' ta.pra.] (lA.) kRpaNa, prA. vATama-3(lA.) uttara gujarAtanA pATaNa zaheranI AsaleliyuM, kaMsa, bakhIla. pAsane pradeza. (saMjJA) piATaNavADAnuM) pAkiyuM na. gADAnA pAlAne Agale bhAga(2) baraDA pATaNavADiyuM vi. [+gu. "iyuM' ta.pra.) pATaNavADAne lagatuM, upara laTakatI nAkhelI kheALake poTalI pATaNavADiyA vi.. jie "pATaNavADiyuM.'] vaNika pA-chaMda (pAinDa) sI. ki.] gAthA-avestAnI bhASA ane bIjI komemAM eka aTaka ane enA puruSa. (saMjJA.) (pArasIonA dharmagraMthanI). (saMjJA.) pATaNa sI. jio pATa" dvArA.] vistAranuM mApa karavuM pATa'yuM. [saM. ghaTTa vistAravALI jamIna. (2) vistAravALuM e, majaNI [pATalo pAtharavAnuM kapaDuM ke kApaDa. (3) meTo pATale, bAjoTha. pATaNuM na. [juo 'pATadvArA.] Asana, beThaka. (2) (4) sihAsana (rAjagAdI.) [(ya. sA.vi. jazu. > pATanagara na. [so "pATa"+ saM.] rAjadhAnInuM zahera, "ya) besavuM (-besavuM) (rU.pra.) vidhipUrvaka devanI pratiSThA thavI. "piTala' (2) rAjAno rAjagAdI upara abhiSeka the yA besavuM. pATa-patharaNuM na. jio pATa" + patharaNuM.'] lagnagrasaMge 0 besAI(-bheMsADavuM) (rU.pra.) pATa besavAnI kriyA karAvavI] gaNeza sthApananuM ane kanyAne besavA mATenuM sAthiyAvALuM pATa (2) strI, siM, ghaTTI] paththaranI chAMTa, (2) lAkaDAnI vastra (sAthe) cAra pAyAvALI beThaka. (3) gurunI beThaka. (4) nadImAM pATha-5raM5rA (-paramparA) zrI. jio "paTa' + saM.] AlaMbAIvALo chIcharo dhara. (5) ciDAne. uparano bhAga, cAryanI gAdI upa2 uttarottara AcAryonuM AvavuM e ha(sonA-cAMdInI) capaTa lagaDI. [0mAM 57 (.a.) pATa-pATI bI. jio "pATe,'dvirbhAva.] pATo bAMdhavo e veLyuM thavuM, jatuM thayuM. te besavuM ( besavuM) (rU.ma.) lagna pATa-pUna mI. jio "pATa + saM] vAmamArgIo ke prasaMge maMDAyelI pATa upara jaI besavuM, lagnane lahAvo meTA paMthavALAone pATa mAMDI karavAmAM Avate dhArmika levo. (2) e pramANe maraNa pachI maMDAyelI pATa upara jaI eka vidhi kharakharo karavo. (3) (jIe) RtumatI thavuM]. pATa-baMdhAre (-bandhAra paM. [ie paTa"+ "bAMdhavuM' dvAra.] pATa ) strI. [saM. vATI 'gaNita'] AMkane pADe ke naheramAMthI khetaramAM pANI laI javAne ri, kaeNnAla ghaDiye belI ja e 5Ta-besAi (besADa) na. jio "pATa"+ besADavuM.) pATa kuM. [saM. 18] vAmamArgamAM ke meTA paMthamAM (bheTe bhAge vara ane kanyAne pIThI coLyA pachI pATale besADavAnI sudi bIjane divase thatI eka dharmakriyA. [ mAMTavA (u.pra.) kriyA evI dharma-kriyA karavI) pATaraDI strI, jio "pATaraDe' + gu. "I' pratyaya.] pATakavuM a.kri. bhaTakavuM, rakhaDavuM, nakAmuM bhamyA karavuM nAno pATaraDe, mATInI telaDI (khAsa karI chAsa dahIM pATakag? sa.phri. vi.] jue "paTakavuM. 5TakavuM karmaNi, vagere mATenI). kri. paTakAvavuM presa.kri. pATara chuM. jio "pATiye.'] mATIne tAli (dALa pATaga kuM. jio "pATa+gADuM.'] (cara) lAMbA khIcaDI vagere karavAnuM mATInuM vAsaNa) pATiyAvALuM cAtara ane uttara gujarAtamAM pracalita gADuM pATala vi. si.] lAla, rAtuM. (2) na. siMj] e nAmanuM pATa-ghAya-ve . paTTa-ghAta, prA. ghaTTa thAya, "a-] eka vRkSa. (3) [sana-] pATala vRkSanuM phUla lA) rAjapATa upara ke rAjA upara thayelo ghA ke nukasAna pATA- . jio "pATalo'+ "che.'] pATalA jevA pahoLA paTa-jogI puM. jio "pATa" + 'jogI.'] sauthI moTo ghATanI dhonI jAta, kAMkacA yogIzvara, meTo pegI pATalA-phA(harSa) sI. [ja e "pATalo' + "kADavuM;' AvatAM pATaDiyA kuM. [ja "pATa' + gu. 'DuM' + icyuM ta.ka.](traNa pATalA upara besADAtI hovAthI] (lA.) patnInI mATI ke ghA upara kapaDAne) pATe. (5ghamAM.) bahena, meTI sALI, pATalA-sAsu (kaTAkSamAM) pATaDI strI, jio "paTI" + gu. "huM" svArthe ta.pra. +-I' palA-bhAjI strI, jie "paTa' + "bhAjI." dareka choDa pratyaya.1 khetarane sAMkaDe lAMbe bhAga (paracaraNa vAvetara laI enI nAnI nAnI pUrI pATalA upara cAkuthI kapAtI 2010_04 Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pATalAmULa 146 pATiyuM hoI] lA.) tAMdaLajAnI bhAjI, tAMjali sajA karavI. mAM AvI javuM (ra.a.) phasAI javuM, kaMdAmAM pATalA-maLa na. jio "pATalo' + maLa' pATalAnI jema AvavuM. 0mAMva (u.pra.) jamavA besavAnI teyArI karavI. patharAtAM hovAthI.] (lA.) kAMkaca, pATalA-lo 0 maMva (rU.pra.) e "pATalA phADavA.' -le besADavuM pATalA-sAsu ahI. jio "pATalo'+ "sAsu' AvatAM (-besADavuM) (rU.pra.) sAkAra karo. -le besADI pUjA karavI besavA pATale Apavo paDato hovAthI] (lA.) patnInI (-eNsADI-) (u.pra.) AvakAra ApyA pachI mAra mAra. moTI bahena, meTI sALI 0 kare (u.pra.) brAhmaNene pratyeka pATale besADI pUjApUrvaka pATalAM na ba.va. jio "pATaluM.'] gADAnA peDhAmAMnA dakSiNa ApavI. gATha (u.pra.) anukuLatA hovI, gaLAMkavALA pATaDA. [0 cIravAM (ra.a.) eka oLa ke anukULa paDatuM. 0nahi kara (u.pra.) kAma pAra na pahayuM. cAsamAM vacce vAvavuM]. 0 nAM(-nA)kha (u.pra.) e "pATalA nAkhavA." 05 pATaliTI. [saM.] ja "pATala(2)." (rU.pra.) jAo "pATalA paDavA.' kare (u.pra.) jananuM pATalita-lI-putra na. si.] AjanA paTanAnA sthAna upara netaruM revAtuM javuM. 0re (rU.pra.) bharama khulo karo. magadha dezanI ja nI rAjadhAnInuM nagara, puSpa-pura, kusumapura. 0maMdAva (bharaDAvo) (u.pra.) bhaNavAnuM zarU karAvI (saMjJA.) pATala na. [3] paTutA, kauzala, kAbeliyata, hoziyArI, pATaliyo viSe. jio "paTa' + gu. "IyuM'ta..] era caturAI. (2) cAlAkI, capaLatA thI pATalAM makIne vavAta mela pATa-vaDhapuM. jio pATav dvArA] malAtane pANI pAvA pATalI a. jio pATalo' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnI mATeno ri re nIka lAkaDAnI paTTI. (2) padonI banAvelI beThaka. (3) pAyA- pATavaDI jue "pADI.' vALI beThaka, bAMkaDe. (4) pagano paMje. (5) dhotiyAnI pATava(-)Na (-23) a. jio pATavI' + gu. 'a8-eNa" ke sADInI peTa uparathI labaDatI pIe. (1) vALe ta.ka.) pATavI kumAranI patnI. (2) lA.) pahelA saMtAna kheMcavAnuM kANAMvALuM sAdhana. () maMDANatuM pATiyuM. (8) kaTaka tarIke avatarelI dIkarI sALanA hAthAnuM nIcenuM lAMbuM lAkaDuM. (8) dhaMTI nIcenI pATavI kuM. [sa. padupri . vakta], kumAra chuM. si.), pATaDI. (9) satIonA kAMDA padAghATanuM eka ghareNuM. (10) 0 kaMvara chuM. [+juo "kuMvara ] rAjagAdIno bhaviSyane laThAnA kAThAno uparano capaTa bhAga, (11) dhAbuM TIpatI svAmI-yuvarAja, kumAremAno sauthI moTo kumAra vakhata parANAnI nIce khosA lAkaDAnA khAMcAvALe pATAM sa.ji. [e "pATa," -nA. jA.) pATiyAM chAparuM nA cerase. (12) vija-daMDanuM vAMsaDe parAvavAnuM nAnuM banAvavuM. (2) ADuM mUkavuM. (3) Dhagale karo. paTAra pATiyuM. (13) paMThAnA capaTa TukaDA upara vIMTAtI hatI te karmaNi, .i 5TAvavuM che. sa.ki. derAnI kela. [vALI (u.pra.) ghotiyA ke sADInI pATaNa -zya) jue "pATaNa." peTanI nIce AgalA bhAgamAM geTa pADavI] pATasthala(La) na. jio "pATa" + "sthaLa."] pANIne pATalIputra jAo "pATaliputra.' mAM vistAra che tevuM sthaLa-taLAva pATalI-badala vi. [+ juo badalavuM' + gu. "G' kupra. pATathaLa-jamIna sI. [+juo jamIna.'] taLAvanA pakSapalaTo karanAruM [opha dha lera' pANIthI pIta karavAmAM Ave tevI jamIna pATalI-badale pR. [+ e badalo.'] pakSapalaTe, kesiMga pArTaTAM)bara (5Ta(TA)mbara) na. jio "pATa" + saM. pATalI-levala na. [+ aM.] suthAranuM levala (sapATI) jANa- eka matanuM rezamI kApaDa vAnI zIzIvALuM sAdhana, levala-pATI pATA-nU(-) vi. jie "pATa' + (-)TavuM.] (peTe pATaluM na. jie pATa" + gu. "huM" svArthe ta.ka.) khetara- pATA bAMdhelo tuTI jAya tevuM) (lA.) akarAtiyuM, khAudhara mAMnA pratyeka be cAsa vagerene kore bhAga, vakheDuM. (2) pATA-pa(-2)DI . jio "pATo' + saM dvArA + gADAnuM paiDuM. (3) goLanuM eThuM, mATaluM gu. "I' ta..], pATA-pUrI strI. jio "pA"+ saM. puTa pATavana na. [e. penTalUna] yurepIya paddhatine samAMtara dvArA + gu. "I' ta.ka.) traNa ke ghA upara pATe bAMdhavAnI hiMyA pAyajAme, baTanavALo leMge, "penTa' [mANasa pATAMbara (pATAmbara) jeo "pArTabara. pATahaniyA vi. puM. [+gu. iyuM? ,] pATalI paheranAra pATiyAnI apI. jio pATiyuM' + gu. nuM' che.vi.ne anuma pATalo chuM. jio "pATaluM.] jue "pATaluM(1)." (2) + gu. "I' ramI pratyaya; pATiyA ipara vaNelI hoI] (lA) nAnI UbhaNavALI lAkaDAnI beThaka. (3) uDAnI dharImAM seva (hAthanI vaNelI). (puSTi.) raheto paDAno vacalo bhAga. (e kAMI vecavA mATe cA pATiyALI vikasI. jie "pATiyuM' + gu. "ALuM + gu. jugAra ramavA mATe pAtharelI nAnI pATa. [balA upara dhULa "I' strI pratyaya.] sAta nava ke agiyAra sera laI gaMthavAmAM nA-nAMkhavI (rU.pra.) bhaNyA hevuM, hA paTavA (u.pra.) AvatI nADI jamavA besavAnI taiyArI thavI. -phATavA (u.pra.) gappAM mAravAM. pATiyAM-bara vi. jio "pATiyuM' + gu. "A ba,,ma. + (2) navarA besI nakheda vALavuM. 0 bharavA (rU.pra.) bara.'] jemAMthI pATiyAM verI zakAya tevuM (sAga vagerenuM lAkaDuM) (mahetAe ThoTha vidhArthIne) pATale mUkavAnI eka prakAranI pATiyuM . ja pATa+gu. "i ta.ka.] lAkaDAmAMthI 2010_04 Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paTira 14 virIne lAMbA pATa pADaSA hoya tenuM eka phaDada, (2) AvA pATidAriyuM vi. [+ gu. "WyuM' ta. pra.] pATIdArane lagatuM, pATiyAmAMthI kApIne karelo pratyeka TukaDo. (3) jenA upara pATIdAranuM piTI-dArane khetInA dhaMdhe lakhavAmAM Ave tevuM phaDada, 'bleka barDa' (zALAomAM heya pATIdArI sI. [+ phA. "I' ta. pra.] pATIdArapaNuM. (2) che teva), (8) jenA upara oLakhanuM ke nahera-khabara vagerenuM pATIdAraNa (-3) e "pATIdAraNa. lakhANa lakhyuM hoya te kaDaka, "sAIna-be' (5) mAM mAtra pATIva vi, puM. e "pATI" + "vaNavuM' + ga. "u" sthAnane nirA karatuM pATiyuM lagAvyuM hoya tevuM nAnuM relave- ka. pra.) paTI vaNavAnuM kAma karanAra kArIgara mathaka, "laeNga sTezana." (1) kuMbhAranuM vAsaNa TIpavAnuM TapakuM. pATI-vA . vi. jio "pATI'+ "vA.'] eka khetara (0) vahANanA sukAnanuM phaDa6. (vahANaX8) seva pADavAnI jeTale dUra, khetara-vA vacce besAya tevA sArA pATaDI, cAnA vAvetara u.pra) pATIvAne li., pR. jio "pATa +ga. "vA ta. pra.] khetaranA amuka ciTiyAmAM kareluM paracaraNa vAvetara. yAM mAthe pArTI ke saMDala rAkhI mAla upADanAra majara. (2) UMcakAvAM (rU.pra.) dhaMdhAmAM khoTa javI. tyAM goThavavAM (rU.pra.) rela-rastA upara kAma karanAra majara baMdhabesatuM karavuM. tyAM devAvA, tyAM besI javAM (-besI-), pATu samI, di. prA. paTTA ] (pagathI marAtI) lAta jihAvAM u. pra.) chAtImAM duHkha thayuM (pAMsaLAMmAM. pATa na. [ja pArTI dvArA] jae pATu.' (ja. gu.). (2) hArI trAsI javuM. (3) cAlatuM kAma aTakI paravuM. pATaDI' sI. jio "pA"+ gu. 'DI' svArSe ta. pra.] (4) devALuM kADhavuM. tyAM mAjavAM (rU. pra) khAIpI eTha- e "paTa' vADa sApha karavI. vAraMgAvA (-2vA), thAraMgAI javAM pa DI juo pATaDI.' -2i-) (2. pra) khUba mAra mAravA. (2) devAmAM AvI hatI jue pADI.' paDavuM. cAM vALI devAM (rU.) kAma baMdha karavuM. 0 ceTa- 5 na., - Y. jao "pATaraDe.' . 0 mAravuM, ugADa(-1)nuM u.pra.) jAherAta karavI). pATaDI o "pADI' -pATaraDI.' pATiyuM na. kaDhI pATa . [saM. dR>prA. paTTa-] sAMkaDI pahoLAI paTiyA . jio "pATiyuM.'] caNataramAM laMbAI e ane laMbAIvALe capaTa vATano khaMDane cIrasa je paththara mukAya tevA laMbacorasa paththara AkAra. (2) peDAnA paridha upara caDAtA lokhaMDanA pATiyA ! dALa khIcaDI vagere rAMdhavA maTIne teliye. goLAkAra capaTa paDyo. (3) AgagADI TrAma TreIna vagerenAM [kala (u. pra.) dharo vALatI veLA mATInA pATiyAmAM paDAM jenA upara cAle te lokhaMDanA cokkasa prakAranI hAMsaamuka cIja vastu nAkhI dAna ApavuM vALe AkAra. (4) vaNa dhA vagere upara davA lagAvI pATI sI. [4] gaNita-vidyA enA upara baMdhAte lugaDAne cIra. [TA bAMdhavA (u.pra.) pATI . [sa. ifTTaprA. vaTTa] pATa je nAno kAna bhaMbheravA. (2) kAMI na sUjhatuM. -2 caha(-)6 (u. pra.) AkAra, pI. (2) paththara dhAtu vagerenI nAnI moTI cIpa. vyavasthita goThavAvuM. cA(-)16 (rU. pra.) saraLatA karI (3) paththara-pATI, "sleTa.' (4) satara rezama Una vagerenI ApavI. (2) dhaMdhe caDAvavuM. TathI UtaravuM (u. pra khATalA DhaliyA vageremAM bharavAnI vaNelI lAMbI paTTI. ADe mArge caDI javuM. (2) khaDI paDavuM. (3) gusse thavuM. (5) majarI karanAra majaranI lAkaDAnI phaDadI ke TUMDa. 0 khA, 0caha(8), 0 bAja (u.pra.) anukULatA () hAra-baMdha AvelAM khetaronI lAMbI pI. (7) girAsa- thavI. * beThavA (u.pra.) svabhAva maLI jaze. kAma dAranA garAsanI jamIna. (8) gAmanI jamInane mukhya (rU. 4) sneha tha. (2) anukuLatA thavI. * esa. samUha. (9) gheDAnI ke anya doDanAranI doDa. (10) krama, (-bheMso) (ra.a.) sarakhAI AvavI, goThavAI javuM. avaLAvAra. [0 ukelavA, 0 chAvI (rU. pra.) khATalA DholiyAnI UMdhe pATo baMdhA (badhA) (rU. pra.) ADuM avaLuM pATI kADhI levI. 0 5ra dhuLa nA(nAM)khavI (-dham) (. pra.) samajhAvavuM. AMkhanA pATA jevuM (rU. pra.) pratikuLa. A nizALe bhaNavuM zarU karavuM. 0e caDa(%)6, 0 kaDhAvavI, pATA baMdhAvavA (badhAvavA), AMkhe pATA bAMdhI pharavuM thayuM. e na(nakha u. pra.) (u. pra.) saMpUrNa ajJAna hovuM. chappananA pAya (1. pra.) doDAvavuM. bharavI (u. pra) khATalA ke DholiyAne pATI ghaNuM ja ka] vIMTavI. 0vALI (2. pra.) ujajaDa karavuM]. paTeriyuM na. jio pADI'+gu. iyuM svArthe ta..], pATI sI. [e. pArTI3 TeLI, maMDaLI, taphe. [pavI pATaDI sI. juo "pATaDI." (rU. pra.) taphA thavA]. pATaDI sI. kaLAne eka prakAra pATI-gaNita na. [e.] gaNitazAstra, pATI pATarDa na. jio "pATa" dvAra.] jemAM paNa ekaThuM thayuM pATIdAra vi, puM. jio "paTI" + phA. pratyaya.) garAsanI heya te khADe jamIna dharAvanAra garAsiye jamInadAra. (2) kaNabI kheta pa tsava chuM. jio pATav+sa, 34] devake ThAkorajI gujarAtamAM leuvA kaDavA" ane "AMjaNA' jJAti) nI je divase maMdiramAM pratiSThA karavAmAM AvI hoya te dara pATIdAra(-2)Na (-) sI. [e "pATIdAra' + gu. varSe ujavavAmAM Avato divasa - yuvarAja a(e)Na pratyaya.] pATIdAranI satI, kaNabaNa pATAdhara kuM. siM. paTTI- prA. paTTama + saM. 15] pATavI 2010_04 Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pATApATa 148 pATopATa (8) ji.vi. jio pATa," -dvive.] A (hinna bhina vAcanAone) cheDAthI pilA cheDA sudhI. (2) DADa, hArohAra pAkika strI. siM] pATha karanArI sI. (2) strI vAcaka pATha 5. si.] moDhethI ke vAMcatAM vAMcatAM balI javuM e. pAThI vi, [, . pATha karanAra (samAsamAM vyApaka (2) vAMcavA mATenI vAcanA. (3) pAzva pustakane eka "veda-pAThI' "dhana-pAThI' vagere) divasamAM thaI zake tevA ekama, "lezana." (4) nATaya-kRtimAM pAchuM na. siM. 14)prA. padama-] pITha upara thatuM gAmaDuM, .) zikSA, bodha, upadeza. 0i Apa, (2) pIlI 2sa kADhI lIdhA pachI rahetA zeraDInA pracA, 0 zIkhava (rU. pra.) bhaNAvavuM. (2) zikhAmaNa ApavI. (3) kUvA ke vAva khodatI vakhate pAchaLa rahetuM kastara (3) samajhaNa pAThavI. 0 karavuM (rU. pra.) maDha karavuM, yAda 5 na. kuMvArane choDa rAkhavuM. 0 kara (rU. pra.) moDhathI ke vAMcatA vAMcatAM dhArmika pAThaddharaNa na, paTheddhAra . [saM. pATha+3hUra, satAra) graMthane amuka bhAga bolI javA. 0 bhaNa (rU. pra.) bhinna bhinna vAcanAomAMthI saMgata zuddha pATha tAravI tAlIma levI. (2) bedha keDe le. 0 maLa, 0 zIkha, levAnuM kArya 0 le. (rU. pra.) dhaDa le, bedha le. 0 zIkhavA - pAThatha vi. siM] methI pATha karavA jevuM. (2) bhaNavA (rU. 4) sAcI samajhaNa Apavo] jevuM, bhaNavA mATe. (3) zALA-pAThazALAomAM abhyAsa pAThaka chuM. [4] vaidika maMtro bolanAro. (2) vAMcIne viSaya baneluM meDhethI beDyA karanAra. (3) sarvasAmAnya vAcaka, "rIDara." pAThathatA sahI. [4] paThana karavAnI sthiti () zukala yajarvedI brAhmaNonI eka aTaka ane ene pAThayapustakana[] zALA-mahAzALAonA abhyAsakramamAM puruSa, (saMjJA.) [tevuM bakarInuM meTuM baccuM sucavAyelo te te nAne mATe graMtha, TekasTa buka' pAThavuM na. [jae "pa"] garbha hajI dhAraNa na karyo hoya pAra puM. upakAra, AbhAra. (2) maherabAnI, kRpA. (2) pADe chuM. [ja "paTTa.'] javAna siMha prakAra, rIta. [0 caha(8) (rU. pra.) upakArI banavuM pAThoSa chuM. (saM.] vAMcIne bolavAmAM thatuM uccAraNa ke pUchaze (rU. pra.) sAra-saMbhALa levI, bhAva cho, 0mAna azuddhine deva. (2) khAmI bharelo pATha (2.pra.) upakAranI lAgaNuM batAvavI). paThana na. [4] bhaNAvavuM e pAsa sI. laMbAyela mULiyuM, jaDa (khAsa karI vaDanuM). pATha-nirNaya paM. siM.] vAcanA bhinna bhinna paDatI hoya (3) e nAmanI eka vanaspati, kALIpAra tevA pAThamAMthI kayo kharo haze e vizeno ukela - pAra-kaI vi. jio "pADa" + "kADhavuM' + gu. uM' ka. pra.] pATha-pUjana na. ba.. [saM.) dhArmika graMthonuM vAcana ane mULa kheMcI kADhanAra, vanaspatinAM mULiyAM kADhI ApanAra ISTadevanuM pUjana pAraDa (pADaya-toDathI rahI. jio "pADavuM' + toDavuM.] pATha-praNAli.lI) strI.[.] pATha karavAnI cAlI AvatI rIta pADavuMpachADavuM ane bhAMgI nAkhavuM e pATha-phera puM. [+juo keva.'], pATha-bheda puM. [saM.] bhinna pADa(-2)-58-5)De za chuM. jio "pADe"pa(-pADoza.] bhinna vAcanAomAM jovA maLato taphAvata eka ja lattAmAM ane paDozamAM vAsa pATha-mAlA(-LA) strI. siM.) abhyAsanA bhinna bhinna ekamane pATha(8)-50-5)DezI vi. jio pADe' + "pa(-pA)pAThanI zaMkhalAnA rUpamAM ApatuM pustaka dezI.] eka ja lattAmAM vasatuM paDozI pATha-lekhana na. siM.] pAThAMtara nedhavAM e pAmapAtA strI. jio "pAdavuM, dvibhAva.] galI-dAMDA pAThavavuM sakri. [sa pra-sthApa- prA. paTTava-] mokalI ApavuM. prakAranI kaDI bAja ramAtI eka ramata pAThavAyuM karmaNi, kri. 5haraDuM na. [ja A "pADa' + gu. " ' svArthe ta. pra.], pATha-zAlA-LA AI[3] akhyayana karavAnuM sthaLa, zikSaNa pAchuM na, jie "pADuM' + gu. "ra" sAthe che. pra.] bheMsanuM levAnuM sthAna, nizALa, zALA (atyAre saMskRta zALA' vadhu nAnuM baccuM, nAnuM pADuM mATe ; hatA.e "hAiskUla' mATe ane mAru.e pArala(La) na. [saM. pATaa] jue "pATala.' koleja' mATe sucavela che) [ra karavI e pAlI(-LI) sI. [. vATakA prA. vADhiyA e pATha-ze dhana na. [saM] vAcanAonA pAThanI azuddhio nAmanuM eka jhADa [batAvavuM. (4) dhATa Apo pATha-samApti samI. (saM.) pATha pUro tha e pAvuM ja paDavuM"mAM. (2) chApa uThADavI. (3) karavuM, pATha-saMkalana (-salanA) sI. siM.] vAcananI saMkalanA- pATaNanuM saphri. jio "pADasaNuM,' -nA, dhA.] upakAra ekaThI karavApaNuM mAna, ehasAna mAnavuM. pATasaNAluM karmaNi, kiM. pATha-sUcaka vi. [4] nATayAdimAM abhinetAne enA pAkanI pAsavarDa presa. ki. yAda ApyA karanAra, "prepTara' (esa. Ara. bhaTTa) pAsaNAvavuM, pAsavuM ja 'pADasaNavuM'mAM. pAThA-kera vi. jio pAThuM' + khera.'] sahejasAja taphAvata pAsa(-)NuM juo pADezaNuM." hoya tevuM, thoDA pheravALuM [e "pATha-mAlA.' pAsapaDuM na. [o pATha' + sapADuM.'] pADasaNuM, pADa, pAThAvavi(-lI, Li, -LI strI. [ + saM. mAvaSTi, - ] upakAra, ehasAna pAThAMtara (pAThA-tara) na. siM. ana] bIje pATha, pATha-bheda pADatI sI. bahA, patarAi, phaTAkI, garva 2010_04 Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAseA(sa)NuM pADase(-sa)NuM ja 'pADozaNuM,' pADhaLa jue 'pADala.' pAtaLI jue 'pADelI.' pAtaLa-mala(-La) na. [saM. vATamUja> prA, vADhamU] e nAmanI eka vanaspati, jhagariyA khAkharA 1409 pADhA-kharA puM. samudrakAMThe retI aTakAvanAruM eka jhADa poDhA khAra puM. [jae 'pADeZ + khAra.'] pADAomAM DhAya che tevI IrSyA, prakhaLa aMTasa, sAmasAme jotAM ja jhera UbhuM thAya tevA draSa pADhA-khIle puM. [jue pADe'+ 'khIleA.'] (pADA jevA majabUta hovAne kAraNe) ghaMTInA khIlaDe pADhA-gAMThuM vi. [jue 'pADe '+gAMDuM.'] (pADhAnA jevuM) gamAra, mUrkha, bevaka pADhAcAra vi. [jue pADo+saM. mA-vAr] (pADAnA jevI rItabhAtavALuM) gamAra, mUrkha, bevaka, pADA-gAMDuM pADhA-jUna (Daya) strI, [jue pADe + jaDavuM.'] (lA.) e nAmanA eka veleA pADhA-pa(-pA)zAza ja 'pA-paDoza.' pADhA-pa(-pA)DAzI jue 'pADa-paDozI.' paDhA-pALa jae pADhA-khIle.' paDhA-sUMDha vi. jue pADeiO'+maMDyuM.'], vaDhiyuM vi, [+ gu, "yuM' rR, x.] ( atrethI pADAnA vALa utAravA jevuM) (lA.) AvaData vinAnuM, aNaghaDa, mUrkha pADhiyuM` na. jio pADaOM' + gu. yuM' ta. pra.] (khAsa karIne) kheraDInuM maLiyuM [eka nAnA bhAga, phaLiyuM pADhiyuMI na. [jue 'pADe, ' + gu. 'iyuM' ta. pra.] pADAnA pADI strI. [6. prA. DumA] bhesanuM mAdA baccuM pADIluM vi. [jue pADaOM' + gu 'ItuM' ta, pra.] pADa ke upakAra thayA che ema samajhanAruM, kRtajJa, upakRta, upakAravaza, AbhArI pADuM na. [da. prA. parphyuma-] bheMsanuM baccuM, pADharaDuM. [cAM mUMDavAM (1. pra.) navarA rahI nakAmuM kAma karye javuM] paDughalA puM. jue 'pALuMbhaDo.' pADe(2)kharA puM. e nAmanA eka pha pADA puM. [saM. vAz-> prA. pATaJa-] maheAlA, latto, pA pAyara puM. [4. prA. pannuma-] bhesanuM nara khaccuM, (2) bheMsanA nara sAsAnya, mahiSa (3) (lA.) mUrkha ane aNudhaDa mANasa. (4) jADe! mastAna mANasa. (5) ALasu mANasa. [DA upara pANI (-uparatha-) (rU.pra.) upadezanI kAI asara nahi. -DhA jevuM (3.pra.) murkha ane jaDa. nA maMDhavA (rU.pra.) navarA paDI nakAmuM kAma karavuM. -DhA maMDe tevuM (rU. pra.) jue 'pADA jevuM.'De AvavuM (rU. pra.) bheMsanuM RtumAM AvavuM] pADA puM. [saM. pATana-> prA. vAma-] AMkanA ghaDiye (2) rUDhi, rivAja (su.) pAka huM. [trae 'pADavuM' + gu. e' rR. pra,] mizraNa, [. melavA (rU. pra.) mizraNa karavuM, bheLa karaveza (khAsa karI senA-cAMdImAM)] [ta...] paDethI pADA-vADhiyuM vi.[jue 'pADe'+vADe' + gu., 'cuM' .-89 _2010_04 pAma(ze)tiyA pADeza jue 'paDoza.' pADeoNza(-ze): (-Nya) jae 'paDAza(ze)Na.' pADAza(-sa)NuM na. [jae 'pADoza' dvArA.] pADezI-dAve rAkha-rakheApu, pADozI-dharma. (2) upa-kAra, AbhAra, ehasAna pA(-5)za puM. [de, prA. pALe] najIka najIkanA makAnamAM rahevApaNuM pA(-5)deza(-ze)Na (Nya) strI. [jue'pADozI' + gu. '(-e)Na* skrIpratyaya.] pADaeNAzInI patnI, pADaeNAzamAM rahenArI zra [najIkanI jagyA pADoza.' + saM] gharanI 'pADoza' + 'haka(-*).'] pA(-5)Aza-bhUmi strI, [jue pA(-5)Aza-Rs(-) puM. [ja pADozI tarIkenA adhikAra pA(-5)zI vi. [jue pADoza'+ gu. 'I ' ta. pra.] pADaeNAzamAM rahenAruM, eka ja mahAlA ke phaLiyAmAM rahenAruM pA(-5)DAzI dharma yuM. [+ saM,] pADeAzI tarIkenI pharaja pA(-pa)DAzeNu (Nya) jue 'pADozaNa' pA1 puM. mAMcaDA. (2) kvAnA meDhA uparanuM lAkaDuM pAra chuM. se|nInI kAma karavAnI jagyA. (su.) (2) seAnInuM nakI karavAnuM eka ejAra [pre., sa.kri. pADhavuM sa.kri. taiyAra karavuM. paDhAvuMO karmaNi, U~. paDhAvavuM paDhiyAruM na. [saM, prAtihA -> prA. pAaiArima''] sAdhuthI amuka samaya rAkhyA pachI pAchuM ApavA jevuM. (jena.) pANa` (-Nya) puM. [rsa, vRLi] hAtha. (padmamAM.) pAzura na. [saM, pAna>prA. pALa] (khetaramAM) pANI pAvuM e, pANeta pANa (-Nya) zrI. saMskRta lipimAM virAma batAvanAra daMDa, (2) ekanA ethA bhAga, caturthAM za. [. sUkavI (rU.pra.) pUruM karavuM] pANa (pANa) A pahANa, 1, pANa (pA:Na) jae 'pahANa,vai pANu-kaMda, de| (pA:Na- kanda,ndI) jue 'pahANa-kaMda.' pANu-kuMbhA (pA:Na-kumbhA) jae pahANa-kuMbheA,' pANa-bhrUTa (pANakUTa) jue 'pahANa-mUDha.'-'pahANa-kaMda.' pANako (pANakA) jae pahANa-DhA.' pANakArI (pAHNakArI) 'paheANakArI.' pANukeruM (pANakaruM) jue 'pahANa-kAruM.' pANA-kAtara (pA:NA-kAtaraya) jue 'pahANA-kAtara.' pANa-kSetra na. [jae pANa?' + sa.] siMcAI nA khetarAu vistAra, irigeiala eriyA' pANa-khANa (pAHNa-khANya) jaA 'pahANa-khANa.' pANakhANiyA (pA:NakhANiyA) jae 'pahANakhANiyA,' pANa(-NI) cakkI strI, [jae 'pANI' + 'cI.'] pANIthI cAlanAruM yaMtra pANa(-))ta (pANa(-Ne)tya) strI, [jue 'pANI' dvArA.] khetaramAM dhAriyAomAMthI kayArAomAM pANI vALI pAvA nI kriyA pANa(-LuM)tiyA vi.,puM. [+ gu. 'kyuM' ta. pra.] pAchutI vi.,puM. [+]. *' ta.pra.] pANatanuM kAma karanAra majUra Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pANa-vaLa 1410 ke kheta pANa-thaLa na. jio "pANI'+ saM. stha >prA. tha] chIcharA pANIvALI kAdaDiyA jamIna pANa-poTaliyA puM. jio "paNa"+ "poTaluM gu. IyuM ta.pra.] pANI bharavAnuM cAmaDAnuM sAdhana, bokha pANa-DI (pA:Na-DI) e "pahANa-DI.' pANa(nabAjariyuM na. [jae "pANI' + bAjariyuM.] nadInA bhAThAmAM thatI eka vanaspati, ghAbAjariyuM pANa-DI vi. jio "paNa"+ bUDavuM + gu. "I' ku. pra.) pANImAM DUbakI mAranAra kiDI. pANabhedI (pANa-bhedI) e "pahANabhedI.'-'pahANapaNu-mahuDe (-mauDo) pu. jio "pANI" + mahuDo."] pANImAM UganAro eka jAtane mahuDe pANa (pA:NamuM) e "pahANa-muM.' pANavI jI. matrAzayamAM jAmelI kSAra vagerenI gaTTI, patharI (eka roga) pANa-harI vipuM. [o "pANI'+ "haravuM + gu. "I' kama.] pAchuM kheMcavAnuM kAma karanAra mANasa pANAphADa (pA:NA-phAya) jAo "pahANa-kAya." pANA- reDI (pA:NA-DI) "pahANADI." pANi paM. si.) hAtha pANigrahaNa na. [saM] lagnamAM kanyAnA hAthane svIkAra karA e, hastameLApa. (2) lagna, vivAha, udvAha pANi-tala(La) na. [saM.] hatheLI pANikaya puM, ba.va. [saM., na, e.va.] beu hAtha pANini 5. [sa.] saMskRta bhASAnI aSTAdhyAyI vyAkaraNa no kartA (I.pU. 1 kI sadIne eka samartha paMDita) pANinIya vi. siM.] vyAkaraNakAra pANinine lagatuM, pANinie banAveluM ke raceluM pANi-patrikA sI. [4] hAthanI lakhelI ciThThI-patrI pANiyAra-sera (pANiyA:2-) puM. [o pANiyArI'+ sera.'] juo "pANa-seraDe." pANiyArI (pANiyArI) strI. [sa. pAnI + mA-hArivA= TnIvAdaviI>prA. pALIyAdafmA] ja "panihArI." pANiyArI* strI. jio "pANiyAruM+gu. "I' sIpratyaya.] pANiyArAnI nAnI mAMhaNI, nAnuM pANiyAruM pANiyAruM na. [sa. pAnI + dAkAra-=pAnIvAnA-> prA. nALImA-] pANInI koTaDI. (2) pANInAM vAsaNa rAkhavAnI mAMDaNuM ke nA paDathAra (khAmaNAMvALonirAne munasapha, rAne munazI (3. pra.) gharakUkaDe mANasa. (2) gharamAM strIo samakSa baDAI mAranAro mANasa]. pANiyAra (pANiyAro) vivuM. [sa. pAnI-ma-hU = vAnIyANAva>prA. pALIyAhAma-] pANu sAravAnuM kAma karanAra mANasa pANiyALa,-La vi. [ja e "pANI'+ gu. ALa,-luM ta...] pANIvALuM, jyAM pANInI bahoLapa che tevuM. (2) (lA) tejasvI. (3) zura, bahAdura, zaktizALI pANa na. [sa. pAnI prA. vaLI, pAIpama] (prANIone pIvAnuM) kudaratI pravAhI, jala. (2) (lA.) nara, teja, (3) zaurya. (4) Teka. [0 AvavuM (ra.a.) savAda lAgave. (2) roI paDavuM. 0 utarAvavuM, 0 utAravuM (rU.pra) harAvavuM. (2) chobhIlA pADavuM. 0 UMtaravuM (rU.pra.) AMkhamAM meti Avo. (2) jassa ocho thaI javuM. (3) tIkSaNatA dUra thavI. (4) mahenata paDavI. (5) AbarU javI. e dIvA baLavA (u.pra.) sahelAIthI kAma thavuM. 0e maga ca88-8)vA (rU.pra.) saphaLatA maLavI. 1 karavuM (rU. pra.) barabAda karavuM. (2) veDaphI nAkhavuM. 0 kADhavuM (rU.pra.) saMga kara. 06, 0 gumAvavuM (rU. pra.) AbarU khevI. 0caDa(-8)vuM (rU.pra.) zurAtana AvavuM. (2) sakhata rIte uzakerA. 0 caDA(DhA)vavuM (rU.pra) zara caDAvavuM. (2) sakhata rIte uzkeravuM. (3) DhoLa caDAvavo. (4) hathiyArane te chaluM karavuM. 0 ceravuM (rU.pra.) kAMTe vagere vAgyA pachI pANImAM paga vagere mukAtAM pAkavuM. 0 chAMTavuM (rU.pra.) zAMta karavuM. (2) jhaghaDA zamAvo. 0 chUTavuM (rU.pra.) thAkI javuM. 0 cheThAvavuM (rU.pra) ekadama gabharAvI devuM. 0 javuM (rU.pra.) Teka utarI javI, vaTa heThe paDavo. 0 jeI levuM, 0 jevuM (rU.pra.) sAmAnA baLane khyAla laI le. 0 thavuM (rU.pra) kharca mAthe paho. (2) veDaphAI javuM. thI paNa pAtaLuM thavuM (rU.ma.) kaMsa thavuM. thI pAtaLuM (rU.pra.) nirmAlya. (2) atyaMta bhaLa. 0thI pAtaLuM karavuM (rU.pra.) zaramiMduM karavuM. 0 dekhAvuM, 0 batAvavuM (rU. pra.) zauryane pariMcaca karAvo. 0nA pANImAM ne dUdhanA dUdhamAM (rU.pra.) bina-hakakanuM nag. 0nA(ne) mUle (rU.pra.) taddana sedhuM. nA(ne) rele (rU.pra.) ekadama jhaDapathI. nI pakhAla (rU. pra.) jADuM mANasa. 0nuM patAsa (rU.pra.) kSaNabhaMgura vastu. 0ne pAra (rU.pra) (rU.pra.) taddana sastuM. 0ne pUre (rU. pra.) khUba jhaDapathI. 0ne parapeTo (rU.pra.) kSaNabhaMgura. 05cavuM, (rU.pra.) jase narama paDa. (2) mukAI javuM. 0 5 (rU. 4) sakhata mahenata thaI hevI. 0 pahelAM pALa (peTalAM pAya) (rU. pra.) agamacetI. pAravuM (ra.a.) rovuM, 0paNa karavuM (rU.pra) sakhata rIte thakavavuM. (2) khUba prasanna karavuM. pANI thaI javuM (rU.pra.) sakhata thAkI javuM. (2) khuba khuba prasanna thavuM. 0 pAya teTaluM pIvuM (rU.pra) keI kahe teTaluM karavuM. 0 pAuM (rU. pra.) DhALa caDAvavA. (2) hathiyAra teja karavuM. 0 pIne kesavuM (rU.pra.) sakhata zrama karavo 0 pIne ghara pUchavuM (rU. pra.) koI kAma patAvyA pachI enI yogyatAne vicAra karavo. pharavuM, pharI vaLavuM (rU.pra) niSphaLatA maLavI, nakAmuM thavuM. 0 pheravavuM (rU.pra.) kareluM naSTa karI nAkhavuM. 0 bacAvavuM (rU.pra.) keInI AbarU bacAvavI. badalA kara (rU.pra.) bIjA havApANImAM javuM. bALavuM (rU. pra.) khetI citA karavI. 0 bharavuM (3.pra.) sarakhAmaNImAM nabaLAM dekhAvuM. (2) vaTa mAryo javo. 0bharAI cUkavuM (rU. pra.) mRtyu-samayanA chelA zvAsa levA. 0 maravuM, 0 marI javuM (rU.pra.) jase narama paDavA. 0mApavuM (rU.pra.) sAmAnI tAkAtanuM mApa kADhavuM. 0mAM Aga lagAvI (rU.pra.) aMdaroaMdara laDAvI mAravuM. 2010_04 Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pANI 1411 pANI-patha mAM Aga lAgavI (-Agya-) (rU.pra.) aMdaroaMdara karela thavI. (2) pAMDuroganI asara thavI. vaLatAM pANI (u.pra.) jhadhaDa pharI thavo. 0mAM utAravuM (rU. pra.) jokhamamAM nAkhavuM, nabaLe vakhata. gaLaNe gALI pANI pIvuM (rU.pra.) pAkI muzkelImAM mUkavuM. 0mAM javuM (rU. pra.) eLe javuM, nirarthaka parIkSA karyA pachI pagaluM bharavuM. halakuM pANI (rUpra.) thavuM. 0mAM ThAMga mAravI (rU.pra.) lahAvavA mizyA zrama pacavAmAM keruM pANI] karavo. (2) sagAmAM AthaDI paDavuM. 0mAM DUbI maravuM pANIkaLe vivuM. [+juo "kaLavuM' + gu. "uM' ku. pra.] (rU.pra.) zaramAvuM. 0mAM taravuM (rU. pra.) TekAmAM rahevuM. jamInanA peTALamAM kayAM pANI che e zodhI ApanAra 0mAM paheluM (rU. pra.) paisA chUTI paDhavA. 0mAM besavuM mANasa [pANInuM eka pakSI (-oNsavuM) (ra.a.) maMda paDhavuM. 0mAM baLavuM (rU. pra.) 24 pANu-kAga, 0 5. [+ e "kAga, De."] kAgaDAnA jevuM karavuM, nakAmuM karI nAkhavuM. 0mAM mUThI bharavI (2. pra) pANI-kharca rUM, na. [+ juo "kharca."] pANI pUruM pADavA khAlI mahenata karavI. 0mAM mUThIo bharAvavI (rU. ) mATe levA -apAto dara, 'veTara-cArjIsa' khAlI mahenata karAvavI. 0mAM mAM jevuM (rU.pra.) kAyama pANa-khAtu na. [+"khAtuM.] zahera gAma ke saumane hatAza thaI rahevuM. 0mAMthI porA (u.pra.) sAmAnya vAtamAM pANI pUruM pADanAra taMtra, irigezana DipArTamenTa khaNakhAda, 0mAM(-) pANu (rU.pra.) zAMtithI rahevA na devuM. pANI-cako ja "pANa-cakkI." dekhAtuM eka pakSI 0mAM-nuM pANI na chalavuM-halavuM (rU.pra.) peTamAMthI vAta pANI-cAla na. [+ juo "cAlavuM.'] pANI upara cAlatuM bahAra na javI. (2) manamAM uga na thA. 0mAM pAye pANIcuM vi. [jae "pANI dvArA pANIthI bhareluM (nALina TakavuM (rU. pra.) vAta chAnI na rAkhI zakAvI. yera). [0 ApavuM, 0 devuM, 05kAvavuM, 0 parakhAvavuM (rU. pra.) (koI sthaLanAM) havA-pANI (rU.pra.) nekarImAMthI rukhasada devI. 0 maLavuM (rU.pra.) nokarImAphaka na AvavAM, havA-pANInI tabiyata upara mAMthI rukhasada maLavI]. asara thavI. * levuM (rU. pra.) gudA devo. (2) pANI-chaluM vi. [+ juo chalavuM' + "u" ka. pra.] pANIthI sAmAne mAna-bhaMga karavuM. 0 valAvavuM (rU. pra.) niraka bhareluM, pANIca (nALiyera). [0 karI ApavuM, 0 karI nAzrama karavo. vinAnuM (rU.pra.) namAluM. UMDA pAthamAM (-nAMkhavuM (rU.pra.) zaramiThuM karavuM. (2) utArI pADavuM) UtaravuM-pesavuM (pesavuM) (rU. pra.) bhAre jokhama kheDavuM. pANI-chaMTAI (chaThThAI) strI [+ jao "chAMTavuM' + gu. garama pANI (rU. pra.) cA. (2) dAra. geLanA pANI e "AI' kuma.] pANI chAMTavAnI kriyA, vANa, bhIMjavaNu, navarAvavuM (na:varAvavuM) (rU.pra.) bhUlathApa khavaDAvavo. (2) "kayoriMga nukasAnamAM utAravuM. geLanA pANIe nAhavuM (nA:vuM) pANI-chANI na. jio "pANI, -dvirbhAva.] pANI vagere (rU.pra.) nukasAna thavuM. geLAnuM pANI (u. pra.) raheThANanI joItI cIja, (2) (lA.) strInuM denika gharakAma thatI asara. geLAnuM pANI sukAvuM (rU. pra.) gharamAM pANI-janma vi. [+sa.] pANImAMthI utpanna thAya tevuM jhaghaDA thavA. chAza-sa)mAM paNa samAvuM (2. pra.) sArI pANI-jAjarU na. [+juo "jAjarU.] "glazanuM saMdhAsa, vastumAM narasI vastunuM mizraNa thavuM. TADhe pANIe khasa "vaoNTara-kalejheTa' [jhADa kADhavI (rU.pra) mahenata vinA kAma patAvavuM. TADhe pANIe pANI-jhUma na. jio "pANI dvArA.] nadI-kAMThe thatuM eka khasa javI (rU. pra.) kAma kADhavA AvelA mANasane vinA pANa-bUla (-kaya) sI. [ + juo "khUlavuM."] (lA.) nAstA ame kAma patAvyA vinA dhakelI devo. de dAmodara dALamAM ke bhojana pachI pANI pIvuM e paNuM (rU.pra.) moTI vAtane nAnuM rUpa ApavuM. narama pANI pANa-DuM na. [+gu. 'DuM svArthe ta.,] pANa. (padyamAM) (u.pra.) kamantAkAta, pattha(-ththara para pANI, pATA para pANa-DhALa . [+ja e "kALa.'] pANI vahI jAya tevA pANu (ra.a.) kapAtrane upadeza. pariyAnuM pANI (rU.pra.) DhoLAva, 'veTara-zeDa.' (2) jemAMthI nadI-nALAmAM pANI bApadAdAnI AbarU. 5kuM pANI (rU.pra) ukALeluM pANI. Ave te pradeza. (3) pANInA be heja vaccenI dIvAla pAya teTaluM pANI pIvuM (rU.pra.) bIjAnA kahyA pramANe pANa-DhALa na. [+ juo "DhALavuM.] maraNa pachI 11 me karyA karavuM, pAMdaDe pANI pAvuM (u.pra.) herAna karavuM. divase zrAddha-kriyAmAM pANI reDavAne vidhi. (9) (lA.) karelA peTa pANI paDavA na devuM (rU.pra.) zAMtithI rahevA na devuM. kAmanI niSphaLatA, (3) upakArane sthAne apakAra. (4) paisAnuM pANI (rU.pra.) puSkaLa kharca. be pANunuM(u.pra.) bhi- vi. vyartha, nakAmuM [(3) tIkSaNa dhAravALuM cArathI utpana thayeluM. bhAre pANI (u.pra.) pacavAmAM bhAre pANa-dAra vi. [ kA. pratyaya) tejIluM, tejI. (2) zuravIra. paDe tevuM pANI. mAthe pANI ghAlavuM (rU.pra.) bimArImAMthI pANI nikAla 5. jio nikAla.'] gaTarakAma, imejaUThavuM. musAbhAInAM vA ne pANI (ra.a.) pAye mAla kAma, imeja vasa' pitAne karI mahAlavuM e. moMmAM pANI AvavuM (rU. pra.) pANI-pacuM ja "pANI-paruM." svAda thavAnI lAlaca thavI, lAlacu thavuM. lAla pANI pANIpata na. uttara pradezamAM dihI ane aMbAlA vaccenuM u.pra.) lohI. lIMbunuM pANI (rU. 4) maLatAvaDuM, badhe e nAmanuM eka januM yuddhakSetra ane najIkanuM gAma (ra bhaLI jAya tevuM. lehInuM pANI karavuM (rU. pra.) sakhata pANI-patraka (pA:Na-) e "pahANI-patraka mahenata karavI. lohInuM pANI thavuM (u.pra.) sakhata mahenatA paMtha (-5-1) vi [+ja e "patha.'](pANInA je che ane najIkanuM gAma. (saMjJA) 2010_04 Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pANa-pathAra 1412 patA vahete mArga tevuM) jhaDapathI cAlanAruM, pANIpaNuM pAtakAccAraNa na. [saM. vAta karanAra guru ke iSTadeva pANI-paMthAra (5tthAtha) , [ja e "pANI-paMtha' dvAra] samakSa pApanI maDhathI karAtI kabulAta ke jAherAta nahera, sAraNa pAta-biMdu (-bindu) na. [saM5.] kharatA tArAnA dekhItA pANI5NuM 5NuM) vi. jio "pANI-paMtha' + gu. "u' mArga jyAM bhegA thAya te sthaLa, reDiyanTa' savAthe ta.pra.) e "pANI-paMtha. pAtara strI. [hiM] gaNikA, vezyA pANI-puravaTho chuM. [ja o "pANI' + "puravaThA."] pANI pAtara* strI. khATalAmAM vANanI cAra cAra seranI pAMtI pUruM pADavA mATe saMgraha, "voTara saplAI" pAtara-vADiyuM na. [saM. patra arvA. tatsama + "vaDuM' dvArA] pANI-pa(5)cuM vi. [+jae "pacuM.'jemAM hajI thoDuM jAo "pataraveliyuM.' pANI rahI gayuM hoya tevuM, gadagaduM pAtara-vADe puM[ja e "pAtara' + "vADo."] vezyAvADe pANI-poLa -peya) sI. jio poLa."] gAmane pAtaravuM a.kra. khasIne cAlavuM. (2) bolIne pharI javuM. pIvA mATenI nadI ke taLAva cA mATe kahe ke vAva hoya pAtarA bhAve, kri. pAtarAvavuM che., sa. di. te taraphane jhAMpe ke daravAjo pAtarAvavuM, pAtaravuM ja e "pAtaravuMmAM. pANI phera chuM. jio phera.], pANu-badalo chuM. [+ja pAtarI sI. [ja e "pataruM + gu. I' pratyaya.] maga badalo.] (lA) tabiyata sudhAravAnI daSTie sthAnAMtara maTha aDada vagere kaThoLanA choDanAM pAMDa ne ke. (2) karavuM e. [0 thavuM (rU. pra.) para puruSathI utpanna thavuM phUlone nAno paDe ke paDIkuM (bALakanuM)]. [chANI." pAtara' na. siM. patra- prA. -] pAMdaDuM, pAna. (2) pANI-bANI na. jio "pANI,dvirbhAva.] juo 'pANI- juo "patara-veliyuM.' [rAM paDavAM (rU. pra.) jAtamahenata pANI-bhara vipuM. [+jue "bharavuM' + gu. "G" ka. pra.] karavI. are pANI pAvuM (2 pra.) cIDavavuM. (2) pajavavuM. pANI bharavAnuM kAma karanAra mANasa, jaladhariye (3) dhAryuM kAma karAvavuM. (4) kAbumAM levuM pANI-bhInuM vi. [+ja "bhInuM.'] pANIthI bhIMjAyeluM pataruM? na. [saM. patra- prA. pattara -] (khAsa karIne pANI-mahuM vi. [+jao "mAThuM lAghava.] (lA.) jemAM jaina sAdhuonuM) lAkaDAnuM te te vAsaNa pANI ochuM rahI gayuM hoya tevuM (khAdya) pAtalaDuM vi. jio "pAtaLuM' + ' vArthe ta. pra.] pAtaLu pANImA5ka na. [+saM.1 pANa keTaluM vaparAyuM e jANavAnuM (paghamAM) yaMtra, jala-bApaka, voTara-mITara pAtavAra na. vahANanuM sukAna. (vahANa.) pANI-mUluM vi. [+ ja mUla" + gu. "uM' ta. pra.] pAtavya' vi. [saM.] pIvA gya (lA.) pANInA bhAvanuM, bahu ja sedhuM pAtavya vi. [saM] rakSaNa karAvA gya pANI-luM na. [+ juo. "huM" svArtha ta..] pANI. (padyamAM) pAtaLI strI. [sa. patra dvArA prA. uttara na.] juo "patarALuM.' pANIvALI viDI. [+ja "vALuM' ta.pra. + "I' - (2) khAdya padArthovALI maMdiramAMthI AvatI patarAvaLI pratyaya. pANI bharavAnuM ke pAvAnuM kAma karanArI strI pAtaLa-carpha vi. [+ja "cATavuM' + gu. "u" ka. pra.] pANI-vALuM vi. [ + e "vALuM' ta.pra.] (lA.) tejIluM, patarAvaLAMmAMthI eThuM khAnAruM. (2) (lA.) khuzAmatiyuM. tejI. (2) zUravIra (3) dhUrta, pholI khAnAra pANI-vALA viSe. jio "pANIvALuM."] pANI pIvAnuM pAtaLa-peTuM vi. [ja pAtaLuM' + "paTa' + gu. + "G" kAma karanAra mANasa, "voTara-berara,' 'voTara-mena' ta. pra.] pAtaLA peTavALuM. (2) (lA.) DuM khAnAra pANIvere DuM [+ja "ro.'] sudharAI vagerene kara, pAtaLa-bhAjI strI, jio pAtaLuM+bhAjI' (hi) artha 'veTara-Tekasa" [eka vela "zAka.'] pANIvALuM zAka pANI-vala (-bhya) sI. [+jao "vela.'] (lA.) e nAmanI pAtaLAI sI. jio "pAtaLuM' + gu. "AI '], za (-2) pANI-zera chuM. [+ja "zeraDe.'] nadI ke taLAva sudhI jI. [+ gu. Aza' ta. pra.] pAtaLApaNuM pANI bharavA janArAM mATene keDe pAtaLiyuM vi. jio "pAtaLuM' +gu, "iyuM' ta. pra] pAtaLA paNuM na. maganAM DAMkhaLAMne bhUko dehavALuM. (2) (lA.) suMdara, dekhAvaDuM pANe puM. [ "pANI' dvArA.] vahANamAMthI pANI kADhavAne lAkaDAno khALiye. (vahANa.) kaza. (2) ghaTTa nahi tevuM, narama. (3) ghATuM nahi tevuM, pAMkhuM. pANeta (pANetya) e "pANata.' (4) suma, bArIka, [pANIthI pAtaLuM karavuM (u.pra.) pANeti jue "pANati." zaramAvavuM. AchuM pAtaLuM (rU. pra.) thoDuM ghaNuM. (2) sAdhAraNa pANeruM na. e nAmano eka choDa prakAranuM. (3) nahi jevuM]. pANe (5:No) jue "pahANe." [hAra pAtaMjala (pAtAla) vi. [saM.] pataMjali nAmanA vidvAnane pAta . siM] paDavuM e. (2) paDatI, avanati. (3) parAjaya, lagatuM, pataMjalinuM raceluM (pANininA aSTAdhyAyI vyAkaraNa pAtaka na. siM.] pApa, duSkarma uparanuM mahAbhASya; paMtajalinuM raceluM 'pAtaMjala yogasutra) pAtakI vi. [sa. puM.] pApI, dukamAM pAtA vi., pR. [sa., pR.] pInAra puruSa-dha) pANI 2010_04 Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAtAra 1413 pAdakaNuM vagerene pAtratA strI.. -tva na. siM] yogya hovApaNuM, yogyatA, pAtA vi, pR. [sa, puM.] pAlaka, pAlana karanAra (puruSa) lAyakAta. (2) haka, adhikAra, elijibiliTI' pAtArI jI. TheTha sauthI uparanI sApaNanuM pATiyuM. (vahANa) pAtra-nirUpaNa na. [.] pAtronI rajUAta pAtAla(La) na. [saM] paurANika mAnyatA pramANe pRthvInI pAtranirmANa na. [saM.] nATaka-kRtiomAM te te pAtranuM kArya nIcenA sAta lokamAM chello loka ke duniyA.(2) siMdhamAM nakkI karI ApavuM e [ba.ka.ThA.) karachanA raNanI uttara sarahada najIkane eka prAcInatama deza pAtra-lakSI vi. [saM, S.] nATayane uddezIne raheluM, "DrAmeTika' ane enuM pATanagara,siMdha haidarAbAda ane enA pradeza. (saMjJA.) pAtra-vidhAna na. [4] kalA-daSTie pAtrAnuM Alekhana [nAM pUtaLAM lAvavAM (rU. pra.) bahu muzkela kAma dhIraja pAtra-vaiviSya vi. [sa.) nATaya-racanAmAM pAtronI bhAta ane gupta rIte sAdhavuM. 0 6 (rU. pra.) mahA muzkela bhAtanI sthiti kAma karavuM. mAMthI vAta lAvavI (u. pra.) game te rIte pAtra-zuddhi zrI. [saM.] juo 'pAtra-sarakAra.' nATaka-racanAmAM pI bAtamI meLavavI. mAM paga havA (rU. pra.) uparathI pAtranAM nirUpaNa hAva bhAva vagerenI ekarUpatA sAdhAraNa lAgatuM bAhoza ane khaMdhuM. 0mAM pesavuM pAtra-sarjana na. [saM.1, pAtra-saMkalana (salanA) amI, (-pesADavuM) (rU.pra.) zaramAvI devuM. 0mAM pesI javuM (spesI-) [sa.] ja pAtra-vidhAna." [pAtra-zuddhi (rU. pra.) bahu UMDe UtaravuM. (2) zaramiMdu banavuM. (3) pAtra-saMskAra --saMskAra) chuM. [sa.1 ThAma sApha karavAM e, adazya thavuM. pAtrAlekhana na. saM. gutra + Ajelano juo "pAtra-vidhAna." patAva(-La) zuM + ja "ka.'] jamInamAM zAraDI pApakaraNa na., ba,va, [sa, patra.+ saM. 3pa-nALa] vAsanI nAkhIne UMDe sudhI laI javAne , era' mAMDaNIne zobhA Ape tevAM sAdhana pAtAva(-La-khaMDha (-kha3) puM. [saM. jao pAtAla-loka.' pAthaNa (-zya) rahI, jhINuM ghAsa sarI na paDe e mATe meLA pAtAla(La)-jaMtrI (-jatrI) zrI. [+Ae 'jaMtrI.] upara pULAone thara karavAnI kriyA (lA.) UMDI masalata pAthaNacUra (25) khI. e nAmanI eka vanaspati pAtAla(- La nI (jansI) vi. [+ ja "jaMtra"+ gu. pAtharaDI DI. e nAmane eka choDa I' ta. pra.) (lA.) game tyAMthI game te rIte bAtamI - pAtharaNa na. [jae "pAtharavuM' + gu. "aNa" ku.pra.] pAtharavAnI meLavanAra [khaTapaTa ane UMDA haiyAnI sIi kriyA. (2) pathArI, bistara, pAtharavAnuM kapaDuM. (3) (lA.) pAtAla(- La kI sI. [+ja deDakI."] (lA.) bahu paisAnuM rokANa. (4) milakata (sthAvara-jaMgama) pAla(La)-nivAsa rUM. [4] pAtALamAM jaI rahevuM e pAtharaNuM na. jio pAtharavuM' + gu. "aNuM' ka. pra.] pAtharavuM pAtAla(-LanivAsI vi., si., pR.] pAtALanuM nivAsI, e. (2) (khAsa karI) maraNanA zeka mATe AvanArAMone pAtALamAM rahenAruM mATenI bichAta. (3) (lA.) besaNuM. [Ne javuM (rU. pra.) 5ttAla(La)-pANI na.[+jae pANI.'] pAtALa-pRthvInA kharakhare karavA javuM. teNe besavuM (-besavuM) (rU. pra.) maranAra peTamAM raheluM pANI. (2) beriMganuM pANI pAchaLa besaNuM karavuM pAtAla(-La)pradeza puM. saM. e "pAtAla-le.' pAtharavuM sa. kri. siM. pra--ta- prA. paraMva-] (jamIna pAtAla(-La)-caMga (catra) na. (saM.] vedhakIya eka sAdhana upara pahoLuM karI phelAvavuM. (2) bichAvavuM. (3) (lA.) pAtAla(-La-loka chuM. [saM.] pAtALane pradeza rokANa karavuM (nANAMnuM). (4) sthAvara jaMgama milakata UbhI pAtAla(La)-vAsa vi (saM.] jao "pAtAla-nivAsa.' karavI. patharAvuM karmaNi, kiM. patharAvavuM che., sa. ke. pAtAla(-La)vAsI vi, siM, pR.] jue "pAtAlanivAsI." pAtharo chuM. [saM. prastAva- prA. patha-] pAtharavuM e, pAtaLiyuM vi. [+gu. WyuM che. pra.] pAtALane lagatuM, pAtALanuM, (jamIna para) lAvavuM e. (2) cAmaDAnA ja nA kAsane (2) pAtALamAM ghaNe UMDe pahoMceluM TukaDe. (3) mela kApyA pachI khetaramAM nAkhela-pAthale patita vi. [saM.] pADeluM, paDAveluM tyAM tyAMne vAta pativrata, -tya na. [saM] eka ja patine vaphAdAra rahevuM e pAtheya na. siM.] (pravAsamAM khAvA mATenuM) bhAtuM pAtuM na. siM, patra- prA. uttama-] pAMdaDuM TipaDI pAthe sI. nA kula-cheDa pAtelI strI. [o "pAmeluM' + gu, "I' strI pratyaya ] tapelI, pAda puM. [saM.] caraNa, paga, TAMge, "lega.' (2) ka ke pAkeluM na. e "tapeluM -Topa. kaDImA caraNu-rUpa ekama, "kuTa." (3) ceAtho bhAga, cotho pAtra' na. [saM] ThAma, vAsaNa, (2) nadI ke taLAva vagerenuM aMza (adhyAya prakaraNa vagerene) (4) samAsamAM mAna paTavALuM taLa (jemAMthI pANI vahI jatuM hoya). (3) (lA) ApavA uttara padamAM "guru-pAda" "AcArya-pAda" vagere kathA ke vAta (nATakAda)mAM AvatI kaI paNa vyakti. pAda paM. jio "pAdavuM.] \ThamAMthI pavana To e, (4) nATayaracanAmAM te te kRtimAMnI te te vyakitane svAMga vATa' (abhinaya mATe). (5) vi. [saM., na.] yogya, lAcaka, padakaNuM vi. [ja "pAdavuM.' + gu. "kuM' svArthe + "aNuM" adhikArI, hakadAra, 'DilaviMga,' 'elijibala' ku.pra.] (lA.) Darapoka, bIkaNa ("bhayathI pATI rahe tevuM pAtra rahI. [ja "pAtara.] juo "pAtara. kahevA) ' 2010_04 Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAdakaMduka 1414 pAda saMcAra heza pAka-kaMduka (-kaka) puM. (saM.) paganA paMjAnI madadathI ramavA pada-pUraka vi. saM.] zlokanA ke kaDInA caraNamAM khUTatuM mATeno daDe, "Ta-baoNla' (caM..) (vaNuM ke pada) pada-prahaNa na. [saM. e "pagelphAgaNa.' pAdapUrti strI. [sa.] juo "pAda-pUraNa." pAda-vaMthi (grathi ) sI. [sa., .] paganI ghUMTI pAda-pRSTha na. [saM] paganA paMjAnI eDI pAda(-dA)thAta puM, [sa. vADha + (mA)vAta] lAta, pahu, pada-prakSAlana na. [4] paganA paMjA dhovA e paganI Thoke. pAda-mahAra . [sa.] lAta, pATu, pAdAdhAta pada-cAMcajya ( cAcaya) na. [4] paganI capaLatA, pAda(-dha) na. saM. ->prA. pad] gAma ke nagaranA paga Amatema pheravavAnI kriyA. (2) lA.) pharavA karavAnI daravAjAnI bahArane khulo sapATa bhUbhAga, bhAgaLa AgaLanuM medAna, gAMdara. [ javuM (pAdaratha-) (rU. pra.) pada-cina na. [saM.] jae padacihana." zauca javuM, jhADe jaMgala javuM. cittaLanuM pAdara (rU. pra.) pada-cuMbana (-cumbana) na. [saM.] pagalAMnI pATalIe namI taddana ujajaDa jamIna] cUmI levI e. (2) (lA.) khuzAmata pAda-2ja strI. [saM. -rana na.] o "pAdareNuka pAda-dIpa sI. [saM. + ja "pa."] dareka pAnA nIce pAdara-jamaNa (pAdaretha-) na. [+juo 'jamaNa.] AvelI yA prakaraNa vagerene cheDe graMtha uparanuM te te sthaLanA ke jatI jAnane gAmane goMdare karAvavAmAM AvatuM bhajana nirdezavALuM TippaNa, pada-dha. "TATa' pAda(-dha)raDuM vi. [+ gu. "huM' ta. pra.] pAdaramAM AveluM pATaNa na. jio "pAdavuM' + "aNu kriyAvAcaka ka.ma.] pAdara(-2)Na -zya) satI, jie "pAdarI' + gu. (e)Na" pAdavuM e, pAda pratyaya.], pAdariyANI strI. [ja pAdarI' + gu. pAdaNa vi. jio pAdavuM' +], aNa' kartavAcaka ku.] ANI strI pratyaya.] pAdarInI ke pAdarI sI pAghA karanAruM. (2) (lA.) harapAka, bIkaNa pAdarI chuM. [poryuM. pA] khristI dharmopadezaka, "phAdhara, pATaNa-kI chuM. [+ juo "kI.] e nAmane eka "moka' pAraNiye kIDo [pANa(2-' pAdarI-ve puM. [+ja "hA."] pAdarIonI jema jyAM pAdaNiyuM vi. jio paNa ' + "IzuM.' ta. pra.] juo tyAM upadeza ke zikhAmaNa ApavAnI Teva, "DAiDekasima' pAThaNuM' na. jio "pAdavuM' + gu. "aNuM.' kriyAvAcaka pra.] ja pAraNa.' ki.] jue. pAdaNa.' pAdareNa (-zya jae pAdaraNa.' pAdaNuM* vi. [ja pAdavuM.' + gu. "aNuM kartavAcaka 5dareNu cI. si., pR.] paga nIcenI raja, pAdareja pAdatala(-La) na. [saM.] paganA paMjAnuM taLuM, pATalInuM taLuM pAda-lepa ! .] page karavAno kharaDo pAda-traNa na. [sa.] pagarakhuM, kAMTArakhuM, je, "za, pAda-vaMdana (-vandana) na. [.], -nA sI. [saM.) e [calAvavAnI dhamaNa pAda-praNAma." pAdakaNa mI. (saM. pa + ja "dhakaNI.":] pagethI 5Ada-vinyAsa puM. [saM.) e "pada-nyAsa." pAdanoMdha (-ne ) . [saM. vADha+juo gAMdha.] jae pAdavuM a. kri. [saM. pa-> prA. 56] vAchaTa karavI, pAdaTIpa." [(2) nRtya karanAranA pagano ke adhovAyu che . [pAdI javuM, pAdI paDavuM (rU. pra.) hAMphI pAda-nyAsa puM [sa.] paga mUke e, pagaluM bharavuM e. javuM. (2) thAkI javuM. (3) gabharAI javuM.] padA bhAve, pada-5 vi. . [sa.] vRkSa, bADa kiM. padAvavuM che, sa. kri. [zahenazAha, samrATa pada-5tana na. [sa.] pagamAM paDavuM e, daMDavapramANa pAdazAha 5. [phA] taptane svAmI, moTo rAjA, bAdazAha pATha-5% na. [saM.] pagarUpI kamaLa, caraNa-kamaLa pAdazAha-jAdI sI. [.] pAdazAhanI kuMvarI, zAha-jAdI, pAdapaghoSa ravI vi. [+ saM. 3panIyI, .] caraNa-kamaLamAM rAjakumArI, kuMvarI [jA, rAja-kumAra, kuMvara Azraya pAmI gujarAna meLavanAruM, Azrita pAdazAhanA puM. [ + ko. 'jAda"] pAdazAhano kuMvara, zAhapAda-5 lava chuM. siM.] (lA.) paganI te te AMgaLI padAzAhata, pAdazAhI' sI. [ka] pAdazAhanI sattA, pada-paMkaja (-5 ja) na. [] pAdapatra." rAjyAdhikAra, rAjya-sattA, sahatanata pAdapaaicAlanAsana na. (saM. pADhaNAyaeNvAhana + mAsano pAdazAhI vi. [ja "pAdazAha' + gu. "I' ta. pra.] yoganuM e nAmanuM eka Asana. (ga) pAdazAhane lagatuM, pAdazAhanuM, zAhI. (2) pAdazAhane zobhe pAdAsana na. [8. TdrapArka + Asano eka nAmanuM yoganuM eka Asana, (ga) [Asana, bAjoTha pAda-zuzraSA sI. siM.] paga-caMpI, caraNa-sevA ke Tekaro pada-pIka na. [sa.] UMce Asane beThelAne paga mukavAnuM pAda-zaila puM. [saM] moTA parvatanI taLeTIne nAno DuMgara pAda-pUjana na. [sa.], pada-pUjA strI. siM] brAdhANe ke pAda-zotha chuM. [saM.] paganA sAjane roga mahemAnanAM caraNanuM vidhipUrvaka arcana pada-zAca na. [saM] pagane dhoI pavitra karavAnI kriyA, pAda-pUraNa na. (saM.) keAI zloka ke khUTatuM caraNa racI paga dhovA e siMcAra." dAkhala karavuM e pAda-saMcAra (-sara-cAra) 5. [saM.] o "pagarava'-~ 2010_04 Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAda-sevana pA-sevana na., pA-sevA [saM.] jae 'pA-zuzruSA.' (2) (lA.) Azare AvI nAkarI karavI e pAda-sparza puM, [saM.] pagane aDakavuM e, page hAtha aDADaveA e [eka Asana. (yAga.) pAhastAsana na. [saM. vAva-osta+zrcAttana-] e nAmanuM yAganuM pAdAkula(-La), laka huM. [saM.] 16 mAtrAne e nAmanA eka mAtrAmeLa chaMda, caraNAkuLa. (pi.) pAdAkAra chuM., pAdAkRti srI. [saM. vADhu + Ja-nAra, mA-kSatti] pagalAneA ghATa. (2) vi. pagalA-dhATanuM (tilaka) pAdAkrAMta (phrAnta) vi. [saM. vAv + anta] pagathI haleA karI caDI nAkheluM, harAveluM, hAra khAdheluM [paMjo pAmata. [saM. pAT + pra] paganA AgalA bhAga, paganA pAdASAta jue pAda-bAta.' [sainika pAdAta, -ti, -tika pR. [saM.] pAyadaLanA sainika, pALA pArTInukhyAta vi. [saM. qz + anu-fa] (vaDIla ke gurunA) caraNAnuM jeNe dhyAna karyAM karyuM che tevuM pAdAkhta, pAdAraviMdana. [saM. pA + mALa, aravindra] jaA 'caraNa-kamaLa.' pArthika vi. [saM.] padArthane lagatuM, padArthanuM pAdArtha chuM., na. [saM. vaoNT + artha vi.] AThame bhAga pAdAsana na. saM. vAv + Asana ja 'pApITha.' pAsthi na. [saM. vAr + asthi] paganuM te te hADakuM pAdAhata vi. saM. pAT + A-daMta] jene lAta mAravAmAM AvI hAya tenuM pArthAMzula(lI) (pAAkaguli,-lI) sI. [saM. vAva + azuci,-z2I] paganA paMjAnI te te AMgaLI pAdAMzui (pAdAGa4) puM. [saM . vAv + maphruTa] paganA paMjAnA aMgUThA ['caraNa-kamaLa,' pArthAMzuja (pAdAmbuja) na. [saM.vAT + antu -] jae pAdukA strI. [saM.] cAkhaDI, pAvaDI, kheDA (lAkaDAnI) pAdAda na. [saM. pA + 3] paga dhAyA hoya enuM pANI, caraNAdaka, caraNAmRta pAgha na. [saM.] paga dhevA mATenuM pANI pAgha-pAtra na [saM.] paga dhAvA mATenA pANInuM vAsaNa pAvArtha chuM. [+ saM. artha] pUjAnI sAmagrI (daiva ke gurunA 1415 caraNa keAvAnI ane satkAra karavAnI) pAdharaM jue 'pAdara.' [saraLa jamIna pAdharara na. [Ta. prA. vakrUra hiM.] sapATa jamIna, sIdhI pAyaraDuM ` jue 'pAdarahuM.' pAdhara ura vijie pAdharuM + gu. 'Dha' svArthe ta. pra.] jue 'pAdharuM.' [ujjaDa, verAna pAdhara-paTa vijie 'pAdharu + 5.] tadna sADha. (2) pAdharuM vi. [4. prA. rama] R, saraLa, sIdhuM. (ra) nAka-padhAra, AMkha sAme lAMbe sudhI raheluM pAdharuM-dAra vi. [ + jae dAra.'] DhArAnI jema tadna sIdhuM ane sapATa, pAMsaruM pAna pAnara na. [saM.] pIvuM e. (2) pINuM, peya na. [sa, varlDa-> prA, pannama-] pAMda, pAMdaDuM, patra. _2010_04 pAna(mA)Dha (2) nAgaravelanuM pAM. (3) (lA.) pustaka vagerenuM pattu, pAnuM, 'lIx,' (hastalikhita graMthAmAM baMne pRSThothI eka), 'keliyA.' (4) pRSTha, 'peija.' (pa) mAthAnI pAMthI. [. aDI javuM, (-)bhaDhavuM (ra.pra.) sarpadaMza thave. . ApavuM (1. pra.] satkAra karavA. 0 uThAvavuM (rU. pra.) kAI kAma karavAnuM mAthe levuM. . karavuM, banAvavuM (rU. pra.) pAnabIDuM taiyAra karavuM, . khavarAvavuM (rU.pra.) vara-kanyAnA sagapaNanA viSayamAM vacanabaddha thavuM. cAvavuM (rU. pra.) khuzakhuzAlIthI kAma karavuM. .cAravuM(rU.pra.) koI paNa kAmamAM rokAvuM. (ra) nakAmuM kAma karavuM. . na hAlavuM (rU.pra.) taddana nIravatA hovI. mAM ANavuM, mAM lAvavuM, mAM levuM. (rU. pra.) dAvamAM levuM, (2) adhikAra nIce levuM 0mAM AvavuM (rU. pra.) dAvamAM AvavuM] pAna (nya) . [jue 'pAnI,ra] nadImAM thatuM eka prakAranuM ghAsa, (ra) khAvaLanI parsA. (3) bArI-bAraNAmAM kAca vagere besADavAnA sIdhA sAMkaDA lAMkhA khAMcA. [. mUkavI (rU. pra.) tathA che|DI devI] pAna-ArA puM., kha.va., -mAM na., ba. va. [jue 'pAnanai' +'ArakuM' ba. va.] pAnanI AkRtinI (kApaDa uparanI ke dIvAlamAMnI) chApa ke citarAmaNa pAnaka na. [saM.], 0 rasa puM. [saM.] pINuM, taiya pAna-kariyAtuM na. [ja pAna + kArIyAtuM' (eka eSadhi).] dezI kariyAtuM pAna-kALiyuM na. [jae 'pAna " + 'kAyaLA' + gu. iyuM' ta. pra.] kALA-dhATanAM pAnanA AkAranuM tAraNa pAna-krAkhI sI. jie pAnaOM' +kAbI.'] jae 'kobIja.' pAna-kauA, puM. [jue 'pAna' + koe,'-ve.'] e nAmanuM eka videzI pakSI pAna-khara (-ratha) zrI. [jue pAna' + kharavuM,"] (jemAM vRkSA uparathI pAMDAM kharI paDe che tevI) zizira Rtu. (saMjJA). pAna-dhAma na., a. va. [jae pAna + gulAba.'] satkAra-samAraMbhamAM ApavAmAM AvatAM nAgaravelanAM pAnanAM bIDAM ane phUlagucchA pAna-gRha na. saM., puM., na.] (lA.) dArUnuM pIThuM pAna-zeSThi, -thrI zrI. [saM.] pINuM pItAM pItAM karAtI khilatA pAna-camacI strI, [ja'pAna''+camacI,'] pAnanA pAna-carAI hI. [jue 'pAna' + carAI,'] sImamAM vAtacIta pAMdaDAM caravA devA mATe levAmAM AvatA sarakArI lAgeA pAna-cALaNI strI, jue 'pAna' + cALavuM' + gu. 'aNI' kR. pra.] nAgaravelanA pAnane pheravavAnI kriyA. (2) (lA.) UMdhuM cattuM ramavA AvaDavuM e, kapaTa-dhUta, (3) cAlAkI, heAziyArI pAna-cevalI puM. e nAmanA eka cheDa pAna-jAMbUla na. e nAmanuM eka nAnuM jhADavuM pAna(-nA)s (-ya) strI. [jue pAna dvArA.] juvAra bAjarI makAI vagerenA sAMDhAnuM lAMbuM pAMdaDuM. (2) GAha upara AvatA navA kAra Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAnAM 1416 pAnela pana na. jio "pAna" gu. " svArtha ta. pra.] pAnavuM. pAna-mahAla (-mAla) . jio pAna' + "mahAla.'] (padhamAM.) (lA.) nAgaravelanA pAnanI khetI upara vere pAnadiyuM na. [ o pAnaDuM' + gu. "yuM' ta. pra.] kAnamAM pAnavALo vi., pR. [ja e "pAna' + "vALuM' ta. pra.] paheravAnuM eka ghareNuM nAgaravelanAM pAna kerAM temaja kAyA-canAvALAM vecanAra pAnadi vi., pR. jio pAnaDiyuM.] e nAmanuM eka vepArI, taMboLI pAnaDI rahI, jio "pAnaDuM'+ gu. 'I' apratyaya.] pAnasArI chuM. dezI davA ne esariyAM vacanAra vepArI nAnuM kumaLuM pAMdaDuM. (2) strIonA kAnanuM eka ghareNuM, pAna-sAMkaLa sI. [ja pAna'+ sAMkaLa.'] nAnA pAMdapAMdaDI dAnA AkAranI nAnI sAMkaLa (bAraNAM vAsavA mATenI) panaDuM na. jio pAna' + DuM svArthe ta...] pAMdaDuM pAna-sUra na. kaDaLanAM sUkAM pAMdaDAM pAna-bela(-La) (-taola,-La.) puM. jio pAna + pAna-phUMdhAmaNa (-ya), aNI DhI. [ja e "pAna + "taMbola,-La.'] (lA.) e nAmano eka cheDa saMdhavuM' + gu. 'AmaNa..NI' ku. pra.] (lA.) e nAmanI pAna-tharA sI. cekhaNa ghaDelI paththaranI lAdI amarelI bAja khelAtI eka ramata pAna-dAna na. jio "pAna + kA.],- nI samI. [ kA. pAna-epArI na., ba.va. [jae "pAna + 'pArI....] I" pra.], -niyuM na. [ + gu. "iyuM che. pra.] nAgaravelanA pAna ane sopArI. (2) ja "pAnagulAba." (3)(lA.) pAna vagere rAkhavAnI peTaDI nAnI bakSisa. (4) lAMca pAna-deNa chuM. [saM.] pIvAnI Adata, dArUnuM vyasana pAnAM pustaka na, ba.va. jio "pAnuM' + gu. " ba.1, pAna-5TI,dI sI. jio "pAna + paTI, kI.] nAgara- pra. + saM.] dharmazAstranA graMtha velanA pAnanI cana-kAyAsepArI ne sugaMdhI dravyavALI pAniyuM na. jio "pAnuM' + gu. "iyuM' ta. pra.) huM eka bIDI. (2) chAparAnAM nevAM nIcenI lAkaDAnI kAMIka pAnuM. (2) be pAMdaDAM vacce kaNaka dabAvI karelI roTalI. bhAtIgara padI, meti (3) (lA.) jiMdagIbharano saMbaMdha. [0 kIghauM (rU. pra.) pAna-5De chuM. jio "pAna + paDe.'] nAgaravelanAM nasIba khIlavuM. 0 khasI javuM, 0 tUTI paDhavuM (rU. pra.) pAnane kaLanAM ke evAM bIjAM pAMdaDAMmAM bAMdhele hITa paDatI thatI. pharavuM (rU. pra. buddhi pharI javI. (2) nasIba pAna-pAtra na. [4] pravAhI pIvAnuM koI paNa vAsaNa phaTavuM, durbhAgya zarU thavuM pAna-peTI hI. jio "pAna + peTI.1 ja pAna- pAnI' (pAkanI) sI. [saM. pAUiL > prA. himA1 dAna.' dAna? paganA taLiyAne eDI tarapha sapATIne bhAga, penI pAnaphaLiyuM vi. [ja e pAnakha+ "phaLa"+ gu. IyuM. pAnI strI. [sa vaLA) prA. nimA] (khAsa karIne ta, pra.] (lA.) khUba lADakuM, ghaNuM lADakavAyuM bAvaLanAM pAMdaDAM. (2) magaphaLInI DAMkhaLI. (3) zeraDInuM pAna-phaI (-) kI. e nAmane eka choDa, jevaMtI paNa pAna-phUla na, ba.va. jio "pAna + "la."] (lA.) jao pAnI-Dhaka (pAnI-7) vi. [ja e "pAnI"+ DhAMkavuM.']. pAna-gulAba.' (2) sAmAnya bheTa paganI pAnI kaMkAya teTaluM. (2) (lA.) maryAdAthI DhAMkeluM pAna-phaliyuM vi. [+gu. "' ta. pra.] phalanI pAMkhaDI pAnuM na. si. pula->prA. pUnama-] jae "pAna(3, 4)." jevuM sukemaLa. (2) (lA.) lADaDamAM uchareluM. (3) na. (2) gaMjIphAnuM patta. (7) (AkArasAgye lA.) hathiyAra comAsAmAM sapheda phUla ApatI eka vanaspatinuM te te -ojAranuM phaLuM, "leiDa." (4) cAkIe pheravavAnuM nAnuM phala (khAvAthI nAgaravelanAM pAna jevo svAda Ape che.) moTuM ojAra. "spenara." [ukelavuM (rU. pra.) eka ne pAna-bAjariyuM juo "pANa-bAjariyuM." eka vAta ke mANasa vize vAraMvAra kahyA karavuM. 0 ughATaluM pAna-bIDI samI. [ja e "pAna' + "bIDI.] nAgaravelanA (rU. pra.) koInI vAta ke nidA zarU karavI. * kADhavuM(u.pra.) pAnanI cUnA-kAthA-sepArI-sugaMdhavALI vIMTAnA AkAranI hathiyAranI dhAra sajavI. (2) aMta levo. (3) vAta padI. (2) jue "pAna-gulAba.' ukheDavI. bAlavuM (rU. pra.) badalo levA sAmAno pAna-bIDuM na. jio "pAna + gu. bIDuM] juo agAune itihAsa jovo. 0 5havuM (rU. pra.) jiMdagI pAna-bIDI(1)." (2) eka bIDI ane chUTAM cAra ke vadhu sudhIne saMbaMdha rahe, panAruM paDavuM. 0 pharavuM (rU. pra.) pAna hoya tevuM (maMdiramAM ThAkorajIne dharAtuM) vaTaluM caDatI zarU thavI. zodhavuM (rU. pra.) koInA vAMka zodhavApAna- tho li., . [+jue "baDavuM' + gu. "zuM" bhUka] pAchalI vAta zodhavI. (2) mata mekalavuM]. (lA) metI mATe DabakI mAranAre, marajIvo pAnetara na paraNatI veLA hiMduomAM kanyAne paheravAnI rAtI pAna-bhAta (-tya) sI. [ o 'pAna' + "bhAta.] pAMdaDAMnI ke kesarI kinAranI (ane kavacita vacce vacce e raMganAM bhAta (DijhAIna). (2) eka prakAranuM pATaNanuM rezamI vastra dhAbAMvALI) sutarAu ke rezamI sapheda sADI (paTeLuM) pAnerI vi. jio "pAna dvArA. (bArI-bAraNamAM pAna-bhUmi pI. [saM.] dArUnuM pIThuM pAnamAM takatI mukAya che tevuM) takatIvALuM pAna-bheya na. siM] pIvAnuM ane jamavAnuM pAnela rahI. [e. "penala] kamADanI pAnamAM nAkhavAmAM 2010_04 Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAne 141che. pApa-daSTi AvatI takatI. (2) dIvAlamAM caNataramAM batAvAtI laMba- pApa-janya vi. [sa.] dukAne kAraNe thAya tevuM cirasa takatI pApa-jIvI vi. [saM, puM] dukR ane hiMsAnAM kAma pAne (pA.ne) 5. [saM. prasava->prA. varga-] baccAne karI gujarAna karanAra joI strInAM ke gAya-bheMsa vagerenAM stana-thAnamAM dudhane pApa pu. si. paTa>prA. ghaq] maga aDada maTha jevA vega Ava e. (2) (lA.) Avega, ja , zaurya. kaThoLanA loTanI hIMga marI khAre mIThuM nAkhI vaNelI [0 caDa(-) (u. pra.) dhavarAvavAnI icchA thavI. (2). pAtaLI eka vAnI (je zekI yA telamAM taLIne khavAya). zurAtana bharAvuM. 0 caDhA(-DhA) (rU. pra.) uzkeravuM, zura [na bhAMga (rU. pra.) saheluM kAma paNa na thaI zakavuM. caDAvavuM. 0 cora (rU. pra.) gAya bheMsa vagerenuM dudhane 0 bhAMga (rU. pra.) navAInuM kAma karyuM hoya e corI javuM. 0 chaTA (rU. pra.) dUdha chUTavuM. 0maka (u.pra.) anubhava karavo. 0 vaNavA(rU. pra.) sakhata mahenata karavI. gAya bheMsa vagerenuM dudha dohavA devuM] vaDI vaMThI javAM (-vaThI) (rU. pra.) kaI paNa kAryanA pAnera chuM. jio "pAnuM.'] (lA.) panAruM pariNAmane bahu mahatva na ApavuM]. pATha (-Thaya) jue "pAnaTha." pApaDakhAu vi. jio "pApaDa + "khAvuM' + gu. "Au" pAnetarI strI. (saM. varga-tra > prA. patta-]i kuma,] lA.) jue pApaDa-pAduM." pAnAMnI yAdI, pherista, anukramaNI pApara(hA)-khAra puM. [juo "pApaDa' + "khAra.'] pApa pAnelI strI, jie "pAna" dvArA.] palALelI maganI banAvatAM nAkhavAmAM AvatA khAre, pApaDiyo khAro. dALanI khAkharAnA pAnamAM thepalo vIMTI karavAmAM AvatI (2) keLanA pANImAMthI kADhela kSAra (pApaDa mATe). (3) eka vAnI [(2) dArUnI mahephila akkalakarAnuM mULa pAnetsava 5. siM, pAna +3] pINAM pIvAna samAraMbha. pA58-56 vi. [juo "pApaDa + "pAdavuM gu, "u" kema.] pApa' na, [.] dharma-viruddha kArya, duSkarma, datya, durita, (lA) kauvata vinAnuM, nabaLuM pAtaka, (2) vi. adhama, pApI, pAtaka, duSTa. [ kamAvuM pApa-pIThI sadI. juo "pApaDa'+ "pIThI." (pApaDane pIThI (rU. pra.) duSkarma karavAM. 0 karatAM pAchuM jevuM (rU. pra.) vakhate mahimA hoI (lA.) nAgara jJAtino lagnavidhi pApa na thAya enI sAvadhAnI rAkhavI. 0 caDhA(hA)vavuM pApa-A-vA) puM, ba.va. [juo "pApaDa + pauMA(rU. pra.) aoLa caDAvavuM. 0 javuM, 2 TaLavuM (rU. pra.) pIDhA (vA).'] pApa ane pauMAnI banAvelI eka vAnI ke nukasAna karanAra mANasanuM dUra javuM. 0dhevuM (rU. pra.) papaThA-khAra ja e "pApaDa-khAra." nidA karavI. (2) prAyazcitta karavuM. 0nI dasaMda (rU. pra.) pApaDiyuM vi. jio "pApa" gu. "yuM' ta. pra.] pApaDane pApa karmanI bhAgIdArI. nuM paTaluM (rU. pra.) ghaNAM dhaNuM lagatuM, pApaDanuM. (2) pApaDa banAvavAmAM kAma lAge tevuM pApa. ane ghaDe phaTa (2. pra.) duSkarmonI jAherAta thaI (sapheda khAre temaja keLanA pANImAMthI kATalo kSAra). javI. ne ghaDo bharA (rU. pra.) duSkarmo khullAM paDatAM (3) pApaDiyA khArAnI sAthe pApaDamAM paDatA masAlAnA sajA thavAnI paristhiti UbhI thavI. pharI vaLavuM saMmizraNanI banAvelI phAkI (ajIrNa mATenI) (na.mA.) (rU. pra.) duSkarmanAM phaLa bhegavavAM. 0 phaTI nIkaLavuM (rU.pra.) pApaDI sI. [sa. pUrveTika) prA. ] geLanI pAI duSTa kArya khulAM thavAM. (2) dukamane phaLa bhogavavAM. karI ghauM tala magaphaLI rAjagaro dhANI mamarA vagerenI manamAM pApa (2. pra.) gunAhita vicAra] DhALIne banAvelI vAnI (samAsamAM uttarapadamAM , pApa-RNa na. [sa., saMdhi vinA] pApanA rUpamAM UbhI gaLa-pApaDI' "tala-pApaDI' vageremAM) (ra) vAla ke eLiyA thayelI jamAvaTa (je bhaviSyamAM du:kha jogavI bharapAI nAmanA kaThoLanI capaTa ghATanI ziga, pAMdaDI. (3) dhAbAmAM karavAnI rahe e mAnyatAthI) paDhiyAM upara pAtharavAmAM AvatI sapheda paththaranI nAnI pApa-kartA vi. [sa, puM] pApa karma karanAra maTI cerasa ke laMbacorasa takatI. [ jevuM (u. pra.) pApa-karma no siM] ja "pApa(1).' taddana pAtaLuM ne sukAIbaLuM paDeluM. bheLI IyaLa pApa-karmA vi., kuM, si., pu],mI vi. + gu. I' ta...], baphAvI (2. pra.) sukA bheguM lIlAnuM baLavuM. (2) duSTa pApakArI vi. [saM., .] ja "pApa-kartA.' sAthe nirdoSanuM daMDavuM. katAragAmanI pApaDI (2. pra.) pApa-keTi(-rI) strI. [saM.] pApIne dara ja bhArI jamaNuM]. pApa-kriyA strI [saM] jue "pA5(1)-pApa-karma.' pApaDuM na. [saM. ghaTaza->prA. -] bahu jADuM pApa-kSaya kuM. [..] pApanuM ghasAtA javuM e, pApa nAza tevuM paththaranuM capaTa ghATanuM nAnuM beluM, karuM pA pagalI, pApagI sI. [5galI,-pagI ( paga + pApaNI sI. [sa. sufpanI arvA. tadbhava) pApa karanArI gu. "I' ta. pra.) ne "pa"ne dvibhava juo "pApA- strI, pApo strI pagalI." kiranAra pApa-dazI vi. siM, 5.] bIjAnAM pApa joyA karanAruM pApa-dma vi. [saM.] pApa nAza karanAra, pApane dUra pApa-daSTi jI. [.] pApa joyA karavuM e, kudraSTi, (2) pApa-chUTuM vi. siM. + ja chUTavuM' + gu. "G. pra.] jemAM kAma-vAsanAvALI najara, anya strIne kAma-vAsanAno bhega pApa nathI rahyuM tenuM, nikhAlasa mananuM, kapaTarahita banAvavAnI najara. (3) vi. pApI najaravALuM, ku-daSTithI 2010_04 Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pApa-dhana 1418 pApasaMvabha jonAruM pApa-vRtti strI, vi. saM.] juo "pAbuddhi." pApa-dhana naM. [sa.] pApakarmothI meLavelI saMpatti pApa-zamana na. si.] pApa zamI javAM e, pApa-mukti pApa-nivAraka vi. siM.) pApamAMthI choDAvanAra pApacchamanI vi., jI. [saM.] pApa zamAvanArI (deva) pApa-nivAraNa na. siM.] e pApa-mukti.' pApa-zakI (-kakI) vi. [saM., muM.] pApa thaI jatuM haze pApa-paMtha (-pantha) muM. [saM. + juo "tha.'] pApI rasto evo manamAM saMdeha rAkhanAruM pA5pAvanI vi, sI. [saM] pApamAMthI pavitra karanArI pApazALI vi. [sa. vAghANI, puM] dubhAMgI, kamanasIba (devI) [pApa pApa-zodhana na. siM.] pApamAMthI zuddha thavA-karavAnI kriyA pApajja (-puja) . [saM.] pApane Dhagalo, ghaNuM ghaNAM pApa-saMka95 saka5) kuM. si.] pApa karavAnuM vicAra, pApa-pUrNa vi. si.] pApothI bhareluM, sarva rIte pApI (2) vi. pApa karavAno vicAra karanAruM pApa-baMdha (-badha) muM. [saM.] azubha bhAvathI thatuM pApanuM pApa-saMtApa -satA5) . si.] pApa karyAnA pazcAttApa baMdhana. (jaina) [pApI vRttivALa pA5saMbhAvanA (-samabhAvanA) zrI. [rsa. popa thaI javAnA pApa-buddhi strI. si.] pApa karavAnI vRtti. (2) vi. zakayatA pApa-bhaya puM. [sa., na.] pApa karma karavAthI anarthe thaze e pApa-sthAna na. [saM.] pApa bAMdhavAnuM che te ThekANuM. (jena.) prakAranI bIka pApa-svIkAra chuM. [4] pote pApa karyA che enI jAhera pApa-bhIra vi. [saM.] pApa-bhaya rAkhanAruM, pApathI DaranAruM rAtamAM karavAmAM AvatI kabUlata, "kansezana' pApabhIrutA ajI. [sa.] pApathI DaravApaNuM pApa-hRdaya na. [sa.] pApa karavAnI vRttivALuM haiyuM. (2) vi. pApamati ii., vi. [3] juo 'pApa-buddhi." pApI hRdayavALuM pApa-maya vi. [saM] pApathI pUrepUruM bhareluM, pApI pApaNuM ja "pApaluM." pApa-mArjana na. [saM.] pApa dhovAnI kriyA [baneluM pApa chuM. rivA] (bALa-bhASAmAM) reTa. (2) kepra. pApa-mukta vi. [saM.] pApamAMthI chaTuM thayeluM, niSpApa bALakane pagalAM maMDAvavAne* ugAra pApa-sukti strI. [saM.] pApomAMthI chaTuM thavuM e, niSpApa pApagAra na. siM. vAva + AkAra] jayAM pApa thayAM ke thatAM banavuM e juo "pApa-chaa." hoya tevuM makAna ke sthAna pApa-mUkyuM vi. [saM. + jue mUkavuM' + gu. bhU. ke pApAcaraNa na. si. vAva + A-vALa] o "pApa-karma.. pApa-mUrti strI. [saM.] pApanuM sAkSAt svarUpa, pApAtmA pApAcaraNI vi. [saM, puM] pApAcaraNa karanAra, pApakama pApa-bhUla(-La) na. [saM] pAparUpI muLiyuM. (2) vi. jenA pApAcAra chuM. [sa. pApa + A-vAra ja "pApa-kame-pApA maLamAM eTale ke kAraNarUpa pApa che tevuM, pApamAMthI janmeluM caraNa-eNkileja. pApa-mUlaka vi. saM.] jue pApamUla(2)." pApAcArI vi. [saM., pR.] juo "pApAcaraNI. pApa-mULa juo "pApa-la." pApAtmA chuM. [sa. THE + mAmai] pApothI bharela chavAtmA, pApa-mecanI vi, strI. [saM.] phAgaNa vadi agiyArasa. pApI puruSa [baMdhAvanAra. (jaina) (saMjJA.) [ patrikA (6. pra.) "inDalajansa (A.bA.)] pApAnabaMdhI (-badhI) vi. [saM. 1pa + ane -pI, 5] pApa pApa-yAni zrI. si] hiMsaka vagere prakAranI jAtimAM pApAnazaya yuM. [sa, vAgha + anu-rAtha] dabAI rahela pApanI janma. (2) vi. pApI adhama hiMsaka vagere prakAranI khilAvaTa. (bo.) jAtimAM janmeluM pApAnuzathI vi. [sa, puM] pApAnuzayavALuM pApa-rata vi. siM] pApakarma karavAmAM AnaMda lenAruM pA-pA pagalI, pA-pApagI ramI. [ja pagalI'-paga" pAparahita strI. [saM.1 pApakarma karavAmAM levAmAM Avato + gu. "I' ta.pra.] pahelI zrutine dvirbhAva. nAnAM baccAMAnaMda ene cAlatAM zIkhavavuM e. (2) (lA.) AraMbha, zarUAta pApa-rAzi chuM. [saM] juo pApa-puMja." pApApA5 na. [saM. pApa + a-pA5] pApa-puNya papa-ruci strI. siM.] pApa karavAnI irachA. (2) vi. pApa pApAbhimAna na. [saM. pApa + ami-mara .] pApo karyAnuM karavAnI icchAvALuM gaurava ane ene tethI karavAmAM Avato garva pApa-lajA alI. [] pApa karavAne lIdhe AvatI zarama pApAbhimAnI vi. (saM., muM] pApAbhimAna karanAruM pApalina jue "papalina." pApAzaya yuM. [sa. vAgha + mAM-25] pApI irAda. (2) vi. pApalI strI. jhINI cAmaDI pApI irAdAvALuM pApa-lIlA strI. [saM.] pApanAM kAma, pApanA khela, pApI pApAzayI vi. [., .] e "pApAya(2)." kAryo, duSkRtya nikAmuM pApAsakata vi. saM. vAva + -sarata) pApakarmo karavAmAM pApaluM(-LuM) vi. mAla vinAnuM, namAluM, nirmAlya. (2) rAcI raheluM, pApo karyA karanAruM pApa-loka chuM. (saM.1 (paurANika mAnyatA pramANe) naraka pApAsakti kI, si. pApa + mA-savita] pApakarma karavAmAM pApa-vAsanA asI. .] pApakarmathI bharelI kAmanA, pApI laganI. (2) vi. pApa kamI karavAmAM laganIvALuM icchA pApAsaMbhava (sambhava) muM. [saM. pApa + a-maya], pApa 5. ja 2010_04 Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pApasmitA saMbhAvanA (-sambhAvanA) srI. [+ saM. zraEmAvanA] jyAM pApanI zakaya-tA nathI tevI sthiti pApAsmitA zrI. [saM. pApa + smi] pete pApI che evA khyAla, pApanI icchA, pApa karavA taraphanI laganI, pAzaya, 'sensa oNpha sina' (kha,ka.ThA.) pApAsava puM. [saM. vAva+jgannaa] pApakamAMnuM baMdhana. (jena.) pApiNI vi., strI. [saM. vAvanI, a. taddbhava] jae 'pApaNI.' 1419 pApi<= prA. pAva-, gAma, prA, tatsama] prApta karavuM, meLavavuM. (ra) (lA.) samajhavuM, khyAla leve, kaLI javuM. (3) bhogavavuM. (4) sahana karavuM, (bhU. rR.mAM kartari prayAga : huM mULa pAmyA'. [tuM (rU.pra.) paise Take sukhI. (ra) divela pAmI zake ema zeThavAtuM] pamADuM bhAve, karmaNi, kri pamADa(-)vuM pre., sa.kri. pAmasa (sya) zrI. [jae pAmanuM dvArA.] bheTa, bakSisa pAmA zrI. [saM., puM.] khasanA rAga pAmIra na. kAzmIranI uttare (atyAre aphadhAnistAnanA kakSAnA) madhya eziyAnI dakSiNanA pahADI saMdhi-pradeza (kahevAtI Arya prajAnuM jyAM AdisthAna hAvAnA eka mata che.) pAmeTA jue paramaTA,' pAmeDI strI, e nAmanuM eka dariyAI prANI [tara pAmAja puM. paganI AMgaLIe sudhI pIMchAMvALuM eka jAtanuM pAya huM. [saM. vADha>prA. thi, prA. tatsama; phA. 'pAc'] paga. [. (ce) paDhavuM, 0(-ce) lAgavuM (rU.pra.) namaskAra karavA, (2) mAphI mAgavI] pAyaka chuM. saM. vA]i jue. pAyika.' pAya-kubala (-kambala) puM. [ja e 'pAya' + saM] page pAtharavAnA kAmaLA, gama pAtharaNuM pAya-krAta puM. [aa.], sta puM. pAtAnI jamIna uparAMta bahAra gAmanI paNa jamIna kheDanAra kheDUta pAya-krita vi. [kA.], -sta vi. unnaDa, verAna pAya-khAnuM na. [phA. 'pAya' + jae 'khAnuM.'] jAMjarU, saMdhAsa pAyagA srI, [phA. pAc-gAha ) gheADesavAra lazkaranI phreMkaDI, (2) gheADA rAkhavAnI jagyA, tabelA, gheADAra pAya-gADI. sI. [ eka 'pAya' + 'gADI.'] pagathI calAvavAnI gADI, 'sAikala' [hAranA adhikArI amaladAra pAyagA-surpAranTenDanTa puM. [jue pAyagA'+ aM.] dhepAya-cAlI strI. [jue 'pAca' + 'cAlavuM' + gu, 'I' rR.pra.] vicAratAM vicAratAM AMTA mAravA e pA-khALa (-mALa) puM. [sa, pAya>= prA. pAJa + 'eALavuM'] ghUMTaNa sudhI pahoMce teTalA pANIvALuM sthaLa pA-khAsa puM., -sI strI. [phA.] caraNa cUmavAnI kriyA pAma na. [aM.] tAranuM jhADa. (ra) tADanAM pAna jevA pAnavALA reTina prakAranA nAnA che. [camatkAra pAmaDuM na cihna. (2) parIkSA. (3) cutha bheda. (4) paracA, pAmaDI jae pAmarI,' pASaNu (Nya) jae 'pApaNI.' pAmaNahAra, "OM vi. [saM. prALa>= prA. vAmaLa + a.pa. haiM che, vi.nA pra. + saM. degAr> prA, degmAr + gu. 'uM' svArthe ta, pra.] (jagu.) pAmanAra pAmara vi. [saM.] tuccha, kSudra, halakA svabhAvanuM. (2) kaMgALa, pAya- puM, [aa. pAy-cah ] leMgA suravAla pATalUna caDDI vagerenA paga nAkhavAnA UbhA pAle! bhAga pAya-jaMjIra (-4-jIra) .sI. [phA.] pagamAM nAkhavAnI eDI. (2) vi. eDIthI jakaDAyeluM. (3) (lA.) kuTuMbajALathI phasAyeluM [paheALA ceAraNA pAya-namA puM. [aa. pAy-jAma] paheALA leMgA, sUMthaNNA, pAya-4 puM., (-ya) strI. phrAMsInA mAMcaDA, phAMsI pAya-mA [jue 'pAya' + 'ThamakA.'] paganI eDI jamIna sAthe athaDAvI bAMdhelA dhUdharAne karavAmAM AvatA avAja ['pAraDI.' pAyaDI zrI. [jue 'pAraDI'.pravAhI uccAraNa,] jue 'pAraNuM '-pravAhI uccAraNa.] ja [rAjadhAnInuM nagara, pATanagara rAjagAdI, rAjasihAsana. (2) rAMka, garIba. (3) (lA.) nIca, hIna, adhama, duSTa, pAjI. (4) jaMgalI, vagara' pAmara-tA zrI., -~ na. [saM.] pAmara hAvApaNuM pAmarI(-DI) strI. [saM. pravaridha> prA. vAvAfyA] rezamI ke pAyaNuM na, jie pAraNuM. pAya-takhta na. [aa.] 9 UnI zAla. (2) pacheDI, khesa, dupaTTo, uparaNe pA-a vi. [phA.] bahAdura, zUra pAmadI strI. [phA.] bahAdurI, zUravIra-tA, zaurya, parAkrama. (2) pAya-dala(-La) na. [jue pAya' + saM.] page cAlIne dRDha nizcaya laDanAruM sainya, pedaLa, 'inphanTrI' Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAya-sta 1420 pAra pAya-dasta rahI. [pha.] (marelAMnA zabanI kADhelI) ramazAna- vandana>prA. yaMDhaLa, prA. tatsama juo page-lagaNa.' yAtrA pAya-ve (-15) strI. [ja "pAya' + "vila.] velI jevo pAca-dAna na. [sa.] pagathiyuM, paNuM sukomaLa paga (nA. da. ka). (2) (lA.) napura, jhAMjhara, pAya-dAra vi. [] jae "pAyA-dAra.' pAyala [6dhapAka, (2) khIra pAyadArI strI. [ka] sthiratA, (2) daDhatA, majabUtI pAyasa puM. siM], sAna na. [+ saM. ana] dudhAna, pAya-namana na. jio "pAya'+ saM], pAya-5Na na. pAyAse dhuM. paDoza [maLa-bhUta [+ jue "paDavuM' + gu. "aNa" ke. pra.] juo "page- pAyAgata vi. jio pA'+saM.] pAyAmAM raheluM, pAyAnuM, lagaNa. pAyA(-)-dAra vi. [ja "pAyo' + phA. pratyaya pAyApAya-pAMdaDI strI. jio "pAya" "pAMdaDI.] pAMdaDI jevA vALuM (2) sAdhAra, bharosApAtra, vizvasanIya sukomaLa paga (nA. da. ka.) pAyA-rahita vi. jio "pAyo' + saM.] pAyA vinAnuM binapAya-pITha na. jio "pAya se.] jao "pada-pITha' pAyAdAra. (2) (lA.) AdhAra-zanya, a-vizvasanIya pAya-puMchaNa (- pu Na) na. jio "pAya' + , golDana) pAyAnuM vi. [ja "pAyo'+gu, "nuM' , vi. ne anuga.] prA. puMcha, prA, tatsama] paga-lUchaNuM [pApoza.' mULabhUta, maLamAM raheluM, samaLuM, buniyAdI, "phanDAmenTala," pAya-peza . phi.] paga sudhIne pizAka. (2) jAo "baeNbrika' bhita, pAyAnuM, pAyAgata pAya-baMda(dha) (-bandabdha . [phA. pAya-bI, pAyArUpa vi. jio pAyo' + saM] pAyAmAM raheluM, maLapAya-baMdhaNu (-badhaNa)"na. jio "pAya + saM. ranjana) pAyALu, -Le vi. jio "pAya" + gu. "ALu-AchuM" prA. vaMthaLa, prA. tasama.] page bAMdhavAnuM deraDuM, DAmaNa ta.ka.] jamatI vakhate paga pahelAM AvyA hoya tevuM bALaka pAya-bAkI, 0nI . phi. + gu.nuM. i. vi.ne anuga+ pAyAM na, ba.va. jio. "pAyuM.] 1/4 nA ghaDiyA ke pADA I' strIpratyaya.] (lA.) bAkI raheluM mahesUla pAyika puM. siM. vAvi dvArA]pagathI cAlanArI senAne sainika, pAya.besI jI. phi.] ja "pAdanacuMbana." pAyadaLane sipAI. (2) dUta, saMdezavAhaka pAyamAla vi. [phA.] nAza pAmeluM. (2) tArAja, verAna, pAyuM na. [sa. vADha->prA. vAma-] 1/4 ane ene (3) durdazAmAM AvI paDeluM, behAla ghaDiye (1) pAyamAlI strI. [vA.] pAyamAla dazA pAyadAra jue pAyA-dAra.' pAyara na, eka jAtanuM imAratI lAkaDuM pAyo chuM. si. vADha->prA. vAva- kA. "pAya] khATalo pAyara chuM. khetInuM eka sAdhana, daMtALa Dholiye palaMga khurasI meja tipAI pATa vagerenuM UbhuM pAya-rakSaka vi. jio "pAya' + saM.) paganuM rakSaNa karanAra paga. (2) bhItanA taLanuM caNatara vagere, nIma, "phAunDezana," pAyarasa na. si. prati + marI =AtarArA > pAtharaNa eI." (3) (lA.) mULa kAraNa, (4) AraMbha, zarUAta. puM, prA. tatsama] savAranuM bhejana, zirAmaNa [yA UkhaDI javA, -nyA UkhaDI paDavA (2pra.) jaLapAyarI strI. jio "pAya dvArA.] pagathI, "Ta-pAya.' maLamAMthI pheMkAI javuM, saMpUrNa nAza thavo. yA khakhavA (2) (lA.) padavI, darajajo, hoddo (ra.a.) jora narama paDavuM. yA pATavA (rU.pra.) kapaDAne pAyarI satI. [pacu. peresa] pADyA pachI tarata bagaDI devA dhAkaNe dhIkhavuM. tyAmAMthI chaTa kheMcavI (kheMca) jAya e prakAranI cIriyAM karI khAvAnI kerInI jAta (rU.pra.) thayelA kAryane DhIlamAM nAkhavuM. cAmAMthI UkhaDI pAyarI-utAra 5. [ja "pAyarI'+ "utAravuM.'] hodA javuM (rU. pra.) sarvanAza thavo. -yAmAM rahevuM (rU. pra.) kAraNavagere uparathI nIce UtarI paDhavAnI sthiti, 'riMgrezana, rUpa hovuM. 0 ukheDI nA(nAMkha (rU. pra.) jaDamULamAMthI Dimezana kADhI pheMkI devuM. 9 ocho he (rU.pra.) magaja thADuM casakeluM pAyala na. [3] nupura, jhAMjhara (paganuM) hovuM. 0 caNa (rU.pra.) kAmanI zarUAta karavI. Te. pAyala(-)Ta ja "pAIla-laoN).." rava (rU.pra.) uttejana ApavuM. (2) bhalAmaNa karavI. (3) pAya-la(-lA)gaNa,zuM na. jio "pAya' + "lAgavuM' + gu. sahamata thavuM. 0 nA-nAMkhave (rU. pra.) AraMbha karavo. (2) aNa' 'aNuM" ka. pra.] jue "page-lagaNa." mULa pAlavuM, daDha thavuM. aDhI pAyA (u.pra.) casakela magajanuM. pAyalI strI. jio "pAya'+gu. "huM' svArthe ta. pra. + ochA pAye (rU.pra.) echI samaja. traNa pAyAnuM, sArA I' strI pratyaya.], -luM na. cAra AnI-pacIsa navA traNa pAyAnuM (rU.pra.) murkha. deDha pAyo (rU. pra.) dAdhApaiisAno sikko, pAvalI, pAvaluM. rizuM. pAke pAye kAma karavuM (rU. pra.) pUrvabhUmikA majabUta pAyalA ja "pAyaluM' (ja. gu.)-paga. karIne kAma karavuM. pAyaleTa ja "pAyalaTa'-'pAIla(-lenTa." pAyAriyA muM. [e.] dAMtamAM rasI thaI saDavAne rAga pAya-vaMda (-1nda) kuM. muDadAnA oraDAmAM ane maranAranI pAra chuM. [sa.] aMta, De. (2) sImA, hada. (3) kAMThe, pAchaLa balbanI hImAM janArAe rUmAla pakaDIne jAya kinAre, Ara. [ Ava (rU. pra.) nikAla thA, pUruM che te sutarAu pATI. (pArasI). thavuM. 0utAravuM (rU. 4) uddhAra karavo. (ra) pUrNa karavuM. pAya-vaMTaNa, ne (vandaNa,na) na. jio "pAya" + saM. 0 UtaravuM (rU. pra.) saphaLatA maLavI. 0 karavuM (u. pra.) 2010_04 Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAra ra vaTAvI javuM. . kADhavA.(rU. pra.) bheda ke rahasya jANavA mathavuM. . javuM (rU.pra.) vaTAvI javuM. (ra) saphaLa thavuM. * pAvuM (rU, pra,) saphaLatA maLavI, siddha thayuM. pADavuM - (rU. pra.) saphaLatA meLavavI, siddha karavuM. pAmavA (rU...) bheda jANavA, (2) pUruM karavuM. mUkavuM, . melavuM (rU.pra.) phaDacA lAvavA. (2) khatama karavuM. halAvavuM (rU.pra.) uddhAravuM. (ra) pUruM karavuM. * lAvavA (rU.pra.) mukta karavuM. * levA (rU.pra.) bheda jANavA prayatna karavA. (rU.pra.) pUruM thaI javuM, kheDA pAra (rU.pra.) saphaLatA, vijaya. vAranA pAra thavA (rU.pra.) ghaNI ja vAra lAgavI] pAra puM. [saM. pra>=prA.vamar] juvAra bAjarI vagerenAM kaNasalAMmAMthI dANA chUTA pADI kacaDavAnI kriyA. (ra) kasalAM kApI taTake nAkhavAnI kriyA hAvuM pAra kri.vi. [aM.] koI vyAja ke bIjI vadha ghaTa ke kharca caDAnyA vinA, eNTa pAra' . pAramitA pAra(-ya)DI strI. dANI, hAMDalI. (2) dhI bharavAnI pATaraDI pAraNAtI vi. [jae pAraNuMI' dvArA.] vrata-upavAsa ne bIje divase jene pAraNuM karavAnuM che tevuM pAraNiyuM na. [jae 'pAraNura' + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] jue 'pAraNuM. ' (padyamAM.) [kriyA pAraNI strI. [saM. vAuithl> prA. pALi] pAra karavAnI pAraNIya vi. [saM.] pAra karavA jevuM pariNuM` na. [saM, vALaY=> prA. vALama-] vrata-upavAsane bIje divase karavAmAM AvatuM bheAjana pAra(-ya)hyuM+ na. [saM. vadhu -> prA. varlDama-dvArA vraja. 'palanA'hiM. 'palanA'; 'palanuM' thaI 'pAraNuM.'] hiMDALAnA prakAranI hAMsavALI khATalInuM gheDiyuM, [NAM aMdhAvAM (-adhAvAM) (rU. pra.) zakarAM thavAnI AzA na hoya ane saMtAna thayuM. -NAM-vivAha (rU. pra.) khALa-lagna] pArataMtrya (-ta-zrca) na. [saM.] parataMtratA, parAdhInatA, paravazatA pAratI strI. [saM. kAryananA vikAra] prArthanA, stuti pAratrika vi. [rsa.] paraleAkane lagatuM, paraleAkanuM pArada puM. [saM.] pAre| nAmanI eka pravAhI dhAtu, markayurI.' pArada-bhasma sI. [saM., na.] pArAnI khAkha (rasAyaNarUpa eka davA) [pAmavA e jaIrahevAnuM. (2) cheDA 1421 pArata na, pUjanuM vAsaNa [karanAruM, vaTAvI janAruM pAra-karuM vi. saM. pAr-r + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] pAra pArakuM vi. saM. vItha-> prA. vAma-] khIjAnuM, itaranuM, anya kAInuM, parAyuM. [-kAM karavAM (rU. pra.) sagapaNa karazuM. -kI jaNI (rU. pra.) vahu. -kI mAnA (rU. pra.) zatru. 0 dhana (rU. pra.) dIkarI. -kA deza (rU. pra.) paradeza. kA palA (rU. pra.) bhUtanA vaLagADa) pArada-yaMtra (-catra) na. [sa.] pArAzIzI, 'baeNre mITara'(na.la.) pAra-dRSTa vi. [saM.] cheDA sudhI jovAmAM AveluM pAradRSTAlekhana na. [ + saM. A hetuna] vigatAthI pUrNa rekhAMkana, 'keisiMga' (ga, vi.) pAradarti-tA zrI. [saM,] pAradarzI hovApaNuM Na,, pArakhItuM vi. [jue 'pArakhavuM' + ja. gu. ItuM' ka varlDa kuM.] oLakhItuM sAthe joDhiyA prayAga eLakhItuM pArakhItuM') ['pArakha'-'parakhaMduM.' pArakhuM vi. [jue pArakhavuM'+ gu. '' rR. pra.] jue pArakhuM . [jue 'pArakhavuM'+ gu. 'u''TTa. pra.] kaseATI, parIkSA, (2) (lA.) camatkAra, parace. (3) nizAna, eMdhANa. [kharAM pArakhAM karavAM (rU. pra.) satya zeAdhI kADhavuM. jheranAM pArakhAM (rU. pra.) duSTanA saMga] pAra-gata vi. [saM.] pAra pAmeluM pAra-gamana na. [saM.] sAme pAra pAragalA ja 'pALuMbhaDo.' pArakha` (-mya) A. jio 'pArakhavuM,' kriyAvAcaka.] parakha, varatArA, oLakha [parIkSaka pArakhara vi. [jue 'pArakhavuM;' ka vAcaka.] pArakhanAra, pArakhavuM. sa, kri. [jue 'parakhavuM.'] jue 'parakhavuM(2).'pAra-darzaka vi. [saM.] ArapAra jenAruM, pAradarzI. (2) [gu. parakhAvuM kamaNi., kri. parakhAvavuM ke., sa. kri artha] jenI ArapAra joI zakAya tevuM, 'TrAnsperanTa' pArakhaMduM (pArakhandu) vi. [jue 'pArakhavuM'+ paMjA, 'aMda' pAradarzakatA strI. [saM.] pAradarzaka hovApaNuM va. rR.] pArakhanAruM, parIkSA karanAruM, parIkSaka pAradazI` vi. [saM., .] ArapAra jonAruM, (ra) (lA.) pArakhANu (-Nya) zrI [jue 'pArakhavuM' + gu. 'ANa' pariNAmane agAuthI joI-jANI lenAruM rR. pra.] eLakhANa, pichANa pAradezika vi. [saM.] paradezane lagatuM pAra-draSTA viM. [saM., puM.] jaA pAradarzI' pAra(-rA)dhI puM. [saM. vAvaddhidma-> prA.pAradhruima-] (pApanI vRddhi karanAra) zikArI. vyAdha. (3) ArdratA tArA (mRgazIrSa nakSatranA cAra tArAo vaccenA traNa ADA tArArUpI bANa kahyuM che e mAnyatA e). [0 paDhavuM (. pra.) chupAI ne jovuM-sAMbhaLavuM] [(padmamAM.) pAradhI- puM. [+ gu. 'OM' svArthe ta. pra.] jue 'pAradhI.' pArapata na. DhAkArajInAM vAsaNa mAMjavAnI kriyA, (puSTi.) pAramahaMsya (usya) vi. saM.] paramahaMsa-saMbaMdhI, paramahaMsane lagatuM ['supara-hyumana' pAramAnava vi. [saM.] manuSya prANIthI paratuM, ati-mAnava, pAramArthika vi. [saM.] paramArthane lagatuM, zuddha, satya, vAstavika. (ra) pArakAnA kalyANane lagatuM. paropakAraka pAramArthikatA strI. [saM.] pAramarthikapaNuM. (2) gaMbhIra-tA, 'sIriyasa-nesa' (6, bhA.) [paheAMceluM, pAra-gata pAramita vi. [saM.] pAra pAmeluM, cheka aMta sudhI jaI pAramitA strI, [saM.] kAI paNa guNa ke jJAnanI chellI kATie pAra-gAmI vi. [saM., puM.] pAra jaI pahoMcanAruM, vizArada pAraghA, leA jae pALuMbhaDo,' pAra-jAMbalI vi. [jae jAMkhavuM' dvArA.] gherA jAMbuDiyA raMganuM, 'alTrA-vAyeAleTa' pAra(-2)s (-ca) vi., sI. vicAyA pachI lAMbA samaya sudhI dUdha denAruM (gAya bheMsa vagere) _2010_04 Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pArameSa 14rara pArAvAra jaI pahoMcavuM e. (bI) [darajaje. (2) rAja- va saMta puruSa, oliyo parameSTha na. [saM.] UMcAmAM UMce "parameSThI' brahmAnA pArasAI . [+ gu. "AI' ta. pra.] pavitratA, zuddhatA. pAraaizvarya na. [sa.] paramezvarane darajaje, parama sAmarthya (2) brahAcarya. (3) saMtapaNuM, sAdhutA pAralAI ! cukAde, pheMsale, nikAla, nirNaya pArasika chuM. siM] juo "pArasIka." (saMjJA.) pAralaukika vi. [4] paralokane lagatuM. (2) na, maraNa pAchaLa pArasI' strI. [sa.) IrAnI bhASA (gAthA avestA pahelavI mRtAtmAne gati thAya e bhAve karavAmAM AvatI uttara vagere). (saMjJA.) (2) (videzI bhASA kaI na samajhAtI tethI kriyA vagere dhArmika kriyA pachI e saMjJAthI) sAMketika zabdomAM thatI vAtacIta pAra ja "pArevuM." (padyamAM) pArasI vi. [jao pArasa' + gu. I' ta. pra.] pArasa pAra-vanuM li. sa. pAra+vinA + gu. ' ta. pra.] pAra dezamAMthI bhAratamAM AvI vaselI jarathusanI anuyAyI kema vinAnuM, atyaMta, puSkaLa, ghaNuM ane ene puruSa. (saMjJA.) pAravavuM sa. kri. [saM. vAra- dvArA] chUTuM pADavuM, alaga karavuM. pArasI(si). [saM.] IrAna dezanuM prAcIna eka nAma. (2) epa caDAvavo. pAravAnuM karmaNi, kri. pAravAvavuM. (saMjJA) (2) pArasa dezane vatanI, pArasI. (3) pArasa che., sa. ki. dezane ghoDe, IrAnI cheDe [paddhatinuM pAravAvavuM, pAravAvuM jae "pAravavuM"mAM. pArasI-zAIvi. [ja pArasI+ "zAI."] pArasIonI pAravazya na. siM.] paravazatA, parAdhInatA pArasaNa (-zya) e "pArasaNa. pAravANu (-2) sakI. jio "pAravavuM' + gu. "ANu pArase chuM. [sa. praznane vikAsa]. na. [+ gu. 'u' svArthe ka. pra.] dhya chaTA thavAnI kriyA ke sthiti, pagatANa ta. pra.] jao "prAsa. pAra-vida vi. [saM. degvi6], pAra-vettA vi. [saM., pR.] pArasevuM a. kri. jie pAraso' -nA. dhA.] prAsa maka, pAra jANanAra, pAraMgata Au ke thAnamAMthI dUdha maLe ema karavuM pAra' vi. jio "pAravavuM + gu. 'uM' ka. pra.] huM , pArasparika vi. [saM.) parasparane lagatuM, ekabIjAne lagatuM, nAMkhuM nAkhuM, alaga alaga, alaga paDeluM aMdaroaMdaranuM, arasa-parasanuM pAravuM na. baccuM pAraMgata (pArazata) vi. [saM.] pAra pAmeluM, niSNAta, vidvAna, pArasa pu. vi. pa . pArasa, phA. pA-pArasa] vizArada. (2) gujarAta vidyApIThanI ema. e.nI samakakSa IrAna dezanuM prAcIna eka nAma. (saMjJA.) padavI pArasI puM. saM. sparza, aryA. ta6 bha] sparza maNi (sparza pAraMgata-tA (pArata tA) zrI. [saM.] pAraMgata hovApaNuM thatAM lokhaMDanuM sonuM banI jAya evI mAnyatAvALo) pAraMgalo ja pALabhaDe.. pArasa.jao pArasa-pIpaLo.("pArasanuM maLa jJAta nathI.) pAraMparika (pArasparika), 'pAraMparINu (pArasparINa), pAraMpapArasa (sva) strI. UMcA jhADanI Teca. (2) jamaNanI rIya (pArasparIya) vi. [saM.) paraMparAne lagatuM, paraMparAthI vividha vAnIo. (3) meTI eraDI cAlyuM AvatuM, paraMparAgata, "sakasesiva." (2) peDhI-utAra pArasa-khasa sI. jio "pArasa' + khasa."] cepI gaNAtI cAlyuM AvatuM, peDhI-dara-peDhInuM, "heriDiTarI' meTA phelAvALI khasa [jAta, rAmaNuM pAraMparya (pAramparya) na. [saM.] o "paraMparA." pArasa-jAMbu na. [jae pArasa + "jAMbu."] moTAM jaMbunI pArA-kajalI strI. [e "pAra' + "kajalI.] pAro ane pArasa(-se)Na (zya) strI, jio pArasI' + gu. "a(e) gaMdhakanI meLavaNIthI taiyAra thatI eka davA " strI pratyaya.] pArasI kemanI strI pArA-ghaDI strI. [ja "pAra + ghaDI.'] pArAnI A janApArasaNuM ja "pADasaNuM." vALI nI paddhatinI ghaDiyALa pArasanAtha chuM. (saM. pArzva, arvA. tadbhava + saM.] jena pArAdhI puM. [saM. vAvaddhi->prA. pAraddhi-] ja pAradhI." 23 mA tIrtha kara-pArzvanAtha [pArasa.'' pArAdhInya na. [saM.] parAdhInatA, paravazapaNuM pArasa-paththara . [jao "pArasa + paththara.'] pArA-dhANI sahI. jio "pAro' + "devuM+gu. "a" pArasa-pIpaLo chuM. jio "pArasa' + "pIpaLo."] pIpaLAnA ku. pra.] (lA) kiMmatanI rakajhaka, bhAvanI kheMcatANa jevuM eka chAyA-vRkSa. (2) (lA.). cheyAM chekara vinAne pArApa(-)ta na. [saM., pR.] pArevuM, kabutara, kapota lAparavA mANasa pArAyaNa na., strI. [sa, na.] graMthanI vAcanAnuM maLanuM cA pArasapUtaLI vi. strI, jio "pArasa'+pUtaLI.'](lA.) vivecanapUrvaka Avartana karavuM e (niyata samayanuM. (2) khUba suMdara strI [viziSTa jAta (lA.) kaTALo Upaje tevuM lAMbuM kathana ke nirUpaNa pArasa-bAra na. jio pArasa + "bora.'] beranI eka pArAyaNa-kAra vi. si.] pArAyaNa karanAra (vaktA) pArasamaNi chuM. [jae pArasa' + saM.] juo "pArasa.'' pArAvata ja "pArApata.' pArasalI strI, kothamIra jevAM pAnavALI eka zAkabhAjI pArAvAra vi. [saM. pAra+mAra prA. vAvAra, prA. tatsama pArasA vi. phi.] aparAdhothI pitAnI jAtane bacAvI apAra, agAdha. (2) (2) ghaNuM, puSkaLa, aDhaLaka. (3) lenAra, niSkalaMka. (2) pavitra, zuddha. (3) puM. sAdhu puruSa, muM, samudra, sAgara, dariye pAre maTAM ja parasa paNuM . pArasa 2010_04 Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pArAzara 143 pAthaMkara pArAzara, ri, rya . [saM.] parAzara muninA putra kRSNa nikhurapaNuM, ratA. (3) sakhatAI vaipAyana vyAsa. (saMjJA) pArUga-gha)le ja e "pALaMbhaDe." pArA-zIzI strI. jio "pAra' + "zIzI.] garamI pArekha puM. [saM. parIkSaprA . pariva4 ). "parIkha' ane mApavAnuM yaMtra, tharmomITara." beremITara.' (2) (lA) pArekha' beu mULamAM sonA cAMdI metI paravALAM ane chellI kaTi jhaverAtanA dhaMdhAdAra zarApha] jhaverAtanI parIkSA karanAra pArirIkSita chuM. siM. pAMDava ajananA pautra rAjA vepArI, jhaverI. (2) (lA) vALaMda, (3) vepArI kAmanI eka parikSitane putra mahAbhAratane zrotA rAjA janamejaya. (saMjJA.) aTaka ane ene mANasa. (saMjJA.) 5riAta, ke na. siM), .] hArazaNagAranuM jhADavuM. (2) pArekhaDe ja e "pADekhaDo.' [na.] hArazaNagAranuM kula pAreTa, 8, - , -huM vi. viyAyA pachI lAMbA samaya sudhI pArita vi. [saM.] pAra kareluM, cheDA sudhI jaI pahoMceluM dUdha ApanAra (gAya-bheMsa) pAritoSika na. [3] upahAra, bheTa, inAma, puraskAra, pAre (-Datha) strI. kohI gayelI bAvaLanI nI zuLa. "prAIjha, "mI." (2) mAnada vetana, "enoreriyama' pArevuM na. riyAnuM ke kAMTAvALA jharAnuM jhumakhuM, pAloruM pAri-varaa vi. pAri6' aspaSTa + jue "varaNa" + gu. pAreva muM. jio "pArevuM.'] nara pArevuM, kabaro "Gta. pra.] AsamAnI raMganuM pArevaDuM, huM na. jio "pArevuM' + gu. "3" -"la" svArthe 5ri5tya na. siM.] humalA karIne parAjaya ApavAnuM kArya. ta. pra.] jue "pArevuM.' (padyamAM.) [kabUtara, kapata (2) nivAraNa, pazcAttApa. (3) zikSA, sajA, naliyata pArevuM na. [sa. pArApa(-4)->prA. pa/varama-, pArevama-] pAripathika (-pathika) kuM. siM] jAo "pari-paMthI." pArevuM jue "pAreDuM.' paripa-yA) . [sa.] viMdhya parvatanI gujarAtane izAna pAreMDuM (pAre DuM) no pIcho na chonAra mANasa khUNe ADA pahADane aDaDyA pachI rAjasthAnamAM AgaLa - pAro'!. [sa. vADha->prA. rama-] khUba ja vajanadAra eka vadhatI parvatamALA, aravallInI uttarano pahADa. (saMjJA.) pravAhI dhAtu. [0(UMce caDa() (rU. pra.) gusse thavuM. pAripArtha(ka), pAripazcika chuM. [saM.] nAthAbhe sutra- kAce pAra (rU. pra.) pacI na zake tevI vAta. (2) zrI dhArane sahAyaka enA pachIne mukhya naTa. (nATaya.) nIkaLe tevuM pApa, caha(8)te pAro (rU. pra.) gusse thayeluM pAribarDa na. siM, 5. lagna-prasaMganI vara-kanyAne maLatI pAre . maNake, kANA ke vadhAvALuM naMga. (2) peThuM, bheTa, vadhAvuM, cAM, cAMdale, hAtha-gharaNuM avALuM. (3) strIonuM eka ghareNuM. (4) baMdUkanI goLI pAribhASika vi. [saM.] paribhASAne lagatuM, Tekanikala' para 5. sthAnaka, sthAna pAribhASika-kezana-5) DuM siM.] bhinna bhinna che te viSayanA pAra . [e. perA] ekathI vadhu vAkayone banelo vAkazAstrIya paribhASA ApatA zabdone keza khaMDa, pariccheda, peregrAphI pAribhASika-tA zrI. rsi.] pAribhASikapaNuM, "TekanikeliTI' pAregaDuM na, pAroghalA na., juo "pALabhale.' pAriyAjha e "paripatra." - pAka (-30) sI. pITha, paMka. (2) pITha batAvI nAsI pAriyuM na. [sa pAro sI. vAsaNa, dhaDa] bajAramAM vecAvA TavuM e. (3) avAvaru. (4) avAvaruM paDI rahevAthI baraDa AvatA dhInuM mATInuM vAsaNa (dhI sahitanuM). (2) pagaluM. thaI gayeluM. (5) pANImAM ke bhejamAM paDI rahevAthI picuM [vAM bharavAM (.pra.)samaya mApavA janA samayamAM pagalAMthI paDI gayeluM mApa levuM]. pArapAra (-2) kri. vi. [ja e "pAra," -dvirbhAva + ja. pAriya' chuM. [2, pAritava->prA. pAri -] (lA.) dIkaro gu. "I '>"" lupta] be kAMThe, kAMThAkAMTha, kaThekaMTha pAriyA muM. jio "pAra' + gu. 'iyuM" ta. pra.] pAnuM pArasa na. galakuM (zAka) 52, pArI pArasA strI. 2kAbI, tabakaDI [mATe) pArivArika vi. saM.] parivArane lagatuM, sagAMsaMbaMdhIone pArka 5. [aM.1 me vizALa bagIcA (kAne haravA-pharavA lagatuM, kauTuMbika ni. mahenatANuM parTa chuM. [4] bhAga, hissa. (2) khaMDa, TukaDo. (3) pArizramika vi. [saM.] parizramanA badalAmAM maLatuM. (2) nATatha-racanA bhajavanArane bhajavavAno pATha pArivArika vi. siM] parihAra karavAne lagatuM pArTaTAIma vi. [a] AnAthI koI paNa ochA samayamAM pArihArya na. siM] hAtha-kAMThe paheravAnuM eka kaDA jevuM ghareNuM pArTanara na. aM.] bhAgIdAra. (2) joDIdAra pArI chuM. [saM] dIkaro, putra, pAriye pATizana na. [.] vibhAga karavA e. (2) paDI, ADaca pArI chuM. [4] ghaDo (pANIne), pAriya. (2) pANInuM pUra pATI strI. [.) maMDaLa, maMDaLI, ToLI, samudAya, TukaDI. (2) pArI strI. di. pra. pA paththara toDavAnI keza, paththara (2) pakSa, bAja, taDa, (3) ujANI prakAranI mahephila teDavAnI kazI, narAja [(TUMkI saMjJA) pArtha chuM. [saM.] pAMDurAjAnI patnI pRthA-kuMtIne te te putra pArI chuM [ja e "parIkha-pArekha.'] zarAphane dhaMdho karanAra yudhiSThira bhIma ane ajana. (2) (gItAmAM mAtra) arjuna parIkSita juo "pArikSita.' pArthakatha na. siM] alaga hevApaNuM, "segregezana.... (2) pAruSya na. siM.] paruSatA, kaThoratA, AkarApaNuM. (2) dAI, viyoga. (3) pRthakkaraNa 2010_04 Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pArthiyana 1424 pArthiyana puM. [aM.] I. pUrve gujarAtamAM AvelI e jAtipAla ane enA puruSa, pallava, (saMjJA.) pAthiyA puM. [a.] IrAnanA eka vibhAganuM prAcIna nAma (jyAMthI 'pArviMyana' ke 'palavA' bhAratavarSamAM AnyA) pArthiva vi. [saM] pRthvIne lagatuM, pRthvInuM. (2) bhautika, prAkRtika, 'phiSThikala' (da. khA.) (3) mATImAMthI banAveluM, mATInuM, (4) nakkara, 'konkrITa' (da.bhA.) pArthiva-tA zrI. [saM.] pArthiva hovApaNuM pArthiva-pUjana na., pArthiva-pUjA . [saM.] mATInuM zivaliMga karI enI karavAmAM AvatI arcA pArthilezvara puM. [ + saM. phezvara] mATInuM banAveluM zivaliMga pa(-rNA)menTa zrI. [aM.] lekasabhA, Ama-sabhA, lekapratinidhisabhA saMsada pA(-rlo)menTarI vi. [saM] pArlamenTa pramANe jenA vahIvaTa thAya che tevuM. (2) pArlamenTane lagatuM pA(-rNA)menTa-vAda puM. [+saM.] leAkAnA cUMTAyelA pratinidhie dvArA zAsana thavuM joiye e prakAranA mata-siddhAMta pA(-rNA)menTa-vAdI vi. [+sa., puM.] pArlamenTa-vAdamAM mAnanAra pANa, zuSka vi. [saM.] parvanA divasane lagatuM pArvatI skrI, [sa,] paurANika mAnyatA pramANe mahAdevanI patnI umAnA dakSanA yajJamAMnA nAza pachI himAlaya parvatane tyAM putrIrUpe avatAra laI mahAdevanI banelI patnI. (saMjJA.) pArvatI(te)ya, pArvatya vi. [saM.] paryaMtane lagatuM, pahADI. (2) pahADI pradezamAM rahenAruM pA na. [saM.] paDakhuM, pAsuM pArzvaka vi. [saM.] nAkara, pAsavAna pArzva-gata vi. [saM.] najIkamAM raheluM pArzva-cara vi., puM. [saM.] jue 'pAka.' pArzva-citra na. [saM.] mANasanuM ke padArthanuM eka ja paDakhuM jemAM dekhAya tevuM citarAmaNa ke koTA,' 'sAiDa-pe!** pArzvanAtha puM. [saM.] jae pArasa-nAtha,' pArzva-parivartana na. [saM.] pAsuM badalavuM e [bhAga pArzva-bhAga puM. [saM.] phrAI paNa prANI-padArthanA paDakhAnA pArzva-gAna na. [saM.] paDadAnI vigamAMthI gavAtuM gAyana pArzva-vartI vi. [saM., puM.] bAjumAM paDakhA pAse raheluM pArthAsana ma. [saM, pArzva + aNana] e nAmanuM yAganuM eka Asana. (yAga.) pArmAsthi na. [saM. pArzva + avi] paDakhAnuM tete hADakuM pArSada puM. [saM.] anucara, neAkara, pAsavAna, pAki pArsala na. [aM.] TapAla relave vahANa-AgabeTa vimAna vagere dvArA mekalAtuM poTakuM ke khaMDala-evI gAMsaDI vagere. (2) sI. relavenuM bhArakhAnuM, 'guDjha' pAla' puM. [saM.] zikharabaMdha maMdiranI upalI DerImAM TekarAnI uparanA thara pAla puM. [sa,] e nAmanA baMgAlanA eka madhyakAlIna rAjavaMza, (saMjJA.) (2) eka baMgALI aTaka ane ene puruSa, (saMjJA.) pAlanapuriyuM puM. [saM. 16 - prA. vR] pahADI pradezamAM pratyeka TekarI upara eka ke vadhu jhuMpaDAM ke kheAraDhAM hoya tevI rIte vaseluM te te nAnuM gAmaDuM ke vAsa, (2) gujarAtanI pUrva sarahade atyAre rAjasthAnamAM AvelA vAgaDa pradezanA bhIlI vistAra. (saMjJA.) pAla [tra.] nAnA taMbunI kanAta, nAnI rAvaTI pAla (.) zrI. pANIne lIdhe regIleA aneele pradeza. [nAM pANI (rU. pra.) lIlanA kAhavAthI bagaDeluM pANI. 0 pAkavI, 0 pAkI rahevI. (-raeN :vI) (rU. pra.) dharanAM ghaNAM mANasa mAMdAM pADavAM] pAlaka` vi., puM. [saM.] pAlana karanAra, rakSaNa karanAra, rakSaka, (ra) bharaNa--pASaNa karanAra, annadAtA, (3) putra pAlaka,2-kha. strI. [saM. vAvA> prA. nA ekavaDhA 'la'nA 'La' nathI thayeA.] e nAmanI eka bhAjI(zAka) pAlakha3 (-khya) strI. [saM. thaeNlI> prA.pa MtI] makAnanA caNatara vagere kAma vakhate UbhI khADelI vaLIe ke vAMsaDAe sAthe baMdhAtAM pATiyAMvALI mAMDaNI pAlakhaDI srI, jie 'pAlakhI'+ gu. 'Da'svArthe ta. pra.] jue 'pAlakhI.' (padyamAM.) pAlakhI strI. [saM, paciA>= prA. patnamA] khullA ke DhAMkelA khATalA ghATanuM sAmasAme besI zakAya tevI beTha vALuM mANase eka khAjanA dAMDA khabhe upADIne cAle tevuM rAjazAhI vAhana, sukhapAla, miyAnA. (2) sAdhu saMnyAsI vagere maraNa pAmatAM zabane laI javAnuM DhAMkeluM evuM vAhana pAlakhIvALA vi., puM. [+]. 'vALuM' ta. pra.] pAlakhI upADanAra majUra ke bhAI pAlakhuM na, [saM. parya~>prA. jiMtra-] nAnI pAlakhI pAla puM. [ju 'pAlakhuM.'] jhUlatI pAlakha, (2) devanuM sukhAsana (je UMcakI khIje laI zakAya). (3) aDhelIne besI zakAya tevA pATalA _2010_04 pAghaTavuM jue 'palaTavuM.' pAlaTA jue 'palaTo.' [pajyuM pAvaDuM na. [jue 'paNuM' +gu, 'Da' svArthe ta, pra.] trAjavAnuM pAlaNa(na)pura na. [saM, mAna prA. vahA~maLa + saM.] vAghelA-kAlanA prahalAdanadeve vasAveluM uttaragujarAtanuM eka nagara. (saMjJA.) pAlaNa(na)puriyuM vi. [khyu. 'iyuM' ta.pra.], pAlaNu(-na)purI vi. [ + gu. 'I` ' ta, pra.] pAlaNapurane lagatuM, pAlaNapuranuM pAla-pASaNa na [rsa, pAna>= prA. vALa, 'la'nA 'La' nathI thayA + saM] pAlana-pASaNa, bharaNa-poSaNa,gujarAna pAlaNa-hAra vi. saM. vAhana>= prA, vAhaLa + apa, haiM che vi.nA pratyaya+ saM. degAr> prA. degmAra] pAlana karanAra, pAlaka pAlatI zrI. jae 'palAThI.' [ lagAvavI (rU. pra.) palAMThI vALI esIne taratA rahevuM] pAlana na. [saM.] pALavuM. e. (ra) jaA 'pAlaNa pASaNa,' pAlana-kartA vi., puM. [saM. natha i, puM.] pAlana karanAra pAlanapura ja 'pAlaNa-pura.' pAlanapuriyuM, pAlanapurI jae 'pAlaNapuriyuM'-'pAlaNapurI.' Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAlanaprathA 1425 pAlariyuM " . (3) ra DanAruM pavAluM, ; jio pAlana-prathA zrI. siM.] ucheravAnI rIta pAvita vi. [saM.] pALavAmAM AveluM, rakSita, pAya. (2) pAlana-zakita strI. [saM.] bharaNa-poSaNa karavAnuM baLa sagIra pAlana-hAra ja e "pAlaNa-hAra.' pAlitANuM na. [sa, vADhillAna->prA. TgarittAMgama, pArapAlanadhikAra che. (saM. prAyana + adhi-jA] pAlaNapaSaNa sAma-] saurASTranA gohilavADamAM zetrujA DuMgaranI taLeTImAM karavAne haka, vAlIpaNAne hakaka (AcaravA jevuM AveluM eka jUnuM nagara e jaina tIrtha che), pAdaliptapura pAlanIya vi. [saM] pALavA jevuM, paLAvA yogya. (2) (januM gAma). (saMjJA.) pAlayitA vi, puM. [4, 5.] juo pAlaka' pAliyuM vi. [ja "pAla' + gu. ta.pra.-] jhADapAlA pAlara vi. navA varasAdanuM pANI vahI AvatuM hoya te. [0 DevuM ane lIlane laI hAI gayeluM (pANI). (2) (lA.) (rU.pra.) kAma pAra utAravuM. (2) peTa bharavuM, piSaNa karavuM. (3) bhAMbhaLuM ane kaDachuM (pANI). TakI rahevuM] pAlita strI. [e. 'paeNliza'] padArthanI sapATIne ghasI caLapalava chuM. [saM. 14] jue "pahalava' (2,3)." [0 DhALa, kITa ApavAnI kriyA ane e svarUpa 0 pAtharo (. pra.) bahu AjIjI karavI (khAsa karI pAlI' juo 'pAli.' [pAMdaDAM rIo taraphathI). - 506 (rU. 4) Azare AvI rahevuM] pAlI* *ii. [ja e pAlo" + gu. 'I' pratyaya.1 jhINAM pAlava-khelI strI. [+juo "khelavuM'.+ gu. "yuM" . 5. pAlI strI. [de. prA. tasama; "Dha" "La" nathI tha.1 + "I' pratyaya.] (lA.) chaTA cheDA rAkhI cAlatI hoya saurASTramAMnuM bazera thI aDhI zeranA aMdAjanuM januM, mApa tevI strI, nirlajaja strI cAra pivAlAM, (2) e mApanuM mASiyuM. (3) reMTiyAnAM pAlava-gAMThaNa na. [+ juo 'gAMThavuM' + gu. 'aNa' . pra.] pAkhA ane lAThane saMbaMdha joDanAruM reMTiyAnuM eka aMga cheDAcheDInI gAMTha vALavI e cheDA-gAMThaNa (vara-kanyA ke pAlI* strI. jio "pAluM + gu. 'I' strI pratyaya.] nAnuM mAMgalika prasaMgomAM pati-patnInuM) pavAluM, cAlI. [0 levI (u.pra.) dArU pI . pAlavaDI jae "paralI." pAlIta-lisa sI. e. poliza ] juo 'polira." pAla-DuM na. jie pAlava' + . 'DuM' vArthe ta. pra.] pAsure ja e pALaMbhaDe." (pAlavavALI) sADI. (paghamAM.) (2) (lA.) strInuM te te pavuiM na. siM. vaDhava- prA. paTTama-] jhADapAna vAMsanI cIpi kapaDuM. (padhamAM.) vagerenuM bAMdhIne kareluM Ta8 (varasAdathI mATInI bhIMta na pAlavaDe puM. jio 'pAlavaDuM.'] ja 'pAlava.' (paghamAM.) bIjAya e mATe kareluM). (2) lakhelI TATAnI bhIta. (36 pAlava pI. DigaLanAM gItAno eka prakAra (lA.) Azaro, Azraya. (4) khaparaDAne ke mATIne pAlavavuM a phi. [saM. qa>gu. "pAlava,'-nA.dhA.] anAja bharavAne nAno kaThalo pahalavita thavuM, nava kaMpaLa AvavAM 5luM* na. kSiA. piyAla9 ] pyAluM (pANI cA vagere (pIvAnuM) pAlavavuM a.4i. paravaDavuM, posAvuM, anukuLa AvavuM, goThatuM thavuM paDyuDo . jio "pAlava'+ gu. 'DuM' vArthe ta. pra."1'pAlAvAsI vi. [ce "pAla + se, muM.] bhIlanAM saMprasAraNathI.] juo "pAlava.' (paghamAM) gAmamAM vasanAruM. (2) gujarAtanI sarahade rAjasthAnanA pAlu . phi. pAda ] ghauMnA maMdAnI ramajAna mahivAgaDa pradezanA pAla-vistAramAM rahenAruM nAmAM khAvA banAvAnI sevA prakAranI eka vAnI pAla-vAsI vi. [ja e 'pAla' + se, muM.] nAnA nAnA pAlaruM na. jie "pAla dvAra.] pAMdaDuM. (2) caNa-chera, taMbumAM vasanAruM (yAtrika) (3) boraDInuM jhAMkharuM pAlavuM na. jio "pAla + gu. 'vuM' vArthe ta..] bhIlI pAle pR. [jue "pAleruM.'] beraDInAM jhAMkharAMno Dhagalo prakAranuM jhUMpaDuM hovAne kAraNe e Tekare palesa strI, [o "pAlIsa.'] (lA.) cheDA jevo dekhAya pAla strI, e nAmanI madhadariye thatI eka mAchalI ane gAMThanI khabara na paDe tevI sarasa vALelI gAMTha ke pAlA-khAdha (-) zrI. jio "pAla"+ "khAdha.'] vAvetara meLavelo vaLa na thavuM e, pAlo na Ugavo e, (2) ghAsanI kheMca ke tANa pele . [saM. 14->prA. pa4ma-] jhADa vala vagerenAM pA-dhAgaNa na. jio "pAya'>pA' + "lAgavuM' + gu. aNa" lIlAM pAMdaDAM. (2) Azare, Azraya u.pra.) e "page-lagaNa." pAle pR. jio pAla"+ gu. 'A' savArthe ta...] gADI pAbhAge ke..... [ja "pA-lAgaNa'mAM. 'pAya" "lAgavuM' ke "e" gADAM upara nAkhelAM vAMsanI paTTI ke tADakAMne sAMkaLIne hatuM. kA. .1 page lAgavA mATenA udagAra taiyAra karelo oDhA ke tro pAlA-parIkha strI, cAkasIne ApavAmAM AvatuM mahenatANuM pAle pR. jio pAuM."] anAja bharavAnI koThI ke , pAla-bANa na. TADhanI sirAkArI koThale. (2) dANA vagere vecavAnuM nAnuM jhuMpaDuM pAlita-lI strI. [saM. mAtA -> sara0 prA. pAgaDhabA] pAlA' puM. [. prANa dvArA) (varasAdane) kare boddha dharmanA upadezanI magadhanI madhyakAlIna bhArata-Arya pAla" ! [phA piyAlaha ] pAle, pANIno sAMkaDo ubho bhamikAnI bhASA, magadha bhASA. (saMjJA.) ['vaDa' vATako, "kapa' [kAMTanuM jharaDuM pAlikA sI. saM.1 rakSaNa karanAra strI, rakhevALa strI, pAleriyuM na, [ o 'pAra' + gu. 'yuM' svArtha -ta.... Jain E t erolnternational 2010_04 Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAlo 1421 pAsa halesuM pAlana na. [4 pAlo' dvArA] kAMTe, zULa. (2) pAvaDe paM. mATI kacaro vagere kheravI dUra nAkhavA mATenuM kAMTAnuM jharaDuM lAkaDAnA hAthAvALuM loDhAnA jADA patarAnuM sAdhana. (2) pAlAruM, are !. sagarbhAvasthAne laI AvatuM pAtaLuM dhAvaNuM. relavenA eMjinane moDhAne daMtALa-ghATane kharapaDe. (3) [, lAgavuM (rU.pra.) pALaMbhaDo lAgavo]. pAlALo ja e "pAre'--pALaMbhaDo.' pAvatI strI, [hiM] paheAMca, rasIda, rITa." [0 phAvI pApiTezana na. [4] hRdayanuM kaMpana, hAMpha (rU.pra.) lakhIne pahoMcanuM aDadhiyuM phADI ApavuM) pAya vi. [saM.) e "pAlanIya.' (2) na, bIjAnA pAva6 vi. jio 'pAvaradhuM' dvAra.] (lA.) luccuM, kapaTI, vAlIpaNA nIce UcharatuM bALaka prapaMcI pAvaI (pA) ja paDe." pAvana vi. [saM.] pavitra thayeluM, zuddha thayeluM, niSpApa baneluM pAvaka vi. siM] pavitra karanAruM. (2)puM. agni, vani, devatA pAvanakara vi. [saM.] pavitra karanAra pAvaTa puM, (-Taya) strI. [saM. pAvaraI>prA. vAgavaTTa] paga- pAvanakAriNI vi, strI, siM] pavitra karanArI (2ii devI 22. (2) taLAvamAM Dhorane javAne mArga nadI vagere) pAvaThaDuM na., jio "pAvaThI'+gu. huM svArthe ta. pra.]. pAvanakAritA strI. siM] pavitra karavApaNuM jae "pAvaThI.' (padyamAM.). (2) pagathiyuM. (4) pegaDuM pavana-kArI vi. [sa. puM. e "pAvana-kara.' pAvaDaDe muM. [e pAvaThaDuM.'] juo pAvaThaDuM(1)." pAvanatA strI, siM] pavitrastA, pavitra hovApaNuM, zuddhatA pAvaThAM na., ba.va. [ja pAvaThuM'] baMdulamAMthI pANI pAvara kuM[e.] zakti, tAkAta, baLa, (ra)(lA.)khumArI, garva, kADhavA mATe UtaravA karelI nisaraNInA UbhA choko. mijAja. (3) sattA, adheikAra. (4) vIjaLInI battIne (vahANa.). pUraka thatI baLavAnI zakti. (5) beTarIne zela pAvaThI asI. [rAM. vADha-sthitimA , pAmara jenA upara pAvaradhAI strI. [ja "pAvaradhuM' + gu. "AI' te pra.] paga mukAya che te ] laMba rasa ghATanA kUvA upara raheTa pAvaradhA5NuM, kauzala, hoziyArI pAvatuM na. [sa, vA-va->prA. vAmadRma-] (pagane rahevAnuM pAvaradhu vi. [phA. parva niSNAta, kAbela, kuzaLa, hoziyAra sthAna) paguM, pagathiyuM. (2) senInuM tAra kheMcavAnuM eka pAvara-kula vi. [aM] pAvaravALuM, zaktivALuM, ojAra pAvara-hAusa na. [aM.] baLataNanI vIjaLI taiyAra karavAnuM pAvaTho paM. jio "pAvaDuM.'] kavA uparanA maMDANanA pAyA- caMvALuM makAna, vIjaLI-2 rUpa be lAkaDAM ke paththara mAMhena pratyeka, (gareDAne) AdhAra, pAvara ! beDAnuM khANa, caMdI, (2) vedAnuM khANa bharI (2) kuvAnI cAre bAju karelI ADaca. (3) jae cheDAne moDhe baMdhAte cAmaDAne thele, tebara pAvaThuM (2)." pAvalA-kaMThI (kaDI), pAvalA-kAMThalI strI. [jao "pAvaluM' pAvaDara juo pAuDara.' + "kaMThI'-'kAMThalI.] sIenA kaMThanuM eka ghareNuM pAvadiyuM na. [ja e pAvaDuM + gu"iyuM' svArthe ta. pra.] pAvali chuM. [ja "pAvaluM' + gu. "iyuM' svArthe te.pra.] pagathiyuM [nAno pAvaDe paga. (padyamAM.) (2) DAkaluM vagADanAro mANasa pAvariyuM na, jio "pAvaDo + gu. "iyuM svArthe ta...] pAvalI strI, jio "pAvaluM' + gu. "I' strI pratyaya.] juo pAvadiyA vi. puM. [o "pAvaDiyuM.'] pAvaDe laI "pAvaluM(5)." (2) (lA.) eka prakAranuM rezamI vastra (na.mA.). majarI karanAra majara, pAvaDAvALe. (2) bhavayAnA ToLAmAM (3) (kaTAkSamAM) vi. buddhihIna, kama-akala, be-samajha jhADu vagerenuM kAma karanAra nAkara (na.mA.) pAvaDhiyAra . hiMduone eka dhArmika paMtha. (saMjJA) pAvalI-chA5 vi. [+ juo "chApa."] jenA upara pAvalInA pAvaDI strI [saM.TuI >prA. 3mA dvArA] pAdukA, cAkhaDI. AkAranI chApa hoya tevuM (vAsaNa temaja saMbI) (2) vaNakaranuM paga rAkhavAnuM sALamAMnuM eka aMga. (3) pAvalIbhAra vi. [ + jue "bhAra.'] pAvalInuM vajana thAya yogIone dhyAnamAM besavAnI veLA beu bagalane AdhAra teTaluM, cAra AnIbhAra, 1/4 tela ke rUpiyAbhAra ApatuM T AkAranuM sAdhana. (4) be lAMbA vAMsathI cAlavA mATe pAvalI-hAra ! [ + saM.] pAvalInA ghATanI senAnI cakatIvAMsanI vacce rAkhavAmAM AvatuM paDyuM. (5) paTArAnA paiDAnI one hAra ADe AgalI dIvAlanA nIcalA bhAgamAM jaDavAmAM AvatuM pAvaluM na [se pATaprA.14 + gu. "huM" svArthe ta..] geLAIvALuM lAkaDuM, (6) nAnI hoDI. (7) namI dharI, paga, (2) cAkhaDI, pAvaDI, (3) caMpala. (4) sapATa. (5) (vahANa,). [ karavI (u.pra.) baLada pAchale page dhULa uDADavI] cAra AnI ja sikko [kadane nAno pataMga pAvaDI strI. jio "pAvaDa' + gu. I' strI pratyaya.] nAne pAvalo ! ja e "pAvaluM.'] paga. (5ghamAM.)(2) dhiyA pAvaDe. (2) daMDa pIlavAnuM sAdhana pAvalo-pA . [+ ugAravAcaka] be paganA paMjAo pAvaDuM na [sa, vADha> prA. 17ma dvArA] pagathiyuM, paNuM. (2) upara bALakane ubhADI UMcanIce lAvavAnI kIDA piMgaDuM. (3) mArga, rasto, keDe. (4) ThekANuM - pAvasa strI, siM. vAvRgha>prANAyama, prA. tasama, vraja, pAva . [sa. vADha>prA. pAsa dvArA] giDuM, pAvaDuM hiM] comAsAnI Rtu, varSARtu. (2) (lA.) na. medha 2010_04 Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAvara 1427 pAsa pAvasa ne. haLanA tuMgAmAM AgalA bhAgamAM paheluM ane pAzavI vi, sI. [sa.] pazune lagatI, pazu jevI (kRtti) pAchalA bhAgamAM sAMkaDuM pADeluM kANuM [(1)." pAzavI* vi. [saM. pArAva + gu. 'I'ta. pra.] pazune lagatuM, pAvasa-kAla(-La) paM. [jue "pAsa" + saM.] jAo "pAvasa pazu jevuM pAvaLiyA e "pALiya." pAzavIya vi. [saM.] jAo "pArAvI. pAvaLiye puM. DAluM vagADanAra mANasa pAga (pAza3) jae pAsiMga." pAvaluM na. jio baLI.] nAnI paLa. (2) vi. thoDuM. pAza 5. tika.] turkastAnamAM amIra kAba. (2) pAvaLaMka vi. [+ gu. "ka" vAthe ta.pra.] pAvaLA jeTaluM mAM hAkema, sabo, "gavarnara' pAvaMDI (pAvaDI) sI. jio "pAvaMDe' + gu. "I' strI- pAzAtANiye ja o pAsA-tANiya." siMjJA). pratyaya.] pagarakhuM, jaDe, (2) vela-bu vaNavAnuM eka ejAra pAzAMkuzA (pAzA kuzA] zrI. siM.] A sudi agiyArasa. pADe (pAva) chuM. [saM. vADhaprA. zAma dvArA] pagaluM. pANiyuM jue "pAsiyuM. (2) mArca, 2sto pAzupata 5. [saM.] madhyayugane eka zaiva( lakulIza) saMpradAya pAvAgaDha puM. [saM. pAvAvama- +o "gaDha.'] vaDedarAnI ane ene siddhAMta tema anuyAyI. (saMjJA.) pUrva dizAe Avelo e nAmane eka nAne pahADa, (saMjJA.) pAzupata-darzana na. (sa.] pAzupata saMpradAyanuM tatvazAstra, pAvA-vALI vi, strI. [o "pAvAgaDha' mAM "pAvA"+gu. lakulIza -saMpradAyanuM taravajJAna vArtha' + "I' pratyaya.] pAvAgaDha upara AvelAM aMbAmAtA pAzupatAkA, pAzupatAstra na. siM. pAzuah, vAsupara pAvita vi. [saM.] pavitra kareluM + aa] je pazupati-mahAdevanuM dhyAna dharI pheMkavAnuM hoya pAvitrya na [e.] pavitratA, pavitra tahevApaNuM che tevuM manAtuM eka divya astra pAvI ja o po ." pAzupatI vi. [5] pAzupata saMpradAyane lagatuM pAvara jI. pArasIonA samazAna-sthaLamAMnA eTAne eka pAzera vi. jio "pA"+ "zera.'] zeranA cothA bhAganuM bhAga. (pArasI.) (2) enI dhArmika kriyA karavAnI nA pAzeriye . [+gu. "IyuM ta...], pAzerI sI. jio khADe. (pArasI.) (3) vADa karelI jagyA. [karavI "pAzere" + gu. "I' strI pratyaya.], pAzere ! [+gu. (rU.pra.) mRtAtmAnI pAchaLa dhArmika kriyA karavI. (pArasI.)] "u" ta...] zeranA cothA bhAganA vajananuM kaTaluM. [-rAmAM pAvI-maTha chuM. jio pAvI'+ "maTha.'] pAvaiyAono maTha pahelI pUNI (-pelI-] (rU.pra.) tadana zarUAta] pAvuM ja "pIvuM'mAM. pavAnuM karmaNi, kiM. pAzcAtya vi. [4] pazcima dizAne lagatuM, pazcima dizAnuM pAve ni. khapavagaranuM (mANasa DhAra vagere) pAzcAtya nyAya 5. si.] pazcimanuM tarkazAstra, "lojika" pAve ja pAve." (A.bA.) pAvaipurANa na. [+saM.] agAu thaI gayela rAjAonAM pazcimAtya vi. [saM. mAM lAkSiA jema pazcima uparathI parAkramanuM varNana karI bhajavAto bhavayAone eka khela nahi, paNa "pazcAta' uparathI pAra thato hoI, amArA pAsa . si. kAvAva--> prA.vAma- bala bela vyAkaraNazuddha nathI.] jue "pAzcAtya.' karanAre] (lA) vaMTa, lIba, hIjaDe, phAtaDe, pave, pAvaI pArSala (pAlDa) ! si.] juo pAkhaMDa. (hakIkate saMgamAM pA . [de. prA. zAvara -] vAMsaLI (vAMsanI tema ghAtunI paNa vAta uccAraNa che.) plAsTika vagerenI paNa). (2) AgabeTa relave-eMjina pASANu chuM. [saM.] pahANe, paththara, patharo, zilA vagerene pipeDI jevo avAja pASANabheda puM. [saM.) e nAmanI eka pahADI vanaspati pAza puM. [saM.] pAsale, phAMsA mATenuM doraDuM, phAMsalo. (2) pASANayuga . [saM.] jemAM hajI loka paththaranAM ja hathipakSIone pakaDavAnI jALa, (3) (lA.) phasAmaNI, "DAimA' cAra vAparatA hatA tevo a-saMsakRta prAcInatama kAla, (ma. na.) (tarka). (2) phasAvanAra vastu. (4) (lA.) samUha, "sTona eIja' jatha pASANa hRdaya vi. [4], thI vi. si., pR.] patharanA pAza puM. rApaDI [pAsa rAkhyuM hoya tevuM jevA kaThora hRdayanuM, niSphara, naThora pAzadhara vi. saM.], pAzadhArI vi. [sa, pR.] hAthamAM pASANAvazeSa chuM. [sa. pASA + avazeSa] paththararUpa thaI pAza-pAza vi. kaTakA thaI gayeluM [phasAI gayeluM gayelo te te prAcIna jaDa ke cetanane avazeSa, abhAvapAza-baddha vi. saM.] pAsalAmAM baMdhAyeluM. (2) jALamAM zeSa, "sila' ['silAIjha De." pAza-baMdha (-badha) , ghana na. siM] pAsalAnuM ke jALanuM pASANabhUta vi. [saM.] paththara thaI gayeluM, amaubhUta, baMdhana, pAsalo [nAne pAsalo pAsa chuM. [sa. svaro>prA. pusta] sparza, saMparka. (2) asara, pAlI strI, jio "pAza' + gu. "I' pratyaya.] raMga. [besa - besa), lAgave (rU. pra.) asara thavI] pAlI strI, juo "pAza. pAsa' puM. [sa. pravruva>prA. vaNyama] ja "prAso." pAza(-)lo chuM. [saM. + gu. huM savArthe ta pra] jao pAza." pAsa na. [sa. prA. varasa] najIka hevApaNuM, nikaTatA pAzavika vi. [4] pazune lagatuM, pazunuM. (2) pazu jevuM pAsa na ja e "pasa-paca"-pAca." pAzavikatA strI. siM] pazupaNuM, pazu-tA pAsa kri. vi. niM.] pasAra, uttIrNa. (2) pasaMda, gamyuM 2010_04 Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAsa-ciDI 1428 pahaMgaLA (3) maMjara. (4) puM. paravAnagI ApatI ci, rajAciThThI, mukAtuM dhArevALuM lokhaMDanuM phaLa, pAsaluM. (3) rAMpaDI keplimenTarI TikeTa." (relave basa vagerenI bAMdhI mudatanI pAsijara (pAsiya-ja2) ja pesejara." AvI ciThThI, "sijhana pAsa.'). (5) pahADI ghATIne mArga pAsIlI strI, tANano chello che ane khIlo pAsa-ciTaThI-80) zrI. jio "pAsa" "ciTaThI(-).] pAsuM na. siM parva->prA. varasama-] paDakhuM. (2) (lA) rajAciThThI, paravAne [jAya.) naDatara, pAsA-La. (3) pakSa, taraphadArI, tarapheNa, (4) mudo, " pAsavuM sa. ki, supaDAthI sevuM (jethI kAMkarI vagere nIkaLI "ApeTa.' [sAmAM ghAlavuM (rU. pra.) eLavavuM. (2) maherapAsa paM. jio "pAsa" + gu. 'o.' . pra.] kAMkarI bAnI batAvavI. 0 devuM (rU. 4) sahAyaka banavuM. pheravavuM, vagere nIkaLI jAya e pramANenI sUpaDAnI sevAnI kriyA 0 badalavuM, 0 maraDavuM (rU. pra.) pakSa badalavo. (2) valaNa pAsa-doSa . (jao "pAsa" + saM] saMparka deva, sAthe badalavuM. 0 vALIne sUvuM (rU. ka) nirAMte sUvuM. 0 sevavuM rahevAthI thatI mAThI asara (2. pra.) tAbedArI uThAvaLI. (2) . anubhava levo] pAsa-dhArI vi. jio pAsa + se, muM.] jenI pAse pasULiyuM vi. [sa. vADha-%i-->prA. vAmakumi -] rajA-ciThThI che tevuM, "pAsa-hoDara' pagamAM zaLa bhoMkAya tevI naDatara karanAruM pAsa-5Deza ki. vi. [ie "pAsa' + paDaza.'] Aja pAse kri. vi. nA.. [sa. pArva> prA. pArasva> bAja, AsapAsa, cAre bAja, ca-gama' apa. parasa] paDakhAmAM, paDakhe. (2) najIka, nikaTa TUkaDe. pAsa-paeNrTa kuM. [.] videzamAM praveza karavAnI rajA ApatuM (3) (lA.) sattAmAM, tAbAmAM, kabajamAM pramANapatra (bhUlamAM dariyAI musApharIne kAraNe baMdaramAMthI pAseTI strI, vAMdhaNAnI dhAra kADhavA mATenuM sAdhana pasAra thavAne kAraNe, pachI badhA ja prakAranI videzI musApharI pAsethI ja. vi. jio pAse' + gu. "thI' pa. vi. mATe) [jamA-khAtAvALI noMdha-buka anuga. paDakhethI. (2) najIkathI. (3) sattAmAMthI pAsa-buka strI. [.] baeNkamAM mUkelAM nANAMnI-ceka vagerenI pAsenuM vi. jio "pAse + gu. "tuM" cha, vi. no anuga.] pAsaluM na. karabaDI vageremAM parovavAnuM khaMDanuM eka sAdhana paDakhevuM. (2) najIkanuM. (3) sattAnuM, mAlikInuM pAsa(-za)lo chuM. [sa, pArA prA. vAMsa + gu. 'luM' svArthe pAse-2khuM vi, na. [ja "pAse'+"rAkhavuM+gu. *G' ku.pra.] ta. pra.] jAo "pAza. (2) sonA-cAMdInI lagaDI. (3) pAse rAkhavAnuM kapaDuM, khasa, pacheDI sanI lonuM senA-cAMdInAM patarAM khelavAnuM eka ejAra pAse puM. siM. pArA > prA pAma-] ghata ramavA mATe pAsavaNI sI. [jao "pAsavavuM' + gu. "aNI" ka. pra.] hAthIdAMta vagere corasa ke laMbArasa dhATane aMka-cihanavALe pAsa pADavAnI kriyA, 'krisTeline zana.' nA TukaDe. (2) dhAtune e pAsale, lagaDI, (3) pahelapAsavavuM sa. kri. [ja "pAse,' -nA. dhA.) pAsA pADavA vALa kaI paNa pATa, 'krisTala." (4) (lA) dAva, heDa. pAsavAna pu. [.] nekara, hariye [-sAM DhALavA (rU. pra.) jagarane dAva le. -sA pobAra pasaM(-zaMga (pAsa(-2) 8) . . pAraga ] trAjavAnAM (rU.pra.) saphaLatA. -sA savaLA (u. pra.)nasIbanI anukuLatA, baMne pAsAM sarakhAM rAkhavA mATe eka bAju mukAtuM vajana, dhaDe 0 avaLe pa (rU. pra.) niSphaLatA maLavI. 0 caha(8)to pAsAkhela . [ja 'pAsa' + saM.] dagAra, ghata have (rU. pra.) bhAgyodaya thavA. 7 jANa, 0 samajha pAsA-jaLa na. jio "pAsa' + saM. ka0) pAsA paDatAM (rU.pra.) yukti jANI levI. 0 haLa, 0 5 , 7 savaLa padArthamAM rahI jatuM pANInuM tatva, 'veTara oNpha krisTeline zana' - pa (rU. pra.) sAruM bhAgya hovuM. 0 nA-nAM) (rU.pra) pAsA(-zA-tANiyA kuM. [ja e "pAsa' + "tANavuM' + gu. dAva-peca karavA. (2) taka levI. 0 peza kara (. pra.) "yuM" ka. pra.] senA-rUpAnI saLIone jaMtaraDAmAMthI kheMcI AnAkAnI karavI. avaLA pAse, UlaTo pAse (rU. pra.) tAra banAvanAra kArIgara durbhAgya. savaLo pAse (rU. pra.) saphaLatA pAsAdAra vi. [ja e "pAse'.+ phA. pratyaya.] pAsAvALuM, pAse yuM. [saM. prahmavai-> prA. pakSama-] juo "prAso ." pahela pADayA hoya tevuM, 'krisTalAIjha Da." pAse [jue "pAsuM.'] jue "pAsuM.' pAsA-baMDI (baraDI) sI. jio pAsuM' + baMDI.'] chAtIe pAse puM. jhATakavAnI kriyA, pAsaTe. (2) UNapavAnI eka upara bIja paDa Ave tevI kase-vALI baMDI, beu diyA. (3) navI kheDavA ApelI jamInane zarUAtamAM paDakhe kaMse baMdhAya tevI AMgaDI apAto pahelo hapato ke bhAga pAsA-baMdhI (badhI) vi. jio "pAsuM' + baMdha' + gu. pAyuiM na. vaherI kADheluM lAkaDuM I' ta. pra.] beu paDakhe kaso baMdhAya tevuM pAse TI strI, gADAnAM Udha iseTA (ke UpaLIne khUNe pAsA-zaLa na. [4 'pAsuM' + saMza,] paDakhAmAM nIkaLatuM jaDavAmAM AvatI seDhAnI pATI zaLa. (2) (lA) najIkanI upAdhi. (3) herAnagata. (4) pAsetuM na, [ja pAsa dvArA.] paDakhuM, pAsuM du:kharUpa thAya tevuM najIkanuM mANasa pAstara chuM. [kA. "pastam ' tema jue "chatara.'] pAchaLathI pAsiphika ja pegniphika.' thato pharI vAra pAka, pAchatare pAka. (2) ziyALu pAka pAsita-zi)yuM na. [ja e 'pAsuM' + gu. "IyuM' ta. pra.] eka pAhaNa vi. pAkanI Rtu vItyA pachI pAkatuM, pAchatara ja paDakhe dhAra hoya tevuM dAtaraDuM. (2) karabaDI kerAMpaDImAM pahaMgaLa (pAha9 ) ja 'pALaMbhaDe." 2010_04 Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAhi 1429 pAhi, 0 pAhi ke. pra. (sa., AjJAthe bI. pu., e. 1, pA karAvavI] [bhAga saM. dhAtunuM rakSaNa kara' e ugAra pALImAM paM. noMbhADo pakavavAnI jagyAne bahAra pharato pAhi mAma ke. pra. [ja e "pAhi + saM, mA mane.] "mAruM pALI-5ddhati . [jae "pALA' + saM.] kArakhAnAM vagerakSaNa kara' evo udagAra, (2) (lA.) tabAha remAM divasa-rAtanA traNa bhAga karI te te bhAgamAM kAma pahelI mI. cAkhaDI, pAdukA, pAvaDI karavA-karAvavAnI rIta, "ziphaTa-sisTama' paheTa kuM. [2] jase pALe vi. page cAlIne janAruM pALa' (-N) jI. di. prA. pAvI, paMkti, zreNI] taLAva pATuM na, aNasamajha mANasa. (2) upAdhirUpa mANasa sarovara vagerene bAMdhela kinAre. (2) pANI vagere rokavA paLA' puM. svAminArAyaNa saMpradAyano virakata brahmacArI karAta baMdha, setu. T0 tAravI (rU. pra.) maryAdA choDavI. pALe* !. [e "pALI" no kuM, zabda] khetara vagerenA 0 bAMdhavI (rU.pra.) upAya karavo. (2) maryAdA vicAravI] zeDha karavAmAM AvatI nAnI pALa, baMdha, baMdhAre "eNkhe-kapALa' (-be) zrI. jio "pALavuM.'] rakhevuM, rakhevALI menTa.' (2) haraNanA zikAra vakhate karavAmAM AvatI pALa . daLa, sainya, lazkara, (2) gAyonA dhaNamAM bhaLIne ADaca. (3) tAja vADhelAM kaNasalAMne Dhagalo AvatA luTAre pAMu chuM. kuvAnA thALA upara gareDo rAkhavAnuM khAMcApALaNuM e "pAraNuM." vALuM lAkaDuM pALakhItuM vi. jio "oLakhItuM'-enI sAthe ja vaparAya pAMe2 pR., na. [pAcuM. pA), 0reTI bhaThThImAM zekI phulAche. e hakIkate "pArakhItuM' che ane parakha'nuM ja, gu. vila yuropIya paddhatine reTA, Dabala-roTI karmaNi, varta. ku. che.] juo "pArakhatuM." paka(-kha), DuM vi. garbha dhAraNa karavAnI uMmara thayA chatAM pALaNa-paSaNa ja "pAlaNapaSaNa." garbha dhAraNa na karyo hoya tevuM (Dhera) pALaNiyuM na. jio "pALaNuM' + gu. "yuM svArthe ta. pra.] pAkanuM sahi. utkaTa icacha karavI. (2) jANavuM. samajhavuM, kaLavuM 'pALaNuM"pAraNuM." pAMktiya (pAka kaya) vi. [saM.] paMktimAM besavA pAtra, pALanabaMdha (pALya-badha) 5. jio "pALa' + saM. pANIne sapaMta, nAtIluM rokavA mATI vagerenI karelI aDaca, ADa-baMdha, "breka-veTara' pAMkha pI. e. paNa . prA. paMa Y., paMlA bI.] pakSInuM pALavavuM ja "pALavuM" mAM. UDavAnuM che te aMga (bemAMnuM). (2) adhara rAkhavAmAM sahApALavuM saki. [sa. paQ->prA. vAma-] rakSaNa karavuM. yaka thAya tevAM vimAnanAM beu paDakhAMnAM patarAMmAMnuM dareka (2) (bIjAnuM) bharaNa-poSaNa karavuM, gujAro Apavo. (3) (3) chAparAne baMne bAjanA karAonI bahAra nIkaLatA mAnya rAkhavuM. (4) jALavavuM. (5) anu-vartana karavuM. (6) bhAga. (4) lakaranI baMne bAjanI te te haLa. (1 thI 4 bhaMga na karavo. paLavuM karmaNi, ji. paLAvavuM che., sa.phri. artha mATe aM. 'viMga') (5) (lA.) Azaro, Azraya. pALavavuM paNa pre., sa, kiM. [0mAM ghAlavuM. 0mAM levuM (rU.pra.) ethamAM levuM, rakSaNamAM pALaMbhaDo (paLahmaDo) 5. siM. zAma-dvArI mAtA garbhAvatI levuM. be AvarI (rU.pra.) kamAvA zaktimAna thavuM. 0mAM thatAM AgalA nAnA bALakane lAgata sukAvAno rega bharAvuM (rU.pra.) etha levI, Azaro le. - kApI pALA-baMdhI (badhI strI, jie pALe' + ja bAMdhava nA(nAMkhavI (u.pra.) jera kApI nAkhavuM. (2) sahAyakone + "I' ka. pra.khetare vageremAM pANI rokavA karelI mATI dUra karavAM. - phaphaDhAvavI (rU.pra.) kAmakAja karavAnI zakti vagere nAkhI baMdha bAMdhavAnI kriyA, balDiMga' vikasavI. - phaTavI (u.pra.) uMmara-lAyaka thavuM. - pALiyA' kuM. [se vADhi prI. cihana + gu. IyuM" ta. pra.] vistAravI (rU.pra) parivArane vistAra thavo. - vIjhavI vIratAthI laDanArA pALa enAM tithi vAra gAma ane mRtA- (ra.a.) dhAMdhala macAvavI. (3) AphatamAMthI UgaravA prayAsa tmAnI pitAnI chaDI paNa vigata ApatI khAMbhI, "hIro- karo ] na," "seneTApha." (2) rakSaka samaha ke kAphalo pAMkha ja pAMkaDa." pALe* . "pALa" + gu. muM" ta.pra.) dhoriyA, pAMkhaDalI strIjie pAMkhaDI' + gu. la' svArthe ta...] bAMdhelI mATI vagerenI nIka pAMkha. (padhamAM) (paraMtu uccAraNanI dRSTie svAbhAvika rUpa pALI' sI. [saM. pafa>prA. vA]i charI, meTI pAMkhalaDI.') cAku. (2) nAnI pALa ke pilI, (3) kaDANa, kAra, dhAra. pAMkhaDI strI, jie pAMkha' + gu. " svArthe ta.ka. mA. [peTamAM pALI (rU.pra) dage. (2) chetarAmaNuM. hakkAmAM che. paMgDhamAM maLe che. jae "pAMkha(1)-(padhamAM.). (2) nI pALI (rU.pra) UMDI UMDI beTI bIka] phulanI parI. (3) khabhAthI keNI sudhIno bhAga, pIMkhaDI, pALI sI. [ saM. pAtratA>prA. paDhiyA] kArakhAnAM pAMgadhuM. philanI pAMkhaDI (rU.pra.) aha5 bheTa] nizALa vageremAM kAma karavAno samaya, "ziphaTa.' (2) vAra. pAMkhaDuM na. jio "pAMkha' + " svArthe ta.pra.] DALanI (3) pAkhI, aje, [0 utarAvavI (rU.pra.) hajAmata bAjamAMthI phuTatI nAnI DALI. (2) pAMdaDAMnA jhamakhAvALuM 2010_04 Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAMkharuM? nAnuM DALuM. (3) e pAMkhaDI(3).' (4) mAchalAMnA pAMkha jevA avayava. (5) cakkaranA dAMtA, pAMkhu * pAMkha u jae pAMkaDuM.' [dhAraNa karavAnI Rtu pAMkhara (25) strI, pakSIonI prema karavAnI ane garbha pAMkharavuM A phri pakSI mAdAe garbha dhAraNa karave pAMkharuM na. akhtara pAMkhaDalI.' pAMkhalaDI zrI. [jue pAMkhaDI' + 'la' madhyaga.] jue [pre., sa.kri. pAMkharuM jue 'pAMkhaluM.' pAMkhAvuM. karmaNi, kri. pAMkhAvavuM pAMkhaLiyuM vi. halakuM, adhama pAMkhAvavuM, pAMkhAvuM` jue pAMkhanuM'mAM. pAMkhAvuMne agni. dANAthI ThaMDAM bharAI javAM pAMkhALa vi, jie pAMkha' + gu. 'ALa' ta.pra.] pAMkhavALuM pAMkhALI vi., strI. [jue 'pAMkhALuM' + gu. I ' srIpratyaya.] saurASTranI gheADAnI eka jAta pAMkhALuM vi. [jue pAMkha'+ gu. 'ALuM ta.x] jue pAMkhiyuM na. [jue pAMkha' +gu. 'cuM' ta.pra.] pakSa, taDa. (ra) nAnI zAkhA, (3) kAtara sUDI cIpiyA sANasI vagerenuM phaNasuM. (4) dezI tALAnA chUTA paDatA saLiyAvALA bhAga, (5) reMTiyAne DAmaNa cakkara upara vIMTAya che te bhAga pAMkhI srI. [saM. kSikSA>prA.vattimA] taDa, pakSa, ekaDA, 1430 gALa. (2) phUlanI zAkhA, (3) vahANanI paMkhAnuM pATiyuM mUkayuM hAya te jamaNI bAju, (vahANa.) (4) jue 'pAkhI,' pAMkhuM` na. [saM. kSa-> prA. tuma, vaMlagna-] jae 'pAMkhiyuM(3).' (2) kaDhAmaNAnA bemAMnuM eka lAkaDuM. (3) cakkaranA dAMtA, (4) reMTiyAnA cakkaranI aNI pAMkhu'OM vi. najIkamAM najIkamAM alaga alaga, pAravuM pAMkhaTa na. [jue 'pAMkha' dvArA.] khabhAthI kANI sudhInA bhAga, pIMkhaDuM, bAvaDuM pAMkhALa (-nya) strI, pradeza, paMthaka pAMgaravuM . kri. [Y. prA. paMcurI] chavAI javuM, DhaMkAvuM. (2) kAra AvavA, aMkura phUTavA. (3) vaMza-vRddhi thavI. (4) vikasavuM, (5) sa, kri. (gheADA upara) palANa nAkhavuM. pAMgarAnuM bhAve, karmaNi, kri. pAMgarAvavuM che, sa. kri. pAMgarAvavuM, pAMgaravuM jae 'pAMgaravuM'mAM, pAMgarALa vi. [jue 'pAMgaravuM' dvArA.] jenA zarIranA avayava cegya prakAranA lAMbA hoya tevuM pAMgaruM na., -rA puM. gheDiyAnA ardhavartulAkAra dhAtunA saLiyA ke sIdhA DhAMDavA ke jenA cheDe joLI aMdhAya te emAMnuM dareka, (2) gANanA hAthamAM rahetA be cheDA uparanuM te te nAnuM ane dArI. (3) trAjavAnI sera. (4) vahANanA sukAna _2010_04 pAMgaLuM vi. saM. pazu-> prA. paMtujanna-] page kheADhavALuM, laMgaDuM, laMgaDAtuM, lUluM. (ra) (lA.) AdhAra ke Azraya tUTI gayA che tevuM, (3) a-pramANa ta. pAMzuraNuM [de. prA. taMduraLa] vasra, kapaDuM, (2) cUMdaDI pAMzuya (pAculya) na. [saM.] paMgulatA, laMgaDApaNuM, lApaNuM ['pAMkhALa'pAMzuM na. DhAra pAMgeta,-tha.' (-5, zya) jue 'pAMgata.' pAMgaDuM" jue pAMkheAruM.' [-ThAM cAlavA (rU. pra.) kAma karavAnI zakti heAvI. -DAM bhAMgavAM (. pra.) kAma karavAnI azakti hovI] pAMca vi. [saM. 1] cAra vattA ekanI saMkhyAnuM. [. ga Laue javuM (rU. pra.) pUrA bhaktibhAvathI pUjavuM. *(-ce) AMgaLI ghImAM hAthI (rU. pra.) badhA prakAranuM sukha hovuM. * AMgaLI sarakhI na heAvI (rU. pra.) badhAM mANasAnA svabhAva sarakhA na heAvA, 0 pAMca zeranI jhIMkavI (ra. pra.) ahuM bhuMDI gALe ApavI. 0 paisA haiAvA (rU. pra.) paiseTake sukhI hAvuM. .(0 mAsa)mAM puchAya tevuM (rU. pra.) buddhizALI, DAhyuM. * lokamAM (rU.pra.) sArA mANase vacce 0 varasanuM hAluM (3.pra.) juvAna hovuM. * vasAnuM AdamI ane vIsa vasAnuM vastara (3.pra.) cAritrya karatAM pAzAka vadhu asarakAraka. 0 zeranI saMbhaLAvavI (. ma.) hu bhaMDI gALA devI) pAMga (-gya) zrI. vaNakaranuM vANAnuM cAkaThuM pAMga(-ge)ta, -tha (ya, -zya) strI. [saM. pati arvAM. tadbhava pAMca-kuMDALI strI. [jue 'kuMDALuM' + gu. 'I' srIpratyaya.] khATalAnA vANI satANa rAkhavA nIcenA lagabhaga ceAthA bhAgamAM baMdhAtI kAthI ke bhAga (khATalAne). (3) (lA ) DholiyA pataMga vagerenA paga rahe e bAjunA bhAga pAMgatiyuM na. [ + gu. yuM' ta, pra.] pAMgate khAMdhavAnI kAthI ke dArI pAMca-dANiyuM taraphanA cheDA. (vahANa.) pAMgaLavuM sa. kri. gaLI javuM pAMgaLA-gADI strI. [jue 'pAMgaLuM' + 'gADI.'] bALakanI ke laMgaDA mATenI cAlaNa-gADI, ThelaNa-gADI pAMgaLA-dArI srI. [jue pAMgaLuM' + 'derI.'] bALakane cAlatAM zikhavADatI vakhate vaparAtI DhArI pAMgaLI-lADha (-84) zrI. [ja e pAMgaLuM + 'vADa. '] (lA.) gharamAM koI vaDIla na khasyuM hoya tevI karAMonI sthiti, (ra) kharAkha hAlata hrasva ajjanuM cihana pAMca-khAnuM na. [+jue khAnuM.] dharmazALA. (2) heTela pAMca-cha vi. [ja pAMca' + che.'' pAMca ke ", Azare pAMca, (2) (lA.) thoDAM pAMcajanya (pA-cajanya) puM. [saM.] mahAbhArata pramANe zrIkRSNamA zaMkha. (saMjJA.) [aMka '5.' pAMca-| puM. [ja e 'pAMca' + zuM ' / ' svArthe ta...] pAMcanA pAMca-tAI skrI. arasamanA pAMca tAra. (pArasI.) pAMca-tArA puM. [jae'pAMca' + 'tAra' + gu.'*'ta.pra.] pAMca tAravALA sitAra pAMca-tharuM vi. [jae 'pAMca' + 'thara' + gu. '*' ta. x, ] pAMca tharavALuM. (2) na. pAMca yaranA jaththA pAMca-daza, sa vi. [jue 'pAMca' + 'daza,-sa,'] Azare dasa sudhInAM. (2) (lA.) thoDAMka pAMca-dANiyuM vi., na. [jue pAMca' + 'dANA' + gu. 'iyuM' ta.pra.] senAnA meTA pAMca maNakAvALuM eka ghareNuM Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAMca-dhArI 1431 pAMDerI pAMca dhArI vi., sI. [4 o "pAMca' + dhAra' + gu. "u" ta. pAMcavariyuM vi. [1e "pAMcava' + gu. IyuM vAthe ta.pra.], pra + 'I' strIpracaya. pAnA pAMca vALAnuM galuM eka ghareNuM pAMcavaDuM vi. jio "pAMca + gu. 'vaDuM ta...] pAMcagaNuM pAMca pagALa vi. jio "pAMca' + "ga' + gu. "ALuM ta. kareluM. [-diye bAMdhavuM (rU.pra) doraDethI pITha upara rAkhI pra.] pAMca pagavALuM (gAyane gaLe vAcharaDAne paga cATADI hAtha bAMdhavA] bAvA bhIkha mAge che.) pAMcazerI , ji be pAMca' + "zera' + gu. "3'I' strIpAMca-pacAsa vi. jio "pAMca + pacAza, pAMca- pratyaya.- . [ + gu. "G" ta.pra.) pAMca-zeranA vajananuM pacIza,sa 3i. [+juo "pacIza,-sa."] (lA.) bahu kATaluM [rI kUTavI (rU.pra.) nakAmI mAthAphoDa karavI. -rI thavuM meTI saMkhyAne nahi teTalA, keTalAka (ra.a.) bhArarUpa thavuM. -rI bAMdhavI (2.pra.) nakAmI paMcAta pAMcapaTo ! [ ja e "pAMca + po.' ] pAMca paTAvALI vahoravI. kathaLAmAM pAMcazerI (rU.pra) I na zakAya mazarUnI eka jAta te gupta prahAra. deDakAMnI pAMcazerI (rU.pra.) vicitra pAMca-pa strI. [o "pAMca + parva + gu. "I' ta.ka.] samUhane ekaThA karavAnI azakaya lAgatI yojanA] dareka pakhavADiyAnI bIja pAMcama AThama agiyArasa ane pAMca-sa(-)rI vi., strI, jio pAMca' + "sa(-se)ra' + gu. pachI e pAMca tahevAranA divasene samUha "I" ta...] pAMca seravALI mALA (kaMThI) pAMca-nara, pAMca-5nara (-5-nara), pAMca-paMdara (-pandara) pAMca-sAta vi. [ja "pAMca' + "sAta.'] aMdAje pAMca ke vi. [ie "pAMca + "panaraM'-nara'-"paMdara.'] (lA.) thoDA sAta. (2) (lA.) thoDA ja [bhAgamAM mizrita thayeluM pAMca-5nare, pAMca-panare (-pannare), pAMca-paMdare (-pandare) pAMca-sAdu vi. [ja "pAMca' dvArA traNa ane bena phri.vi. [+guM. "e" sA.vi, pra.] (lA.) amuka thoDAM varSa pAMca-sAlI vi. [ja "pAMca" + "sAla' + gu. "I' ta.pra.] pasAra thatAM pAMca pAMca varSa AvatuM pAMca-pAna (nya) sI. [ja e "pAMca' + "pAna.'] (lA.) paTe- pAMcA , ba.va. jio "pAMce.] pAMcanA ghaDiyA, pAMca LAnI pAMca pAMdaDAnI eka vAta pAMca vi. jio "pAMca' dvAra.] be-paMcamAMza . * chiA pAca + 'pAkharU] jenA kAlAnA pAMcAla(-La) (pA-cAla -La) muM. [saM.) jue "paMcAla.' kocalAmAM pAMca rekhA paDatI hoya teve kapAsa pAMcAlI(-LI) (pAcAlI, La) [saM.] e "pacALI....(2) pAMcabhautika (pA-ca-) vi. [saM.] paMca mahAbha-AkAza e nAmanI eka prAkRta bhASA, (saMjJA.) (3) e nAmanI vAyu teja paNuM ane pRthvI-ne lagatuM, bhautika kAvyanI eka rIti. (pa.). pAMca(-2)ma (-mya) strI. [saM. 10mau] mahinAnA te te paMkha pAMcAM na., ba.va. [ja "pAMca] jAo "pAMcA.' vADiyAnI pAMcamI tithi. (saMjJA.) [UpaNuvA pAMciyuM na. jio "pAMca' + gu. IyuM te pra] madhyakAlane pAMcamaNavuM sa.ji. khaLAmAMnA dANane vadhu sApha karavA, pAMca korInI kiMmatane cAMdIne eka sikko. (2)(atyAre) pAMca-maNiyuM vi. [ja "pAMca' + "maNa + gu. "chayuM ta.ka.] nayA pAMca paisAne sikako. (sau.) pAMcamaNanA vajananuM pAMciya puM. jio pAMciyuM.'] karachI pAMca kerIne cAMdIne pAMca-maMgaLa (-makeLA) vi., 5. jie "pAMca" + 'maMgaLa' sikko (atyAre pracAramAMthI lupta) + gu. "uM' ta...] jemAM pAMca maMgaLavAra AvatA hoya te pAMcI sI. jio "pAMca' + gu. "I' pratyaya.] cAra mahine dIkarIo upara jamelI pAMcamI dIkarI. (saMjJA.) (2) pAMcamI-katAriyuM vi. jio "pAMcamuM" + gu. "I. sI- taLAva ane khAbociyAMmAM Uga e nAmano eka choDa pratyaya. + "katAra' + gu. "iyuM' ta. pra.) e "pAMcamuM'mAM pAMcIka chuM. [ja e "pAMca + gu, "Ika' ta...] ramavA pAMcamI kavAra." mATeno gALa kAMkaro (dAvamAM "pAMca'nI kiMmatamAMthI vikaselA) pAMcamukhI vi. 6. jio pAMca' + saM. kula + gu. 'I' ta. pAMzuM na. [saM. vaMdhra > laMvama-] pAMcane pADo ke ghaDi pra] pAMca chedavALA eka rudrAkSane pAra pAMce, ye vi. jio "pAMca + "e'(=1) + 5.'] badhAM pAMcamuM vi. [jao "pAMca + gu. muM' ta. pra. tema saM. maLI pAMca pannamala-> prA. paMcama ] pAMcanI saMsthAe pahoMceluM. pAMceka vi. [ja e "pAMca + eka' (saMbhAvya)] lagabhaga pAMca [mI katAra (ra.a.) duzmanane pagiyA, zagunA gupta-cara. pAMcama (-bhya) e "pAMcama. 'phiphatha kelama-'phiratha kolamisTa (na.mA.). (2) dezadrohI. pAMce puM. jio "pAMca' + gu. "u."] cAra putra upara (A mATe "pAMcamI-katAriyuM" paNa rUDha che) 0 mukha (rU.pra.) -mela pAMca putra. (saMjJA.) (2) dasA vIsAnI jema pUruM sukha e Are (rU.pra.) kaLiyuga. amo varaNa (rU.pra) vANiyAomAMne vikaselo eka goLa ke ekaDe. (saMjJA.) hiMduomAM aspRzya gaNAtI hatI te jAta (aje have pAMceTiyA kuM. [jao "pAMca' dvArA.) khetInuM pAMca dAMtAvALuM chUtAchUta jAheramAM khAsa rahI nathI.)]. kheDavAnuM eka sAdhana ziranA mApanuM ke vajananuM pAMcarAtrA (pA) puM. [4] bhAgavata-dharmanuM prAcIna svarUpa, pAMca-chuM chera vi. jio pAMca' + "zera' saMdhithI.] pAMca ekAyana ke sAtvata saMpradAya. (saMjJA.) pAMderI strI, ro . [jao "pAMchera' + gu. "u"+gu. pAMca na. lehI kADhavAnuM sAdhana I' pratyaya.] pAMcheranA vajananuM teluM (have pracAramAMthI 2010_04 Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAMchaDiyuM 1432 pAMDura lupta). (2) (lA.) mAthAkuTa, [rI halAvavI (rU.pra.) nA paTarIgAra paM. eka prakArane pathara pADavI.(2) a-saMmavi batAvavI] paTI zrI. DhALiyAomAM paDelAM kANuM ke dara pUravAnI kriyA pAhiyuM na. pITha pAchaLa hAtha bAMdhavA e pAMduM na. kUvAmAMthI gALa kADhavAnI be bAja deraDAvALI pAMcha chera ja "pAM che.' TopalI. (2) rIgaNI vagerenA cheDavAone Aju-bAjanA pAMcha cherI, re ja e "pAcherI, re." cAsanI pATI laI karavAmAM AvatI pALa pAMjaNa -zya) zrI. dorAne kAMjI ke Ara pAvAnI kriyA. pAM na. ghoDAnA kAThaDhAnuM bAjanuM lAkaDuM (2) dArAne kAMjI pAvAno saM. (3) (lA.) Teva, Adata, pAM' chuM. [saM. paTTa) napuMsaka, hIjaDo, ka lIba, paMDha hevA, lata pAMDe (Da) strI. kheDyA pachI jene pANI pAvAmAM AvyuM pAMjaNI strI. kAMI pAyelo tANe ane ene vIMTe (suta- hoya tevI jamIna. (2) saMgane yogya na hoya tevI nAnI 2u rezamI vagere). (2) e "pAMjaNa(3)." nivALI strI. (3) vi. (lA.) niSphaLa jAya tevuM pAMjaNI-gara 5. [+ phA. pratyaya] pAMjaNI banAvanAra kArIgara pAMDa(-)ra ja panaravo." pAMjara na. [saM. jhA] pAMjaruM. (2) adAlatamAMno sAkSAne pAMrI vi. strI. [juo "pAMDaruM' + gu. 'I' strI pratyaya.] UbhA rahevAne kaTheDe. (3) chAtInI pAMsaLIonuM mALakhuM. (lA.) khaDInAM paDovALI ghoLI dekhAtI jamIna (4) (lA.) (Dhorane UbhAM rahevAnI sagavaDa heI) pAdara pAra vi. siM. ginkura-> prA. paMrama-] veLA phikkA pAMjarApoLa na, (-Lya) strI. [jao "pAMjaruM' + paLa" raMganuM strI.] jyAM mAMdA ane nirAdhAra pazuo ane pakSIone pAMDava (pADava) . [saM. eNlavaMzI saMtanunA putra vicitraAzraya ApavAmAM Ave che tevuM dhamA-sthAna. (0mAM mekalavuM (rU. pra.) bIjAnI dayA upara mukavuM]. zazuomAM thayela yudhiSThara bhIma ajana tathA nakula ane pAMjarAM na., ba. va. karelAM kAMdhAM cakate na thAya to vyAja sahadeva e pAMca putromAM tene putra. (saMjJA.)(2) akabaranA sAtha enAM karI karAtAM kAMdhAM, kAMdhAM-pAMjarAM. [0 karavAM (rU. samayane eka sikko pra.) kaleila bharI devuM. (care.)]. pAMvIya (pANDavIya) vi. [sa.] pAMDane lagatuM pAMjariyAM na., ba. va. jio "pAMjariyuM.'] pAMjarAM. (ra) pAMDeya puM. [3] jAo "pAMDava." (2) te te pAMDava ane (lA.) yAM-chokarAM, bALabaccAM, kAcAM-bacAM pAMDavone te te vaMzaja. (saMjJA) pAMjariyuM na. jio pAMjaruM' + gu. 'I' svArthe ta. pra.] pAMDitya (pANDitya) na. [saM.] paMDitapaNuM, paMDitAI, vidvattA juo "pAMjaruM.' pAdityadarpa (pAddhi) 5. [saM.] paMDitAI no bhAre garva pAMjariyuM*vi. jio pAMjaruM' + gu. "yuM ta. pra] pAMjarAne pAMca-dazeka (pAhitya-) vi. [], pAditya-dazI (pAlagatuM. (2) kAmaThAnI UMcI DIvALuM Ditya-) vi. [sa,, 5.] pitAnI paMDitAI batAvanAra pAMjarI' sI. saM. pariva>prA. paMramA tema "pAMjaruM pAMDitya-daMbha (pANDitya-dakSa) che. [saM.] paMDitAI ne DALa + gu. "I' strI pratyaya; beuno vikAsa eka ja che.] gADAmAM | (hakIkate bahu ochA paMDita hoya ke na paNa hoya), "peDanTrI' karelI ghAsa sAMThI vagerenI pharatI ADaca. (2) gAyAnI (ma, 2.) [La karanAra nIcenuM bhaMDAriyuM. (3) zALAmAM vaparAte lAkaDAne gUMthIne pAMDitya-daMbhI (pANDitya-dAbhI) vi. [saM. 5.] paMDitAIne karelo tarApa. (4) hAthInI aMbADI - pAditya-vetana (paNihatya-) na, [saM.] vidvattAne mATe maLatI pAMjarI vi., pR. jio pAMjara' + gu. "I' ta. pra.] zaDhanI Arthika vRtti, skolarazipa' (ge. mA doraDI laI bAMdhavAne kUvA upara caDhanAra khAra. (vahANa.) pAMDitya-sUcaka (paDiya- vi. [saM.] paMDitAIno nirdeza pAMjaruM na. [saM. umA-> prA. narama-] pazu pakSI sarva karanAra, "peThenTika' (da. bhA.) uMdara vagerene pakaDIne paravA ke mAMdAM pazu-pakSIne rakSaNa pAMDI strI. soMdarya. (2) zarama. (3) AbarU. (4) o5, ApavA kareluM saLiyAonuM jALIvALuM ghara, pIMjaruM. (2) "gilTa." (5) caLakATa, tejI (6) vIrya, dhAta ja pAMjara(2). (3) ghI khAMDa khorAka vagerene havA pAMda ( Du) vi. [saM. pAMdaruM." (2) pILI jhAMya, maLe tevuM saLInuM banAveluM gharuM ke koThalo. [rA no popaTa phikakuM pILuM. (3) lavaMzI saMtanunA putra vicitravIryane (rU. pra.) parAdhIna mANasa. rAmAM UbhA rahevuM (-2vuM) bIjo putra ane pAMca pAMDavone pitA. (saMjJA.) (4) e (ra.a.) ApI tarIke raja thavuM. -rAmAM lAvavuM (rU. pra.) nAmane rega (jemAM zarIranA lehInA lAla kaNa phikkA paDI sAkSI tarIke adAlatamAM AvavA kahevuM] jatAM zarIra phikakuM paDI jAya che.), "enImiyA." (5) pAMjavuM sa. ki, dhAtuonI banAvaTone jovA ke sAMdhA kamaLAne roga, DAIsa." [cikitsA. (dhaka.) meLavavA reNadevuM. paMjAvuM (pa-jAvuM) karmaNi, kri, paMjAvavuM paDa-karma (pADu) na. [saM] vaNane lagatI eka vaghakIya (pa-jAvavuM) pR., si. ke. pAMDuratA (pADunA) strI. [saM.) zarIranI phikAza pAMjI zrI. Teva, Adata, havA, pAMjaNa, pAMjaNI. (2) nadI pAMDu-naMdana(pArTunandana), pAMDu-putra (pa ) paM.]i jae pAra karI zakAya teTaluM sAthaLa ke ghuMTaNa sudhInuM pANI thaI "pAMDava." javuM e pAMDura (pAThura) vi. si.] juo pAMDaruM." 2010_04 Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAMDura-tA 1433 pAMpalAM (-LA) pAMDuratA (pAThuratA) strI. [saM] jeo pAMDu-tA.' pAMtI-dAra vi. [+ pha. pratyaya] bhAgIdAra, hissedAra, pAMDuraMga (pADura) vi. [4] viSNunuM eka nAma. paMDhara- bhAgiyuM, "pArTanara puramAMnA bhagavAna viThobA, viSNu, viThThalanAtha. (saMjJA.) pAMtIdArI rahI. [+ kA. "I' pra.] bhAgIdArI, hissedArI, pAMDurimA (pADurimA) sI. [se, muM.] jAo "pAMDura-tA'- bhAga have e, "pArTanarazipa' pAMDu-tA." pAMte (pa) 8. vi. jio "pAMta' + gu. "e' sA. vi., pAMDuraMga (pADu) . [saM] juo pAMDu(3,5)." pra.] (lA.) tallInatAthI pAMDurAgI vi. [sa., S.] pAMDuraMgavALuM, "enAmika pAMtrIza, -sa ja "pAMtarIza, sa.' pAMDulipi (pADu-ke strI. [saM.) mULa lakhANa, asala musado, pAMtrIza(-sa)-muM o "pAMtarIza(-sa)-muM.' DrAphaTa.' (2) hastaprata, hAtha-prata, 'maeNnyukjhiTa." (3) chApavA pAMtha' (pAtha) muM. [saM.] pathika, yAtrI, musAphara, vaTemArga mATe taiyAra kareluM lakhANa, presa-kopI' pAMtha? (zya) strI. jio pAMta.'] bhIDI kharI vagerenA pAMDa-lekha (5:Du) paM., -khya nasa 1 ja pAMDulipi(1)." doraDAM vaNatI veLA vAraMvAra umeravAmAM AvatA resA ke pAMDu (pADu-) . siM. gheLo ke pILo phikko raMga kela [dAna vagere) pATha-vaNe vi. [+ gu. "uM' ta. pra.] dhoLA ke pILA phika pathaka (pAnthaka) vi. [4] maranArane udezI apAtuM (piMDaraMganuM, pAMDu, pAMDura pAMtha-gRha (pAntha-)na. [sa, jna.], pAMtha-nivAsa (pAtha-) pAMDavo (paDu) vi, strI, [saM. panig + gu. 'A' ta.,] , pAMtha-zAlA(-LI) (pA-) stra. sa.] A ' dhoLA-pILA jhAMkhA raMganI (jamIna) nivAsa.' pAMDere jao pAMdaro-panara." pAMthI strI, jio "pAMta."] mAthAnA vALa oLI vacce pAMca (pADaya) . si. dakSiNa bhAratavarSanA e nAmane pADavAmAM AvatI sethI (kerI lITIno akAra). [0 pAlI eka cIla dezanI najIkane prAcIna deza, telaMgaNa. (saMjJA.) (rU.pra.) saMthI karavI. pUravI (rU.pra.) sethInA AgalA pAMkara ja "panara' - "pAMDaravo." bhAgamAM kaMku pUravuM] pAMDavaDI strI, jio "paDha' kAra.] vATavA kaTavAmAM kAma pAMthI-dAra e pAMtI-dAra.' [cAraNa, bAroTa lAgate kALo kaThaNa paththara pAMpu chuM. [saM. sthA . thama->apa, vaMtha3] (lA.) pAMderuM vi. jio "pAM' dvArA.] kALA raMganuM barachaTa pAMda na. siM, >prA. vana jIo "pAna.' paDhe puM. [saM. pAvA > prA. vALa - pAhALa-; (sau.)] pAMdaluM ga. jio "pAMdaDuM] jAo vidaDuM." (padyamAM) pahANa, pahANe, patharo (uccAraNanI dRSTie svAbhAvika "pAMdalaDuM] pAMta (9) strI. [sa. pavitra >prA. paM]i paMkti, hAra, pAMdaDhiye vi., . [ja e "pAMdaDuM' + gu. IyuM' ta,pra.] piMgata, (2) rekhA, lITI. (3) surata tarapha zarIranA pAka pattI pattIvALo sugaMdhI dha pa. (2) pAMdaDAMvALI jAtane eka upara DAma daI rasI kADhavAnI kriyA thAra. (3) pAMdaDA jevA dekhAvane eka moTo vIMchI, (4) pAMtara (raya) strI. jio "pAMta' dvArA. khATalAmAM thoDA ghoDA aMtare bharelI cAra seranI bhAta pAMdaDI sUkI. jie "pAMdaDuM' + gu. I' strI pratyaya] magapAMtaravuM akiM. Rtu pUrI thavI. (2) meLuM paDavuM. (3) phaLInA choDanAM pAMdaDAM. (2) zeraDInA AgaLA uparanAM ochuM thavuM. (4) khasI javuM (5) sa.. bhUlI javuM (bha- sUkAM pAMdaDAM. (3) (kulanI pAMkhaDI. (4) jAra-bAjarInI kartariaga). pAtarAvuM bhAve, karmaNi, kiM. pAMtarAvavuM pattI. (5) pAMdaDAnI bhAta ke kotarakAma, (6) vAla-eLipre, sa.kri. yAnA DeDavA. (7) enA kAnanuM eka ghareNuM. (8) pAMtarAvavuM. pAMtarAvuM ja "pAMtaravuM'mAM. pAMdaDiyA dhupane choDa ane pattI. (9) DInAM AMcaLa pAMtarI sI. (saM. patrI, arvA. tadabhava lAMbuM pAtaLuM pAMdaDuM na. [ o "pAMda' + gu. "huMsvAthe ta.pra.] (vakSa pAMdaDuM. (ra) kaNe kora. (3) pAMdaDAMonI sukAyelI tUTelo velA vagerenuM) panaDuM. pa. [pharavuM (rU.pra.) bhAgya pattIo pharavuM. ye na halavuM (rU..) havA taddana paDI javI. (2) pAMtarIza,-sa vi. sa. putrarat dvArA.]. trIsa ane kAMI paNa na karI zakavuM. -De pANI pAvuM (rU.pra.) herAna pAMcanI saMkhyAnuM, pAMtrIza, pAMtrIsa karavuM, duHkhI karavuM. kama aDe pAMdaDuM (rU.pra.) naDatara. pAMtarIza(-sa)-muM vi. [+gu. "muM ta...] pAMtarIsanI be pAMdaDe thavuM (rU.pra.) samRddha thavuM, sukhI thavuM] saMkhyAe pahoMceluM, pAMtrIzamuM, pAMtrIsamuM pAMdarI sI. cAka jevA ghaLI mATI. (2) e nAmanI eka pAMtiyuM na, jie pAMta' + gu. IyuM' ta.ka.] paMgata besavAne vanaspati mATe pAtharavAmAM AvatuM pAtharaNuM. (2) bhAga, hisse pApaNa (-zya) sI. [saM. 1)prA. par dvArA AMkhanA pAMtI strI. [sa. pavitA> prA. vaMtikA] ja pAMta(1)." popacAMnA vALa. [Ne pANI (rU. pra.) vAta vAtamAM (2) pakSabAja. (3) bhAga, hise. (4) pariNAmanA revuM e] [lA.) AMsu, raMguM vibhAga pADIne gaNavAnI eka rIta. (ga) () jae pAMpaNiyuM na. [+gu. IyuM' ta..] "pAMpaNanA saMbaMdhe) pAMthI.' pAMpalAM (-LA)na.ba.va.ji. pAMpaluM -LuM).] phAMphAM, phAMphalAM 2010_04 Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAMpali(-Li)yALuM pAMpali(-Li)yALuM vi. jue 'pApaNuM(huM) + gu, 'iyuM' + 'AchuM' ta.pra.] pAMpaNuM, nabaLuM, nirmAlya pAMpaNuM(-LuM) vi. [ravA.] nabaLuM, pAcuM, pAMpaliyALuM. (2) kAyara, (3) na. fAMku, kAMkaNuM pAMraiTI srI. [jue 'pAreTa' + gU. 'I' svArthe ta...] jue [pAMsarAI' pAreTa'-pAreTa.' pAMzarAI zrI, [jue 'pAMzaruM'+ gu.'I' ta...] jae pAMzaru' jue 'pAMsaruM.' [. dera (rU.pra.) jue 'pAMsaruM-dera.'] pAMzu (pazu) zrI [saM.] jue 'pAMsu.' pAMzula (pAzula) vi. [saM.] jue 'pAMsula,' pAMzulA (pAzulA) sI. [saM.] e pAMsulA.' pAMza-varSA (pazu-) zrI. [saM.] jue pAMsu-varSA.' pAMsa puM. [saM. f]>prA. vaiMtu strI.] sUkI dhULanuM paDe. (2) khAtara (kADheluM). (3) dArU kADhI lIdhe| hoya tevA mahuDo. (4) ukaraDo. (pa) kheDI pocuM kareluM khetara. [. thaI javuM (rU.pra.) saDI javuM] 1434 pAMsa(-se)s (-ya) vi. saM. padmadi> prA. paMca-sadi] sADha ane pAMca saMkhyAnuM [paheAMceluM pAMsa(-se)s-muM vi. [+ gu. 'muM' ta.pra.] pAMsaThanI saMkhyAe pAMsa(-za)rAI zrI. [jue 'pAMsa<-za)ruM' + gu.AI ' ta.pra.] pAMsarApaNuM, saraLatA, sarakhAI pAMsa(za)OM vi. sIdhesIdhuM, nA-pAra, pAdharuM, (3) vighna vinAnuM, aDacaNa vinAnuM, (3) aLavItaruM nahi tevuM (4) TaTTAra UbhuM raheluM. (5) saraLa. [. UtaravuM, thavuM, diamonds paDavuM (rU.pra.) vidma vinA pAra paDayuM. . karavuM (rU.pra.) mAra mArave, (2) savaLe raste vALavuM. dera (rU.pra.) tadna sIdhuM ane dhAMdhala vinAnuM, ADAI vinAnuM, saraLa pAMsaLI ii. da.grA. vRMtuSThimA] mANasa vAnara pazu vagere nI chAtInA cApaDAnuM pratyeka hADakuM, (ra) (lA.) gADAnA DhAMDhA heThaLanuM ADuM lAkaDuM. [. khasathI, 0 casakathI (rU.pra.) DAgaLI khasavI, gAMDapaNa AvavuM. casakela (3.pra.) gAMDuM. 0 ThekANe na heAthI (rU.pra.) gAMDuM ke casakela hevuM. adhapAMsaLI, traNa-pAMsaLI, sADItraNa pAMsaLI (rU. pra.) aDadhuM gAMDA jevuM] pAMsaLuM na. jiA 'pAMsaLI'-AnuM na, rUpa vikasyuM che.] jue pAMsaLI(1).' [-LAM khAkharAM karavAM (rU. pra.) sakhata mAra mArave. adaka-pAMsaLuM (rU. pra.) WtDha-DAla pAMsu(-3) (ha~su,-3) strI. [saM] dhULa pAMsu(-zu)la (pAsu(-zu)la) vi. [saM.] dhULavALuM. (2) (lA.) vyabhicArI, chinALavuM [kulaTA, chinALa pAMsu(-)lA (pasu(-zu)lA) skrI. [saM.] vyabhicAriNI, pAMsu(-3)-varSA (ha~su(hyu)-) . [saM] dhULane| varasAda pAMsesDa (Dhaya) jue 'pAMsaTha.' [rahelAM ThAma pAMseha na. vAsaNa pakavatI vakhate heThe rAkhelA naLa upara pAMsAmAM na, a. va. [jue 'pAMsaLI' dvArA.] pAMsaLAM pika. puM. [saM.] nara krAyala, kAli pikara jue pIka.' pi-dAnI ja pIka-dAnI.' _2010_04 pichavAI pikeTa puM. [aM] kAI kAma thatuM revA mATenA pahere, pikeTiMga' pikeTara vi. [saM ] pikeTiMga karanAra pikeTiMga (pikeTiGa) na. [aM] jue 'pikeTa.' pikacara na. [aM.] citra, chabI. (2) sinemA-zA' pikcara-gaeNlerI srI. [aM.] citranI pradarzanIvALuM sthaLa pinika strI. [u,] urjANI, ge pikhA| puM. [jae pIkhavuM'dvArA.] pIMkhavAnI kriyA. (2) (lA.) badagAI niMdA pikhALavuM, pikhALa jae pI(-pIM)khavuM'mAM. piga na. [aM.] eka jAtanuM leAkhaMDa pigaliyuM na. eka jAtanI vanaspati, dArUDI pigaLaNu na. [jae pIgaLavuM' + gu. aNu' ph. pra.] pIgaLavuM e. (2) pIgaLIne thatuM pravAhI pigaLATa puM. [jue 'pIgaLavuM' + gu. 'ATa' kR. pra.] jue 'pigaLaNa (1).' pigaLAvavuM, pigALavuM jue pIgaLavuM'mAM. pica strI. [aM.] krikeTa vagerenA meDhAnamAM sAmasAmI vikreTAnI vaccenI baeNTsa-maeNnane dADavAnI jarA sakhata karelI jamIna. (2) daDAnA TappA picakArI strI, rivA,] dhAtunuM pravAhInI seDa breDavAnuM bhUMgaLI jevuM sAdhana, 'spreyara.' [. ApavI (rU. pra.) gudA vATe enimA Apave, . mAravI (rU. pra.) picakArIthI pANI chAMTavuM. (2) pAna vagere khAI meDhethI lAMbI seDa jema cUMkayuM. . chUTavI, . nIkaLavuM (rU. pra ) picakArImAMthI nIkaLe tema chidrALu bhAgamAMthI pravAhI chUTavuM. * levI (k. pra.) enimA levA] picakrAvavuM jue 'pIcakavuM'mAM, picarakI jue 'paMcakI.' pacAvavuM, picAvuM jue IcavuM'mAM. picA(-cyA)zI(sI) jue 'paMcALI,' picA(-cyA)zI(-sI)-muM jue paMcAzI-muM.' piceDA zrI. eka jAtanI mAchalI piceTI, DI jue peceTI.' piceAra (-raya) strI. taLAvanI pAchaLanA bagIcAnI jamIna piccha na. [saM.] pIMchuM picchakalApa huM [saM.] pIMchAMonA jhaDe piccha-dhara vi. [saM.] (meratAM) pIchAM dhAraNa karanAra, meramugaTa paheranAra pichAkAra puM., piAkRti ii. [ + saM, mA-ra, mA-kRti] pIMchAMnA jevA ghATa ke dekhAva. (2) vi. pIMchAnA jevA ghATanuM ke dekhAvanuM picchila vi. [saM.] pIMchAMvALuM pacyAzI(-sI) jue 'picAzI' --paMcAzI 1, piyyAzI(-sI)-muM jue 'picAzI-suM.' piDhAvavuM jue pIMDavuM'mAM pichavAI zrI. [traja., hiM.] puSTi-mAgIya maMdiromAM DhAkArajInI pAchaLane citrAthI maMDita paNa ke padA Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pichANa 1435 pitR-tithi pichANa (-ya) strI. [ja "pichANavuM.'] oLakhANa, pari- pitara puM, ba. 1. [saM. pitA:, 5. viba. va.] pitRo, caya, TALe. (2) jANa, jAherAta. (3) mAhitI, khabara. gujarI gayelA pUrva (4) (lA) sneha-saMbaMdha pitarAI vi. [saM. pitR > arvA, tadbhava pitara+gu. "AI' pichANavuM sa.kri. [saM. prati + mafmanAnAM - = prAthaminAnA-> ta. pra.] eka ja pitRkuLamAM utpana thayeluM saguM, samAna prA. paMhimA-] pichANa hovI, oLakhavuM, pichAnavuM, pitRvaMzanuM, sagotra paricaya ho. pichANavuM karmaNi, ji. pichANAvavuM pitara(rA-reNu (-Nya) strI, jio "pitarAI ' + gu "ache, sa.ki. (-eNa" pratyaya.] pitarAI bahena, pitarANuM pichANAvavuM, pichANavuM ja "pichANamAM. pitarANa (-zya), zuM strI. [e "pitarAI + gu. "ANu" pichAna strI, jie "pichAnavuM-hiM] -Na" strI pratyaya.] ja "pitaraNa. jio "pitarAI." pichAnavuM sa ki. jio 'miNa', paraMtu himAM thaIne pitarAyuM vi [ja "pitarAI' + gu. "iyuM svArtha ta. pra.] uchI.] juo pichANavuM.' pichAnavuM karmaNi, mi. pitarAM naba. va. si. pitR>arvA. tadbhava, pitara' + gu. pichAnavavuM, pre., sakri. 'A' 5. viba. va.] (lA.) navuM dhAnya khAvAne divasa pichAnAvavuM, pichAnAvuM ja pichAnavuM'mAM. [vaMgeTa (rAnIparajamAM jANIta) piTI strI keDe bAMdhavAnI lugaDAnI lAMbI sAMkaDI paTTI, pitavana ! e nAmane eka choDa picheDI o "pacheDI." pitA na., - muM. jio "pIta' dvAsa] jayAM kuvAnA picheDe ja paDe." [mANasa pANIthI ziyALu -unALu pAka taiyAra thatuM hoya tevuM khetara pichavuM na. lehIthI bhareluM kAMIka pAtaLuM dekhAvamAM suMdara pitA-LiyuM vi, na. [ja pittaLa'-'pItaLa" + gu. IyuM pirI strI, eka jAtanI bhAjI ta. pra.] pittaLanuM nAnuM vAsaNa. (2) (lA.) halakA senAnuM picerI sI. tarelAmAM piTiyAnA thaDamAM nakhAtI ghareNuM lAkaDAnI phADa [(pArasI.) pitA che. [saM.] janaka, bApa, tAta bApA, bApAjI picarI strI, keDa upara vIMTALavAne dhoLI zaNano paTTo. pitAjI !., ba, . [+jAo "jI" (mAnAthe).]pitA, pUjya piLiyuM na. tIvra daMzavALuM eka nAnuM pAMkhavALa jaMtu, (2) pitAmarI strI. siM, pItAmyuriyAmAM uttara pada saM. azva (lA.) uracuM dUbaLuM mANasa >prA, saMvaribha] juo pItAMbarI." pipUDI strI. gerADu jamIna pitAmaha chuM. [] pitAne pitA, dAde piTaka puM[pAli.] peTI, paTAro. (2) baM dvidharmIonuM eka pitAmahI . [saM.] pitAnI mAtA, dAdI, dAdImA prakAranuM graMthasAhitya-tripiTaka vagere. (bauddha) pitA-zrI puM, ba. va. [+sa, mAnArthe mAtra ja "pitAjI." piTa-klAsa . [aM] nATaka-zALA sinemA-gRha vageremAM cheka pitu paM. [fa] juo pitA.' (padyamAM.) chelA da2 jAna vage. (2) (lA.) adhama ke halakA lokenA pita paM. ba, va, siM. rUpa vinAne zabda ja e pitara' samUha pitR-saNa na. [sa, saMdhi vinA] pitA temaja pUrvajanuM RNa, pitAvavuM pITaDavuM'mAM. vaDIlo taraphanI vaMzanI pharaja. (2) bApa-dAdA makI gayA piTAI strI. jio pITavuM' + gu. "AI 'ku pra] pITavAnuM hoya tevuM karaja mAravA mATenuM mahenatANuM pitR-karma na. [saM], pitRkAraja na [+ ja kAraja."] piTA-pITa (neTa) strI, jio pITavuM'- dvibhava.] vAraM-vAra pitR-kArya na. [ + saM.] bApa-dAdAne lagatI zrAddha-kriyA chAtI pITavAnI kriyA. (2) sakhata mArAmArI, mArakuTa vagere kArya [thayo hoya tene sIdho vaMzavelo piTAvavuM, piTAvuM ja pITavuM'mAM.' pitR-kula(La) na [saM.] potAne je pitAne tyAM janma piTa hA-Tha 5. hiM. piTa ThI anuyAyI, (2) saba, mitra. pitR-kanya na., pita-kriyA strI [sa.] juo 'pitR-karma.' (3) sahAyaka, madadagAra. (4) joDIdAra ramanAre, bheru pitRgaNa 5. siM] mRta pUrvajone pitR-lokamAMne samuha piThavaNa kuM. e nAmano eka cheDa, nAno sara pitR-gata che. [4] pitA ke bApa-dAdAo taraphathI vArasAmAM piDiyALuM vi. [ja e pIThI' + gu. "iyuM' + A' ta. maLeluM [vaDIlonA saMbaMdhanuM pra.1 pIThIne lepa karyo che tevuM (vara-kanyA ke baDA pitR-gAmI vi. [,, 5.1 pitAne lagatuM, pitA-saMbaMdhI, piTherI, 0 amAsa strI. [ + juo "amAsa.'] zrAvaNa vadi pitR-gRha na. [sa. puM, na.] bApanuM ghara, piyara amAsane divasa(ke jyAre hiMdu saubhAgyavatIo mAtAjInA pita-gaurava na. [saM] bApa-dAdAonI cAlI AvatI pratiSThA pUjananuM vrata kare che.) (saMjJA.) [5jananuM vrata pitR-ghAta 5. [saM.] bApanuM khana, pitR-hatyA piDerI-vrata na. [ saM] piThArI amAsanuM strIonuM mAtAjInA pitR-ghAtaka vi. [sa.], pitR-ghAtI vi. [saM., pR.], pitRpiThuM ja "piTahu." na vi. [saM.] bApanuM khanI, pitR-hayAruM pivana sTI. piDI pitRtarpaNa na. [e.] pitRone uddezI karava mAM 2 hatA piDeluM na. gheLA phUlavALo eka jAtano vele pANI reDavAnI dhArmika kriyA [sAMvatsarikana divasa pitala cI. e nAmanuM eka pakSI pitRtithi sI, siM.] pitAnA maraNanI miti, pitAnA 2010_04 Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pitR-tA 1436 pitta-vAyu pitR-tA strI. [4] pitApaNuM, vaDIlapaNuM pita-rekhA strI. [. haLImAMnI pitAne lagatI rekhA pitR-traya puM, ba, va, siMka, na., e 1], -thI strI. [saM.] pitRloka . [saM.] paurANika mAnyatA pramANe avasAna pitA pitAmaha ane prapitAmaha, bApa-dAdA ane paradAde pachI sadagati pAmelA sarva pitRone rahevAnI viziSTa duniyA pitR-tva na. [saM.] juo "pitR-ta' - peranTeIja' pitR-vacana na. siM.] pitAnuM kaheNa ke AjJA pitR-dAya 5. si] pitAne vAra pitR-vadha puM. [] e "pitR-dhAta." pita-dina, pitR-divasa ! si.] amAsanA divasa. (2) pitR-vaMza (rA) muM. [saM] pitAnI paraMparA. (2) pitAnA paMdara tithine kALa priyeka parvaja pUrvajonI paraMparA [bApanuM saMtati taraphanuM heta pitRdeva 5. siM.1 pitArUpI devuM. (2) devarUpa pitRomAMne pitR-vAtmahatya na. siM.] pitAnI saMtAna taraphanI vasalatA, pitR-droha puM. [saM] pitA pratyenI bevaphAI pitRya si.] pitAne bhAI, kAko (saurASTramAM pitAnA pitRndrohI vi. [sa, j] pitA pratye bevaphA moTA bhAIne kAko' na kahetAM "meTA bApA' kahevAmAM pita-dharma . [saM.] pitA ke vaDIlenI potAnI prajA taraphanI Ave che.) karaja, (2) saMtAnanI pitA ane pUrva taraphanI pharaja pitRzrAddha na. [saM.] e "pitRtarpaNa.' pitR-pakSa chuM. [3] pitA taraphanAM sagAM-vahAlAM vagere. (2) pitRsattAka vi. saM.] kuTuMbanA vaDAnI jemAM kula sattA pitAne nimitte zrAddha vagere karavAnuM pakhavADiyuM, bhAdaravAnuM rahelI hoya tevI vyavasthAvALuM (taMtra), peTTiyArkala aMdhAriyuM. zrAddha-pakSa pitR-sthAna na. [saM.] janma kuMDaLImAM pitA vize bhaviSya pitR-pakSI vi. [, j], kSIya vi. saM.] pitRpakSa-saMbaMdhI, bhAkhe tevuM dhara (dasamuM). (.) eka vaDavAne lagatuM, "eNneTa' pitasvasa strI. siM.] pitAnI bahena, pheI, kaI pitR-58 na. [4.] pitAnuM sthAna, pitAno darajajo pitRhatyA strI. siM.] juo pitR-ghAta." pitR-paraMparA (-paramparA) sI. [saM.] bApa-dAdAothI cAlyuM pitR-hA kuM. [sa.] juo "pitR-ghAtaka." AvavuM e, varA-paraMparA pitRhIna vi, si.] jene bApa marI gayela che tevuM pitR-paryAgata vi. [saM.] bApadAdAnA vArAthI utarI AveluM, pitta na. [saM] khorAkane pacAvanAra kalejAmAMthI jharato vArasAmAM cAlyuM AveluM, vArasAgata eka rasa. [0 caDha(-)luM (rU.pra.) gusse thavuM). pitR-graMthi(-grathi) mI. [sa, j] pitApaNAno garva-bharo pitta-kara vi. [], pitta-kArI vi. [saM., j] pitta -bhAva, "phAdhara keDekasa' (ge.) vadhu pahatuM pidA kare tevuM pitR-pitA . [saM.] bApanA bApa, dAda [dAdAe pitta-(0 pra) 5 . siM.] zarIramAM pittanuM vadhI paDavuM e pitR-pitAmaha DuM [saM.] bApane da, (2 si] bApane dAda, (2) ba. 1, bApa- pitta-keza(-2) . [sa.] kalejAmAMnI pittanI kathaLI pitR-prApta vi. saM.] pitAthI ke bApa-dAdAthI utarI AveluM, pitta-na vi. [saM.] vadhu paDatA pittane nAza karanAruM pUrvajoe meLaveluM cAlyuM AvatuM (oSadha) pittane dabAve che.) pitR-priya vi. saM.] bApane vahAluM ke gamatuM pittanI vi., sI. [saM.] pittana davA. (2) gaLo (e pitR-prema . [sa., puM, na.] bApanuM vahAla, (2) bApa pittajanaka vi. [saM.] fpattanuM vadhu paDatuM pramANa karanAruM taraphanI lAgaNI pittajanya vi. [saM] pittane kAraNe thAya tevuM pita-baMdhu (-badhu), pitR-bAMdhava(-bAndhava) ! .]pitAne pitta-javara kuM. [saM.] pittanA vadhu paDatA vadhArAne kAraNe sage temaja pitarAI bhAI. (2) pitAnI keAI mAsI ke Avate tAva ['bilina' koI ke mAmA yA kAkAne dIkare pitta-tatva na. siM] pittamAM raheluM eka rAsAyaNika dravya, pita-bhAta muM. [4] pitAne vaphAdAra putra, pitAnI sevA pitta-patharI rahI. [+ja "patharI.'] pittanA prakopane karanAra putra [parAyaNatA lIdhe thato mUtrAzayamAMno patharIne roga pita-bhakti kI, si.] pitA pratyenI vaphAdArI ane sevA- pita-pApaDe chuM. [saM. + juo "pApaDe.] e nAmanI eka pita-bhUmi kI. [] bApa-dAdAnI jamabhUmi, vatana vanaspati, khaDasaliye pitR-bhAjana na. siM.] pitRone nimitta karI karAvavAmAM pitta-sprakRti zrI. [saM.] vAta pitta ane kapha e zarIra AvatuM bhejana, maranAra pitRonI pAchaLanuM jamaNa mAMnAM traNa tamAM pittanI pradhAnatAvALI zarIranI tAsIra. pitR-maMdira (mahi2) na. siM.] bApanuM dhara. (2) (lA.) (2) vi. pittaprakRtivALuM ramazAna na paDe evI sthiti) pitta-prakama juo 'pitta-kepa.' [khAdya ke padArtha) pitR-yukti strI. siM.] pitRone mokSa (pharI janma levo pittaprakopI vi. [sa, j] pitta-kepa karanAruM (koI paNa pitRmedha, pitRyajJa che. si.) pitRone nimitta karI pitta-rakata na. si ] lohImAM 2ktakaNeno vadhAro thavAthI emanI sagati thAya e udaze karavAmAM AvatI niya thato eka roga, rakta pittanA raMga, thArA' naimittika zrAddha vagere kriyAo pitta-rasa 5. siM.] kalejAmAMthI AMtaraDAmAM jatuM pAcanapapitR-pAna na. [saM] sUryanuM dakSiNAyana, dha ma mArga (jemAM maraNa pegI pittanuM pravAhI thatAM pharI janma levo paDe evI pArANika mAnyatA, pitta-vadhu puM. [8,] pittanA vikArathI thato eka vAta-roga 2010_04 Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pitta-vikAra 1437 pithAruM pitta-vikAra chuM. [saM.] pittanA roga pina-keTa kuM. [e.] TapAla-oNphisone te te kramAMka pitta-vRddhi strI. [4] pittane vadhu paDatA vadhAro pina-peInTa na. [saM.] telanA kavAnuM jamIna upara kANuM pitta-vyAdhi na. [sa.] ja e pitta-kepa. [(auSadha) karavAnuM sthAna pittazAmaka vi, na. [saM.] pittanA prakopane zAMta karanAruM pinAka na. [saM.] mahAdevanuM dhanuSa. (saMjJA.) pitta-zrala(-La) na. siM.1 pittanA prakopane kAraNe zarIra- pinAkapANi, pinAkI chuM. [saM.) (jemanA hAthamAM pinAka mAM thatuM kaLaNa caMka vagere dhanuSa che te) mahAdeva, ziva pittahara vi. [sa. vadhu paDatA pittane dara karanAra auSadha) pinTa chuM. [e.] juo piMTa." pittaLa na. [saM. utta] tAMbA ane jasatanA mizraNathI piparaDI strI, [ja "pIpara' + gu. ' + "I' apratyaya.] thatI vAsaNa temaja rAcaracIlAmAM upayogI eka jhAMkhA pIparanI jAtanuM eka nAnuM vRkSa [minTa." pILA raMganI dhAtu, (2) (lA) vi. nakalI. (3) garama pipara-mI(mIM) . [e. "pIpa2-minTa'] jao "pIpara svabhAvanuM. (4) dagAkhera, bharaso rAkhI na zakAya tevuM pipAsaka vi. [saM] pIvAnI IrachAvALuM, tarasyuM pittaLakAMTe muM. [+ja "kAMTe.'] pittaLanI jaththAbaMdha pipAsA strI. [saM] pIvAnI icchA, tarasa temaja chuTaka cIja-vastuo vajanathI vecAtI hoya tevuM bajAra pipAsA kula(La) na, [ + saM. A-] khUba tarasyuM pittaLa-gare DuM. [+ phA. pracaya + gu. "u" ta., ] pittaLanAM pipAsita vi. siM.], pipAsI vi. saM., pR.], pipAsu vAsaNa temaja cIjavastu banAvanAra dhaMdhAdArI kArIgara, vi. [sa.] juo "pIpAsaka." kaMsAra pipIlika . [sa.] meTe kIDa pittaLiyuM juo pitagiyuM.' pipIlikA sI. [saM.] kIDI. [bhArga (rU. pra.) dhIme dhIme pinAtitA)sAra 5. si. pitta - maratI) -sAra] pitta- khaMtapUrvaka kAma karavAnI rIta. vRtti (rU.pra.) saMgraha karavAnI prakopane lIdhe thato jhADAne roga bhAvanA]. pittApasmAra chuM. [saM. pitta + cA-mAra] pittane prApane pi(-)DI strI. [ja pa DuM." + gu. I" strIlIdhe thate vAIne roga, phepharuM pratyaya.] phaMkIne vagADavAnI bhUMgaLI. (2) geLa vI. pittAzaya na. [saM. pitta + mA-rAtha] kaleja, kALa, yakRta [0 vagAravI (rU. pra.) ekanI eka vAta karyA karavI]. pittAzaya zotha chuM. [sa.] kALajAne je pi(peDuM na. [2vA.] pipUDI karatAM jarA pahoLuM ane pinAkamarI sI. saM. fpaMta + amara1 ja e pitta-patharI.' DuM vadhu lAMbuM phaMkIne vagADavAnuM baMgaLI vaDe pittaLa vi. si. + gu. ALuM ta.pra.) jenA zarIra- pipera (-15) strI. jio "pIpara.] o "pIpara." mAM pittanuM pramANa vadhu paDatuM hoya tevuM pipeDI juo "piDI." pituM na siM. pittara-> prA. jiMtta-1 ja pittAzaya." pipaluM ja "piparuM." pitto ! jio "pitta'] e "pitta - "pittAzaya." pimpala puM. [] pIpaLAnuM jhADa (2)(lA.) svabhAvanuM AkarApaNuM. [0UkaLo, 0 UchaLa, pichu . [saM] zarIra uparano tala, (2) mase. (3) rasALI 0 khasa, 1 caDa(-8), 0 phATa, 0 hAthamAMthI ja pimaLATa chuM. [juo "pImaLavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] juo (2, pra.) bhAre gusse thavuM. 0 kAha (rU. pra.) gusse karI "parimala. baDabaDATa kare, sakhata Thapake Apa. 0 mara (rU.pra.) pimaLAvavuM juo pImaLavuM'mAM. gusA utarI javo. (2) hiMmata hArI javI. * mAre piyata-2)ra (piya(-2)2) na. [sa, pitRJda> . fpa bag] (rU. pra.) krodha dabAvavo, cittane zAMta rAkhavuM] pitAnuM ghara. (2) pitAnuM kuTuMba, mAvatara. [0 patI (2. pitodara na. [saM. fpara 3] pittanA prakopathI thato peTane pra.) bhAIbhAMDuvALI sI] eka rega piya(-2)ra-vaTa (pi (-)2-) na, ( ) sI. [+ [saM. pittomAi 5. saM. pitta + 3mA pittanA prakopathI thatuM vana Teka. vaiA puM.] mAvatarane tyAM javAnA mArga. (2) gAMDapaNa [cAyuM AveluM (la.) mAvataranuM ghara pitrAgata vi. saM. futa + a-17, saMrSithI] bApa-dAdAthI piya(-)-vAsu (pi: (-2)-) na, se !. [+ saM. vANIpitrajJA strI. [saM. pitR + mAMjJA, saMdhithI] pitAne hukama -> prA. vAsa-] mAvatarane ghera jaIne rahevuM e pitrAI ja "pitarAI.' piyata-veriyuM (piya()riyuM) vi. [+ gu. iyuM? ta. pra.] pitrANa, NI jue "pitarANa -NI." piyarane lagatuM, mAvatarane lagatuM (samuM). (2) na. mAvataranuM pitrI ja pitR-pitara.' ghara, piyara piya vi. [saM.] pitA ke pitRone tema bApa-dAdAone lagatuM piyaLa zrI. [saM. vatana->. uma- dvArA] jue pIyaLa." pidhana na. [saM.] DhAMkaNa, AvaraNa piyAja strI. phi.] DuMgaLI, yAja nIkaLavuM e pina sI. [aM] TAMcaNI, TAMkaNI. (2) loDhA pittaLa vagerenI piyANuM na. siM. prathAna prA. pathALa-3 prayANa, prasthAna, nAnI khIlI ke khaTI. (3) strIo mAthAmAM bese che te piyAne puM. [e.] hArmoniyamane maLatuM eka videzI vAjiMtra pAtaLI kalipa piyAnuM vi. parakIya, pArakuM, bIjAnuM 2010_04 Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ piyAvA piyANa puM. [jue pIvuM' dvArA.] pANI pIvAnuM sthaLa, paraba, (ra) khetaramAM pANeta karanAre majUra. (3) pANaeNta karavAnuM mahenatANuM, (4) kUvAnuM pANI levAnA kara 3 lAge! (sarakArI), vaTara-reiTa' (ja. pra.) [varasa piyAsa zrI. saM. vivA>prA.vAsA] pipAsA, pyAsa, piyALa puM. aMta-kALa, avasAna [nAtha pizaMga (zika) vi. [saM.] khaTTAmI raMganuM pAMgatA (piza-) strI, [saM,] badAmI raMga hovApaNuM pizaMgita (zisgita) vi. [saM.] jue 'pizaMga.' pizAca yuM. [saM.] pAMDaSa kraya kuMtala surRSNa vATa gAMdhAra ane kaneAjA banelA prAcIna kAlanA eka deza (kAzmIra -balucistAna-aphadhAnistAna evI mathALa bhASA da' kiMvA'pizAca'bhASA hatI - bhArata-AryakulanI). (ra) avagatiyA jIva yAninI strI pizAcaNI strI. [+]. aNI' skrIpratyaya] pizAca pizAca-tA srI.. ~tra na, [saM.] pizAcapaNuM, pizAca-yAti pizAca-vRtti strI, [^,] pizAcanA jevuM halakuM valaNa. (2) rAkSasI vRtti piyu puM. [saM. tri->prA.piyama-] priya pati, nAvaliye, piyu- puM., a.va. [+ mAnavAcaka 'jI.'] (mAnArthe) priyatama piyu- puM. [+]. huM" svArthe ta.pra.] jue 'piyu.' (padyamAM.) piyuM jue payuM.' picara (piyera) jue 'picara.' piyara-18 (pi:cera) 4e 'piyara-vaTa.' piyara-vAsuM, "senA (pi:yera-) jaA 'piyara-vAsuM.' piyariyuM (pi:ceriyuM) jae 'piyariyuM.' piye jue 'pIye.' pizAcinI vi., strI. [saM.] jue 'pizAcaNI.' pizita na. [saM.] mAMsa pirasaNu na. [jue 'pIrasavuM' + gu. 'aNu' rR. pra.] pIrasavuM e. (2) jamavA na AvanArAMnee tyAM mokalAtuM jamaNa, pIrasyuM pizitAzana vi. [+saM. mAna], pizitAzI vi. [+ saM. mArI, .] mAMsAhArI, mAMsa-bhakSaka [(4) luccuM pithuna vi. [saM] krUra. (2) niSThura, (3) kaDaeNAra, karkaza, pizuna-tA zrI. [saM.] pizuna heAvApaNuM pi vi. [saM.] vATeluM, pIseluM. (2) daLeluM, bharaDeluM, pirasaNiyuM vi. [+]. 'iyuM' ta.pra.], caiA vi., puM. kacaDeluM. (3) na. leTa. (4) bhrakA, cUrA pIrasavAnuM kAma karanAra ['pirasaNa (1),'pi-pazu na. [saM.,puM.] hema karavA leTanuM kareluM pazu piraNI srI. jijue 'pIrasavuM + gu. 'aNI' *.pra.] jue pi-peSaNna. [saM.] daLelAne karI daLanuM e. (2) (lA.) pirasaNuM na. [jue 'pIrasavuM' + gu. 'aNuM' kR.pra.] jue vAraMvAra enI e vAta kahevI e, punarukti 'pirasaNa.' (2) pIrasavAnuM vAsaNa. (3) pIrasavAnI cIja pi na. pAMkhaDuM, choTuM pirasAvavuM e 'pIrasavuM'mAM. ['pirasaNiyA.' pisAvavuM, pisAvuM jae 'pIsavuM'mAM, pirasaiMyA puM. [jae pIrasavuM' + gu, 'aiye'kR.pra.] jue pisAI srI, jie 'pIsavuM' + gu, AI' TTa, pra.] pirAI "A perAI ' pIsavuM e. (2) pIsavAnuM mahenatANuM pirAmiDha huM. [aM.] zaMku-AkAra. (ra) ijiptanA prAcIna pisuAvavuM, pisujAvuM jue 'pIsUjavuM'mAM, pre., sakri rAjAonI trizaMku-AkAranI te te kakhara. (saMjJA.) pisUjavuM sa.kri. sIvavuM. pikunavuM karmaNi, kri. pisAvavuM pirAyA puM. gIta beAlI Dhola vagADanAra mANasa pisTana puM., na. [a.] eMjinA do [kaDI pirAja juo 'pIrAja.' pisTana-riMga (-ri) strI. [aM] pisTana sAthe joDAyelI pisTana-raha puM. [aM.] eMjinanA dA sAthe neDAyele lekhaMDanA dAMDA [banelI pistAMnI eka mIThAI pirATaNa (ca) strI. [jue 'pIra' dvArA.] muslima pIranI pistA-pAka huM. [jue "pittuM + seM.] khAMDanI cAsaNImAM pila zrI. [aM.] (davAnI) gALo, guTikA pistAla(-La) jae 'pasatAla,' pilacAvavuM jue 'pIlacavuM'mAM, pistAli(-Li)yuM vi. [+ gu. thayuM' ta.pra.] (lA.) matiyuM pikapilAvyuM .kri. [jue 'pilAvuM,' Adi beu zrutienA pistAlI(-LI)za(-sa) vi. [saM.] vaca-cArAt> prA, dvibhava.] nabaLuM thaI javuM, narama banI javuM paMca-tAhIta] cALIsa ane pAMcanI saMkhyAnuM pilaNa na. e nAmanuM eka vRkSa, piDI navA kAr pistAlI(-LI)za(-sa)-muM vi. [ + gu, 'muM' ta. pra.] pitAlivaNI strI, pAnakhara Rtu pUrI thatAM vRkSemAM Ava LIsanI saMkhyAe paheAMceluM pilAI, -maNu (-Nya), -maNI srI. [jae 'pIlavuM' + gu. pistAle(be) . puM. [jue 'pistAla' + gu. e' ta. x,] 'AI '- 'AmaNa' - 'AmaNI' .pra'] pIlavuM e. (ra) jue 'pistAla' - 'pasatAla,' pIlavAnuM mahenatANuM pistAle (-LA)rapuM. [jue 'pistALI(-LI)za(-sa)' dvArA] koI paNa seMkaDAnA pistALIsamA vaSa~nA dukALa pittuM na. [phA. pistal] lIlI jhAMyanuM eka sakA mevAnuM mIMja, pattuM pirAjI jue 'pIre cha.' pinuM juo 'pIrAjI.' [jagyA pilAvavuM, pilAvuM jae 'pIlavuM'mAM. pilu na. [saM.] jae 'pIlu.' pileDhiyuM na, juvAra - bAjarIne! pIle pilluM na., -haleA puM. dvArAnA vITA, phIMDaluM, dArAnA daDo pivaDAvavuM, pivADhavuM, pivAyuM jue 'pIvuM'mAM, 2010_04 1438 piha(je)riyuM pistA zrI. [aM.] khIsAmAM paNa rahI zake tevA tamaMcA paha(-huM)riyuM vi. trie 'piya(-ce)riyuM,'] jae piya Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pihita 1439 pi(-pI)oriyuM (-ceriyuM.' pira jue "Daru." pihita vi, siM.] DhAMkI dIdheluM. (2) baMdha kareluM, vAseluM pi(-)lI strI. (juo 'pi(-pI)DaluM+gu. I ' strI pratyaya.] pihu chuM. [2. prA. piyu] pAvA jevuM eka vAdya, pIhave, nAnuM piMDaluM. (2) lagna-prasaMge vara-kanyAnAM pheI tathA mAmAne pIsa apAtI lahANa [phIMDaluM." pira na. [saM. pitR-gRha ., na. > prA. pika-S] o pi(-)luM na. [2. five + gu. "huM' vArthe ta, pra.] juo pica(-).' [ patI (rU. 5.) jao piyara-patI.'] pi(pa)le pR. [jue "pi(1)DaluM.'] vIMTIne banAvelo pihera-vaTa na.,(27) satI. jio "piya(-2) ra-vaTa.'] jao daDA jevo AkAra. (2) piDe, loda 'piya(-)2-19." piMDAkAra (pihA) kuM, piThAkRti (piDA-) zrI. [saM. fing piheravAnuM na, se yuM. [juo piyaravAnuM, sa.] + mA-kAra, mA-brati] goLamaToLa piMDAne ghATa. (2) vi. jao 'piya(-2)-vAyuM.' goLamaTeLa piMDAnA ghATanuM piheriyuM ja "pihariyuM' - 'piya(-)riyuM.' pihAra (piDhAra) puM. [saM.] jao "NiDAra.' piLAvavuM, piLAvuM ja pILajmAM. piMhAraka (piDAraka) na. [saM.) saurASTramAM jAmanagara jillAmAM piga, 01' (pi, la)vi. [saM.] AchA pILA mAMjarA raMganuM - dvArakAthI pUrve karachanA akhAta uparanuM prAcIna tIrtha, pIMDArA. piMgala*(-La) (pi $la,.La) chuM. [saM] jemaNe sAhitya-yuganA (saMjJA.) chaMdazAstranI racanA karI manAya che tevA eka madhyayugIna pi(-)DhAra(-)Na (-zya) sI. [jao "piDAro' + gu. "aRSi. (saMjJA.) (2) na. (emanA nAma uparathI) chaMda zAstra. (e)Na' strI pratyaya.] govALaNa, govAlaNI [ karavuM (rU. pra.) lAMbuM TAyaluM karavuM] pi-)hariye muM. [jue "piM-pI)DAre' + gu. "chayuM pigala(La)-kAra ( pila, -La) vi. [saM.] chaMda zAstrano graMtha svArthe ta. pra.) e piM(-pI)DAre.' 2canAra, chaMdazAstrI pa(-5)hArI strI. (juo "piM-pI)DAra + gu. I strIpigala(La) zAstra (pila-, -La) na. [] pigaLa RSinuM pratyaya.] juo "piM(-)DAraNa.' banAveluM chaMda zAstra. (2) sarvasAmAnya chaMda zAstra pi(pArI vi. [ja "pi(pI)DAre' + gu. "I' ta. pigalA(-LA) (palA,-LA) sI. [saM.] haThagamAMnI traNa pra.] piMDArAne lagatuM, piMDArAnuM nADIomAMnI eka nADI. (yoga.) (2) madhyakAlanA eka pi(-)harI-vero chuM. [ja "pIMDArI + "varo.'] govALa rAjA bhatRharinI rANI. (saMjJA.) hera carAvavA jAya enA upara sarakArI lAge dhiMgANI ja e "pIMgarI." pi(-pI)DhAreNa (-zya juo "piMDAraNa.' pipaoNga (pipha8) na. [.] Tenisa jevI meja upara dhiM(5)hAre . [saM. fuce + gu. "o' svArthe ta. pra.] 2mAtI eka yuropiyana ramata. (saMjJA). e "pIMDAra.' [ mAyane, vAkaSArtha piMjara (pira-2) na. ], na. [ + gu. 'uM' svArthe piMDhArtha (piDArtha) muM. [saM. 130ru + artha] pada-samudAyano maLIne ta. pra.] juo pAMjaruM.' [mApa pi(pa)Le . [se viTTa dvArA] e "piMDalo. piTa (pinTa) 5. [aM] 1/8 gelananuM pravAhInuM eka videzI piDita (piDita) vi. saM.] roLamaToLa svarUpanuM, piMDAkAra, piTa (piNDa) ! si.] ghaTTa loda, geLe (2) hiMduonI "kamaleTiva' [kaNakanuM maThIthI bAMdheluM maThiyuM zrAddha-kriyAmAM apAtI ghauMnA loTanI moTI goLI. (3) pi(-)vuiM na. [sa. upara + gu. "iyuM' vArthe ta. pra.] kaThaNa (lA.) zarIra, "orgenijhama' (ha.dvA.). (4) mAnavIya zarIra, pihi(DI) (piriDa,DI) zrI. [saM.] zivaliMga " mAkaeNama' (da. bA.), (5) zArIrika ghaTaka, 'sela' (na. pi(-5)DI* strI. [sa, paTTA ) prA. piMkaTama] dhaMTaNathI de). (1) na. saMtAna. [0 58 (2. pra.) maraNa thavuM] ghaMTI sudhIne pagane pAchaLa mAMsala bhAga piMha-taMtra piDa-tatra) na. [saM] zarIranI pejanA - pi(-) na. siM. uie->prA. viTama-] nAno piMDala piM(ba)dAna (piDa-) na. siM] zrAddha-kriyAmAM piMDa Apa- pi(-) . jio "piMDuM.'] maTe piMDala (mATI vagere) vAnI kriyA piDedika (paDadaka) na. [rsa. upa0+ 3] zrAddha-kriyAmAM pipAtika (piDa-) vi. siM] bhikSA upara jIvanAra piMDa sAthe pitRone udezI reDavAmAM AvatuM pANI pa-pocuM (paNa) vi. saM. quz dvA2] (lA.) svArthI piDedika-kiyA (paDedaka-) zrI. [saM.] piMDha sahita pANI pipaSaka (piDa-) vi si] peTane gujAro karanAruM. (2) reDavAnI zrAddha-kriyA (lA.) peTabharuM, svAtha [bharaNa-poSaNa piM-pIMDoraNa na. mATInuM caNatara (mATInAM DhephAM). hiMda-paSaNa (pi) na siM] peTano gujAro, gujarAna, piMDela (-30) strI. raMga tarIke chAMTavA kAma lAgatI pILI pi0-poSa (piDa-) vi. saM. face + juo 'pAvavuM' + gu. ke dhoLI mATI 6 ka. pra.] juo 'piMDa-paSaka." piMDhAre ja e pAMDhAre." pi-pradAna (piDa-) jue "piMDadAna.' piM-5)herI vi. mATInAM DhephAMthI caNeluM piTha-brahmA (piTha-brahmANa) na. [4] zarIrarUpI jagata. pi9pa heriyuM, pi(-pI)DheruM na. mATInAM DhephAMnI caNataranuM (2) arithara ane vikAra pAmya jatuM jagata ghara, piMDherI makAna 2010_04 Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ piM(pI)Dhora 1440 pi(-5)hera na. mATInAM DhephAM mUkI banAvelI bhIMta devI e, kAgane vAgha, pachAM verAI javAM (rU. pra.) mAryA pI' kri. vi. [2vA.] pipUDIne avAja thAya ema javuM. 0 kheMcavuM (-khe cavuM), 0 pheravavuM, 0 mAravuM (rU. pra.) pI ji. vi. rivA. tucchakAra, dhikkAra. [ karavI, 0 be- jhaTa jhaTa sahIo karavI) lAvavI (rU. 4) hari bolAva] pI che-kuca, pIchehaTha sI. [hiM] pAchA haThI javuM e pIIII ke. pra. [2vA.] hariyo (ka. mA. mu) pI(-) che'puM. jio "pI(-pI)chuM.'] veLavA tema raMga karavA pIpika' na. rivA.] ghUMka mATe bhIMDInA resA ke tADachAM vagere banAvela jhaDe, pIiDe, pIka strI. [aM] Toca, zikhara, iMga kUcaDo. [ mAra(rU. pra.) pIMchA vatI cane dIvAle lagAvo] pI(5)ka-dAnI strI. [+ phA] kaMka-dAnI pIcho chuM. [saM. 1984->paTTa-] pine kAraNe paMDane pIkha (gya) strI. garaja, savArtha bhAga] (lA.) pachavADe javuM e, jTha pAchaLa paDavuM e. [0 che , pI(-5)khaDI strI. [jue "pI(-pI)khaDuM + gu. "I' strI- 0 (rU. pra.) koI vAtane Agraha ja kara. pratyaya.], huM na. khabhAthI keNI sudhInuM bAvaDuM 0 dekhA (rU. pra.) paMTha batAvavI, 0dhare, 0 5ka , pI(-pakhavuM sa, kri. pAMkhe cUMthI nAkhavI. (2) vIMkhI nAkhavuM. 0 le (2. pra.) kAmanI vAMse lAgavuM, satata maMDyA rahevuM. (3) pheMdavuM. (4) (lA.) gabharAvI mUkavuM. pi(-)khAvuM (2) satAvavuM] karmaNi, kiM. pi(-)khAvavuM ., sa. kri. pITa (traya) samI. [ja "pITavuM.'] pITavuM e, mAra mAravo. pIgavI strI, e nAmanI eka vanaspati, mAlakAMkaNu e. (2) (lA.) ramajhaTa, jhaDI. [0 kADhavI, 0 devI (rU. pra.) pIgaLavuM a. kri. ghananuM pravAhI thaI javuM, gaLavuM. (2) mAra mAra. 0 paDhavI (rU. pra.) mAra paDa. (2) vANInA (lA.) dayA AvavI, karuNAvALuM hRdaya thavuM. (3) narama thaI prahAra thavA. (3) grAhaka vadhatA AvavA. 0 pAvI (u.pra.) javuM. pIgaLAvuM bhAve., kri, pigaLavuM pre, sa. kri. pigane Thapako Apavo] LAvavuM puna: pre., sa. kri. pITaDhavuM sa. kiM. jio "pITavuM' + gu. '' vArthe ta. pra.] pIca na. e nAmanuM eka vRkSa pITavuM, mAravuM, lamadhAravuM. pITAvuM karmaNi, kiM. piTapIcakavuM a. ji. rivA.] dhAbe paDave. (2) saMkocAvuM. (3) hAvavuM che, sa. di. bAvuM. (4) nAvAvuM. pIcakAvuM bhAve., ji. picakAvavuM pITa na. [4 'pITavuM' + gu. "aNu" ka. pra.] pITavuM e, che, sa, ji. mAra. (2) vi. pITavA pAtra. [0 kAla(La) (rU. pra.) regapIcavuM sa. mi. [2vA] paga nIce kacaDavuM, cIpavuM. picAvuM cALAne samaya]. karmaNi, 4. picAvavuM che., sa. di.. paTaNI jI. [ja pITANuM' + gu. "I' strI pratyaca.] ja pI(pa)cha na. [se. ]i juo "pIchuM.' pATaNa." (2) (lA.) maranAra pAchaLanI raDAreDa, rokakaLa. pIcha, sI. lapasI javAya evuM hoya e. (2) (lA.) bhUla, caka [0 pAThavI (rU. pra.) chAtI kuTatAM kuTatAM rokakaLa karavI) pIvuM a. zi. [hi. pIchaDA' dvArA] pAchaLa rahI javuM. pITANuM na. jio pITavuM' + gu. "NuM" ka. pra. e (ra) lAgyanAsIpAsa thavuM. pIchA bhAve, ji. pitAvavuM pITaNI.' (2) (lA,) kajiye ., sa. kri. pITavavuM ja e pITavuMmAM. pI-paDchaDuM na. [ja e pI(pI)chuM' + gu. ' sAthe ta. pITavuM sa, kri. [2. prA. piTTa-] khuba mAravuM, TIpavuM, jhUDavuM, pra.] zeraDInA AgaLAnI pattI lamadhAravuM. (2) (maranAranI pAchaLa) chAtI kUTavI. (3) pati-5) 5. [ja pI(-pI) che' + gu. "Da" ta. pra] vajADavuM. piTANuM karmaNi, kri. pITavavuM, piTAvavuM che, ghaLavA ke raMga karavA mATe bhIMDInA resA ke tADachAM vagerene sa. kri. kacaDo ['picchadhara." pITiyuM vi. [ja e pITavuM' "ja, gu. "IyuM' bhU. 7 artha pI(pa)cha-para vi, jio "pI(pa)cha' + saM.] ja paTeluM.'] eka gALa tarIkenuM vizeSaNa. (pITayuM' e joDaNI pI-pachI strI, jio "pI(pIMchuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] karatAM "tha pUrNa prayatna to uccAravo ja paDe, hakIkata nAnuM pIvuM. (2)pIMchAMnI jhaDI, cAmara, (3) (asala pIMchAnI e "iyuM" ja che, jemAM cha laghuprayatna che ke jevo "kaDiye banatI tethI) (lA.) citra-kAma karavAnI cheDe vALavALI saLI "rUpiyo" "DiyuM "kaDiyuM vageremAM che.) ke kalama. (4) ghareNAM dhavAne nAte basa. [0mArI pIThana, strI. [sa, na.] koI paNa pAyAvALuM UMcuM Asana. (rU. pra.) citra-kAmamAM pIMchIthI raMga pUro]. (2) deva AcArya vidyA vagerenuM sthAna (jemake "zAradApITha"). pI-pI)chI UMjaNI strI. [+ juo 'jaNI.'] pachIthI (3) strI, bajAra, kraya-vikrayasthAna, "mArkeTa,' 'ekaI ja." regI upara pANI maMtrI chAMTavuM e (4) bajAra-bhAva, rUkha. [ UghaDavI (rU. pra.) pahele bajAra5(pIMchI-kAma na. [+ juo "kAma?'] citrakAma bhAva jAhera thaze. 0 TakI rahevI (-2:vI) (rU. pra.) bajArapI(-pIMchuM na. [saM. piMchava-> prA. picchaka-] pakSInI bhAva TakI rahevo] pAMkhamAMnuM bArIka vALavALuM patrakAra pratyeka aMga. [chInuM pITha? strI. [saM. 1fe>fpaTTa] zarIra pAchaLane vAMsAne pArevuM karavuM (rU. pra.) najIvI vAtane meTuM rUpa ApavuM. bhAga, [0 AvavI, 0 thI paDavI (rU. pra.) vAsa cholAI ne -chAne kAgaDe (rU. pra.) rajanuM gaja, vAta khUba vadhArI pAkavA. 0 ughADI paDhavI (rU. pra.) asahAya thaI javuM. 2010_04 Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAThaka 1441 pIDitAzrama 0 khAlI hevI (rU.pra.) koI madadagAra na hovuM. 0 ceravI taLa sudhInA bhAga). (3) murti thAMbhalA vagerenI besaNa, (rU. pra.) bIvuM, Dara khAvo. (2) pAchA paDavuM. 0 DekavI, "dilatha." (4) graMthano khaMDa ke bhAga. (5) prastAvanA, bhUmikA * thAbaDavI (rU. pra.) uttejana ApavuM. (2) vakhANa karavAM. pIkiyuM na. [saM. vida>prA. piTTa + gu. "iyuM" ta. pra] ja 0 DhAMkaNI (rU. 4) sahAya karI sAmAnI AbarU bacAvI pIDhaDo'-'pIThaluM.' levI. 0 dekhAvI, 0 batAvavI (rU. pra.) nAsI javuM. pIThI' . [saM. upaSTa->prA. pitR + gu. "I' satIpratyaya] 0 dekhADIne javuM (rU. pra.) sabaMdha toDI nAkhavo. 0 devI janAI lenArA baDavAne ane paraNanArAM vara-kanyAne soM darya(rU. pra.) madada karavI. (2) vimukha thavuM. 0 dharavI (2. pra.) prasAdhanane eka bhAga tarIke haLadaranA pANIne karavAmAM madada mATe sAmela thavuM. 0nuM jora, baLa (rU. pra.) pAchaLa Avate lepa ane e pANI, (2) kacerI vaDAM vagere mATe rahelA sAthIdAranuM baLa, ne kAje ghoDe. (3. pra.) sAre pIselI dALa. [caha(8)vI (u. pra.) cALela pIThIno raMga chatAM savArIne mATe nAme che. 0 para hAtha phera udhaDavo] (2. pra.) dhIraja ApavI, AzvAsana ApavuM. 05AchaLa mUkavuM pIThI* sI. galI-dAMDAnI ramatano eka dAva (3. pra.) upayogamAM na levuM, na vAparavuM. 0 pAThavI (rU. pra.) pIna na. [sa vITha + gu.."G" svArthe ta. pra.] bajAra (jemaloDhAne savArI mATe paloTa. 0pUrava (rU. pra.) pAchaLa ke'dANA-pIThuM' dhInuM pIThaM). (2) dukAna (jemake dArUnuM pITha) rahI madada karavI. 0 pheravavI (rU. pra.) anirA batAvavI. pIdhuM na. [saM. vida->mA, vidyuma-] aDada caNA cALA (2) tajI devuM. (3) valaNa badalavuM. 0 bhAMgavI (rU. pra.) vagerenA leTanuM khIruM. (2) aDadanI dALanuM vATIne kareluM juvAna putra maraNa pAmavo. 0levI (rU. pra.) pAchaLa dhasavuM. khIruM. (2) o pIThaDe." (2) herAna karavuM. 0vALI (2. pra.) DAMga, haMgeruM. -The karavuM pIThuM na. [saM. 1cha- prA. fizma-] (khAsa karI) gaLa (rU. pra.) maphata levuM. -ke kALajuM heluM (rU. pra.) bahAdura bAMdhavAnI cekaDI. [0 ukhevuM (rU. pra.) geLAne mATe zeraDIne ane himatavALuM hovuM. ke peTa ce(-)luM (rU. pra.) rasa garama karatAM pahelAM kaDA UbhI karI chAsa khAro eraMDiyuM dUbaLA-pAtaLA thaI javuM, sukAI javuM vagerethI taLuM ghasI sApha karavuM]. pIDaka sI. siM. pIThiA , arvA, tadabhava] ja e pIThikA.' pIka-pIThI chuM. [ja "pITha,' - Dhibhava + gu. "I' ta. pra.] pITha puM. hoLI vakhate kareluM mANasanuM pUtaLuM. (2) vi. heLIne samaye karAtuM azalIla pUtaLuM, vAlama mUrkha, bevakUpha pITa' bI. [saM. 1ITA, arvA, tabha](peTamAM cUMka, AMkaDI, pIThaDo chuM. siM. upaSTava-> prA. piTama + gu. "Da' ta. pra.] vIMTa. (2) prasavanI vedanA, viSNu caNAno loTa pANImAM khadakhadAvI zAka-badala karavAmAM poTa . (. giue dvArA] gaMdalI kaNaka bAMdhelo loTa AvatI eka vAnI, pIThavuM [kekANuM pITha sI. dAMte mUkavAnI raMganI lugadI. (2) ghaDe vagere pITha strI. siM, pITha + gu. "aNI' ta. pra.] sthAnaka, sthaLa, vAsaNanA bebA upADavA TIpatI vakhate aMdaranA bhAgamAM pIThavatA muM. siM, asI.] AdhAra-zaktirUpI devI rAkhavAmAM AvatuM sAdhana pITha-baLa na. jio "pITha' + saM. va8] lAgaNIbharyuM pIna na. (.) pIDA karavI e. (2) satAmaNI, pajavaNI uttejana, hu, bekiMga.' (2) (lA.) maMjurI, "sekazana' pIka vi. [sa.], pItala vi. jio pIDavuM' dvAre ] pIDA pIThabhUmi che. jio pITha" +saM.pRSThabhUmi, aMtara karanAruM pradeza, "hinTara-leDa' pInIya vi. si.] pIvA jevuM pI-bhAva 5. si.] bajAranI rUkha, bajAra bhAva pIvuM sa. kri. [saM. 1ii tatsama] pIDA karavI, duHkha devuM, pITha-marda pu. siM] nATaya-racanAne sahAyaka-meTe bhAge kaSTa ApavuM. (2) pajavavuM, satAvavuM. pIvuM karmaNi, kri. vidaSaka. (nATaka) [vAMse masaLavAnI kriyA pIDhavavuM , sa. kri. pIThamardana na. jio "pITha' + saM.) pITha caLavI e, pIyA mI. (saM.] vyathA, dukha, kaNa. (2) pajavaNI, sapITha-mahikA strI. [saM.] nATaya-racanAmAM nAyikAnI sakhI. tAvaNI. (3) (lA.) kALajI, ciMtA. (4) naDatara. (5) paMcAta, (nATatha.). jio "pIThaDe.' mAthA-Da [pIDA karanAruM, pIka pITha-luM na. si, pina->prA. virR- + gu. "la' ta. pra.] pIDha-kara, pIDha-kAraka vi. [], pIDAkArI vi. [sa, j] pITha-sthAna na. si] bhinna bhinna sthaLe AvelAM aMbA pIrAvavuM, pIDAvuM ja "pIDavuM'mAM. ke durgA mAtAnAM sthAnemAMnuM te te sthAna (jemake meTAM aMbAjI, pIDAzAmaka vi. [4] pIDA zamAvanAruM pAvAgaDhanuM kALakAnuM, bahecarAjI vagere). (2) tIrtha deva pITAsthAna na. [3] jamakuMDaLImAM trIjA chaThThA dasamA dharmAcArya vagerenI gAdInuM sthAna agiyAramA sivAyanuM te te janma-grahanuM sthAna. (ja.) pIThAdhikArI vi., pR. [saM. vaMTha + vijArI, muM. pIDita vi. siM] pIDA pAmeluM, pIDavAmAM AveluM sthAnane adhikArI-AcAryuM ke vahIvaTadAra pIDitaka na. siM.] eka prakAranuM Aligana. (kAma.) pIThAdhipati. pIThAdhIza. -thara kuM. [4. UMTa + adhipati, pIritArtava chuM. [3. vAhita + mAdvo ane pItA sAthe jaLI,zvara] dharmasthAnano vaDe dharmaguru ke pradhAna AcArya thato tunA lohInA strAva [one AzrayanuM sthAna pAkika , siM.1 beThaka. (2) makAnanuM khaDasala (pAyAthI pIDitAzrama puM, na. siM. parita + mAM zrama che.] dIna du:khI Jain Educome semnational 2010_04 Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paDuM 1442 pIMparI pIDuM na. penina eSTha jemAM pANI pAI ne mela ucherAya tevuM khetara pIDha'vi. [saM vRddha>prA. OM; sara0 de. prA. piDhA- pItaLa na. [saM. pitta] juo pittaLa." prazAMta] pAkelI uMmaranuM, prauDha, Tharela. (2) anubhavathI pItaLakAMTe . [+jue "kAMTe.'] jue "pittaLa-kAMTe." ghaDAyeluM pItaLa-gare . [+ phA. pratyaya + gu. 'uM' ta. pra.] jue pIDha na.[sa, pITha>prA. uDha- AdhAra-sthAna] chatanI pApaDI- "pittaLa-garo." enA AdhAra mATenI lAkaDAnI dhaDelI te te vaLI, pauDhiyuM pItAMbara (pItAmbara) na. [sa. utta + ara] pILuM pIThaDI strI. jio "pIDe' + gu. "I' pratyaya] nAne vastra (sutarAu ke rezamI). (2) pILA ke rAtA yA vAdaLI pIDhaDe, ghaDelI pApaDI ke lIlA raMgane mugaTe. (3) vi., muM. bhagavAna zrIkRSNa pIDhaDe . [ja pIDha' + gu. "huM' svArthe ta. pra.] chatanI pItAMbarI (pItAmbarI) sI. [ + gu. "I' atyaya nAnuM pApaDIonA ane pITiyAMnA AdhAra mATe lAkaDAne pItAMbara, nAno mugaTe, mugaTI ghaDelo ke khaMDhane pATaDe, meTuM pautiyuM, bhAla pItuM na. bhajiyAM mATenA zAkanuM patIkuM. (2) gAjara kApatAM pI(-)Dhara ja "pIThera.' emAMthI zaMku AkArane nIkaLate mathALe khuTe. (3) pIDhAI strI. [ja "pIDha' + gu. "AI' ta. pra.] pIDha- (zeraDInI) kAtaLI, "tuM, paMta, (4) lakhoTInI ramatamAM paNuM, prauDhi, pAkaTapaNe nAkhanArAnuM nakkI kareluM UbhA rahevAnuM kaMDALuM, pIdhuM pIDhA-baMdha (-badha) muM. jio pIDha' + saM.) graMthanI pate puM. jio "pItuM.'] o "pItuM(3). pIThikA, bhUmikA, prastAvanA pIzuM na. ja pIvuM(4)." paDhiyuM na. juo pIDha"+gu, "thayuM' svArthe ta. pra.] pIdhuM vi, bhU.kA. (karmaNi) [sa. vIta->apa. mi .] juo pITha' (2) peThuM, avALuM. (3) DAtu pAna karyuM (vyAkaraNamAM "pIvuM'nuM bhU, ku. ane bhU kA. pItI sI. [saM. prA. vaDhimAM] juo "peDhI.' beu karmaNi, pIDha puM. [saM. 1Tha->prA. pIDhama-] AdhAra-sthAna, peDhA. pIdhela, -9 vi., bhU. kA. (karmaNi.) jio pIdhuM.' + gu. (2) makAnanA TekAna bAMdhe | [AkAMkSA "ela, luM' bI. ka] pAna karavAmAM AveluM. (2) vi. pINa () sI. IrA, abhilASA, kAmanA, vAMchanA, jeNe dArU pIdhe hoya tevuM, dArUnA nazAvALuM. (3) (lA.) pINI strI. jio "pINuM + gu. "I' strI pratyaya.] pIvAnI chAkaTuM, nirlajaja kriyA. (2) saurASTranA muMgI mAtAnA maDhanA anuyAyI pIna vi. [saM.] jADuM, la, puSTa, mAtuM rabArIonuM dhI-cokhAnuM jamaNuM, paNa pInaNuM na. mAgaNuM pINucha jao "paNa." pInama paM. bhIla. (bhIlI.) pINuM na. jio "pIvuM' + gu. "aNuM" ka. pra.] pIvAnI pInala vi. [.] phojadArI gunAne lagatuM kriyA. (2) pIvAnA pravAhI padArtha panala keTa . [.] kajadArI gunAnI sajAne lagate kAyade pINuM na. jio "piMDaluM lAghava.] jao "piluM." pInasa puM, na. si., pR.] saLekhama, zaradI. (ra) saLekhamane pIta vi. [saM.) pILA raMganuM, pILuM. (2) jenuM pAna karavAmAM lIdhe thayelI udharasa AvyuM hoya tevuM. (3) na. khetaramAM pANI pivaDAvavuM pIpa' na. [hi. pIba] paca, pasa, rasI e. (4) (lA.) pANI pAI ucherelo mela ke pAka, pIpara na. [pacuM. pIpA] lAkaDAnAM pAtaLAM nAnAM pATiyAM irigeITeDa kaeNpa" ['enimika ke paTTIothI banAveluM kaThI jevuM jarA pahoLA peTavALuM pIta-kAya vi. saM.] jenuM zarIra pILuM paDI gayeluM che tevuM, vAsaNa. (2) lekhaMDa jasata vagerenuM raMga vagere rAkhavAnuM pokAvuM a, kri. siM, pItta, nA.dhA.] pILA raMganI jhAMya peka thaI zake tevuM naLAkAra vAsaNa dekhAvI. (2) pILuM-phikakuM paDI javuM pIpaDI strI, jio "pIpaDuM + gu. "I' pratyaya.] (lA) pati-kSetra na [saM.] pANI pAyelo khetaronA vistAra, paTane hojarIvALo bhAga [nAnuM pIpa siMcita vistAra, "eriyA irigeITeDa' pIpaDuM na. [jao "pIpa'+ gu. "huM' svArthe ta. pra.] pIta-javara kuM. [saM] pILo tAva, "yale-phIvara" (prANadhAtaka che) pa(-pIpara(-La) (-25, -N) cI. [sa, qq>prA. gicvt pIta-tA strI, -1 na. [saM.] pILAza paNa pIparI-maLanI ziMga, (2) pIpaLAnA prakAranuM eka pIta-patharI zrI. [saM. pitta + jue "patharI.'] juo "pitta- chAyA-vRkSa (jemAM mIThI pepaDIo thAya che.) patharI.' ['pitta-pApaDe.' pIparaminTa strI. [.), pIparamIMTa cI. [ja e "pIparapIta-pApaDa kuM. (saM. pitta + jio "pApaDe."] ja e bhinTa."] bALake vagerene khAvA kAma lAgatI khAMDanI eka pIta-mola S., lAta , jio pIta'+juo mela' prakAranI goLI ke cakatI -melAta."] jamIna pivaDAvatAM vAvI upajAvelo pAka, bA- pIpara-meTa na. [ja e pIparaminTa.'] ajamAnuM tattva gAyata mela [pILA raMganuM, pILuM pIparA(-rI,-LA,-LI-mala(La) na ja e "pIpara' + pota-varNa vi. saM.3, -rNa vi. [+ gu. "u" svArthe ta..] saM.] pIparI-maLanA gaMThA pati-vADe !. [saM. + ja "vADe."] bAgAyata khetara, pIparI strI. jae pIpaDI.' 2010_04 Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIparI(-LA,-LI)-mala(-La) pIparI(-LA,-LI)-mUla(-La) jae pIparA-mala.' pI(-pak)paLa (-bya) zrI [saM. vilhI] jae pIpara(2),' pau(-pIM)paLa-paTTI (pIpaLya-) zrI [+ ja e 'paTTI,'] pIpaLanA pAnanA AkAranuM strIonuM kAnanuM eka ghareNuM-evI buTTI pIpaLA(-LI)-mUla(-La) jae 'pIpara (-rI,-LA)la.' pI(-pIM)paLeA puM. [saM. viSva-> prA. vippanna-] pitR-karma mATe lIlAM badAma-dhATanAM aNIdAra ghATIlAM pAnavALuM eka vRkSa, azvattha [~Le dIyA karavA (rU. pra.) jAherAta karavI. -Le paraNAvavuM (rU. pra.) kanyAnuM na paraNyAnuM maheNuM pIpaLA sAthe paraNAvIne TALavuM. UgayeA (rU. pra.) niHsaMtAna thayuM, niva-za javA. . phATavA (rU.pra.) ghaNA mANasetuM AvI paDavuM. bhUtane pI(-pI)paLeA maLavA (rU.pra.) jevAne tevuM maLI rahevuM. bhatanA vAsa pI(-pauM)paLe (rU. pra.) jeve! mANasa tevA vAsa] pApiyAM ta., ba. va. [jue 'pApiyeA'nA mULamAM 'poMpiyuM.'], -ceA puM. [ravA,] achatanI bUma, taMgInuM ama-rANa pIpI zrI. jae 'pIparaminTa.'] (bALa bhASAmAM) [phajetI pIpI zrI. [ravA.] meADhe vagADavAnI bhUMgaLI, (2) (lA.) pIdhuM na. [jue pIpara' + gu. '*' svArthe ta.pra,] pIpa-paupa kri. vi. [ravA.] relave-gADI meTaragADI vagerenA pAvAnA avAja thAya ema pIparaminTa pIpa. 2, pIpiyAndAsa puM. [jue 15' + gu. 'iyuM' ta. pra. + saM.] (lA.) dArUnAM pIpanAM pIpa pI jAya tevA dArUDiyA (kaTAkSamAM) (na. mA.) pI-bhAI puM. jo 'pIzuM' - enuM AjJA., bI.pu., e. 1. + 'bhAI 'saMbaMdhina.] (lA.) pAkA dArUDiyA (na. mA.) pImaLa huM. [saM. marunuM lAdhava] jue 'parimala,' paumaLavuM a. kri. [jae 'pImaLa,'- nA. dhA.] suvAsa nIkaLavI ke kelAvI, pImaLAvuM bhAve, kri pimaLAvavuM pre., sa. kri. 1443 pIyara (pIyara) jae 'piyara,' pIyara-panAtI (pauH yara-) jue 'piyara-paneAtI.' pIyara-vaTa (pI:cara-) jUe 'piyaravaTa.' pIyara-vAyuM, se| (pI:cara-) jae 'piyara-vAsuM.' pIyaLa zrI. [sa. pIttaLa > prA. pautra + gu. la' > 'La' svArthe ta. pra.] strInA kapALamAM kaMku vagerenA karAtA grupa, piyaLa pIyUSa na. [saM.] amRta, sudhA, amI pIyUSa-pANi vi. [saM.] jenA hAthamAM amRta che tevuM. (2) (lA.) jivADI ApanAra (vaigha ke DekTara mATe) pIcA. huM [sa, pIta-> prA. vIthama-] AMkhamAMthI nIkaLatA (jarA pauLA raMganeA) cIpaDA. (ra) gamaDAM khIla vageremAM pAkI jatAM nIkaLI AvatI kaNI ke bI. (3) baiAdaranA rega. [. vaLavA (rU. pra.) AMkhamAM cIpaDA yaveA] pIyAra chuM. kAdarA vagere bharaDavA dhaMTInA paDa upara karAtA rAkhanA thara pIra puM. [kA.] gharaDA puruSa. (ra) pavitra gaNAtA puruSa, _2010_04 pIla eliyA, (sAmAnya rIte muslimeAmAM, chatAM kacchamAM hiMdu sAdhu ke madhArI paNa). [. AvavA (rU. pra.) zarIramAM bhUtanI jema pIne Aveza Avave] pIra-jAdA puM. [phA. paurjodaDa ] pIra ke eliyAnA putra ke vaMzaja (muslimeAmAM eka aTaka paNa) pIra-surazida puM. [.] pavitra puruSa ane guru pIrasavuM sa. kri. [saM. vR-iviz > prA. 18-, vyatyayathI] jue 'parIsavuM.' pIrasAvuM karmaNi, kri. pirasAvavuM che., [jue 'pirasa.' pIrasu, syuM vi. [jue 'pIrasavuM'+ gu.yuM' bhU phaeN.] pIrANA-paMtha (-pantha) puM. [ / . 'pIrAm ' + jue 'paMtha.'] ImAmazAhane sthApelA e ardha-hiMdu ardha-muslima sa. kri. saMpradAya, kAkA-paMtha, matiyA-paMtha, satpaMtha. (saMjJA.) pIrANApaMthI (-pathI) ve. [ + gu. '* ' ta. pra.] paurANA* paMthanuM anuyAyI pArAna-pIra puM. [aaN pIre paurAn ] pIrezanA paNa pavitra paura, sunnI muslimAnA moTA paura pIriyaDha puM. [aM.] samayanA gALe, muddata, (2) tAsa pIrA puM. chekarAnA mAbApa taraphathI kanyAne apAtA pozAka pIrAja puM. [aa.] eka jAtanuM kiMmatI ratna, pirAja pIreAjI vi. [phA.], *hearts vi. [, aa. + gu. '*' ta. pra.] pIrAjanA jevA raMganuM, AsamAnI, nIluM pIlacavuM a. kri. lIna thavuM. (2) tatpara hovuM. (3) sa. kri. ceTaluM, vaLagavuM. paulacAvuM bhAve., karmaNi, kri. pila cAvavuM pre., sa, kri. pIlaNu na. [ja 'pIlavuM' + gu. 'aNa' kR. pra.] paulanuM e pIla-pAyA puM. [kA, + 4e 'pAyA.'] hAthInA paga. (2) hAthInA paga jevA majabUta thAMbhaleA. (3) majabUta pAye, majabUta nIma pAla-pIluM vi. mRdu, kAmaLa [pIlUDInuM phaLa, paulu pIlI na. [jue pIluM' + gu. '*' svArthe ta. pra.] pIlavuMOM sa. kri. [da, prA. ve-] bhAra ApI dabAvI kacaDavuM, pIsanuM, masaLavuM. (ra) pIsIne rasa kADhavA. (3) dukhAva masaLI bI chUTAM pADavAM. (4) (lA.) du:kha devuM. pilANuM *rmaNi, kri. pilAvavuM pre., sa. kri pIlA puM. jio pIlavuM. ] piDI, pIlunuM jhADa, pIlavuM pIliyuM na. kuLanA mULamAMthI phUTI nIkaLatuM te te pAyuM pIlu - zrI. [saM., puM., phA. 'paoNla.'] piNDI, jAra, khArI jAra. (ra) na. piluDInAM phaLa pIlu puM, e nAmane eka rAga pIluDI ii. [jue 'pIDuM' + 'I ' skrIpratyaya.] ja 'pIlu '(1) - 'pila DI.' pIluM na. [jue 'piluM + gu. 'DuM'svArthe ta. pra.] piluDInuM kuLa, pilDhuM. (2) (lA.)AMkhanAM chUTaka chUTaka paDatAM AMsUDAM pIlu-thATa puM. [jue 'pIlu '+thAya.'] paulu rAganA mULabhUta svarAnI mAMDhaNI. (saMgIta.) pIlu na. maraghInuM accuM pIlU na. [l, jue 'pIlu.'] jue pIlu' Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIle pIle puM, [saM, vava->prA. vama-] e palava pIcara vi. [saM.] pauna, jADuM, puSTa, bharAuM, mAMsala pIvuM sa. kri. saM. vin >= prA. viztra-] koI paNa pravAhIne meDhAmAM nAkhI gaLe utAravuM,pAna karavuM. (2) casavuM, dhAvatuM. (3) dhumADo cUsI peTamAM nAkhavA. (4) zeSI levuM. (5) (lA.) khamI khAvuM (bhuM rR. tarIke 'pIdhuM' 'pIdhela,luM' UtarI Avela che.) [pI javuM (rU. pra.) gAMThanuM nahi, gaNakAravuM nahi, (ra) apamAna sahana karI levuM. chAza(-sa) pIvI (rU. pra.) bAranuM bhAjana karavuM. chAza(sa) pIvA kahevuM (-:vuM) (. pra.) jene tyAM maraNa thayuM heya tenA gharanAMne sagAMe taraphathI jamavA AvavA kahevuM. dUdha pItI karavI (rU. pra.) chekarI janmatAM dUdhanA ThAmamAM DubADI mArI nAkhavI pIzavI strI. [marA.] thelI pAzavI strI. muslima strIonI cAraNI, IjAra pIsa (sya) strI, [jue 'pIsavuM.']gaMjIphAnAM pAnAM pIsavAnA dvAva, phIsa pIsarlR puM. [aM.] TukaDA [sAdhana) dhaMTI pIsI strI. [jae 'pIsaNuM' + 'I ' srIpratyaya,] (pIsavAnuM pIsaNuM na. jio pIsanuM'+ gu. 'aNuM'ke vAcaka, pra.] pIsavAnuM sAdhana pIsaNuM na. [4e 'pIsanuM'+ gu. 'aNuM' kriyAvAcaka . pra.] pIsavuM e, pIsavAnI kriyA. (2) pIsavAnI cIja pIsalI strI. eka jAtanI bhAcha, laNI pIvuM sa. kri, [saM, vighna-> prA, vihsa-] dabAvIne kacaDavuM, pIlavuM. (2) khAMDavuM. (3) daLavuM. (4) (khaMjIphAnAM pAnAMnA) phIsavuM, cIpavuM. (5) vATavuM, laseTavuM. [dAMta heTha pIsavA (rU. pra.) mirjAja gumAvavA, gusse thavuM] pisAvuM karmaNi, kri. pisAvavuM che., sa. kri. pIMjaNa pILAza (-) . [ + gu. 'Aza' ta, pra.] A 'pILaka.' pALiyuM vi. juo 'pIMchuM" + gu. 'iyuM'svArthe ta. pra.] pILA raMganuM, pILuM. (ra) na. nAgara vagere jJAtiomAM lagnasamaye varakanyAne paheravAnuM vastra pALiyA vi., kuM. [e poLiyuM.'] kramaLAnA roga. (ra) eka jAtanI udharasa, (vaidyaka.) pIhara-Ta na., (-Tatha) zrI. z2ie 'piyara-Ta.'] jaA 'pihera-vaTa,' - 'piya(-ce)ra-Ta,' pIhara-vAsuM na., "se puM. [jue 'piya(-ce)ra-vAsuM.' juA 'pihera-vAsuM' -'piya(-yu)ra-vAsu' pILa jue 'piyaLa'- 'pIyaLa,' pILaka (-kaya) sI. [ja A pILuM' dvArA.] pILAza, poLapa pILa-caTa, huM vi. jio 'pILu' dvArA.] phikraM pILuM pILapa (-pya) strI. [jue 'pILuM'+ gu. '5' ta. pra.] pILAza pILavuM sa. kri. [6e 'pILuM,'nA. dhA] pILA raMganuM karavuM, pILA raMga karavA. (ra) kapALa para piyaLa karavI. piLAvuM karmaNi, kra, piLAvavuM ke., sa, kri pILA-paNu (-Nya) zrI. z2i A 'pILuM' + gu. 'paNa' ta, x ], _2010_04 1444 pILuM vi. [saM. padmA-> prA. paumaruma-] jaeka 'pIta(1).' [. eTaluM seAnuM nahi (6. pra.) badhI vastu sArI ja hoya evuM nahi. 0 cakra, 0dhammaka, (3. pra.) tadna pILA raMganuM. 0 paca(04) (1. pra.) phri pILuM, (2) enimika.' e pAne (1. pra.) mAMDI vALavAnuM thAya ema, hAtha pILA karavA (6. pra.) paraNAvavuM] pILera vi. [gu. 'eruM' (tulanAtmaka) ta.pra.] vadhAre. pILuM pIM kri. vi. [ravA.] gAvAnA avAja thAya e. (2) puM. magarUrI, ga pIMkha na. [jae pIMkhavuM.'] pIMkhavuM e pIMkhaDI strI., huM na. jue 'pAMkhaDI,-huM,' pIMkhaNI zrI. [ja e 'pIMkhavuM' + gu. 'aNI' rR. x,] 'pIMkha.' pIMkhaNuM na. jaA 'pIMkhavuM' + gu. 'aNuM'kuM. pra.] e 'pIMkha.' (ra) (lA.) niMdA, badagAI [sa. phri pIMkhavuM ja e 'pIkhavuM.' pIMkhAvuM karmaNi., kri.pIMkhAvavuM ke., pIMkhAI zrI, jie 'pIMkhavuM' + gu. 'AI'phU. pra..] jue 'pIkha.' (ra) pIkhavAnuM mahenatANuM pIMkhA-pIMkhI srI, ji'pIMkhavuM', - dvibhava + gu. 'I ' kR. pra.] taddana pIMkhI nAkhavuM e, vIMkhAvIMkhI, pheMdA dI pIMkhAmaNu na. [jue 'pIMkhavu' + gu. 'AmaNa' kR, pra.] jae 'pIMkhAI.' pIMkhAvavuM, pIMkhAvuM ja e 'pIMkhavuM' - 'pIkhavuM'mAM. poMgala, "huM (-LuM) . pAraNuM pIMgaluMOM na. paga-caMpo pIMgaLuM chu e pIMgala,luM.1 pIMgaLuMOvi. [saM. pi> prA. piMchanna-] ja A piMgala, 1' pIMgANI strI, dhupela telanI vATakI pIMcha jae 'kI' - 'pIdhuM.' pIsaveA puM. [ravA.] phUMkavAthI zaMkhanI jema vAgatuM eka vAgha. (2) meTI paDI. [. tAluaA, . lagAvA (3. pra.) ma pADavI. (ra) hATha baMdha rAkhI avAja zarU karavA] pIsaLa vi. dehAbhimAnI pIsuM vi. khArIka. (ra) na. jhINA jIva sIha na. saM. vaida-nRpuM.,na. prA. vimar] jaA 'pihera'-'piya(-ye),'[. padmAvatI (rU. pra.) 4epi-pIMDuM jue pIMDuM.' ya(-ce)ra-pane tI.' pIMchaDI jue 'pIMchaDo.' pIMchadhara jue 'paudhara'-'piccha-dhara.' pIMchAva vi. [A 'pIMchuM' + gu. 'Ava' ta. pra.] pIMchAMvALuM pIMchAvavuM sa. kri. [jue pIM.' -nA. dhA.] hathoDAnA pIMthI ghaDavuM. pIMchAvAnuM karmaNi, kri. pIMchALa, -LuM vi. [jue 'pIMchuM' + gu. 'ALa, -LuM' ta. pra.] e 'pIMchAva.' pIMchI A 'pIchI.' pIMchI-UMjaNI jue 'pauchI-UMjaNI.' pIMchI-grAma jaA pIMchI-kAma.' pIMchuM jae 'pIMchuM.' pIMchA jae pIche.' pIMjaNa na. [jaA 'pIMjavuM'+ gu. 'aNa' rR. pra.], (-Nya) Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIMjaNa sI. [ + gu. 'aNa' (skrI.) rR. pra.] pIMjanuM e. (2) (lA.) vAtane nakAmI ceLavI e, TAheluM pIMjaNa vi., na. [jue 'pIMjavuM' + gu, 'aNu' ka vAcaka phaeN. pra.] pIMjavAnuM sAdhana pIMjaNu na. paganuM eka ghareNuM pIMjaNu-verA puM. ja'pIMjaNa ' + 'verA.'] pIMjArA pAsethI pIMjavA samakha levAtA dhaMdhA-kara pIMjaNu-sAdaDI strI, [jae pIMjaNa.' + sAdaDI.'] pIMjavA samaye vaparAtI eka jAtanI caTAI 'I ' hI'vAcaka pIMjaNI strI. [jue 'pIMjavuM' + gu. 'aNI' kriyAvAcaka kR. pra,] pIMjavAnI kriyA, pIMjaNa pIMjaNI vi., . [jue 'pIMjaNuM' + gu. pratyaya.], "Aaa puM. [jue 'pIMjavuM' + gu. a' ka kR. pra.] pIMjavAnuM yaMtra, kAryACMga mazIna' pIMjarA-gADI strI. [jue 'pIMjaruM'+gADI.'] javA AvavAnuM eka bhAraNuM hoya tevI gADI. (ra) hiMma pazue temaja katarAMne pUravAnI gADI pIMjariyA vi., puM. [jae pIMjaruM' + gu. 'iyuM' ta. pra.] vahANanA kavA upara rahI tapAsa rAkhanAra adhikArI nAmu`. (vahANa,) pIMjavuM sa. kri. [saM. vila ] (khAsa karI nA) resA chUTA pADavA. (ra) (lA.) ekanI eka vAta vAraMvAra kalA ke carcA karavI. pALavuM karmaNi, kri. pIMjavavuM ke, sa. kri pIMjAI zrI. [jae 'pIMjavuM' + gu. 'AI 'kR.pra.], maNu na. [+ gu, 'AmaNa' rR. pra.], maNI strI. [ + gu. 'AmaNI' TTa, pra.], pIMjavAnI kriyA,(2) pIMjavAnuM pIMjArAnuM mahenatANuM parpInara (-25) zrI. [jae pIMjavuM' dvArA.] pIMjavAnuM yaMtra ke sAdhana, pIMjaNI 1445 pInnara(-2)Nu (Nya) strI. [jae 'pIMjara' + gu. 'a(e)Na' pratyayaya.] pIMjArAnI (je pAte paNa pIMjavAnuM kAma karatI hAya che.) pIMjArAM na. kha., 1. lelAM-lelADAM ke sAta-bhAyAthI jANItAM pakSI (e sAteka jeTalAM haMmezAM sAthe ja hAya che.) pIMjArI. ii. [jajue 'pIMjArA' + gu. I 'skrIpratyaya] jae 'pIMjAraNa,' [lelaDAnI mAdA pA~jArIne ii. [jae 'pIMjAruM,' gu. I' pratyaya.] pIMnavuM na, leluM, lelADuM pIMjarA puM. saM. vijJAn- > prA. viMnAma-] pIMjavAnA dhaMdhA karanAra kArIgara. (2) muslimeAmAM e dhaMdhA karanArI jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) pauru jue 'piMDaruM.' pAlI sI. jue 'pIMDaluM' + gu. 'I ' skrIpratyaya.] ja e piMDalI.' pIMDaluM ja 'piMDaluM.' pIMDalA e 'piMDaleA.' pIMDhAra puM. [saM. viSkAra] Dhora carAvanAra gAtrALa (jUnA sAhityamAM AhIra bharavADa rabArI vagere mATe vaparAye che), piMDAra _2010_04 pucakArI pIMDhAra(-re): (-Nya) strI. [ 'pIMDhArA' + gu. 'a(-e)Na' pratyaya.] pIMDArAnI ii, gAvALaNa, piMDAraNa, piMDAre, piMDArI [jue piMDAriyA.' poMDhAriyA puM. [jae 'pIMDArA'+ gu, 'iyuM' svArthe ta. pra.] pIMDhArI zrI. [jae pIMDAro' + gu. 'I ' strIpratyaya.] jaA 'pi(-pI)DAraNa.' ['piDArI.2, pIMDArIne vi. jue pIMDArA' + gu. 'I' ta. ..] ja e poMDhArI-verA puM. [ + jue 'vere.] jue 'piMDArI-vereza,' pIMDhAraNa (-Nya) jue 'pIMDAraNa' -'piMDAraNa.' pIMDhArA puM. [saM. viSNuArah-> prA. viMTA-] ja eka 'pIMDAra'piMDAra.' [jae piMDA'-'piMDALA,' pIMDhALA puM. [jue 'pIDA' + gu. AchuM' svArthe ta. pra.] paDhiyuM huM na. [saM. vinnuiTM > prA. vimi-] jae 'piDiyuM.' pIMDI strI. [saM. viSNuddA> prA. pikriyA] jue 'piMDI.nai' pIMDuM na. [saM. fish-> prA. vima-] juo piDuM.' pIDA puM. [jae pIMDuM.'] jue piDA,' pIMDAraNa ja piMDAraNa,' pIMDAla jue 'piMDAla.' pIMDhara (raya) zrI. mATInI bhIMta [amala pIMDhArA-zAlI strI. [jue pIMDhArA' + qA.] lUMTI levAnA pIMDhArA puM. aMgrejonA AraMbhanA bhAratIya zAsananA samayanI madhyaprAMtanA pradezanI luTAru jAti ane ene puruSa. (saMjJA.) pIMDharI jae piMDharI.' pIMDhAra ja 'piMDhAra.' pIMDhAriyuM, pIMDhAruM jue 'piMDhAriyuM'- 'piMDhAruM.' pIpaNu (-Nya) strI, trAjavAnA pAMgare tathA charI vagerenA myAna para paDAtI aTapaTI gAMTha pIpara(-) (-ratha,-Lya) jae 'pIpara.' pIMpaLa-paTTI (pIpaLya-) jae 'pIpaLa-paTTI,' pIpaLe ja pIpaLe.' pukAra jue 'pAkAra,' [tre, sa. kri. pukAravuM jae peAkAranuM.' pukArAvuM karmaNi, kri. pukArAvavuM pukArAvavuM, pukArAyuM jue 'pukAranuM'- 'pAkAravuM'mAM. pukura na. sa. pur> prA. pura, bhaMgA] taLAvaDuM pukhta vi. aai, pukhtap] pAkI buddhi ke samajhanuM, prauDha, (ra) mukhya, meDhuM. (3) kAyadesara uMmara-lAyaka, 'maeNjara.' 'eNDhaTa.' [. vicAra (rU. pra.) TharelA vicAra] pukhtagI strI. [ / .], pukhtAI zrI. [+gu. 'AI ' ta. pra.] duniyAne anubhava, prauDhi yugarAvavuM ja pUgaranuM'mAM, pugADavuM ja pUganuM mAM. putrANu na. jie 'pugAvuM' + gu. 'aNu' kR* pra.] paheoMcI vaLavAnI zakti - samaya pucakAravuM sa. kri. [ravA.] (bALakane) chAnuM rAkhavuM. pucakArAvuM karmaNi, kri, pucakArAvavuM ke, sa. kri pucakArAva, pucakArAyuM jue 'pucakAravuM'mAM, pucakArI zrI. A 'pucakAravuM' + gu.' E. pra.] (bALakI) chAnuM rAkhavAnI kriyA Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puca-puca 1446 puNya-daya ' ' puca-puca puM [ravA.3(keIna) belAvavAno ke zAMta rAkhavAne AkAranuM avAja puTAvali, -lI strI. [saM. puTa + AvIi vIjaLI vega pucAre chuM. [hiM. pucArA ane chAMTavAne pachA, kucaDe utpanna karanAra yaMtra pucha na. [saM.] pUchaDuM, (2) (bANa vagerene cheDe pu-muM)kevALa juo "puchevALa." purai-prahAra kuM. [saM.] pUMchaDAnI jhApaTa pa(-) taruM vi. [sa. 98 + 7 =kRSottara prA. puchAma na. [+ saM. aa]chaDInI Teca, paMchaDAne cheDe puTTo rama] pAchaLanuM, pachInuM, pAchaluM puchAsthi na. [+ saM. asthi-] kaMI paNa prANInuM) kareDa- mukuM na. [saM. puTa ) prA. pura + gu. "kuM svArthe ta. pra.] rajajanuM chelluM hATake paDIkuM. (2) thAka, caDe, tho pu(-)chaluM na. [ e pU(pU)chaDuM' + gu. "la" svArtha ta. puriMga (puDiB) 5. [aM.IMza pra. paraMtu svAbhAvika 'pu(pU)laDuM.'] pUchaDuM, (padyamAM.) puNa-cava6, puNa-cAhuM vi. [saM. punaH > prA. puLo dvArA) 6(5)chAyuM che. jio pUy')chaDu' + gu. 'iyuM ta. keravI pheravIne kahenAruM, belavAmAM vAraMvAra badalI janAruM. pra.] puchaDAnA bhAgamAM raheluM. (2) (lA.) cheka chelle raheluM. (2) (lA.) asabhya belanAruM, ja ThaM (3) kapAsa pIlavAnA lAkaDAnA carakhAnI besaNInI bIjI puNa-vIzI(sI) strI. e "poNuM'+vIza," sI.] (lA.) bAjanuM lAkaDuM (4) vRddhAvasthAnuM chelluM bALaka UNapa, adhUrApaNuM pu(pU)chaDiyA vi., pR. jio " pu chaDiyuM.] daMtALanA puNAvavuM, puNAvuM ja pUrvamAM. sAMbaDAmAM pAchaLanA bhAgamAM nakhAte loDhAno khIlo (2) puNiyAmaNu na. jio "pUNI, -nA. dhA. banAvI gu. hAlane luMga sAthe besADavA nAkhelI jaDa. (3) saMdhADAnA Ama" ka. pra.] pUNIo banAvavAnuM mahenatANuM aA lAkaDAnA bayAthI bahAra paDato bhAga. (4) dhUmaketu. puNya vi. saM.] pavitra, pAvana. (2) pavitramevALuM, puNya(khagaLa.) [ 1re (2. pra] Dhora-dITha levAto kara] zALI. (3) zubha phaLavALuM. (4) na. dharmanuM kAma. (5) dAnapuchapaiyo chuM. jio "pUchavuM' + gu. "eya' ku. pra.] pUcha- dharmanuM kAma, (6) zubha adaI phaLa. [ 5ravAravuM (rU. pra.) paracha karanAra mANasa [sAthe sAMkaLI levAnI derI kamanasIbI thavI] . [karanAra pu(-5)chATa chuM. jio "pU(pU)' dvArA.) sajAI ne pUchaDA puNaya-kartA vi., pR. [saM. puothara vArtA, puM.] puNyanuM kAma puchANa na. [ja "puchAvuM' + gu. "aNu" ka. pra.] puchAvuM e puNya-karma na. [saM.) dhArmika temaja paropakAranuM kAma, (bahArathI puchAtuM hoya te rItanuM). (2) saMdarbha, repharansa" puNyanuM kAma puchAraNa na. jio pUchavuM' dvArA.] pUcha-paracha, pUcha-pAcha. (2) puNakarmA vi., S.], mI vi. + gu. "I' ta, pra.] jae tapAsa, jaMca jeNe pUrve pavitra kAryo karyA che te "puNyakartA puchArI strI, jio pUchavuM' dvArA] (mAMdA vize) pUcha-paracha puNya-kAraka vi. [saM.], puNya-kArI vi. saM., muM.] juo puchAmaNa na. [ja pUchavuM" + gu. "AmaNa' ku. pra.] pUchavA puNya-kArya na. (saM.] jao "puNyakarma.' jevApaNuM. (2) pUchavA sababanuM mahenatANuM puNya-kala(La) 5. [saM] puNaya karmo karavAno samaya (grahaNa puchAraNa na. jio pUchavuM dvArA.) pUchavuM e, pRchA TatI vakhate manAya che tevA) vuiM, puNyaka puchAvavuM,' puchAyuM juo pUchavuM'mAM. puNya-kIrti vi. [saM.] jenI puNya-kAryothI kIrti prasarI hAtha pu-paMchAvavuMsa, kri. [jae pUche,' - nA. dhA-] gAya bhasa puNya-kRta vi. [saM. "a] 'puNya-kartA." dohavA na detI hoya to enI nimAM pUchaDuM ghAlavuM (jethI puNya-kRta* vi. [saM] puNya-kAryone kAraNe thayeluM e UbhI rahe ane dUdhane prAsa chaDe.) puNya-kRtya na. siM] jue "puNya-karma.' (5)chALa, -LuM vi. jio (-) + . "ALa puNya-carita (-) vi. [saM.] pavitra AcaraNavALuM ALuM' ta. pra.) pUchaDAvALuM puNyacitta vi. [saM.] pavitra manabhAvanAvALuM (5)TiyuM na. jio "pUcha' dvArA.] gADAnuM kArDa pujana puM. [saM.) paurANika mAnyatA pramANe koI eka pu(5)vALana. [juo pUra-pU)' dvAra.] juo 'puK-\), Aryetara leka (ke jemaNe kuzasthalIne nAza karyo ane pachI chariyuM(4)." jenAM khaMDiyere upara zrIkRSNa dvArakA vasAvI). (saMjJA.) puTa kuM. [] dAbaDAne AkAra. (2) dAbaDa, saMpuTa. (3) puNya (vijita vi. [saM.) puthI je meLavavAmAM Avela pAsA-paTa (eka padArthanuM pramANamAM thoDuM mizraNa loTamAM che te dhIna ke dIvAla upara raMganuM). (4) auSadha banAvatAM puNyatithi sI. [saM] mAMgalika divasa. (2)(mahApuruSono) bIjA padArthane paTa ApI hAMkavuM e. (5) ene bhaThThImAM sAMvatsarika-samacharIne divasa, avasAna-tithi apAtI AMca. [0 Apo (rU. pra.) pAsa Apavo] puNyatA strI. [sa.] pavitratA puTa-pAka yuM. [saM.] jue "puTa(45)." puNya-tIrtha na. [saM.] pavitra tIrthasthAna. (2) 6. pavitra puTa-bhedana na. [saM] nagara, zahera vaDIla pitA dAdA vagere) puTAkAra puM, puTAkRti alI. sa. puTa + hamA-bhAra, mA-ta] puNya-darzana vi. siM.] jenuM darzana karatAM pavitratA sAMpaDe tevuM dAbaDAnA jevA aMtargoLa AkAra, (2) vi. dAbaDAnA jevA puNya daza vi. saM., .] pavitra kA tarapha jenI haMmeza 2010_04 Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puNya-dAna 1447 putra-prApitA najara che tevuM puNya-hIna vi. [saM] durbhAgI, kamanasIba, (2) duHkhI puNayadAna na. si.1 dharma ane paropakAra nimitte apAtA bheTa puya-hAraka vi. [saM.], puNyahArI vi. [saM., pR.] puNyAne puya-dAyaka vi. [saM.1, puNyadAyI vi. [, .] karavAthI nAza karanAruM vartana je puNya-kArya banI rahe che tevuM puNyAcAra chuM. [sa. puSya + gA-vAra] dhArbika ane parepakArI puNya-dhAma na. siM.] jae puca-tIrtha(1)." (2ka pu puNyAcArI vi. [se, muM.] dhArmika ane paropakArI karavAthI maLatuM uttama sthAna (makSa vagere) puNyAtmA vi., pR. [sa, pung + mAmA .] dhArmika ane puNyanAma vi. siM.] juo "puNya-kIrti.' paropakArI vRttivALa puya-patha puM. [saM.) dharma temaja parepakArano mArga puNyAnubaMdha (-badha) muM. [saM. pu + manuN] pune saMbaMdha puNya-pada na. [saM] puNya-kAryo karavAthI maLatuM (mokSa vagere) puNayAnubaMdhI (badhI) vi. siM, 5. puNenA saMbaMdhavALuM puNaya-paripAka chuM. siM.] pavitra kAryo karyA hovAne kAraNe puyasrava 5. [saM. puSya + A-tra] zubha pagathI baMdhAtuM tho udaya puNya(jena.) [divasa, mAMgalika ane dhArmika hiMsa puNya-paMkhALuM (kALuM) vi. [sa, puSya + ja "paMkhALuM.'] puNyAha na., muM. [sa. puSya + addana = puSya na.] pavitra puNaya-rUpI pAMkhovALuM, puNyazALI puNayAha-vAcana na. [4] pavitra divasa nimitte brAhmaNe puNya-paMtha (pantha) . [saM. puSya + ja "paMtha.'], "ya- taraphathI AzIrvAda-maMtrono pATha, vasti-vAcana pADI hatI. siM puSa+ja "pAvaDI.'] ja "puya-patha." puNayALu, chuM vi. [saM. pupag; puog + gu. "ALuM" ta. pra.] puNaya-puruSa chuM. [saM.) dharmAtmA. (2) paropakArI mANasa juo "puNyazALI' - "puNavaMtuM." puya-puMja (-puja) paM. [] puNyakAryone hagale puNyAMza (puNyaza, . [saM.] puNya.kAryonA hisso puNaya-prakarSa paM. siM] puSpo khIlI UThavAM e puNyachu,0ka vi. saM.] puNya-kAryo karavA irachanAruM puNaya-prakopa pu. siM.] ayogya kArya karanAra tarapha bhabhUkI pu jajavala(-La) vi. [sa. puSya + 36] pitAnAM pavitra UThata krodha kAmane prabhAva kAryone laI prakAzI raheluM puNaya-pratApa paM. si.] karelAM dhArmika ane parepakArI puNadaka na. [saM. puog + 3] pavitra tIrthanuM temaja caraNapuNaya-prada vi. [saM.] salphaLa ApanAruM mRta saMdhyA vagerenuM pANI puNyaphala(-La) na. [4] karelAM pavitra kAryonuM satpariNAma pu daya puM. [saM.] puNya-kAryone laI thanArI-thatI caDatI puNya-bala(La) na. [saM.] e puNya-pratApa." [vRtti puNapArjana na. [saM.] dhArmika ane paropakAranAM kAma ekaThAM puNya-buddhi ApI. [saM.] dhArmika ane paropakArI kAma karavAnI karavAM e puNya-bhUmi strI [saM.] jyAM pavitra kAryo karAtAM hoya tevI jamIna putara puM. [saM. putra, arvA. tada bhava. (grA.)] juo "putra.' puNya-maya vi. [sa.] pavitra putaLiyuM vi. [o pUtaLuM +gu. "iyuMta. pra.] jemAM pUtaLAM puyoga chuM. [4] karelAM puNya-kAryone kAraNe maLela hoya tevuM, pUtaLAvALuM. (2) sonArUpAnI pUtaLAnI chApavALuM saMyoga ke saMparka teija prasAratuM caka6. (3) pUtaLAnI chApavALe sikako(4) ghauM vagere puNya-raMgI (-2gI) vi. [se, muM.] pavitra raMgovALuM mAMgalika sApha karatAM khaLAmAM rahI gayele photarAvALo dANe "ya-laka puM. [saM.] puNya-kAryo karavAthI maLatI manAya che puttala-vidhAna na. [saM.] saguM-vahAluM paradezamAM marI jatAM zaba tevI te te uparanI duniyA (svarga vaikuMTha vagere) lAvI zakAya evI sthiti na hoya tyAre leTanuM pUtaLuM banAvI puNaya-. sa. pu05 + ja e "re.'] dhArmika ane ene agnidAha karavAno vidhi para pakAranI daSTie karelAM puNyadAna ane karAvelAM bhejana vagere puttikA strI. siM.] UdhaI puNya-vaMtuM (-vanuM) vi. [sa. pujJa + saM. degvata prA. "vaMta ta. putra chuM. [saM.] dIkaro, beTa, Atmaja, tanaya pra. + "uM' svArthe ta. pra.], puNyavAna vi. [+ saM. degvAna putra chuM. [saM.] vahAle dIkaro 5., pa. li., e. 1.] puNyazALI putrakAma vi. [saM.] putra ke putra thAya evI kAmanAvALuM puNyavijita ja "puNya-jita.' [karavAnA vratavALuM pukAmeSa sI. [+ saM. ]i putro ke putra thAya e hetuthI puNaya-vrata vi, si.], tI vi. si., S.1 pavitra kArya karavAmAM Avato eka yajJa puNyazAlI(-LI) vi. [sa, puM.] pUrve aneka puNyakArya karyA putra-kAmyA strI. [saM.] putra ke putra thavAnI kAmanA, putre heya tevuM puNyavAna [karavAnI TevavALa putra-janma kuM. [sa, na] putranI utpatti, putra thavo e puNyazIla vi. [4] dhArmika ane paropakArI kAryo karyAM putratA sI., - na. [saM] putrapaNuM pu lAka vi. [sa.] juo "puNya-kIti." putra/prada vi. [saM] putra ApanAruM [(saMjJA.) puNyasthala(La) na. [saM] pavitra sthAna putradA zrI. [saM.] poSa mahinAnI ujaLI agiyArasa. puNa-sthAna na. [saM.] jue "puNya-sthala." (2) janma- putra-dAyaka vi. [sa.], putra-dAthI vi. [saM., muM] jue putra-da." kuMDaLImAM navamuM sthAna (je puNya kAryo karavAne yoga batAve putradharma chuM. [saM.] putra ke putranI vaDIla taraphanI pharaja che.) ( .) [pavitra kAryonI yAdagIrI putra-prada juo "putra da." puNya-smaraNa na., puNya-samRti strI. [saM.] punuM saMbhAraNuM, putraprApti sI. [saM.] vera putra-janma ke e 2010_04 Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ putra-priya 1448 punarAha putra-priya vi. [saM] jene dIkarA vahAlA che tevuM. (2)putra "zuM' bu' "sa' anukrame lakhAya.) ke putrone vahAluM ke gamatuM. punarapi ubha. siM. punar + arajI pharI vAre paNa, pharIthI paNa putra-prema puM. .. puM, na.] putra ke putro taraphane cAha, (2) punarAvatAra chuM. [sa. puru + caDha-tAra) karI avatAra le e, putra ke putrone vaDIla taraphane cAha punarjanma putra-bhavana na. [sa.] juo "putra-bhAva(2)." punaravalokana na. siM, punar + aa-eojana] pharI joI javuM e putra-bhAva paM. siM.] putra tarIkene enA taraphane bhAva ke punarAmaNa na. [sa. puna+ -maLa] pharIthI karavAmAM lAgaNI. (2) janma-kuMDaLImAM pAMcamuM sthAna (ja.) Avelo humalo ke caDAI putra-lAlasA jI. [sa.] putra ke putro thavAnI prabaLa kAmanA punarAgata vi. [saM. nan + mA-ra] pharIthI AveluM putra-vat kri. vi. [4] putrane rAkhe tema, dIkarAnI jema punarAgamana na. siM. punara + mAM-mana] pharIthI AvavuM e, putravatI vi, zrI. siM] jene putra saMtAna che tevI strI bIjI vAra AvavuM e putra-vatsala vi. siM] putra ke putra vahAlA che tevuM punarAdhAna na. [saM. puna+ mA-bAna] agninuM pharI sthApana. putravatsalatA . [saM.] putravatsala hovApaNuM (2) patnI mArI jatAM bIjI vAranAM lagna putra-vadhU sI. [saM.] dIkarAnI vahu. punarAcinA cI. [saM. + mAM-cho] pharIthI vicArI putra-vAtsalaya na. [4] jue "putravatsalatA." levuM e, bIjI vAra vicArI levuM e putra-vAna 4i, pR. [se. vAna .] putravALuM punarAvarta puM, nartana na. [4] pharIne AvavuM e, rikaransa." putra-vAsanA strI. [saM.) e "putra-lAlasA." (2) punarjanma, u.bartha putra-yasana na. [saM.] dIkarA upara AvI paDeluM duHkha. (2) punarAvatI vi. [sa. punara + mAva, pR.] pharIne AvanAruM dIkarAnA vinAzAthI paDeluM duHkha 'rikaranTa' [vAra AveluM putra-saptamI sI. [saM.] mAdha sudi sAtamanI tithi. (saMjJA) punarAvRtta strI. [saM. puna + mA-vRa] pharI AveluM, bIjI putra-sthAna na. [4] juo "putra-bhAva(2).' punarAvRtti strI. [4. punaH + mA-vRttipharIne AvavuM, e, putrAyita vi. saM.] putra vagere saMtati upara AdhAra rAkhI pharI pharIne AvavuM e, (2) graMthanuM pharI tenA te svarUpanuM raheluM. (3) putra thavAnI irachA karatuM. putrakAma, putrAthI mudraNa prakAzana putrAthI vi. siM. putra + marya, puM] A putra-kAma.' punaruta vi. [sa. punad + rava] pharI kaheluM, pharI pharI kaheluM putrikA zrI. [saM.] putrI, dIkarI, beTI, AtmajA, tanayA punarIkSaNa na. [sa, punar + kSaLa] pharI joI javuM e, purI-kRta vi. [saM.] putra na hoya tene putra tarIke mAnela "rivijhana' (vi. ma) , putriNa vi., strI, siM.] jae "putravatI.' punarukti cI. [saM. punara + fa] pharI kahevuM e, pharI puchA jI. [sa. putra +rA ] e "putra-kAmyA.' pharIne kahevuM che. (e eka prakArane doSa paNa che. kAvya.) puchu,0ka, pusu vi. si.] juo "putra-kAma." punaruccAra puM, raNa na. [sa. punar +3khvAra -La] pharIthI putra(-)SaNa sI. [saM. putra + Usong] jue "putra-kAmyA." balavuM e. puSTi,kA sI. [sa. putra + zafNa, putra utpanna punaHjajIvana na. siM puna+kanIvana] punarjIvana, jIvanamAM thAya e hetuthI karavAmAM Avate eka yajJa pharIthI AvatuM cetana. (2) punarjanma, (3) punarutthAna, puSaNa ja "puSaNa.' rinesAM' (ka.mA) (4) jIrNoddhAra pu tpatti sI. [sa. putra + 3f) jue "putraja-ma.' punaHjIvita vi. [sa. puna+34nIvita] punarujajIvana putrotpAdana na. [saM.] eka pachI eka putra pedA karyo javA e pAmeluM. (2) na. juo 'punarujajIvana." pu tsava paM. si. putra+svarUa] putra-janma thavAno AnaMda punarutkarSa muM. [sa. puram +3] pharIthI caDatI thavI e, pugala(La) . [4] paramANu. (2) kaNa, aNu. (3) bIjI vAra thatI caDatI varNa gaMdha rasa ane sparzavALuM mUrta dravya, (jena)(4) zarIra punarutthAna na. [saM. puna + rasthAna] pharI khaDA thaI javuM (boddha.) (5) AtmA. (jaina) [liTI' (ba. ka. Tha) e. (2) punarjAgRti, 'rinesAM' (da.bhA.). (3) jIrNoddhAra yugala-1 na. si] abhiA bhareluM vyaktitva, "o.' parsanA- punarutpatti strI. si. punara + 3utta] pharIthI pedA thavuM e, pugaLa juo "pudagala." punarujajIvana, "riproDakazana' ['riprekaTiva' (ke.ha.) puna(-)mithuM vi. [ja e "pUna(-)ma' + gu. IyuM'ta. pra.] punarutpAdaka vi. sa. puna+ kakSADha] pharI pedA karanAruM, mahinAnI pUnamane lagatuM, (2) pUname pUrNa thatuM (jemake punarutpAdana na. siM, punara + kapAyana) pharI pedA karavuM e, uttarahidamAM hiMdu mAsa pUname pUro thAya che). (3) pUnamathI bIjI vAranuM utpAdana, riDakazana' zarU thatuM. (4) dara pUname yAtrAe janAruM. [vA ghauMdha) (u. punarudaya puM. [sa. punar +3Dha] pharIthI udaya thavo e, pra.) dhauMnI eka jAta] pharIthI UgavAnuM. (2) pharIthI caDatI dazA [dvAra punara vi. saM.] (aMtya 2 svaro pUrve AvatAM emAM bhaLI punaruddhAra chuM. [sa. pUnam + uddhAra] pharIthI UbhuM karavuM, chaNejaze, veSa vyaMjana pahelAM repha' tarIke ane aveSa cUMjana punarbha va chuM. siM. uttara +31a] pharI pedA thavuM e pUrve visarganA rUpamAM; Ama chatAM "za" "dha" "sa" pUrve vikape punaruddhAha chuM. [sa. punad + dvA] pharIthI lagna karavAM e. 2010_04 Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ punarupAdyA (2) punavi vAha punabhaeNgna punarpeADhA, punarUDhA vi, srI. (saM. punar + loDhA (36 + hal), DhA] jeNe punarlagna karyu ' hoya tevI strI (khAMDelI yA vidhavA hoya tevA) punarela kri.vi. [saM, punar +a] pharIthI, vaLI pAchuM, pharI vAra, bIjIvAra, bIjI vakhata punarganArI, [saM.] kera-gaNatarI punargamana na. [saM.] pharIthI javuM e, bIjI vAra javuM e punarprahaNu na. [saM.] karI pakaDavuM e, bIjI vAra pakaDI levuM e punarghaTanA ii, [sa.] kurI vAranI racanA. (2) pharI vArane banAva 1449 punItadravya punarvidhAna na. [saM.] ja e 'punarghaTanA'-'primesisa' (na.pA.) punarjiniyAga puM. [saM] pharI vAra sarakhuM ke ThIkaThAka karavAnI kriyA, 'ri-eprepriyezana' punaHvidyAkana na. [saM.] ja e 'punarIkSaNa'-'rivyU.' punarvivAha puM. [saM] jae 'punarlagna.' punaHrvyavasthA strI. [saM.] jae 'punAvaeN niyeAga.' punaHzaMkita (-zakita) vi. [sa.] jene vize karI zaMkA karavAmAM AvI hoya tevuM [thA e, punarmilana thavuM e, kaoN meLApa punasamAgama puM. [x.] pharI ekaThA punaHsarjana na. [saM.] pharI sarjana, punaHIMTanA punaHsaMparka (samparka), puna-saMsarga (-saMsarga) puM. [saM] pharI saMbaMdhamAM AveluM e thayuM e puna-saMcAga (-saMyeAga) puM., -jana na. [saM.] pharI maLavAnuM punaHsthApana na., nA zrI. [saM.] pharI sthApanA karavI e, ri-haeNbiliTezana,' (2) karI pratiSThA karavI e, risTorezana' (ba.ka.ThA.) punarUtsvIkAra puM. [sa] phrI svIkAravuM e punaH vi. [jue punar-] pharIthI (samAsamAM AraMbhamAM paNa) punaHgraMthana na. [saM.] jae 'punarukti.' puna:parIkSaNa na., punaHparIkSA srI. [saM.] pharIthI parIkSA levI e, keratapAsa punaHpunaH kri vi. [x. punar--DhirbhAva] pharI pharIne punaHpRchA strI. [saM.] dharauthI karAtI pUchaparacha punaHpratiSThA zrI. [saM] mUrti vagerene karI sthApavAM e puna:pramASa puM. [saM] pharIthI khyAla Apate e. (ra) pharIthI thatI jAgRti, punarjAgRti, (3) pharIthI thayelI krAMti, 'rinasAM' [(ba.ka.ThA) punaHprodha-kAla(-La) puM. [sa.] jae punarutthAna'-'rinesAM' punaHpramANuna na. [saM] pramANita karavAnI kriyA, 'riveliDezana' punaHpraveza puM [saM.] krauthI dAkhala thavAnuM punaHprApta vi. [saM.] pharIthI maLI AveluM punaHprApti ii. [saM.] pharIthI maLI AvavuM e punaHzaMkita (-kakti) vi. [saM] jae 'punazaMkita. punaHsamAgama puM. [saM.] jue 'punaHsamAgama.' punaHsarjana na. [saM.] jae 'punar-racanA'--'punaHsarjana.' punaHsaMparka (samparka) puM. [saM.] jue 'punasaMparka.' punaHsayAga (-saMyeAga) puM. [saM.] jue punasaMvega.' punaHsaMyAjana (saMyeAjana) na. [saM] jae 'punasaMyojana.' lagna,punaHsaMsarga (-saMsarga) puM. [saM.] jue 'punasaMsarga.' punarghanIkaraNa na. [saM.] pharIthI jamAvavuM e (dalhI' vagere) punardoSaNA . [saM.] pharI vAra karavAmAM AvelI jAherAta punarjenana na. [x], punarjanma puM. [saM.,puM.] pharIthI utpanna thanuM e, bIjo thayeleA janma, punaravatAra punarjanmavAda puM. [saM.] pharI pharI jIvAtmAne janmavAnuM thAya e prakAranA mata-siddhAMta .. punarjanmavAdI vi. [sa., puM.] punarjanmanA siddhAMtamAM mAnanAra punA zrRti strI. [saM. punar + nAgRtti;--sa, mAM 'nAgRti' zabda nathI.] pharI vAra jAgrata thayuM e, punarutthAna, 'rinesAM' punarjIvana na. [saM.] jue 'punarujIvana'-'rinesAM' (kha. ka.ThA.), 'ri-janarezana' (mana.ra1.) punarjIvita vi. vi, na. [saM.] jue 'punaruvita,' punardarzana na. [saM.] karI vAra dekhAvuM e punarnirmANu [saM.] pharIthI racanA karavI e, puna:sarjana, 'ri-kansTrakzana' [makAna nagara vagere) punarnirdeza huM., zana na. [se.] pharI vasAvavuM e (sthAna punarbhava puM. [saM] jue 'punarjanma,' punarbhavI vi. [saM.,puM.] karIne janma pAmeluM punarbha ii. [saM] jeNe punarlagna kareluM hoya tevI strI punarmilana na. [saM.] pharI vAra maLavuM e, bIjI vAranuM maLavAnuM punarmudraNu na. [rsa,] pharIthI karavAmAM AveluM chApakAma, *ri-prinTa' punabhUta vi. saM. punarmUa] jae 'punarbhavI,' punarmudrita vi. [sa.] karIthI ApeluM, ri-prinTeDa' punamR dyu na. [rsa., puM] janme janme vAraMvAra thatuM me punaryAjana na. [saM.] pharI vAra joDAvuM e punar-racanA strI [rsa pramANe junA-canA; A gu. samAsa] jue 'punarghaTanA(1).' (2) kerI karavAmAM AvelI nyavathA punarlagna na. [saM] paMDAyelI ke vidhavAnuM karI vAranuM punaHvivAha, gharaghaNuM punarlekhana na. [sa.] phIthI lakhavuM e, nakala karavI e punarvasavATa puM. [saM. punar + ja e 'vasavATa.'] krI vasavAnuM karavuM e, punarnivezana, 'rihaeNbiliTezana' [(khagALa.) punarvasu puM., na. [saM.,puM.] azvinI nakSatrathI sAtamuM nakSatrapunarvAsana na. [rsa, punar + vAsanA] jae 'punarvasavATa'- 'rinyubiliTezana' punarvicAra puM., raNA strI. [saM.] karIthI vicAravuM e _2010_04 punaHsthApana na., nA zrI. [saM.] jue 'punasthApana.' punaHsvIkAra puM. [saM.] jue 'punasvIkAra.' punAI hI, saM puchyuM > prA, punna + gu. 'AI ' ta. pra.] puNya, (2) kRpA, mahera, dayA punIta vi. [saM.] pavitra. (2) zuddha, cAkhkhuM punItakara vi. [ + saM.] pavitra karanAruM punItatA ii. [ + saM., ta. pra.] punIta hAvApaNuM punIta-hRdya vi. [+ saM.] pavitra hRdayavALuM Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ punItAtma 1450 purasara punItAtma, -tmA vi. [+sa, mAmasAramAM 5. vi., "eDeDA." (2) (lA.) uzakeraNI ['loDeDa e. 1.] pavitra AtmAvALuM puravata lijio "pUravuM' dvArA.] mAlathI bhareluM (vahANa), punama (-mya) jue "pUnama.' pura-vadhU strI. [saM.] zaheranI vahuvAru, nagaranI yuvati punemiyuM jue "punaniyuM.' pura-vADI strI. [saM. + ja e "vADI."] nagara najIkane ke punarI vi. mahArASTranuM eka zahera pUnA' + gu. "erI' nagaramAM bAga ta. ma.pUnAnuM, pUnAne lagatuM puravAra kri. vi. [parsa. prevAra] sAbita, siddha pupalAvavuM sa. kri. [ravA.] cAvavAnI zakti na hoI anAjane puravArI strI, [+ gu. I? ta. ma] sAbitI maDhamAM Amatema pheravavuM. pulAvAvuM karmaNi, sa, kra. pura-vAsI vi. [saM., pR.] nagaravAsI, nAgarika yuphANa (-zya) strI. AkhA pAse maLatI e nAmanI mAchalInI purazcaraNa na. siM. ra+svaraLa, saMdhithI] AgaLathI karavAmAM eka jAta AvatI taiyArI. (2) amuka kAryanI siddhi mATe karavAmAM pumA na, e nAmanI eka vanaspati, kuvADiye Avate mAMtrika dhArmika vidhi (yajJa prakAra). pumeluM vi. dattaka purasAre chuM. mahemAnane pIraselI thALI puyANI na. eka jAtanuM ghAsa pura pUrva, [sa. pUrvanuM, pUrve AveluM, AgaLa raheluM. AgaluM, pura' na. siM] purI, nagara, (2) nAnuM gAma. (3) 5 (samAsanA pUrvapada tarIke ghoSa vyaMjana pahelAM "purA-" "mapura vi. aai, samAsamAM pUrvapada tarIke: "purasa' vagere) dhanya-aSa (ka) pahelAM 'pura, tAla aSa (ce. ) pUrve "pura -ja "purazcaraNa, daMya agheSa (7) pura-khUna vi. [phA.zarIramAM lohIvALuM. (2) majabUta pUrva purasa" ane " pahelAM zasa' anukrame) purago vi. ki.) vAtoDiyuM purasi(sI) strI. [phA. purNi ] pUmapara, talAza. (2) purageI strI. kiA*] vADiyApaNuM jabAnInA javAbanI nedha [1ponsarkiMga pura-jana puM, na. si., muM] nagaravAsI, nAgarika puraskaraNa na. [saM.] AgaLa karavuM e, dhapAvavuM e, preraNA, pura-jora na. phi.] pUruM baLa. (2) kri. vi. pUrA baLathI purakaraNa-zAkhA strI, [saM.] jyAM AgaLa kAma cAlu pura-jeza na. [ ], sana. [+ phA. jeza ] pUrI gati, pUra rAkhavAnuM hoya tevA vibhAga, "Tebala oNphisa brAnca," viga, prabaLa vega. (2) kri. vi. pUrA vegathI praponanTa,' 'ekasponanTa,' "ponsara' pura-teraNa na. [saM.] nagara ke gAmanA daravAjAnA mADha nIcene puraskaraNIya, puraskartavya vi. [saM.] AgaLa karavA jevuM suzobhita karelA bhAga (have kamAnavALA) purasakartA li., S. [saM., muM.] AgaLa dhapAvanAra, himAyatI, pura-daMtiyA (jio "pUruM' + "daMta' + gu. rajUAta karanAra, "eNDavokeTa yuM' ta. pra.] khetaramAM oraNI karavAnuM sAdhana, daMtALa puraskartutva na. [saM] AgaLa dhapAvavApaNuM pura-devatA zrI. [e.]puranuM rakSaNa karatI manAtI adhiSThAtrI devI pu kAre . [saM.] jue "puraskaraNa.' (2) saMmAna,. pura-dvAra na. si] pura nagara ke gAmane daravAjo "evorDa." (3) InAma, (4) mAnada vetana, ' raDhiyama' pura-nUra vi (kA. + ara.].pUrNa rIte prakAzatuM, khUba tejavALuM (da. bA.). (5) kaMpanInI bhAgIdArInuM vaLatara, benasa.' (6) pura-pati , siM.] nagarapati, nagarazeTha. (2) sudharAIne vidvAna mANasane enA lekhana-kArya mATe graMtha-prakAzaka pramukha, meyara' taraphathI apAtI rakama, "remyunarezana,' 'reyakTI' pura-5tha chuM. [saM] rAjamArga puraskRta vi. [saM] AgaLa dhapAveluM, AgaLa kareluM, prerita, pura-bahAra (pura-bA:2) puM. [phA.) vasaMta RtunA pUrNa jamAva. "sponsarDa' [karavuM e (2) kri. vi. vanaspati khIlI uThI hoya ema. (3)(lA.) puraskRti sI. [saM.) AgaLa dhapAvavAnI kriyA, AgaLa pUrA hRdayanA ulAsathI pura-strI strI. [saM.] nagaranI strI, zaherI nArI purabiyA kuM. hiM, purabiyA" pUrva uttaranA rAzanA vatanI] puratva na. [saM.) AgaLa hovApaNuM, khare hevApaNuM, uttara hiMdano zreya. (2) madhyakAlamAM gujarAta-saurASTramAM agresara-ta. (2) pradhAna-tA, mukhya-tA. AvelA pUrvIya brAhmaNonI eka laDAyaka jJAvi ane ene pura-svAmI 5. si.] jae "pura-pati.' puruSa (saMjJA.) -puraasara vi. si] AgaLa cAlanAra, mekhare rahenAra, pura:pura-mArga ! [saM.) jAo "pura-patha." [karanAra sara. (2) kra. vi. (samAsamAM, jemake nayAyapura:sara-pUrvaka pura-rakSaka vi. [sa.], pura-rakSI vi. [se, muM.] puranI rakSA purasthita vi. [3] sAme AgaLa UbheluM [jIvAtmA puravaThA 5. pUravuM' kAra.] bharI malI jIvana-jarUri- puraMjana (purajana) 5. [ ] (lA.) zarIrarUpI puramAM rahenAra yAtanI cIja-vastu anAja vagere. (2) laphakarene mATenI puraMdara (purandara) . [saM.] idra taiyAra rAkhelI zastra-sAmagrI. (3) khetIne pAvA sAcavI puraMdarI (purandarI) strI. [sa.] idranI patnI-idrANI rAkhelo baMdhAre ke dharo. (traNe mATe aM. "saplAI') puriMddhi,-bro (pura , brI) strI, (saM.] mukhya dAsI. (2) puravaNI sI. [o pUravuM' + gu. "avaNI' ka. pra.] vadhArAnuM saubhAgyavatI strI-pati ane satAvALI umeraNa, pUrti, pariziSTa "eNpiDikasa," "saplImenTa, -pura:sara vi. [saM.] A purasara." 2010_04 Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pura:sthita 1451 purAlekhasaMgraha-niyAmaka puraHsthita vi. [saM.] juo 'puraristhata." mAM jovA maLatuM purA pUrvaga. [saM.] (samAsamAM pUrvapada tarIke) pUrve pahelAM, purANika vi. [saM. varALi] juo paurANika.' ' agAu, janA samayamAM purANa vi. saM. ULavAmAM, voranfNa purANanI purAkala5-jIvavighA sI. siM] prAcInatama samayane lagatuM kathA kahenAra, paurANika, (2) puM. brAhmaNenI eka aTaka jIva-zAstra, "jelinolejI" (prA. vi.) ane ene puruSa. (saMjJA). purAjIvana-zeka vi. sa. purA + nIvana-zoSah] jao purANuM vi) [sa. purANa-> mA purAna-] jao purANa purAtatvavida' - "ArkiyolejisTa." (1).' (2) (lA.) jIrNa thaI gayeluM purANa vi. [sa, mAM svI kata che, chatAM e purAsana> purAta vi. [+ saM. yavata] purANamAM kahyuM hoya che te. prA. puramI, purANa che. ] purAtana, prAcIna, pUrvanuM, agAunuM. (2) purANamAM kahyA ke batAvyA pramANenuM. (3) purANanA (2) na daMtakathAo dvArA mAnuSa ardhamAnuSa divya prakAranI lothI karavAmAM AvatuM (karmakAMDa) pracalita thayelI AkhyAyikAone te te saMgraha-graMtha (sa. purAtatva na. [saM. prAcIna samayamAM te te padArtha, "eNnTibhASAmAM bhinna bhinna samaye lakhAyelAM AvAM 18 purANa kaviTI' (jinavijayajI). (2) prAcIna kAlane lagatI vidyA, maLe che.), mItha' (ba. ka. ThA.) [ kADhavuM, 0mAMtvuM (rU. " A lojI ) kaMTALA-bharelI vAta karavI. (2) ekanI eka vAta purAtatva vi. [saM.], -vida vi. siM. 1fa ] prAcIna kayAM karavI]. vastuonI vidyAonuM jJAtA, "AkilojisTa,' 'enTipurANa na. jio "purAvuM' + gu. "aNa" . pra.] (khADA kaoNriyana' (da.bhA.) liMka vageremAM) kastara kAMkarA mATI vagere pUravAM e, bharatI purAtatvavidhA sI. [saM.] jAo "purAtattva(2) -ArkipurANakathA strI. si] prAcIna kAlanI vAta purAtattva-verA vipuM. [saM! juo "purAtatvajJa-ArkipurANakalapana ne. [saM.] e 'purANa(2)' - "mItha.' lejisTa' ['akilojikala sarve purANa-kAra vi vuiM] purANanI racanA karanAra purAtattava-sarvekSaNa na. si.] prAcIna padArthonI jANI, purANakAla(La) puM. [saM.] purANe racAyAne samaya (I. purAtattava-saMzodhaka (saMzodhaka) vi. siM.] prAcIna padArthonI sa.nA AraMbhathI 10mI sadI sudhI) ja karanAra, erikaveriyana' (ha.ga.za.) purANa-jJa vi. [saM.] purANa-graMthAne vidvAna purAtatva-saMzAdhana (-saMzodhana) na. [sa.] prAcIna padArthonI purANunatama vi. saM.] ati prAcIna zodha karavAnuM kArya [purANuM, "eNnTika veriyana' purANa-paThana na. [4] purANa ke purANenuM vAcana purAtana vi. [saM] khUba ja prAcIna, ati prAcIna samayanuM, purANa-5thI (-5thI) vi. siM. + e "paMthI.'] prAcIna purAtanapremI vi. [saM. 6.] junI vAtane vaLagI rahematanuM avalaMbana karanAra, " Dekasa' (vi. ma) nAra, rUDhicurata, 'kaeNjharveTiva' purANa-punIta vi. [saM. + juo 'punIta.'] prAcIna samayathI purAtanazAstra na. (sa.prAcIna padArthonI samajha ApanAruM pavitra manAtuM zAstra, akilojI,' 'enTiviTI' (caM.na.) purANapuruSa chuM. saM.] paramAtmA, paramezvara, parabrahma purAtanI vi. siM. + gu. "I' vAryuM che. pra.], -nIya purANa-prasiddha vi. siM.] purANamAM je vize ghaNuM kahevAmAM vi. si.] juo "purAtana.' AvyuM hoya tevuM purA-daSTi strI. [saM] prAcIna padArthone oLakhI levAnI purANa priya vi. siM] prAcIna vastuo jene priya hoya tevuM najara ane samajha, "Tikaveriyanikama' purANapriyatA zrI. [4] janAne vaLagI rahenAra hovApaNuM, purAdhyakSa DuM siM. [2+ adhyakSa] ja "pura-pati." "kojhavezana' Deikasa' (vi.ka.) purAmAna-vijJAna na. siM] prAcInatama mANasajAtine purANa-matavAdI vi. siM5] jue "purANapaMthI'-oNrtho- lagatI vidyA, palinkropajI' (ha..zA.) purANa-mUlaka vi. [saM.) jenA manamAM purANanI kathAo purAlaya na. [saM. 12 + mA-g] nagaranuM mukhya sabhA-gRha, rahelI hoya tevuM, purANomAM maLatuM purANu-vastuzAstra na. [saM.] purAvastuzAstra, Arki- purAri paM. [saM. 14+ ari tripurAsuranA zatraziva, mahAdeva (lejisTa' purAlekha ! [saM.] januM kotareluM ke lakheluM lakhANa, "eNprivrAra" purANu vastuzAstrI vi. [se., ] purAvastuzAstrI, Arki- purAlekha-vida vi. [+ saM. degfa], purAlekha-venA vi, [sa, purANu vastu-saMzodhaka (-20dhaka) vi, si.] purAvatu- .] prAcIna lakhANa ukalanAra, epriprAphisTa' saMzodhaka [saMzAdhana purAvazeSa . [sa, pUrA+avaro] prAcInakAlano te te padArtha, purANa vastu-saMzAdhana (-zAdhana) na. [ ] purAvastu- purA-vastu, "eNnTaka,' eziyanTa vimeIna' (ha.gaM.zA.) purANuzAstra na. siM] daMtakathAonI vighA, atuma tionuM purAlekha-saMpraha (-sagraha) puM. [saM] prAcIna kAtarelAM-lakhAzAstra, "bhAItholejI' (caM.na.). yelAM sAdhanene saMdharA, "Akaiva' purANAMtara (purANAntara) na. [+attara] bIja bIja purANa purAlekhasaMgraha-niyAmaka (sagraha-) visaM. 5.] purApuraNutargata (purANA targata) vi. siM] purANomAMnuM, purA- lekhasaMgrahane mukhya adhikArI, "ArkAivisTa' uli' (ma.sU) "ii 31 vastuzAstra, "A velajI' 2010_04 Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ purAvavuM 1452 puruSAvatAra purAvavuM e "pUravuM'mAM, puruSakAravAdI vi. [se, muM.] puruSakAravAmAM mAnanAra purAvo-vighA jI. [saM.] jIo "purAvastuvidyA'-'Arki, puruSa-nati sI. siM.] naratva, nara-jAti, meila sekasa celeMja' (ha..zA.) puruSa-TI strI + ja e TeTI.'] garbhanirodha mATe purA-vahu sI. [saMna] prAcIna kAlanI te te vastu, puruSanA liMgane DhAMkavAnuM sAdhana, "kenDama' eNTika eNnTikaTi' jio "purAtattva." purUSa-tA sI., -tva na. siM] puruSapaNuM, maradAI purAvastuvidyA strI. [saM.] purAvastuzAstra na. siM.) puruSa-heSiNI vi., strI, siM] puruSa ke puruSone dveSa karapurAvastusaMzodhaka-saMzodhaka) vi. saM.] prAcIna vastuonI nAra strI [nAra abhinetA zeAdha-khoLa karanAra nI zodha-khoLa puruSapAtra na. I.) nATa-racanAmAM pUruSane veza bhajava. purAvatu-saMzAdhana (-saMzodhana) na. [sa.] prAcIna vastuo- puruSa-praNIta vi. siM ] mANase jenI racanA karI che tevuM, purA-vAha . [saM.] juo "purA-daSTi'-enTivaMriyaniSama' puruSa-kRta, pauruSeya [puruSakAra, puruSArtha purAvA-vastu jI. jie purA' + saM] mudAmAla, "e- puraSa-prayatna kuM. [saM.] mANasanI mahenata, udyoga, udyama, zibiTa" puruSa-bIja na. [] bALakanI utpattimAM niyAmaka zukrANu purA-vida vi. [4, 6-fa JpurAtatva-jJa, puruSabhAvA5 chuM. [sa. puruSa-mAvA -ro] puruSa na hoya (ke.ha.), "AkilojisTa' (da.bhA.) temAM puruSapaNuM caDAvavuM e, "enthopamorjiama' (da.bhA.) purA-vidhA , siM.] jae 'purAvastu-vidhA.' puruSa-mAtra vi. [saM.) mANasanI UMcAInuM, mANasanA mApanuM, puravuM ja pUratuM'mAM. mAthoDA jeTaluM purA-vRtta na. [saM.] prAcIna kAlanI hakIkata puruSanedha chuM. [2] ati prAcIna kALamAM thato manAte eka purAvRtta-vida vi. siM. degfa], purAtta vi. . puM] yajJa ke jemAM mANasanuM balidAna ApavAmAM AvatuM hatuM prAcIna-kAlanA ItihAsanuM jJAna dharAvanAra puruSa-ratna na. [saM.) puruSomAM ranarUpa mANasa [cuM. provAra ] dAkhalo, khAtarIvALuM vacana. puruSa rAzi . [, .] meSa mithuna siMha tulA dhana (2) sAbitI, pramANa, (baMne mATe aM. "praka" ane "evi - kuMbha e pratyeka rAzi. (ja.) Dansa.') [0 leve (rU.pra.) sAkSInI jubAnI levI] puruSa-vage kuM. [saM.] e "puruSa jAti." purAMta strI. siM. prAta chuM., ardhA taddabhavI dararojanA ke puruSa-vAcaka vi. [sa.], puruSa-vAcI vi. [sa, j] pahelo mAsika hisAbanAM beu khAtA maMDAI gayA pachI khAte pAra bIjo ane trIjo e traNe puruSone baMdha kare tevuM (sarvahetI silaka, jaNasa bAkI, tAraNa, belensa' nAma). (vyA.) [a sAmAnya mANasa purAMta-aMdAjapatra (andAja-) [+juo "aMdAjapatra.] puruSa-viroSa ! [saM.] viziSTa mANasa, khAsa mANasa, vadhArAnA aDasaTTAnI taphasIla, "saplasa bajeTa puruSa-za(-) . [4] puruSane pizAka, mardAnA pozAka purI sI. si.] nagarI, moTuM zahera. (2) orissAmAM puruSasiMha (siha) chuM. saM.puruSomAM siMha jevo prabaLa tIrtha-jagannAthapurI. (saMjJA.) [phirake. (saMjJA.) mANasa purI* chuM. [saM. ] dasanAmI saMnyAsIone e nAmane eka puruSa-suSTi strI. siM.] ja puruSa-jAti.' purISa na. [saM.] viSThA, maLa, gu, nara ka. (2) chANuM lIMDAM puruSAkAra puM, puruSAkRti sI. [saM. "haNa + mA-vAra, mAM-ta] vagere maLI [javuM e mANasane ghATa. (2) vi. mANasanA ghATanuM purItsarga kuM. +saM. 3rU] maLa-zuddhi karavI e, jhADe puruSAtana na. [sa. puruSa dvArA. sara0 "zUrAtana.'] zUravIratA, chuM. [saM.] caMdravaMzanA yayAti pAnano zamiThAmAM thayele zUrAtana. (2) maradAI, puruSapaNuM, pauruSa (prajIvaka tattavALuM) putra rAjavI. (saMjJA.) puruSAdhama vi. [sa. puruSa + madhaH] adhama mANasa, nIca ane puru-vaMza (vA) kuM. [saM.] pururAjAne elavaMzI vaMza (ke halakaTa mANasa jemAM kaurava-pAMva thayA.) puruSAyita na. [saM.] saMbheganuM eka Asana. (kAma) puruvaMzI (vazI) vi. si., mu. puravaMzamAM utpanna thayela puruSAyuSa na. [saM. puruSa + mAyu] mANasanI se varSe puru-vivAha . siM.] ekathI vadhu strIo sAthenAM lagna, jeTalI AvaradA polIgamI' (2.vA.) puruSArtha chuM. [sa puruSa + artha mANase prApta karavAno che te puruSa chuM. si.] nara, marada. (2) pati, dhaNI, vara. (3) hetuH dharma artha kAma ane mokSa. (2) udyoga, udyama, jIva akSara ane paramezvara-emAMnA dareka. (4) kALanAM puruSakAra, puruSa-prayana, (3) zakti, sAmarthya, baLa rUpAkhyAnamAM pahele bIjo ane trIje e dareka, (vyA) puruSArtha-vAda 5. [.] udhama-vAda [0mAM na rahevuM (jenuM), mAM na hovuM (rU. pra.) nAma puruSArthavAdI vi. [se, muM.] udhamavAdI sthiti hovI] [Iza, "I-vila' (da.bA.) puruSArtha vi. sa. puruSa + sAtha, j.) puruSArtha karanAra, puruSa-kAra pu. [saM.] udyama, puruSArtha, ughoga. (2) mata udyogI, udyamI, prayatnazIla puruSakAra-vAda zuM siM.] jemAM puruSArtha upara AdhAra hoya puruSAvatAra chuM. [saM. purapa + avatAra] jemAM sAkSAt paramate mata-siddhAMta puruSa paramAtmA pote ja avataryA hoya evo avatAra-prakAra 2010_04 Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puruSAvasthA 1453 pukara puruSAvasthA strI. (saM. putva + arva-sthA) yauvanano AraMbha pulakita vi. saM.] harSathI ruvADAM khaDAM thaI gayAM hoya tevuM, thaI cUkayo hoya tevI uMmara, meriTI' romAMcita puraSAMtara (puruSAntara) na. [sa. puruSa + antara) ekane badale pulapulAvavuM, pula pulAvAvuM ja "pulapulAvuMmAM. bIjA puruSa tarIke khapavuM e pulapulAvuM A kri. [2vA.) bIkathI javuM. (2) cusAvuM. (3) puruSIkaraNa na. [3] puruSa na hoya temAM puruSa karavAnI picI cIja dabAvI. (4) mitAmAM anAja mamaLAnuM. pula. haiiyA, "parseniphikezana' (caM. na.). pulAvAvuM bhAve, .i pulapulAvavuM che, sa phri puracita vi. [sa. puraSa + caM] puruSane zobhe tevuM, pulati muM. [] mAthA upara vALa rAkhavAnI RSionI maradane chAjatuM [evA paramAtmA, paramezvara eka paddhati. (2) saptarSiomAMnA e nAmano eka tAro puruSottama . [saM. puragha + uttama] jIva ane akSarathI para ane RSi, pulatya, (saMjJA.) [(2) jAo "pusti . puruSottama-kSetra na. siM.] orissAmAMnI jagannAthapurI. pulatya puM. (saM.) e nAmane eka paurANika kApe. (sajJA.). (saMjJA.) pulaha chuM. [sa.] saptarSiomAMne eka tAre ane e nAmano puruSottama mAsa puM. [saM.] hiMdakAlagaNanAmAM lagabhaga dara eka prAcIna RSi(saMjJA) (eka prakAra. (jaina) aDhI varSe umerAto eka cAMdramAsa, adhika mAsa, maLa-mAsa pulAka-nirdUdha (-nigraMtha) paM. [saM.] nigraMthAnA pAMcamAM puru-hUta vi, pR. [saM.] agni mulAka-labdhi sI, siM] vIryA tarAyanA kSaya ke pazamathI pururavA chuM. (saM. paurANika mAnyatA pramANe caMdra- prApta thatI eka prakAranI zakti, (jena.) putra budhane IlA nAmanI strIthI utpanna thayelo putra, ela pulAva ! (phA. palA1] e 'palAva.' rAja. (saMjJA.) pulAva-kuramAM na., ba. va. [+ e "kuramuM'] cekhAnI puroga vi. [sa, pus + ja, saMdhithI] jae pUrvaga." (vyA.) banAvelI eka vAnI pure-gAmI vi. [sa. pur + jAmI, muM, saMdhithI] AgaLa pulina muM. [4] kAMThe, kinAre, taTa, tIra janAruM, agra-gAmI, agresara [gayela puliyuM na. [phA. "pula + gu. "iyuM' svArthe ta. pra.] nAne pura-javI vi. [saM. + kIvI, muM, saMdhithI pUchavI pula, garanALuM puratAza puM. [3] yajJamAM homa mATe banAvela homa-dravya puliMga (puli) na. [e.] dhakko mArI goLa goLa pheravavuM e tarIke pAka, kavi. (2) yajJanI prasAdI (jemake chApa-yaMtranI nakala kADhavI e). (2) bhAra vagere pure pu. lagna vakhate vasavAyAne apAtAM loTa sAkara haLadara kheMcavo e vagere te te padArtha | [Avelo khyAla puliMga-eprImenTa na [a] ekabIjI relavene bhAra kheMcavAmAM purA-darzana na. (saM. 1 rasa + tana, saMdhithI] agAuthI nukasAna na thAya e pramANenuM parasparanuM karAranAmuM purAdhA puM. [saM. purAvA:] jae purohita." puliMda (pulinda) kuM. [.] eka prakAranI vanavAsI jAti, pura-vacana na. [sa. pur + vacana, saMdhithI] pustakanuM prA- bhIlone eka prakAra. (saMjJA.) (2) pulita jAtinA nivAsane. kathana, Amukha, bhUmikA, prastAvanA eka prAcIna deza, (saMjJA.) pura-thatA vi. siM. gharasa + vartA, muM. saMdhithI] sAme raheluM, puliMdI (pulindI) strI. siM] pulada-strI AMkha sAmenuM [karAvanAra avarSa, guru, gora pulI strI [.] ghIsIvALI gareDI, garagaDI. (2) yaMtramAM jene pura-hita chuM. [, + fhata, saMdhithI] dharma karma vagere upa2 pada phare che te te sapATa mathALAvALuM cakra purohita-pada na. siM.gerapa6 puleja na. dara sAla kheDAtI jamIna purohitavRtti strI. siM] gorapadu karIne calAvavAmAM AvatuM puleTa (ya) sI. nAnI muraghI gujarAna, purohitanA dhaMdhe [vyavasthA pulamAM muM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe idrANIne pitA. purohita-zAhI sI. [+ phA] goravarganuM zAsana-taMtra hoya tevI (saMjJA) (2) sI. bhagu RSinI patnI ane vana RSinI purohitAI sI. [+gu. "AI' ta. pra.] purahitapaNuM, mAtA. (saMjJA.) [(saMjJA) garapaNuM, gerapa6 pulakasa chuM. [saM.] bhAratavarSanI eka vanavAsI prAcIna jAti, pula puM. ] garanALAMvALa setu. [0 kara, nA(-nAM) pulo jae pUDalo." kha, 0 bAMdha (rU. pra.) ghaNuM dAna ApavuM. () puvADiye ja "kuvAhiye." (2. pra.) ToLe vaLavuM. taLe gujare (2. pra.) garIba puratI, -stI strI. [. pusta ] sahAya, madada sthitimAM rahevuM e]. pustu, -to' cI. [.] pukhta bhASAne najIkanI aphaghAnipulaka na. [saM.) roma, ruvADuM, revuM, ruvAMTI stAnanA ane pazcima pAkistAnanA pezAvara vagere vibhAganI palakavuM a. kri. sa. puruSa, -nA. dhA.] ruvADA khaDAM thavAM bhArata - Arya kulanI eka bhASA. (saMjJA.) (baba harSathI). pulakAvuM bhAve.. pulakAvavuM che., sa, ji. pateto ) 5. phiA. pUtaha ] Dhagala. (2) AdhAra pulakAI jI. [saM. 6DhavI + gu. "AI' ta. pra.) pulakita ApatI sahAyaka dIvAla, bAMdho, bresTa-vela' thavApaNuM, roma-harSa, rUvADAM khaDAM thavAM e puSakara na. [sa.) nIla kamaLa, vAdaLI kamaLa. (2) rAjasthAnamAM pulakAvavuM, pulakAvuM ja "pulakavuM'mAM. ajamera pAsenuM e nAmanuM eka tIrtha. (saMjJA.). (3) e 2010_04 Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puSkaraNA nAmanuM eka vAgha jio 'pAkaraNeA.' puSkarA puM. [gu. pAkaraNeA,' enuM arvA, saMskRtIkaraNa] purAvata puM. [ + saM. Ava] pralayane samaye paDatA megha puSkariNI. [a.] nIla kamaLanA cheADa, (2) (jemAM nIla kamaLA Uge che. tethI) taLAvaDI. (3) hAthaNI [atyaMta puSkaLa vi. saM. pu] dhaNuM ja ghaNuM, khUba, atizaya, puSkaLatA zrI. [saM.] bahu hAvApaNuM, chata puSTa vi. [saM.] pASaNa pAmeluM, peASAyeluM. (2) jene samathaeNna maLyuM che tevuM. (3) (lA.) jADuM, huSTa-puSTa puNa-tA zrI. [saM.] puSTa hAvApaNuM puSTAvavuM sa. kri. [saM. puSTa, - nA. phrA.pre. te| Ava' pra, lagADI] AcArya dvArA potAne sevavAnA ThAkArachanI dAyika prakAranI pratiSThA karAvavI. (puSTi.) puSTAMga (puTTA) vi. [saM. puSTa + an] bharelAM aMgeAvALuM, leAMDhakuM puSTi . [saM.] pAmavuM e, peSaNa. (ra) (lA.) uttejana. (3) samarthana, TekA. (4) anugraha, kRpA, prasAda. [. ApavI 0 karavI, devI (rU. pra.) Teko Apave, samarthana karavuM. 0 maLavI (rU. pra.) Teko maLavA, samarthana maLavuM] puSTizvara, pugni-kAraka vi. [sa.], puSTi-kArI vi. saM.,puM.] jue 'paiAyaka,' [ApanAra, paiASTika puSTidAyaka vi. [saM], puSTindAyI vi. [saM.,puM.] pASaNa puSTi-patha puM. [saM.], puSTi-paMtha (-pantha) puM. [+jue 'paMtha.'] jue 'puSTi-mArga' puSTi-bhakti strI. [saM] jemAM kevaLa paramAtmA-paramezvara-puSpa-varSA zrI. [saM] phUlenA uparathI varasAda varasAvavA parabrahma-bhagavAnanI kRpA upara ja AdhAra rAkhI niSkAma rIte karavAmAM Ave te zaraNanI satata bhAvanAvALI bhakti ke laganI. (puSTi.) puSpavatI vi., strI. [saM.] rajasvalA strI, abhaDAyelI strI e, uparathI phUlA pheMkavAM e puSpavATikA strI. [saM.] phUlavADI puSpa-vRSTi strI. [saM.] jae puSpavarSA,' [pathArI puSpa-zayana na. [saM.], puSpa-zayyA strI. [x.] phlenI puSpazara puM. [saM.] 'puSpadhavA.' puSpa-robhA, puSpa-zrI zrI. [saM] khIlelAM leAnuM sauMdarya puSpa-hAra huM. [.] jae 'puSpa-mAlA.' puSpakAra juM., puSpAkRti zrI. [saM. + mA-nAra, AkRtti] phUlanA dhATa. (2) phUlanA ghATavALuM [cAkhA puSpakSata na.,a.va. [+saM, akSad] (pUjAmAMnAM) phUla ane puSpAyudha puM. [+saM. AyuSa] jae 'puSpadhanvA.' puSpAvaraNu na. [ + saM. mA-vaLa] phUleAnI cAdara, leAnuM DhAMkaNa puSpa-kAza(-5) puM [saM.] phUlanA DoDo puSpa-gaMdha(-gandha) puM. [saM.] puSpanI suvAsa puSpa-guccha puM. [saM.] lAnA gu puSpa-cakra na. [saM.] mALA, 'rIdha' 1454 puSTi-mArga puM. [x.] paramAtmA-paramezvara-parabrahma-bhagavAna kiMvA prabhunI kRpA ja jIvanA uddhAramAM hetu che evI dRDha zaraNabhAvanAne zrIvalabhAcAryajI(I.sa. 14721530)e vikasAvelA eka bhakti-mArga. (puSTi.) (saMjJA.) puSTimArgI vi. saM, huM.], -gA~ya vi. [saM.] puSTi-mArgane lagatuM, puSTi-mArganuM puSTisaMpradAya (sampradAya) puM. [saM] jae puSTi-mArga.' puSTi-sRSTi srI. [saM] jemanA upara bhagavAnanI haMmezAM kRpA.che. cAkRpA UtarI Ave che tevI jI-sRSTi. (puSTi.) (2) puSTi-mArganI jene jene dIkSA maLI che tevA jIvevaiSNavAnA samagra saha. (puSTi.) [nIkaLatuM leAhI) puSpa na. [saM.] phUla, (2) srInuM Artava (che besatI vakhata puSpadmana. [saM] paurANika mAnyatA pramANe kuberanuM rAvaNe kabaje kareluM daivI vimAna. (saMjJa|.) puSpa-kalikA, puSpa-kalI strI. [saM.] phUlanI kaLI puSpa-kuMja (kuJja) strI. [saM.,puM.,na.] ghaNAM puSpa thatAM hAya tevI ghaTAdAra nAnI vADI _2010_04 puSpita puSpa-tA zrI.[saM.] phulAnA guNadharma-saurabha sude maLatA vagere puSpa-darzI(-La) . [saM.] phUlanI pAMkhaDI puSpa-dAma na. [8.] phUlamA hAra puSpa-drazya puM. [saM.] leAne rasa puSpa-dhavA puM. [saM.] kAmadeva puSpa-dhArI vi. saM.,puM.] phUle dhAraNa karyAM. hoya tevuM, phUlanA zaNagAra karyAM hoya tevuM puSpa paTTikA srI. [saM.] kAI paNa makAna jevA sthApatyanI bhUmi-sapATInI kinArI puSpa-parAga puM. [saM.] phUlanuM rajapuMsa ane srIkesara puSpa-pAtra na. [saM.] phUladAnI sAMpra-puSpa-maMjarI (ma-jarI) zrI. [a.] leAnI mAMjara puSpa-caMdrapa (-maNDapa) puM. [saM.] leAnA mAMDavA, jenA upara phUla-vela caDAvavAmAM AvI hoya tevA mAMDave puSpa-mAlA(-LA) strI. [saM.] kleAnI mALA, puSpa-dAma puSpa-mukuTa puM. [saM.] phUlAne banAvele mugaTa puSpa-raja na. [saM. degGgas] lAnA parAga, puSpa-parAga, (2) strIonuM Ava puSpa-rasa puM. [saM.] phulAnA rasa puSpa-rAga puM. [saM.] letA raMga. (2) peAkharAja nAmanA puSpa-rAzi huM. [saM.] klenA DhagalA puSpa-latA srI. [saM,] la-vela [maNi puSpAsana na. [+saM. mAna] lAnuM banAveluM Asana puSpAsana puM. [+saM. Ava] phlAmAMthI kADhele rasa puSpAstaraNana. [+ se, mA-saraLa] leAnI bichAyata puSpAMjali(-Li) (puSpAjaMli,Li) puM., strI. [+ saM. ahi huM ] khAbA bharIne phUle, leAnA khAkhe. [. ApavI (rU.pra.) sakhata mAra mArave] puSpiA strI. [saM.] puruSanI janane driyanI TIpI. (ra) janI paddhatinA prathAnA aMte cizrIthI zarU thatI graMthakAra graMtha lahiyA gAma varSa mAsa pakSa tithi vAra vagerenI apAtI vigata, itizrI puSpita vi. [saM.] phUkyuMphAlyuM Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pupitA 1455 puMsavana khA pupitA vi,strI. [saM] jae puSpavatI.' pustArUDha vi. [sa. purata + mA-Dha] graMthamAM caDAveluM, puSitAyA strI. [ + saM.DhA, ba. vI.] e nAmane eka graMthamAM lakhI lIdheluM, graMthastha [pustakazAlA." ardhasama-gaNa meLa (akSarameLa chaMda. (piMgaLa.) pustakAlaya na. [sa. purata + mA-6, pR., na.] juo pu patti strI. [saM. 6 9 + 3Qtti] phUlanI pedAza pustakiyuM vi. [sa. purata + gu. Iyu" ta. pra.] pustakane pu tpAdana na. si. puq+ 3sthAna] phalo ucheravAM e lagatuM, pustakanuM, pustaka pUratuM maryAdita pupAgama, pupodbhava chuM. [sa. pU+ kAma, 3jhUa] pustako vi. [sa., pR.] jenI pAse graMthA hoya tevuM vRkSa-velImAM phUle phUTavAnI kriyA pustakIya vi. [] juo "pustakiyuM.' pupoghAna na. siM. 6 q+3thAna] jAo "puSpavATikA.' pustikA strI [saM.pathI. (2) nAnI paDI, copAniyuM, puSya na. [saM.] azvinIthI AThamuM AkAzIya nakSatra. "henDa-buka,' "brokayora' (khoLa.) pustI ja "pustI.' puSya-snAna na. (saM.1 piSa mahinAmAM caMdra puSya nakSatramAM pusta juo "pusta."--pIyara.' Ave tyAre (Te bhAge pUname) viSNa-zAMti mATe karavAmAM pu-keza(-sa) (pulakeza(-)na. siM., ., na.] kulenA AvatuM nadI samudra vageremAMnuM pavitra gaNAtuM snAna aMdaranA bhAganI chavaka 2ja ("nara' prakAranI), narabIjavALA puSpArka chuM. [ + saM. ma] karka-saMkrAMti vakhate AkAzamAM phUlane bhAga sUrya puSya nakSatranA jhumakhAmAM Ave tyArane gaNAto pavitra pukha (pu) na. [sa., muM.. na.] bANunA cheDA uparane pIMchasamaya (meTe bhAge zrAvaNamAM dasa divasane) (ja.) vALo bhAga. (2) chAparAnA beu karAnI bahAra nIkaLatI pAMkha pusA-ghau chuM, ba. 1. "pusA' nAmathI jANItI ghauMnI jAta puMkhAra (5) 5. siM. 6mATaprA. vRkSAra prA. pustaka na. [4] meTI piothI. (2) cApaDI, graMtha. [0 cAlavuM tatsama] juo "paMkha(1)." (2) pAThaya pustaka tarIke pustakanuM hovuM. 0 banAvavuM (rU. paMkhita (pukakhita) vi. [saM.] puMkhavALuM (bANa) pra.) pustakanI racanA karavI. 0 bAMdhavuM (rU. pra.) chuTAM pAnAMne kuMga-paMga (58-) kri. vi. [ravA.] e DholanA bheLAM karI graMthAkAre jida karavI. 0 racavuM (rU. pra.) graMthanI avAja thAya ema navI racanA karavI, 0 lakhavuM (rU. pra.) pustaka banAvavuM. puMgava (pu ) 5. siM.] Akhalo, khuMTa, (2) pustakanI nakala mAtra karavI] [meLavavApaNuM puMja (pu) . [saM.] Dhagalo, zari, jo pustaka-para-tA . siM.] pustakamAMthI popaTiyuM jJAna muMjAna (pujAna) vi. sAdhaka dazAmAM raheluM pustaka-paMDita (-paDita) 5. siM] (lA.) anubhava vagarano puMjika (pujika) , [sa.) mATe sabhA-khaMDa. (2) (lA.) mAtra vAMcI teyAra thayelA vidvAna [maLelI vidvattA jamelo barapha pustakapAditya(pADinya) na. siM.) graMthonA vAcanathI mAtra puMjerI muM. jae "pIMjariye.' pustaka-prakAzaka vi. [saM.] graMtho chapAvI prasiddha karanAra puMDarIka (puraka) na. [sa.] dhoLuM kamaLa pustaka-prakAzana na. siM.] graMtho chapAvI bajAramAM vecavA puMDarIkAkSa (puNDarIkAkSa) pR. [+ saM. maNinuM ba.va.mAM akSA. mukavAnI kriyA kamaLa jevAM netravALA viSNu pustaka-prema chuM. siMpuM, na.] graMtha taraphanI laganI puM (puNa) na, [sa., puM, na.] kapALamAM dhArmika cihana pustaka-baddha vi. [saM.] graMthastha-lekhastha thayeluM tarIke karavAmAM AvatuM ADuM ke UbhuM tilaka. (2) puM. e pustaka-bhaMDhAra (-bhAra) puM. [+juo 'bhaMhAra.'] pustakone nAmanI eka prAcIna vanavAsI prajA. (saMjJA.) moTo saMgraha ane e rAkhavAnuM sthaLa [graMthamALA aMtara (puntA2) 5. hAthIne mahAvata, paMtAra pustaka-mAlA(-LA) a. [sa.] chapAtAM pustakAnI paraMparA, yunAga (punAga) che. (saM.) nAgakesaranuM jhADa pustakarma na. [saM.] raMga devAnuM kAma ()bI strI. [phA. "puMba" + gu. 'I' strI pratyaya] nA pustaka-lekhana na. [saM] graMtha-lekhana talanI gaNatarI mATe chUTaka mukatuM jatuM re pustaka-vAcana na. siM.] pustako vAMcavAM e, graMtha-vAcana puM-bhAva (puNAva) puM. [saM.] puruSapaNuM, purUSane guNadharma pustaka-zAlA(-LA) strI. siM.] pustakAlaya, 'lAibrerI' puMliga (puli) na. siM.] puruSanuM cihana, puruSa-jAti, pustakavarNana-vighA zrI. [saM.] pustakanAM kartA viSaya samaya narajAti. (vyA.) (2) vi. narAtinuM. (vyA.) prakAzaka prakAzana-varSa prakAzana-sthAna vagerene khyAla ApatuM puliMga-vAcaka (puli[isaM.1puliMga-vAcI (puhila, zAstra, 'billi grAphI' (mana. 22.),' 'lAIbrerI-sAyansa' vi. [sa, puM. puMli0 (dilagI) vi.saM.,yuM.] narajAti pustaka-samiti zrI. [saM.] pAThayapustake vageremAMthI pasaMda batAvanAra. (vyA.) karI abhyAsa ke vAcananI bhalAmaNa karanArI maMDaLI 50-5)vAdi juo "puvADiye." pustakAkAra kuM., pustakAkRti sI. [. 1ratI + mAM-II, j(5)vAvuM a. kri. maMjhAvuM mA-kRti] graMthane ghATa. (2) graMthanA ghATanuM jzcala (puzcala) vi., pR. [saM] vyabhicArI puruSa pustakAdhyakSa chuM. [sa. purva + adhyakSa] pustakAlayano vaDe, puzcalI (puzcalI)vi, strI. [saM.] vyabhicAriNe strI, kulaTA graMthapAla, lAIbreriyana puMsavana (pusavana) na. siM.] hiMduonA seLa sarakAramAM 2010_04 Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paM-kokila 1456 pUjanathALa sImaMta saMskAra ke adharaNI maLavI (kaTAkSamAM). 0 meLavavuM (rU.pra.) lAyakAta meLavavI paMkila (pAkila 5. siM.] nara koyala (kaTAkSamAM). -De kariyALI karavI (rU. 1) pAchaLathI khUba purU-1 (putva) na. siM.] puruSapaNuM, maradAI tattava dabANa thAya ema karavuM. - taNukuM (rU. pra.) keInI pAchaLa 5 na. [2vA.] bALabhASAmAM pezAba. (2) ki.vi. riyo kheMcAvuM. -De paDavuM (rU. pra.) tAkAta gumAvI lathaDI paha) karAya ema [vani (5) 5. jie pUchaDuM.'] vaNakaranuM dorAne paNa prakAra chuM. [2vA.] ' evo avAja, ri, tiraskAra karavAnuM puNya jevuM sAdhana. (2) gheLavA vagerene kacaDe mukhaDuM na. maMda pavananI laherakI pUchazuM na. [ja "pUchavuM' + gu. "aNa" . pra] pUchavuM e, pUNa na [saM] pArI. (2) zetura. (3) paraspara sahAyaka puchANa maMDaLa, "gilDa' (da.bhA.), korporezana' pUchatAcha (pUjaya-tAye) ja e pUcha.gAi.' pagale amI. dAsI pUcha-paracha (pUgdha-para4) sI. [ja e "pUchavuM' + samAnArtha saM. paravuM sa., ogALavuM, vAgoLavuM. (2) pacAvavuM. pagaravuM pUchanuM arvA. taddabhava, dvirukti] jao pU-gAi'karmaNi, kri. pugarAvavuM . sa.ki. i-kavAyarI." gala na. [ja e "gavuM' dvArA] pahoMcavAnuM sthaLa pUcha-pAcha (pU-pAchI e "pUcha-gAi.' (5)gavuM sa. kri. pahAMcavuM, AMbavuM. (bha. kumAM kartari pUcha-puchAraNa (pU- na. [ e "pUchavuM + samAnArthI praga). pu-pa)gAvuM karmaNi, kripu-po)gADavuM pre., sakri. "pukAraNa.'] mAhitI khAtaranI pUchaparacha pUgI samI., * phala(La) na. [saM.] jae "ga(1).' (5) cha-praveza 5. [jae "pU +se] dUdha meLavavA gAya pracalI a. nAnA bALakanI madriya bheMsanI yonimAM pUchaDuM ghAlavAnI kriyA pUcI zrI. sInI penI (-5)chala vi. jio pU --)lavuM.'](pU paDethI upADavuM pUcha' (-ya) sI. [ja e "pUchavuM; moTe bhAge samAsanA paDe evuM nabaLuM thatAM) pUlI gayeluM, tAkAta vinAnuM pUrva pada tarIke jemake pUgA'] pUchavuM e (AvuM dvAra besI paDavuM hoya che.) (5) na. [sa pu)prA. puche, zuM] pazu pakSI (5) chalavuM a. kri. si. kRSNa prA. pu. 64 nA vagerene vadhArAne pIThane avayava, 5chaDuM, pUchaDI vikAsamAM nA. ghA.] UDI na zakAya e rItanuM (DhAranuM) pacha-gA(-tA, pA) (pUNya gA(-tA, pA) chathI strI. [ja nirbaLa thaI javuM (AvA Dhorane pUchaDethI upADavA pUcha, bhaM] -paraba, pari-pRccha, sUkSma tapAsavALuM prayatna thAya che) pUchavuM e 5(5) cha-varatI vi. jie "pU(5)cha' + varatavuM' + gu. 5 (paM)cha-TALa chuM. [e pUcha** + 'TALavuM.'] baLada ke I'. pra.]pUchaDA upara be bhamarI hoya tevuM (hAnA prakAra) gAyanA paDAne cheDenA kALA vALa. (2) vADAnI eka pUchazuM sa. ki. [sa. 6 che D prA. pu ] prazna kara, eba. (3) vi. 8DhA upara pachaDuM rAkhatuM (bheMsanI eba). savAla kara, javAba mAga, hakIkata kaDhAvavI. (2) (4) (lA.) khuzAmatiyuM Adara karavo. (3) lekhAmAM levuM. (4) salAha levI. puchAvuM (5)chamA-nuM vi.jao pU(-q) + "tuM" che, vi. ne karmaNi, kri. puchAvavuM che., sa di. anuga pUDAnI bAjanuM. (2) cheDenuM pAluM pUchavuM-gA(pA)cha sa. kri. [ja "pUchavuM,' - dvirbhAva.] (5)chala-pere puM. jio pU(pU) + "vere.'] hera mAhitI mATe talAsa karavI. (2) salAha mAgavI.) [chagyA upara levAto karI gAchaLyA vinA ke vagara (rU. pra.) salAha-sUcana lIdhA vinA]. 5-5)chaDI samI. jio pU8-) DuM' + gu. 'I' satIpratyaya.] pUchA akI. [sa. puchI > prA. 50] pRcchA nAnuM pUchavuM. [ laIne nAsavuM (rU. pra.) bIkaNa banI nAsI pUchApUcha (cha), chI strI, jio pUchyuM,' - dvirbhAva + gu. chUTavuM. vidvAnanI pU(pU)chaDI (2. pra.) daMbhI vidvAna] "I' ka. pra.] vAraMvAra pUchavuM e 5 (-)chaDuM na. jio "pU(pU) + gu. 'DuM sAthe che. pUchavuM-pAchavuM ja pUchavuM' - gAvuM.' pra.] pazuone pUTha upara laTakate thoDA ke jhAjhA vaLa- (5)chI verA puM. [ja pUcha' + gu. "I' ta. pra. + vALo nAyu, pu. (2) koI paNa padArthano va.] Dhora rAkhavA levA kara vadhArAno laTakate ke laMbAto bhAga. [- mAM pesavuM(-pesavuM) pUja sakI. [saM. 6, arvA. tadbhava] (khAsa karIne (rU. pra.) meTAno Azraya le. - AmaLavAM (. pra.) saurASTranA dariyAkAMThAnA mAtAInA bhaktarabArIone navarAtrane aNaAvaDatanuM kAma karavuM. temAM vadhavAM (rU. pra.) nAmanI aMte jadA judA maDhamAM thato utsava pAchaLa padavIonA akSara vadhavA, ekaluM bAkI rahevuM pUja* vi, muM. [saM. s>prA. [3] jene lokAgacchanA ke heva) (-2) (3.pra.) pazu jevuM murkha hovuM. 0 chUTI javuM AcArya (haMmezAM "zrIpUja' tarIke praga). (je (2. pra.) jhADA thaI javA. 0 5kavuM (rU. 4) haTha pakAvI, pUjaka vi. [saM.] pUjA karanAra jida karavI. 05chAtavuM (u.pra) gussAnI dhamapachADa karavI. pUjana na. siM.] pUjA, arcA, arcana. (2) Adara-samAna (2) dhamakAvavuM. phATavuM (rU. pra.) bIvuM. (2) gabharAvuM. pUjana-thALa puM, [+ jue "thALa.'] jemAM pUjananI sAmagrI baLavuM (rU. pra.) mAThuM lAgavuM. 0 maLavuM (1, pra.) padavI rAkhI hoya tevI moTI thALI ke chAbaDI 2010_04 Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUjana-sAja pUrNa pUjana-sAja puM. [+jae "sAja.'), pUjana-sAmagrI strI, nAsI javuM. 0 5kaDavI (u. pra.) pAchaLa dhasI javuM, vAMse [ + saM] pUjAne sarasAmAna lAgavuM. 0pAchaLa (be) (rU. pra) pakSamAM, gerahAjarImAM. pUjanika vi. [ + saM. dA. ta. pra; paraMtu A mAtra saMskRtA- 0 5AchaLa che (pAchA) (rU. pra.) vizvAsaghAta. 0pUravI bhAsIrUpa; saMskRtamAM nathI.] ja pUjanIya' - pUjya." (2. pra.) uttejana ApavuM. 0 pheravIne besavuM (-eN yaj) (u. pUjanIya vi. [sa.]pUna karAvA pAtra, pUjya. (2) mAnanIya, pra.) vimukha thavuM. 0 vALI (rU.pra.) ArAma levo. 0vALIne mAnya, saMmAnya na jevuM (rU. pra.) satata kAma karyA karavuM pUjanIyatA sI. [saM.] pUjanIya hovApaNuM, pUjya-tA (5)5-picakArI (-pU8-5 )- strI, [ + juo "picapUjavuM sa. ke. si. pUna, tatsama] pUjA karavI, arcavuM. arcA karI.'] picakArI levI e karavI. (2) Adara Apo , mAna ApavuM. (3) (lA.) - (5)-2khuM ((6)Thaya) vi., na. [+ jue "rAkhavuM mAra mAravo, lamadhAravuM. pUjAvuM karmaNi, kiM. rUAvavuM + gu. "u" ka. pra.) kesiyAnA DhAMDhAnuM rakSaNa karanAra bAMdheluM che., sa. ki. | (cAmaDuM). (2) (lA) aMga-rakSaka. (3) sevaka pUjA strI. [saM] juo "pUjana." (2) (lA.) mAra. [ karavI (5)5-sarAmI (pU (5)Thatha-) . [+ ja e "sarakavuM' (rU. pra.) mAra mAra. levI (rU. pra.) satkAra svIkAra dvArA] vaNakarane vija vaNavAmAM upayogI eka ojAra karavo. 0 vALI (rU. pra) lAMbA samayanI pUjAne saMkelavI] 5(5)DaLa (-vya) kri. vi. [ja "pU(6)Tha dvArA.] pUjA-dravya na., ba. va. [saM.] dava vagerene caDhAvavAnAM gulAla pAchaLanA bhAgamAM abIla phala paMcAmRta dhUpa dIpa naivedya vagere [sAmagrI (5)kaLathI (pU (5)ThaLethI) kri. vi. [+. "thI' pUjA-patrI strI. [saM. + saM. patra + gu. 'I' ta. pra.] pUjAnI pAM. vi. ne anuga] pAchaLathI, pachIthI pUjA-pATha na., ba. va. siM, puM] devAdinuM pUjana tema dhArmika pUThAM na ba 1. DAM sahita dALa, katarAMvALI dALa graMthAne maukhika ke vAMcIne pATha [o pUjA-patrI.' (5)ThiyuM na. jio "pU(5)4' + gu. "i' svArthe ta. pUjA-pAtrI strI. [saM. + saM. patra + gu. "I' pratyaya.]. pra] pATha bhAga, pa. (2) baMne bAja puMThAvALuM sAdhana, pUjApe . [saM. jUnAM dvArA deva vagerene caDAvavAnuM pUjadraya porTapholiye." (3) kuMbhAranA cAkaDAne pharato bhAga. (4) pUjAra(ra)Na (-zya) . jio pUrI' + gu. "a8-e)Na" gADAne Are. (5) pATiyuM. (6) paiDAnuM te te pATaluM. (7) strI pratyaya.] pUjArInI strI viravAnA lAkaDAnuM uparanuM beu bAjanuM te te lAkaDuM. [vAM pUjAriNu vi. strI. [ja pUjArI' + saM. in + sI. phATavAM, tyAM vachUTI javAM, yAM verAI javAM (.pra.)bhaya pratyaya; saMskRtAbhAsI no zabda] jue "pUjAraNa." lAgavo, DarI javuM. (2) harathI cahero phikko paDI ja. yAM pUjArI chuM. [saM. 6nAM dvArA] pUjA karanAra dhaMdhAdArI sevaka. bhAMgavAM,vAM raMgavAM(2vAM) (rU. pra.) sakhata mAra mAravo] (2) (lA.) vyasanI (5)ThI strI, jio pU(6)ThuM + gu. "I' pratyaya.] pUjAraNa (kaccha) ja pUjAraNa.' patrAkAra pAnAnI beu bAjunI sapATInI e pratyeka sapATI pUrNa pUjAre . jio "pUjArI.'] "pUjArI.'(2) luhANumAM pU(5)huM na, [sa, pR >prA. puTTama-] juo pUTha.' (2) e nAmanuM eka kuLa ane ene puruSa. (saMjJA.) kaThoLanuM te te choDuM. (3) cepaDInuM DhAMkaNa. (4) jAMghane pUjAha vi. si. nI + maheM] pUjA thavA ke karavAne gya, thApa. (5) Dherane DhAMDhAne bhAga. (6) "phAIla." [baMdhAvuM pUjanIya, pUjya (-ba-pAnuM), bAjavuM (2. pra.) zarIranI majabUtI thavI] pUjAvavuM, pUjAvuM juo "pUjavuM'mAM. pale pR. jio pUDa' + gu. "la svArthe ta. pra.] jAo pUjAsata vi. [sa, jUnA + mA-21] pUjAmAM laganIvALuM pUDo(1).' prAsakti strI. [sa. pUnama-vi7] pUjAmAM lAgelI laganI pUdiya . [e "pUDe' + gu. "yuM' ta. pra.] roTalA roTalI pUjita vi. [sa. pUjeluM, arjeluM, arcita pUrI vagerenuM uparanuM paDa. (2) khIcaDI dahIM chAza vagerenAM pUjitavya, pUjya vi. saM.] juo pUjanIya.' mATInAM ThAmamAM dIvAle bAjhela pa0 pUjyatA strI., -1 na. (saM.] ja pUjanIya-tA." pUDI sahI. [sa. puSTiprA. DhimA] paDI. (2) paDIkI. pUjyapAda vi. [saM] jemanA caraNa pUjavA lAyaka che tevuM mRdaMga tabalAM Dapha vagere vAdyonI cAmaDAnI paDI pUjya buddhi strI, pUjya-bhAva puM. siM.] vaDIla ke deva vagere paDe . [saM. puTa-> prA. -] dAbaDAnA AkAranI pUjA-saMmAnane pAtra che e prakAranI samajha. taLelI khAvAnI vAnI. (2) jue "pUDiyo." (3) madhapUDo pUjyArASpa vi. [sa. + mA-jANya] pUjana ane ArAdhana pUNavuM a. kri. [sa. pUna-> prA. 6, prA. tatsama]lA.) -upAsanA karavA gya, (2) saMmAnya dukuLa-rUpe pariNamavuM, mAThA rUpe thavuM. (2) sa. kei, pajavavuM, (-)5(-4) strI si gfg> prA. pu]i zarIrane pAchaLano kharAba karavuM. puNavuM bhAve, kamaeNNi, kri, puNavavuM pre., sakri bhAga, pITha. (2) (lA.) gudA. (3) pI. [ karavI (rU.pra.) pUNiyuM' na. jio "pUNa' + gu. "iyuM' vArtha ta. pra.] dhAsa vimukha thavuM. (2) hArI nAsI javuM. 9 jevI (rU. pra.) ke cAra bAMdhavAnuM lugaDuM, cAriyuM. pAchaLathI niMdA karavI. (2) pI tapAsa rAkhavI. ThekANuM paNiyuM jue "paNiyuM.' (upra.) zvazura-pakSa. 1 dekhATavI, 0 batAvavI (u.pra) hArIne pUchI rahI. [prA. pUnamAM] kAMtavA mATe pIMjelA rUnI banA kora 2010_04 Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUNI-pITalI 1458 pUruM vilI vATa, kepTanala.' [0 jevuM (rU. pra.) tadana sapheda rela, chela. [ pahelAM pALa (-:lAM pALyuM) (rU pra.) Apatti (mAMdaluM). 0ne vAgha (rU. pra.) vAta vadhArIne kahevI, rajanuM Ave e pahelAM IlAja. kIkIne gaLe pUra (rU. pra.) gaja, 0 vALavI (u.pra.) pUNI banAvavI. pAzerAmAM pahelI azakaya vasta] [(jemake "zAkhA pUra' vagere) pUrNa (-pelI-) (rU. pra.) mAtra zarUAta]. pUrI vi. jio pUravuM."] (samAsamAM uttarapadamAM) mApanuM zI-pATalI strI. [+ ja pATalI.'] pIMjatI vakhate pUraka vi. [sa.] pUrti karanAruM, "saplImenTarI (da. bA), vaparAtuM pATiyAnuM nAnuM sAdhana sabsiDiyarI." (2) puM. eka prANavAyu (prANAyAmane) pUNIyA DuM. jio pUNI dvArA. pUNIo vecanAre vepArI pUraNa na. siM] pUravuM e, dAkhala karavuM e, bharavuM e, pUNuM ja "pANuM." (2) pUraNapoLI vageremAM bharAto dALane loda. (3) pUta' vi. si.] pavitra, zuddha kareluM khADA vageremAM pUravAnAM mATI kacaro vagere pUta chuM. [sa. pua> prA. ] putra, dIkare. (atyAre pUraNa vi. [sa. pUrNa, arvA. tabhavavuM ja pUrNa.'(padyamAM) khAsa vyApaka nathI.) pUraNa-pUrI, pUraNapoLI (La) strI. jio pUraNa" pUtana sI, [sa.] paurANika mAnyatA pramANe mathurAnA rAjA + pUrI,' 'paLI.'] moTe bhAge tuveranI dALano gaLe kaMsanI eka dAsI. (saMjJA.). leda paDamAM nAkhI karelI roTalI, veDamI pUtanIkaraNa na. [1] gaMdhAI dIThavuM e pUraNI strI. jio "pUravuM' + gu. "aNI' ku.pra.) pUravuM pUta-pA5 visiM.] pApa dhovAI gaye pavitra thayeluM e, pUraNa. komplImenTa.' (2) (khADA vageremAM) mATI pUtara 5. [sa. putra, ava. tada bhava] jae "pUta' - 'putara.' kastara vagere pUravAnuM umeraNa pUtaLa-vidhAna na. [4. pura+vidhAna] jae "puttala-vidhAna." pUrata (-tya) sI. [4. pUrti, arvA. tadabhava] (lA) pahepUtaLA sI. (saM. 6 ] talavAranI mUThanA eka bhAga rAmaNImAM adhuruM pUruM karavuM e. (2) evuM pUruM karavAnI pUtaLI lI. [sa. pustaka prA. pustaka] dhAtu lAkaDuM rakama plAsTika vagerenI strI-AkRti. (2) AMkhamAMnI kIkI, pUratala vi. jio pUravuM' dvArA] pUranAruM reTinA.(3) kaDhI bheMsa. (4) kavA ke kesane eka bhAga. pUratuM vi. [jao "pUravuM' + gu. 'tuM' varta. ka] joIye (5) (lA.) khabasarata zrI. [0 tAre (rU. pra.) bahu ja teTaluM, paryApta. (2) saMpUrNa vahAluM. pharI javI (rU. pra.) maratI veLA AMkha pharI javI. pUra-pATa ki.vi jio pUra" "pATa.'] (lA.) prabaLa 0 bAMdhavI (u. pra.) apakIrti phelAvavI. UMdhI pUtaLInuM vegathI, jhapATAbaMdha AAya ema (2. pra.) caMcuM pUra-bahAra (-bA:2) puM. [3] pUrva rIte khIlI UThavuM pUtaLuM na. rche. uttara->pra. purama-] dhAtu mATe lAkaDuM pUrava-chAyA juo "pUrva-jAye.' [karmaNi, sa.phri. plAsTika vagerenI mAnavAkRti. (2) (lA.) aNasamajhu, jaDa, pUravavuM sakri. [ja e pUravuM.'] puravaNI karavI. pUravAyuM bheTa. (3) nAmanuM, dekhAvanuM. (4) pratIka. (5) bAvaluM, pUravuM sa.kri. [ q->prA. dUra- prA. tasama] (a ) sTecyuM," "eNviMcha." [-LA jevuM (rU. pra.) bethaDa, jaDa] pUrNa karavuM, bharavuM, dAkhala karavuM. (2) pUruM pADavuM. (3) pUtAtmA chuM. si. pUa + AtmA] jene AtmA pavitra hoya dAkhala karI baMdha karavuM. (4) jaMka bharavI. (5) keda karavuM, te puruSa. (2) vi. pavitra AtmAvALuM aTakAyatamAM rAkhavuM. purANuM karmaNi, kri. purAvavuM pre., pati, gaMdha (-ga-) vi. [saM.] durgadhavALuM sa, ki. pratI-karaNa na. [4] juo "pUtanIkaraNa. pUrA jao po.' pUkAra chuM. siM] pokAra, bUma pariyA puM, strI. [hiM. kuM.) e nAmano eka rAga, (saMgIta.) pUnama (-mya) strI. . pUfmAM > prA. punama] hiMdu pUrI sI. taLelI nAnI roTalI, pALI mahinAne paMdara divasa (gujarAta ane mahArASTramAM), pUrI-pakeDI jhI. AMbalI vagerenA khATA masAledAra punama. (saMjJA.) ['I' ta.pra.] puNyazALI ukALAmAM bALIne apAtI pUrI niyuM, pUnI vi. [saM. pu03 prA. puna + gu. 'IyuM- 52 5. siM.] ela(caMdra)vaMzanA rAjA yayAtino putra ke praniyara na. phATelA kapaDAne caDAvavAmAM AvatuM navuM kapaDuM jemAMthI kaurava pAMDavo utarI AvelA. (saMjJA.) pU5 chuM. [saM.] ja e "apUpa." pUru-vaMza (-vaza) puM. saM.] pUru rAjAnA rAjavaMza, (saMjJA.) pU56 na. [. qya ne vikAsa] jae "paca'-pasa." pUruSa chuM. [saM] ja e puruSa." (saM. mAM paNa vedanI pU5 kei.vi. [21.] pU' evA avAjathI jema vaikahipaka rUpa) pUma strI. [phA. pukha ] rUpI jatAM UDatI jhINI ruvAMTI. pUruM vi. [juo "pUravuM' + gu. "uM' kupra.] pUrNa, "kula." (2) kApaDa uparano suMvALe aMza. (3) bArIka ruvADuM (2) pUratuM, paryApta. (3) (lA.) kAbela, hoziyAra, kuzaLa, pUmaDI sI. [ja pUmaDuM' +gu. 'I' strI pratyaya.] nAnuM pAkuM. [ UtaravuM (rU.pra) mAna-sahita pAra AvavuM. (2) pUmaDuM, nAnuM patuM (kapaDAnuM ke rUnuM) saphaLa thavuM. (3) dhara-kadhara thavuM. 0 karavuM (rU. pra.) aMta prama na. jio pUma' + gu. 'DuM ta.ka.][jae "pUmaDuM.' lAvavo. (2) mArI nAkhavuM. 0 thavuM (rU. pra.) gujarAna pUra' vi. [saM.] pUrepUruM, pUruM, pUrNa, (2) ne. pANInI cAlavuM. 0 5TavuM (rU.pra) pahoMcI vaLavuM, pUruM UtaravuM. 2010_04 Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAdharuM pUruM 0 pADavuM (3.pra.) puravaThA pUraveza. karavI] (ra) jarUriyAta pUrI [saphaLa. (3) kharAkhara pUruM-pAdharuM vi. [+ jue pAdharuM.'] (lA.) saraLa. (2) pUrepU OM vi. jue 'pU ruM'----dvirbhAva + pUrvapadamAM gu. 'e' trI. vi., pra.] saMpUrNa, tadna pUruM, ina-TA.' (ra) pUratuM, paryApta. (3) (lA.) cAkkasa svarUpanuM pUrA jue 'pAra.1, pUrNa vi. [saM.] pUruM, pUrepU ruM. (2) samApta pUrNa-kAma vi. [saM.] jenI kAmanA pUrI rIte siddha thaI cUkI hoya tevuM pUrNa-tA zrI., -tra na. [x.] pUrNa hovApaNuM. (2) samApti pUrNapAda-trikANAsana na. [saM. + degoLa+ Asana] e nAmanuM yeganuM eka Asana. (yAga.) [eka Asana. (yAga.) pUrNapAdAsana na. [saM, + pAya + Asana] e nAmanuM yAganuM-pUrvaka kri. vi. [saM.] (samAsamAM mukhyatve 'sAthe'evA pUrNa-puruSAttama puM. [saM.] saMpUrNa kaLAethI yukta paramezvara, artha batAve che.) sAthe (jemake 'bhAva-pUrvaka' 'mAnapUrvaka' parama-puruSa, saMpUrNa avatArI Izvara. (2) zrIkRSNa vagere) pUrNa-mAsI strI. [saM.] jue 'punama.' pUrNavirAma na. [saM.,puM.] vAkaya pUrNa thatAM biMdunA AkAranuM vaNa nI jamaNI bAju nIcenA bhAgamAM mukAtuM virAma sUcavatuM cihna. (vyA.) (ra) (lA.) aMta pUrNa svarUpa vi. [saM.] saMpUrNa, pUrepUruM pUrNAnumAna na. [saM. ghULa + anu-mAna] anumiti, 'sIlezagikrama.' (tarka.) [se varSanuM jIvana pUrNAyu na. [saM. mULa + Ayuk ] (seA varSanuM) pUruM AyuSa, pUrNAvatAra puM. [saM. jUn + ane-jJA] IzvaranuM saMpUrNa rUpe avataravuM e [pUruM dekhAvAnA bhrama pUrNAnabhAsa puM. [saM. pUrNa + ava-mAta] pUruM na hoya chatAM pUrNAvabhAsI vi. [saM.,puM.] pUrNAvabhAsa ApatuM pUrNAvasthA srI, [saM. pUrNa + avasthA] pAkI gayelI UMmara. (2) pAkI gayeluM chelluM svarUpa pUrNAhuti . sa. pUrvI + du]i yajJayAga vagerenI pUNa tA batAvatA chelleA hai|ma. (2) (lA.) kAryanI samApti pUrNAMka (pUrNAOM) puM. [saM. mULa + 6] AkhA AMkaDA (1 2 3 4 5 vagere) pUrva-karma na. [saM.] A bhavanuM ke agAunA janma yA janmamAM karavAmAM AveluM kAma. (2) pUrvanuM nizcita bhAgya pUrvakarma-vAda puM. [saM.] karelAM karyAM pramANe sukha du:kha bhAgavavAM paDe che e prakAranA mata-siddhAMta pUrvakarmavAdI vi. [saM., puM.] pUrvakarma-vAdamAM mAnanAruM pUrva-kAya puM. [saM.] zarIranA AgaLaneA bhAga pUrva-kAlika, pUrva-kAlIna vi. [saM.] agAunA samayanuM, prAcIna samayanuM sva pUrNAMga (purNA) na. [saM, jU.+ 6] akhaMDa aMga ke avayava. (ra) vi. akhaMDa aMgeAvALuM pUrNAMjali (pUrNAli) puM, srI. [saM. mULa + mAhi huM] AkhA khAkhA, bharele khA pUrNimA strI. [saM.] jue 'punema.' pUrNimAMta (pUrNimAnta) vi. [+ saM. anna] punamane divase pUruM thatuM (uttara hiMdanA hiMdu mahinA) [caMdra, pUrNa caMdra pUNe 6 (pUNendu) puM. [saM. ghULa + 3] putemanA AkhA pUrNAMdaya [saM. mULa + tha] pUrepUruM udita thavuM e. (2) pUrepUrI caDatInI parAkASThA pUchelRpimA . [saM. mULa + 3mA] upamA upameya vAcaka ane dharma cAre jemAM spaSTa apAyAM hoya teveA upamA alaMkAranA prakAra. (kAvya.) pUrva na. [saM.] vAva kUvA taLAva kuMDa maMdira bhAga-bagIcA _2010_04 1459 pUrva-tapAsa vagere dharmAdA nimitta karavAnuM te kArya pUrta-karma na. [saM.] vAva kUvA vagere karavAnuM kArya pUrti . [saM.] pUrNa karavAnI kriyA, puravaNI, 'saplImenTa.' (2) pari-ziSTa, graMthanA aMta-bhAganuM kAI viziSTa umeraNa, vadhArAnuM umeraNa, (3) vadhArAnuM vetana ke mahenatANuM, kaeNmpensezana' (ge.) pUrti-kAraka vi. [saM.] pUrti karanAruM, pUranAruM pUddhAra na. [saM. pur + aAra, saMdhimAM dIrdha-tA] nagaranA daravAjo pUrva vi. [saM.] prAcIna, purANuM. (2) agAunuM. (3) ugamaNuM, IzAna ane agni khUNA vaccenuM, sUryodayanI dizAnuM. (4) paheluM, Adya. (5) agAuthI rajU thayeluM, 'eNDavAnsa' pUrva-+-iz (-kANDa) puM. [saM.] vaidika samagra sAhityamAMnuM cAre vedyAnuM saMhitA-sAhitya [janmamAM kareluM pUrva-kRta vi. [saM.] A janmanuM ke pahelAMnA janma cA pUrvaga puM. [saM.] zabdanA vizeSa artha ApavA zabdanI pUrve AvatA te te avikArI zabda (upasarge+ 'pUrvaga' che, uparAMta mAvit ttaram t vagere). (vyA.) pUrvagAmi-ttva na. [saM.] pUrvagAmI hovApaNuM pUrvagAmI kavi. [saM, huM.] meAkharA upara paheluM cAlanAruM pUrva-graha puM. [saM.] (lA.) agAuthI bAMdhavAmAM AvelA mata ke abhiprAya (je pachI TatA nathI hotA), 'bAyasa' pUrva-cara vi. [saM] meAkhare cAlanAruM, 'enTIsIDanTa' pUrvagraha-yukta vi. [saM.] pUrvagrahathI bhareluM. 'bAyaDa' pUrvachAyA puM. [+gu. e' ta.pra.] (lA.) AkhyAna kAnyA mAMnA te te kathA-bhAganA aMta AvatAM tyAM chaMda palaTAvI apAtI meDhA lAge 'DhAharA'nI chellI eka kaDI. (kAya.) pUrva-ja vi. [saM.] najIkathI laI prAMcIna kAla sudhInA te te pUrve janmelA vaDIla bApadAdA vagere pUrvajanma puM. [saM., puM., na.] A janma pahelAMne janma, AgalA bhava pUrvajiyuM na. [saM.vaeNna + gu. 'iyuM' ta, pra.] pUrvajenI tRpti mATe karavAmAM AvatuM zraddhAdi ane brahma-bhejana pUrvajJAna na. [saM.] A bhavaneA ke pUrvanA bhavanA khyAla ane enI vidyA pUrva-tapAsI. [+jue 'tapAsa.'] chapAya ke jAhera karAya Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUrvatarkasana 1460 pUrvAnubhava e pahelAM ja ca, "prI-sesara' (ka. mahetA) pUrvavat kri. vi. [saM.] agAunI jema, AgaLa hatuM tema parvatakasana na. [+ saM. zAsana] e nAmanuM yoganuM eka pUrva-vaya strI. [saM. pUrvavat .] bacapaNa vagere kumArAvasthA Asana. (ga) [maLelI keLavaNI sudhI te te kAla pUrva-tAlIma sI. [ja "pUrva'+ "tAlIma.] agAuthI pUrva-vartitva na. [saM.] agAu hevApaNuM pUrva taiyArI sI. [saM. + juo taiyArI.] agAuthI karavAmAM pUrvavata 1. [saM., pR.] agAu thaI cUkeluM, pUrvanuM. (2) AveluM sAbadApaNuM, "eDavAnsa ekazana' AgalA bhAgamAM raheluM ['prI-ekasTezana' pUrva-dakSiNa vi. siM] pUrva ane dakSiNa dizAo vaccenuM, pUrva vistaraNa na. [saM.] vistAra karavAno thAya te pahelAnuM, agni khUNAne lagatuM [apAyeluM dAna) parva-vRttAMta (-vRttAta) chuM. [saM.] agAunA prasaMgonuM khyAna, pUrva-datta vi, na. [saM.) A janama ke pUrvanA janmamAM agAuthI pUrvanI thayelI bInAnI vigata [vara, nI duzmanAvaTa pUrva-dizA zrI. [sa.] sUrya je bAju Ugato jaNAya che te pUrvazatrutA strI. [saM] agAuthI cAlyuM AvatuM vera, ja dizA, ugamaNI dizA [lagatuM, pUrvanA dezonuM pUrvazarata strI. [+ja "zarata.'] agAuthI karavAmAM Avela pUrvadezI vi. [sa, j], zIya vi. [saM. ] pUrvanA dezone karAra, "prI-rekavimiTa' pUrvadhara kuM. [saM.] prAcIna kAla vizenuM jJAna dharAvanAra (jaina) pUrva-zrati na. siM] pUrvanA samayanuM jJAna. (jena.. (2) pUrvadhArita vi. saM.] agAuthI dhAreluM, 'enTisipeTarI' zabdamAMnI atinI pahelAMnI A ti ke akSara. (vyA.) pUrva-nipAta chuM. [saM] samAsamAM pUrvapadamAM zabdanuM ane pUrva-saMketa (sakata) chuM. [saM.] agamacetI niyamita rUpe AvelA hovApaNuM. (bhA.). (2) pUrva-graha, pUrva-saMskAra (-saMskAra) che.. ba. 1. [saM.1 agAuthI maLelA prejayuDAsa" (ma.na.), "bAyasa" saMskAra, bacapaNanA saMskAra. (2) pUrva janamanA saMskAra pUrva-nivRtti a. siM] kAma-dhaMdhA karI vageremAMthI phAreka pUrvasaMkRta-kAla(La), pUrva-saMskRta-yuga (saMskRta) chuM. thayA pahelAMnA najIkane gALo, "Tarminala' [saM.] saMskRta sAhityanI jAherajalAlIne I. pU. chaThThI sadI pUrva-nizcita vi. [saM.1 agAuthI nakkI karavAmAM AveluM pANininA samayathI laI I. sa.nI dasamI sadI sudhIno samaya pUrva-pakSa chuM. siM.] uttara ApavA mATe vAdIe prathama pUrvasiddha vi. siM] agAuthI sAbita thaI cUkeluM. (2) prativAdI lAbhanI vatanI je rajUAta karI hoya te, agAuthI nakkI thaI cUkeluM, agAuthI raheluM, ekamekalAbha viruddhanI vAtonI rajaAta. (2) hiMdu mahinAnuM TA' ( ) ajavALiyuM [(ma.su) pUrva sImA zrI. [sa.] pUrva dizAnI hada pUrvapakSI vi, [sa, .] pUrvapakSa rajU karanAra, konjharveTiva pUrvasUri chuM. [4] pUrve thaI gayela che te vidvAna parva-paricaya puM. [saM.] agAunI oLakhANa pUrva sthiti che. [saM.] agAunI hAlata ke paristhiti pUrva pIThikA, pUrvabhUmikA strI. [3.] bhUmikrA, prAstAvika, pUrva-snAtaka vi. [saM.] snAtaka (bI.e. vagere) parIkSAnI pUrvanI prastAvanA parIkSAo ApI che te kakSAmAM raheluM, "anDara-grejyueTa, pUrva-5 na. siM.] agAunuM pAnuM, beka-peIja' pUrva-hiMda (-hinda) puM, na.[+juo "hiMda.'] bhAratane pUrva pUrva-prayAga kuM. [saM.] jAheramAM ja karavAnA prayuganI pahelAM bAjaro bihAra orisA baMgALa ane AsAmane vizALa ajamAyeza, pUrvayAsa, 'riharsala' (na..) pradeza. (saMjJA) pUrva-prasUti vi. [sa.] prasava pahelAnuM, "enTI-Tala' pUrva-hiMdI (hindI) cI. [+ jue "hiMdI.'] khAsa karIne pUrva-prAthamika vi. [sa.) prAthamika bhUmikAnI paNa pahelAM, hiMdIbhASI pradezamAMnA pUrva taraphanA ayodhyA vagere pradezanI prI-prAImarI' bhASA, "isTarna hiMdI.' (saMjJA.) pUrvamImAMsA (-mImIsA) strI. [saM.) karmakAMDanI pradhAnatA pUrvakAza na. [saM. pUrva + + marI, , na] AkAzamAM vALuM hiMdu Astika cha darzanemAMnuM eka darzana, dharma-mImAMsA, pUrva goLArdhanA paNa pUrva bAjune vistAra karma-mImAMsA pUrvAcAra chuM. siM. pUrva+ mA-vAra-] agAunI rIta-bhAta ane pUrva raMga (92) puM. [saM.] nATaya-kRtionI rajUAtanI pUrve rivAja, janI cAlatI AvatI praNAlI nepathyamAM thatI nRtya-nRtta vagerenI zAstrIya rajUAta, evara- pUrvAcArya puM. [sa. pUrva + AvA agAu thaI cukela te te cara' (ge. mA.). (nATaya) dharmAcArya pUrvarAga kuM. [saM] pUrvanA janmane prema. (nATatha) pUrvAdarza j[sa. pUrva dhA-rza cAlu samayanI kayAMya pahelAMnA pUrva-rAtra na. [saM.] AgalI rAta, rAtane Agale bhAga samayanI pALavA jevI rIta-rasama vagereno khyAla pUrva-rUpa na. [saM.] pUrvanA svara ke vyaMjananA svarUpane khyAla. pUrvAduM vi. [sa. pUrva mADhi uparathI + gu. "u" ta. pra.] (2)vi.pUrvanA svara vyaMjanAnA jevuM parivartana pAmanAruM. (vyA.) pUrva dizA taraphanuM ciAlI AvatI hakka-sattA pUrvarUpatA strI, -tva na. [saM.] pUrve AvelA svara ke pUrvAdhikAra paM. [sa. pUrva + adhi-vAra] agAuthI maLelI ke vyaMjana pUrvanA svara ke vyaMjana sAthe ekAtma-bhAva, pUrvAdhikArI vi. [saM., ] agAuthI jenI sattA cAlI esimilezana." (vyA.) Ave che te.(2)adhikAra uparathI utarI gayela-nivRtta,"riTAyarDa' parva-lekha chuM. [saM] musa, 'DrATa' pUrvAnubhava chuM. [sa. pUrva + anu-ma] agAune paricaya, 2010_04 Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUrvAnubhUta 1461 paMkhI pahelAMthI cAho Avato ke thaI cukelo TALe pUrvokta vi.sa. pUrva + 32] agAu kahevAI gayeluM, pUrve kaheluM pUrvAnubhUta vi. [saM. pUrva + anu-mUa] agAuthI jenA anubhava pUrvottara vi. [sa. pUrva + 34] pUrva ane uttara dizA vaccenuM, thayela che tevuM IzAna khUNAnuM. (2) AgaluM-pAchaluM. (3) pUrvathI laI uttara pUrvAnubhUti zrI. [+ saM. amUri] juo pUrvAnubhava.' dizA sudhInuM paryAnuga puM. [saM. pUrva + anuNo] pAMca mAMhene eka daSTivAda pUrvotpatti strI. [sa. pUrva +35tti] agAuthI thayeluM utpAdana pUrvAnurAga kuM. si. pUrva + ana-] maLyAM hoya athavA te pUrvedita' vi. si. pUrva maMtra, vat + nuM . ] pUrve maLyAM na hoya chatAM sAMbhaLyuM vAMcyuM hoya tyArathI thayelI UgeluM. (2) pUrva dizAmAM UgeluM [gayeluM ekabIjA pratyenI prIti pUrvAdita vi. sa. pUrva + ti, valnuM bhU ka] pUrve kahevAI para vi. [saM. pUrva + apara] AgaluM ane pAchaluM, AgaLanuM pUrvopacAra chuM. [sa. pUrva + 31-vAra] agAunI karelI sAravAra. ane pAchaLanuM. (2) kri. vi. AgaLa-pAchaLa (2) mahemAna AvatAM karelI prAthamika AgatA-svAgatA pUrvA pasaMbaMdha (-sambandha) muM. [saM.] AgaLa pAchaLano saMbaMdha, pUrvopAya chuM. [sa. pUrva + 3] prathama lIdheluM upAya ke AgaLa pAchaLa meLa karelo prayatna cA IlAja.(2)sAvadhAnI, sAvacetI, agamacetI pUrvAbhAva 5. [sa. pUrve + a-mAva] agAunuM na hovApaNuM pAjena na. si. pUve + 3pana] prathamathI karelI prAti, pUrvAbhinaya pu.saMjU+ amina tAlImane mATenI nATayanI pahelAMnI kamANI [meLaveluM yA pedA kareluM bhajavaNI, 'riharsala" [TuM hoya tema pUrvopArjita vi. [sa. pUrva pA]i prathamathI kamAyeluM ke pUrvAbhimukha kri. vi. [sa. pUrva mi-mua] pUrva dizA tarapha pUvi . e nAmane eka bALa-ga. (A aM. pioliyo' pUrvAbhyAsa puM[saM. pUrva + maga] agAuthI maLelI tAlIma, nathI.) [saMjJA.) 'riharsala. (2) agAuthI cAlI AvatI Adata pUSA dhuM. [saM.] vaidika kAlane eka deva. (saMjJA) (2) sUrya. pUrvArdha zuM. [sa. pUrva + artha vi.] pUrva bAjane ardha bhAga pULA-cAra puM, strI, jio pULo' + saM] [lA) e nAmanI (2) koI paNa samaya padArtha ke graMthanA be bhAgamAM pahelo eka dezI ramata aDadhe bhAga pULA-2 (-Taya) sakI. jie pULe" + "chUTa.] dhIrela rakama pUrvAlApa paM. [. pUrva + mA-jhA] thayela vAtacItano Agale tathA vyAja-vaTAva vagerenA badalAmAM TharAvelI mudata sudhI bhAga. (2) vATAghATa pahelAMnI mAMDaNI-rUpa vAtacIta, prAka- jamInane saMpUrNa bhegavaTo thAya e jAtanA karAra, (2) kathana, pUrva-kathana, upodaghAta, prAstAvika TharAvelI mudata pachI vadhAre paisA ApyA sivAya milakata pUrvAvartana na. si. pUrva + mA-vartanI prathama karavAmAM AveluM Te evo dastAveja, amuka mudata mATenuM kabajAvALuM gIro-khata phera-vAcana. (2) ja pUrvAbhinaya." sTrikacarala yuLiyuM na. jio "pULo'+gu. "yuM" ta. pra.] nAno pULo, paryAvazyaka vi. [saM. pUrva + sAvaratha] agAuthI jarUranuM, "I-kA- moTI jhUDI [pULa, jhaDI pUrvAvasthA sI. [sa. pUrva + avasthA AgalI hAlata ke pari- pULI strI. [jao "pULo' + gu. "I' strI pratyaya.] taddana nAne sthiti. (2) javAnIne samaya pULe . [saM. pUrva-prA. dhUma-] ghAsa cAra vagerene pUrvAzrama . [sa. pUrva + mA-zrama] vAnaprastha ane saMnyasta bAMdhelo De pULiyuM. [ UTha (2. pra.) bagaDI javuM. lIdhA pUrvenI bAhya ane gRhastha dazA (2) nAza pAmavuM. (3) nAma UkhaDI javuM. 0maka (rU. pUrvASADhA akI. [. pUrva + aAgADha] AzvanI nakSatrathI vIsamuM pra.) jatuM karavuM, chAla choDavI. (2) upekSA karavI. vALa AkAzIya nakSatra.(khageALa.) Asana. (ga) (rU. pra.) maTI meTI vAto karavI]. pUrvAsana na. si. pUrva + mAnI e nAmanuM yoganuM eka | kri. vi. vi.] pAdavAne avAja thAya ema pUrvANuM chuM. . pUrva + a samAsathI, na.] divasane dUkha zrI. [saM. huM chuM., na.] jue "paMkha(2)." pahelo aDadho bhAga paMkha-DuM na. [+ "DuM svArthe ta. pra.] kaMpaLiyuM, nAne phaNagAna pUNika vi. [saM.] divasanA pahelA aDadhA bhAgane lagatuM che. (2) dhAtunA patarAnI ghaNI nAnI patarI. (2) (lA.) pUrvAga (pUrva8) na. [sa. pUrva + ma ] agalo bhAga, pavana laherakuM, lerakhuM enTIsIDanTa" (ma. va.) paMkhaluM na. [ + gu. "huM" svArthe ta. pra.] tIrane pIMchAvALe cheDo yuvA sI. .] e nAmanI eka rAgiNI. (saMgIta.) 5khavuM ja "pAMkhavuM" [grA.]. puMkhAvuM kamaeNNikri. paMkhALavuM -thoTa puM. [+ e "thATa."] saMgItanA navA sthira karelA che., sa, kri bAra vATemAMne eka vATa ke jemAMthI pUrva vagere rAga- paMkhAvavuM, pUMkhAvuM jue "paMkhavuMmAM. rAgiNIo UbhAM thatAM hoya che. (saMgIta.) paMkhALuM vi. [ + gu. "ALuM ta. pra.) pAMkhavALuM, pIMchAMvALuM pavIya vi. [sa.] pUrvanA samayanuM. (2) pUrva dizAnuM. (3) paMkhiyAM na, ba. va. [ + gu. iyuM' ta. pra.) pasanI paDakhe pUrva dizAnA dezanuM jaDavAmAM AvatA lAkaDAnA caMdrAkAra kahA. (vahANa) pUrve kri. vi. [sa. pUrva + gu. e sA. vi. ma. sa. mAM te paMkhI jhI. [+gu. I" ta. pra.] kapAsa keTalo thaze enI pUrvama 28] agAu, pahelAM, bhUtakALamAM. (2) pUrva dizA aTakaLa karavA mATe majam galAmAMthI ja pADelo che tarapha kapAsa 2010_04 Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pUNI 142 pRthakkaraNa pachI sI. (juo "paMkhavuM" dvAra.] paMkhaNanI kriyA, pAMkhaNuM kharcAnuM khAtuM paMgavela (ya) strI. e nAmanA eka vele. (2) nADAnI bhAjI paMjI-5ti muM. [+ saM.] pitA pAse nANAMnI mATI anAmata paMgaDuM na. [saM guja+gu. "huM' svArtheta, pra.) sepArI, pUgIphaLa hoya teva-dhanika, dhanapati, tavaMgara jA] zreSTha, uttama. (2) meTuM, mahAna paMjI-bhAga 5. [+saM.] paMchane hisse, pachanI phALavaNI pUgaLa-ve (-haya) jue "paMga-vela. paMcha-vAda puM. [+saM.] jue "maDI-vAda." paMgI jI. vAMsaLI, pAve. (2) jAdugaranI meralI paMjIvAdI vi. [+ saM. "vArtA, puM.] jao "mUDIvAdI.' paMgI-phala(-La) na. [sa. pULI-] jeo "pUgIphaLa.' paMja na. [4. S >prA. jnama-](khAsa karI) DAMgaranuM parALa paMcele pR. [zuM. pu + gu. 'luM' svArthe ta, pra.] mAthA upara 5 puM. [jae "pUje.'] vALI jhUDI kavela kacarA vagereno lAkaDAne Do jaDela hoya tevuM tIra Dhagala. paMcI (pacI) e pocI.' paTha (-4) jue "pUTha." paMcha jao "pUcha.' paThaNu e pUThaLa.' paMchALa jue "pUTALa.' papicakArI (pUThaya-) jAo 'pUka-picakArI.' paMchanuM ja pUchaDanuM.' paMTha-2khuM (khUkaya-) jue "pUTha-2khuM." paMchaluM jue "puchaDatuM." paM-sarAkI (pUMTha-) juo pUTha-sarAkI." paMchA -ve ja "pUchaDA-vero." paMDaLa (-ca) jo pUThaLa.' paMchaNiyuM ja "puchaDiyuM.' paMThaLathI (paTha-) jao pUThaLathI." paMchathi e "puchaDiye." paMThiyuM ja "pUThiyuM.' paMchaDI ja pUchaDI." paMThI ja "pUThI.' paMchavuM ja pUchaDuM.' paMcha e pUchaDe.' [(2) sAvaraNa paDe (5 ki.vi, jio (5)4' gu. e sA,vi, pachI satI. [ "NuM" + gu. I strI pratyaya.] paMjaNa pra] pAchaLa pAchaLa paMkaNuM na. jio "pUchavuM' + gu. aNuM kartAvAcaka kRma. paMvALa e puThevALa." maTI paMjaNI, rajoharaNa, e paMketaruM jue "putaruM." pachapraveza e "pUcha-praveza.' paMtAra juo "putAra.' [marAtuM moTuM thIgaDuM pUchala juo pUchala.' paMdhiyuM ja "pUTharakhuM-'pUrakhuM.' (2) dhotiyAmAM vacce paMchalavuM juo "pUchalavuM." paparuM na, chokaruM, bALaka paMcha-1ratI "pUcha-varatI.' paMbaDI jue "paMbhaDI-pUmaDI.' pachavuM ja pichavuM. paMchAvuM karmaNi, kri. pUchAvavuM karmaNi, paDuM e "paMbha-pUmaDuM." paMchATa jue "puTa.' paMkhI jao "puMbI.' pUchAvavuM, paMchAvuM e pUchavuM -pichavuM'mAM. paMhi . aphINano kasabo pachAvavuM ja puchAvavuM"mAM. paMbhaDI bI. jio paMbhaDuM + gu. "I" pratyaya.] nAnuM paMchALa, buM ja "puchALa.' bhaDuM, pUmaDI [nAne pita, pUmaDuM pachI-ve ja pUchI-ve.' paMbhaDuM na. li. puMba + gu. 'DuM' svArthe ta..] rUne bahu paMTiyuM ja "puTiyuM.' pavaLa na. dhauMnI ThaMDI vinAnI saLI povALa jue "puchevALa.' pAkiya ja puMvADiye.' paMja(-) strI. si. pufbo bIbAmAM bIbA uparanI paMvALuM ja "paMvALuM." lAgatI anusvAra ardhacaMdra ajAja mAtrA vagerenI saLI paDe ja "paTavo." paMjaNI a. jio "pUjavuM' + gu. "aNa' ku. pra.) e pRcchaka vi. [] pUchanAra [jijJAsA pUchazuM.' pRchaka-buddhi strI. siM.] pUchavAnI vRtti, praznanA uttaranI paMjavuM sa. kri. [saM. 6. tatsama] ekaThuM karavuM. (2) pRcchA sI. [sa.] pUchavuM e, pUchaparacha dhyAna rAkhI jhADuM kADhavuM. paMjAvuM karmaNi, ke. paMjAvavuM pRcchA-patra puM. [sa, na.] ja praznapatra." che., sa. kri pUchanIya, pRSThatha vi. [saM.] pUchavA jevuM pajAvavuM, paMjAvuM ja pUMjavuMmAM. mRtanA strI. [saM.] senA, keja, lakara paMjile pR. jio "khaMjavuM' + gu. "IyuM" . pra.] (eka pRthak li., .vi. [saM] ja, alaga, dhu, chUTuM karI vecanAra vepArI pRthakakaraNa na. sa.] alaga alaga karavAnI kriyA, vilepacha sI. [sa. puSii>prA. puniva]i nAno Dhagalo. (2) paNa, "enelisisa." (2) vAkaSanA bhAga karI pade alaga nANAMnA samUha, mUDI, "eseTa' (vi ko.). tAravI te tenI keTinAM karelAM khAnAMomAM mukavA e, paMja-khAtuM na. [ + ja 'khAtuM.'] cepaDAmAM mUDInuM jamA- "enelisisa.' (vyA.) 2010_04 Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRthakkAra 1463 pekeTa pRthakAra vi. [saM] pRthakkaraNa karanAra, alaga alaga pADI cetana prANI) batAvanAra, "enelAijhara," "eNnalisTa' [tAraveluM pRthavIza, nazvara chuM. [+ saM. rerA, phrezvara ja "pRthvI-nAtha.' pRthakakRta vi. [saM.] alaga alaga chAMTI lIdheluM, juduM juduM pRSodarAdi-samAsa chuM. [sa., A mAtra saM. vyAkaraNanA pRthaka-kRti, pRthaka-kriyA sahI. [saM] jue "pRthakkaraNa(1).' viSaya che.] azvatthAma" jevA koI niyamathI na thAya tevA pRthakatA strI, natva na. [saM.] alaga thavA-hovApaNuM saM. zAna samAsa. (vyA.. pRthaka zikSaNa na. [4] chokarA chokarIone alaga alaga pRSTa vi. [saM] puchAyeluM rAkhI keLavavAM e pRSTa na. [saM] zarIrane pAchaLano bhAga, pITha, . (2) pazupRthaka-vana na. [saM.] viziSTatA, "peziyAlizana' (rAma) pRthvIne padArthone uparano bhAga, sapATI. (2) pAnAnI pRthajana puM, na. (saM. 6 + nana, saMdhithI] sAmAnya mANasa, beu bAjanI sapATI, 5 ThI, "peIja' sAdhAraNa leka, janatA. (2) (lA.) mUrkha mANasa pRSTa-TippaNa . [saM.] pAdaTIpa, "Ta-neTa' (ka.mA.) pRthabuddhi sI. siM.] khAnagI nirNaya, "prAIveTa jajamenTa pRSThatala(La) na. [saM.] uparanI sapATI, nIcenuM taLiyuM (na.la.) ['Aisolezana' pRSTha-darzana na. [saM] pAchalA bhAgano dekhAva, "beka (ma.Ta) pRtharabhAva chuM. [saM. pUvava + mAva, saMdhithI] alaga sthiti pRSThadeza . [saM.] pIThano bhAga, paMTha, pRSa-bhAga pRthasthakSaNa na. si. 6than + kSaNa, saMdhithI alaga vyaktitva, pRSTha-la(-La) na. [saM.] sapATInuM kSetraphaLa, "eriyA' inDivijyuAliTI' (2.ma.) pRSa-bhAga kuM. [saM.] juo "pRSTha-deza." pRthavidha vi. si. 5 +vidhA, ba. bI.] alaga alaga pRSThabhUmi strI. siM.] pAchaLanI sapAI, "baeNkagrAunDa prakAranuM, bhAtabhAtanuM, tarehavAranuM pRSTha-vaza (vIza) pR[saM.] pIThamAMnI karoDarajaja, baeNka-bena' pRthaNi , NI vi, 5. siM, strI, paraMtu samAsathI] pRSThavaMzI (vazI) vi. [sa, 5. karoDarajaja dharAvanAra saMgItanA 58 mAMhene eka varNAlaMkAra. (saMgIta.) (prANI), "vaTI brAITa' rijajanuM pRthA strI. siM] pahelA traNa pAMDavonI mAtA, kuMtI. (saMjJA.) pRSThavaMzIya (-vazIya ) vi. [4] kareDarajajane lagatuM, kareDapRthivI strI. [saM.] e "pRthvI." (pRthvInA samAsanA pRSTha-svara chuM. [saM.] moDhAnI aMdaranA pAchalA bhAgamAMthI bIjA zabda paNa tyAM tyAM ja.) uThate te te svara, "baeNka-vAvela.' (vyA) pRyu vi. [sa.] pahoLuM, pRthala. (2) puM. paurANika mAnyatA pRSAsana na. [saM. pRSTha+ mAsana) e nAmanuM yoganuM eka pramANe vina rAjAnA putra rAjA. (saMjJA). Asana, (ga.). pRthatA strI, -tva na. [saM.) pahoLAI, pRthulatA pRSTAsthi na. [saM. 9+ matha] pIThanuM hADakuM, karoDanuM hADakuM pRthurAja chuM. [saM. madhyakAlane ajamerane cohANa rAjavI pRSTAMka (pRSThA ;) . [. vRSTha + apAnAne AMka, pAnAMnI (pachIthI dikahIne paNa thayeluM), pRthvIrAja, (saMjJA.) saMkhyA batAvanAra te te AMkaDe, peIja-naMbara' puthula vi. siM.] juo "pRtha(1). 5(5) ki. vi. ji. gu. hi> pAI paI dvArA]. pRthalatA strI. [saM.] e "pRtha-tA." ja che.' pUchavI vi. [4] jue "pRthvI tatva."(2) mahI, dharA, dharaNI, kSiti. (3) . [chaMdane kAraNe e nAmanA eka gaNameLa peIja na. [aM.] pRSTha, pAnuM chaMda (pigaLa.). [0ne cheDe Ava (rU.pra.) hada thaI javI, peIja-naMbara (-nambara) puM. si.] juo "pRSThaka." gajaba thavA. (2) bhAre moTuM apakarma thavuM. 0 rasAtala peIja-prapha na. [.] goThavAyelAM bIbAMnI gelIonAM mApa javI (rU.pra) bhAre moTuM apakarma thavuM] pramANe pAnAM pADI enAM kADhelAM prapha pRthavI-kAya chuM. [saM. sthAvara jIvone eka prakAra. (jaina) peIja-lAina sTI. [.] graMthamAM pAnAne mathALe cA nIcenA pRthavI-tarala na. [saM.] paMcamahAbhUtomAMnuM jaDa bhauttika tattva bhAgamAM pAnAne ke batAvanArI lITI (jemAM graMtha-nAma (dAMta) vagere paNa hoI zake) pRthavI-tala(La) na. [saM] pRthvInI sapachI, gharataLa, kSititala peITiMga (peinTi) na. [e.] citra-kAma. (2) citra pRvIdravya na. [saM.] pRthvIrUpI jaDa tatva ke padArtha. (tarka, pe-orDara chuM. [saM.] 2kama cUkate ApavAne hukama ke paravAnagI pRvI-nAtha, pRthavI-pati 5. [saM.] 2Aja, rAjavI peka kri. vi. [.] salosala baMdha thaI jAya ema. (2) pRthvI-parikamAM strI [saM], pRvI-5ryaTana na. [saM.] pRthvInAM vi. (lA.) chetarAya nahi tevuM, pakakuM. (2) khaMdhuM vividha sthaLamAM javAnI kriyA pakara vi. [.] pika karanAra pRthavI-pAla(La) puM. [saM.] juo "pRthvI-nAtha." pekAna (pekAna) na. . pakAna] bANanuM kazuM pRthavIrAja puM. [saM.] juo pRthurAja." pekiMga (ki8) na. [4] peka karavuM e. (2) peka thayelI pRthavI-varNana na. [sa.] pRthvIne lagatI dareke dareka vigatanuM sthiti, baMdhana bayAna paMke(I)ja na. siM] peka karele dAgInA ke pArsala yuvI-vallabha puM. [saM.] juo "pRthvI-nAya.' pekeTa na. [.] kAgaLa palAsTika cAmaDA vagerenI kothaLI, pRthavI-vAsI vi, siM.] pRthvI upara rahenAra (sau kaI bIDa 2010_04 Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paNa 1464 pekhaNa na. siM. prekSan>prA. vilA, ji.gu) jevuM peja-naMbara (nakhara) juo pija-naMbara.' e, pakhANuM peja-prUpha ja "peIja-ku." pakhaNa nA.. jema, jevI rIte, peThe peja-lAina ja peIja-lAina." pakhaNuM na [saM. vRkSAja> prA. chevavAma- ke juo pekhaNa" pejara (jAra) zrI. phi. yajAra ], 2 na. [+gu. "uM'' + gu. "u" svArthe ta. pra.] ja pakhaNa. svArthe ta. pra. paganI mojaDI pakhavuM sa. kri. [sa. 4 + kSa-TaeNTU->prA. viva-] jevuM, pejArI sI. dharamAM bheAMyataLiye pAchalI bAju Avele nihALavuM, dekhavuM. pekhA karmaNi, ki. chAparAvALo bhAga. (2) cha, jharUkhe pegaMduM kha) vi. jio pekhanuM pA. " peTa na. di. prA. jeTTa] udara, hojaruM, anAzaya. [0() 5] pekhatuM, joyA karatuM avatAra levA jevuM (rU.pra.)parama pavitra. 0 ApavuM 0 khelapakhavuM ja pekhamAM. vuM, 0 devuM (rU.pra.) khAnagI vAta kahevI. 0 AvavuM (rU.pra.) pa(-5)gaDuM jue "pAgaDuM.' jhADA thavA. 08-peTa) AvavuM (rU. pra.) (strIne paTe) janma pegaMbara (pegambara) ja "payagaMbara.' levA. 0 ughADIne jovuM (rU. pra.) pArakAnA mananI vAta pegaMbarI (pegambarI) jAo "payagambarI. jANI levI. 0upara charI mUkavI, 0 upara paga de (ke pegAma (paigAma) jue "payagAma.' mUka), upara pATuM mAravI. (-uparatha-)(rU.pra.) AjIvikA pegama-cI (gAma-cI) ja e "payagAma-cI.' teDavI. 0upara poTaluM bAMdhavuM (-uparatha-) (2. pra.) hada pegAmI (pegAmI) e "payagAmI," karatAM vadhAre levuM. ke khAvuM. 0 UMcuM AvavuM (u. pra.) tRti pegeTa puM. [aM.] bhAratavarSa bahAra AveluM buddhanuM cekasa maLavI. (2) phateha meLavavI. 0 kApavuM (rU. pra.) peTamAM ghATanuM te te maMdira garabaDATa thA. 0 khelavuM, (rU. pra.) mananI vAta kahevI. peca puM. [phA.] kholAne cAkhI caDAvavA karelo aTe. 0khelIne vAta karavI (rU. pra.) khulA dile vAta kahevI. (2) AMTAvALa khIlI ke khIle, "sa." (3) pataMganI 0 mane AvavuM (rU. pra.) akarAMtiyA thaI khAvuM. 0 gharANe derIonuM joDAvuM e. (4) lA.) dAva-peca, tadabIra, yukti, mUkavuM, 0 ghareNe mUkavuM (2. pra.) khAvAnIye darakAra na prapaMca. [0 khAva (rU. pra.) maMjhAvuM. 0 khUle (2. pra.) karavI. 0 ca(-)vuM (2. pra.) manamAM vAta chupI na rAkhavI. vaLa UkhaLa. 0 khelavA, 0 mavA (rU. pra.) dAva-peca cAlavuM (rU. pra.) jhADA thaI javA. 0cAravuM (rU. pra.) vAta lagAva, kAvAdAvA karavA. 0 cavAI javA (rU.pra.) AMTA charI rAkhavI. 0LI pITha UbhI karavI, 0 coLIne ghasAI javA. 0 chaThavA (. pra.) beu pataMganI dorI zuLa upajAvavuM (rU. pra.) te du:kha utpanna karavuM. 0 chUTavuM, chuTI pADavI. 0 Dhola thaze (rU. pra.) DAgaLI khasI javI. 0 chUTI javuM (2. pra.) jhADA thavA. (2) gabharAI javuM. 0 de (2. pra) chetaravuM. 0 58 (rU. pra.) muzkela banavuM. chUTI vAta (rU. pra.) sAva sAcI vAta. 0 judAM thavAM 0 bAMdha (rU. pra.) kustI karavI. 0mAM AvavuM (rU. pra.) (3. pra.) bheda paDe, TADhuM karavuM (pra.) jamavuM. (2) phasAvuM. 0 lAvavA (rU. pra.) pataMganA peca nAkhavA. nirAMta karavI. 0 TAThuM (ke ThaMDuM) thavuM (-ThaDuM) (rU.pra.) nirAMta 0 hAthamAM hA (rU.pra.) sAmAnI pravRtti vagere badalAva- thavI, 0 DhAMkavuM (rU. pra.) pApa-karma chupAvavuM. taNavuM vAnuM baLa hej]. [vaccenA bhAga (2. pra.) hadathI vadhAre khAvuM. 0 tANIne khAvuM (2. pra.) peca-kalI strI, cAraNI ke suravAlamAM kalI ane goLA khuba khAvuM. 0 tANIne maravuM (rU. pra.) bhUkhe maravuM. 0 thavuM, peca-caka na. [+saM.] pecanI jema pharatuM paDuM 0 nIkaLavuM (rU. pra.) peTane phAMda ha. 0 dAbIne rahevuM peca-dAra vi. [phA.] AMTAvALuM, pecavA. (2) (lA.) (26) (rU.pra.) sahana karavuM. 0 dukhavuM, 0mAM dukhavuM (rU. pra.) yuktibAja, prapaMcI Sa tha, IrSyA thavI. (2) lAMca meLavavA icchA karavI. peca-pAca puM. [e "peca," -dvirbhAva.] (lA.) saMkaTanI 0 dekhAvuM (rU. pra.) bhUkhyA hevAne saMketa karo. ane paristhiti [ejhAra pAMpaLAM (rU. pra.) gujarAna meLavavAnI upAdhio. 0nI peca-pATalI strI. [+jue "pATalI.] peca pADavAnuM loDhAnuM agana-gya)(2. pra.)ciMtA.(2) bhUkha. 0nI patarAvaLI thavI pecavaNa (-zya) . eka jAtanI ramata (rU. ) bhUkha lAgavI. 0nI pIDA (rU. pra) mananuM duHkha, picavela (-kaca) e. e nAmanI eka vila [AMTAvALuM nI pUjA (rU. pra.) bhejana. 0nI varALa rU. pra.) re, pecALuM vi. [+gu. "ALuM' ta. pra.] pecavALuM, pacadAra, gussa. nI vAta (rU. pra.) khAnagI vAta. 0nI veTha peciyuM na. [+gu. "IyuM" ta. pra.] peca khelavA-bhIDavAnuM sAdhana (-) (rU. pra.) AjIvikA mATenAM phAMphalAM. 0nI sagAI pecI, cAluM vi. [+ phA. "I' pratyaya" -gu. "IluM' ta.pra.] (rU. pra) peTa bharavA pUrato saMbaMdha, (2) mAtA pitAne (lA.) kAvAdAvAvALuM, yuktibAja, prapaMcI saMbaMdha, saMtAnane saMbaMdha. 0nuM kArca (rU. pra.) chAnI vAta pe chuM. rivA.] cIpo, de, pIca jALavI na rAkhanAruM. nuM beTuM (rU. pra) sAcuM bolavAne peTI sI. jio piceTI.] juo piceTI.' daMbha karanAruM. nuM chokaruM (rU. pra.) potAnuM saMtAna. 0nuM peja juo peIja." [te khAtuM pANI na halavuM (rU. pra.) jarA jeTalI paNa asara na thavI. peja-khAtuM na. milamAM kapaDAMne jyAM vAta karavAmAM Ave chanuM banyuM (rU. pra.) dubhAyeluM. 0nuM meluM (2. pra.) dagA 2010_04 Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1465 peTa-pALuM bora, kapaTa. (2) kharAba AzayavALuM. 0nuM halakuM (rU. pra.) @halaka svabhAvanuM. ne khAtara (rU. 4) gujarAna calAvavA mATe ne duHkha devuM (rU. pra.) lAkha sahana karavI. 0 bhADuM (rU. ) bhajana. 0ne dUtaro (rU. pra.) bhajanane mAtra lAlacu. 0ne khaDe pUra (rU. pra.) gujarAna meLavavuM. tene pahade (ke mela) (rU. pra.) chAne ke gupta vicAra. ne pelo (rU. pra.) potAnAM saMtAna. 0 5kaDIne hasavuM (rU. pra.) khUba hasavuM. 08-8tha) 5havuM (rU. pra.) (strIne paTe) janma le. () 5hANa ke patharo 5 (pANa-) (rU. pra.) duSTa putra janma. pAkavuM (rU. pra.) aMtaranuM mANasa dagAra nIvaDavuM. 0 pAkavuM (peTa) (rU. pra.) saMtAnarUpe janma le. 0 pATaNa (ke peTalAda) javuM (rU. pra.) khUba bhUkha lAgavI. 0 pITha eka thavAM (rU. pra.) (2, pra.) bahu ja dUbaLuM thaI javuM, sakhata parizrama kara. pUratuM (rU. pra.) gujarAna cAle teTaluM. 0 peya vaLI javuM (rU. pra) khUba bhUkha lAgavI. 0 poSavuM (rU. pra.) mAtra pitAnA gujarAnane ja vicAra karavo. phAvuM (2. pra.) aMgata mANasa khUTI javuM. 0 phevuM (rU. 4) pI vAta kahI devI. 0 baLavuM (rU. pra.) manamAM khUba ciMtA thavI. baLeluM (rU. pra.) aMtaramAM khUba ciMtAe bhareluM. bALavuM (rU. pra.) ciMtA karavI. 0 bharavuM (rU. pra.) - jIvikA calAvavI, gujarAna meLavavuM. 0 bharAvuM (rU. pra.) tati thavo. 0mAM Aga (gya) (rU. pra.) aMtarane roSa. (2) bhUkha. 0mAM AmaLe (rU. 2) kIne, Sa, jhera. 0mAM karama bolavAM (rU. pra.) khUba bhUkha lAgavI, 0mAM kAtA, mAM charI, 0mAM pALI (rU. pra.) aMdaranuM vera, zatrutA. 0mAM ka (rU. pra.) ghaNI bhUkha lAgavo. 0mAM khATA paDavA (rU. pra)bhUkha lAgavo. 0mAM khaMcavuM (rU. pra.) aNagamo hA. (2) draSa thaze. 0mAM galayiAM ke bilAtAM ALoTavA (u.pra.) khaba bhUkha lAgava e. 0mAM ghasavuM, 0mAM pesavuM (-pesavuM) (rU. pra.) khuzAmata karavo. (2) vizvAsa preLavavA prayatna karo. 0mAM TAMTiyA hevA (2. pra.) bahAra jaNAvA na devuM. 0 mAMkavuM (rU. pra.) chokarAM chevAM thavAM. 0mAM tela revuM (rU. pra.) IrSAthI gusse thavuM. (2) dhrAsake paDavA. 0mAM dADhI hovI (rU. pra.) bacapaNathI zANapaNa hovuM. 0mAM dAMta havA (rU. pra) aMtaramAM vera levuM. 0mAM dhADha paDavI (rU.pra.) khUba bhUkha lAgelI hovI. 0mAM dhrAsako pa, 0mAM phALa paDavI, 0mAM zeraDe 5 (. pra) bIkathI coMkI UThavuM. 0mAM na samAvuM (rU. pra.) paravA na karavI, (2) gAMThanuM nahi. 0mAM na-nAMkhavuM (rU. pra.) khAvuM. 0mAM paga hevA (rU. pra.) ducha hovuM, luccuM devuM. 0mAM pANI na halavuM (rU. pra.) jarA paNa takalIpha na thavI. (2) cittanI sthiratA hevI. mAM pALI mAravI (rU. pra.) pite pitAnuM ba huM karavuM. mAM pULe UTha (rU. pra.) manamAM baLatarA thavI. 0mAM pesavuM (-pesavuM) (rU. pra) vizvAsa upajAva. (2) sAmAnI vAta jANI levI. 0mAM pesI nIkaLavuM pesI-) (3. pra) sAmAna bheda ke marma jANI levo. 0mAM baLavuM (u.pra.) ciMtA karavo. 0mAM bAra vAgavA, 0mAM bilADAM ALoTavAM (ke bolavAM) (rU.pra.) sakhata bhUkha lAgavI. mAM bharAIne besavuM (besavuM) (rU.pra.) zaraNa levuM. (2) khAnagI vAtacItathI vAkepha thavuM. 0mAM rAkhavuM, 0mAM samAvavuM (rU. pra.) gupata vAta chAnI rAkhavI, bheda khule na thavA che. 0mAM roga he (rU. pra.) manamAM dago hovo. 0mAM samAI javuM (rU. pra.) vAtane gaLa javI. 0mAM hAtha hAthanA khATA (rU. pra.) kaDakaDIne lAgelI bhUkha. 0mAM heluM (2. pra.) guta rIte manamAM rahevuM. 0mAMthI ekI kaDhAvuM (rU. pra.) khAnagI vAta khulI karI devI. 0mAMthI paga kADhavA (rU. pra.) kumArge vaLavuM. (2) dago karavA. 0 meTuM rAkhavuM (rU. pra.) udAratA rAkhavI, udAra mananA thavuM. 0 levuM (rU.pra.) chAnI vAta jANI levI. 0 vAMsA sAthe cATavuM (3. pra.) khUba bhUkhyA thavuM. - AvavuM, paDavuM (rU.pra.) janma le. -Te pathare (ke pANe) 5 (rU. pra.) kusaMtAna thavuM. - paheluM (paLuM) (rU. pra.) ghaNAM saMtAna. - pATA bAMdhavA (rU. pra.) bhUkhamaro veThavo. (2) ochuM khAIne paNa AbarU sacavavI. - pAna chUTavAM (rU. pra.) bALakane joI mAne harSa thavo. UMDuM peTa (rU. pra.) vAta na keDe tevuM. ThaMDe (ke TADhe peTe (-De-) (rU.pra.) nizcitapaNe. (2) ratApUrvaka. pApe peTa bharavuM (rU. pra.) kheTAM kAma ryo karavAM. be peTa karavAM (rU. pra.) hada uparAMta jamavuM. moTuM peTa (rU. pra.) vizALa hRdaya, udAra citta. sAMkaDA peTanuM (3. pra.) kaMjasa, lobhI] peTa-kaza 5. [+ pho] hAthIne peTe bAMdhavAnuM doraDuM peTa-kaTaNiyuM vi. [+ ja "kaTavuM' + gu. 'aNa' kavAcaka kupra. + "yuM" ta..] peTa kaTavAnI TevavALuM. (2) jenuM pUchaDuM DhIMcaNanI upara ja pUruM thatuM hoya tevuM (2). (3) (lA.) svArthI [khAdhA-kha peTakhAI sI. [+ ja "khAvuM' + gu. AI' ka. pra.] peTa-gujAre chuM. [+ja "gujara'.] bharaNa-poSaNa, gujarAna peTa ghasaNa strI. [+ jue "ghasavuM' + gu. "aNuM' kriyAvAcaka ke pra+ "I' strI pratya.] peTa ghasIne cAlavAnI kriyA. (2) (lA.) khuzAmata [jhADAne rega peTa-calI strI. [+ jue "cAlavuM' + gu. I 'kupra.] (lA.) peTa-caMka strI. [+ ja "caMka."] peTamAM thatI AMkaDI. (2) (lA.) mana-duHkha " [chupAvyA vinAnuM peTa-chu vi. [+ jue cha8.'] mukta mananuM, kAMI paNa peTariyuM vi. [+gu. "huM' + "IyuM ta.ka.] potAnuM peTa bharavAnA khyAlavALuM. (2) (lA.) svAtha peTa-tara pu. veDAM vagerenA piTane eka rega peTa-, . [+ juo toDavuM' + gu. 'e' svArthe ta. pra.] Dhorane ApharAne rega peTanTa kuM. [aM.1 navI zeAdha vagerene mAlikI evA mAlikI-hakkane sarakArI paravAne peTa-pAchuM vi. [+jao "pALavuM' + gu. "u" ka...] ja peTa-vaDiyuM.' 2010_04 Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ peTa-pIDA 1466 peDa che peTa-pIra chI. [+ ja "pIDa.'] peTamAM thatI vyathA, (2) laIne kAma karanAruM (mAra) (lA) I asayA vagere peTiyuM na. [juo peTa' + gu. "chayuM' ta. pra.] peTa bharavA peTa-pUna strI, [+sa.] (lA.) bhUjana karavuM e mATe thato kharca ke anAja (kAcuM ke rAMdheluM.) (2) gujarAna peTa-pUra, raNa, -ratuM li. [+ e pUra-pUraNa-pUratuM.'] peTI sI. [4] cIjavastu kapaDAM vagere rAkhavAne DhAMkaNavALe peTa bharAI jAya teTaluM dhAtu lAkaDuM plAsTika vagerene ghATa, maMjuvA, baeNksa." (2) peTa-pasuM vi. [+jao "pesavuM' + gu. uM' ku.pra.] peTanuM hArmoniyama.' (3) phaTAkaDAnI mane bIDe, (4) divAsaLInuM piSaNa karavAnI vRttivALuM. (2) (lA) akarAtiyuM khakha. (5) cane kAMkarI mATI vagere mApavAnuM vIsa dhanapeTa-baLatarA strI. [+ ja e "baLatarA.'] (lA.) aMdaranI kuTanuM mApayuM. (6) hAthe paheravAnuM puruSanuM eka ghareNuM. (7) akaLAmaNa miAM ne manamAM muMjhAyeluM chAtI DhaMkAya te kabaje, aMdaranuM jAkITa. (8) pakSIne chatAM peTa-badhuM vi. [+ ja e baLavuM' + gu. "yuM' bhU. kR] mana- zIkhavAnI dorI. [0 jevuM (rU. pra.) surakSita. peka (rU.ma.) peTa-bhara kri.vi. [+ jue "bharavuM.'] juo peTa-pUra." kheDyuM na hoya tevuM baMdha] peTabharAu vi. [ja e "bharavuM' + gu. 'A' ka. pra.] juo peTI-jAjarU na. [ + ja "jAjarU.'] peTInI jema DhAMkaNa peTa-bharuM." (mAtra peTa bharavAnI ja AdatavALuM vasAtuM hoya tevI khurazIvALuM ke cInAI mATInuM jAjarU mATenuM peTabharAtA puM, ba.va. jio peTa-bharuM +viDA.'] Taba, komeDI peTa-bharuM vi. [+ ja bharavuM.' + gu. "G" ka. pra.] mAtra peTI-vAja na, [+ ja "vAja.'] hArmoniyamanI peTI pitAnA gujarAtanI ja ciMtA karanAruM. (2) (lA.) ravAthI peTu na. [ja peTa' dvArA] halAla karela pazunI hAjarI peTarna cI. [.] namUnA, AkAra, AkRti, "DijhAina.' perTa na. [juo peTa' + gu. "G" svArthe ta..] kaI paNa (2) bIjuM cIja lakhANa vagerene aMdaranA bhAga ke aMza. (2) gauNa bhAga, peTa-variyuM vi. jio "paTa' + "vaDe' + gu. "IyuM' ta. pra.] [rAmAM lakhavuM (rU. pra.) lakhAtA nAmAnI AkhI vigatamAM mahenatANAmAM mAtra khAvAnuM maLe tevuM (majUra) nIce eka saLa mUkI aMdara lakhavuM. 0 pAuM (rU.pra.) cAlu peTa-varaNiyuM jue "peTa-bharuM.' lakhAtI cepaDAnI vigatanA pheDanI rakama vadhu eka saLa mUkIne peTa-1ra 5. jio peTa + "varo.'] khAvApIvAmAM thato kharca lakha. o para .pra.) piTAmAMnI rakamanA saravALo karavo peTavara . jio peTa' + "varavuM' + gu. "o' ka. pra.] peTa vi. [ja e "paTa' dvArA.](lA.) matalabI, svAthI (lA.) adekhAI, IrSA, dveSa peTe . vi. [ja peThuM + gu. 'e' sA. vi., pra.] khAte, peTavavuM ja peTamAM. hisAbe (2) badalAmAM, sATe peTavuM e kri. saLagavuM, baLatuM thayuM. peTAvuM bhAve.kri peTana muM. [] Azraya-dAtA, saMrakSaka (maMDaLa ke saMsthAmAM peTa(rA)vavuM pre.sa.ki. e eka AzrayadAtAno varga hoya che.) peTa-vedanA arI. jio paTa' + + ] e "peTapIDa." peTomekasa sI. [.] vIjaLInA dIvA je jhaLahaLa peTA vi. jio "peTuM,' vi.nA svarUpe sarvathA AkArAMta.' prakAza Ape tevI ghAsaleTanI baLatI battI ja vaparAya che.] meTAnI aMdara samAtuM nAnuM ke gauNa, aMtargata, pola" . [] paherA bharanArI sipAI e ke sainikanI sasiDiyarI.' (2) tAbAnuM [vaparAtuM zuddha khanija tela peTA-gIre vi. [+ e "gIre.] gIra lenAre pAchuM bIjAne peTrola na. [4] meTara vimAna vagere yAMtrika vAhanamAM tyAM gIro mukayuM hoya tevuM peTalAdana na. [aM.] eka jAtanuM khanija tela peTA-cATuM vi. [e peTa + "cATavuM' - gu. "u" ka. pra] peTroliyama na. [] ja "pela.' pUratuM khAvAnuM na maLyuM hoya tevuM peliMga (-li) na. [e.] paherA bharavA e, cAkI peTA-tAraNa na. jio peTA' + 'tAraNa.'] nukasAnI badala karavAnI ane rezana karavAnI kriyA kAMI ApavAnuM thAya te peTha,0ma nA. e. pake, jema, -nI mAphaka peTA jue "paTAra." 59 (6) vi. [sa. praviNa>prA. gharama-] dAkhala thayuM. peTAvavuM, peTAvuM juo peTavuM'mAM. (gu. vyAkaraNamAM "pesavuMnA bha. ku. ane adya, bha. kA.nuM rUpa) peTALa na. jio "paTa" dvArA.] aMdarane polo bhAga peThuM na. [tra, hiM. "peThA.'] bhUrA koLAnI eka gaLI peTALiyuM na. [+], "iyuM pra.] gheDAnA peTa upara nAkha- banAvelI vAnI vAne sAmAna [phAMdavALuM pekela, huM vi. [ + gu. "ela, luM' ku. pra.] dAkhala thayeluM. peTA vi. jio peTa' + gu. "AI ta..] peTavALuM, (gu. vyAkaraNamAM "pesavuM' nA bI, bhU. kA. nuM rUpa) peTA(TA)- na. [ja peTuM' + "DavuM. ] (lA) bheTI pe ja e peTha,0ma." 2kamamAM nAnI 2kama samAvIne gaNAtuM vyAja, kApatuM vyAja paeNTa na. [e.] lakhavAnA kAgaLanI bAMdhelI thokaDI, (2) paTiyA-caNa (-3) strI, jie peTiyuM'+gu. "a(e)Na.' rabara sTepanI zAhIvALI kuzananI DabI. (3) kikeTanI strIpraya.] peTiyuM laI ne majarI karanAra strI ramatamAM page bAMdhavAnuM bakhtara peTiyuM vi. [juo peTa' +gu, iyuM ta. pra.] khAvA-kharca peTa chuM. kabUtare. (vahANamAM) TukaDI 2010_04 Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ peDala 1467 panI paTala na. [aM] koI paNa pagethI calAvavAnA yaMtramAM pagane paNa (pezya) kri. vi. juo "paNe." pa mUkavAnuM sAdhana (jemake sAIkalanAM). (2) halesuM, peNa (pezya) strI. [e. pa ] pena, kalama cATavo. [0 mAravuM (rU. pra.) Dila upara ane aDADI peNI (peNI) . [ o paiNa' + gu. "I' pratyaya.]. keravavuM]. pilavALI hoDI bhajiyAM pUrI maThiyAM vagere taLavAnuM sAdhana, meTI tavI. pala-boTa sI. [.] halesAM vaDe tema sAIkalanA prakAranAM 0i cAlavI (rU.pra.) eka pachI eka bhajananI paMgata beTha pelI strI. vADa banAvavAnuM kAma lAge tevI eka vanaspati javI. 0 mAMDavI (rU. pra.) bhojana karavA paMgata besADavo] sa. kri. pIlavuM, dabAvI kacaDavuM. (2) nicAvavuM. pitA paze (paNa) . mATe tAvaDe, meTI kahAI karmaNi, &i peDAvavuM che, sa. ke. petara 5. bharoso, vizvAsa peDhAra na. e nAmanuM eka vRkSa petho chuM. siM. 5zu dvArA] (makarImAM apAtuM) jarA vevalA pAruM na. aLavInI gAMTha mANasanuM nAma. [0 karo (rU. pra.) chupAvI laI javuM. 0 mAro peTAvavuM, peTAvuM jao paDavuM'mAM. (3. pra.) lUMTa calAvavo] (i2) gera-vyavasthA peDa(8) na. daMTInI nIcenI jananendriyanA mULa sudhInI sapATI pada (-daya) strI, thAkI javAya evI mahenata karavI e, za. ane ene aMdaranA bhAga. [0nI AMca (rU. pra) chInI pedAra 5. phi. di2 ] pitA, bApa viSaya-vAsanA. 0 phATavuM (. pra.) pimAM caka AvavI pedara-pe kri. vi. haLave haLave, dhIme dhIme paDe ne. dahIM jamAvavAnuM mATInuM doNuM [onI ToLI pedarI vi. jio "padara' + gu. "I' ta. pra.] pitAne lagatuM, paDuM' na. [saM. 8-prA. -1 chuM, samUha. (2) bhayA- pitAnA viSayanuM pe' puM. dUghanA mAvAnI khAvAnI vAnI, peDe pedara-bajhAra strI, bakarInA peTamAMthI nIkaLatI auSadha tarIke peru . rAMdhavA mATenuM meTuM vAsaNa-kaDAI kAma lAgatI eka jAtanI kAMkarI cAlIne jatuM, pagapALuM peDha na. kuMbhAranuM gAriyuM pedava, -La (pedala,-La) kri. vi. jio "pAya-dala,-La.'] page pelI strI. jio "peDha' + gu. "I' zrIpratyaya.] makAnamAM pedA (pedA) ki. vi. phi. padA] UpajeluM, nIpajeluM. (2) bhoMyataLiyA uparanI nAnI pALI che eTalI. (2) abharAI, jameluM, navuM, thayeluM. (3) kamAyeluM kAMdhI [kayAMya nAno evo eTale pedAgara, - (pedA) vi. [ 1 ke. prathaya, + gu. 'uM' ta.pra.] peDhalo chuM. jio "peDhAM' + gu. "la' svArthe te, pra.1 peDhAthI pedA karanAra, kamANI karanAra pehavuM' na. [ e "pe' + gu. vaM' svArthe ta.ka.] ja paDha.' pedAza (paM) sI. (kA. padAIza ], pedAvAra,rI peDhavuM a, ji. phaLavuM. peDhaNu bhAve., ke. paDhAvavuM che., sa, ka (dA-) . jio "padA" + kA, "vAra,I" pratyaya,], peDhAna-peDhI kri. vi. [ peDhI,'- dvibhava.] piDhI dara pedAza pedAzya) strI. [phA. padAI] utpanna, Upaja, peDhI, peDhI-utAra nIpaja. (2) kamAI, prAti, avaka [upara vero peDhAvavuM, peDhAvuM ja peDha'mAM. pikAza-kara (pedAza-) puM. [ja "pedAza'+saM.] Upaja patI strI. nANAMne vahIvaTa thato hoya tevI bajAranI dukAna, pe(5)dhavuM ke-5')dhavuM) a. ki. sArI rIte anubhava ke zarAphanI dukAna. (2) vepArInuM meTA pAyA paranA vepAranuM paricaya meLavI levo. (2) TevAI javuM. 2(5)dhA (kAryAlaya. (3) vaMza-paraMparA, vaMzAvaLI. (4) vaMzAvaLA (paM)dhAvuM) bhAve, kri. peTa-peM) (-5-(paM)dhAThavuM) pre, pUrvaja-rUpa pratyeka pagathiyuM, zreNI. 0 upara javuM -uparatha) sa. kri. (ma.) dattaka levAnuM. 0UpaDI javI (u. pra.) devALuM pIdhAvuM, pe-dhavuM (pa-paM')dhA ja padhajmAM. kADhavuM. (2) nirvaza javo. 0 tuTavI (u. pra.) devALuM kADhavI (5)dhuM (-5) vi. [ja pa(-2)dhavuM' + gu. 'u' peDhI-utAra kri. vi. [+juo "utAravuM.'] vaMzaparaMparA-gata ka. pra] pedhI gayeluM cAyuM AvatuM, AnuvaMzika, bApadAdAnuM UtarI AvatuM, pina sI. ghoDAne page bAMdhavAnuM kAmaNa heriDiTarI' | [Abo pena DI. dArUnI mahephila peDhI-nAma na. [+jAo "nAmuM.'] vaMzaparaMparAnA nAmano pina na. sAgane maLatuM AvatuM eka jAtanuM imAratI lAkaDuM peDhI-paMcaka -pacaka) na. [ + se.] (lA.) piDhInA nAza ke pena sI. [a] kalama, heDara. (2) paththara-pena (pATI nikaMdana. (2) vi. peDhInuM nikaMdana kADhanAra mANasa upara lakhavAnI). (3) (zAhI bharIne lakhavAnI) 'inDipena,' peDhI-vaMcA (-vace) . [+ juo "vAMcavuM + gu. "G" "phAunTana pena' (2) yAdI ka. pra] peDhIo vAMcanAra cAraNa ke bhATa, vahIvaMce penala strI. [aM.] bArI-bAraNAnAM kamADamAMnI te te takatI. pehu ja paDu." penahaTI sI. [aM.] sajA, zikSA, daMDa. peThuM na. moDhAmAM dADha ane dAMtanAM muLa jemAM vaLagelAM che. penisilIna na. [a] aneka dardo upara akasIra gaNAtI te upara-nIce piTalIne (DAnA DAbalAno) ghATa, "gama' eka arvAcIna dAktarI davA (ijekazana temaja khorAka tarIke peDhA puM. si. pITha->prA. pIDhama) jhADanA thaDanI AsapAsa apAtI). (elopathI.) bAMdhI lIdhelo cAtaro ke eTe. (2) pakSIone mATe caNa penI' (penI) ja 'pAnI.' nAkhavAne UMco sapATa eTale penI jI. paThANane pAchale cheDo jarA lAMbo karIne 2010_04 Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pinA 1468 peregrApha rAkhavAmAM AvatuM ThaMDuM. (vahANa.) rUperI lesa pena sI. [.] riliganA bAramA bhAganI ane pAunDanA pemala (peluM) vi. saM. zremI + gu. "huM' svArthe ta. pra.] 240 mA bhAganI kiMmatane tAMbAne eka aMgrejI sikko, pensa vadhu paDato prema batAvanAruM, AnaMdamAM AvI gayeluM, premagheluM penI-DhaMka (pe nI-8) e pAnI-haMka' pemAeza (paM mAeza) strIphiA. pamAiza ] jamInanI penTa na. ei. "penTenanuM lAdhava, yuropIya paddhatino mApaNI. (2) pramANa, mApa baTana-vALo leMge, pATalana pemAna (pemAna) na. phi. pAyamAna ] vAya, zarata, kela-karAra penTara juo peInTara.' peleTa na. [aM.] copAniyuM, patAkaDuM (chApeluM) penTiga (peTi9) e peInTiga.' peya vi. [3] pIvA jevuM, pIvAnuM. (2) na. pINuM, "ki ' pe la chuM. [aM.1 mATe sapATa chatane taMbu, maMDapa peyI strI, jio "paraNI' - pravAhI uracAraNa.] dANA penzana na. [.] nivRtti pachInuM vetana, beThe pagAra. [ levuM, vAvavAnuM sAdhana, eravAnuM sAdhana, eraNI 0 para UtaravuM, 0 para javuM (rU. pra.) pezana maLe e rIte peyaNuM na. [ja peraNuM,"-pravAhI uccAraNa.] e piraNuM." nekarImAMthI kAreka thavuM] peyamenTa na. [e.] cukavaNuM penzanara vi. [.], penzaniyuM vi. [+ gu. 'iyuM" ta. pra.] peyApeya vi. [saM. vi + a-] pauvA jevuM ane na pIvA jevuM pazana upara UtareluM, nivRtti-vetana meLavanAra pethI rumI. nAnI kothaLI penzanebala vi. [e.] jemAM nivRtti bAda penzana maLavAnuM pera'(peraya) sI. [sa, vaIR>prA. para> ja, gu. "pari' hoya tevuM ane pharI kAma-dhaMdho vagere) strI.] prakAra, rIta, Dhaba. (2) tadabIra, yukti. (3) nA.. pensa puM, ba. va. [] juo penI. pere prakAre pensila sI. [4] sIsA-pena pera (parathI jI. pirAI, kAtaLI eiraNuM pepacIlA-veDha puM, ba. va. [ja pepacIluM' + vaDA.'] pera(-2) sI. e paravuM. vAvavuM e, vAvaNI, eraNuM, picIlA thavAnI Adata pera na. jAmaphaLa pepacIluM vi. jio pepa' + gu. "IluM' ta, pra], pepaca paraco chuM. vahANane lAkaDAne kAMThe. (vahANa) vi. [.] kacapaca karanAruM, vahemIluM, avizvAsu. (2) paNa strI. [ja "peravuM' + gu. 'aNuM" ka. pra. + "I' lapI, caukaNAza karyA karanAruM strI pratyaya.) peravuM e, pera, payaNuM, vAvaNa, eraNuM pepeDI sI. [ pepa'+gu. I ' satIpratyaya.] pIparanA peraNuM (peraNuM) e "paheraNuM'-"pecaNuM.' jhADanuM phaLa. [paDI pepaDInuM khAnAra (rU. pra.) bIjAnA peravAI (peravAI), peravI (pairavI) strI. phA. payara vI] upara AdhAra rAkhI gujarAna meLavanAra] tajavIja, taiyArI, seAI, geThavaNa, prayana, (2) darajajo pepaDI-khAM vi., pR. [ + juo "khAna.'](lA) mAmUlI mANasa peravuM sa. ki. vAvavuM, eAraNathI oravuM, vAvetara karavuM, vAvaNI peparDa vi. jie pipu + gu. Da' svArthe ta. pra.] jao pipuM." karavI. perAluM karmaNi, kri. perAvavuM che., sa, kri pepaDe muM. jio "pepa' + gu. 'Da' svArthe ta. pra.] jao para chuM. [de. prA. ] me vecavAvALo mANasa perA muM. ]i vAyakhaMDa, rekara, kaMDikA, pari che, pepara puM, na. [.] praznapatra. (2) puM. pariSado vageremAM pere, peregrApha vAMcavAne nibaMdha ke lekha. (3) na, chApuM, vartamAna patra. perAI sI. jao para.' [kADhavuM (. pra.) praznapatra taiyAra karavo. (2) chApuM prasiddha perAI* strI. jio "pera + gu. "AI' ka. pra.] ja karavuM. 0 kADhavA (rU. pra.) praznapatra taiyAra karo. - pharavuM, perAvavuM, perAluM ja "paravuMmAM. -vi (rU. pra.) praznapatra jAhera thaI javo]. periToniyama na [e.] peTamAMnA avayavone AvarIne raheluM pepara-karansI strI. [.] kAgaLa para chApelI kiMmatavALuM eka rasa-paDa ['para.' calaNa. pelI TenuM calaNa periyuM na. [ja pera" + gu. "yuM' svArthe ta. pra.] juo pepara-ITa na. [aM.] meja vagere uparanA kAgaLa UDI na paeNrisa na. [aM.] kAnsanI suvikhyAta rAjadhAnI. (saMjJA) jAya e mATe paththara kAca vagereno te te da. (2) (lA.) perizebala vi. [e.] nAza pAmI jAya tevuM (zAka bakAluM lAMca ruzavata vagere relavene sAmAna) pepalI strI kokaDuM vaLI sukAI gayelI cokhA dha vagerenI peri5 5. [aM.] sabamarIna vageremAMthI pANImAM javAnuM pApaDI ke roTalI [ pepaDuM - "papuM." kAcanuM yaMtra [para.' pipaluM vi. jio piM' + ga. "la' svArthe ta. sa.1 ja perI strI. [ja "pera' + gu. 'I' svArthe ta, pra.1 pepTana na. [e.] zarIra mAMhenuM eka piSaNakAraka tatva paruM na. [ja pera' + gu. "u" vArthe ta...] o para. pesina na. [.] jaTharamAMnuM eka pAcaka dravya (pipaluM pUruM na. jio peravuM' + gu. "uM' ke. pra.] ja e para. pevuM vi. rivA.] pharti vinAnuM, kAmamAM DhIluM pica, pipa, pere (22) nA. hai, jio "para' + gu. 'e' trI, vi. pepe DuM. [vA] pIpaLAnuM phaLa. (2) (lA) cevaDe pra.] juo pera (2).' peka (ka) sI. sonerI ke rUperI kora-kinAra, sonerI ke pare-ghApha chuM. [.] jAo "pA." 2010_04 Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paeNraeNni sa-nALa paeNraeNphina na. [aM.] julAba mINabattI vageremAM vaparAtA eka pezakA puM. paraNavA AvanAra varane sAsu sasarA taraphathI tailI padArtha maLatA pahelA AvakAra ke satkAra [pAthareluM vastra pezagA zrI. [phA.] AMgaNuM. (2) AMgaNAmAM ke takhta upara peza-gAra vi0- puM [kA.] jue 'peza-kAra.' pezagArI juo phrI. [kA.] pezakArI.' pezagI zrI. [kA.] kAma karavA badala agAuthI apAtuM mahenatANuM, 'eNDavAnsa.'(2) paracUraNa kharca mATenI alAyadI rakama, 'impresTa' pezagI-dAra vi., puM. [phA) pezagI meLavanAra mANasa peza-gAI sI. [phA.] bhaviSya-vANI, AgAhI peza-dastI strI, [aaa.] cAlAkI. (2) AgaLa thavuM e, pahela pezanTa na. [aM.] davA levA AvanAruM dI, sAravAra lenAruM dI peza-maMda (banha) puM. [aaa.], "dha (-bandha)puM. [ + saM.] gheADAnI chAtIe jina na khasI jAya mATe baMdhAtI hArI pezala vi. [saM.] DhamaLa. (ra) maneAhara, suMdara pezala-tA srI. [saM.] pezala heAvApaNuM pezavA jue 'pezvA,' pezavAI jae pezvAI' pezavA-gIrI jae 'pezvA-gIrI.' pezavAja puM.. strI. [ka] nartakInA gherAvavALA kasaba-bharelA bAgharA [nasIba, bhAgya pezAnI strI, [phA.] kapALa, tAla, lalATa. (ra) caherA (3) pezAba chuM. [phA.] matra, maMtara, zivAMbu. (ra) (lA.) saMtAna. [. karavA (rU.pra.) tuccha samajhavuM. ceravA (rU.pra.) pezAbanI hAjata rAkavI, 0 thaI javA, 0 nIkaLI paDavA (rU.pra.) DarI javuM. -e dIvA baLavA (rU.pra.) prabhAvazALI heAthuM] pezAba-khAnuM na. [+jue khAtuM.'] mutaraDI pezAba-dAna na., -nI srI. [kA.], pezAkhiyuM na. [+gu. 'iyuM' ta. pra.] pezAkha jhIlavAnuM vAsaNa pezi, zI` zrI. [saM.] mAMsane nAnA leAceA ke saLa, 'TisyuM.' (2) kusa khajUra mesaMbI nAraMgI vagerenA garanI vATa AkAranI saLI [cAlavA e pezI` zrI. [phrA.] kesanI sunAvaNI, muka! AgaLa pezInageI strI, [kA.] jae 'pezagaI.' pezI-vijJAna na. [saM.] zArIravijJAnanI eka zAkhA, *hisTolojI' 1419 perelala vi. [aM.] samAMtara [dAMDhAvALI kheDelI yeAjanA paralala-khArsa puM., kha. va. [aM.] kasarata mATenI be samAMtara paeNraeNlisisa na. [aM.] pakSAdhAta, lakavA paraDha na [cyuM.] vimAnamAMthI adharathI nIce UtaravA vaparAtuM chatrI jevuM sAdhana [puruSa ke sainika pereMTiyA puM. [ + gu. iyuM' 'ta. pra.] paeNraeNTathI UtaranAra parasAla strI. [aM.] srIone rAkhavAnI trI pareza puM. [jae 'parA' + gu. 'e' svArthe ta. pra.]jue 'paeNrA.' perela strI. [aM.] nAsI na javAnI zarata pALe e te ketumAMthI bahAra rahevAnuM, zaratI chuTakAra pela puM. [sa, na.] vRSaNa, peliyA pelax (pela) na. [de. prA. vejI] rUnI pUNI pela-pAla puM. dhakkA mAravA e, dhakkA-mukkI khelavuM (paeNlavuM) nA de. prA. pelu + gu. '** svArthe ta. pra.] jue 'pela.2, peliyA puM. [saM, peru + gu. 'thayuM' svArthe ta. pra.] jaApela.1' periyAra chuM. ciceADAmAM zeraDI eranAra mANasa pelu strI. [. pra.] jae pela,2, peluM saLaM., vi. sAme raheluM, ekyuM. (2) gayelA ke AvatA parama divasanuM. (3) gayA ke AvatA samayanuM peleriyama . [aM.] eka mULa dhAtu (ra. vi.) paeNlesa puM. [aM.] mahela, mATI AlIzAna imArata pelAMThI (paeN:lAMThI) zrI. prathama vAra garbha rahyo hoya tevI strI pelle puM. [u. guja.] (kaDI tarapha) jue 'peDhaleA.' pevaDI sI, pILA raMganI dhULa ke raja, rAma-raja pevasa puM. tAjI vicAyelI gAyanuM dUdha peza kri. vi. [kA.] mekhare, AgaLa. (2)2jUAta thAya ema, [. karavuM (. pra ) rajU karavuM. 0.javuM, paheAMcavuM (pAcanuM) (rU. pra.) (dhaMdhAmAM) saphaLa thayuM. pahoMcADhavuM (pAM:cADavuM) (rU, pra.) 38 pahoMcADavuM, (2) saphaLatA apAvavI. (3) DaMkANe lAvavuM.] peza-ImAma puM. [ + ara.] masIdamAM nimAja paDhAvanAra molavI peza-ImAmI . [ + phA. I' pratyaya] peza ImAmanuM kAma peza-damI. [ + ara. 'kadam ' + kuM, 'I' pratyaya] sAme levA javuM e. (2) caDAI, haklA, humalA. (3) rA vinA bIjAnI jamIna vageremAM dAkhala thavuM e pezakara vi, puM. [+jae 'karavuM.'] bIjAnA vatI kAma karavA nimAyela mANasa. (2) dalAla [dalAlanA dhaMdhA pezakarI strI, [ +3. I ' ta, pra.] peza-karanuM kAma. (2) pezakaza vi., puM [kA.] agAuthI khaMDaNI ke verA udharAvanAra mANasa [(3) najarANuM pezakarI strI. [phrA.] pezazanI kAmagIrI. (2) khaMDaNI, peza-kAra vi., puM. [+saM.] kArabhArI, maMtrI, 'sekreTarI.'(ra) zirastedAra, mukhya kArakuna. (3) hajUriyA, khavAsa. (4) peza-kara, dalAla pezakArI strI. [gu. 'I' ta, pra.] pezakAranI kAmagIrI _2010_04 pero [kA. pezaRs] dhaMdhA, vRtti, kasaba, udyoga petara vi. [kA] AgAmI. (2) kri vi. taddana agAuthI pezya na. eka jAtanuM raNa-vAgha pezvA puM. [kA.] mukhya pradhAna ke amAnya, (2) satArAnI cakravartI zivAjInI gAdI-paraMparAnA brAhmaNa pradhAna (pachIthI pUnAmAM sattAdhIza baneleA vaMza), pezavA. (saMjJA.) pezvAI, pezvAgIrI srI. [phA.] perAvAnI kAmagIrI, peravAnI sattA ke amala, pezavAI [kharala peSaNi, RNI strI. [saM.] pIsavAnuM yaMtra, ghaMTI, dhaMDA. (2) pesa-nIkaLa (paeNsya-nIkaLya) strI. [jue 'pesavuM'+ 'nIkaLavuM,'] aMdara AvavuM ane bahAra nIkaLavuM e. (ra) (lA.) gADha paricaya Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pisarI -5(pA)DeArANa pasarI (sI) sI. jio paMsavuM' kAra.] garbha rahe prapaMca. (2) kustI karavA UbhA rahevAnA cokkasa prakAranI aTakAvavA sInI yonimAM paheravAnI rabaranI kothaLI ke diyA. (vyAyAma,). AMTI, kAyAkAma' ke "pa" peMtAna (paMtAna) na. pAkhaMDa, DhAMga. (2) DeALa, cALA. (3) pesavuM (paisavuM) a.kri. [sa, kavirA- ' mA. pati-] adara prA. -] aMdara beTI baDAIhaMkAsa khATI baDAI, DephAsa [pahele dAva lenAra dAkhala thavuM, garavuM. (2) ghasavuM. pesavuM (sAvuM) bhA., petiyAra (tiyAra) vi. o paMta' dvArA] ramatamAM 4. pesAra(2) (paisADa(2)vuM) .,sa.ke. paMthI (paMthI) ja "pAMthI" -meM thI.' pasAra (pasAra) . jio pesAravuM."] praveza karAva paMda (6) chuM. jeneDAne pachavADAne TukaDe e. (2) praveza kare che, (3) (lA) gADha paricaya veMdhavuM (5 dhavuM) e "pedhavuM'. veMdhAvuM (VdhAvuM) bhAve, pesAra(-)vuM (pesAra(s)j) juo "pisavuMmAM. mi. veMdhADavuM (5 dhADavuM), paMdhAvavuM (paMdhAvavuM) . sa..i pasAra (paisA) 5. jio pasAravuM' + gu. e ka. pra.] paMpA(-16, veMdhAvuM (paMdhA- juo piMdhavuM'mAM. jue "pasAra." (2) vaLI vagere ghAlavA mATenuM dIvAlamAM paidhuM (paM) e "piyuM.' bAkuM (na.mA.) paMpI (pepI) sI. [2vA.] magarUrI, garva, abhimAna, baDAI pesA (pheMsAvuM) e pesa'mAM. meM phaleTa ja pemphaleTa." pesiphika puM. [aM.] pAsiphika mahAsAgara, prazAMta mahA- 21 jao "pAI, sAgara-eziyA ane amerikA vacce Avele sAgara.(saMjJA) para ja pAI8, pesenajara na. [aM] caDhiyuM, utAru, musAphara, yAtrI, pravAsI. zrI. carakhInI geLa pATalI (ra) sI. dareka sTezane UbhI rahe tevI utAruonI relagADI pesTa sI., na. [a] dAMta mATenuM narama daMtamaMjana paikI nA.. -mAMnuM, -mAMthI. [kI." petara jAo "pehatara." piMkI-nuM vi. [+ gu. "nuM . vi.nA arthane anuga] juo pa- pI. [.] pagAranI cikI, beMkanA khAtAmAM pagabara (ugambara) jeo "payagaMbara." 2kama bharavAnI cabarakI paigaMbarI (pagabarI) e "payagaMbarI.' pehalI (pe lavI) jeo pahelavI.' paiThaNa na., (zya) . lagna vageremAM apAtI paherAmaNI. peLa (peLa), 0 . [+gu. "vuM' svArthe ta. pra.], Liye | (2) karAra, sATuM ['parI ' puM. [+gu. "thayuM' ta. pra.] ja li . pa (-3tha) sI. jio paraDa,"--uccAraNa--lAghava,] ja 1 ) nA.. [ja, gu, pAMhi>pAMI '] -thI karatAM. parA-vere pu. jio piDuM' + "vare.] vAhana-kara, "mahIla (2) upara Tekasa.' (2) kuvAne kesa calAvavAne kara V2 (paM) kri. vi. [ravA.] "paM' evA avAjathI pAsicaNa na. jio paiDuM + sa. sijhana>prA. livaLa, paeNnaTa (paMgaTaya) mI. laMbANa, vadhAre paDatuM kathana, ayukti prA. tatsama] janane vidAya detI veLA va2nA vAhananA paMga (paMgaDuM) ja "pagaDuM pAgaDuM." paDAne nALiyeranuM pANI chAMTavAnI kriyA paMgale (pagale) muM. kuMbhAranuM vAsaNane bahAra Tapale ThekatAM DI sI. kavAnuM thALuM. (2) kUvAnuM paDyuM. (3) nisaraNuM aMdara rAkhavAnuM sAdhana paMDa na. jio "\+ gu. "huM' svArthe ta. pra.] vAhana paMcuM (jenuM) vi. cAlavAmAM nabaLuM, kAMIka pagaluM vagerenuM cakra, "hIla.' (2) koI paNa yaMtrane pitAnA AkAranA paMca-paMce (paMca-pece) .vi. chAnAM-mAna, chupAIne bhAga. [0 cAlavuM, pharavuM (rU. pra.) kAma zarU 2hevuM] reMjanI (paMjanI) sI. kabutara ane bALakane page baMdhAtI piMDa kuM. jio paraDe,'-uccAraNa--lAghava.]o "paraDe.' dharI paDataruM vi. jio "para" dvAra.] vAtanI pareDa karyA kare tevuM paMjAra2 (paMjAra-6) juo pejAra -." pAyuM na. eka jAtanuM mATInuM vAsaNa meMTa (penTa) jAo "penTa.' paitarI strI. hIra vIMTavAnuM sAdhana peMTara juo peInTara.' pitA-dAna juo "padAna." [kareluM sthAna, paThuM paeNriMga (penTi) piTiga." paitu na. gabImAM nAkhavA mATe UbhA rahevA mATe nakkI paMDa (paMTha) cI. mirA.] bajAra, pITha patuM na, bALakaeNnI ramatamAM vAparavAmAM Avato loDhAne ke pe -ho) (paMDe,drA) muM [sa. fe->prA.13ma, vaMTama] mATInA goLa kaTake. (2) goLa cakatuM, pItuM, kaDavuM (zAka ja paDe." phaLa vagerenuM para (3) pR. [av] maryAdA, malA, ejhala. (puSTi paitRka, jaivika, vi. [.pitRone lagatuM. (2) peDyulama (peDayulama) na. [.] ghaDiyALanuM lolaka bApIkuM, vArasAgata, kulakramAgata, peDhI-utAra ta' paM tya) sI. keDInI laMjAnI ramatamAM cattI paDavAnI pareze (5:-) kuM. [saM. pavi- prA. hima + ja sthiti paNa."] mahemAna ane musAphara paMta (pata) vi. (ramatamAM paheluM pa-5(pA)ozaNa (2.5(pA)DezaNya) sI. [sa. paftha > peMtaro (paMtare) muM. sira hi. "patara.] yukti, tadabIra, * 'patara.] yukti, tadabIra, gf rA #ja - "5(5)DezaNa.] paDezanI ajANI Arga 2010_04 Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 141 pokarI tuka strI sA mAravA (u.pra.) 2kama eLavavI. -sA mAMTavA (1, paiyuM na. [sa, pavitA>mA, pUraNa ] kasa kheMcavA mATenI pra.) 2kama jugAramAM mUkavI. -sA mUkavA (2. pra.) 2kama baLadone cAlavAnI jagyA. (2) ghANInA baLadane karavAnI vyAje ke thApaNa tarIke mUkavI. -sA lagAvavA (rU.pra.) nANuM jagyA. (3) (lA.) paThuM. (4) aMtara, cheTuM kharcavuM. (2) jagAra ramavo so varasavA (3.pra) nANAMnI paizAca vi. [saM] pizAcane lagatuM. (2) pizAca dezane khUba chata thavI. -sA vAparavA (rU.pra) kharca kara. -sA lagatuM. (3) vi, puM, manue batAvelA ATha prakAranA veDaphavA, sA veDhI nA(nAkhavA (rU.pra.) nakAme kharca vivAhamAM kanyAne baLAtkAre laI jaI karato vivAha karo. sA veravA (rU.pra.) ghaNAne lAMca ApavI. (2) Te pezAcika vi. [saM.] juo 'pazAca(1-2).' hAthe dAna karavuM. 0se sUda (u.pra.) nANAMnI vipulatA pizAcika, paizAcI vi, sI. siM.] pizAca dezanI janI hovI. 0 khA (rU.pra.) lAMca levI. pAMca paisA hovA bhASA (prAkRta bhASAnA eka prakAra che jemAM guNADhathe "bakathA' (u.pra.) sArI pahoMcatI sthiti hovI] [saMpatti nI racanA karI hatI.) paiseTake chuM. [ + ja e "Take.'] dhana, mUDI, paMcha, dalita, paithuna, -nya na. [saM] pijInapaNuM, karatA [saMpatti po' (:) amI., . siM, pramA)prA. hA, strI.] paroDhane paisA ,, ba.va. jio "paso.] dhana, dolata, rokaDa prakAza. (2) paroDha. [0 phATavI (rU. pra.) pareTiyuM thI. paisA-khAu vi. jio paise + khAvuM' + gu. "Au' ku.pra.] * (pa) vi. ramatamAM "eka.' (2) jI., na pAsAnI ramatamAM (lA.) lAMciyuM, ruzavatAra ekanA dAva. (3) cApATamAMnuM paheluM khAnuM. (4) dAvamAM pasA-ghaDu vi. [o "so' + "dhaDavuM' + gu. "u" 5. pra.] mubArakabAdIne vadhArAne eka aMka. (5) (lA.) ruAba, paisA kamAI jaNanAruM oN, ropha, prabhAva paisAdAra vi. [ja paisA' + kA. pratyaya], masA-pAtra poInTa, pAITa na. [aM.1 biMdu, nizAna. (2) aNI. (3) vi [+saM.] vasAvALuM, delata-maMda, dhanika, tavaMgara zikhara, Taca. (4) relavenA mArganA sAMdhe. (5) chApavAnAM paisA-bhAra vi. jio "po' + saM] janA eka paisAnA bIbAMone nAnAmAM nAnA ekama. (6) (mukadamA carcA vajananuM. (2) (lA.) leza, thoDuMka vageremAM) mudo pise S. (kA. payasahu ] dhana, delata, rokaDa samRddhi. (2) peInTa opha orDara . [.] caya-sabhAo rUpiyAnA janA 64 mA bhAgane tAMbAno sikko. (3) bhaMganuM kAraNu lAgatAM uThAvAto vAMdhe, kAyadAne mudo rUpiyAnA somA bhAgane navo pese. [sA uDA(-)vA poInTa-bokasa a. [.] relavenA sAMdhA uparanI peTI (rU.pra.) lakhalUTa kharca kara. sA uDAvI javA (rU.pra.) poinTara na. [.] aNIvALI pAtaLI hAMDI (sUcavavA kiMmata ApavI. -sA (davA (2. pra.) vadhAre paDatuM mAladAra vaparAtI) hovuM. (2) kharca karavA tatpara hovuM. sA khAvA (rU. pra) poIsa vi. sIdhuM dara kIdheluM. (2) ke. pra. rastAmAMthI khasavA pesA eLavavA. (2) lAMca levI. -sA khATA karavA (rU.pra.) mATe kahevA vaparAte udagAra, [0 thaI javuM (u.pra.) nAsI leNuM DubAvavuM. sA beTA thavA (rU.pra.) dhIreluM nANuM vasUla javuM] na thavuM. sA bova (rU.pra.) vepAra-dhaMdhAmAM khoTa AvavI. pAI jI. [2. prA.] e nAmanI eka vela (pAtarAM sA ghalAvA (ra..) vasUlAta na ApavI. .sA cAMpavA banAvavAmAM vaparAya che - pAMdaDAM, bakarAMnI lIMDI (rU.pra.) lAMca AvavI.-sA jevA (rU.pra.) sAmAnA nukasAna poI* strI. jio povuM' + gu. "I' ka. pra.] gADhara ane badala rakama ApavI. sA DUbavA (rU.pra.) nANAnI vasUlAta poI3 mI. aMkura, keTa. (2) ghauM javAra bAjarI vagerenA na AvavI. (2) leNuM khoTuM thavuM. sA nA(-nAkhavA (rU.pra.) narama ane nAnA choDa. (3) zeraDInI gaDerI lAbhanI AzAe rakamanuM rokANa karavuM. -sA pATavA (rU.pra.) poI-sAga na. cemAsAmAM thatI eka bhAi sikkA banAvavA. (2) rakama meLavavI. -sAnA kAMkarA karavA poka sI. [sa. pUra + > prA. pavana kriyArUpa dvArA] maraNa (3.pra.)khUba kharca karavo. -sAnA khela -sAnA cALA (rU.2.) pAmelAMnI pAchaLa nAma ApI raDavuM e. [0pAThavI, 0ma karI saMpattine kAraNe meja-zekha. -sAnI chUTa (u.pra.) vAparavA (. pra.) nAma pADI revuM]. mATe nANAnI baheLapa. -sAnI dhULa karavI (rU.pra.) nANAM pokara chuM. agni saMkeravAno hAthAvALA saLiye barabAda karavAM, nakAme kharca karo. -sAnuM (rU.pra.) kiMmata kara chuM. [pazcima mAravADanuM kiraNa gAma + gu. "G" vinAnuM, tuccha. masAnuM pANI (2 pra.) nakAme kharca. ta. pra.] pokaraNa gAmamAMthI-pukara tIrthamAMthI nIkaLI Avela sAnuM pUtaLuM (rU. pra.) namAlo mANasa. sAnuM sAM samuM brAhmaNane eka phirake ane puruSa (u.pra.) mAladArane sau cAhe. -sAne pAMkha AvavI (rU. pAkara-mala(-La) na. e nAmanI eka vanaspati sAne bacIo karavI (u.pra.) keja- pAkaraNa na. [saM. phUlaTa prA. yuva, pAvara dvArA] pika sAI karavI. paisA pANImAM javA (rU.pra.) sA veDaphAvA. mUkIne raDavuM e. (2) bhAre bumAre, bumAbuma -sA pANImAM nA(nAMkhavA, sA bagAvA (rU.pra.) nakAme karAvavuM ja paDakAravuM'mAM. [tobA pokarAva (rU. pra.) kharca karavA. sA bacavA (u.pra.) silaka rahevI. -sA atizaya satAvavuM] bharavA (rU. pra.) phALAmAM 2kama ApavI. (2) pesA joDavA. pokarI vei, muM. halako mANasa 2010_04 Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pokare 1402 pitAza(sa) parameMgeneTa pokara chuM. e nAma tAMdaLajAnAM jevAM pAnavALA ane rAtI pica vi. jio pocuM' + gu. "ka svArthe ta. pra.] pacA DAMDalIvALo eka choDa (zAkano prakAra) svabhAvanuM. (2) bIkaNa, Darapoka pokaLa vi. piluM, aMdarathI avakAzavALuM, khAlI, (2) lA.) picakuM' na. [2vA.] chANane nAno loTa. [-kAM nAta-nAM)khavAM khATuM, jaThaM. (3) arthavagaranuM, nakAmuM. (4) na. gapiDuM, (rU. pra.) DaravuM, bI . jaThANuM, khATI vAta pocaTa, - vi. jio "pica' dvArA.] jao "picakaNa." pikaLa-kAya na. [+ saM.] pilI kAyAvALuM eka prANa pacaraDuM na. jio "pa dvArA.] (lA.) bIja na thayuM hoya pokaLatA strI. [+{., ta. pra. pikaLa hovApaNuM ke aMdara ja marI gayuM hoya tevI siMga pikaLa-zrAddha na. [ + saM.] (lA.) dekhAva karavA ke bhAre du:khane pocavuM sa. ji. [ravA.) jamavuM, khAvuM. pacAvuM karmaNi, kri, laI meTe bATI rovuM e pacAvavuM che., sa. kri pokaLI strI. khAlI jagyA, avakAza, pilANa (5)cAkhAnuM na. bhejanAlaya, vIzI piokaLa 5. e nAmanI eka bhAja, DhImaDo pacAvavuM, pacavuM e picavuMmAM. pekaMDI (pikacchI) na. retImAM rahetuM citarAmaNavALuM eka pakSI pacipuM. pAMkhanI nIce ghoLI lITIvALI cakalInI eka jAta pokApaka samI. jio "paka,' - dvirbhAva.] vAraMvAra pika pacI sI. burAI, duSTatA, nIcatA makavI e paca vi. [de. prA. voncama-] kaNuM, kamaLa. (2) dabAvatAM pokAra 5. si. pArakA . povaMIR methI karelo dabAya tevuM, narama. (3) (lA.) bIkaNa, Darapaka. [-cA avAja. (2) nAma laI bolAvavuM e. (3) (lA.) phariyAda kALajAnuM, cI chAtInuM (rU. pra.) bIkaNa, Darapaka. 0 56 pokAraNa na. jio "pakAravuM' + gu. "aNa" ka. pra.] pokAravuM (2. pra.) TakI na zakavuM. 0 pINuM (rU .) dArU sivAyanuM pINuM] e, kirANa pocu5ca, 0ka vi. [+ vA.] taddana pAcuM pikAravuM sa. kiM. saM. pU>prA.pura -, vovara, povAra-] pajavuM sa.ki. dhImethI jALavIne sApha karavuM. pijavuM karmaNi, nAma pADI buma pADavI. (2) methI meTo avAja karavo. di. pijAvavuM che, sa. phi. pokArAvuM karmaNi, kri. pokarAvavuM che., sa. kiM. pijAvavuM, pojAvuM ja "paja mAM. pake-paka samI. jio pika,' - dvibhava.] vAraMvAra mukavAmAM pijhiTiva vi. [.] ni:saMzayAtmaka, nizcayAtmaka. (2) AvelI pika. (2) kri. vi. vAraMvAra poka mukIne hakArAtmaka, astitvavAcaka. (3) vIjaLInA pravAhane eka pokeTa na. [.] khIruM prakAra [me paTa-buka strI. e.] khIsAmAM rahI jAya tevI nAnA dhATanI pajhizana na. [a] sthAna levuM e, sthiti. (2) darajaje, copaDI. (2) dinakI, rajanIzI, "DAyarI' poTakI strI. jio "piTakuM + gu. "I' pratyaya.] nAnuM pokhara na. sa. 1lI prA. vaDhara, poyaa] taLAva poTa, poTalI bicake kharAja . pILA raMganI hIrAnI eka jAta paTakuM na. [2. prA. voTTa + gu. ke svArthe ta. pra] poTaluM, pikhare . pAyakhAnAmAMnI beThaka (vacce khAMcAvALI) paTa-gI sI. ke. kA. paTTa + phA. pratyaya.] khAdhA-kharca, bhaththu, pogara na. [sa. putrA > prA. vAha, porna] ja kherAkI pudagala.' pATara' chuM. [aM] kuMbhAra pigavuM e pUchyuM, gAvuM bhAve kri. pagAravuM esa.ji. paTara chuM. [e. porTara ] relave sTezana vagere sthAnane pigaLa na. bhopALuM, bhUta, jANuM, (2) daMbha. [0 nIkaLavuM, majara, kalI [kArakhAnuM bahAra pADyuM (-bA:-) (3. pra.) jUThANuM jAhera thavuM] poTarI strI. [aM.] mATInA padArtho-vAsaNe vagere banAvavAnuM pigaLI strI. gAMsaLa. (2) pagathI pIMDI upara paheravAnuM pioTaliyA puM, ba. va. jio, poTaliyu.]eka prakAranA ghauM meja. (3) UdhaDa rakame eka varSa mATe kheDavA ApavuM e paTaliyuM vi. jio "poTaluM'' + gu. "IyuM" ta. pra] poTalInA pogAvuM, pagAI e "pogavuM' -- "pUgavuM'mAM. AkAranuM. (2) DekamAM paheravAnuM eka prakAranuM ghareNuM. -ve pica -ca) sI. jio pocuM' dvArA.] naramapaNuM, DhIlApaNuM. javuM (rUpra.) jhADe javuM]. 2) dhANA vinAne choDa. (3) kaThaNa dANA vinAnI DAMgara. paTaliyA puM. [poTaliyuM.] poTaluM upADanAra mANasa, (4) (lA.) kamIpaNuM, epa (2) ghareNAMne mukAtI capaTI laTakatI polI ghArI. (3) picakaNa vi. jio "pacakuM' dvArA.] pocA svabhAvanuM. DokamAM paheravAnuM eka ghareNuM. (4) dhI bharavAnuM eka ThAma. (2) (lA.) bIkaNa, Darapoka (5) ghoDesavAranI pANInI mazaka pocakaNu-dAsa vi., pR. [+] Darapoka mANasa, paMcakIdAsa poTalI sakI. ji e "poTaluM'+gu. "I" strI pratyaya.] juo picakaNuM vi. jio picakuM" dvAra.] juo picakaNa." "poTakI.' [ pakaDavI (rU. 4) vaiduM karavuM. peca-kapALiyo . [+ ja "kapALa' + gu. "yuM' ta. pra.] poTaluM na. [demA. poTTa + zuM 'luM? ta.pra.] jao poTakuM.' (lA.) uMmaralAyaka thayA pahelAM dADhI-mUcha UgI gayAM hoya pATalo . jio poTaluM.'] meTuM poTaluM, gAMsaDa, bacakA te chokaro peTAza,-sa chuM. [e. poTAza ] eka jAtano rAsAyaNika kSAra picakA-dAsa ja "picakaNa-dAsa.' peTAzA(sa) paramegeneTa (paramegeneTa) muM. ]i eka 2010_04 Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ poTAziyama kArbamiTa prakAranI jaMtunAzaka davA [rAsAyaNika kSAra peTAziyama kArboneTa puM. [aM.] pezAba lAvanAra eka poTAziyama nAiTre puM. [aM.] mUtra-virecaka eka rAsA caNika kSAra peTAsa jue 'poTAza.' peTina puM. [aM. peTan] tAMbu jasata sIsuM ane kalAInA mizraNavALA janA yuganA eka sikko peTIsa zrI. [cyuM. peAlTIsa] zarIra paranAM gaDhamaDa pakavavA mATe ghauMnA lATa vagerenI garama lugadI peTe huM. di.prA. voTTama] (lA.) peTanA jevA AkAranA, phAnasanA kAcanA gALA, cimanI. (2) (AkAra-sAthe) pakSInuM nAnuM baccuM [thAya che.) pATADe huM. ghauMnA eka prakAra (jenA TaMkaDA jADA dANA peAhI srI. [jue 'peTTo'+ gu. 'I' skrIpratyaya; (su.)] karI pATTo puM. [.mA, poTTama-peTa, (su.)) (lA.) che.karA pADha (-Sa) strI, saM. vRSThi > prAM. puai] (lA.) baLada gadheDAM vagerenI pITha upara nAkhelI bhAra-bharelI bevaDI guNa, (ra) evI rIte bhAra bharIne cAhyA AvatA baLadone samaha, (3) (lA ) vaNajAra. [. paDhavI (pra.) vaNajAranA mukAma thavuM] poThiyA puM. [jae peAdeg + gu. 'iyuM' ta.pra.] (pITha upara bhAra bharAtA hatA e kAraNe) peADha upADanAra baLada. (2) mahAdevane naMdI. (3) (lA.) bhAravAhaka mANasa peAThI puM. jijue 'pA' + gu. 'I ' ta.pra.] jae 'peDhiyA, (1).' (ra) pAThanA mAlika vaNajArA. (3) vaNajAratA saMdha pAThI) puM. jue 'pAThI' gu. 'huM'svArthe ta...] jUe peDhiyA.' (padmamAM.) [(saMjJA.) peDhA-bAraza, "sa (zya,-sya) zrI. Ase| vida bArasa peADI zrI. majabUta ane kaThaNa jamIna peDuM na. lIMpaNanA jADA tharanA paDele! pApaDo. (2) (lA.) cATavAnA svabhAvavALuM lakhiyuM mANasa. (3) cAmaDhAM cATI gayAM hoya tevuM khaLuM mANasa, e pADhaNa na. [jue, 'peADhavuM' + gu. 'aNa' kR.pra.], -NiyuM na. [+ gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] peDhaluM e. (ra) peDhavAnuM sAdhana peADhavuM akri. [4. prA. * paTTu > 13% ] sutA paDI UMdha karavI (sAmAnya rIte sukhI ane samRddha leAkAne mATe), (ra) deva DhAkArajI vagerene zayana karavuM. pADhAvuM bhAve,ki. peDhAravuM, pre., sakri peDhAravuM, poDhAvuM jue 'peADhavuM'mAM. pAkuM na. [saM. prauDha->prA. poDhaA] jue 'prauDha.' (ra) (lA.) meDhuM, jakharuM, mahAna pANa (paeNANa) na. paNa, pratijJA pANA (pANA) vi. [jue 'peNuM'-samAsamAMnuM aMga.] peNuM (sAmAnya rIte chellA AMkaDAnuM ja peNuM' batAve che; jemake'peANAtraNa' eTale 'e AkhA'+ 'peANuM'=rA, jyAre seA vagere seMkaDAvAcaka zabda pUrve Ave tyAre seMkaDAnA chellA ceAthA bhAganI pahelAMnA traNa bhAga batAve che; jemake, 'peANA se' eTale 'senA ceASA bhAga '25' bAda sA.-93 Jain uton International 2010_04 1473 peAta-naMbara jatAM '75'; 'peANA khase' eTale '100 + 75=175.') peANAM na, bha.va. [jae 'pANuM.'] 3/4 nA dhariyA ke pADA pANiyAM (pANiyAM)na., kha.va. [jue 'peANiyuM.'] AkhI cUDInA poNA bhAga jevaDAM leAyAM peANiyuM (paeNANiyuM) vi, jie paNuM+gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] AkhAnA peNA bhAganuM, 3/4 bhAganuM pANiyA (pANiyA) vi., puM. jiA paNiyuM.'] (lA.) bAyaleA, hIjaDo, kalIma, napuMsaka pANI (pANI-) vi. [jae pANuM' dvArA.] jae 'peANuM' -pANA.'~(A vizeSaNa aMkanI AgaLa AvI e chellA eka aMkanA traNa bhAga kahe che; jemake 'peNI cALIsa' eTale 39 AkhA + pANuM = 39; 'pANIsA 99 AkhA + peNuM = 99; sAmAnya rIte Ama chatAM 'pANIsA' = '75' paNa vicat kahevAya che.) pAchuM vi. saM. vADhu + na = pAyonaTM> prA. moma > ja. gu. 'paea' -pauNaa-] AkhAnA traNa bhAganuM 3/4 bhAganuM. -Na-cauduM (rU.pra.) bAlIne pharI janAruM, paNA ATha (ra.pra.) nAmada, napuMsaka, pANiyANA traNa eka Ane (rU.pra.) taddana maphata, vinAmUlya, pistAla, -NI vIza(-sa) (rU.pra.) kAMI paNa nyUnatAvALuM, khAmIvALuM. -NI seALa AnI (rU.pra.) khAmIvALuM. (ra) casakela magajanuM] pAlTrA-sA (pANeA) vi [jae 'peNuM + 'seA '] pANAse, gu' pAta1 na. [saM.] (pazu-pakSInuM) khacyu. (ra) nAnA maveA. (3) ADhavAnuM vastra. (4) vajrane vaNATa, 'TaeNkcara.' (ba.rA.) (pa) maranAra pAchaLa zravaNI sarAvI UbhA thatAM sagAMo taraphathI zrAddha karanArane ADhADhavAmAM AvatuM vastra. (6) jamInanA mApanA eka peTA vibhAga petara . [saM. kAma vava . prA. atta] peAtAnuM kharuM svarUpa, petApaNuM. (ra) tAkAta, pANI, (3) sa kheAlavI e peAta puM. kheDhAtI jamIna uparane verA, jauna-mahela. (ra) kAkaDe, vATa, khattI. (3) aMDa, vRSaNa pAtaka na. ene paheravAnI DhArAmAM metI paravIne taiyAra karelI eka jAtanI mALA [izArata patapa (5) strI. [jue peAta.''] (lA.) vAvaTIthI thatI peAtakAra puM. saM Ara] peAkAra, avAja peAta-ja vi. [saM.] eLa vIMTaLAI na heAya e rIte jene janma thAya che tevuM (hAthI nALiyuM sasaluM uMdara vagere prANIo) peAtaDI zrI. jUe 'peAtaDuM'+ gu. 'I' skrIpratyaya.] peAtalI, nAnuM phALiyuM, nAnuM paMciyuM peAtaDI-dAsa puM. [+ sa.] (lA.) namANeA mANasa pAta-tala(-La) na. [saM.] vahANamAM besavAnA bhAganAM pArTacAMnI jaDatara, DaeNka-plaeNkiMga' peAta-dAra vi., puM. [kA.] sarakArI khajAnAnA uparI (pezvAI jamAnAnA eka sarakArI ho), khajAnacI peAtadArI strI. [phA ] petadAranI kAmagIrI peAta-naMbara (-nambara) puM. [jue peAta'+ aM.] mApaNI Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pita-nIsa 1404 pethI-jJAnI karI khetarane ja pADelo bhAga rahevI.(2) DaravuM, bIvuM. 0 kADhI nA(nAMkhavuM, chUTI javuM, potanIsa vi., muM. [phA.1 ja pita-dAra.' phATI javuM (rU. pra) hiMmata gumAvavI. 0 kADhIne UbhAM petanuM na. jio "patavuM' dvArA sara0 vraja. "patane.'] rahevuM (jenuM), 0mAthe levuM (rU. pra.) nAgAI ke DAMDAI bhejana karatAM pahelAM pAtaLa makavAnA sthaLe ane pachI karavI). [strIpratyaya. upADayA bAda karavAmAM AvatuM pANathI lIMpaNa. (puSTi.) patI ahI. [jao pota' + gu. 'I '] dhotI, dhotiyuM pati-pati ! [saM.] vahANane mAlika patIkaDI sI. [ja patI + gu. " svArthe te. pra. potapotAnuM vi. jio pote,'-dvirbhAva + gu. "nuM' che. + "I' pratyaya.] jao potaDI, vi.nA arthano anuga.] so saunA paMDanuM, saunuM potIkuM potIkA-vaTa (-2) sI. jio potIkuM' + gu. 'Ta' pati-patA-mAM kei vi. [ja e pate,"-dirbhAva + gu. "mAM" ta. pra.] jAo "patA-vaTa." sA.vi.nA arthane anuga] sau saunI aMdara aMdara, saumAM pitA na. [saM. pota gu. IyuM ta. pra.) e pitiyuM." [ke paMDa, so jAte, svayaM potIku* vi. [ja e pote' + gu. "Iku' ta. pra.] ja e pita-pate sarva [ja pite,'dvirbhAva.] dareka jaNAnI jAta "pitAnuM." pita baMdara (-bada2) na. jio pita+baMdara.'] Aha- potuM na. [saM. pota + . "G" ta. pra.] pitavA mATe baMdara, gauNa baMdara, "sabarDineTa perTa' [pAtaDI.' kapaDAno TukaDo, luchaNuM. (2) (lA.) khAMDane keLo . (3) petaraDI strI. [ja "pitaDI' + gu. "2 madhyaga.] jue nALiyeranI ceTalI. (4) telanuM cItharuM. [ karavuM (rU.pra.) potarI sI. [ja e potaro"+ gu. "I' saMpratyaya.] raMgavA-ghoLavA pituM pheravavuM. 0pheravavuM, mAravuM, 0 bharavuM putranI putrI, pautrI [...] putrane putra, pautra (rU. pra.) kareluM dhULamAM meLavavuM] pitaro che. siM. UMtra, aryA. tadabhava + gu. e" svArthe potu na. [saM, pautra prA. vottama-1 pitaruM, putranuM bALaka pitalI sI. jio pitaw+ gu. "huM" svArthe ta. pra. + potuM na. jio pota' + gu. "u' svArthe ta. pra.] maheI' pratyaya.] jao potaDI.' sUla tarIke ugharAvelI rakamanuM bharaNuM petale pe jio potavuM' dvArA.] pitAnuM patuM na. o pItuM'-piyuM.' pata phi. [saM. prArA prA. pattama-dvAra] pahoMcavuM. pote sarva. [ o "pata +gu. "e" TI. vi, pra.] jAte, pitAvuM bhAve.. patAvuM ., sakri paMDe, svayaM, khuda, Apo-Apa. (5. vi ane . vi. pita62 sakri. siM. 6 dhAtunA vikAsamAM] patanuM karavuM. baMnemAM A rUpa samAna) (2) pANIthI sApha karavuM. (3) dIvAle cuno khaDI vagerenuM taiyuM na. khIcaDI ke bhAtamAM nAkhI bAMdhI karavAmAM AvatuM pravAhI lagAvavuM (kacaDAthI ke potAthI). potALuM kamaeNNi, thepaluM. (2) ghI ke telane loDhImAM doro ApI karAtuM ji. pitAvavuM presa kri. [saba Divijhana" ghauMnA loTanuM piluM pita hise 5. jio pita' + "hisso.' gauNa bhAga, pithakI sI. [saM.] AMkhane eka roga, AMjaNI pitAvuM ja "pita"mAM. patha na. ghesarImAM ghasIne samabhAge rAkhavA mATe potAnI meLe kri. vi. [ja e "pa"+ gu. "nuM' che.vi.nA lekhana khIla arthane anuga + "e' trI. vi., pra. + meLe."] pote, jAte, pothavuM sa. ki. gaLAmAM paheravAnuM ghareNuM dorIthI gUMthavuM. paMDe, svayaM pathAvuM karmaNi, kiM. pathAvavuM e sakri. pitAnuM vi. jio pote' + gu. nuM' che.vi.nA arthane pathA-jJAna na. [e "pAthuM' + saM.], pithA-pAMDitya anuga.] patIkuM, jAtanuM, paMDa, svakIya (-pANDitya na. [+saM] pustakiyuM jJAna, popaTiyuM jJAna pitApu na. jio "'+ gu. "' ta. pra.] pitApaNuM. pethAvavuM, pathAvuM ja 'pAtharvamAM. ami-tA, ahaMbhAvanA. (2) vyaktitva pathALavuM a kri. nAsI javuM, bhAgI chUTavuM, palAyana thaI pitAro chuM. [ja e potAnuM dvArA potuM pheravavAnI kriyA javuM. pathALavuM bhAve, ki patAvaTa ) rararI. jio pote' 4 ga. vaTa ta. pra.] pathI' kI. [saM. pati -prA. 6thamA, voriyama] chaTAM potApaNuM, pitApuM, pitakAvaTa pAnAMnI (janI) hastalikhita pustikA, (2) evI pothIpitAvavuM ja potavuM'mAM. ne lUgaDAmAM vIMTI bAMdhI karelI baMdhanAtmaka sthiti. [0 pitA- juo pitavuM-mAM. mAMnAM rIgaNa (rU. pra.) pArakAne mAtra karavAno upadeza patiyA-chATa vi. [jae patiyuM" + "chATavuM.'] (lA.) (pitAne mATe nahi)] bAyeluM, namAluM, nAmarda pothI sI. paInI vela patiyA-dAsa puM. jio "patiyuM" + saM.] pAtaDI-dAsa pothI sI. raMgAranI rAtA raMganI ja nA prakAranI paDI. patiya na. (saM. vata + gu. "IyuM' ta. pra. nAnuM dhotiyuM, [0 mUkavI (rU. pra.) dAMta rAtA karavA pothInuM 2 mUkavuM. paMcikuM, pitaDI. [vAM kADhavAM, yAM kADhI nAMkhavAM, pAtha-jJAna na. jio pothI' + saM] ja pathA-jJAna." yAM chuTavAM, tyAM chuTI javAM, tyAM phATI javAM, -vAM pathI-jJAnI, pethI-5ti (-paNita) vi. [+ saM. puM.] hAthamAM rahevAM (ke levAM) (-2:vAM) (rU. pra.) hiMmata jatI mAtra pustakiyA jJAnavALuM, vediyuM 2010_04 Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pothI-citra 145 pi pothI-citra na. jio "pathI" + saM.] pustakamAM te te pipaTa-vighA jI. jio popaTa' + saM.] piTanA jevuM citra, "buka-ilasTrezana' (ga.vi.) mAtra pustakiyuM jJAna, popaTa-paMDitAI pethI-baMdhana (-bandhana) na. jio pothI' + saM.], pothI- popaTa-vala (vaca) a. [ja e "papaTa' + 'vela.'' popaTanA bAMdhaNa na. [+ saM. varSana>prA. vadhaLa] hastalikhita ke AkAranAM vALI e nAmanI eka vila nita mudrita pustakane vItha bAMdhavAne nAte cAraso ke calAke popaTiyA vi. puM, ba.va. [ja e pipaTiyuM.] ghauMnI eka pothI-vela (blaya) strI, jio pothI' + "vala.'] juo e pANI , la.1 ae popaTiyuM vi. [ja e "popaTa' + gu. 'chayuM ta.pra.] popaTanA 'pathI, jevuM, peTanA prakAranuM. (2) pipaTanA jevA lIlA raMganuM. pazuM na. siM pUta-prA. 14-, royama-1 (akAramAM) (3) popaTanA jevA namaNA nAkavALuM. (4)(lA) gekhaNiyA meTuM pustaka. [-thAM phAvAM (rU. pra.) kha ja vAMcyA prakAranuM. (5) bolavA pUratuM ja, (6) na. (lA.) zeraDIno karavuM (pariNAma vinA)] jamInamAMthI kaTa pipaTana aAkArane phaNage pedA zuM [de. prA. podda dvArA.) gAya bheMsa baLada pADAnuM pApaTI strI, jio "popaTa'+ gu. "I' strIpracaya. popaTanI ghaTTa chANa (ekI sAthe thaI paDeluM)[-LA jevuM (rU. pra.) mAdA. (2) e nAmanI eka vila. (3) eraMDAnA choDamAM skUla ane paDavuM-beThuM ubhuM na thaI zake tevuM. -LAmAM thato eka roga sAMDe nA(nAM) (rU. pra.) ADa-khIlI karavI, vina pipaTI kAMga sI. aghADIno choDa karavuM. potAnA pedaLA upara dhULa vALavI(rU.pra.) pitAnuM - gaLA upara dhaLa vALathI(3 pra) pitAne popaTI che !. pIluDIne cheDa ja kAma karavuM. (2) pApa chupAvavuM]. popaTuM na. [jue "popaTa' + gu. 'u' svArthe tA. ]. pAdiyuM na. e nAmanuM eka prakAranuM pakSI popaTI nAmanI velanuM phaLa. (2) popaTanA AkAranI koI popa chuM. [e. khristI romana kaeNthalika saMpradAyanA viyenAmAM paNa ziMga rahetA paraMparAgata dharmaguruonA IphakAba. (saMjJA.) (2) (lA.) popaTa . [ja "popaTuM.popaTanA raMgane ane kAMIka chetarapIMDI ane daMbhathI chetaranAra mANasa dekhAvane caNA vagereno te te DeDavo. [ TA pADavA pepa-gIrI sI. [+ pha.] popanuM dharmAcArya tarIkenuM kAma. (2. pra.) caNAnA popaTAne zekavA] (2) pipane darajajo ke padavI popaDI strI. jio popaDuM' + gu. "I' rIpratyaya.] nAnuM popacuM na. AMkhanuM pAMpaNavALuM DhAMkaNa. (2) vanaspatino popaDuM, kapaTI, (2) ghAsanuM khetara dANA bAjhathA vinAno DeDe ke ziga. (3) piDI. (4) piparuM na. nAne popaDe, piDuM. (2) ghAsanuM khetara mahiyA ke DhosA bhAMgI cALyA pachI bAkI rahetAM popaDo . mAThuM pADuM. (2) traNa ke ghAsa upa2 jAmeluM koTha ne zeThAM [(2) keDalo DhAMkaNa, bhIMgaDuM. (2) mAtra ghAsa uge tevI jamIna pApa 6. jio popacuM.'] Upaselo bhAga, hIMce. pipare ! sArI carabI-bhareluM maLyuM popaTa 5. lIlA raMganuM eka ramaNIya pakSI, zuka, suDe, popalAM naba.va. jio "popaluM.'] kAMphalAM. (2) khoTAM lADa tA. (2) lIlA raMganuM eka jAtanuM tADanA jevuM pataMgiyuM. popalina sTI., na. [.] eka jAtanuM keTa jhabhA vagere (3) AkaDAnuM e AkAratuM phaLa. (4) gIranI AgaLanuM mATenuM jarA kaDhaka kApaDa [ta. pra.] juo "popalAM." ardhacaMdrAkAra sAdhana (hAnI pITha uparanuM). (5) juvAranuM popaliyAM na, ba,va, jio "popaluM' + gu. "iyuM' svArthe DuM huM nIkaLato vakhatano mathALAno pica bhAga. (1) popa-lIlA strI. jio "popa" + saM.] (lA.) chetarapIMDI (le.) puruSanI tema nI jananeMdriya. [ karI nA(-nAMkhavuM, ane daMbhI vartana, ThagArI vidhA 0 banAvavuM (rU. pra.) sAmAne pite kahe tema karatuM karI popaluM vi. jio "pokhuM' + gu. ' svArthe ta. pra.] da. 9 karI rAkhavuM (u.pra.) adhIna karI rAkhavuM 0 pALo "papuM." (2) na. vanaspati vagerene Toca tarakane pocA bhAga (u.pra.) AMgaLI ke hAthane IjA thavAthI hAtha UMce popa-zAhI strI, jio "popa' + phA] jemAM popanI sattA rAkhavA. 0 bAla (rU.pra.) thAkI javuM, khalAsa thaI javuM hoya tevI vyavasthA. (2) vi. popane lagatuM ['popuM." pipaTaDI sI. jio popaTI' + gu. '' svArthe ta. pra.] popaLa-gALuM, popa-gALuM vi, jio po' dvArA.1 ja e piopaTanI mAdA [popaTa. (padhamAM) popAMbAI strI, jio popuM' + bAI'] DhIlI pocI jhI popaTa . [jae "popaTa' + gu. "DuM' svArthe ta. pra] (khijavaNuM). [0 nuM rAjya (rU.pra.) tadana geravyavasthA] pipaTa-paMchI (57 chI) strI. [ja pipaTa' + hiM] popiga-krIjha (popi) strI. [aM.] krikeTanI ramatamAM dAva. (lA.) pipaTanI jema kAMI meDhe karavuM e, gokhaNapaTTo lenAranI UbhA rahevAnI maryAdAnI lITI paTa-paMDitAI (-paDitAI) strI, jie "papaTa' + sa. popI na. khasakhasane DeDa ge + gu. "AI' ta. pra.] mAtra pipaTiyuM jJAna,gekhaNa- popuM vi. [2. prA. vogna-, hAthathI mana karavuM e, pR.na.] pavuiM jJAna (samajha vinAnuM) [eka jAtanuM vAjiMtra paMpALIne rAkheluM. (2) picuM, narama savabhAvanuM. (3) kAMI pipaTa-pA . [ja e pipaTa' + po.'] vAdI lokonuM bane nahi tevuM phAMphAM mAratuM. (4) na. pocApaNuM popaTa-lAkaDI skI. [jao popaTa' + 'lAkaDI] cheDe popaTano popaiyuM, e ja e "papaiyuM, je.' AkAra jaDele heAya tevI ramakaDAnI eka lAkaDI pApa . najara na lAge e mATe karAtuM bALakanA gAla 2010_04 Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa 1476 pilakAriyuM vagere uparanuM AMjaNanuM TapakuM. (2) (lA) (bALakane tana. (2) (lA.) gaurava. (3) utsAha, umaMga. [0caK-DhA)| bivaDAvavA mATeno ajANyo mANasa va (rU.ma.) umaMga vadhAro ]. jio "pirazIluM, * sI. rivA.] maLatyAga karavAnI indriya, gudA porasAha vi. jio porasAvuM' + gu. "Au." ka. pra.] pibAra (pobAra) 5. dAtamAM tera dANAno dAva. (2) (lA.) porasAvavuM ja parasAmAM. saphaLatA. [pAsA pobAra paTavA (rU.pra.) dhArelI yuktimAM porasAvuM a.kra. jio "porasa,'-nA. dhA.] pirasa karavo, kAvavuM) gaurava levuM. (2) utsAhita thavuM, umaMgI banavuM. pirapobArA puM, ba.va. [+gu. 'u' vArthe ta..] (lA.) nAsI sAvavuM che, sa.ke. chaTavuM e. [-gaNavA (u.pra.) nAsI chUTavuM]. porasI-2-3 e parazI.1-2-3, pobAra vi. [ja pobAra' + gu. "u" ta, pra.] nAsI porasIluM ja pArazIluM.' [chavAta ghaTanAra, bhAgI chUTanAra porA !., ba.va. jio "pore.'] pANImAM paDatI jhINI pimaruM na. strIone oDhavAnuM eka raMgIna lUgaDuM, nAnI caMdaDI poriyuM vi. [saM. patra dvArA] ja "poyaruM.' pema . strIone oDhavAnI raMgIna prakAranI eka caMdaDI porI strI, jio piriyuM + gu. "I' strI pratyaya.] piyarIpomala vi. jio pimA' kAra.] harakhagheluM. (2) porUkuM (eNrUkuM) vi., kri.vi. jio "para" + gu. 'u' + pipaluM. (3) vaDedarAmAM vasatI dakSiNI hiMduonI eka jAta kuM' svArthe ta...] gayA varSanuM. (2) AvatA varSanuM ane enuM mANasa. (saMjJA.) [harakha, AnaMda pora' chuM. [2.prA. -] pANI saDhatAM emAM thatI jIvAta pemAI zrI. jio pomavuM' + gu. "AI' ke. pra.] pora puM. kUvAmAMthI pANI kADhavAnI Dela pamADuM kri. harakhAI javuM, rAjI rAjI thavuM pore puM. IDAne pUo [(saMjJA.) piyaNa (7) zrI. [sa. pAnI>prA. 13fmaLI, pofmaLa] porcarlDIgala chuM. [aM.) yurepano pazcima taraphane eka deza. juo poyaNI.' porca-e)gIjha (pacuMTuMgIma) vi. [aM.] pocuMgala dezanuM piyaNa-patra (pAyaJ-) na. [+ saM.], poyaNu-pAna(pAyaSya) perTa na. [aM.] samudra ke moTI nadImAnuM kaThi AveluM na. [ jue "pAna.'] piyaNInuM pAna baMdara, (2) paM. drAkSane banAvelo eka prakArane dArU piya zrI. [saM. ghaniSTaprA. 13maLamAM, vomiLi] perTa-ophijha sI. ]i baMdarakhAtAnuM baMdara uparanuM kAryAlaya kamaLane pANImAM Ugata che [kula, patra, kamaLa pArTaTa-sTa na. [.] baMdarI vikAsane mATe sthapAyelo poyaNuM na. jio poyaNI' + gu. "uM' ta...] piyaNanuM eka nigama poyarAta (tya) strI, lagna vagere prasaMge kAmakAja karavA prerTa-pheliye 5. [] kAgaLa rAkhavAnI phAIla. (2) mATe rAkhavAmAM AvatI bAI maMtrI ke sacivanI padavI ane enuM kArya, daphatara poyaruM vi. siM. putra dvArA; (sa.)] chokaruM porTara chuM. [e.] sAmAna upADanAra majara, kelI (relave poyuM na. o pItu-paiyuM.' sTezana vagere para) pora (ra) ki.vi. saM. ] gaye varSe, pUrvanA varSe porTa-vAIna . [] juo piTe(2)." [ta te bAyuM (2) Avate varSe pArTa-hAla na. [aM.) AgaboTamAM havA ujAza mATe rAkheluM poraTuM vi. [saM. patra dvArA. (su.)] juo piyaruM.' porTugala ja e "pocugala." porabaMdarI (badarI) vi. [ pirabaMdara' e saurASTranuM eka porTugIjha (porTugIjha) juo pocugIjha." [zakAya tevuM jANItuM baMdara + gu. "I' ta.ka.] pAradarane lagatuM, para- porTebala vi. [.] eka jagyAethI bIjI jagyAe khaseDI baMdaranuM (dhI paththara vagere) [vAvavuM che., sa.phri. porsalena zrI. e.] cInAI mATI poravala ja parovavuM." poravAvuM karmaNi, kiM. pora- pola (paeNla) [ de.prA. pivI, strI, pUNI.] pajeluM ?" poravATa kuM. [saM. prAraMvATa saMskRtIkaraNa mAtra. maLa ajJAta (2) pIjelA rUnuM polavuM che.] pazcima mAravADanA bhinnamALanA pradezanI asala polara (m) sI. [jao poluM.'] juo polANa.' (2) vaNika jJAti ane ene puruSa. (saMjJA) (lA.) gera-vyavasthA, aMdhAdhuMdhI. [0 karI javuM, 0 thaI poravAvavuM, poravavuM ja peravavuM-'paravavuM'mAM. javuM (rU.pra.) nAsI chUTavuM. 0 kAtaravI (rU.pra.) gaphalatane porezI-sI) (perazI,sI) strI. [saM. pradara>gu. lAbha le. 0 khUlavI, 0 chatI thavI (rU. pra.) po pahAra' dvArA] traNa kalAkano samaya, pahera, (2) para doSa jAhera thavo. elavI (3, pra) chUpo doSa khullo divasa caDe tyAM sudhI covihAranAM pacakhANa karavAM e. jena) karavo. 0 calAvavI, 0 hAMkavI (rU. pra.) jaThANuM phelAvavuM] parI *(sI) strI [sa. 121 dvArA] puruSanI chAyA pola . [.] (uttara ane dakSiNa) dhruvane pradeza, porazI-sI) vi. [ja e parasa' + gu. "I' ta. pra.], (2) vAMsaDA, DADe porazI(-sIluM vi. [ pirasa' + gu. "IluM' ta. pra.] polakAra na. jie peluM' dvArA.] e polANa.' pirasavALuM, umaMgI, utsAhI. (2) AtmalAdhI (3) polakAravuM sa.phri. jio poluM'-nA.dhA.] peluM karavuM, kAcI phulaNajI kADhavuM, kerI kADhavuM. (2) (lA.) phosalAvavuM, chetaravuM porasa (porasa) puM. [saM. sava na.no vikAsa] zaurya, zarA- polakAriyuM na. jio pilakAra' + gu. "yuM ta..] pala 2010_04 Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ palakAre 17 pa(-5paoN)vADiye kArIne kareluM bAkuM rAvavo. 0 karavI, 0 ramavI (rU. pra.) kAvAdAvA karavA. polakAruM na. [jae "palakAra + gu. "uM' ta...] bAkuM, 0 pAkavI (rU.pra.) (rU.pra.) vIme pAka (mudata pUrI thatAM)] kANuM. (2) (lA.) gera-vyavasthA, aMdhera, polANa polisI-holakara vi. [.] jeNe vImo utarAvyo che tevuM polakuM na. [ja e "poluM' + gu. "ka' vArthe ta. pra.] khalatA poliMga (poli) na. [.] mata pradAna dekhAvanI strIonI cAlI poliMga bUtha (palike) muM na. [e.] mata-pradAna karavAnuM sthaLa polaka . vAvelI gadabamAM bhAMpAtharInA jevA thato eka choDa poliMga sTezana (palike) na. [saM.] jyAM poliMga butha polaDI strI. jio "polaDe' + gu. I' satIpratyaya.] nAnI rAkhavAmAM AvyA hoya te mathaka nAnI goLa AkAranI hagAra, laDI polIsa . [.] zahera ane gAmanuM rakSaNa karanAra sipAI, polo chuM. UMTa cheThA vagerenuM lIDuM cokiyAta [nArI adAlata polariyuM na. jio "pola' + gu. "yuM' svArthe ta. pra.], polIsa-kerTa sI. [ ] phojadArI gunAnA mukaddamA calAvapola na. [ja e paDeluM' dvAra.] pagamAM paheravAnuM polANa polIsa-kabaje kuM. [+ ja "kabajo.'] phojadArI gunAnA vALA ghATanuM kahyuM AropInuM polIsanA kabajAmAM hovuM e, pelIsa-kasTaDI polavuM na. zeraDInI AMkha polIsa-kamizanara [aM] polIsane sauthI vaDe amalapolavuM na. jio "pola' + gu. '' svArthe ta...] juo ThAra, daMDhAdhyakSa, daMDa nAyaka pola.' () rana poco takriyA polIsa-kasTaDI strI. [4] jue polIsa-kabajo.' polaMpola, lA(palapala,-lA) na [epiluM,'dvirbhAva.] polIsa-gu . [+ e "gune.'] phajadArI gune sAva poluM hovuM e. (2) (lA.) taddana gera-vyavasthA, sAva polIsa-geiTa bI, [.], polIsa-cAvaDI strI. [+ jue aMdhera. (3) vi. goTALAvALuM cAvaDI.'], polIsa-cokI(-cekI) sI. [+ja "cAkI.], polANa na. jio piluM' dvArA.] aMdarathI polApaNuM. (2) polIsa-sthANuM na. [+juo "thANuM.] daravAjA uparanI ke polo bhAga. (3) bakhola, kotara, kha, guphA ["sTIla' cakalAo najIkanI pilIsanI cekI, cAvaDI polAda (palAda) na. [rA. palAd] kharuM letuM, gajavela, polIsa-daLa na. e. + e daLa.]polIsenuM sainya, polAdI (palAdI) vi. [phA. polAdanuM baneluM, polAdanuM. kesTeyularI' [kAmagIrI (2) (lA.) atyaMta sakhata ane khUba ja majabUta mane- polIsa-paTalAI strI, [+jue paTalAI '] polIsa-paTelanI baLavALuM. (3) kadI taTe nahi tenuM polIsa-paTela DuM [+jao "paTela.'] gAmaDAMmAMne polIsanuM polAra na. jie "poluM' dvArA.] pola, bAkuM, kANuM ane gAmanA mukhIpaNAnuM kAma karanAra mANasa polAravuM sa.phri. [ja e polAra,'-nA,dhA] poluM karavuM, polIsa-pATaT sI. [] pilIsanI TukaDI, hathiyAra baMdha polakAravuM. (2) (lA.) kolI khAvuM. polArAvuM karmaNi, kri. ke daMDAdhArI sipAIonI maDaLI polAriyuM vi. jio 'polAra' + gu. "yuM" ta...] (lA.) polIsa-mena puM. [.] "polIsa(1)." aMdhera, gera-vyavasthA, geTALo. (2) na. bALakanA paganuM polIsa-roja na. [+ ja "rAja."], - na. siM] mAtra polaruM. (3) sonI nuM kANuM pADavAnuM ojAra. (4) gADA- piolIsanI jayAM sattA hoya evI paristhiti gADImAM phadaDAM javAnuM sutAranuM eka ojAra polIsa-riporTa muM. [aM] gunegAra AropInA gunAne lagate polArI strI, jie "polAruM' + gu. "I' strI pratyaya.] sanInuM piolIsa-tAsane ahevAla eka ojAra polIsa-ve puM. [+ juo bero.] gAmaDAMomAM polIsapolAruM vi. [ja pilAra' + gu. "uM' ta...] juo piluM." paTelane kharca kADhavA loko pAsethI levAto kara (2) (lA.) asAra, (3) kAcuM. (4) na. li. (5)geluM. poluM na. [2.prA. rama-] aMdara avakAzavALuM, vacce pi(1) sAMThA uparanI AMkha [ja e poluM.' lANavALa, khAlI, ThAluM. (2) (lA.) artha vagaranuM, nirarthaka, povALa, -LuM vi. [ o "pela' + gu. "ALa,-La ta...] (3) bahAranA bhapakAvALa, khoTo dekhAva karanAruM. [0 poliTikala vi. [aM] rAjya-prakaraNa [rAjanIti pesI javuM (-pesI-) (rU.pra.) zera-vyavasthAno lAbha poliTikasa strI , na ei.] rAjaya-prakaraNa. (2)rAjya-nIti, le. pole pAne (rU.pra.) khoTA dekhAvathI]. poliTiziyana vi. [aM] rAjyadvArI mANasa, mutsadI pahele strI. [aM.] hokIne maLatI veDA upara besI ramAtI poliyuM na, jie "pahuM' + gu. IyuM' ta.ka.] pagamAM pahera- eka aMgrejI ramata vAnuM poluM ghareNuM, pila, pilAriyuM [rUpiye pole-grAuna na. [4] pilAnI ramata ramavAnuM medAna poliye muM. TIpaNAMvALA jozI (2) muMbaIgare kaladAra poleniyama na [e.] jemAMthI reDiyama nAmanI dhAtu maLe poliyo muM. [a] bALa-lakavAne rega che te khanija poliza strI. [a] ja e "pAlisa.' pola vi. prA.] jao pAla." polisI . [.] nIti, taMtra calAvavAnI AcAra-paddhati. pIvaDAvavuM ja paDyuM"mAM. (2) rAjaya calAvavAnI AcAra-paddhati. (3) hetu, IrAdo. povara puM. AMcaLa, Au () vImAno karArapatra. [0 kaDhAvavI (u.pra) vIme uta- pota-5,pa)vADiye ja e "kuvADiya.' 2010_04 Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pivADe 148 pahaze. pivADe juo "pavADe.' (2) khavAvI pivahAvI tRpta karavuM. (3) (lA.) tRpta karavuM. pavAluM (-9yuM) na jAne arthe zera anAja vagere mApavAnuM poSAvuM karmaNi, kri sAdhana. (2) eTalA mApanuM anAja poSita vi. [saM.] jene poSaNa ApavAmAM AvyuM che tevuM pivAla-2 jao vuiM-2' mAM. pelI strI. [saM. vadhI, arvA. tabha1] juo pozI(sI) pasI addhi. (gAya bheMsa) piodaLo karavo. pavAluM bhAre, piSya vi. [sa.] juo "poSaNaya." (2) nekara-cAkara ane kri. pevarAvavuM che. sa.ke. AdhArita kuTuMbIomAMnuM pratyeka pi sa.ji. gaLAmAM nAkhavuM, IcavuM. pivAluM karmaNi, ji. pisa juo po.' pAza (za) puM, (-15) zrI. e. (2) vi. kheba bharIne pasa2 na. [phA. posta' cAmaDI, DuM] khasakhasane DeDa thAya teTaluM. [0 paza (-poya) (rU.pra.) dhAra (su). pisa puM. [phA. parata ] vadhAInI bakSisa 0 bharavI (rU.pra.) vadhAI levI. 0 bharAvavI (2. pra.) khobe pisa(-) che. [jao "posa' + (-2)De.'] khasabharI maMgalanA dANuM nALiyera vagere ApavuM] khasanA DeDa poza() . [saM. vaSaSa Avake karavAnuM eka vrata, pasavuM se, kei. [2, puSa-po- prA. vasa, prA. tasa] pise. (jena.) ja e "SivuM (1-2)." posAluM karmaNi, kei. lAkaDuM paza-)dha-zALA zrI. se. UMvardhanarA]i pAsa karavAnuM posAriyuM vaNavAnI sALamAM rAcanI nIce bAMdhavAmAM AvatuM alaga sthAna, apAsarAne e mATe eka bhAga. (jaina) potAnuM ja pisavuM'mAM pozAka chuM. [phA] zarIranA DhAMkaNarUpa pUrAM kapaDAM, pahera- pisAvuM a. kri, pAlavavuM mAphaka AvavuM. anukaLa AvavuM viza, lebAsa. [ Apa, paherAva (perAvo) paravaDavuM. rituM (2.pra.) mATuM, proDha]. pozAka ApI bahumAna karavuM jiANakAra pasApeya strI. saMkheDA tarapha ramAtI e nAmanI eka ramata pozAka-navIsa li. [] pizAkanI paddhati phezana vagerenuM posALa juo "pAzALa.' pozAko sI, phi] paheravAnAM pUrAM kapaDAM mATenuM apAtuM pise pu. (saM. varSa->prA. potA ja "vidha.' kharca. (2) kapaDAM paheravA vizenI tajavIja pesTa S. aM.] thAMbhale, khaMbhe. (2) sI. (hA ke nokarInI) pAzA-gIra vi. [.] tAlImabAja, kasaratI jagyA, hada, (3) TapAlakhAtuM. (4) (lA) TapAla, DAka, pozAlaya na. [sa, puSa> prA.vottara + saM. mAtra puM, na. 1 [ karavuM (rU. pra.) TapAlanA bhuMgaLAmAM nAkhavuM]. parA(sA)La strI. (saM. vauSadhanTAi> prA. pora-sANA.' pisTa-oNphisa zrI. [.] TapAlanI kacerI, hAka-khAnuM gu. "mAM pharI "ze."] juo poza-zALA." [kadaradAna pesTa-kArDa na. [4] TapAla lakhavAnuM patta pazi6 (pazindu) vi. kadara karanAruM, kadara bajanAruM, pisTa-kalArka li. [aM] TapAla-kacerIne kaI paNa kArakuna pI-sI) vi., sI. [saM. viDI> prA. vosi] piSa posTa-khAtuM na. [ + juo "khAtuM.'] TapAlanuM samagra taMtra, mahinAnI (Te bhAge pUnama), pilI TapAla-khAtuM pah(sI)* strI. [phA. pAstInuM ] cAmaThAnuM banAveluM ThaMDA pesTa-mArTa vuM, na. [aM] TapAlakhAtAnI lAgelI chApa mulakamAM kAma lAgatuM kapaDuM (3 jo mahino, pauSa pesTa-mAsTa(sva)ra puM. [aM. pisTa-mAsTara ] TapAlanI paSa(-sa') $ [saM. pas > prA. pola] hiMdu kArtikI varSanI kacerImAM-no vaDe adhikArI peSaka vi. saM.] poSaNa ApanAruM, puSTikara (2) pAlaka, rakSaka pesTa-mAsTa(sva)ra-janarala . [aM.] prAMtanI badhI TapAlapaSaka-ktA zrI. siM] poSaka hevApaNuM kacerIo upara dekharekha rAkhanAra vaDe adhikArI, vibhAgIya poSaNa na. siM] poSavuM e, puSTi. (2) (lA.) khorAkI, uparI amaladAra gujarAna, khAdhA-kherAkI. (3) (lA) , anu-madana posTamena chuM. [4] (ghera ghera tema gAmaDe gAmaDe paNa TapAla paSaNa-kAraka li. [saM.], poSaNa-kArI vi. [saM., muM.] jAo pahoMcADanAra) epi, TapAli, TapAlI piSaka(1). [(ge, mA.) pesTa-merTa-)ma na. [e.] akasmAta ke khanana prakAranA poSaka-vAyu puM. [4] ja "prANa-vAyu" -'okasijana' maraNanI maraNottara tapAsa. [0 karavuM (2. pra.) nukasAnamAM poSaNakSama vi. [sa.] puSTi-kAraka utAravuM]. poSaNa-nyUnatA sI. [saM.] apUratuM piSaNa, mAla-nyuTrizana' posTara na. [aM.] dIvAla upara lagAvavAnuM che te mAhitIvALuM poSaNiyuM vi. saM. nevaLa + gu. "IyuM" ta. pra] ja poSaka (acitra ke sa-citra) patAkaDuM (nAnuM ke meTuM). (2) jAheranAmuM (1)." (2) na. piSaka vastu pesTala vi. [e.] posTane lagatuM, TapAlane lagatuM paSaNIya vi. [sa.] piSaNa karAvA pAtra, piSaNa karavA jevuM pesTala vAna na, strI. [.] TapAla laI janAruM vAhana paNuM na. [sa. povana + gu. "u' svArthe ta. pra.] jAo (moTe bhAge relagADIno Dabo ke DhAMkelI nAnI Traka) paSaNa(1). pesTa(Ija na. [e.] TapAla mAraphata mokalAtI cIja paSadha e pAzadha." vastuo uparanuM khAtAnuM nUra. (2) eTalA naranI TikiTa paSadha-zALA e "pazadha-zALA.' paha1 (pa) jeo "po.' vuiM sa. mi. si. pu-ghor tatsama piSaNa ApavuM, pasavuM. piha, paha ( ) ke. pra. rivA.] gAya bheMsa 2010_04 Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pihAla 1479 paurAMganA dhaDA vagerene navANa vageremAM pANI pAtI vakhate balAte paMchAvavuM, pechAyuM pachA-) jAo pachavuM'mAM. ugAra peTI (peTI) zrI. e nAmanI mAchalInI eka jAta pehAla (-15), -laya strI, navI kheTAyelI jamIna pataravuM (pataravuM) a.ji. khasI javuM. (2) sa.ke bhUlI po-he ke.pra. [ravA.] jao poha.' javuM. patarAvuM (patarAvuM) bhAve, karmaNi, kri potapiLa (-bU) , [sa, vokI> prA. voTI, pI] nAnI rAvavuM (petarAvavuM) presa. kri. ke maTI zerIne daravAje. (2) (lA.) evA daravAjAvALI padavuM (pedavuM) a.kra. [2vA.] kAdavamAM cAlavuM. (2) hoya te dareka zerI. [Le javuM. (-) (rU. pra.) (pahelAM sakri, maMdavuM, kacaDavuM, gaMdavuM. poMdA (pedAvuM) bhAve, piLane nAke jAjarU rahetAM eTale jAjarU javuM] karmaNi, ji. poMdAvavuM (pedAvavuM) che., sa.ki. piLavuM a ki. dharava thavAthI (pazunuM) sthira thaI javuM poMdAvavuM, poMdavuM (padA- juo "padavuM'mAM. pALiyA vi., muM. [sa. vratojhiva -->prA. voDhiIma- pAMdI paeNidI) sI. gudA [zRMdAyelI cIja vadhuma-] paLane daravAje rakSaNa karanAra nokara, dvArapALa, pade (pade) muM. jio "padavuM' + gu. "o' ku. pra.] karavAnI poMdho (pa) puM. varata tathA kosane sAMdhanAro lAkaDAno piALI strI. [saM. roja>prA. voDhimA] jao pUrI." TukaDe. (2) kuMbhAra lokanuM gadheDuM bAMdhavAnuM sAdhana. (3) pe ( strI. [ravA.] adhevAyu chUTavAne avAja. (2) (lA.) khoTuM bolavuM e, gapATa lAMbI naLInA AkAranuM eka vAdya, (2) evA vAghane poMvAdi juo vAhiye'- kuvADiyA." avAja porna strI. [sa. prama>prA. paTTAprakAzanI rekha, kiraNa, paMka-kha) (peka, kha) puM. [saM. pUzu->prA. putva-] ghauM jAta [pANIthI chalakAI javuM e bAjarI juvAra vagerenAM kaNe caDelAM vaDAM-hUMDI zekIne dANA pora juo pAu." (2) varasAdanI RtumAM nIcI jamInanuM chUTA pADavA hoya te khAi. [0 utAra, 9 pADo (rU.pra.) pora sI. pAnAM ane pAsAnI ramatano eka dANe mAra mAro] pIA-vA) jue " A." pAMkaNuM (pekaNuM) jAo "pAMkhazuM." pAga (pogaNa) vi. [saM.1 pAMcathI dasa varSanI uMmaranuM. pakavuM (kavuM) ja pikhavuM." (2) na. pAMcathI dasa varSa varacenI uMmara pikA-kha)luM (peka(kha)luM)na. jio pika(-kha) + gu. huM' paDyuM -vaya (paugaNI na., strI. [+saM. vAr na., svArthe ta pra.] kaNe caDeluM ThaMDuM pagaMThAvasthA (paugaDAva) strI. [+ sa. mara-thA] pikAvavuM, pakAvuM (pakA- juo pakha(ka).mAM. pigaMDa(2.'--yubarTI' (ki.mI che te Asana peki(khiIyuM (peka(-khiyuM na. [ja e "paka(-kha)' + gu. pIDI jI. madArI ramata vakhate jenA upara vAMdarAne besADe IyuM ta...] poMka pADavA mATenuM te te tAje 6 DuM ke hUMDI. pAtra chuM. [saM] putrane putra, pitaro (2) kAMTiyAvaraNane mahesula vinA ApavAmAM AvatI pautrI strI. [4] putranI putrI, pitarI jamIna. (2) zAka vagere vadhAravAmAM vaparAtuM eka jAtanuM jIruM padagalika vi. [saM] pudagalane lagatuM, jIva-saMbaMdhI. (na.) paMkha-kaNuM (paMkhA-kIrNa) na. jio pAMkha(ka)nuM' + gu. pone punya na. [saM.] vAraMvAra banavuM e, "vi-sI' aNuM' ta.pra.] lagnAdi mAMgalika prasaMge varakanyA ke paura vi. saM.] pura ke nagarane lagatuM, nagara saMbaMdhI, sivila joImAM baLavAne nAnAM baMsarI musaLa 22 ane vyAkathI (..). (2) nagaravAsI, zaherI, nAgarika prekSaNa karI vadhAvavuM e. (2) pakhavAnuM chesarI vagere para-jana puM. siM] nagaravAsI, nAgarika, zaherI jana sAdhana. [0 utAravuM, 0 karavuM (rU.pra.) sakhata mAra mAra] porava vi. [saM.] eNlavaMzI yayAti rAjAnA putra purunA vaMzanuM paMkhaluM (poMkhaluM) e "pakaluM.' porabI zrI. [3] paurava strI, (2) madhya grAmanI sAtamAMnI pakha-6 (pAMkha-ka)) sa.ji. [saM. chokSa- prA. pola] eka maInA. (saMgIta.) nagarazeTha pakhaNuM karavuM. dukhI (-kI) na(nA)khavuM (paMkhI(-kI)) pora-vRddha vi. puM. [saM.] nagarane sauthI vaDo AgevAna, (rU.pra.) sakhata mAra mAro]. pAMkhA(kA)vuM (pekhA(-kA)6) pora-zAstra na. [sa.] nAgarika zAstra, "sivikasa' (pa..) karmaNi,kra. pekha(-kA)vavuM (khA-kA)vavuM) presa kri. paritya vi. [saM.] pUrva dizAne lagatuM, pUrva dizAnuM pekhA(-kA)vavuM, pAMkha-kA) (paMkhA(-kA)) ja e "pAMkha- para.trI zrI. (saM.nagaranI strI, zaherI strI (ka)vuM'mAM. porANika visiM] purANa-graMthone lagatuM, purANomAMnuM. pAMkhiyuM (pAMkhiyuM ja piyuiM. [vAMsanI naLI (2) 5. purANa vAMcI gujarAna calAvanAra brAhmaNa, purANI pagI (pagI) . pirAI. (2) cAra-pAMca AMgaLanI paurAnika vi. [saM.) purAtatvavidyAnuM jJAna dharAvanAra, paNuM (peguM) vi. mUrkha ArkiyolejisTa' (ke. ha.) pAMca-khAnuM (pAMca) e picA-khAnuM." paurAdhikAra chuM. [saM. ra + adhikAra nAgarika tarIkenA hakaka pachavuM (pachavuM) sa.kri. (saM. go> prA. vovala, vojha-3 paurAdhyakSa puM. [saM. vaura + adhyakSa ja e "nagara-pati." (gahAthI) levuM, levuM. pichANuM (paravuM) karmaNi, kri. paurAMgana (parAnA) strI. siM. paura + manA] juo VchAvavuM (chAvavuM.) che, sakri. pora-strI." 2010_04 Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pauruSa pauruSa vi. [saM.] puruSane lagatuM. (2) na. puruSAtana, zUrAtana, maradAI. (3) (lA.) udyoga, udyama, puruSArtha. (4) sAhasa karyuM eka gAMTha, prAsTaTa laeNnDa' pauruSa-graMthi (-granthi) strI, [+ saM., puM.] mUtrArAyanI najIkanI pauruSa-bhAva puM. [saM.] puruSapaNuM, maradAI pauruSeya vi. [saM.] puruSane lagatuM, puruSe mANase raceluM pauruSeya-tA zrI., . na. [saM.] pauruSa hovApaNuM paurAhitya na. [saM.] purohitanuM kArya, gerapaNuM, geArapaduM pauNNamAsa puM. [sa.] pUnamane divase veda kAlamAM thatA eka yajJa pau mAsika vi. [saM.] pUnamane lagatuM, pUnamane divase thatuM paurNamAsI, paurNimA strI. [saM.] jae 'pUnama.' paurva-daihika vi. [saM.] pUrvajanma saMbaMdhI, pUrvajanmanA deha saMbaMdhI 1480 na paurthAtya vi. [jema saM. pazcima parathI pazcimANya na thatAM padma uparathI pAzcAraNa thAya che te ja rIte pUrve uparathI pauvAgha na thatAM vuDsa uparathI posTsa thAya cheH tethI A pauvADtha saM.mAM svIkArya nathI.] jue 'pauraya,' paurvAparyo na. [saM.] pUrvApara hAvApaNuM, AgaLa-pAchaLa hAvApaNuM, anukrama, 'sikvansa' (A. bA.) paurthika vi. [saM.] pUrva dizAne lagatuM, (ra) pUrva samayane lagatuM, prAcIna paulastya puM. [saM.] pulastya RSinA te te putra-kubera rAvaNa kuMbhakaNa vibhISaNa, (saMjJA.) paulemI zrI. [sa.] puleAmAnI putrI iMdrANI. (saMjJA.) pauvA jue 'pauA.' pauSa puM. [E.] hiMdu kArttikAdi varSanA trIje mahinA. (saMjJA.) pauSadha pu. [saM.] jae 'pozadha.' pauSadha kriyA srI [sa.] pAse karavA e. (jaina) pauSadha-vrata na. [saM.] pAse karavAnuM vrata. (na.) pauSadhazAlA(-LA) strI. [saM.] jue 'pozadha zALa' pauSadhika vi. [saM.] peseA karanAruM, pauSadha karanAruM, (jaina.) pauSI vi., strI, [saM] pAsI pUnama baLa denAruM pauSTika vi. [saM.] puSTi karanAruM, sAruM poSaNa karanAruM, gAM(-vA) puM., [sa. pRthurta- > prA, punnumatra-] zekelI kAcI DAMgara (keAtarAM vinAnI). [. khaMDhAvA (-khaDAvA) (rU. pra.) mAra paDavAthI kacara thavI. (2) nukasAnamAM AvI paDavuM] jyAu na. [hiM. puM., saM. fva> prA, fova nA vikAsa] pANInuM paraba khyAja strI. [phrA. piyA" ] DuMgaLI, kAMdA khyAcha vi[phA] DuMgaLInA jevA raMgavALuM, halakA gulAbI raMganuM. (ra) (lA.) mijI ane halakA svabhAvanuM. (3) na ghauM sAthe utpanna thatuM eka dhAnya yAdI(-de)-mahAta (-mA;ta), pyAdI(-de)-mAta vi[phA. yAdaha-mAta ] zetaraMjanI ramatamAM mahAta thayeluM (bAdazAha vagere mahAruM) jyAduM vi. [kA, piyAdaha ] pagapALuM cAlanAruM, (2) na. pAyadaLanA sipAI (3) zetaraMjanI ramatamAM sipAInuM maheruM pyAra huM. [sa, priya-> prA. viJa dvArA apa. mAra, 2010_04 viMvAra vi] prema, prauti, cAha, sneha khAra-patrikA zrI [+ saM.] prema-patrikA pyArI vi., srI, jie'pyAru'+gu. vahAlI strI, priyatamA prakarikA 'I' skrIpratyaya.] pyAruM vi. z2ie 'pyAra;' apa. vijJA*, vidyAztra-] priya, vahAluM [mahe phUla khyAlA-bALa srI. [jue 'pyAluM,+phe. (lA.) dArUnI pyAlI strI. [jue 'pyAluM'+ gu. 'I 'skrIpratyaya.] nAnA pyAle, nAnuM pravAluM, kaTArI. [. aDhADavI, 0 caDhA(-DhA)lUvI, pIvA, levI (rU. pra) dArU pIvA] khyAlI-utsava chuM. [+ saM], pyAlI-pArTI strI. [+ aM.] jae 'pyAlA-bAra.' . . pyAluM na., lA puM. [phA. piyAlabh ] pavAluM, UbheA kaTorA. [-leA pIvA (ph. pra ) (DhAInA) ziSya thayuM. (2) dharmabhraSTa thavuM. -leA phATavA (rU pra.) khUba ja khuzI thavuM, leA bharAI jayA (ke rahevA) (revA) ((uM. pra.) maiAta AvavuM] byAsa zrI. sa. |pavAsA > prA,visA -- hiM.] tRSA, tarasa, pANInI dhakha pyAsu vi. [+ gu. 'u" ta. pra.] tRSAtura, tarasyuM myuniTila vi. [aM.] gunA mATe zikSA-rUpa sA tarIkenuM pra- upa. [saM.] AgaLa-mAkhare-praryuM-ghaNuM-bahAra-mATuM-UtaratI ke caDatI kakSAnuM vagere artha ApanArA saM. upasarga (nIce aneka tatsama saM. zabdo maLyA che) pra-ka(-ga)Ta vi. saM. meM-Ta] khulluM, ughADuM. (2) pratyakSa, (3) prasiddha, prakAzita, bahAra paDeluM. (4) kri. vi. khulI rIte, jAhera rIte, badhA naNe jue e rIte. (5) sAkSAt prakaTa-tA zrI. [saM.] pragaTa hovANuM, prAkaTaya praka(-ga)TaluM a. kri. [jue 'praka(-ga)Ta,' nA. dhA.] jAhera thavuM, khullAmAM AvavuM. (2) (pustakanuM) prasiddha thayuM. praka(-ga)TAvuM bhAve., kri. praka(ga)TAvavuM ke.,sa kri praka(-ga)TAvavuM, praka(ga)TAvuM jae 'praka(-ga)TaluM'mAM, prakruTita vi. [saM.] pragaTa thayeluM, khullAmAM dekhAtuM prakaTI-karaNa na. [saM.] pragaTa karavuM e, vyakta karavuM e. (2) gUDha vAtanI jAherAta. (3) vastunI rajUAta, eksprezana'. (a.rA) (4) vikAsa, 'eve yuzana' pra-kathana na. [saM.] jAherAta prakara pu. [saM] saha, jaththA, Dhagale pra-karaNa na. [saM.] prasaMga, viSaya, mAbata. (ra) kAI prasaMga 3 bAbata vizene pUrA mAmale. (3) banAva, prastAva. (4) graMthanA viSaya-vAra ke prasaga-vAra vibhAga (5) aMgapratipAdaka vAkayanI apekSAvALu pradhAna vAkaSa, (vedAMta,) (6) karkipata pAtro ane prasaMgeAvALuM saMskRta nATaka, sAmAjika saMskRta nATaka. (nATa.) [ ukelavuM, . ughADhavuM, kADhavuM, 0 mAMDavuM (maiM pra) laMbANathI vAta karavI] prakaraNa-bAya tri. [saM] viSaya ke anAvathI baMdhAyeluM prakaraNikA, prakaraNI skrI. [saM.] kAlpanika prasaMge| ane pAtrAvALuM cAra aMkAnuM skrIpradhAna saMskRta nATaka. (nAya.) prakRrikA, prakarI strI [saM.] nATakamAMnI eka nAnI upa Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ praka 1481 prakAzAmela kathA. (nATaya) (2) naTathanI vastunA prAsaMgika be prakAzana-khAtuM na. [+jao "khAtuM.'] pustaka vagere prasiddha vibhAgomAM eka vibhAga. (nATaya.) (3) nATakamAM prayojana karavAnuM ane jAherAtanuM kAma karanAruM taMtra, prakAzananavibhAga siddhimAMnAM pAMcamAMnuM eka. (nA.) prakAzana-pravRtti sI. (saM.] pustako vagerenI prasiddhinuM ane pra-karSa muM. [saM.] uttamatA, zreSThatA. (2) atapaNuM, "ine jAherAtanuM kAmakAja sirI.' (3) udaya, aspRdaya, caDatI prakAzana-maMdira (-mandira) na. [saM.] graMtha-prasiddhi ane pra-5 muM [.] vyavasthA , goThavaNa. (2) A jana, "kI.' jAherAtanuM kAmakAja jyAM thatuM hoya te sthAna (3) uttama AcaraNa (jena.) prakAzana-vibhAga kuM, [saM.] ja "prakAzana-khAtuM.' prakalpanA zrI. [saM.] nakkI vaheMcI Apavu e, vi-taraNa prakAzana-samiti strI, (saM.] kayA graMtha chApavA ane kayA na pra-kahipata vi. siM.] kapeluM, goThaveluM, raceluM. (2) nakkI chApavA vagerene vicAra karanArI kamiTI kareluM, TharAveluM prakAzanIya vi. [sa.] chapAvI prasiddha karavA jevuM pra-5 (-kampa) puM, pana na. siM] prabaLa prajAro prakAzanIyatA strI. [saM.) prakAza karavA jevI sthiti pra-kaMpita (-kapita) vi. [sa. khaba ja dhrujI UTheluM prakAza-5. [sa.] prakAzane paze, tejano paDado pra-kaMpI (-kapI) vi. siM, puM] prabaLa rIte banyA karanAruM prakAza-maya vi. [sa.] tejomaya, prakAzathI jhaLAMmaLAM thayeluM prayaMma strI. (saM. varitrAmA, utAvaLuM uccAraNuM] juo prakAzamaya tA . siM] prakAzanI vyApakatA parikramA.' [marajI mAphaka prakAzamAna vi. saM.] prakAzatuM, prakAza pAtharI raheluM prakAma vi, ka.vi. [4] atyaMta, atizaya, (2) yatharacha, prakAzamAnatA strI. - na. [saM.1 prakAzatuM hovApaNuM prakAra chuM. [vA.] rIta, tareha, vidhA. (2) bheda, jata, varga, prakAza-mA5 na. [+ jue "mApa.'] tejanI gaNatarI, ghuti'TAIpa." (3) banAvaTa, "presesa.' (4) DhAMce. TALe, "paeNTarna' mAna, "kenDala-pAvara' prakAra-bheda puM. [saM] judA prakAra, judI rIta. (2) judI prakAza-mApaka na. [sa.) prakAza mApavAnuM yaMtra, keTa-mITara' banAvaTa [bheda batAvanAruM prakAzamApana na, siM prakAza mApa ke mApavAnI vidyA, prakAra-vAcaka vi. [sa.] rIta ke tareha batAvanAruM. (vyA.) (2) keTeTriI ' prakArotara (makArAtara) puM. si. bAra + vAra na.] bIjo prakAza-mArga kuM. [] prakAzanA patharAvAne raste prakAra, bIjI rIta prakAzayuga puM. [saM] (lA.) jAgRtine samaya prakAza puM. [sa.] jAti, teja, dIti, rAzanI. (2) prakAza-rahima na. [saM, j] tejanuM kiraNa ujAza, ajavALuM. (3) caLakATa, bhabhaka, (4) pragaTa thavuM prakAza-rekhA strI. .prakAzanI lITI e. (5) prasiddhi, jAherAta. (1) saMgItane eka alaMkAra, prakAza-lekha chuM. saM.] chabI, "keTo' [(da.bhA.) (saMgIta.) (7) (lA.) khulAse [0 paTa (u.pra.) spaSTatA prakAza-lekhana na. [4] chabI pADavAnI kaLA, keTegrAphI' thavI. 05 (rU. pra.) nuM ke alabhya athavA na prakAza-varSa na. [saM.] eka sekaMDamAM havAmAM Azare 1,86,600 samajhAya tevuM khulluM karI batAvavuM che mAra (rU. pra.) mAilanI gatie jatuM prakAzanuM kiraNa eka varSamAM kApe prakAzanAM kiraNa nAkhavAM. 0mAM makazuM, 0mAM lAvavuM e aMtara (prakAza-varSa 186,600 4 10 x 60 x 24X (2. pra) jAheramAM lAvavuM, khulluM karI batAvavuM] 365 1/4. 1 prakAzavarSa 5800 abaja mAila athavA prakAzaka vi. [] prakAza pAtharanAra, ujAza karanAra. (2) 9280 abaja ki mI.). prasiddha karanAra, pragaTa karanAra, prasiddhi-kartA prakAza-vAna vi. [+ saM. "vAna .] prakAzavALuM prakaNa-kaNa ! si.tejane nAne aMza, prakAzane nAnA prakAza-vikiraNa na. [saM.] prakAzanuM vera-vikhera thaI javuM e aNu, "preTona' prakAza-vighadana na. siM.) prakAzanuM pRthakkaraNa prakAzaka-tA strI. siM] prakAzaka hovApaNuM. prakAza-vijJAna na., prakAza-vidyA strI. [sa.) prakAza saMbaMdhI prakAza-kAra vi si.) e "prakAzaka' (2) prakAza' vighA, 'Tiksa' nAmanI TIkAne te te graMtha lakhanAra prakAza-viSayaka vi. [sa.] prakAzane lagatuM prakAzanakiraNa na. [] prakAzanI TatI rekhA prakAzavuM a. ke. si. prArA tatsama] teja pAtharavuM, prakAzaka (kendra) na. [saM.] jenA upara prakAza paDato ujAza Apa, prakAzita thavuM. (2) jAheramAM AvavuM. (3) hoya te bi6, phekasa' (lA) bhI UThavuM heiraphera prakAza-taraMga (-ta2) puM. saM.) prakAzanuM te te je prakAza-vyApAra ! si.] prakAzanI hilacAla, prakAzanI prakAza-tva na. [sa.) prakAza hovo yA Apavo e prakAza-zakita strI, [.] tejanuM baLa yuminosiTI' prakAza-zAstra na. [4] jue "prakAza-vijJAna." prakAzana na. siM.] prasiddha karavuM e pragaTa karavuM e, prakAza-nya vi. saM.) prakAza vinAnuM jAhera karavuM e. (2) prasiddha thayeluM te te pustaka, prakAzAtmaka vi. [ + saM yAmana + +] juo "prakAza-maya." pablikezana' prakAzAbhAva ! [ + saM. 4-mAva] prAzanuM na hovApaNuM prakAzana-kArya na. [saM.] juo "prakAzana(1).' prakAzabhegha vi. [+saM. ame] prakAzathI bhedI na zakAya tevuM II ) 2010_04 Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzAvaraNa 1482 prakRtivizeSatA prakAzAvaraNa na. [+saM. mA-vaLa] prakAzanuM DhAMkaNa, tejanuM svAbhAvika ramaNIyatA jevI e, "necarala sAITa-sIiga' AchAdana prakRtidarzanAlekha chuM. [ + saM. machello prakRtidarzananuM rekhAMkana, prakAzita vi. [sa.] UjaLuM kareluM. (2) pAvI prasiddha kareluM 'laeNnDaskepa' (gu. vi.). prakAzitA sI., -1 na. [saM.] prakAzavALI sthiti prakRtidevI strI. siM.] kudarata prakAzI vi. siM, puM] prakAzavALu, prakAza-vAna prakRti-dravya na. siM.] mULabhUta padArtha (jemAMthI vikAsa thaye prakAzatpAdaka vi. [+ saM. 3rapADha] prakAza pragaTAvanAruM hoya), kaeNmika sasTa-sa prakAzapacAra chuM. [ + saM. 3pa-gA2] suryanAM kiraNa da6 prakRti-dvitva-vAda puM. (saM.] " DiliTima' upara paDe e rItanI apAtI sAravAra prakRti-dharma chuM. [saM] ravAbhAvika guNa-lakSaNa. (2) kudaratano pra-kAzya vi. [saM.] jAo "prakAzanIya.' kAyade nisargika prakAzyatA strI. [saM.] juo "prakAzanIya-tA.' prakRtimAM vi. siM, puM] kudaratanA kAyadA pramANe cAlatuM, prakA (-kADa) 5. saM.] DAvuM. (2) vi. meTA vistAra- prakRti-nirIkSaNa na. [saM.] kudaratanuM dazana, "necara-sTaDI' vALuM, vistIrNa. (3) (lA.) mahAna, mATuM, prakhara. (4) uttama, prakRtiparAyaNatA sI. siM.] prakRti-kudarata taraphanI ekAgratA, zreSTha, vakhaNAyeluM "necarAlijhama' (6. bI.) prakIrNa vi. [saM.] vikherAI cheTuM paDI gayeluM. (2) (lA.) prakRti-puruSa-vAda 5. [saM.] cetana akarmaNya puruSanI madadathI judI jadI jAtanuM, paracuraNa, 'miseleniyasa." (3) seLabheLa ja prakRtimAMthI samagra sRSTinI utpatti thaI che e matathayeluM (uzkerAyeluM siddhAMta, sAMkhya-siddhAMta, (sAMkhya) pra-pita che. [saM] khUba gusse thayeluM. (2) khuba prakRtipuruSavAdI vi. [sa, puM] prakRtipuruSa-vAdamAM mAnanAruM, pra-kRta vi. si.] a-vikRta, vikAra na pAmeluM, mULa-bhUta. (2) prakRtivAdI, sAMkhyavAdI | [Adara prakaraNa-prApta, prAsaMgika, jenI vAta cAlatI hoya tenuM, prakRti-pUjana na, prakRti-pUjA strI. [saM.] kudarata tarapha pra-stuta, cAlu prakRti-pati strI. [saM.] svAbhAvika rIte thatuM AvatuM hoya prakRtatA . siM] prAsaMgikatA, prastuta-tA temAM thato raheto umero [saudarya taraphanI prIti prakRti strI. [saM] svabhAva, tAsIra, mULabhUta sthiti. (2) prakRti-prema pR. [, S., na.] kudarata ta2phanI laganI, kudaratI kudaratI baMdhAraNa, savarUpAvasthA, "kosTiTayuzana' (da. bhA.). prakRtipremI vi. [, . prakRti-kudaratane cAhanAruM (3) guNa-lakSaNa, dharma. (4) kudarata. (5) jagatanA upAdAna prakRtibhAva puM. [4] saMskRta bhASAmAM sAmasAmAM AvelA kAraNarUpe rahevuM jaDa tatva. (sAMkhya.) (1) jhavata para zabdonA aMtya svara ane Adi sava2nI saMdhi na thatAM ane jaDapa aparA evA be svarUpavALuM jIva-jagatanuM emanA ema rahevAnI sthiti. (bhA.) eka kAraNa, (gItA.) (7) mAyA. (zAMkara vidAMta.). (8) prakRti-bheda puM. [3] ekabIjA mANasa ke pazuonA svabhAvaamAtya-varga, pradhAne. (9) prajo. (10) jene pratyaya anuge bheda, bhinna rUpane khavAsa miMDhaLa, "kebineTa' vagere lAge che tevuM zabdanuM mULa svarUpa, aMga, beIjha.' (vyA.) prakRti-saMla(La) (-bhaDala,-La) na. [3] pradhAna-maMDaLa, maMtrIprakRti-kAraNa-vAda kuM. [] jaDa-cetana samagra sRSTinuM mULa prakRtiramya vi. [saM.] kudaratI rIte ja suMdara kAraNa sAMkhyanI jaDa prakRti che e prakArano mata-siddhAMta, prakRti-varNana na. [saM.] kudaratI sauMdaryanuM Alekhana jaDa dravyamAMthI vizvanI utpattine siddhAMta, sAMkhya-siddhAMta, prakRtivaza vi. [saM] svabhAvane ke tAsIrane adhIna, (2) "necarAlijhama' (na. ), meTIriyAlijhama" (na.de.). (sAMkhya.) kri. vi. svabhAvane adhIna rahIne pratikAraNuvAdI vi. [se, muM.].prakRtikaraNa-vAdamAM mAnanAruM, prakRtivazAta kri.vi. siM.] jue "prakRti-vaza(2).' sAMkhyavAdI prakRti-vAda 5. [saM.] samagra sRSTine vikAsa jaDa prakRtimAMthI prakRti-kAvya na. [sa.] kudaratanI lAkSaNikatAone mUrta karatI thaye che evo mata-siddhAMta, prakRtikAraNa-vAda, sAMkhya-mata, kavitA [kRpaNutAnI tAsIravaLuM necarAlijhama' prakRti-kapaNa vi. [sa.] svabhAvathI ja saMkucita dilavALuM, prakRtivAdI vi. [sa., 5.] prakRtivAdamAM mAnanAruM, sAMkhyavAdI prakRti-kepa . si] kudaratano koSa, kudarata rUThavI e prakRti-vijJAna na, prakRti-vidyA strI. [saM.] bhautika vijJAna, prakRti-guNa chuM. [saM.] svabhAvathI prApta guNa-lakSaNa, phijhikasa," "necarala sAyansa' svAbhAvika dharma ke guNalakSaNa prakRti-vinyAsa puM. [sa.] padArthone prathamanA svarUpamAM raja prakRti-cikitsA strI. [saM.] kudaratI niyamone AdhIna rAkhI karavA e, "rezana oNpha dha mUDa" (mana.). (tarka) karavAmAM AvatI sAravAra [vAbhAvika prakRti-vipardhAsa . [saM.] nATamAM pAtranA svAbhAvika guNaprakRti-ja, -janya vi. [saM.] svabhAva-janya, kudaratI, naisargika, dharmamAM pitAnA na hoya tevA svabhAvane abhinaya. (nATaya) prakRti tava na. [saM.] juo "prakRti (5,6,7)." svibhAvanuM prakRti-vivecaka vi. [saM.] kudaratanA guNadharmone vicAra prakRti-tarala vi. [saM] svAbhAvika rIte capaLa, caMcaLa karanAra [enuM zAstra na. si.)necarala sAyansa' (a. ka] prakRtidatta vi. [saM.] kudaratI rIte AvI maLeluM prakRtivizeSatA sI, siM] vyaktimAM rahelI viziSTatA, prakRti darzana na. [saM.] kudarate vistArelI vanaspati vagerenI 'AiDiyo-sinkasI 2010_04 Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakRti-vRttAMta 1483 pra-geDa prakRti-vRttAMta (vRttAMta) chuM. [4] maLa svarUpane khyAla prakSepAstra na. [saM. -zepa + | maMtrabaLathI ke yaMtra-baLathI ApanAra vigata, kudaratanI lIlAnuM nirUpaNa dUra sudhI pheMkI zakAya tevuM hathiyAra, misAIla' prakRti-zAstra na. siM] jAo "prakRti-vijJAna.' [vidvAna prakSeAbha paM. [saM ] prabaLa khaLabhaLATa prakRtizAstrI vi. [sa, puM] prakRti-zAstranuM jJAna dharAvanAra pra-kSetmaka vi. [saM] prabaLa khaLabhaLATa macAvI denAruM prakRti saMkrama (sakrama) muM. [saM.] ekabIjAnA svabhAvanuM prakSaNa na. [saM.] juo "pra-bha'-'ejiTezana' (1. o.) ekabIjAmAM saMkramaNa, ekanA svabhAvanuM bIjAmAM jaI prakharA jI. siM. pariSaDhA, arvA. tabhava] pariSada, sabhA. rahevuM e (jena) [kriyA, "necara-kanjharvasI' (jaina). [(2) ugra, tIkSaNa ti-saMrakSaNa sarakSaNa)na. .1daratane jALavI rAkhavAnI prakhara vi. saM.1 atyaMta AkaruM lAge tevuM, pracaMDa, sakhata, prakRti-saddha vi. [saM.] svabhAva-siddha, kudaratI, naisargika, prakharatA strI, si.] prakhara hevApaNuM tija, krAMti 'isTikaTiva.' (da.bhA.) prakhyA strI. [saM.] khyAti, prasiddhi, nAmanA. (2) (lA) prakRtisiddhatA . .] kudaratI rIte thavApaNuM, naisargikatA prakhyAta vi. saM.] ghaNI khyAti pAmeluM, nAmAMkita, paMkAyeluM, prakRti-saMdarya (-saundarya) na, si.] kudaratI ramaNIyatA, prasiddha [prasiddhi, nAmanA kudaratI zobhA [vastha prakhyAti strI, siM.]. prabaLa khyAti, nAmAMkitatA, kIrti, prakRti-stha vi. saM.] kudaratI, naisargika, svAbhAvika. (2) prakhyAna na. [saM.] nATayanA traNa prakAranA vastumAMnuM eka. pra-kaccha vi. siM] uttama, zreSTha, umadA. (2) prabaLa. (nATaka [kahenAra majabUta. (3) atizaya, khUba pra-pyApaka vi. aiM.] prasiddhi ApanAra, prakhyApana karanAra, prakRSTatA strI. [3] prakRNa hevApaNuM prakhyApana na. [4] sArI rIte kahevuM e, sArI rIte pra-kIrtana na., pra-kIti (sa.] varNana. (2) vakhANa, prazaMsA jAherAta karavI e, prasiddhi ApavAnI kriyA pra-kautiMta vi si.] varNaveluM. (2) jenAM vakhANa karavAmAM pragaTa ja "prakaTa.' [., sa.ki. AvyAM hoya tevuM [(2) prabaLa khaLabhaLATa pragaTaluM ja "prakaTavuM'. pragaTAvuM bhAve, kri. pragaTAvavuM pra-kepa kuM., pana na. siM] atyaMta ga , bhAre kodha. pragaTAvavuM, pragaTAvuM ja "praka(ga)TavuM mAM. pra-kepita vi. siM.] bhAre gusase kareluM, khUba khIjaveluM, pragati strI. [saM. paraMtu saM. mAM A zabda vaparAyela nathI, ghaNuM ja kapAveluM [bhAga marAThImAM jANuM che.] AgaLa vadhavuM e, Dgresa'(ba.ka.ThA.). pra-Tha puM. [sa.] hAthanI koNIthI nIce kAMDA sudhI (2) unnati tarapha ja huM e, utkarSa. (3) vikAsa, prakAsthi na. [+ saM. ma0i] prakeSThanuM te te hADakuM te hADake evayuzana' (e be che.) pragati-kara vi. siM] pragati karanAruM [ukarSa cAhanAruM prama puM. [.] AgaLa vadhavuM e. (2) krama vyavasthA. pragati-kAmI vi, pR.] AgaLa vadhavAnI icchA karanAruM, (3) avasara, prasaMga, (4) AraMbha, zarUAta, upakrama pragatikAraka, pragati-kArI vi. [sa. puM.] ja "pragati-kara.' prakrama-bhaMga (-bha) . [saM] svAbhAvika kamane bhaMga, pragati-5traka na. si.] abhyAsa vageremAM karelI gatinA krama-bheda. (e kAvyane eka doSa. kAvya.) khyAla ApanArI mAMdha, presa-riporTa prakriyA strI. siM.] kriyA, anuSThAna. (2) kArya-saraNI, pragati-paMtha (-pa-1) puM. [+ja e "paMtha'] pragatino mArga kAryapaddhati, 'presesa' (svAmI AnaMda). (3) vyavasthA, pratipriya vi. [saM.] juo "pragati-kAmI." zeThavaNa. (4) vartana, vartAva, "TrITamenTa, (5) bhASAmAM pragatimAna vi. [+sa. degmAnuM chuM.] pragativALuM, pragati zabdaprayoganI AjanA. (vyAM.) karyuM jatuM [aDacaNa karanAruM prakriyA-bheda puM. (saM.] kAryapaddhatimAM prakAra-bheda pragatirodhaka vi. [saM.] pragatine aTakAvI denAruM, pragatimAM prakSAlaka vi. [saM] prakSAlana karanAra, devAnuM kAma karanAra pragati-vAda vi. [.] vikAsa-vAda, " I yuzana' (hI.va.) prakSAlana na. [3] dhoI sApha karavAnuM kArya pragativAdI vi. [saM5] vikAsa-vAdanA siddhAMtamAM mAnanAruM prakSAlita vi. [saM.] dhoIne sApha kareluM pragati-virodhI vi.[, ] pragatimAM na mAnanAruM, sthitiprakSipta vi. [4] navuM rUcI pAchaLathI aMdara dAkhala kareluM, custa, rUDhicusta, rUDhivAdI, "kejarveTiva' (da.bhA.) kSepaka, "InTara-paleTe" (2) na, navuM racI karela umere, pragatizIla vi siM] pragati karavAnI TevavALuM, pragati prakSepa, "InTara-pilezana' karyo janAruM [batAvanAruM pra-kSINa vi. [saM] taddana dhasAI gayeluM pragati-sUcaka vi. [3] pragatino khyAla ApanAruM, pragati prakSubdha, praphumita vi. [saM. khUba ja khaLabhaLI UTheluM pra-ga9bha vi. [saM. prauDha, pIDha, Tharela buddhinuM, gaMbhIra. (2) prakSepa chuM. [4] dara pheMkavuM e. (2) thApaNa. (3) bahAra nIDara, nirbhaya. (3) dhae, nirlajaja. (4) abhimAnI, nIkaLate bhAga, 'projekaTa' (4) ja "pra-kSipta(2)- uddhata. (5) AgrahI inTara- pelezana' pragahabhanetA sI. [4] pragabhapaNuM, prauDhi, gaMbhIratA prakSepaka vi. [saM] prakSepa karanAruM. (2) dUra sudhI pheMkanAruM pra-gaLa vi. [saM. tra-19] cAkhuM, svaccha, gALeluM prakSepaNa na [saM] da2 pheMkavAnI kriyA pra-gaMTha (-gaDha) puM. [saM.] kANuthI khabhA sudhIno hAtha bAvaDuM 2010_04 Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pragaMDAsthi 1484 prajAkIya pragasthi (pragaDA sthi) na. [+saM. ma0i] bAvaDAnuM te pracAra-pradeza puM. [saM.] juo "pracArakSetra." te hADakuM (e traNa che.) khiba. (3) 88, majabUta pracAra-pravRtti 5. si.] jAo "pracAra-kArya.' pragADha vi. si] atyaMta gADha, khUba ja ghATuM. (2) ghaNuM, pracAra-vabhAga . si.] jyAMthI samAcAra vagereno phelAvo pra-gAtA chuM. [3] uttama garva karavAmAM Ave te taMtra, prakAzana-khAtuM 'pablisiTI-brAMca pra-gAdha vi. [sa.] khuba UMDAIvALuM. (2) vidvattAmAM khUba pracAra-zakti strI. [saM] pracAra karavAnI tAkAta ke hekamata UMDe gayeluM 1(ko.vi.ma.) pracArita vi. siM] phelAvuM, prasAreluM, vyApaka kareluM pramAmitI pI. [saM.] pragati karavApaNuM, 'pregrosava-nesa' pracAriyuM vi. siM kAra + gu. IyuM ta. pra.) kevaLa pracAra pra-guNita vi. [4] ekaThuM karavAmAM AveluM, 'kayumyuleTiva' pUratuM, pracArane lagatuM. (2) pracAra karanAruM pra-guru chuM. si.] gurune guru, dADhA-guru pra-cArya vi. [saM] pracAra karavA jevuM, phelAvo karavA jevuM pra-gRhIta vi. [sArI rIte grahaNa kareluM. (2) svIkAreluM pra-cAlaka vi. [saM] vyavasthApaka, saMcAlaka (3) maMjura kareluM, kabula, kabUla rAkheluM. (4) prakRnibhAva- pracura vi. [saM.] dhaNuM, puSkaLa. (2) moTA vistAravALuM vALuM, saMdhi na pAmyuM hoya tevuM. (vyA.) pracuratA . si] pracura hovApaNuM [(saMjJA.) pra-gRha vi. siM] grahaNa karavA jevuM (2), svIkAravA pracetA pu.siM batA] e nAmano eka elavaMzI prAcIna rAjA. jevuM, (3) maMjura karavA jevuM, kabUlavA jevuM. (4) saMdhi na pracachana vi. [saM.] DhAMkI dIdheluM. (2) taddana chAnuM, , pAme tevuM, prakRtibhAvavALuM. (bhA.) chupAyeluM, gupta, gUDha raheluM pra-gepana na. si.] chupAvavAnI kriyA, saMtADavuM e. (2) rakSaNa prasannatA strI. siM] pracchanna hovApaNuM praha . [saM.] lagAma (baLada loDA vagerenI). (2) cAbuka pra-chardana na. si.] vamana, UlaTI praghala vi. [saM. vanarama dvArA; ja. gu.] e "pragahama(1)." prachAdaka vi. [sa.] DhAMkI denAruM (2) ghaNuM, atizaya pra-2chAdana na. [saM.] AvaraNa, e . (2) DhAMkaNuM pra-ghAta . [saM.] cIle, gADAM-gADInAM paiDAMothI thayelo pra-chAdita vi. si] chaj2AkhavAmAM AveluM. (2) DhAMkavAmAM rastA upara zeraDe. (2) (lA ) rivAja rIta, cAla, AveluM hoya tevuM ziraste, dhAre, prathA pravAsa 5. si] utAvaLe zvAsa levAnI kriyA pracaya . siM.] Dhagalo, rAzi (2) samUha, jaze, prayuta vi. saM.khaDI paDeluM, nIce paDI gayeluM. (2) kavoTi (ma.na.) [2) cAlu pada-bhraSTa thayeluM pra-carita-lita vi. saM.] pracAra pAmeluM, phelA pAmeluM. prazyati strI. siM] khaDI paDavAnI kriyA. (2) padabhraSTatA pra-(-caDa) vi. si.] ugra, prakhara, AkaruM. (2) asahya, pra-janaka vi. [saM.] utpanna karanAra, pedA karanAra utpAdaka (3) bahu gusse thayeluM. (4) kadAvara, khUba vizALa, jAjara- prajanana na., saM.) utpanna thavuM e, pedA thavuM e. (2) mAna. (5) raudra, (6) bhayaMkara, bhayAnaka pati-kriyA. (3) saMtati, saMtAna pracaMtakAya (-caNDa-) vi. saM.] kadAvara zarIravALuM, pracaMDa mUrti prajanana-zakti strI. [sa.] prajanana karavAnuM baLa, utpAdaka zakti pracaMtA (ca7-) strI. siM.] pracaMDa hovApaNAM prajanana-zAstra na. [saM] prajAnI utpattine lagatI vidyA, pracaM-mUrti (-caDa-) vi. [ ] e "pracaMDa-kAya." "yujenikasa' ['jeneTisisTa" (da.kA.zA.) pra-cAra chuM. [2] prasAra, phelAvo. (2) cAla, revAja, rasama, prajananazAnI vi. si, muM.] prajanana-rAstranuM jJAna dharAvanAra, prathA, rUDhi. (3) upaga, vaparAza,(4) jAherAta, "propegenDA' prajananechA ApI. [+ saM. chaI] prajanana karavAnI marajI. pra-cAraka vi. saM.] pracAra karanAra, propegenDisTa' ( bha li) (2) jANavAnI i [zizna. (2) strInI yoni mizanarI' (na.ya.) prajananeMdriya (prajananendriya) sI. [+ saM. driya na.] puruSanuM pracAra-kAmave. [3] pracAranI icachAvALuM pra-ja5na na. [sa.] baDabaDATa, nakAmuM bela bela karavuM e pracAra-kAma na. si.+ja kAma.' ja "pracArakArya.' ajavALavuM sa ji. siM. pra + Dava nuM che. pravAnDa dvArA; pracAra-kAmI vi. si., pR. ja e "pracAraka'-"propegeDiTa a. tadbhava] cetAvavuM, saLagAvavuM, saMdhUkavuM pra-jaLavuM a. kri. si. + kava>prA. 30.; "gha' pracAra-kArya na. [saM.] jae "pracAra(1).'(2) "propegenDA' sacavAI rahyo che] baLavuM, peTAvuM pracArakSetra na. si.] pracAra karavA mATenA pradeza ke vartaLa, prajA strI. siM.] saMtati, saMtAna. (2) leka-samA, jana-tA. pracAra-pradeza [karavAnI dhUnavALuM (3) recata, vastInAM mANasa. (4) eka ja vaMzanAM saMtAna, pracAra ghevuM (gheluM) vi. [+ juo "dheluM.'] (lA.) pracAra 'raIsa' (A, bA.). (5) eka ja sattA nIceno loka-samUha, pra-cAraNa sI. si] A "pracAra-kArya-propegeneDA' 'maeNzana.' [0 thI (3. pra.) saMtAna jamavuM. 0 hovI (ba. ka. ThA.) kAgaLa cA patAkaDuM (rU. pra.) dhera saMtAna hovuM] [kAmanAvALuM pracAra-patrikA samI. (saM.) pracAra-kAryo mATe pele prajA-kAma vi. saM.3, -mI vi. [saM, puM] saMtati thavAnI pracAra-parAyaNa vi. [saM.] pracAra-kAryamAM maMDI paDeluM, prajAkIya vi. [saM.] prajAne lagatuM, janatAnA saMbaMdhanuM, 'mizanarI' (da, bI.) lokasamUhanuM 2010_04 Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prajA-bha 1485 prajAsmi vAda naranAra cI. siM5] ja prajA-kSobha puM. saM.) lokomAM thayelo khaLabhaLATa, sivila prajA hovAnuM gaurava kaoNmezana' [AvavAno roga prajA-mata chuM. saM. na.] lokamata pra jAgane . siM.1 rAtanuM jAgaraNa, ujAgaro. (2) dha na prajA-maMDala(-La) (-maNDala, -La) na. [.] prajAmAMthI cUMTAyelA prajA-gIta na. (saM.) rASTragIta sabhyonI maMDaLI mAnasika valaNa prajAjana na. r, .] sarvasAmAnya prajAnA samaha bheMsa prajA-mAnasa na. [sa.] lokonuM mana, loka-mAnasa, lonuM prajA-jIvana na. [saM.] lokonI raheNI-karaNI vagere samagra prajA-mAnya vi. [saM] prajA maMjara rAkhe tevuM, loka mAnya vyavahAra, lokajIvana prajA-yara vi. [saM.] lokazAhI rUpanuM, "DemokreTika' (A.bA.) praja-taMtu (-tanta) . siM. saMtAna, chokaruM prajA-raMjana (-20-jana) na. [saM.] prajAne khuza rAkhavAnI kriyA prajAtaMtra (tatra) na. siM] prajAsattAka rAjya-vyavasthA, prajA- rAjya na. [saM. leka-taMtra, gaNataMtra, "ripablika' lokazAhI, gaNu-taMtra, DemokrasI,' ripablika' (6. bA.) prajAvatI vi, sI. siM.) saMtAnavALI nI prajAtaMtra-rAjaya na. [i] lokazAhIvALuM rAjya prA.vatsala vi. siM.) e "praja-priya.' prAtaMtra-vAda (-ta-na-) ! [saM.1 lokazAhIne mata siddhAMta prA.vAda puM. [4] rAjyanuM saMcAlana prajAnA pratinidhiprajAtaMtravAdI (-taMtra) vi. [sa, ] prajA taMtra hovuM joIe enA hAthamAM hoya evo mata-siddhAMta, lokazAhI, e mata siddhAMta dharAvanAruM [' sikasa' (ka. mA.) "nerAnAlidma" prAtaMtra-zikSaNa (ta-) na. siM] lokazAhInI tAlIma, prajAvAdI vi. [sa.,yuM. prajAvAdamAM mAnanAruM, 'nezanAlisTa' prajAtmaka vi. [+saM. mAramana + ] prajA-rUpa praja-vAna vi. saM. vAna puM] prajAvALuM, saMtAnavALuM prajAtmA 5. [+ saM. manamAM] prajAno samama rUpamAM rahela prANa prajA-vigraha chuM. si.) lekene AMtarika baLavo, 'sivila prajadroha muM. si] pitAnA lokonuM bahuM IcchavuM e vaira' (na la.) prajAdrohI vi. [sa. ] pitAnI prajAnuM buruM IrachanAra prajA-zAsana na. [saM.] jae "prajarAjya." ane karanAra prAzAsana-vAda muM. [sa.] ja e "prajA vAda.' prajA-dharma chuM. [saM.] saMtAnonI pharaja, (2) prajAmAM eka prajA zAsanavAdI vi. [sa, puM] e "prajavAdI." bIjA taraphanI vaphAdArI ane pharaja prajA-vRddhi strI. [saM.) vastIne vadhAre. (2) saMtAnane vadhAre prAdhIna vi. [+ saM. mathInI prajA-matane adhIna raheluM, praja-vyaktitva na. siM] prajA tarIkenI te te dezanI AgavI lokamatane adhIna, 'ripensibala' (ba.ka.ThA.) lAkSaNikatA [(ba. ka. ThA.) prajA-nAtha chuM. [saM.] rAjA, rAjavI prajA-zAsana na. [saM.] jue "praja-rAjya-DemokrasI' prAnumaha . [+saM. mag-pa] prajA uparanI kapA. (2) prajA-zAlI strI. [+ phA] lokazAhI, 'ripAlika prajAnI kRpA pIpakasa pATa' prajA-zeSa vi. [saM.] kara-vera dvArA lokone casanAra (taMtra) prajApakSa chuM. [saM.] lokone pakSa (rAjakAraNamAM), prajA-zeSaNa na. [sa.] karaverA dvArA lekIne cUsavAnI kriyA prajApati muM. [saM.] rAjA, (2) vedika mAnyatA pramANe prajAsattA bI. [saM.] e "prajA-zAsana-DemekrasI.' hiraNyagarbha, (3) paurANika mAnyatA pramANe brahmA ane prajAsattAka vi. [saM.] jemAM prajAnA pratinidhio cUMTAI emanA 21 atri dakSa vagere putromAM pratyeka. (4) AvI 2Ajaya calAve tevI paddhativALuM (rAjya), mekreTika' yurenasa' nAmane suryamALAnA darane graha, (saMjJA.). (5) (2) na. loka zAhIvALuM rAjya taMtra, 'ripalika' (la.) kuMbhAra (atyAre "kuMbhAra' pitAne "prajApati' jJAtinA prajAsattAkavAdI vi. [saM., muM] jue "prajAsattAvAdI'tarIke oLakhAve che.) rihenAruM 'ripakina' (zrIdharANI) praja parAyaNa vi. [saM.] prajAnI sevA karavAmAM rahyuM pa... prajAsattA-vAda puM. saM.) ja e "prajA-vAda.' prA-pAla-La),0ka puM. siM] jue "prajAnAtha' prajAsattAvAdI vi. [sa., muM.] jue "prajAvAdI.' prajA-pAlana siM.] prabanuM rakSaNa ane saMbhALa prajAsevaka chuM. [saM.] loka-sevaka prajA-pALa,0ke e "prApAla,0ka." prajAsevA zrI. siM. lekanI sevA praja-pIka vi siM.1 prajAne pIDA karanAra, leke upara prajAsevI vi. [sa.,yuM.] prajanI sevA karanAra julama gujAranAra prajAsmitA pI. [+ saM. rama-a] juo "praja-bhAvaMzanAprajA5na na [saM. prajA uparano jama lijhama' (ba. ka. ThA.) prajA-priya vi. [saM.] lekamAM premanuM pAtra, lokapriya. (2) prajA-samaSTi jI. [saM] prajAno samUha prajA jene vahAlI che tevuM prajAsmitA vAda chuM. [.] juo "prI-vAda.'--nezanalaprApremI vi. [sa, pR., na.] prajAne cAha meLavanAra konziyasanesa' (ba.ka. ThA) prajAbaMdhu (-bandha) muM. siM.] ja e "prajA-hitethI.' prajAsmitA-vAdI , [sa, puM] jAo "prajAvAtI." prajA-bhAva . [] pite prajA che evI bhAvanA, rASTriyatA, nezanAlisTa' (ba.ka.ThA.) [lekazAhI sattA prajAsmitA, nezanAlijhama' (nA. da.ka.) prajAtaMtrya (svAta-vya) na. (saM.) prajAnI sArvabhauma prAbhimAna na. [+sa, ami-mAna, paM.] pinAnA dezanI prajAsmi-vAda puM. si.] ja e prajamitAvAda'--neza *posibala' : adhIna rahetA 2010_04 Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prajA-haTha 1486 praNAmAMjali nAlama' (ba.ka.ThA.) [cokkasa prakArane Agraha UThavuM. (2) prakAzavuM. prajavaLavuM bhAve., kri. prajavaLAvavuM prA-haTha puM. [+jue "haTha."] prajAnI jidu, prajAne pre, sa.phri. prajAhita na. [saM] loka-hitI prajavaLAvavuM, prajavaLavuM ja e "prajvaLavuM'mAM. prajAhitaiSI vi. [saM] prajAnuM bhaluM icchanAra pra-javalita vi. siM.] saLagAvI mukeluM, bALavAmAM AveluM prajALavuM sa.ki. siM. pra-kavA, a. tadabhava hakIkate prajavALavuM sakri. [sa. prakavAi che, tatsama "La" thaye] pra-vaha nA pra. nuM rUpa jue "prajaLAvavuM." saLagAvavuM. (2) prakAzita karavuM prajAMtara na. [+ saM. ara7] anya dezanI prajA praNa na. jao "paNa. (have bahu vyApaka nathI.) ma-jIvaka vi. [saM.] jIvana-tattva ApanAra, prANadAyI. (2) praNata vi. [4] namI paDeluM, namana karI raheluM. (2) na. "viTAmina' vAMkuM vaLeluM. (3) (lA.) vinayI prajesu vi. [+saM. su] saMtAna thavAnI IcchA karanAra prata-pAla(La) vivuM. [saM.] namI paDelA bhaktonuM pAlana prajeza . [+ saM. zarA brahmA catI dazA karanAra-prabhu, paramezvara pratkarSa muM. [+ saM. havaB] lokone abhyadaya, lokeAnI praNAti-bhajana (-bhajaka -na) vi. + saM. mAd. prajotpatti . [+saM. 3uutta] saMtAna pedA thavAM e mah, bhaktonuM duHkha dUra karanAra (prabhu) prajotpAdaka vi. [+ saM. rUpAW] saMtAnanI utpatti karanAruM prakRti strI. [saM.] praNAma, namaskAra, vaMdana pratipAdana na. [+ saM. 3rapAna] juo "prajotpatti." pratitati strI. siM.1 praNAmenI paraMparA, aneka praNAma pradvAra chuM. [+sa, 3dvAra] prajAnI unnati kAye, prajA- praNamavuM sa. kri. [sa, ka + maTa-pramu, tatsama] praNAma enI muzkelIo dUra karavI e [Ave tevuM [Ave tevuM karavA, namana karavuM, vaMdanA karavI. (bha. kR mAM kartari prayoga.) prapagI vi. [+ saM. 35thI, .] lekone kAmamAM aNumAvuM bhAve., kri. prabhumAvavuM pR., sa. kri prajJa vi. [saM.] buddhimAna, kahyuM, zANuM pramAvavuM, praNamavuM e "praNamavuM'mAM. pratA strI. [saM.) buddhimattA, DahApaNa, zANapaNa prANumana na. siM] jue "pra-ti." prajJA pI. siM.] buddhi, medhA, mati, akkala, samajhazakti, praNamya vi. [saM] praNAma karavA pAtra, namanane yogya keziyasanesa' praNaya 5. [] prema, saneha, vahAla, prIti (mukhya strIprajJAcakSu vi. siM. 'cakSas] (lA.) AMdhaLuM puruSanI) pra-jJAta vi. [saM] jANavAmAM AveluM praNaya-kepa . [saM] priyatama ane priyA vacce (ekaprajJA-dAyaka vi. saM.], prajJA-dAthI vi. saM. 5.] zikhAmaNa bIjInI icchA pUrI na paDatAM tho) krodha denAruM, buddhi ApanAruM [UMDI samajha praNaya-gIta na. [saM. premane lagatuM gAyana, maeNDigala pra-jJAna na. (saM.) ucca prakAranuM jJAna, jhINavaTavALI bhAre praNayana na. [saM.] racanA karavI e (khAsa karI kAvya prajJAna-ghana vi. saM 1 jAgrata svapnanuM jene jJAna ghanIbhuta nATaka ane anya racanAo mATe rUDha) thaI cUkayuM hoya tenuM, ucca kerinI jJAnAza pAmeluM. (vedAMta.) praNaya-pakSapAta chuM. [saM.) yaune premanI pasaMdagI, "sekasyu prajJApanA sI. (saM.] araja, vinaMti, ajIjI, kAlAvAlA, ala silekazana' (ma. na. mahetA) (2) nirUpaNa, prarUpaNa. (3) ziSyavargane upadeza. (jena.) praNayapara praNayapUra na. [saM.] premano pravAha (dAMpatya-premane khAsa) prajJApAramitA strI. [e.] prajJAnI parama siddhinI prAti praNaya-maMga (-bha3) pR. [saM.] dAMpatya-premamAM bhaMgANa (buddhanI dasa pAramitAomAMnI eka). (bauddha.) praNaya-mUrti strI. [saM] prema-pAtra (Azaka yA mAka) pra-jJApita vi. siM.) jaNAveluM, samajhAveluM praNaya-vacana na. [saM.] (dAMpatya-viSayaka) premane bela prajJA-mAMdya (-bhAva) na [e.] buddhinI jaDatA prabhuyArka vi. [+ sa. mAdra] (dAMpatya-viSayaka) prema-beluM prajJA-vaMta (-vata) vi. [+sa va> prA. vata] buddhizALI, praNayinI vi, strI. (saM.) priyatamA, prema-pAtra strI. (2) medhAvI, UMDI samajha dharAvanAra premI strI. (3) (lA.) paranI (sAmAnya) prajJA-vAda 5. [saM.] DahApaNanI vAta, DAhI DAhI vAta praNathI vi., pR. [saM.] priyatama, premapAtra puruSa. (2) premI prajJAvAdI vi. [5] buddhivAdI puruSa. (3) . pati prajJA-vAna vi. siM. degvAna , muM.] ja e "prajJA-vaMta." praNava, 0 maMtra-ma2) . [saM.] kAra-eka akSararUpa maMtra prajJA vRddha vi. [saM.] paripakava buddhivALuM praNopAsanA strI. [ + saM. 3iNatA] praNava maMtrane satata pra-javalana na. [saM.] saLagI UThavuM e japa karavo e [thaI gayeluM prajavalanabiMdu (-bindu) na. [saMpuM.] je biMdue koI paNa praNa-na)STa vi. [saM] sarvathA nAza pAmeluM, khedAnamedAna tela vAyurUpa banI saLagI UThe te biMdu pra-NuDI strI. [saM.] jeo "praNAlI." prajavalanazIla vi. [saM] saLagI UThe tevuM, dahana-zIla praNAma kuM. [saM] jue "prakRti." (bhASAmAM meTe bhAge pra-javalamAna vi. [saM.] saLagatuM A zabda ba. va. mAM) prajavalita vi. [saM.] saLagI UTheluM. (2) prakAzamAna prabhumAMjali (praNAmAjali) puM, strI. [ + saM. samagra prajavaLavuM a.ji. [saM. -va, tatsama. "La" thaye.] saLagI 5.] be hatheLI sAthe rAkhI lAMbA beu hAthe karavAmAM AvatA 2010_04 Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ praNAmo 1487 pratigrAho praNAma arthanA saM. upasarga (nIce AvatA aneka tatsama zabda praNAmI vi. [, .] praNAma karanAra. (2) puM. e nAmane pracalita che. (2) na.yo. [gu. prayoga] pratye, tarapha eka vaiSNava paMtha, UMdariye paMtha, paraNAmI paMtha-A paMtha pratijuo "prata.' ane enA anuyAyI. (saMjJA.) prati-uttara puM. [sa., na, saMdhi nathI karI.] jae pratyuttara." praNA-nAlikA sI. [aM.1rIta-rivAja, paraMparAthI cAlI pratikaraNa na. siM.1 juo pratI-kAra." AvatI rUDhi, "kanvenzana' (ka. mA.), "Dizana" prati-karma na. (saM.) eka kAryanI sAme karavAmAM AvatuM praNa(-nAlikA-bhaMga (-bhaB) 6 saM.] paraMparAthI cAlI bIja kArya. (2) ilAja, upAya. (3) pratIkAra, sAmano AvatI rUDhine lopa TreDizana" pratijAmI vi. puM. [saM., pR.] saMdezavAhaka, dUta praNAlI zakI. [saM.] jue "praNAlikA' - "kaverAna ane prati-tI) kAra . [saM.] ilAja, upAya. (2) sAmano, prANA(nA)za chuM. siM.] bhAre vinAza, sarvanAza virodha. (3) badalo levA e, badalo vALave e praNidhAna na. [saM] paramAtmAne sarva Idriya Ama AdinuM pratikAraka vi. [saM.), pratikArI vi. [, .] pratI samameNa, (2) bhakti, upAsanA. (3) dayAna, samAdhi (ga) kAra karanAruM pra-Nidhi 5. [saM] guptacara, pa Asasa prati(-tI)-kAra-saMdhi (-sadhi) muM, strI. [sa, .] upapraNipata (tya) strI. [saM. pra-patti] vivekapUrvakanI taMti, kAranA badalAmAM upakAra karavAnA karAra AjIjI, kAlAvAlA pratikArya vi. [saM.) pratIkAra karavA jevuM, sAmano karavA praNipAta chuM. siM] pagamAM paDI namana karavuM e, page paNa jevuM. (2) na. e prati-karma." praNipAtI vi. [saM., pR.] praNipAta karanAruM prati-kAvya na. [saM.] upahAsa karavA nimitte sArA kAvyanI pra-Ni-hita vi. siM] barobara mikeluM, sArI rIte goThaveluM. majAka uDAve tevI sAmI racanA, peroDI' (a. pha.). (2) nirNata, nizcita [anya graMthAdi) pratila(La) vi. [saM.] anukuLa na hoya tevuM, viruddha, pra-skRta vi. [.] raceluM (khAsa karI kAvya nATaka ane UlaTA prakAranuM, agavaDa-kAraka, I-ka-vIniyanTa, eDavarsa' praNItA strI. [saM.] yajJamAM upayogI eka pAtra (2) mAphaka na Ave tevuM. (3) aNagamatuM. (4) vignakAraka praNetA vi., . [., .] racanA karanAra (gaMdha vagerenI). pratila(-LatA akI. [saM] pratikaLa hevApaNuM (2) preraka, "pensara' (vi. ka.) pratikRta vi. [saM] pratikriyA pAmeluM, "riphalekasa' (prA.vi) prata-ti A. (saM. ghafa upa. sAthe, kazo saMbaMdha nathI. e pratikRti . si.] juo "prati-kAra." (2) chabI, citra, pratItano artha saM. mAM "prata' jevo thato nathI.] khAsa karI tasavIra. (3) prati biba, chAyA-citra, ImeIja."(4) adalohAthathI lakhelI graMthanI nakala (patrAkAre ke pothI yA guTakAnA adala nakala, "DAprezana" (2. ma.) [eMgala. (ga) AkAre), menyusikrasTa" prati-koNa chuM. [saM.] sAmI bAjane khUNe, "opijhiTa prata vi. [saM. prati upa.] bhAva-madhya-kiMmata lekhe thatuM (jemake pratikA5 chuM. [saM.] gusse thayelAnI sAme karavAmAM Avato amuka cIjavastu, prata rUA. lekhe). (2) sI. prakAra, jAta, vage. guru, gussAne gussAthI sAmano. (2) regana prabaLa (3) nakala, pha20, (chApelI) naMga-saMkhyA upadrava pratapavuM a kri. siM. pra-ta, tatsama] khUba tapavuM. (2) pratikramaNa na. [saM.) jenI arihaMta vagerene udezI karavAmAM (lA.) kIrti prasaravI, pratApa vikasa AvatI namaskAra vagere prakAranI dhArmika kriyA, paDakamaNuM. pra-tapta vi. [saM.] khUba tapI uTheluM. (2) (lA.) khUba dukhI (jaina) prata-baMdI---dhI) (-bandI, dhI) raDI. jio prata' + phA. pratikriyA sI. siM] o pratikAra.' ekazana bandI.'] hada nakkI karavI e. (2) vagIkaraNa, pratavArI, (, tri.). (2) uthala. (3) roganI cikitsA. (4) "klAsiphikezana vireAdhaka kriyA, riekazana." prata-vArI kI, jio prata' + "vAra + gu. "I' te pra.] pratikSaNa kri. vi. [saM.] kSaNe, pratyeka paLe, vAraMvAra pratabaMdhI, vargavArI, kalAsiphikezana' (zIye, zakti prati-gamana na. (saM.) tarapha javuM e, sAme pahoMcavuM e pratApa chuM. si.] prabhAva, . (2) sAmarthya, parAkrama, prati-garjana na., -ne jhI. [sa.] garjanAnI sAme karAtI ke pratApIvAna vi. [sa vAna, ., pratApa-zAlI(-LI) vi. thatI gajenA, paho sa, .] pratApavALuM [prabaLa pratApa prati-gAmI vi. [., .] pragatinI sAme thanAra kAryane pratApagni puM. [ + saM. mani] prabhAvarUpI agni, bhAre virodha karanAruM. (2) (lA.) avaLacaMDuM pratApika vi. [saM] ja "pratApI.' prati-gRhIta vi. [saM.] grahaNa karavAmAM AveluM, svIkAravAmAM pratApitA sahI. [saM] pratApa hovApaNuM AveluM, svIkAreluM. (2) lagnamAM jene svIkAra karavAmAM pratApI vi. saM., . pratApavALuM Aje che te (patnI) pratAraka vi. [saM.] chetaranAruM prati-praha . siM] dAna tarIke karavAmAM Avate svIkAra pra-tAraNa na, aNu rahI. siM.] chetara-pIDI, paMcanA prati-grahaNa na. siM] svIkAra. (2) lagna, vivAha prati' upa. [saM.] mukhyatve "tarapha' 'viru' "sAme vagere pratimalI vi. [sa, puM] pratigraha karanAra 2010_04 Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prati-grahItA 1488 prati-pakSa pratigrahItA vi, puM. (saM., ] svIkAra karanAra e eka nigrahasthAna, ulasI oNpha oNsa kankaphyujhana" prati-grAha vi. siM] svIkAravA jevuM (dAnamAke ema ne ema) (ma. na.). (tarka) prati(-tA)-ghAta . saM.) AdhAta sAme thatA apAta, prati-jhera na. [+ ja jhera.'] jherano pratikAra karatuM dravya, pratyAdhAta. (2) pa8, prati-vani. (3) rukAvaTa "eNnTi-Tokasina' (da. hA.) (saMgIta.) prati-ghAtaka vi. [], pratighAtI vi. [sa., muM] prati-dhAta prati-tAla puM. [saM] ATha mAtrAno saMgItane eka tAla. karanAra, pratyAdhAtI prati-datta vi, siM] badalAmAM ApeluM prati-bora, pratighoSa chuM. [saM] prati-zabda, prati-vani, pahale prati-daskata puM, ba. 1 jie "darakata.'] bIjanI sahI pratighoSita vi (saM.3 sAme paDa paDayo hoya tevuM, sAcI kahevA karAtI sahI, "kAunTara-signecara' paDaghAthI gAjI UTheluM [sAikalana pratidina kri vi. saM.] dararoja, nitya, hameza praticakravAta chuM. [saM.] vaMTeLa sAme vaTeLa, "eNnTi- pratidvanitA (-dranidratA) e. [saM.] zatrutA, dumanAvaTa, vera praticaryA strI. [saM] UlaTuM kArya, "riphalekasa ekazana' (ke.ha.) pratikaMThI (-dI) vi. [sa, ] zatru, damana, verI praticitra na. [saM.] kemerAthI lIdhelI chabI, "keTogrApha' pratikAra ke, vi, siM] dareka bAraNe, AgaNe AMgaNe prati-chaMda (-ada) . siM] pratibiMba, paDachAyArUpa prati-zvanaka vi. [saM.] prati-vani ApanAruM [paDachaMda AkRti, (2) paDachaMda, paDadhe prati-vani kuM. siM] avAjanI sAme thato avAja, paDadhe, prati-chAyA strI. siM] paDachAyo, pratibiMba. (2) jao prati-ivanita vi. [saM.] prati-vani pAmeluM prati-citra." (3) samAnatA, sAdRzya, maLatApaNuM pratini -zAstra na. [4] prati-vani paDavAne lagatI vidyA prati-jihavA strI. [saM.] tALavAnA mULamAM gaLAnI bArI prati-namaskAra puM. [saM.] namaskAra karAtAM karavAmAM Avato uparanI lALI, paDa jIbha [(da. kA. zA.) sAme namaskAra pratijavika vi si ] jaMtuvinAzaka, 'enTibAiTaka' prati-naMdana (-nandana) na. [saM.] AbhAra-darzana pratijJA strI. [saM.] paNa, niyama, nIma, saMka9pa. (2) prati-nAda kuM. [saM.] juo 'prati-vani.' zapatha, segaMda, sama, kasama, (3) nizcaya, 'oNpharmezana' prati-nAdita vi. [saM] juo "prati vanita." (ma. 2.). (4) siddha vastunuM kathana, "prI-mAsa-prI-misa' prativAdI vi. [sa., .] prati-nATha karanAruM, prati-kavanaka (ma. sa. ), (5) siddha karavAnI vAtanuM kathana. (ga) (1) prati-nAyaka puM. [4] nATakamAM nAyakanI sAme goThavAyela vAyanA pAMca mAMhene pahelo avayava (jemAM sAdhyane viruddha prakRtino bIjo pratikuLa nAyaka, khalanAyaka. (nATaya.) pakSa upara nirdeza karavAno hoya che.), "hAIpathIsisa' prati-nAyikA strI. [saM] nATayamAM nAcikAnI sAme goTha(hI.tra.). (tarka.) [ karavI, 0 levI (rU. pra) nIma levuM. vAyelI viruddha prakRtinI bIjI pratikuLa nAyikA, khalanAyikA. (2) zapatha levA pratijJA kartA vi, pR. [saM.] pratijJA karanAruM pratinidhi si.] ekanI avejImAM mukAta bIje mANasa pratijJAta vi. [saM.] kabUleluM, svIkAreluM. (2) je vize ke padArtha vagere. (2) ADatiyo, dalAla. (3) mukhatyAra, pratijJA levAmAM AvI hoya tevuM. (3) vacana tarIke apAyeluM. 'DeligeTa,' 'kasI [hovApaNuM, 'repri rezana' (4) sAdhya. (ga., tarka) pratinidhitva na. siM] pratinidhi karavApaNuM, pratinidhi prati-jJAtavya vi. [4] pratijJA karavA jevuM pratinidhi-bhavana na. [saM.] rAjya ke rASTranA pratinidhinuM pratijJA-tyAga kuM. [saM.] jue "pratijJA-bhaMga." nivAsa-sthAna, ligezana' pratijJAtyAgI vi. [se, muM.] pratijJAne tyAga karanAra pratinidhi-patra kuM., na [sa, na] mukhatyAranAmuM pratijJAnika vi. [saM.] pratijJA pUrI karavAne vaLagI rahenAruM pratinidhi-bhUta vi. [saM.] pratinidhi tarIke rajU thayeluM pratijJA patra , na. [sa., na] vAMcIne pratijJA levAna-zapatha pratinidhimaMDala(La) (-maMDala, La) na. siM] avejI vyaktilevAne patra ene samaha ke maMDaLI, DepyuTezana' pratijJApAlaka vi. [saM.] pratijJAnuM pAlana karanAra kartA pratinidhi-sabhA strI, [sa.] aMTAIne so taraphathI ApelA pratijJA-pUrvaka vi. siM 3siddha nizcayanA svarUpamAM, "selambalI mukhatyAra sanI banelI sabhA, "DeligeTa-mITiMga' pratijJA baddha vi. [saM.] pratijJAnuM pAlana karavA baMdhAyeluM prati-niyama muM. [4] niyamane apavAda Apato niyama pratijJAbhaMga (-bhaS) . [sa.] karelI pratijJAne tyAga, prati-nirdeza chuM. [saM] sAmasAmuM hukamanAmuM, 'krosa DikI', pratijJA-tyAga prati-nirdezya vi. [.] prathama darzAvela padArthane pharI anya pratijJAbhaMgI (bhagI) vi. [saM , ] pratijJA-tyAgI guNa sthApavA mATe nirdeza karavA jevuM. (tarka) pratijJA lekha chuM. [saM] (adAlatI) segaMdanAmuM prati-nirmANa na. [saM.] naSTa thaI gayeluM pAchuM UbhuM karavuM pratijJA-vAkaya na. [4] jue "pratijJA(1).' e, punaHsarjana [buddhi patizA-hAni skI. [saM.] jae pratijJA-bhaMga." pratinirmANa-zakti strI, siM] pratinirmANa karavAnI sarjana pratijJAMtara (pratijJA tara) na. [saM.] bIjI pratijJA. (2) vAdIe prati-nileza . siM.] virodhI rajUAta, "enTi-thIsisa' karelA dUSaNa uddhAra karavA potAnI pratijJA badalI nAkhavI prati-pakSa chuM. [saM] sAme pakSa, prativAdI. (2) zatru, (nATa.). 2010_04 Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratipakSa(kSitA 1489 pratibadhayuM dumana. (3) kri. vi. pratyeka pakhavADiye prati-pratyakSa kuM. [saM.] mAnasa upara paDelI apa, menTala pratipakSa-kSitA bI. [.] pratipakSI hovApaNuM. (2) zatrutA imeija, AphaTara imeija' [karelo sAme prazna pratipakSI vi. [saM., muM] sAmA pakSanuM, prativAdI, opananTa." prati-prazna puM. [saM.] savAlanI sAme savAla, prazna sAme (2) zatru pratiprasava . saM.) (lA.) apavAdane apavAdA prati-patti sI. [saM] pratipAdana. (2) saMprApti, lAbha. (3) prati priya che. [saM] badalAne apAyele sAre badale pratIti, samyajJAna, samajha. (4) zuM karavuM che enuM bhAna prati-la(-La) na. [4] sAme badale, pratikrayA, pratikAra (5) sAbitI, purA. (6) prabhAva, (7) yuti. (8) svIkAra, pratiphalaka vi. [saM.] pratibiba ApanAruM, "riphaleTara' saMmati, kabUlAta. (9) khAtarI, nizcaya. (10) khaMDanAtmaka prati-kalana na. [sa.] sAme badalo maLa e. (2) pratikAra rajaata, "kavikazana' (2. che. 5.) pratiphaLa ja "prati-kala." prati-patraka na. [saM.] patrakanuM sAmenuM aDadhiyuM pratibaddha vi. [saM] baMdhAyeluM. (2) pratibaMdhavALuM. (3) prati-pada' kri. vi. [saM.] pagale pagale. (2) vAkathamAMnA (4) rakSita, "proTekaTeDa' (A, bA.) [sAmane dareka zabda, zabda zabda prati-bala(La) na. [saM.] baLanI sAme rajU thatuM baLa, prabaLa prati-56* sI. [saM. 156 ], -dA sI. [saM. hiMdu mahinAnAM pratibaMdha (-ba-1) puM. [4] manAI, aTakAyata, rUkAvaTa, be pakhavADiyAMnI pahelI pahelI tithi, ekama. (saMjJA.) pratirodha, "praskizana,' 'risTrikazana," bAra' prati-panna vi. [saM] AvI maLeluM. (2) samajhAyeluM. (3) pratibaMdhaka (-bandhaka) vi. [..] pratibaMdha karanAruM, "ekayu svIkAra karavAmAM AveluM. (6) pratiSThA pAtra baneluM biva' (ba. ka. ThA.) prati-5la(La) kri. vi. [saM.] jae pratikSaNa." pratibaMdhakatA (-bandhaka-) . [4] pratibaMdha hovApaNuM pratipaLAvavuM, pratipaLAvuM ja "pratipALavuM'mAM. pratibaMdha-kAraka (-ba-dha-vi. [saM.], pratibaMdhakArI (ba ) pratipAdaka vi [saM.] pratipAdana karanAruM, (mana, rava.). vi. [se, muM.] jAo "pratibaMdhaka.' kansTrakaTiva." (2) samarthana karanAruM. (3) samajhAvanAruM pratibaMdhita (-badhita-) vi. [sa. pratiSa dvArA saM, hAthI] pratipAdana na. [saM.] rajuAtapUrvakanuM samarthana, siddha karI jyAM javA AvavAnI manAI karI hoya tevuM (sthAna) (2) batAvavuM e, sthApana, "thIsisa, lIDiMga' pINuM vagere pIvA levAnI manAI karI hoya tevuM. (3) pratipAdana-5ddhati strI, siM] samarthana karavAnI rIta je padArthonI AyAta karavAnI manAI hoya tevuM, 'kendrAbaeNDa' pratipAdana-zailI . sa.] samarthana karavAnI cekasa prakAranI prati-bAdha 5,, -dhA strIsi.] bAdha, mukelI, aDacaNa rIta ke TA | [ApavA yogya, sthApanIya pratibiMba (-biba) na. si.] caLakatI ke pAradarzaka yA pratipAdanIya vi. [saM.] samarSita karavA jevuM, sAbita karI arIsA jevI sapATImAM dekhAtI pratikRti, pratiSThAyA. (2) pratipAdita vi. [saM.] jenuM pratipAdana karavAmAM AvyuM paDachAye, eLe, "imeija' (hI. va.) heya tevuM, samarthita pratibiMbaka (-bimbaka) vi. [sa.] pratibiMba ApanAruM. prati-pAgha vi. [saM.] jue "pratipAdanIya." (2) (lA.) anuyAyI [oNpha riphalekazana' pratipAla(La)ka li. (saM.1 pAlana karanAra, rakSaNa karanAra, pratibiMba-kaNa (- bikha-) puM. .] patana-keNa, "eN gala paSaNa karanAra pratibiMba-vAda (-bimba-) pR. [saM.] avighAmAM parabrahmanuM prati-pAlana na. [saM] 2kSaNa ane piSaNanI kriyA pratibiMba paDatAM jagata bhAse che e prakAranA mata-sidvAMta, pratipAlanIya vi. [saM] pratipAlana karAvA gya, prati-pAya mAyAvAda. (dAMtA). prati-pAlita li. saM.jenuM pratipAlana karavAmAM AvyuM pratibiMba (bibavuM) sa. kri. si. kavina, -nA, dhA.] hoya tevuM pratibiMba jhIlavuM. pratibiMbAvuM -bakhAvuM) karmaNi, kiM. pratipAlya vi. [saM.] jao "prati-pAlanIya.' pratibiMbAvavuM (-bimbAvavuM) ., saji. pratipALa,0, 5. siM, -vAha,0] ja e prati-pAlaka' pratibiMbAvavuM, pratibibAbakhA-) e 'pratibiMba'mAM pratipALavuM sa. kri. [saM. vrata-pANa; "LathI tatsama] pAlana- pratibibita (-bibita) vi. [saM.] sAmI bAjue pratipiSaNa karavuM. pratipaLAvuM karmaNi, ki. pratipaLAvavuM biMbarUpe paDeluM. (2) pratirachAyA paDI hoya te rUpanuM, 'ripha lekaTeDa" B., sa. ji. prati-buddha vi. [saM.] upadeza pAmeluM. (2) jJAnathI jAgrata prati-pUraNa na. [saM.] aMdara dAkhala karavuM e, Ijekazana thayeluM. (3) zANuM, kAcuM, samay prati-pUchanA, prati-pRchA strI. siM] UlaTa tapAsa, paDapUcha prati-buddhi strI, si.] zatru-tA, duzamanAvaTa prati-prakAza puM. [saM.] parAvartana pAmelo prakAza, paDachA, prati-bodha . [saM.] jAgRti, jJAnanI dazA, samajhaNa. viThThalekazana ['kalaresanTa (2) upadeza, zikhAmaNa, bedha prati-prakAzaka vi. [.] prakAzane jhIlI parAvartana karanAra, pratibaMdhaka vi. [saM.] pratibadha karanAruM pratibbakAzana na. (saM.) prakAza jhilAyA pachInuM enuM parA- pratibaMdhana na., -nA strI. siM.] ja e "prati-bodha.' vartana, 'riphalekazana' pratibaMdhavuM sa. kri. [sa, prati+ putoSa- (D.). tatsama pratipratipraNAma kuM. [saM. namaskAranI sAme namaskAra karavA e bodha Apa. pratibodhavuM karmaNi, .i pratibaMdhAvavuM Jain Education Flexnal 2010_04 Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratibaMdhAvavuM 1490 prati-ruddha patI pre., sa. ke. pratimaMDa (ma), (-maccha) . saM.] saMgItano eka tAla. pratibaMdhAvavuM, pratibaMdhAvuM ja "pratibaMdhavuM'mAM. | (saMgIta.) [pAsa thatuM kuMDALuM, pariveSa, paridhi pratibaMdhita che. [4] jene pratibaMdha karavAmAM AvyuM prati-maMtala(La) (-bhaDala,-La) na. [saM] sUrya vagerenI Asa hoya tevuM. (2) je vize pratibaMdha karavAmAM AvyuM hoya tenuM pratibhA strI. [saM] murti, pUtaLuM, "sTecyuM, "AiDela." prati-bhaTa che. [saM] sAmA pakSane paddho, harIpha yoddho (2) pratibiMba, chAyA, ImeIja." (3) abhi-graha, niyama. pratibhA strI. siM] buddhi-baLanI vAbhAvika abhivyakti, (jena.) [rti taiyAra karavI e tejasvitA, prabhAva, "e,' 'ispirezana' (ba. ka. ThA). (2) pratimAnakaraNa na. [saM.1 mATI paththara lAkaDuM dhAtu vageremAMthI sAhityasarjana vageremAM navuM navuM sarjanArI asAmAnya pratimA gRha na. siM] puM, na.] mUrti ke mUrtio rAkhavAnuM prakAranI svAbhAvika buddhi zakti. (kAvya.) ghara ke maMdira, deruM, devaLa, 'Tempala', 'kAIna' prati-bhAga 5. (saM.] (Avaka ke upajano) bhAga, hA , pratimA-citra na. siM] chabI, peTa' pritibhAnA kula-svarUpa pratimAnDarzana na. [8] mUrtine jevI e pratibhA-janya vi. saM.1 pratibhAthI khaDuM thaI zake tevuM, ucca pratimAdAna na. [sa.] matinuM dAna karavuM e darzana na. [sa.] AMtarika sUjha, 'vijhana' (na. bhe.) pratimA-dhArI vi., pR. [saM., pR.] amuka jAtanA niyama pratibhA-daSTi . (saM.] tarkazaktine prabhAva, kahapanA-zakti, dhAraNa karanAra sAdhu imejinezana" (A. bA.) ['ITyuzana' prati-mAna na. [saM] nama, pratirUpa, "kAunTara pArTa. (2) pratibhAna na. [saM] samajhaNa-zakti, bhAna, sUjha, samajha, chabI, nakala. (3) pratighAtamApaka, "eNnTilegeridhama.(2) pratibhAvita vi. [ + saM, avi7], pratibhA-yukata vi. [saM] pratimApUjaka vi. [saM] mUrtipUjaka pratibhAvALuM, pratibhAzALI pratimApUjana na., pratimApUjA strI. [saM] mUrtipUjA pratibhAva $ siM] sAmI asara, pratyAghAta, ri-ekazana" pratimAlekha chuM. [saM.] paththara ke dhAtunI mUrtionI pAchaLanA (De. mAM.). (2) anudanarUpa asara, " risa' bhAgamAM athavA/ane nIcenI besaNInI dhAramAM kotarela pratibhAvaMta (vAta)vi. [+se, degvata prA. yaMta], pratibhAvAna abhilekha, "AIDela-irikazana' vi. + sa, juvAna, .1 ja "pratibhAvita. pratimAlekhana na. [ + saM. mA-chevanI pratimA joI ne enI pratibhA-zakti zrI [sa.] kalapanA-zakti,sarjana-zakti, Imeji- prati-kati ubhI karavI yA cItaravI e kriyA, moDela-Droiga' nezana" (ke. ha) pratimA-vidhA strI. [saM.] mUrtio kotarI-ghaDI banAvavAnuM pratibhA-zAlI(-LI) vi. si., .] ja "pratibhAvita." zAstra, AIkenegrAphI' [rtividhAna prati-bhAsa ! [saM.] AbhAsa, pratibiMba, jhAMkhI. (2) pratimA-vidhAna na. siM.] matio kotaravA-dhaDavAnI kriyA, khyAla, AIDiMya' (ke. ha.), InTayuzana' (ba. ka kA.) pratimA-zAstra na. siM.] pratibhA-vidhA." pratibhAsa a. kri. [sa pratimAnuM , tatsama] ekamAM bIjAnA pratimAsa kri. vi. [saM] mAsika, dara mahine, mahine mahine, svarUpanI chAyA paDI che e bhrAmaka khyAla , AbhAsa para mesama' thavo. pratibhAsAnuM bhAve., kri prati-mitra puM. si, na.] zatru [saMdhi. (nATaNa) pratibhAsaMpanna (-sampana) vi. saM.] jue "pratibhAvita.' prati-sukha na[saM.] nATaya-2canAnI pAMca saMdhiomAMnI bIjI pratibhArAtmaka vi. [sa. vari-mAra + guru kAma + ] prati-sUrta vi. siM] pratibiMbita, nakalasvarUpe thayeluM AbhAsa-rUpa pratiti strI. siM.] AbehUba nakala, sarakhA dekhAvanuM svarUpa pratibhAsAvuM ja "pratibhAsavuM'mAM. pratiyoga vi. [saM] viruddha saMbaMdha, virodhI padArthone prati-bhAsita vi. sa.1 AbhAsa-pe dekhAyeluM saMga. (2) virodha, zatrutA, duzmanAvaTa (3) harIphAI pratibhA-suSTi. [sa.] kavi citrakAra ke zipInI aMta:- pratiyogitA strI. [saM.] zatru-tA, duzamanAvaTa. (2) saMgharSa pharaNAmAMthI nIkaLatuM sarjana. (2) pratibhAthI UpajatI mane pratiyAgI vi. [se, .] virodhAtmaka, "plImenTarI" maya sRSTi [javApaNuM (ke. ha.). (2) prati-pratyakSa, negeTiva." (3) zatru, dumana, pratibhAnahAni zrI siM.] pratibhAnuM koI kAraNe kuMThita thaI (4) harIpha, eregenisTa' (da. bhA.) pratibhA-lIna cI. [saM.] pratibhAnA abhAvavALuM prati-dha S. [saM.] zatrune dro prati-bhuja 6. [saM.] caturaNa akRtimAM sAmasAmenI pratirakSa chuM. (saM.) sAme 2hI laDanAra (ge. mA.) bAja. (ga.) [ -paDi' pratirakSaNa na, pratirakSA siM.] saMrakSaNa prati-bhUmi kI. [saM.] ekabIjAnI sAme Avela pradeza, prati-2tha, thI [] sAmA pakSanA prathama kakSAno yoddho, prati-zramaNa na. [sa.] UlaTI dizAnuM pharavuM e, UlaTuM cakkara bAbariye laDanAra prati-madhyama ! si.] tIvratara "ma' svara. (saMgIta prati-rava puM. [saM.] juo "prati-vani." prati-marza pu. [4] nasyanA pAMca mAMhene eka bheda (nAkamAM pratipAtra kri. vi. siM] dareka rAtrie, pratyeka rAte telanAM TIpAM nAkhavAna) zatrupakSane ddho pratiruddha vi [sa.] aTakAvavAmAM AveluM. (2) lerI levAmAM pratimalala puM. (saM.] sAmA pakSano mahala, pratipakSI mahala. (2) AveluM 2010_04 Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prati-rUpa 1491 pratiSThA-mahatsava prati-rU5 na. [sa.] samAna AkRti, samAna guNalakSaNa e. (3) rajuAta, reprinTezana' (na.pA.) hevApaNuM, "TAipa,' 'imeija." (2) "kAunTara pArTa." (3) prati-vidhi $sa.] pratikAra, sAmane-(2) upAya, IlAja vi. maLatuM AvatuM, samAna adala adala, AbehUba prati-viSa na. siM.] jherano pratikAra karanAruM bIja jhera pratirodha chuM. [saM.] aTakAva, aTakAyata, rokANa, rukAvaTa, prativRtta nasiM] sAmI bAjanuM vaDula, grahonuM prati-vatula rejisTasa' (ma. na.) prati-vRtti strI. [saM.] lacanI mAtrA. (saMgIta.) [gupta-cara pratirodhaka vi. [.] aTakAvanAra, rekI rAkhanAra. (2) sainya prativedaka vi.siM.] bAtamI meLavI pahoMcADanAra-AtamIdAra, vagerethI ghero ghAlanAra. (3) aDacaNa karanAra, " sTrakaTiva' prati-zata kri.vi.[sa.] dara seMkaDe ['risponsa' prati-rAdhana na. [saM.] juo "pratirodha.' prati-zabda pu. [sa.] jae prati-vani'. (2) hakArAtmaka che, prati-dhita vi. [saM.] aTakAvavAmAM AveluM, 'riprenDa' prati-zayana na. [saM.] ISTa vastu meLavavA mATe yA svapna drArA | (De, mAM.). (2) vina karavAmAM AveluM hoya tevuM ISTa athenuM pavitra jJAna thAya e mATe sthAnamAM savuM e pratirodhI vi. [sa, .] o "pratirodhaka.' prati-zarIra vi. [saM.] pratinidhi-15 prati-laharI strI. [sa.] jatI laharInI sAme pAchI pharatI te prati-zAkhA strI [.) zAkhAmAMthI phUTatI te te paTA-zAkhA te laharI, oTane te te taraMga prati-zA5 chuM. [saM.] zApanI sAme Apele zApa pratilipi rahI. [saM.] nakalanI nakala, bIjI nakala, DulikeTa' pratizodha muM, -dhana na. [3] vera vALavuM e, varane badalo prati-lekha chuM. [saM.] eka lekhano virodha karanAra sAme lekha, levo e uttararUpa lekha. (2) nakala, utAro prati-zrata vi. [saM.] maMjura kareluM, svIkAreluM. (2) jenA prati-lekhaka vi. [saM] nakala karanAra lahiye vize vacana ApyuM hoya tevuM. (3) na. svIkAra. (4) pratilekhaka yaMtra (-candra) na. [saM.) nakala karavAnuM yaMtra, "sAI- ApeluM vacana, kela kosTAila mazina' [tapAsa. (jaina) prati-maleka kri. vi. [saM.] eke leke, dareka zleke prati-lekhana na., -nA . siM] bArIkIthI karavAmAM AvatI prati-Siddha vi. siM.] jene niSedha karavAmAM AvyuM hoya prati-lekhita vi. si. + saM. zaa ta. pra.] bArIkIthI tevuM, niSiddha, manAI karI hoya tevuM tapAseluM. (jena) pratiSiddha-sevana na. [saM.] niSiddha vastuone upayoga pratiloma vi. [saM.] avaLA ke UlaTA kramanuM. (2) niyama pratiSiddha-sevI vi. [se, muM.] niSiddha vastuono upayoga viruddhanuM, (3) UlaTI dizAnuM (ge.mA.) karanAra pratilAma vivAha !. [saM.] hiMdu varNaprathA pramANe UtaratA prati-SijyamAna vi. [saM.] jeno niSedha karavAmAM Avato varNanA gaNAtA puruSanuM uraca varNanI strI sAthenuM lagna hoya tevuM, manAI karavAmAM AvatuM prativacana na. [saM.] uttara, javAba. (2) sAme bolavuM e. pratiSedha chuM. [saM.] manAI, niSedha, (2) avarodha, aTakAyata, teDAI [(ka. mA. mu.) "vITo' (2. vA.). (3) e nAmane eka arthAlaMkAra.(kAvya.) prati-vamana na. [saM.] vamana, UlaTI, bekArI. (2) parAvartana pratiSedhaka vi.[saM.] pratiSedha karanAra,ni-vedhaka, manAI karanAra prati-vartela(-) na, siM.] ja e "prati-vRtta.' prati-chA sI. [saM.] sthApanA. (2) sthiti, sthiratA. (3) prativarSa kri3i. [saM] dara varSe, varSe varSe, varSovarSa pA, maMDANa. (4) AkharU, yaza, kIrti, khyAti. (5) prati-vastu strI. [sa, 1 ] samAna rUpanI cIja gaurava, mahattA. (6) mAna, me , " nara' prativarSamAM strI. [ + saM. 35HI] be bhinna vAkayomAM pratiSThA-dAyaka vi. [saM], pratiSThA-dAyI vi. [sa, j] thatI tulanAnA prakArane eka arthAlaMkAra. (kAvya.) pratiSThA apAvanAruM prativAda muM. [saM.] virodhI javAba. (2) virodhAtmaka khaMDana, prati-kAna na. [saM.] ArAma levAnuM sthAna. (2) I. sa. enTi-thIsisa' (A. bA.) (3) sAme dAvo, UlaTe dAvo. 1 lI sadI AsapAsanuM mahArASTramAM godAvarIne kAMThe AvelA (4) kalaMka. (bI) [ApanAra, prativAdI paiThaNa nagaranuM rAjA zAlivAhana ke sAtavAhananI rAjadhAnInuM prativAdaka vi. siM] prati-vAda karanAra, sAme javAba prAcIna sthAna. (saMjJA) (3) paurANika mAnyatA pramANe prativAdA-deNa (-zya) strI, siM prativADhI + gu. "a(e)Na" hastinApura najIkanuM vardhamAnapura. (saMjJA.) strIpratyaya] (mukadmAmAM) prativAdI strI prati-kaThApaka vi. [saM.] pratiSThA karAvI ApanAra, sthiratA prativAdI vi. si., ] viruddha vAda karanAra, vAdInI vAtano lAvI ApanAra viruddha javAba ApanAra, vAdInA muddAnuM khaMDana karanAra.(tarka.) pratiSThA-5a S. [saM, na.] saMmAna-patra, mAna-patra (2) mukadmAmAM phariyAdIne pratipakSI "DiphenDanTa, pratiSThA-padavI strI. [4] vidyApITha taraphathI maLatI, snAtaka risponDanTa' vagere padavI ke upAdhi, 'DigrI' (ka. mA.) prativAdeNa (pya) jeo "prativAdaNa." prati-kaThA5na na., -5nA zrI. [sa.] pratiSThA karAvavAnI kriyA. prati-vAraNa na. [saM.] vArI levuM e, nivAraNa (2) prati-pakSa tarIkenuM sthAna [tevuM, sthApana karAyeluM prativArSika ti, [.] dara varSe AvatuM ke thatuM pratiSThApita vi. siM.] jenI pratiSThA karavAmAM AvI hoya prita-vidhAna na. si.] upAya karavo e. (2) badale levo pratiSThA mahotsava muMsaM.) deva devI tIrthe kara AdinI mUrtinI 2010_04 Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratiSThA-lekha 149ra pratIkSA maMdiramAM sthApanA karavAno meTa samAraMbha prati-sRSTi strI. [4] juo "prati-sarga(1)." pratiSThA-lekha puMsa] vidyApIThanI padavInuM pramANapatra. (2) prati-sevanA satI. [saM.] virAdhanA. (jena.) DilemA parIkSAnuM pramANapatra, " DimA ' (ka.mA.) pratisevanA-kuzIla vi. [sa.] Idri upara kAbu na hovAne pratiSThA-jaMtu (-) vi.saM.133prA . vaMaSNu. 'uM' vArthe kAraNe ADe raste caDI gayela (sAdhu). (jena.) ta...], pratiSThA-vAna vi.[+vAna .] pratiSThAvALuM, pratispardhA, rdhitA satI. [saM.) spardhA, harIphAI, pratiyogitA AbarUdAra, pratiSThita pratispadhI vi. saM. spardhA karavA mAgatuM, harIphAImAM ubhuM pratiSThA-hAni zrI. [saM.] AbarUne pahoMcatA dhakko rahenAra, harIpha, pratiyogI pratiSThA-hIna vi. [sa.] AbarU vinAnuM, be-AbarU prati-segaMdanAmuM (-soga~-) na. [ + ja "gaMdanAmuM.']. pratiSThita vi. siM] jenI pratiSThA-sthApanA karavAmAM AvI bIjAe karelA sogaMdanAmA sAme karAtuM segaMda-nAmuM, "kAunTara hogha tevuM. (2) AbarUdAra. (3) mebhAdAra, hisTigivaDa oNphiDeviTa' (4) vikhyAta, paMkAyeluM pratipAdana na. siM. bafeara +3 ] kapUranI pratiSThita-tA sI. [saM] pratiSThita hovApaNuM, pratiSThA tAvaDI upara vani utArI levAnI kriyA, "phanogrAphI' pratiSThAtsava chuM. [+se, varasa] juo "pratiSThA-mahotsava." (ba. ka. ThA), Tepa-reDiMga prati-saptAha krivi. [saM.) dara sAta divase, aThavADiye prati-hata vi. [] pratighAta pAmeluM, AghAta thayo hoya eka divasa tevuM. (2) harAveluM. (3) haThAveluM. (4) jeno mane-bhaMga prati-sarga kuM. [] paurANika mAnyatA pramANe brahmAe je hoya tevuM utpanna karelI sRSTi sAme brahmAnA mAnasa putrae utpanna prati(-tI,-hAra 5. [saM.] cAkI-pahere karanAra, saMtrI, ceki. karelI samAMtara suSTi. (3) kri.vi. suSTi utpanna karavAnA yAta, "orDala." (2) dvArapALa, daravAna te te samaye, dareka saSTi te samaye pratihArikA, pratihAriNI, prati(-tIhArI sI. [saM.] prati-sahakAravAdI vi. [se, muM.] sahakAra na ApavAne mata kiyAta strI dharAvatuM, 'enTi-ke-opareTiva' pratihArI vi, puM. [sa, ; paNa saM.mAM "pratihAra 28.] prati-sahakArI vi. sa. puM.] sahakArano sAmano karanAruM, juo "pratihAra'-orDala' (. bhA.) sahakArathI viruddha kAma karanAruM prati(-tI)hAruM na, [saM. prati (-) hRAra + gu. 'uM' ta.pra.] prati-saMkhyA (-sakathA) sI. [sa.] cetanA, jAgrata sthiti. pratihArane dhaMdho, cekIdArI (2) e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya) prati(-to-hAsa puM. [sa.] hasanAranI sAme hasavuM e. (2) prati-saMdhAna (-sadhAna) na. [], prati-saMdhi (sadhi) muM. prati-hiMsA (hisA) sI. [saM. hiMsA sAme hiMsA, strI, si., pR.] agAunI pratItine joDanAre viSaya, anu- khana sAme khUna ciMtana. (2) anusaMdhAna. (3) Atma-nigraha. (4) zodha, prati hRdaya na [.] hRdayanuM pratibiMba. (2) asala vastunI saMzodhana, risarca adala adala chAyA prati-saMprasAraNa (-sammasAra) na. [saM] "ya' "va" nA pratIka na. [saM.] cihana, nizAna, 'sibbala,' "alema.' anukrame "i" "' thayA bAda pAchA ""va' thavAnI (2) namune, Adarza, meDela.'(a.rA). (3) mUrti, pratimA. prakriyA. (vyA.). Imeja' (vi.2 ). (4) pratirUpa, pratibiMba, (5) khAtarI prati-saMbaMdhI (samba-dhI) vi. [sa, j] virodhI -cihana, "Tekana' prati-saMlIna (-selIna) vi. [saM.] idrine nigraha karanAruM. pratI-kAra ja "prati-kAra.' pratIkavAda . [sa.] jemAM pratIkono upayoga karI spaSTatA prati-salInatA (saMhalInatA) akI. [saM.] IdrinA viSaye karavAmAM AvI hoya tevo mata-siddhAMta, "simbolijhama' ane kaSAyone tyAga karavAnI kriyA. (na.) (u. je.) prati-saMrakaraNa (-saMskaraNa) na. [saM.] sudharelI navI AvRtti pratIkAra-saMdhi (-sadhi) jao pratikAra-saMdhi.' (graMthanI) [vidvAna pratIke pAsanA sI. [saM. vatI + upAsanA iSTadeva ke prati-saMkartA (-saMskartApuM. [saM] sudhArA karanAra vyakita iSTadevanA svarUpanI bhAvanAe banAvelI martinI vidhipUrvakanI prati-saMskRta (-saMskRta) vi. [saM] sArI rIte sudhAreluM bhakti prati-sAraka vi. si] pAchuM haThAvanAruM. (2) UlaTI dizAe pratIkSaka vi. siM. prati + rakSaf] pratIkSA karanAra, rAha jonAra besanAruM [dizAe javuM e pratIkSaNa na. [saM. prati-+ kSaLa] pratIkSA, rAha jovI e. prati-sAraNa na. [sa.] pAchuM haThavAnI kriyA. (2) UlaTI (2) AzA rAkhavI e prati-sArita vi. siM] dUra kareluM, khaseDeluM pratIkSaNIya vi. siM. ghara kSiI pratIkSA karavA jevuM, prati-sArI vi. (saM.) jue "pratisAraka." rAha jovA jevuM. (2) vicAravA paDyA prati-siddhAMta (siddhAnta) 5. siM] cAlu siddhAMtathI UlaTA pratIkSA strI. (saM. prati + rakSaT] rAha jovI e, vATa jevI prakArane niyama, kovarsa thiyera." (ga) e, maLavA ke jovA yA meLavavA mATe bharavuM e 2010_04 Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratIkSita 1493 pratyakSa-vatu pratIkSita vi. saM. prati + kSitajenI pratIkSA karavAmAM (3) sAmenuM. (4) pAchuM kareluM AvI hoya tevuM pratya-cetana chuM. [sa.] pratyagAtmA, cetana jIvAtmA, pratIkSA vi. [saM. prati + kSiI, .] jae pratIkSaka.' sajekaTiva koziyasanesa' (ma.na.(ga.). (2) na.viSaya, pratI-vAta e "prati-ghAta." 'sajeTa' (A.bA.).(3) sAMkhya siddhAMtane puruSa. (sAMkhyo. pratIcI RI. [4] pazcima dizA, AthamaNI dizA (4) svAnubhava ti, brahma pratI cIna vi. [] pazcima dizAne lagatuM, pazcima dizAnuM, pratyakatatva na. [saM] darekamAM raheluM eka akhaMDa samAna meDhuM pheravI lenAruM, parAkumukha pratyakatava-viveka puM. [sa.] zarIramAM rahelA pratyeka tattavana pratIka vi. [sa. prati + chaR] jJAna levAnI IcchA alaga alaga pADI vicAra. (dAMta) karanAra sAdhu. (jena). pratyaka-tAdAsya na. [saM.] pratya- tanI ekarUpatA pratIya vi. siM.] ja "prAcIna(1)." pratyakSa vi. [saM. prati + akSi, samAsamAM sAkSa] AMkhathI pratIta' vi. [saM. prati + dad] spaSTa rIte jANavAmAM AveluM, sAme dekhAtuM, AMkhanI sAme raheluM, 'vijhibala,' prejhanTeTiva' barAbara samajhAyeluM. (2) anubhava-gocara. (3) vizvAsa (.na.). (2) iMdriya-grA, Idriya-gecara, anubhava-gamya, (3) upajAve tevuM ['pratIti." vAstavika "eNkasyuala'. (4) sIdhesIdhuM, 'DirekaTa' (a.ra.). pratIta' () strI. [saM. pravINa, arvA.tadubhA] jAo (5) spaSTa, "kendauTa' (ba.ka.ThA.). (6) na. IdriyothI pratIta-tA strI [sa.] pratIta thavApaNuM [thaI cUkeluM thatuM jJAna. (8) tarka-zAstramAMnuM eka pramANa. (tarka). pratIta-siddha vi. [saM] pratIti thavAne kAraNe sAbita pratyakSa-kAma na. [+ juo 'kAma] AMkha sAme thatuM yA pratIti strI. siM. prati + ti] Avelo spaSTa khyAla, spaSTa karavAnuM kAma, "prekaTikala varka' koziyasanesa.' (2) khAtarI, nIpaNuM. (3) pratyakSa-grahaNa na. [saM] so e ema levuM e anubhava, (4) chApa, saMskAra, (5) vAstavikatA, 'phineminana." pratyakSarajJAna na, siM.] Idriya ane arthanA saMbaMdhathI AvatI (6) vizvAsa, patIja, zraddhA, bhare. [0 5rI (rU. pra.) samajha, "prekaTikala leja' khAtarI thavI] pratyakSatA zrI. [saM] pratyakSa thavApaNuM, najare najara hovApaNuM pratItikara, pratItikAraka vi. [+], pratikArI vi. pratyakSadarzana na. [sa.] najaronajara jovuM e [, j], pratItijanaka vi. siM] pratIti karAvanAruM, pratyakSa-dazI vi. saM.] najaronajara jonAra-sAkSI "kavinisaga' pratyakSadAna na. [saM.] pite sAmAne joI ne bakSisa ApavApratIti-siddha vi. [saM.] pratIti thavAthI sAbita thaI cUkeluM nI kriyA pratIpa vi. [saM.] UlaTuM, UMdhuM, avaLuM. (2) ja kakkI. (3) pratyakSa-nirvAcana na. saM.] sau jue e rIte thatI cUMTaNI puM. e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya) pratyakSa-paddhati . [saM.] padArtha citro vagere dvArA jemAM pratIpa-gati strI, mana na. [saM] UlaTI dizA tarapha javuM zikSaNa apAya che te prakAranI rIta, 'DirekaTa methaDa' e. (2) viruddha vartana [viruddha rIte vartanAruM pratyakSa-purA puM. [+ ja e "purAvo.] AMkhe dIThuM pramANa, pratIpa-gAmI vi. saM., muM.] UlaTI dizA tarapha janAruM. (2) najare joyelAnI vAta kahevI e pratIpati zrI. [+se, kavita| viruddha vacana. (2) sAmAnA pratyakSa-prabhA strI, (saM.] jJAna-viSayaka sAkSAta anubhava (tarka.) vacananuM khaMDana karanAra bela pratyakSa-pramANa na. [4] juo "pratyakSa-purAvo." pratIyamAna vi. [saM + vimAna] spaSTa rIte jovAmAM pratyakSapramANuvAda puM. [saM.] najare je kAMI jevAmAM- AvatuM. (3) spaSTa rIte anubhava thato hoya tevuM anubhavavAmAM Ave teTaluM ja pramANa e prakArane matapratIya mAnArtha ! [+saM. artha] samajhAto artha, vyaMjanAthI - siddhAMta, pojhiTivijhama." [hoya tevuM khaDe thate artha. (kAvya) pratyakSa-bhUta vi. [saM. pratyakSa thayeluM, najaronajara thayuM pratI-hAra ja "prati-hAra." pratyakSa-bhaMga kuM. siM] sAkSAta bhagavaTe, zArIrika kabajepratI-hArI ja "pratihArI.' bhegavaTe [ke karAtI mAgaNI pratIhAruM ja "pratihAruM.' pratyakSa-mAMga (-ca) strI. [+ jue "mAMga." rUbarU karelI pratI-hAsa e prati-hAsa." pratyakSa-mUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM rUbarU hevApaNuM hoya pra-tRpta vi. [saM.] khUba ja tRpta thayeluM, khUba dharAyeluM tevuM, anubhava-mUlaka, anubhava-siddha pratAlikA, pralI sI. [saM.] nagara gAma ke poLane pratyakSa-yogyatA strI. siM.] pratyakSa thavA-vA-anubhavavAnI daravAje. (2) nagara ke gAmane rAjamArga. (3) piLa, kSamatA, 'janarala sesibiliTI' (ma,na.) vADa, vaDe pratyakSara, re kri. vi. siM. prati + akSarabyu. "e" sA.vi.pra.] pratna vi. [saM.] purAtana, purANuM, asalanuM, prAcIna akSare akSare, dareka akSare pratna-tarala na. [] purAtatva pratyakSa-liMga (li) na. [saM.] pratyakSa che ema mAnI levA pratna-vighA . [sa.] purAtatvavidyA, 'A saM.1 purAtattva-vidyA, "ArphilejI' leja tarI) tarIke svIkArAyela vastu [pratyakSa gaNI levAya ema pratyaka(-) vi. siM] pazcima dizAnuM. (2) pachInuM, DenuM pratyakSa-vat vi, kri.vi. [saM] pratyakSa na hoya tene paNa 2010_04 Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratyakSa-vAda 1494 pratyayo pratyakSa-vAda muM. siM ] jue "pratyakSa-pramANa-vAda." pratyabhijJA sI. [saM. prati + maumazA] sarakhA svarUpanI pratyakSavAdI vi. [.] jue "pratyakSa-pramANuvAdI- rezanA- vastu joI pUrvanI vastunuM smaraNa thaI AvavuM e. (2) lisTa' (ba.ka.ThA.), riyAlisTa oLakha, pichAna, "AIDenTiphikezana" (ma na.), "rekaeNgnipratyakSa vyApAra puM. (saM.) saMvedana-vyApAra, "pasaviMga' zana(ma. na.) (3) jIva ane Izvarane ekarUpa mAnavA evI pratyakSa-zikSaNa na [saM.] pratyakSa-paddhatithI apAtI tAlIma, samajha (4) saMskAra ane idriyathI thatuM jJAna. (dAMtA) dArzanika zikSaNa pratyabhijJAta vi. [sa. prati + ami-jJAta] jenI pratyabhijJA pratyakSa-siddha vi. siM] pratyakSa-pramANathI sAbita thayeluM thaI che tevuM. (2) oLakhAyeluM pratyakSa svIkAra kuM. [saM.] juo "pratyakSa-grahaNa." pratyabhijJA-darzana na. [saM.] jemAM mahezvarane ja sarva sRSTinuM pratyakSanubhava . [ + saM. mana-ma] sAkSAt anubhava nimitta temaja upAdAna kAraNa mAnavAmAM Ave che te pratyakSanubhavI vi. [ + saM. .] sAkSAta anubhava karanAruM mata-siddhAMta [(2) oLakhANanI nizAnI pratyakSAMza (pratyakSaza) 5. [ + saM. maM] aihika ke bhotika pratyabhijJAna na. [saM. prati + ami-zAnI e "pratyAbhijJA." padArtha, dazya jagata, ' kriminana" (ba. ka. ThA.) pratyabhinaMdana (-nandana) na siM. prati + ami-nana] maLelAM pratyakSIkaraNa na. [saM.] pratyakSa na hoya tene pratyakSa karavAnI abhinaMdananI sAme badalAmAM abhinaMdana karavuM e, kriyA, 'riyAlizana' (ba. ka. ThA.). pratyabhivAdana pratyakSIkRta vi. siM] pratyakSa na hoya tevuM pratyakSa kareluM pratyabhiga kuM. [sa. prati + mama-goLa] dAvo karyo hoya pratyakSa-bhUta vi. si.] pratyakSa na hoya tevuM pratyakSa thayeluM tenI sAme vaLate karavAmAM Avate dAvo pratyaka-saMjJA (-saMjJA) jI[saM] bheda-bhAvavALI AMtara- pratyabhiyAga vi. saM. pratyabhiyoga karanAruM saMvedanarUpa saMjJA. (boddha) [> ) pratyabhivAda puM, dana na. [saM. prati + ama-vAvana] pratyaga jue "pratyaka' (svara ane veSa vyaMjana pUrve " ja "pratyabhinaMdana.' pratyagaza (pratyagaza) puM. siM. praratha + aMrA, saMdhithI) pratyeka pratyaya puM. . prati + ag] anubhavajanya jJAna, 'ijhezana' jaDa cetana padArthamAM rahele bahAthI itara prakAranA aMza. (ge. mA.), (2) pratIti, khAtarI, "kase,' (na. pA.) (vedAMta.). parsezana' (ke. ha.) (3) vizvAsa, bhare. (4) jenuM mULa pratyaMgAtma-jIvanana. [ja "pratyagAtmA' + saM.] pratyeka jIva rUpa pakaDI na zakAya tevuM vyAkaraNa rUpa karavA lAgatuM varNapitAnI bhinna bhinna kriyAo IcchAnusAra karavA zakti- maka vaLagaNa, 'ephikasa.' (vyA.) [khAtarInuM kAraNa mAna hoya che e prakArane siddhAMta. (dAMta) pratyaya-kAraNa na. [saM.] jJAna thavAno hetu ke prajana. (2) pratyaMgAtma-bhAva puM. [ja "pratyagAbhA' + saM.) sarvatra pratyaya-kArI vi. [sa, puM] vizvAsa karAve tevuM jImAM brahma raheluM che e prakAra, brahmacetanya bhAva (dAMtA) pratyaya-rahita vi, -ta alI. [] je bhASAnA baMdhAraNamAM pratyAgAtma-svarU5 vi, puM. [] paramAtmA, parabrahma. "A prakRti ane A pratyaya" evuM kazuM nathI-zabdo ja sthAna (dAMtA) para nAma sarvanAma vizeSaNa kriyArUpa vagere banatA hoya pratyaMgAtmA chuM. [saM. gharatha + mAramA , saMdhithI] jIvAtmA. tevI bhASA, jemAM pUrva pratyaya aMtya vagere nathI tevI (2) paramAtmA, parabrahma (vedAMta.) (bhASA), "sinTekaTikala' (vyA.) pratyagdarzana na. siM. ghara + Dhana, saMdhithI] aMtarmukha pratyaya-lupta vi., tA strI, siM.] jemAM kAlakrame pratyayo cathI jovAnI kriyA dhasAI kharI paDyA che - nAza pAmI gayA che tevI bhASA, pratyagdazI vi. si, puM] pratyagdarzana karanAra, aMtarmukha vyasta svarUpanI (bhASA), "enelITikala' (vyA.) dRSTivALuM pratyaya-vighA strI, siM] vicArasaraNuM, "AIDilejI' pratyAdi strI. [sa. karaNI + dRSTi, saMdhithI] pratyagAmAmAM pratyaya-sAdhita vi. siM] pratyaya lAgI taiyAra thayeluM rahelI cittavRtti. (vedAMta.) (2) vizvanI AMtarika racanA (bhAvAvarUpa.) (vyA.) jovAnI samajha, "sepha-ke-zayasanesa' (rA, vi.). (3) pratyayAtmaka vi. [sa, saM. prathA + mAramana + ] jemAM sahaja-buddhi. (4) vi. pratyadaza pratyaya lAgyA hoya che tevuM (bhASA-svarUpa ke bhASAno te pratyabhinna vi. [saM] pratyekamAM ekarUpa (brahma.)(dAMta) te zabda), " ilekazanala.' (vyA.) pratyakSa vi. siM. prati + mau] navIna, natana, tA. (2) zuddha pratyayAtmikA vei, zrI. siM.] jemAM pratyeka zabdasvarUpa pratyakatA samI. si.] navInatA, nUtanatA vAkathamAM pratyavALuM ja hoya che tevI pratyayAtmaka bhASA. pratyatha-vaya strI. [saM. degvAnuM , na.] phUTatI javAnI (saMskRta kulanI te te prAcIna bhASA), 'I-kalekazanala'(ka. pratyenIka puM. [saM.] e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya.) prA.), 'siTika' (ka. mA.) (vyA.) pratyanumAna na. [saM. prati + mana-mAna] bIjAnA anumAnanuM pratyayAMtara (pratyayAntara) na. [sa, praNava + attara] bIjA khaMDana karavA karAtuM anumAna, viruddha anumAna prakAranuM jJAna. (2) ekane badale bIjo AvI lAge pratyakAra chuM. (saM. prati + mag-vaIS] apakAranI sAme pratyaya. (bhA.) karavAmAM Avate apakAra pratyathI vi. [sa, j] vizvAsavALuM. (2) khAtarIvALuM. praye .. 2010_04 Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratyarthika (3) jene pratyaya lAgyA che tevuM (pada). (vyA.) pratyarthika vi. [saM pratti + aciM], pratyA~ haiM. [saM. vrutti + maryAM puM.] zatru, duzmana pratyarpaka vi. saM. prati + arju] pratyarpaNa karanAra pratyarpaNa na. [saM. pratti + La] arpaNa thayeluM kAI paNa pAchuM bakSisa ApI devuM e. (2) pakaDAyelA lazkarIene pAchA sAMpI devAnuM kAma [AvyuM hoya tevuM pratyarpita vi. [saM. pratti + vita] jenuM pratyarpaNa karavAmAM pratyavasthAna na. [saM. pratti + ava-sthAna] pratipakSarUpe UbhA rahevuM e. (2) sthAnabhraSTa thavuM e. (3) (lA.) khaMDana pratyAya puM. [saM. pratti + ava+ mA] vighna, aDacaNa, naDatara, aMtarAya. (ra) vAMdheA-vacakA. (3) pApa, kSati, dveSa pratyazvekSaka vi. [saM, vRtti + mav + *kSa] mulAkAta lenAra, mulAkAtI 1425 pratyakSaNa na, pratyavekSA zrI. [saM. prati + ava + kSaLa, rakSA] AgaLa pAchaLaneA vicAra karI jovuM-vicAravuM e, [kAMTA pAkI jeMca pratyekara (pratyeka kura) kuM. [saM, fa + masi] aMdaranA kA pratyaMga (pratya)na. [saM. prati + ajJa] zarIramAMnuM te te gauNa aMga, upAMga, (2) tAlanuM eka aMga. (saMgIta.) (3) kri. vi. dareke dareka aMgamAM, aMgeaMgamAM, pratyeka aMgamAM pratyaMcA (pratya-cA) zrI. [saM. prati-anva] dhanuSanI dArI, paNa, jgyA, jIvA pratyaMta (prayanta).puM. [saM. pratti + anta] chellI sImA, sarahada, 'bAunDarI.'(2) vi. najIkanuM, pAsenuM, (3) sarahadane aDIne AveluM, sarahadI pratyaMtara+ huM. [saM.-pratti + antar] AsapAsanA saMbaMdha. (2) pratyukti pratyAdhAta puM. [saM. tti + mA~-dhATM] AdhAtanI sAme thayelA ke thatA AdhAta, sAmethI AvatA dhakko, pratibhAva, pratikriyA, 'ri-ekzana.' (ra) paDye, paDachaMdo pratyAghAtaka vi. [saM. prati + mA-vAta], pratyAthAtI vi. [saM.,puM.] pratyAdhAta karanAruM, 'rieNkzanarI' pratyAtma, tyA kri. vi. saM. vrutti + Atmana =prathAmA] pratyeka AtmAne uddezI pratyAdeza chuM. [saM. prati manAI hukama. (2) tiraskAra. (3) harIz, pratispardhI. (4) namUnA pratyApti srI. [saM. tti + Apti] peAtAnI vastu pAchI maLavI e (kAyadAmAM adAlatamAMthI) vi. kramamAM pachInuM. (3) samIpanuM yAna pratyaMtaraOM (pratyantara) na. [z2ae 'prati' + saM.] bIjI hAthaprata, bIjI nakala (hastalikhita graMthanI) pratyaMta-vAsa (pratyanta) puM. [saM.] sarahada uparanuM nivAsa[najIka rahetuM pratyaMtavAsI (pratya-ta-) vi. [saM.] sarahada upara rahetuM, sImA pratyAkrarSaka vi. saM. pratti + jJa-rSa] sAmuM kheMcANa karanAra pratyArSaNa [saM. pratti + mA-rSaLa] sAmuM kheMcANa, mAjInuM kheMcANa sAmenI pratyAkhyAta vi. [saM. prati+ Althati] tarakheDI nAkheluM, tiraskAreluM. (2) nahi svIkAreluM. (3) pAchuM vALeluM. (4) jenuM nirAkaraNa karavAmAM AvyuM che tevuM pratyAkhyAna na. [x. prati + mA sthAna] tiraskAra. (2) a-svIkAra, 'rijekazana,' 'negezana' (ma.ra.) (3) pAchuM vALavuM e. (4) nirAkaraNa, khulAseA.(5) (lA.) 3pA. (6) upekSA. (7) kabUlata, pacakhANa, 'DiTarminezana' (je. hi.) (jena.) pratyAgata vi. [saM, prataeNi + mAgata] pAchuM AveluM pratyAgati sI., mana na. [saM. pratimA vRtti, mana] pAchuM AvavuM e [AvatA sAme Agraha pratyAmaha chuM. saM, vRtti + mA~praa] AgrahanI sAme karavAmAM pratyAyahI vi. saM, puM.] pratyAyaDu karanAruM _2010_04 pratyAyaka vi. saM. pratti + mATM] vizvAsa upAvanAra pratyAyana na. [saM. pratti + A-gana] vyavahAra, 'komyunikezana' (vi.ra.) [bIjo AraMbha pratyAreMbha (-rambha) puM, [saM vrutti + a-mA] AraMbhanI pAchaLa pratyArbhaka (rambhaka) vi. [saM. praui + mA-mmaLa] prativAdI pratyArApa puM,, -paNa nA[ saM. ai + mova, vaLa] ALanI sAme caDhAveluM sAmuM ALa, sAmeA Are pa pratyArliMgana (lina) na. [saM. prati + mA-siAna] bheTavA AvanArane sAme jaI bheTavuM e pratyAlekha puM. saM. tti + mA-hela) nakaze pratyAacana na., nA srI. [saM.prajJa + mA-jhonA] AlecanA ~~~~samIkSAnI sAmI TIkA pratyAvartaka vi. saM. tti + mA-6] athaDAI ne pAchuM pharatuM (pravAha vagere) [vaLavuM e pratyAvartana na. [saM. prati + Avartana] athaDAI ne pAchA pratyAvartI vi. [saM. pratti + mA-nA~, puM.] jue 'pratyAvartaka.' pratyAvaleAka pu., "jIna na. [saM, vrati + ava-cho, 7] pAchuM vaLI jovuM e, siMhAvaleAkana, 'rispekaTa.' (ke. 4.) (ra) pAchaLathI pharI vicArI javuM e pratyAvRtta vi. saM. pratti + A-vRtta] pAchuM vaLI AveluM pratyAvRtti . [saM. tti + mA-vRtti] jue 'pratyAvartana.' pratyAvega chuM. saM. prataeNi + mA-veLa] Avega sAmenA Avega, pratikriyArUpe AvatA Avega pratyAsatti strI. [saM. prati + mA-tti) saMbaMdha pratyAsanta vi. saM. pratta + mA-sunna] khUba najIka AvI raheluM, (ra) sabaMdha pAmeluM pratyAhAra chuM. [a, vratti + mA-TMAra} pAchuM kheMcI levuM e. (2) caiganAM ATha mAMhenuM pAMcamuM aMga - indriyonA viSayamAM nivAravAnuM. (yAga.) (2) saMkSepamAM thADA vaNaeN lakhavAnI kaLA, (6. ta. pANininA aSTAdhyAyI vyAkaraNamAM maL kolDa vaeNaur vagere ch sudhInA mULa svara yaMjana ApyA che; AmAM maLa pratyAhArathI ma thI haiM sudhInA svara vyaMjanA, muz kahevAthI ma-3 mAtra, v kahevAthI 6 mo che ane mau mAtra * A saMketA te pratyAhAra' che.) pratyu vi. saMprati + vata] uttara-kaMpe kaheluM, javAkha-rUpe AveluM pratyakti zrI. [saM. vratti + fa] uttara, javAma Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratyuta pradyuta ubha. [saM. prati + utta] paraMtu, kivA. (2) UlaTI rIte pratyuttara puM. [saM. tti + uttara) uttaranA uttara pratyutthAna na. [saM. prani + ucArI] mAnamAM sAme UbhA thavuMe pratyasthita vi. [saM. pratti + sthita] mAnamAM sAme UbhuM thayeluM 196 pratyutpanna vi. [saM. pratti + unna] taratAtarata UpajI AveluM pratyutpanna-mati strI. [saM.] prazna thatAMnI sAthe ja uttara ravAnI zaktivALI buddhi, hAjarI-javAbanI sajha. (2)vi. prazna thatAMnI sAthe ja uttara devAnI buddhivALuM, hAjarajavAbI pratyutpannamati-tA zrI., tya na. [saM.] hAjarajavAbIpaNuM pratyuddAharaNa na. [saM. prati + GaDhA-sraLa] udAharaNanI sAme ApeluM sAmuM udAharaNa pratyupAra chuM. (saM. majJi + Sq-617] upakAranI sAme upakAra, upakAranA badalAmAM karAtA upakAra pratyupakArI vi. [saM., puM.] pratyupakAra karanAruM pratyupAya huM. [saM. tti + upAya) upAyanI sAme karavAmAM AvatA 3 karelA upAya, IlAjanA IlAja. (2) pratikriyA pratyUSa, kAla(La) puM. [saM. tti + q + ] parezaDhiyuM, prabhAta, vaheluM savAra, pahe pratye nAnyeA. [saM, prati] jae prati,pai' pratyeka vi. saM. pratti + h] dareka, hareka pratyekabuddha puM. [saM] e nAmanA eka buddha. (bauddha.)(2) phrAI nimittane joI bAdha pAmanAra vyakti. (jaina) prathama vi. [rsa,] paheluM, Adima, agrima prathama-ta: kri. vi. [saM.] sauthI pahelAM, AraMbhamAM prathama-tA ha. [saM.] pahelApaNuM, AdipaNuM, prAthaSya. (2) pradhAnatA, mukhyatA [hoya te prakAranuM, 'prAimAfesI' prathama-darzanIya vi. [saM.] pahelI ja najare jovAmAM AvyuM prathamA vi., skrI. [saM.] pahelI vikti. (nyA.) prathamAkSara huM. [saM. prathama + a-kSar, na.] pahele| varNa. (2) pahelI zruti. (vyA.) [pahele| janma prathamAvatAra puM. [saM. prathama + ava-tAra] pahelA avatAra, prathamAvasthA strI. [saM. prathama + avazyA] pahelI avasthA ke sthiti. (2)bacapaNa prathamAvrutti vi. [saM. prathama+mAvRtti] paheluM Avartana, (2) pahelI AvRtti 3 saMpAdana (mudrita graMthanuM) prathamAzrama huM. [saM, prayama + mAzrama] hiMduonA cAra AzramemAMnA pahele "brahAcaryAzrama prathAnusAra kri. vi. [ + seM, anu-sAra] rItarivAja pramANe, rUDhi pramANe prathita vi. [saM.] prasiddha, jANItuM. (ra) kahevAmAM AveluM prathI-nAtha puM. [saM. vRthvI + nAtha] jaA 'pRthvI-nAtha.' -prada vi. [saM.] ApanAruM (sAmAnya rIte 'sukha-prada' vagere jema samAsamAM uttara prade) pradakSiNA strI. [saM] padArthane keMdramAM jamaNe hAtha rAkhI karavAmAM AvatI parikramA pradeza pra-datta vi. [saM.] ApI dIdheluM, dAna kareluM, arpita. (2) badaleluM, 'TrAnsapharDa' (caM. na.) pra-dara huM. [sa.] strIenI yAnimAMthI sapheda pANI jharavAnA asAdhya gaNAtA eka rAga pra-darza puM. [saM.]purAvA mATenI vastu, muddAmAla, 'ekjhiba' pra-darzaka vi. [saM.] batAvanAra pra-darzana na. [saM.] batAvavuM e. (2) hunnara vidyA kalA temaja prAcIna vastuo vagere batAvavAnI thayelI AyeAjanA, egjhibizana' pradarzana-kabATa na. [+jae 'kabATa."] dekhADavA lAyaka padArthonI AmArI, zokesa' pradarzana-kSetra na. [sa.) dekhADavA lAyaka padArthonI jayAM mAMDaNI karavAmAM AvI hoya te vistAra, DaeNme!sTrezana phArma' (1. A.) [vRtti pradarzana-bhAva huM. [saM] peAtAnI jAtane dekhADathA karavAnI pradarzana-vRtti strI. [saM.] jaeka 'pradarzana-bhAva' - 'eNnjhiAMkhazanijhama' (bhU. geA.) pradarzana-samiti strI. [saM.] khAsa gaeN|ThavavAnA pradarzananI AyeAjanA karanArA sabhyonuM maMDaLa pradarzanI srI. [ + hiM. I' zrIpratyaya] jue 'pradarzana(2).' pradarzita vi. [saM.] batAvavAmAM AveluM. (2) jAhera karavAmAM AveluM pradAtA vi, puM. [saM., puM.] dAna ApanAra, dAtA, 'DaeNAnara' pra-dAna na. [saM.] ApaNuM e, dAna, bakSisa, kenTiyuzana' (ba.ka.ThA.) pra-dAyaka vi. [saM.] ApanAra jue '-pra.' pradigdha vi. [saM.] kharaDAyeluM, lepAyeluM praxdiSTa vi. [saM.] dekhADavAmAM AveluM, cIMdheluM pra-dIpa huM. [saM.] dIve, dIpa pra-dIpaka vi. [saM.] prakAza karanAruM, ajavALuM karanAruM. (2) (lA.) uttejita karanAruM pra-dIpana na. [sa.] dIvA vagere cetAvavAnI kriyA. (ra) (lA.) uttejanA [thayeluM pra-dIpta vi. [saM.] prakAzita thayeluM. (2) (lA.) uttejita pra-dIpti srI. [saM.] prakAza. (ra) (lA.) uttejanA praduSTa vi. [saM.] ghaNuM bagaDeluM. (ra) ghaNuM duSTa, pAjI, nIca vi. [saM.] kharAba karanAra. (2) (lA.) naSTa karanAra pradUSaNu na. [saM.] ku lakSaNa. (2) gaMdakI pra-ya vi. [saM.] ApavA jevuM, dAna karavA jevuM pra-deza huM. [saM.] viSaya, muka, bhU-bhAga, 'kanTrI.' (2) prathamAsana na. [saM. prathama + mAna] pahelI beThaka ke gAdI prathamAMguli (prathamAli) sI. [saM. prathama + auf] pahelI AMgaLI, tajenI. (2) aMgUThA prathamApacAra puM. [saM, prathama + 35 vAra] pahelI sAravAra, prAthamika sAravAra [pahelI zIkha prathamapadeza huM. [saM. prathama + 35-pherA] paheleA beSa, prathA zrI. [saM.] rItarivAja, praNAlI, cAla,paraMparA,pradUSaka 'kanvenzana' (ba. ke, ThA.), 'prekTisa,''TreDizana.' (2) (lA.) khyAti, kIrti. [ paDhavI (rU.pra.) rivAja pracalita thavA] prathAnja| vi. [saM.] prathAne custapaNe vaLagI rahenAruM, rUDhicusta 2010_04 Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pradezanI 1497 moTA dezanA te te amuka bhAga, prAMta, 'rIjiyana.' (ha. gaM. zA.), 'TeriTarI.' (3) vistIrNa jagyA, nizcita sthaLa, (4) sthaLa-sImA, AMtare. (5) kSetra, kArya-kSetra, 'eriyA' pra-dezanI vi., zrI. [saM.] hatheLImAMnI tarjanI AMgaLI (aMgyA pachInI pahelI), pradezinI pradeza-bhUkha zrI. [ + jue 'bhUkha.'] bIjAnA bhU-bhAga dabAvI levAnI prabaLa icchA, 'ekaspAnzanikrama' (u, jo.) pradeza-vahuMna na. [saM] kSetravistAranuM myAna, TopogrAphI' pradeza-vivaraNu ". [saM.] jae 'pradeza-varNana' - TApa|grAphI' (6.khA.) pradeza-vAra kri, vi. [ +jue 'vAra.']te te pradezane gaNatarImAM laI, eka eka pradeza pramANe pra-dezinI vi., . [saM.] jue 'pradezanI.' pra-doSa puM. [saM.] sarca AthamavAnA samaya, saMdhyAkALa, sAMjha (ra) se|mavAranuM sAMjhanuM vrata. (3) evuM dareka terasanI tithinuM sAMjhanuM vrata, [. karavA (rU. pra.) pradeoSanuM vrata karavuM] pradoSa-kAla(-La) puM. [saM.] sUryAstathI rAtrinI cAra ghaDInA samaya pradoSa-vrata na. [saM.] jae 'pradeSa(2-3).' pradyumna [saM] caMdravaMzI yadukuLanA zrIkRSNanA rukamiNImAM thayeleA putra (jene paurANika mAnyatA pramANe kAmadevanA avatAra kahyo che), (saMjJA.) pradyumna-vyUha puM. [saM] pAMcarAtra siddhAMta pramANe bhaga vAnanA cAra homAtA bIjo vyUha (=svarUpa-prakAra) pra-ghota puM. [sa.] prakAza, tejanI jhalaka, prabhA, udyota pra-dveSa puM. [saM.] prabaLa dveSa, ghaNA khAra. (2) prabaLa zatrutA praSita vi. [saM.] jenA tiraskAra karavAmAM Avye hAya tevuM, tarakheDI nAkheluM. (ra) parAbhava pamADeluM. (3) jenA upara baLAtkAra karavAmAM Avye hAya tenuM pradhAna na. [saM.] prakRti. (sAMkhya.). (2) mAya. (vedAMta.) (3) puM. rAjyanA dIvAna. (4) rAjyanA te te vahIvaTI khAtAnA maMtrI 'minisTara.' (5) vi. mukhya pradhAna-pada na. [saM.], -duMna. [+ gu. '" ta. pra.] maMtrIpada, pradhAnanA hodo praphula-citta pra-baMsI (-dhvaMsI) vi. [saM., puM.] jae pradhvaMsaka.' pra-naSTa jue praNao.' praSnAlikA jue 'praNAlikA.' pranAlikabhaMga (-bha) jae praNAlikA-bhaMga.' pranAlI jae 'praNAlI.' 'praNAza.' pra-naza ja ['paranALa.' pranALa (bya) strI. [saM. pra-nAjhI, AryAM, tadabhava] ja pra-patti zrI. [saM.] zaraNanI bhAvanA prapatti-mArga puM. [saM.] zaraNanI bhAvanAvALA bhaktimArga xpatti-yAga kuM. [saM.] bhagavAnamAM zaraNanI bhAvanAnI ekAgratA, bhakti-yuga pradhAna-tA zrI. [saM.] mukhyatA. (ra) uparIpaNuM pradhAna-maMDhA(-La) (-maNDala,-La) na. [saM.] maMtrI-maMDaLa, kaeNaineTa' (ba.ka ThA.) jie 'pradhAnapada,' pradhAna-vahuMna. [ + jue 'vaTara'+ gu. 'OM' svArthe ta. pra.] pradhAna-samiti strI [saM.] jae pradhAna-maMDala.' pradhAna-vivarta puM. [saM.] dIvAna ke kArabhArIne badalave e. (511. 241) [cAlatA rAjya-kAre khAra pradhAna-zAhI . [ + jaeka 'zAhI.'] maMtrau-maMDaLa dvArA pradhvaMsa (-vsa) puM. [saM.] bhAre vinAza pra-zaMsaka (dhvaMsaka) vi. [saM,] bhAre vinAza karanAruM prazaMsAbhAga (pra.sAbhAva) pu. [+saM. a-mA] pAMca alAvAmAMnA eka " nAza thavAthI thatA abhAva. (tarka.) pra-zaMsinI (-dhvasinI) vi., . [saM.] vinAzakArI (zakti) _2010_04 praznapatna vi. [saM.] zaraNe gayeluM, Azraya karIne raheluM praputttAtmA vi., puM. [ + saM. mAmA puM.] prabhunA ananyazaraNanI bhAvanAvALA jIva, ananyAzrayI bhakta pra-paMca (52) puM. [saM.] sRSTinA rUpanA vistAra, samagra jagata, (vedAMta.) (ra) mAyAnA vistAra, saMsAra, (vedAMta.) (3) sAMsArika vyavahAranI khaTapaTa, (4)(lA.) kAvAdAvA, chaLakapaTa, kAvatarAbAjI, cAlabAjI (5) ADaMbara, DALa. (6) DhAMga. [. racavA (rU. pra.) chaTakuM gADhavavuM, chetaravAnI yukti karavI. ramavA (rU. pra) dago karavA] prapaMca-kuzala(-La) (prapanca-) vi. [saM] kAvAdAvAmAM he ziyAra, prapaMca-paTTu [khaTapaTa prapaMca-jALa (prapaMca-) zrI. [saM.] chaLakapaTanI cAlakhAjI, prapaMca-paTTu (prapa-ca-) vi. [saM.] jae 'prapaMca-kuzala,' prapaMca-bhAjI (pra5-2-) zrI. [ + phA.] jue 'prapaMca-jALa.' prapaMca-vAda (prapanca-) puM. [saM.] bhautika padArthInI upara anya kazuM ja nathI evA mata-siddhAMta, jaDavAda, bhautikavAda, 'meTariyAlibama' (uM. ke.) prapaMcavAdI (prapanca-) vi. .[saM., puM} prapaMca-vAhamAM mAnanAra prapaMcI (prapa-cI-) vi.saM., puM.] jae 'prapaMca-kuzala,' praSA strI, [saM.] pANInuM parama, pyA pra-pATha puM. [saM.] pADaya vastuenA te te peTA-vibhAga pra-pAThaka huM. [saM. vaidika saMhitAe temaja upaniSademAMnuM te te prakaraNa pra-pAta puM. [sa.] khUba UMcethI nIce paDatuM e. (2) meTA sA. (3) (pANInA) dhAdha prA-dAna na. [saM,] paraba besADI lephrAne pANI pIvAnI vyavasthA karavA mATe ApeluM dAna pra-pitAmaha puM, [saM.] pitAnA kADhe, paradAdA pra-pitAmahI srI, [saM.] pitAnI dAdI, paradAdI pra-pitRbhya puM. [saM] dAdA kAkA pra-pUrNa vi. [saM.] saMpUrNa rIte bharapUra prANa puM. krAyaDe pra-pautra huM. [saM.] putranA pautra pra-pautrI zrI. [saM] putranI pautrI pra-skula vi. [saM] jemAM kula AvyAM hoya tevuM, kusumita, (ra) khIleluM, vikaseluM. (3) (lA.) prasanna, AnaMdita praphulla-citta vi. [saM.] prasanna manavALuM Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakula-tA 1498 prabhA-vaMtuM praphulalatA strI, [saM] praphula hovApaNuM prALI strI, vAloLanI e nAmanI eka meTI jIta ma-kulana na. [sa] khIlavaTa, vikAsa pra-bhava chuM. [4] utpatti, janma. (2) utpatti sthAna praphula-netra vi. [sa.] khIlelI prasana AkhevALuM prabhavasthAna na. [saM.] utpatti-sthAna, pedA thavAnuM sthaLa praphula-vadana vi. [saM] AnaMdita meDhAvALuM pra-bhA strI. [saM] ghuti, teja, kAMti, prakAza. (2) , prakuhalavuM a, kiM. [saM. tra-putyu, -nA.dhA.] khIlI UThavuM, - damAma, prabhAva. (3) mukhanI pharatuM teja, "helo" vikasavuM. (2) prasanna thavuM prabhAkara viDuM siM] teja prasarAvanAra-suye pa-kuTilata vi. [saM] juo "pra-kula.' prabhA-cana. [saM.] te maMDala, prabhAmaMDaLa, kiraNa-mALa praphu latatA strI. [saM.] "praphula-tA.' pra-bhAta na. si.] (khIlatA AvatA prakAzavALuM hoI) pra-bala(La) vi. [saM] dhaNuM baLavAna. (2) ugra, AkaruM. savArane samaya, prAtaHkAla, (2) . e nAmane eka (3) khUba, ghaNuM. (4) pracaMDa rAga. (saMgIta.) prabala(-Latama vi. [4] khUba ja prabaLa prabhAta-kAla(-La) muM. siM] savArano samaya, paroDhiyuM. vahANuM prabala(-1)-tara vi. [sa.] vadhu prabaLa prabhAtapherI strI. [ + ja pherI.'] savAramAM nagara-kIrtana prabala(La)-tA sI. [saM.] baliSTha hevApaNuM karanArI maMDaLI ane enuM kArya prabala(La)-rekha vi. [.] cirasthAyI, zAzvata prabhAtiyuM li., na. [ + gu. "thayuM'ta. pra.), prabhAtI vi, prabaMdha (bandha) 5. [se.] goThavaNa, vyavasthA. (2) graMtharacanA, ka mizana' (3) graMthano peTA vibhAga, (4) varca- rAgamAM gAvAnuM stuti-pada ke viSNu-pada (mITara' siddhAMta-nibaMdha, "thIsisa. (5) aitihAsika daMtakathAone prabhA-taratA-mApaka na. [saM.] prakAza mApavAnuM yaMtra, yusisaMgraha-graMtha. (5) citrakAvya. (6) dhAre, kAyade prabhA-nAtha kuM. siM] sUrya prabaMdhaka (badhA) vi. [saM] vyavasthA karI ApanAra, prabhA-nyUnatA strI. [saM.] prabhAnI uNapa. (2) apAradarzakatA vyavasthApaka, "menejara.' (2) zAsana-kartA. "eDaminisTreTara" prabhA-puMja (pura-ja) . [saM.] prakAzane samUha, tejane aMbAra prabaMdhakartA (prabandha-) puM. [, prASa9 fdf, gu. samAsa), prabhA-maya vi. [saM.) tejomaya prabaMdhakAra (prabandha-) vi., pR. e prabaMdhaka' (2) prabhA-maMtala(La) (-maDala,-La) na. [j] teje-maMDaLa, prabhAaitihAsika daMtakathAonA graMtho racanAra cakra, kArenA," "halo' (da. bhA.) prabaMdhakAriNI (prabadha-) vi, sI. [saM] prabaMdha karanAra prabhAyukata vi. saM.] tejasvI, prakAzita (sI) (samiti vagere), vyavasthApaka samiti praznAva chuM. [saM.] rUAba, damAma. (2) . (3) (lA.) prabaMdha-samiti (prabadhI strI. [4] vyavasthApaka samiti. asara, "Inphalyuansa." (4) pratApa, teja. [58 (rU. kArobArI pra.) tejanI sAmA upara asara thavI prabaMdhAtmaka (prabandhAtmaka) vi. [saM. prAtha+mAramana] pra- pra-bhAvaka vi. [saM.] bIje upara prabhAva pADanAra. (2) baMdhanA rUpamAM raheluM. (2) geya racanAvALAM prakaraNavALuM (kAvya) dIpAvanAra, zobhAvanAra. (3) uttejana ApanAra prabuddha vi. [4] sArI rIte bodha pAmeluM. (2) jJAnanI prabhAvakatA kI. [saM] prabhAvaka hovApaNuM ucca kakSAe pahoMcevuM. (3) (lA.) khIleluM prabhAvatI vi., sI. [saM] prabhAvavALI strI, (2) e pra-bAdha chuM. [4] jAgRti. (2) jJAna (3) upadeza, baMdha, nAmano eka gaNameLa chaMda. (piMgaLa) zikhAmaNa. (4) (lA.) khIlI UThavuM e prabhAva-daza vi. [ saM. zuM] prabhAva batAvanAra pra-bedhaka vi. [] prabodha karanAruM. (2) jagADanAruM. pra-bhAvanA strI. [saM] prabhAva prasarAva e. (2) dharmapracAra. pradha-kAla(La) DuM si] (savA) jAgavAne samaya. (2) (3) (lA.) patAsAM vagerenI lahANu. (jaina). jAgRtinA samaya, 'renesAM' (ba. ka. ThA) prabhAva-lakSI vi. [sa., pR.] prabhAva tarapha dhyAna doranAruM prabodhana na. [saM.] e "pra-bedha, sarmana' (na. la.). prabhA-vardhaka vi. siM] teja vadhAranAruM pra-bApanI li., strI, siM.] kArtika sudi ekAdazI, deva- prabhAva-vAna vi. [sa, vAna , muM.] prabhAvavALuM UThI agiyArasa, prabodhinI prabhAva-vAlI vi. [sa, S.J prabhAva pADanAruM prAdhavuM sa, phi, [ 4 voya, tatsama, e.] prabaMdha karavo, prabhAvazAlI(-) vi si., muM] prabhAvavALuM. (2) asaraupadeza ApavA, zikhAmaNa ApavI, prabaMdhAvuM karmaNi, kAraka. (3) zaktizALI [lAkSaNikatAvALuM di. prabedhAvavuM che, sa, ke. prabhAva-zIla vi siM] jyAM jAya tyAM prabhAva pADavAnI prAdhAmaka vi, [sa. bodha + mAramana + ] upadezAtmaka prabhAvazIlatA strI [se.] prabhAvazIla hovApaNuM prabodhAvavuM, prabodhAvuM ja "prApavuM'mAM. prabhAvazUnya, prabhAva-hIna vi. siM] prabhAva paDavAnI pra-badhita vi [saM.1 jene prabodha karavAmAM Ave hoya tevuM. zakti vinAnuM, nisteja, nirNAyaka (2) jAgrata karavAmAM AvyuM hoya tevuM, 'eblAITaDa prabhA-vaMtuM vi saM. ramA + vatU>prA. deg4 + gu. ' (mana. 20) svArthe ta. pra.], prabhAvAna vi. [+vAna , muM.] tejasvI. prabodhinI vi zrI. siM.] ja "pra-baMdhanI." (2) prabhAvazALI 2010_04 Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prabhAvitta 1499 pra-bhAvita vi. [saM.] jenA upara prabhAva paDayo hoya ke pADavAmAM Avye hAya tevuM, prabhAvanI asaramAM AveluM prabhAvitA srI. [saM.] prabhAvI he|vApaNuM prabhAvI vi. [saM] jue 'prabhAva-zAlI.' [prabhAvaka prabhAvAtpAdaka vi. saM. mAva + pAka] prabhAva pADanAruM, pra-bhAsa puM. [saM.] prakAza, teja, (2) na. saurASTramAM sAma nAthanuM prAcIna kAlathI jANItuM tIrtha. (saMjJA.) prabhAsaMpanna (sampanna) vi. [saM.] tejasvI pra-bhu vi. [saM.] samartha, zaktimAna. (2) kArya karavAnI zaktivALuM. (3) puM. svAmI, dhaNI, mAlika. (4) bhagavAna, paramezvara, paramAtmA. [nA gharanI ciThThI(-ThThI), nA gharanuM teDuM (rU. pra.) meta, mRtyu. nuM mANusa (rU. pra.) bheLuM mANasa. nA cAra (rU. pra.) nItimaya ane Astika jIvana na jIvanAra mANasa] prabhukRti strI, [saM] bhagavAnanI racanA, IzvaranI batAvaTa prabhu-jI puM., ba. 1. [ + jae 'jI.'] (mAnArthe) bhagavAna, paramezvara, paramAtmA prabhu~tA strI, [a,], -tAI skrI, [ + gu, 'AI ' svArthe ta. pra.] sAmarthya, zaktimattA. (2) aizvarya. (3) nahIjalAlI, vaibhava. (4) meTAI, vaDAI, gaurava. (5) kAm. (6) zAsanAdhikAra. [mAM pagalAM mAMDhavA (rU. pra.) lagna karI ghara-saMsAra zarU karavA] prabhutva huM. [saM.] jue 'prabhu-tA(1, 4, 5, 6.).' (2) mAlikI, svAmita. (3) pramANa-advaitA [maLeluM prabhu-datta vi. [sa.] paramezvare ApeluM. (2) kudaratI rIte prabhu-dIkSita vi. [saM.] bhagavAnane mATe sarvasvanuM nivedana karI cakeluM, prabhubhaktine mATe vrata lIdhuM hoya tevuM prabhu-dveSa puM. [saM.] petAnA zeTha taraphanI khArIlI vRtti prabhu-dhAma na. [saM] bhagavAnanuM maMdira, devAlaya. (ra) avasAna pachI maLatuM manAtuM aMtima bhagavadyAma prabhu-nUra na. [ + phA.] mANasamAM dekhAtuM divya teja, devatAI teja [sAna pachInI parama sadgati prabhupada prApti srI. [saM.] IzvaranuM padma meLavazuM e, avaprabhu-parAga-vaMtuM vi.saM. dega> prA. vRMtA + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] prabhunA tejavALuM, prabhunI suvAsathI bhareluM (nA. 6.) prabhu-parAyaNa vi. [saM.] bhagavAnamAM bhaktivALuM, prabhu tarapha prabaLa AsaktivALuM, bhagavIya [dIyatA prabhuparAyaNa-tA zrI. [saM] prabhuparAyaNa hAvApaNuM, lagaprabhu-paMtha (-pantha) puM. [ + jae paMtha'] prabhunA mArga, prabhu-pada pAmavAnA mArga, bhaktinA paMtha prabhu-pratApa puM. [saM.] bhagavAnanA prabhAva. (ra) (lA) bhagavAnanI kRpA. (3) kuzaLatA. (4) sukha-samRddhi prabhu-prasAda puM. [saM.] bhagavAnanI kRpA. (ra) bhagavAnane dharelA naivedyane prasAdIrUpe maLate bhAga prabhu-prArthanA strI. [saM.] bhagavAnane uddezI karavAmAM AvatI stuti, Izvara-prArthanA, Izvara-stuti, khudAnI baMdagI prabhu-prItyartha, -rthe kri. vi. [ + saM. proktti + arthe + gu. e' sA, vi., puM.) prabhu prasanna thAya e uddeze, IzvarArpaNa 2010_04 pramANa buddhithI prabhu-prema huM. [saM, huM., na.] prabhu taraphathI sUcavAtA sneha. (2) prabhu taraphanI bhaktanI laganI prabhu-prerita vi. [sa.] prabhunI peraNAthI thayeluM ke kaheluM prabhu-bhakta puM. [saM.] bhagavAnanA Azraya karanArA sevaka, Izvarane bhajanArA prabhu-bhajana na. [saM.] bhagavAnanA ananya Azraya. (2) bhagavAnanAM guNagAna, hari-kIrtana prabhu-bhAva puM. [saM.] jae 'prabhuttva.' prabhumaya vi. [saM.] bhagavAnathI vyApta. (2) prabhumAM etapreAta, bhaktimAM tarakheALa prabhumaya-tA strI. [saM] prabhumaya hAvApaNuM prabhu-lIlA zrI. [saM.] bhagavAnanA sRSTirUpI khela, prabhunA adabhuta khela [avasAna, mAta Azare. (ra) (lA,) prabhu-zaraNa na. [saM.] bhagavAnanA prabhRti nA cA. [saM.] vagere, ityAdi pra-bheda puM. [saM.] prakAranA prakAra, peTA-bheda. (2) bhinnatA, taphAvata [laganIvALuM pravAsakta vi. [saM. mu + mA-savata] prabhu-bhagavAnamAM pravAsakti ii, (saM. mu + mA-jJAta] prabhumAM laganI, [(3) pramAdI, gAphela pra-matta vi. [saM.] madAnmatta, chakI gayeluM (2) gAMDuM, gheluM. pramatta-tA zrI. [saM] pramatta hovApaNuM Izvara-niSThatA pramatta-dazA strI. [saM.] unmatta avasthA, (2) gAMDapaNa, (3) gAmelapaNuM [eka samUha. (saMjJA.) pra-matha puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe zivanA gaNAmAMnA praznathana na. [saM.] khUba levuM e, (2) (lA.) pIDanuM e, (3) varSa, nArI [mahAdeva, rudra pramatha-nAtha, pramatha-nAyaka, pramatha-pati puM. [saM.] rAva, pramathavuM sa. kri. [saM. mac, tatsama ] valeAvavuM, (2)(lA.) pIDayuM. (3) nAza karaveA. pramathAvuM karmaNi, kri. pramathAvavuM pre., sa, kri. pramathAvuM, pramathavuM jaA 'pramathanuM'mAM. [karI nAkheluM pra-mathita vi[saM.] valAveluM. (ra) (lA.) pIDeluM. (3) nArA pra-mada puM. [saM.] prabaLa maTTa, bhAre garva pramada-vana na. [saM.] meja-majhA mANavA mATenA bagIcA. (2) rANI-vAsa najIkanA bAga, rANI-bhAga pramadA zrI. [saM.] yuti, juvAna strI, navayauvanA, lalanA prasaMgala (-maGgala) puM. [saM.] khetara kheDavAnA divasa. (bauddha.) pramA strI, [saM] sabhAnatA, sAvadhatA. (2) a-visaMvAdI anubhava. (3) carcAtha jJAna. (tarka.) (4) tarkarahita anubhava (vedAMta.) pramANu ta. [saM] mApa, mejhara' ke 'preperzana' (2) dAkhale, udAharaNa, dRSTAMta, (3) purAve, sAbitI, AdhAra, 'oNtheriTI.' (4) yathArtha jJAnanuM sAdhana, krAiTeriyana.'(5) dheAraNa (6) guNAttara, 'reDiyeA.' (ga.)[ ApavuM (rU. pra.) AdhAra ke purAvA batAvavA. 7 karavuM (rU. pra.) mAnya rAkhavuM karI ApavuM (. pra.) sAbita karI batAvavuM. Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pra-mANaka 1500 pramANettara 0 mA(-mAMgavuM (rU. pra.) purAvAnI IcchA karavI. (2) mApa pramANanAtha na, [saM.] purAvA ke AdhAra tarIke raja thayeluM levuM. pratyakSa pramANu (rU. pra.) joyelI vAta. likhita zAstra-vAthI [mApa batAvanAruM pramANu (rU. pra.) dastAvejI purAvo]. pramANu vAcaka vi. saM.), pramANu.vAcI vi. [se, muM.] pramANika vi [saM.] pramANita karanAruM, "sarTiphAiga" pramANuvAda puM. [3] kaI paNa vastune nirNaya karavAmAM pramANugata vi. [saM.] purAvAothI pUrNa, tarkazuddha, "jikala cAra ke ochAMvattA pramANuM hovAM ja joIe evo matapramANu-graMtha (-grantha) puM. [saM] te te viSayane mATe AdhAra- siddhAMta, "episTa mejI' (na. de) [maoNjisTa' vALe tema AdhArarUpa thaI paDe tevo graMtha pramANuvAdI vi. saM.,] pramANavAdamAM mAnanAra, episTapramANa-prAya vi. [saM] purAvAothI svIkArI zakAya tevuM pramANu-vAna vi. [+ saM. vAna, puM] pramANuvALuM, sa-pramANa pramANacatuSTaya na. [sa.] pratyakSa anumAna upamAna ane pramANavuM sa, ji. [sa. pra-mAna = pramA, tatsama ] pramANa zabda e prakAranAM cAre pramANa. (tarka) rUpe gaNavuM, kabUla rAkhavuM. (2) puravAra karavuM. (3) jANavuM pramANatA sTI., << na. [sa.] sama-pramANu hevApaNuM, pramANazAstra na. [saM.] yathArtha jJAnanAM sAdhana batAvatuM zAstra, sImeTrI' (nA. da.). (2) sapramANa hovApaNuM, "veliDiTI' sanyAsatyane mAla meLavavAnuM zAstra, tarkazAstra, lejika' (bha. na.). (2. vi). [vidvAna pramANana na. [3] sAkSI, sAkha pramANazAstrI vi, puM. [saM., muM.] pramANa-zAstranA niSNAta pramANa-nirapekSa vi. [saM.] jene koI paNa pramANanI jarUra pramANa-zITa vi. [saM.] mApa pramANenuM [maLeluM na hoya tevuM, savayaM-pramANa. (A. bA.) pramANu-zuddha vi. [saM] purAvAo dvArA gaLAI caLAI ne pramANa-59 vi. saM.] pramANenI rajUAta karavAmAM kAbela pramANu ekI sI. [saM] guNettara krama, "japemeTrikala pramANa-patra na. si.] padavI megyatA cAlacalagata kuzaLatA progrezana." (ga.) miApa pramANe. (2) gheraNa-sara vagerenI khAtarI Apate dAkhale, "sarTiphikeTa.' (caM. na.) pramANasara ki. vi. [ + ja "sara.'] pramANa pramANe, (2) (lA.) sArApaNAnI chApa pramANasara-nuM vi. [+ gu. nuM' che, vi, nA arthanA anuga] pramANapaddhati sakI. si] pramANethI sAbita karavAnI rIta mApa pramANenuM. (2) dhAraNasaranuM pramANa-purasara kri. vi. si.] pramANa ke pramANenI pramANu-siddha vi. [saM] purAvAothI sAbita thaI gayeluM rajuAtathI, AdhAra sAthe purAvA rajU karIne pramANasaSThava na. [saM.] ghATIlA hovApaNuM, dhATa-bhalAI pramANa-puruSa chuM. si.] jenA nirNaya pramANethI siddha hoya pramANAtIta vi. [ + saM. mIta] purAvAone vaTAvI gayeluM, te puruSa, te te viSayane adhikArI puruSa, "thesTiI' jyAM purAvA pahoMcI zake nahi tevuM (vi. ka.). (2) madhyasthI, (krayAmAM) "ampAyara' pramANunusAra ji. [isa.]purAvAone anusarIne, sa-pramANa pramANabaddha vi. [saM] mApasaranuM. (2) pramANothI bhareluM, pramANabhAva puM[ + se a-mA purAvAone abhAva, sa-pramANa sAbitI na hovApaNuM pramANu-buddhi sI, siM.] lAMbuM TUMkuM hovAnI samajha, pramANa- pramANAbhAsa chuM. [+saM. mA-mANa) sAcA nahi tevA bhAna. (2) 2ja thAya te sAcAM pramANa che e samajhavAnI AbhAsI purAvA hovA e, zAstrathI viruddha anumAna. zakti, "sensa opha proparzana' (2) a-samyajJAna, mithyAjJAna (AMdhaNI pramANa-bhAga kuM. [saM.] parimANa, mAtrA, mApa pramANukana (pramANana) na. siM. pramANa + ane pramANenI pramANa-bhAna na. [saM.] pramANane khyAla, "sensa oNpha pramANika, pramANikatA zuddha zabda "prAmANika-prAmAprapozana' NikatA' che; e "prAmANika' - "prAmANikatA." pramANubhAra muM. siM] purAvA rajU karavAnI javAbadArI pramANikA jI. [saM.] e nAmane eka gaNameLa chaMda, pramANabhUta vi. [4] AdhAra tarIke raheluM, pramANarUpa, nagasvarUpiNI. (piMgaLa.) sTAnDarDa." (2) (lA.) mAnya karavA yogya. (3) vizvAsapAtra pramANita vi. [4] pramANa vaDe siddha thayeluM, prAmANika, pramANabhUtakhtA rahI. [saM.] pramANa hevApaNuM, prAmANikatA, "othenTikeTeDa.' (2) zuddhi vagerenI rIte mAnya rAkhavAmAM prAmANya, othenTisiTI' AveluM, "sarTiphAiDa' pramANamaya vi. siM] purAvAovALuM pramANu strI. siM] jue "pramANikA.' pramANu-maryAdA strI, [1] kSetramaryAdA, sAbitI mATenI hada pramANIvi.saM5] pramANavALuM, pramANa siddha, pramANabhUta pramANayukta vi. [saM] mApasaranuM, sama-dhAraNa, "oNrmala' pramANIkaraNa na. [sa.) pramANethI siddha karavAnuM kArya, (u. ) othenTikezana." (2) mAnya karavApaNuM pramANu yuddha na. [saM.] kone pramANarUpa purAvA gaNavA ane pramANu-kRta vi si.] pramANethI siddha karavAmAM AveluM. mane na gaNavA e vize jhaghaDe. (ke. ha). (2) mAnya kareluM ke rAkheluM pramANu-rUpa vi. [4] e pramANabhUta.' pramANe nA, hai. [ + gu. "e' trI vi, pra] nI rIte, ne pramANa-lekha chuM. (saM.) AdhAra-25 lakhANa, 'vocara' anusarI. (2) jema, De, peThe, mAphaka pramANa-5 puM. [saM.] purAvA uDADI nAkhavA e pramANettara vi. [ + sa. 32] jeo pramANAtIta." S 2010_04 Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pramANapata 1501 prayatna-sAya pramANe peta vi. [+saM. 3] pramANane sAcavanAruM, mApa- siddhAMta, "dhirama." (ga.) [olejI" saranuM (2) purAvAovALuM, sa-pramANa prameya-vAda puM, si.] jagatanA satyavane mata-siddhAMta, pra-mAtA' strI. [3] mAnI mA, nAnI prameyavAdI vi. [saM.] prameyavAdamAM mAnanAruM, "olaoNjisTa pra-mAtA vi. [se, muM] pramANathI prameyanuM jJAna meLavanAra, prameya-siddha vi. siM] dareka siddhAMtanI gANitika siddhatA (2) (lA.) . chavAmA thayA pachI e siddha che e kahevAmAM AvatuM phalita (ga.) pra-mAtAmaha chuM. [saM.] mAtAne dAde, mAtAnA pitAno pitA prameya-siddhAMta (-siddhAMta) chuM. [sa.] siddhAMtamAM je kAMI pra-mAtAmaNI sI. [saM] mAtAnI dAdI, mAtAnA pitAnI mAtA siddha karavAnuM hoya te. (ga) pramA-1 na. [4] yathArthe-jJAna prameha chuM. siM.] puruSanI jananendriyane eka cepI rega pramAthI vi. siM, puM] mathI nAkhanAra. (2) baLAtkAre (jemAM lehI paruM nIkaLyA kare che), parami, "gonoriyA' jhUMTavI lenAra. (3) duHkha denAra, pIDanAra. (4) gabharAvI pramehI vi., pR. si., .] pramehane dardI mUkanAra pramoda kuM. [saM.] AnaMda, harSa, prasannatA, khuzI. (2) pramAda muM. siM.] asAvadhapaNuM, gaphalata. (2) ALasa. (3) sukha. (3) mahotsava bedarakArI, beparAI. [0 karo (rU. pra.) bedhyAna rahevuM. ameda-kArI vi. [se, muM] AnaMdakArI (2) bhala karavI) pramodAma na., ba. va. [ + saM, azu ] AnaMdanAM AMsu, pramAda-janita vi. [saM] pramAdane lIdhe thayeluM AnaMdAzra, harSAzru pramAditA strI, siM.) pramAdI hovApaNuM pramAdita vi. [saM.] jene AnaMda karAvavAmAM Avyo hoya tevuM pramAdI vi. saM., ] asAvadha. (2) ALasu. (3) bedara- pramodI vi. [saM] AnaMda ma hoya tevuM, AnaMdI, khuzakAra, beparavA [(2) mAMjavuM e mijAja, harSavALuM, prasannatA pAmeluM. (2) jAo "pramAdaka. pra-bhAjaina na. siM.] sAvaraNI vagerethI sAphasaphI karavI e. pramozana ja "premerAna.' [(2) bezuddhi, maccha pramArjanI strI, [saM] sAvaraNI, jhADu mAMjeluM prameha 5. [saM.] vadhu paDato meha, vadhu paDatI laganI. pramAjiMta vi. saM.1 sAvaraNI vagerethI sApha kareluM. (2) pra-mehaka vi. [saM.] meha karanAruM, pramehana, pramehI pramAzAstra na. [saM] jJAnasvarUpanI vidyA, jJAnapramANa- pra-mehana'na. [4] juo "prameha." ["pra-mohaka." zAstra, 'episTaleja (2. vi.) pramohana li. [saM'.], pramozI vi. [, .] ja pramita vi. [saM.] parimita, aha5. (2) siddha, sAbita, pracata vi. [saM.] saMyamavALuM, saMyamI, jiteMdriya. (2) pramANita. (3) pramANe dvArA jenuM jJAna thayuM hoya te tapathI pavitra thayeluM. (3) prayatnavALuM, mahenatu pramitA sahI. [saM.] e nAmane eka gaNameLa chaMda. (piMgaLa.) prayatAtmA vi. [+sa. mAramAM .] ja "prayata(1)" pramitAkSarA sI. [saM.] e nAmane eka gaNameLa chaMda. (piMgaLa.) prayatna kuM. [saM.] prayAsa, tajavIja, koziza, yatna. (2) pra-miti sI. [saM.] mApavuM e. (2) mApa, pramANa. (3) khaMtavALe parizrama. (3) vargonA upacAranI mukhamAM thatI pramANa vaDe maLeluM yathArtha jJAna bhinna bhinna prakAranI kriyA, "e kasa' ke. ha.) (vyA.) pramukta vi. [saM.] tadana mukta, vaLagaNa chUTI gayuM hoya tevuM prayatna-kata vi. si.] mahenata laIne kareluM pramukha vi. saM.] prathama, paheluM. (2) mukhya, agresara. (3) prayatna-tara na. [4] vargonA upacAraNanI mukhamAMnI che. (4) puM. mukhya AgevAna, adhyakSa, sabhApati,presiDanTa' kriyArUpI padArtha, eNphasanTa-elimenTa. (vyA.) pramitatA . [saM] mApasara hovApaNuM, "parasa' (mana) prayatna-nirapekSa vi. [saM] jemAM koI prayarananI jarUra nathI pramukha-taH kri. vi. [sa.] mukhyatve, khAsa karIne rahetI tevuM, svAbhAvika rIte thayA karatuM pramukhatA strI. si.] pramukhapaNuM, mukhyatA, prAdhAnya prayatna-baMdha (-ba-1) puM. [saM.] zabdonA uracAraNane thAnapramukha-5da siM] mukhya sthAna, adhyakSasthAna, sabhApatinuM mAM rAkhI karAtI padharacanA (jevI ke arabI-phArasI sthAna ke hoddo inA-aMgrejI bhASA vagerenA irAnI) pramukha-mata chuM. [saM., na] sabhA ke samitimAM sarakhA mata prayatna-vAda . [saM] bhASAnA zabdomAM svarabhAranuM tattva paDhatAM pramukhano hakathI apAto vadhArAne khAsa mata, niyAmaka che evo mata-siddhAMta, ekasa-thIyarI' kAsTiMga vATa' prayatnavAdI vi. saM.] prayatnavAdamAM mAnanAra pramukhAsana na. [+ saM. zAsana pramukhanI gAdI, mukhya gAdI prayatna-vAna vi. [+se vAna , muM] prayatna-zAlI(-LI) pramukha-sthAna na. [sa.] jue "pramukha-pada.' vi. [saM., pR.], prayatnazIla vi. [sa.] prayana karanAra, pramudita vi. saM.AnaMda pAmeluM, prasanna prayatna karye rAkhatuM pra-meya vi. [saM.] mApI zakAya tevuM. (2) pramANa dvArA prayatnazIlatA sI. [saM] prayatna karyo javApaNuM jANI zakAya tevuM. (3) pramANa dvArA siddha karavA jevuM ke prayatna-zaithilya na. siM.] prayatna karavAmAM zithilatA, karI zakAya tevuM. (4) na. kaTa prazna, probalema' (na. de) prayatnanI DhIlAza (5) siddha karavAnI vastu (dA. ta. vedAMtamAM "jIva' "jagata" prayatna-sAkhya vi. [saM.] mahenata karavAthI siddha thAya tevuM, ane "braha' e pratyeka prameya' che.), "pheMkaTa' () gANitika AyAsa-sAga, kasTreiDa' (ma.nI 2010_04 Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prayatna-sApekSa 1502 prajanavAdI prayatana-sApekSa vi. [saM] prayatnanI jarUravALuM navA akhatarA karanAruM prayatna-siddha vi. [saM] prayatna karavAthI maLI gayeluM prama-baMdha (-badha) . [saM.) nATaTya-svarUpanI racanA. prayAga na. siM.), 0rAja na. (sa., pR.] bhAratanA uttara (2) jIvanA vyApArathI thate karma baMdha. (jena) pradezamAM gaMgA ane yamunAnA saMgama uparanuM hiduonuM prAga-maraNa na. [4] niyANuM karI maravuM e. (jaina) prAcIna kAlathI pavitra gaNAtuM AveluM eka tIrtha ane prayAga-maMdira (-bhAnDara) na. si.] juo "prayoga-zAlA.' nagara, alAhAbAda. (saMjJA.). prayogamUlaka vi. siM] jenA mULamAM akhatare karavA prayAga-snAna na. siM] prayAgamAM AvelA gaMgA-yamunAnA jarUrI hoya tevuM, prayogarUpa, prayogAtmaka, "ekaperimenTala saMgama-sthAnamAM jaI karavAmAM AvatI nAhavAnI kriyA prAga-rasika vi. [saM.] avetana abhinayakAra, "emecyora' prayAga-vaTa pu. [saM.), 4 DuM. [+ ja e "vaDa.'] prayAga prayAga-vAda 5. (saM] vastuone prayoga karI cakAsyA tIrthamAM Avelo prAcIna samayane eka pavitra vaDa, bAda ja vahetI mUkavI joIe e prakAranA mata-siddhAMta, akSaya-va [(naidika paripATIne) "ekaperimenTAlijhama' prayAja 6. [saM] darza-paoNrNamAsanA aMgamAM eka yAga pramavAdI . [saM. 5.] praga-vAdamAM mAnanAra prayANa na. [saM.] nIkaLavuM e, javuM e, gamana, prasthAna. prayAga-vida vi. [saM.degfa] prayoganuM jJAna dharAvanAra. (2) (2) musApharI, pravAsa. (2) yuddha yAtrA. (4) (lA.) ava- pejanApUrvaka goThavaNI karanAra, "DemesTreTara' sAna, mRtyu prayoga-vidhi ! [saM] jae "praga-kriyA.' prayANakAla(La) . siM] prayANa karavAno samaya, pravAsa, prayAga-vIra puM. siM.] pravega karavAmAM utsAhI, prayoga mAM nIkaLavAnuM TANuM. (2) (lA.) avasAnanA samaya, mRtyu- karavAnuM sAhasa karanAra puruSa kAla mahenata praga-zAlA(-LA) sI. [2] jayAM bhinna bhinna prakAranA pravAsa puM. [saM.] prayana, udyoga, koziza. (2) parizrama, te te viSayanA prayoga karavAmAM AvatA hoya tevuM sthaLa, prayAsa-prApta, prayAsa-labdha vi. siM.] prayAsa karavAthI praga-maMdira, 'leboreTarI puiruSa maLeluM prama-zAstrI vi, siM. ] akhatarA karavAmAM niSNAta pra-yuta vi. saM.] prAjavAmAM AveluM, jAyeluM. (2) pragazALA ja "prayoga-zAlA." pragarUpa baneluM, vAparavAmAM AveluM. (3) racavAmAM prayAga-siddha visaM.) akhatarA karI meLaveluM, anubhavaAveluM. (4) joDavAmAM AveluM. (5) ajamAvavAmAM siddha, "prekaTikala' AveluM, "eplAiTa' (a. .) prayAga-siddhi strI. [saM.] prayoganuM pradarzana ane samaDI, prayukata-tA strI [sa.] prayoga "DemesTrezana' (da.bhA.) [eka prakAra. (nATaya.) pra-yukti strI. [saM.] viziSTa prakAranI yuti ke hikamata, pragatizaya puM. [saM.+gara-rA[] nATayanI prastAvanA karAmata, tarakIba, "Tekanika' prayAgAtmaka vi. [+ saM. kAramana + ja prayogamUlaka." prayuta vi. [sa, na.] dasa lAkhanI saMkhyAnuM pragAvasthA sI. [+se avasthA] akhataro thavAnA vacana pra-vaktavya vi. [saM.] pravega karavA jevuM [karanAra gALAnI sthiti [ese' pra-yAta li., siM .] pravega karanAra. (2) racanA prayogika sI, si] (1 zabda) haLa nibaMdha, "lAITapra-yAga kuM. [] kaI paNa kriyAnI yojanA, anuSThAna, pra-vejika ve siM] pejaka, pejanA karanAra. (2) prayoga 'elikezana' (ha. prA.). (2) upaga, (3) ajamAyeza, karanAra, kAryakSepamAM karIne batAvanAra. (3) saMpAdaka ke tAlIma, (4) upAya. sAdhana. (5) akhatare, "ekari - anuvAdaka. (4) preraka (dhAtu ke kriyArUpa.), kebala.' (vyA.) menTa' (a.tri.), DemosTrezana." (5) nATakanI bhajavaNI. projakatA sarI, -tva na. siM] prayojaka hovApaNuM (1) bhASAmAM kartA karma vagerenI kriyApadanI sAthenA prayajana na. [saM] kAraNuM, nimitta, sababa, udeza, hetu, saMbaMdhanI prakriyA (kartari, karmaNi ramane bhAve). (vyA) "moTiva." (2) khapa, upaga. (3) jasara, AvazyakatA. prayAgakartA vi,5. [saM. prAnastha kartA, gu. samAsa] (4) nyAyanA seLa padArthomAM che padArtha. (tarka). prayoga karanAra (5) arthanI prApti mATe cAra anubaMdhamAM eka pragakiyA jI. [] prayoga karavo e anubaMdha. (6) lakSaNAnAM traNa bIjomAMnuM eka (kAvya) prayAgara vi. [+ phA. pratyaya] pravega karyA karanAruM, (7) jene mATe manuSyanI kaI paNa viSaya tarapha pravRtti prayoga karavAnI AdatavALuM [prAyogika thAya te. (tarka) prayogagata visi] prayogathI siddha thanAruM, prayogAtmaka, prajana-bhUta 9i, [.] prajanarUpe thayeluM, kAraNabhUta prAga-dazA strI. [saM.] ajamAyezanI paristhiti prayajana-lakSI vei, [.] prajana-kAraNane dhyAnamAM prAga-dAsya na [saM.] anukaraNa-zakti, "menarijhama' rAkhanAra ke thAnamAM rAkhI yojAyeluM, "elAiDa' (u. ) prayajana vatI vi, jI. [saM] lakSaNAne eka prakAra. (kA5) prayoga-prApta vi. [saM] prayoga dvArA maLeluM prajanavAda chuM. [saM.] kAraNuvAda, 'TelijI ' (hI,tra.) pragapriya vi. [sa.] akhatarA karavA game che tevuM, navA prayAjanavAdI vi. . puM] kAraNavAdI, TelilojisTa' 2010_04 Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prajanA 1503 pravartavuM pra-pejanA sTI. (saM.] jhINavaTathI karelI yojanA pra-laMbana (-lambana) na. [saM.] lAMbuM laTakatuM rahevuM e prajavuM sakri. [sa pra--thonuM, tatsama] prayoga karavo. pralaMbAkRti (pralambAkRti) cI. [saM. pravA -f) lAMbe (2) pejanA karavI. prayojavuM, karmaNi, kri. prajAvavuM AkAra, projekazana.' presa,ji. pralaMbAvavuM (lakhAvavuM) jeo "pralaMbAvuM'mAM. prayojAvavuM, prayojavuM ja prayoja'mAM. [(a.ma.rA.), pralaMbAvuM (-lamabAvuM) a, ji. [saM. pra-egna, tasama] khUba pra-vejita vi. [saM] prayojavAmAM AveluM, "eNplAIDa' laMbAvuM. pralaMbAvavuM (pralabAvavuM) che, sa. ki. pra-veya vi. [saM] prayojavA jevuM, "elobala (ge.mA.) pra-labita (-labita) vi. si.] khUba nIce labaDeluM, lAMbu (2) preraka kriyApadane Ubhe thayela (kartA). (vya.) laTakAveluM. (2) lAMbu [lAMbuM laTakatuM pra-rakSaka vi. [saM.] rUTine pakaDI rAkhanAra, kabarveTiva' (na.la.) pralaMbI (-labI) vi. [saM., pR.] sArI laMbAIvALuM. (2) pra yatA strI., - na. [4] prayojavAnI yogyatA pra-lA5 chuM. [saM.] asaMgata baDabaDATa. (2) mithA bakavATa pra-8 vi. [sa.] jenAM mULa baMdhAyAM hoya tevuM, UgI pra-vApI vi. [, .] pralApa karanAruM gayeluM. (2) vadhI gayeluM. (3) jAmI paDeluM. (4) rUDha thayeluM prale, kAra paM. siM, kag, a. tadabhava + saM. "BIR] pra-rUpaka vi, puM. [sa.] dIkSita thayela zramaNa (jeNe sAdhu- bhayaMkara vinAza, pralaya dIkSA nathI lIdhI.). (jaina) [jhAvavuM e. (jena.) pra-lobha puM. [saM.] prabaLa lAbha. (2) prabaLa Asakti pra-rUpaNa na., aNu strI. [saM.] upadeza karo e, sama- pra-lebhaka vi. [saM.] lebha karAvanAruM, lalacAvanAruM prarUpavuM sa.. [sa pra-45, tatsama prarUpaNa karavI. prarUpALuM pra-lebhana na. [saM.] juo "pra-lobha' - " Te zana' karmaNi, kri. prarUpAvavuM che., sa.ki. pra-lejita vi. [saM.] jene khuba lebhAvavAmAM AvyuM hoya tevuM prarUpAvavuM, prarUpavuM ja 'prarUpavuM'mAM. [upadozeluM pra-lobhI vi. [saM., S.] prabaLa lobhamAM phasAyeluM, bhAre pra-pita vi. [] jenI prarUpaNA karavAmAM AvI hoya tevuM, lebhI, prabaLa lAla ["ne reTara' (na. mA.) pra-racanA sI. si] rocaka banAvavAnI kriyA. (2) nATaya- pra-vatA . [saM.] vyAkhyAna karanAra, pravacana karanAra, katinI prastAvanAnA be bherAmAM eka bheda. (nATa.) pravacana na. [sa.] vyAkhyAna, bhASaNa, "sarmana,' "eNDresa' pra-rAha . [saM.] UgavuM e (vanaspati). (2) phaNage, pravacana-kAra vi. [saM.] vyAkhyAna karanAra, vyAkhyAtA keTe, (3) choDa pravacanapaTu vi. [saM.] kAbela vyAkhyAtA [jena.) pralapavuM a. kri. (saM. pra-, tatsama] pralApa kara, babaDavuM, pravacana-vAtsalya na. siM] sAdharmika uparano nikAma prema, pralapAvuM bhAve., kri, pralapAvavuM che., sa.kri. pravacana-zailI strI. [sa.] vyAkhyAna karavAnI rIta keba pralapAvavuM, prala pAvuM ja "pralapaNuM'mAM. pra-vaNa vi. [sa.] abhimukha, saMmukha. (2) Asakta, rata, pra-lapita vi. [4] artha vagara babaDathA kareluM. (2) na. (3) namatuM, haLatuM. (4) namra, vinIta. (5) vaLageluM, cATeluM pralApa, babaDATa praNa-tA jI. siM] pravaNa hovApaNuM. (2) laganI pra-laya paM. siM.] bhayAnaka vinAza. (2) kapane aMte thata pra-vara vi. [saM.] mukhya zreSTha puruSa, AMtarika zAkhAne jagatano nAza. (3) bhinna bhinana lAMbe gALe pRthvI upara mukhya getrapuruSa. (4) na. janoInI brahAgAMThanI traNa TIdharatIkaMpa temaja prabaLa varasAdane kAraNe thato vinAza. (4) mAMnI dareka AMTI ['silekTa kamiTI' (lA.) meTI Aphata pravara-samiti zrI. [sa.] khAsa kAma mATe nimAyelI samiti, pralaya-kara, pralayakAraka haii. [saM.], pralaya-kArI vi. [sa, pravarAvasthA strI, [+sa, maya-sthA] vRddhAvasthA j.] bhayAnaka vinAza veranA -varya puM. [saM.] e nAmano eka yajJa-prakAra. (2) na, pralaya-kAla(La) chuM. [saM.) pralayane samaya jayotiSNama vagere yajJamAM karAte eka prAthamika vidhi pralaya-pUra na. siM.] pralayane samaye AvatI pANunI bhAre pra-varjita vi. [sa.] rAjya taraphathI jenA haravA-pharavA upara vinAzaka rela [pANI manAI karavAmAM AvI hoya tevuM pralaya-vAri na., ba.va. siM] pralayakALe vIkarI UmaTelAM pravartaka vi.saM.] phelAvo karanAra, promiTara.' (2) sthApaka, pralayAgni, pralayAnala ! [+. ani, mana] pralayakALa (3) paM. nATakamAM prastAvanAne eka prakAra. (nATaya) saLagAvI mUkanAra bhayAnaka agni [jhaMjhAvAta pravartana na. [saM.] phelAve, prasAra, pracAra pralayAnila kuM. [saM. mana] pralayanA samaye kaMkAto bhayAnaka pravartana-bala(La) [] dhakko mAravAnI zakti pralayAvasthA sI. [+ saM. arva-sthA] pralayanI paristhiti pravartana-zakti strI. [saM.1 ja pravartana-bala' - 'DAyanemika pralayAMtakAla(La) (malAnta-) puM. [+ sa. anna-]i pralaya phersa' (2. ha) pUre thaI cUkyo hoya te samaya pra-vartanA strI. [saM.] pravRtta thavuM e, hilacAla karavI e. prasAdaka na , ba. va. [ + saM. 3] ja pralaya vAri.' (2) ja e "pravartana.' () prasaratuM, kelAtuM pra-laMba (-lakha) vi. saM.] nIce labaDayA karatuM. (2) pravartamAna vi. [saM.] pravRtta thatuM. (2) amalamAM mukAtuM. sArI laMbAI nuM, "pIriyeDika' (a.ma. 2). (3) paM. pravartavuM a, ji. siM. pra-vRta-va, tatsama] pravRtta thavuM. (2) oLo . (4) e nAmane eka dAnava, (saMjJA.) amalamAM mukAvuM. (3) phelAvuM. pravartAvuM bhAve, . 2010_04 Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravartAvavuM 1504 pravRtti-yuga pravartAvavuM che, sa. kri. nathI maLato tevA prakAra.) (puSTi.) pravartAvavuM, pravartAvuM jae pravarta'mAM. [(2) phelAveluM pravAha-puSTi vi. [saM] saMsAramAM racyuMpaNuM rahetuM hovA pra-vartita vi. [saM] pravRtta karAveluM. (2) amalamAM mukAveluM. chatAM jenA upara prabhunI kRpA che tevuM (chAno eka prakAra). pra-vardhana na. [saM.] abhivRddhi, sAro e vadhAro pra-vardhamAna vi. [saM.] vadhatuM jatuM pravAha-baddha vi. [saM.] satata pravAha cAhayA kare tevuM pra-varSaNa na. [saM.] varasAda, varSA pravAha-bhaMga (-bha4) puM. [saM] nadI vagerene pravAha tuTI pra-vahaNa na. [4] nahera, kenAla." (2) macha, hoDI. jo e-aTakI paDavo e (3) pAlakhI. (4) sigarAma [Thaga, ThagAra pravAha-rodhaka vi. [saM.] pravAhane rokanAruM pra-vaMcaka (-va>caka) vi. [4] chetarapIMDI karanAra, vaMcaka, pravAhita vi. [saM] vahevaDAveluM, vahetA pravAharUpa pra-vacana (-12-cana)na., -nA sTI. [saM.] chetara pIMDI, ThagAI, chaLa pravAhita strI, [saM] pravAhIpaNuM, vahetA rahevApaNuM pra-vaMcita (vacita) vi. saM.] chetarAyeluM, ThagAyeluM pravAhI vi. siM] vahyA karatuM, cAlu vahetuM. (2) (lA.) pra-vAta chuM. [4] sakhata pavana, vAvaDa ja-mamaraNanA pherA pharyA kare tevuM, pravAhamAga. (puSTi.) pravAda puM. [saM.] lokamAM cAlatI niMdA, kApavAda, badanAmI pravAhI padya na. siM. pravadina = prAri ] chaMde baMdhana pra-vAraNa strI. [saM.] parikamAM vinAnuM vadhI jatuM lakhANa, 'blenka varsa' (ba.ka.ThA.) pra-vAla(-La) chuM. [saM.nave aMkura, keTe, phaNage. (2) pravAheltha vi. [+saM. lakSya pravAhamAMthI UbhuM thanAruM na. eka prakAranuM dariyAI 2na, paravALuM pra-vAha vi. [saM.] vahana karavA jevuM, (2) uThAvI levAvA pAtra pravAha-5 chuM. siM] paravALAMne beTa pravALa juo "pravAla." pravAla-bhama mI. [sa, na.] paravALAMnI khAkha. (vaidhaka.) pravALI jue "pravAlI." pravAlI(-LI) vi. [sa, j] paravALAMne lagatuM. (2) (lA.) pravividhu vi (saM.] praveza karavAnI IcchAvALuM, praveza gulAbI raMganuM karavA mAgatuM, dAkhala thavA cAhatuM pravAsa puM. [4] musApharI, yAtrA pra-viSTa vi. [sa.] jeNe praveza karyo hoya tevuM, dAkhala pravAsakathA strI. [saM.] musApharInuM khyAna, pravAsa-varNana thayeluM, aMdara AveluM pravAsa-kharca puM, na. (saM. + juo "kharca.'] musApharImAM thatA pra-vINa vi. [saM.] nipuNa, kuzaLa, dakSa, hoziyAra, kAbela khara, musApharI-kharca [vyavasthA pravINatA strI. siM] pravINa hovApaNuM pravAsana na. [sa.] dezanikAla karavuM e. (2) pravAsa- pravINuM jhI. [+ gu. "I' arIpratya] pravINa strI. (6. DA.) pravAsa-patra . ., na.] musApharIno khyAla Apato pra-vIra vi, puM. [se.] zuravIra, "hIro' (hi. ga.) saMbaMdhIo joga lakhelo patra [pravAsanuM zekhana pravRtta vi. saM.] pravRttimAM raheluM, kAmamAM maceluM, navarAza pravAsa-priya vi. saM.] jene musApharIna zekha che tevuM. vinAnuM. (2) cAlu raheluM pravAsa-bhaLyuM-ththu) na. (saM. + juo "bhaLyuM.'] musApharImAM pravRtti strI. [saM.] hilacAla. (2) kAmakAjamAM masyA rahevuM thatA kharcane aMge maLatuM vaLatara e, vyavasAya-jIvana. (3) sAMsArika duniyAdArIno vyavahAra pravAsa-varNana, pravAsa-vRtta na. [saM.] ja "pravAsakathA." pravRtti-kAraNa vi. [sa.) gatizIla, "sTimyulasa' (ke. ha.) pra-vAsita vi. siM] dezanikAla kareluM pravRtti-kSetra na. siM.] kAmadhaMdhAnuM sthaLa pravAsinI vi., sI. [saM.] pravAsI samI, strI yAtrA pravRtti-gAna na. [saM.] pravRtti vizenuM sUcana. (nA. da.) pravAsI vi. [saM., muM] pathika, yAtrI, musAphara. (2) pravRtti-dharma muM. [saM.] duniyAdArInAM kAma karatAM prabhubhakti paradezamAM jaI vasanAruM temaja dhArmika karmo karatA javAne jemAM krama hoya tevI prakriyA pravAsI kSamatA kI, siM, gu. samAsa keTalA musApharo pravRtti-nimitta na. mi. kAmadhaMdhAnuM kAraNa ke bahAnuM (2) samAI zake evI pAtratA vyavahArarUpa kAraNa. (jena.) (3) vi. jae "pravRtti-kAra." pravAsI-gRha na. siM, puM, na., gu. sabhAsa] pathikAzrama, pravRtti-niruddha vi. [saM. nidra-pravRtti jenI hilacAla dharmazALA, musApharakhAnuM rekatI jatI hoya tevuM, "inTaramiTanTa' (ki. gha.). pra-vAstha vi. [saM.] dezanikAla karavA jevuM pravRtti-parAyaNa, pravRttimaya vi. [3] racyuM-pa... rahenAruM pra-vAha chuM. [saM.] jharo nadI vageremAM thI pANInuM vahetuM rahevuM pravRttimaya to strI, siM] pravRttimaya vApaNuM e, ta, vaheNa, dhArA. (2) (lA.) satata cAlyA karavuM pravRtti-mAna vi. [sa, mAna , muM] jAo "pravRtti-parAyaNa' e (kAma vagere), (3) zeraDInA vADa karatA hoya tyAre - "ekaTiva.' bAvA sAdhu bALake vagerene apAtA zeraDInA sAMThA pravRttimArga kuM. siM] juo "pravRtti-dharma.' "eNTisijhama' pravAhana na. [4] prasAraNa, 'TrAnsamizana' pravRttimAMga vi. [4., pR.],-gaya vi. saM.] pravRttipravAha-nirAdha chuM. [4] vaheNanuM aTakI paDavuM e mArgamAM rahenAruM, "opTimisTa' (tevuM, pravRtti-lakSaNa pravAha-patita vi. siM] pANInA vaheNamAM paDeluM. (2) pravRtti-mUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM pravRtti rahelI hoya (lA.) janma-maraNarUpI pravAhamAM paDeluM (jeone mekSa pravRtti-yuga puM. [, kAmakAja tema kAmadhaMdhe karavAne 2010_04 Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravRtti-lakSaNa 1505 prazAMta samaya, puruSArthane samaya hoya tevuM, pravRttilaka pra-trajita vi. [saM.] jeNe pravajyA lIdhI che tevuM, saMnyasta, pravRtti-lakSaNa vi. saM.] jemAM pravRtti karavAnuM anivArya saMnyAsI, sarvatyAgI [dIkSA pravRtti-svAtaMtrya (-vAta.na. siM.] svataMtra rIte kArya pra-vrayA zrI. [sa.] saMnyAsa, satyAga. (2) saMnyAsanI karanAruM, "kI-vila' (u. ke.) pravrayAga . [saM.] jamakuMDaLImAM bIja cothA ane pravRtti-hIna vi. [saM.] kAmadhaMdhA vinAnuM, bekAra chaThThA khAnAmAM zukra ane caMdra sAthe hoya tevI paristhiti. pravRjyanizcitatA strI. [sa, pravRtti-ma-nizcita-ta] hilacAlanuM hAlata DhaMgadhaDApaNuM, "inDiTaminijhama' (a. ka) pratrajyAvasthA sI. [+ , avasthA] saMyasta-dazA, tyAgI prakRtyAtmaka vi. [ + saM. mAramana + ] pravRttivALuM pra-zama DuM. siM.] zAMti, uparama [ThAravo e pra-vRddha vi. [saM.] ThIka ThIka vadheluM, sArI rIte vadheluM. (2) pra-zamana na. [saM.] ThaMDuM pADavuM e, zAMti karavI e, jhaghaDe phelAyeluM philAve, progresa' (ma. na.) prazamana-vRtti strI. [saM.] zAMtivALo svabhAva, Tharela prakRti pravRddhi strI. [saM] sAre evo vadhAre. (2) sAro evo prazamita vi. saM.] zAMta kareluM, zamAveluM pra-vega kuM. [4] prabaLa gati, bhAre jhaDapa, (2) vadhate pra-zasta vi. si.] vakhaNAyeluM, prazaMsA pAmeluM. (2) uttama, rahete vigata zreSTha, nAmI. (3) zAstra jenuM vidhAna karyuM hoya tevuM. pravegaka vi. [sa. mAM jANIto nathI.] bhAre jhaDapI (4) hitakara, benivAlanTa' (je. hi) pra-vegita vi. [sa, A paNa rUDha nathI.] sabaLa vegamAM raheluM prazasti cI. [sa.] prazaMsA, vakhANa. (2) rAja athavA praveza puM. [saM] aMdara dAkhala thavuM e, pesavuM e. (2) dAnavIonAM guNa-kathana karatuM kAvya (e zilA para tareluM (lA.) AraMbha, zarUAta. (3) gati, pahAMca. (4) nATaka- paNa hoya, cA graMthanA AraMbhe yA aMtamAM paNa hoya.) kRtimAM bhinna bhinana te te daya, "sIna.' (nATaka.) prazastigAna na. (saM.] yazogAna, yazogAthA pravezaka chuM. [saM.] (graMthanI) bhUmikA, pAstAvika, be bela, prazastigraMtha (grantha) muM. saM.prazasti rUpa samagra pustaka AraMbhaka, 'inTroDakazana' (ba. ka. ThA.). (2) saMskRta nATakamAM pra-zastha vi. [saM.] vakhANavA lAyaka pahelA ane kalA aMka sivAyanA aMkamAM AraMbhe aMka- prazasyatA strI. [sa.] vakhANavA lAyaka hovApaNuM vastu sAthe saMbaMdha rAkhatAM prAkRtabhAvI pAtronI saMgata prazaMsaka (saka) vi. [saM] prazaMsA karanAra, vakhANu mAMTaNa. (nATaya.) karanAra. (2) khuzAmatiyuM pravezadvAra na, [saM.] dAkhala thavAnuM bAraNuM ke daravAje prazaMsana (-zasana) na. [saM.] prazaMsA, vakhANa,tArIka, prazasti pra-vezana na. [saM] juo "praveza." [praveza-patra prazaMsanIya (-zaMsanIya) vi. [sa.] jue "pra-zasya." pravezana-patra puM. [sa, na.] dAkhala thavA mATenI rajAciThThI, prazaMsaluM (-savuM) sa. . saM. pra-rAM , tatsama] prazaMsA praveza-parIkSA jI. siM] dAkhala thavA mATe ApavAmAM karavI, vakhANavuM, tArIpha karavI. prazaMsAvuM (-zasAnuM) karmaNi.. ke levAmAM AvatI kaseTa. kri. prazaMsAvavuM (-sAvavuM) che., sa, kri. praveza-pothI zrI. [+ jue "pathI.'] te te viSayane abhyAsa prazaMsA (-sA) zrI. [saM.] vakhANa, tArIpha karavA mATe prAraMbhika pustikA prazaMsApatra (rAsA-) paM. [saM.) tArIpha karatuM patAkaDuM, pravezavuM a, kiM. [sa, praveza, nA. dhA.] praveza karavA, pesavuM, "sarTiphikeTa' prizasya, prazaMsanIya dAkhala thavuM, aMdara javuM ke AvavuM, garavuM. (2) UMDe UtaravuM. prazaMsApAtra (-zasA-) vi. [rAM, na.] vakhANuvA pegya. pravezArthe bhAve, ji. pravezAvavuM che., sa, kri. prazaMsAvavuM, prazaMsAvuM (-zasA-) ja "prazaMsavuM'mAM. pravezamAguM chuM. [4] dAkhala thavAne raste [dAkhala-phI prazaMsita (-zasita) vi. [saM.] prazaMsA pAmeluM, vakhaNAyeluM. praveza-zuka na. [saM.] dAkhala thavA mATenuM lavAjama ke kI, tArIpha pAmeluM praveza-sAmarthya na. [3] dAkhala thavAnI tAkAta ke muMjAyaza prazaMsadagAra (sagAra) puM. [+ saM. 3-ra) vakhANanA praveza-haka(-ka) ! [+ ja "haka(-)."], pravezAdhikAra prazAkhA jI. [saM.) rAkhAmAMthI phUTelI zAkhA, peTA-zAkhA, puM [+ sa. adhi-kSAra] dAkhala thavAne adhikAra, prazA- upa-zAkhA dhikAra prazAkhI vi. [saM, pR.] nAnI nAnI DALIovALuM pravezAthI vi. [ + . atha, pR.] praveza karavAnI IcchAvALuM pra-zAmaka vi. [saM.] ThaMDuM pADanAruM, zAMta karanAruM, zamAvanAruM prazAvavuM, pravezavuM ja "pravezavuM'mAM. pra-zAsaka vi. . [saM.] prazAsana karanAra, amaladAra, adhikArI pravezikA jI. [saM.] koI paNa vidhyamAM zarUAta karavA mATe prazAsana na, [sa.] rAjya karavuM e, sattA calAvavI e. khyAla ApatI pustikA, mArgadarzikA, mArgadarzanI (2) kartavyasaMbaMdhI zikSA, upadeza pra-vezita vi. [saM.] dAkhala kareluM pra-zAsita vi. [sa.) jenA upara, sattA calAvavAmAM AvI pravezotsava che. [+saM. 33vA navA makAna vageremAM dAkhala hoya tevuM, sattA nIce raheluM, (2) jene sajA karavAmAM AvI thavA samayanI ujavaNI. (2) vijaya meLavI nagaramAM praveza hoya tevuM. (3) jene hukama karavAmAM Avyo hoya tevuM karatI veLA Arava prazAMta (zAnta) vi. [saM. khUba ja ThareluM, zAMta prakRtinuM. pra-vajana na. siM] jAo " prajyA ." (2) avAja na thato hoya tevuM. (3) puM. eziyA ane ke-95 2010_04 Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prazAMta-buddhi 150 prasarAvavuM amerikA vacceno e nAmano mahAsAgara, siphika esa." ane uttara [eka zikSaNa-rIta (saMjJA.) praznottara-paddhati strI, siM.] zikSaNazAstranI e nAmanI prazAMta-buddhi (-zAnta-) vi. riM.Tharela buddhivALuM, TADhA haiyAnuM praznottara-sabhA strI. [sa.] jemAM eka viSaya yA vividha prazAMtAtmA (zAntAtmA) vi., 5. siM, + mAramA karela viSa upara praznonA javAba ApavAmAM AvatA hoya atmAvALuM, mananI zAMtivALuM tevI carcA-sabhA pra-zAMti (zAti) cI. [saM.] ghaNI ja zAMti.(2) sthiratA praznottarI sI. [saM] jemAM prazno ane enA uttara Apapra-ziSTa vi. siM] khAnadAna, saMskArI, (2) ucca prakAranI vAmAM AvyA hoya ke AvatA hoya tevuM lakhANa keTacikama' sAhityika kSamatAvALuM, "lAsikala' prazno puM. [sa. prasannara. >prA. panna-3manuM saMskRtApra-ziSya puM. [sa.] ziSyane ziSya bhAsI rU5] nAgara (brAdANa) nA cha prakAramAM eka pra-zikhyA sI. [{] ziSyanI ke ziSyAnI ziSyA ane ene puruSa (saMjJA.) prazna puM. [saM.] prA, savAla. (2) saMzaya, saMdeha, zaMkA, pra-pradhi zrI. [sa.] zraddhA, vizvAsa, AsthA (3) samasyA. [0 UTha (rU. pra.) saMdeha che. 7 je prazna puM. siM.] Azraya, Azare. (2) AzrayasthAna. (rU. pra.) pUchelA praznanA javAba mATe jozIe kuMDaLI (3) vinaya, viveka [vivekI vicAravI. 0mUka (rU. pra.) keyaDe ja karo] prazrita vi. [saM] Azare AvI raheluM. (2) vinayI namra, prazna-kAra vi. [saM.prazna karanAra, pRcchaka pra-zvAsa . siM.] phephasAMmAMthI bahAra nIkaLata dhAsa. (2) prazna-cihana na. [4] vAkathane cheDe praznano bhAva batAvavA hAMphavuM e, hAMpha vaparAtuM (? AvuM) cihana, praznArtha-cihana. (bhA.) prazvAsa-dhana na. [saM] zvAsane rodha, prANAyAma prazna-5 na., pR. [saM., na.], 05 na [e.] savAla-patra, aSTagya vi. [saM.] pUchavA jevuM. (2) na. prazna praznanuM lakhANa prazna, praznAvali prA vi. [4] pRcchaka, prazna karanAra prazna-5raM5rA (-paramparA) sI. [saM.] eka pachI eka puchAyelA pra-sakta vi. [saM.] vaLagI raheluM, cATeluM. (2) anurA, praznapatra vi. [sa., na.] ja "praznAspada.' Asakta, haLI gayeluM. (3) prasaMgane lagatuM, mudAne lagatuM, prazna-bAhulya na. [] aneka prazna hovApaNuM. (2) bevaDA prastuta prazna vApaNuM, "lasI opha Dabala kavezcana (rA. vi.) pra-sati sakI. [saM.] vaLagI rahevuM e, cATI rahevuM e, prazna-mAlA zrI. siM.] ja prazna-paraMparA." (2) anudIta, Asakti, haLa javuM e. (3) prasaMga prazna-vAcaka vi. [saM.], prazna-vAcI vi. [sa, ] jao saMbaMdha, (4) vyAti, phelAvo [svacchatA prArthaka.' pra-satti strI. [saM.] prasannatA, khuzI. (2) nirmaLatA, prazna-virAma na [se, muM.] juo "prazna-cihana' pra-sanma vi. [saM.] AnaMdita, harSita, khuza, khuzakhuzAla, prazna-zAkhA strI. [saM.) yunivarsiTI vagereno te vibhAga ke rAjI, (2) khIlI UTheluM, khuzanumA. (3) saMteSa pAmeluM, jyAM praznonuM kAma cAlatuM hoya saMtuSTa. (4) kRpA varasAvatuM praznAtmaka vi. [+ saM. rAmana + ] praznanA rUpamAM raheluM prasannacitta vi. saM.] jenuM mana prasanna thayeluM che tevuM, praznAnusAra ji. vi. [+ saM, mana-sAra] praznane anusarIne, prasanna-mana, prasanna-hRdaya prazna pramANe "praznArthaka." (saMjJA) prasannatA sI. [sa.] prasanna hovApaNuM praznArtha chuM. [+ saM. arthI praznane artha. (2) vi. jao prasannatApUrNa vi. si.] pUrepUrI rIte prasanna praznArthaka vi. [ + saM. martha] jemAM prazno artha rahelo prasannamana vi. [+saM. mana] jae prasanna-citta." hoya te (sarvanAma, saMjJA.), "InTarageTiva' (ka. mA.)(vyA.) prasanna-mukha, prasana-vana vi. [sa.] khuzakhuzAla caherAvALuM praznArtha cihana na. [saM.] juo prazna-cihana." (saMjJA) prasanna-varNa vi. [saM] khuzakhuzAla kare tevA akSarovALuM. praznArtha-sarvanAma na. [saM] jemAM prazno artha rahelo che. (2) khuzakhuzAla kare tevA raMgavALuM tevAM kANu' "zuM' vagere te te sarvanAma. (saMjJA.) (vyA.) prasanna-halya vi. [saM.] ja prasanna-citta." praznAvavi(-lI, Li, -LI) strI [+ saM. mAva(-)] prasannAbhA vi., pR. [+ saM. mahimA puM] jene AtmA ja "prazna-paraMparA'--"InTarageTarI'-kavezcanera' khuza thayela che tevI vyakti praznAspada vi. [saM. mAM-paDha, na.] jemAM prazna UThavAnI prasara , -raNa na. [4] prasAra, kelA, "Diphayujhana' zakatA hoya tevuM, praznapatra (ke. ha) (2) vega, jhaDapa praznotarI zrI. [saM praznottarI] jAo "praznottarI." prasaraNa-rIla vi. [4] prasaravAnA svabhAvanuM praznotarI sI. [sa. + saM. degaW > prA.3ttaramA; sara0 prasaraNazIlatA strI. [] prasaravAne svabhAva ametarI.'] praznonI lakhelI thA chApelI pustikA yA prasaravuM a.ji. siM. pra--sara, tatsama] phelAve, patharAvuM, patAkaDuM, kavezcanera' vistaravuM, vyApI javuM. (2) relAvuM. prasarAvuM bhAve, kei, praznottara puM. [+ saM. utta) praznano javAba ke khulAse, prasAravuM, prasarAvavuM che., sa.ji. keTacima' (mana. 22). (2) puM, ba.va. ane e prazno pasarAvavuM, o "prasaravuM'mAM. 2010_04 ; Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pra-sarita 1507 pra-supti pra pra-sarita vi. siM, praphUa] phelAyeluM, patharAyeluM, vistareluM prasaMgacita (-sacita) vi. [+sa. fa] prasaMgane chAje (2) relAyeluM [vanAra. (2) peTe cAlanAruM tevuM, TANe zebhe tevuM pra-sapI vi., si, ] phelAI janAruM, patharAnAruM, vistRta prasaMgopAta (-sagapAtta) kri. vi. [ + sa, kapAd] prasaMgapra-sava ! si.] janma thave e, prasUti, janma, utpatti vazAta, prasaMga paDavAthI meka AvavAthI ke maLavAthI prasava-karma na [] janama ApavAnuM kAma, prasUti prasAda muM. [saM.] prasannatA, rAjI, khuzI (2) nirmaLatA. prasava-kAla(La) . [saM.] prasUtine samaya, jANavAnuM TANuM (3) kRpA, anugraha, maherabAnI. (3) devadevIo ke prasava-yA strI, siM.] jae prasava-karma, bhagavAnane naivedya dharAyA pachInI e prasAdI vastu, (5) kAcanA prasava-dharma vi. saM, 5.] ni dvArA janma thavAnA traNa guNemAMnA saraLatAthI artha samajhAI jAya e prakArane svabhAvavALuM (mAnava pazu pakSI vagere), prasava-zIla guNa. (kAvya.) (7) saMgItane eka alaMkAra. (saMgIta.) prasava-jAtanA strI. [saM.] jama ApatI veLAnI vedanA, viSNu [ Apa (pra.) deva-devInI prasAdI khAdya sAmagrI prasava sa.ke. siM. vajU , tatsama (baccAne janma vAMTavI, (2) mAra mAra. - Aroga, jamave, le Apa, jaNavuM. (2) viyAvuM (pazunuM) prasavALuM kamaNi, (rU. pra.) prasAdI khAdanuM bhejana karavuM, 0 kare (2. pra.) kri. prasavAvavuM che, kri. lAMca tarIke khAvuM. (2) eLavavuM. 0 cakhAra (rU. pra.) prasava-vedanA zrI. [saM.] jue "prasava-jAtanA." mAra mAro] prasava-zIla vi. [] janma ApavAnA svabhAvavALuM, prasAda-bhegI vi. siM, 5.] deva-devI bhagavAnane prasAda prasava khAvA TevAyeluM. (2) (lA.) khuzAmatiyuM.(3)lAlacu ((kAvya.) prasavazIlatA . [saM.] janma ApavAne svabhAva prasAdAtmaka vi [ + saM. mAraman + #] prasAda guNavALuM prasavasthAna na. [saM.] suvAvaDa karavAnI jagyA, prasutigRha prasAdI' vi. [+gu. "I' ta. pra.] deva-devIo ke bhagavAnane prasavAvavuM, prasavALuM ja "prasavavuM."mAM. dharAIne pavitra thayeluM prasavAvasthA strI, [+ se. marya-sthA] suvAvaDa thavAnI sthiti prasAdI a. [ + gu. "I ' pratyaya] deva-devIo ke bhukha,khI vi., bI. [+saM. ramuNI-] bALakane jama bhagavAna ke AcArya gurune dharAIne pavitra thayela che te ApavAnI taddana taiyArImAM hoya tevI strI padArtha. [0 cakhADavI (rU. pra.) mAra mAravo]. pra-savyA strI, siM.mAM jANato nathI.] pradakSiNAthI viruddha pra-sAdhana na. siM.] sajAvaTa, zaNagAra, rezana.' (2) prakAranuM pharavuM e zaNagAranuM sAdhana pra-saMkhyAna (-saphakhyAna) na. [saM.] gaNatarI, gaNanA. (2) prasAdhana-kalA(-LA) jI. [saM.] zaNagAra sajavA vagerenI (lA.) uttama jJAna, samyajJAna, (ga.) hikamata ke tarakIba, DekoreTiva ArTa' (ba.ka.ThA.) prasaMga (sa) 5. [saM.] sahavAsa, saMga. (2) avasara, prasAra 5. siM.] kelA, pracAra, vistaraNa prastAva, varo. (3) banAva, dhaTanA. (4) mulAkAta, samAgama, prasAraka vi. [saM.1 phelAvo karanAra, vistaraNa karanAra meLApa. (5) sahavAsa, paricaya. [0 Avo (rU. pra.) taka prasAraNa na. siM.1 prasAra, phelAvo, vistaraNa, (2) reDiye AvavI. 0 Ave (.pra.) gya samaye. 0 5 (3.pra.) dvArA samAcAra vagere vyApaka karavA e maLavAnuM thayuM. (2) kArya UbhuM thavuM. 0 nIkaLavA (. pra.) prasAravuM jue "prasaravuMmAM. phelAveluM carcA vageremAM kaI viSaya upara vAta thavI. 0 pAvo prasArita vi.siM.] jenuM prasAraNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM, (. pra.) paricaya sAdhavo. prasArI vi. [sa, .] phelAvo karanAra, prasAranAra prasaMga-bhUta (sa.) vi. [saM.] prasaMgane lagatuM, prastuta prasAvi adhI. [saM.] suyANI, dAyaNa. "miDa-vAIpha prasaMga-vaza (-sI-ve. [sa.] prasaMgane anukuLa thaI rahenAruM. prasiddha vi. si.] jANItuM, nahera thayeluM, mazara, vikhyAta, (2) . vi ja "prasaMga-vAtuM.' prakhyAta. (2) (chapAIne) prakAzita thayeluM prasaMga-vazAta (sa) , vi. [saM.] prasaMga khaDe thatAM, prasiddha-kartA vi., S. (sa.] (chapAvI) prakAzita karanAra prasaMgopAtta, meke AvatAM [karI batAvanAra prasiddhatA, prasiddhi jI. [saM] jAherAta, (2) (pAIla) prasaMga-vIra -sa.) vi., pR. [] meke maLattAM parAkrama prakAzita thavApaNuM. (3) nAmana, khyAti, kIrti prasaMga-sevI (sa-) vi. si, pR.] lAge ke mane sAcavI prasiddhikaraNa na. [saM.] jue "prasiddhI-karaNa." lenAruM, lALa sAdhI lenAruM, taka sAdhu, "TAima-sara'(da.bhA.) prasiddhi-patra puM, na. [sa., na.] jAheranAmuM. (2) jAhera prasaMganala(La) (-sonu-), prasaMganusAra (-sonu-) ki. vi. saM. ana -4, anu-kSAra) prasaMgane anusarIne, prasiddhi-sUcana na. [saM] jAherAta karavI e prasaMgacita rIte prasiddhIkaraNa na. siM.] prasiddha na hoya tene prasiddha karavAnI prasaMgAvadhAna (-sAva-) [+sa, nava-thAna] samaya sucakatA, kriyA, prasiddhi-karaNa prejhansa opha mAInDa' (na. bhe.) pra-supta vi. saM.] nirAMte UMdhI gayela, dhasaghasATa UMghatuM, prasagAMtara-tA(prasAra-tA) strI. si. traNa + antara-4] gADha nidrAmAM sUteluM. (2) niceSTa zAMta paDI raheluM viSayAMtara thavA-hovApaNuM, 'DiMgrezana' (na. .). prasuti . [saM.] kasupta hevuM e. gADha nidrAvALI sthiti 2010_04 Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pra-sUta 1508 praveda-biMdu prasta vi. [saM.) je janma ApavAmAM Aje hoya tevuM, prastAva-vizeSa chuM. [+] viziSTa ke khAsa prakArano TharAva, jaNelu, janama pAmeluM tivI taratanI strI, suvAvaDI vadhu dhyAna ApavA jevo TharAva prasUtA vi, jI. [saM.] strI-saMtAna. (2) jene prasUti thaI hoya prastuta vi. [3] jenI rajAAta karavAmAM AvI hoya te, prasUti pI. [saM.] jaNavAnI kriyA, prasava, suvAvaDa, jaNatara. cAlu, prAsaMgika, (2) na. cAlatuM prakaraNa (2) saMtAna, saMtati [vidhA prastuta-tA mI. (saM.) prastuta hovApaNuM jine zera prasUti-la(-LA) pI. [saM.] suvAvaDa karavAnI hikamata ke prastha puM. [sa.] januM cosaTha rUpipAbhAranuM eka mApa, prasUtikA jI. [saM.) jeo "prara tA(2)." prasthAna na. [saM.) yAtrA ke musApharIe nIkaLavuM e. (2) prasUti-kAla(La) puM. [saM.] prati thavAne samaya, janma- kaca karavI e. (3) pravAsanuM muhUrta sAcavavA paDezIne tyAM samaya, suvAvaDanuM TALyuM ekAda lUgaDuM mUkavA javuM e, pastAvuM. (4) e nAmanuM prasUti-khaMTha (-kha) . [saM] suvAvaDIne eraDe eka geya uparUpaka, (nATa.) (5) vedika dharmanA pAyArUpa prasUti-gRha na. [sa, puM, na.] jyAM suvAvaDa karavAnI vada gItA ane brahmasUtra vagere prakAranA zAca-graMtha vyavasthA che tevuM sthAna, prasava-sthAna prasthAnacatuSTaya na., thI sI. [saM.) uparanAM traNa prasthAne prativara 5. siM] suvAvaDIne Avato tAva (e uparAMta bhAgavatanI samAdhibhAvA sahitanAM cAra prasthAna bhayajanaka gaNAya che.) prasthAnatraya na, navI sI. siM.] ja "prasthAna(5)." prasUti-pITha sI. [saM.] jAo "prasava-yAtanA.' prasthAna-biMdu (-bandu) na. [se, muM.] UpaDavAnuM ke prayANanI prasUti-rAga 5. [saM.] suvAvaDIne lAgu paDato vyAdhi, zarUAta karavAnuM sthaLa che ke, sTariMga poInTa' (da.bhA.) suvA-roga prasthAna-rekhA zrI. siM] prasthAna kyAMthI karavAnuM hoya prasUti-vidyA sI. [saM] suvAvaDa karAvavAne lagatuM zAstra tevI sImA paDela aDacaNa prasUti-vedanA strI. [saM.] juo "prasava-yAtanA.' prasthAna-vipna na. siM.] prasthAna karavAnI viLAe AvI pratire sI. [ + jue "rajA.'] suvAvaDa mATenI zrI prasthA5ka vi. siM.] sthApanA karanAra, saMsthAne AraMbha prasUti-zAstra na. si.] ja "prasati-vidyA.' karanAra prasUtizAstra-jJa vi. saM.), prasUtizAstrI vi. [saM., muM.] prasthApana na. [4] sthApanA karavI e. (2) zarUAta. suvAvaDa karAvavAnI vidyAnuM jJAna dharAvanAra (3) vaLAvavuM e, vidAya, vaLAmaNuM prasUna na. [saM.] phUlanI kaLI. (2) phula, kusuma prasthApanuM sa. ji. [saM. prA tatsama] sthApanA karavI. prazvata vi. [saM] phelAyeluM, vistareluM, patharAyeluM. (2) relAyeluM (2) carcAne muddo raja karavo pra-skRti alI, [sa.] prasaraNa, phelAvo, vistaraNa, patharATa. prasthApita vi. [sa.] sthApeluM. (2) siddha tarIke rajU kareluM (2) relAI javuM e pra-sthita vi. [se.] jeNe prayANa karyuM che tevuM prastara chuM. (saM.] pAthare. (2) pathArI, bichAnuM. (3) pra-sthiti sI. [sa.] prasthAna, prayANa sapATI, (a) paththara, pathare. (5) staMbho uparanA bhAganuM pra-stava chuM. [saM.] (stana ke AumAMthI dUdhana) prAsa, itanuM hi5-kAma. (sthApatya.) bichAnuM pAne seiluM, praphula pra-taraNa na. [saM.] pAtharo. (2) bichAvaTa. (3) pathArI, pra-skuTa, -Tita vi. [saM.] tadana spaSTa. (2) khIleluM, vikapra-stAra puM, [sa.) kelA, vistAra, patharATa. (2) amuka pra-skaraNa na. [sa.) pragaTa jaNAI AvavuM e mAtrA ke akSaranA inAM bhinna bhinna zakaya rUpanI pra-rUkurita vi [saM.] pragaTa jaNAI AveluM, phureluM. (2) mAMDaNI. (pigaLa.) (2) saMgItane eka alaMkAra. (saMgIta.) dhrujI UTheluM, kaMpI raheluM (3) aMkAdine sthaLAMtara karavAnuM gaNita. (ga) prapheTa puM. [saM] khulluM thavuM e. (2) khulAse, nirAkaraNa prastAra-gaNita na. [saM.] amuka mAtrA ke vargonA dezanI prasava puM, vaNa na. siM.jharavuM e, TapakavuM e. (2) zakaya saMkhyA lAvavAnuM gaNita. (piMgaLa.) dU e, prAsa. (2) dhArA, vaheNa, nA pravAha. (4) prastAva chuM. [saM.] AraMbha, zarUAta. (2) ulekha, nedha. jharaNuM, jhare (3) TharAva, (4) avasara, prasaMga, varo. prastAva chuM. (saM.ja "prasava (1,2,3)." (2) pezAba, mUtra prastAvaka vi. [saM.] TharAvanI rajUAta karanAra. (2) prastuta vi [saM.] jhareluM, TapakeluM. (2) dUjheluM darakhAsta mUkanAra pra-vana kuM. [saM.] ivani, nAda, avAja prastAvanA . [saM] viyava ke graMthane paricaya ApavAnI prasthA5 5. [saM.] UMdhI javuM, e, nidrA karavI e kiyA, vistRta bhUmikA(upodaghAtamAM graMthanA UMDANamAM pravASana na. (saM.) prastApa(2) zatruo upara pheMkavAthI javAnuM hoya che, prastAvanA' sAmAnya paricaya uparAMta emane UMdha AvI jAya tevuM manAtuM eka devI astra lagatI vAta kare che.). "prI-pheisa." (2) nATayaracanAmAM sUtra pra-veda . [ ] paraseva, pasIne vAra nATaya-kRtinI mAMhaNa kare che te prastAva, "loga.' prada-maMthi (-granthi) sI. [4, 5] zarIramAMnI paraseve (nATaka.) jemAMthI thAya che te te bArIka gAMTha prastAvanA-kAra vi. saM.] prastAvanA karanAra ke lakhanAra prada-bidu (-bindu) na. [saM., pR.] parasevAnuM TIpuM 2010_04 Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pra-hara 1509 prAgabhAva pra-hara . siM] sADAsAta ghaDI ke traNa kalAkane divasa prAkaTatha na. [saM] pragaTavuM e, pragaTa thayuM che, janma levo rAtane te te samaya, traNa herA ke be ghaDiyAMne samaya, e, avataravuM e (Te bhAge paramAtmA tema gurue pahAra. (ja.) vagere mATe ja A zabda rUDha che.) prAsaMgika pra-haraNa na. [saM] prahAra. (2) phaTakAravAnuM ke vIMjhavAnuM prAkaraNika vi. [saM.] prakaraNane lagatuM, prastuta, prakRta, zastra. (3) laDatI vakhate pheMkavAnuM hathiyAra, astra prAkAmya na. [saM] irachA pramANe kArya karavAnI IzvarI pra-haravuM sa. ke. [sa, pra-TU-6, tatsama] prahAra karavA, mAravuM, zakti (ATha mahAsiddhio mAMhenI eka) vIMjhavuM, ThekavuM. praharAnuM karmaNi, ke, praharAvavuM che,,sa.ki, prAkAra chuM. [saM. pramA-bhAra] keTa, ki , durga, gaDha praharAvavuM, praharAvuM ja "praharavuM'mAM. prAkAra-maMti (-mahiData) vi. [saM] kalAvALuM, killebaMda prahariye pu. Isa praharI + gu. "iyuM ta. pra.), praharI vi. prAkRta vi. [saM] sAmAnya varganuM, sAmAnya janasamudAyanuM. [sa, 5. pahere bharanAra cokIdAra, paheregIra, saMtrI (2) ziSTa saMskAra vinAnuM, aziSTa, (3) laukika. (4) pra-hartA vipuM. [.] prahAra karanAra nIca, halakuM, sAdhAraNa koTinuM. (5) na.,I. [saM. na.] pra-harSa paM., -rSaNa na. [saM.] ghaNe harSa, ghaNe AnaMda, dhaNI vaidika bhASAmAMthI saMskRta bhASAnI samAMtara vikasI AveluM prasannatA [chaMda. (piMgaLa) bhASAsvarUpa (jemAM pAli ardhamAgadhI mahArASTra zaurasenI praharSada , maharSi zrI. siMe nAmane eka gaNa meLa mAgadhI paizAcI ane aprabhaMza vagere aneka prAMtIya pra-harSita vi. [e. prArdha + sa rata tApra.] prahaNa, AnaMdita bolIo-bhASAone samAveza thAya che.) (1) (mukhya) pra-hasana na. [saM] durgaNonI majAka uDAvanArI eka prakAranI mahArASTra prAkRta bhASAmAMthI apabhraMza dvArA vikasI nATaya-kRti, eka rUpaka, "komeDI' (da.bhA.), "phorsa (na.la.) AvelI bhArata-Arya kuTuMbanI badhI arvAcIna bhASAonuM (nAya.) eka sAmAnya nAma. (saMjJA.) pra-hasita na. [saM.] atyaMta hasavuM e, (2) hAsya rasanA prAkRta-kAla(-La) . [sa.] vaidikI bhASAmAMthI prAkRta bhASAo cha prakAromAMnuM eka prakAranuM hasavuM e. (nATa.) nIkaLI tyArathI apabhraMza bhASAnA asta sudhIne I.sa. pra-hasta . [sa.) khulI hathelIvALo lAMbo karelo hAtha. 12 mI saddI sudhIne 1500thI 2000 varSone samaya-gALe (2) paurANika mAnyatA pramANe rAvaNane eka senApati. prAkRtika vi. [4] prakRtine lagatuM, kudaratane lagatuM, kudaratI, (saMjJA.) necarala' (ma.2). (2) svAbhAvika. (3) bhautika, pArthiva, pra-hANa na. [saM] hAni, hANa, nukasAna (2) nAza paMcabhUtAtmaka, "phijhikala" (ma.na.) prahAra 5. [sa.] praharavuM e, mAra mAra e. (2) ghA prAka- vi. [saM. prA nuM saMdhithI aSa vyaMjanathI zarU thatA kara e. (3) AghAta, phaTake, mAra, jhApaTa, jhaTakA zabdo pUrve: "prAka-kAla vagere] pUrvanuM, prAcIna kAlanuM pra-hAraka vi. siM.] prahAra karanAra [AvyuM hoya tevuM prAka-kathana na. [saM.] AraMbhanA be bela, bhUmikA, Amukha pra-hArita vi. [4] prIja pAse jene mAra marAvavAmAM prAkR-kAla puM. [saM.) pUrvane samaya. prAcIna jamAne pra-hArya vi. siM] mAra marAvAne pAtra, mAravA lAyaka prAkAlIna vi. [aM] pUrvane samayanuM, prAcIna jamAnAnuM mahAsa 5, siM.] makarI, majAka, ThekaDI, TIkhaLa, ToLa, prAka-tana vi. [saM.] e "prAkAlIna.' (2) pUrve jamanuM, upahAsa thiyeluM pUrva janmane lagatuM. (3) na. bhAgya, nasIba sana thayela, AnaMda pAmeluM hArdhita prAga- li. [jao prAka;' svara ane leASa vyaMjanathI zarU praheli, kA strI, siM] ukhANe, samasyA, koya, preblema' thatA zabdo pUrve "Tega;' "prAgaitihAsika" "prAcuddha' vagere) (da.bhA.) (2) samasyApUrti prakArane citrakAmAM eka ja "prAka-." bheda. (kAvya.) prAga na, [sa. prathALanuM lAiva juo "prayAga." pra-hA-halAda [saM.1 AnaMda, AhalAda. (2) paurANika prAgaTaya na. [saM. prAtha; mu. mAM maLavata "1'>"'.] mAnyatA pramANe hiraNyakazipu nAmanA dAnavano bhakta putra, juo "prAkaTatha,' balirAjAne pitAmaha (saMjJA) prAga () strI. [saM. prA-> projanA gu. vikAsamAM] parepraha vi[saM.] namra svabhAvanuM, vinaya, vivekI DhiyuM, maLasakuM [0nA derA phavA (rU.pra.) aruNodaya tha. prahava-citta vi. [3] namra ane vinayI hRdayanuM 0 vAsavI (rU.pra.) pare vAsavI, maLasakuM thavuM]. prAimara strI aM] bALapothI (ayAsa mATenI). (2) prAga-vAsa(vAgaDa-vAsya) strI. [e "prAgaDa+ "vAsavuM.'] koI paNa viSayanuM prAraMbhika pustaka paroDhiyuM thavuM e prAI(-ca)masa yuM. [4] havA bharIne saLagAvavAmAM AvatA prAgatika vi. [saM. pra-ra jevA navA zabdane saM. vikAsa]. eka prakAranA DIvALo cale, "sTava' pragatine paMthe paLeluM. pragatizIla, sudhArAvAdI, "presiva' prAIveTa vi. [aM] khAnagI, puM, rahasyamaya, gupta, (2) (caM.na.), "libarala' (na dvA) thiye hoya e pahelAMnuM vyaktigata prakAranuM prAganubhava vi. saM. prANa + manamaya, saMdhithI] anubhava prAIsa sI. [] kiMmata, mahaya nI yAdI prAgabhAva 5. [saM. bAkI amAra, saMdhithI] tarkazAstramAM prAisa-lisTa na. [aM] kiMmata batAvatI vecANanA padArthonuM saMcita pAMca abhAve mAMhene eka-pUrve kazuM ja nahotuM e 2010_04 Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAgabhaga 1510 prANa-leSa prakArane. (tarka) A le ' (A. bA.) prAgaya na. [..] ja "pragabha-tA." prAcInAbhimAnI vi. [+ saM. mamimArI, .]. prAcIna prAga-18 paM. jio "prAga' + "vI.] jue "prayAga-vaDa.' rItarivAja temaja potAnA dezanA prAcIna padArtho vagerenuM prAjhitihAsa chuM. [saM. vAva +tahAsa, saMdhithI] ItihAsa- gaurava dharAvanAra, " Dekasa' kAlanI pUrva prAcIna itihAsa prAcurya na. [saM.] jue "pracuratA." prAgaitihAsika 3i. [saM. kAkA + oftahAlikA, saMdhithI] pracetasa . [] dakSa prajApati. (saMjJA.) itihAsa-kAlanI pUrvanA ati prAcIna samayane lagatuM, prAya vi. [sa.] pUrva dizA ke dezane lagatuM prI-hisTorika' (nAke.), "prI-hisTorikala' prAcya-bhASA-vizArada vi. [] pUrvanA dezanI bhASAonuM prAyotiSa, pura na. [saM.mAM A svIkArAya che, jJAna dharAvanAra niSNAta, "oriyanTalisTa' paraMtu mULamAM e Ayetara zabda che, jemAM pUrvanuM prAgya-vighA strI [saM.] pUrvanA dezanI vidyA, "oriyenTala evo zabda nathI.] kaurava pAMDavonA samayamAM saurASTranA sTaDIma' (A bA.) [vidyAomAM niSNAta pazcima samudrakAMThAnA keI sthaLanuM narakAsura kivA bhImAsuranuM prAcyavidyA-kevida 9i. saM.] pUrvanA dezanI (bhAratIya) rAjadhAnInuM nagara. AjanuM saMbhavita ghumalI. (saMjJA.) (2) prAcyavidyA-pariSada kI. [4 ] pUrvanA dezanI vidyAonI pachIthI AsAmanA gauhattIne sthAne hatuM te prAcIna nagara. carcA-vicAraNA karatI sabhA, "oriyenTala konpharansa (sajJA.). prAcyavidyA-vizArada vi. si.] ja "prAcyavidyA-kovi." prAyuddha kri. vi. saM. prAr +yuddha, sAMdhethI] yuddhanI pUrve prAchata na. siM. prAthazcitta, arvA. taddabhava(grA.)] ja prAzcima 4i. (saM. 4 + agrima] sauthI AgaLanuM. (2) sauthI "prAyazcitta' AgaLa AvI kAma karanAruM [kathana." prajApatya vi. siM] prajApatine lagatuM. (2) puM. e nAmane prAgvakatavya na. siM. prAtha+ vAta5, saMdhithI] jao prAka. hiMduonA ATha vivAhomAMne vara pAsethI kazuM na laI prA.vATa kuM. [saM.mAM bhinnamAlanA pUrva pradezanA vAsI kanyA ApavAne eka vivAha tarIke zabda madhyakAlamAM khaDe thayo che, jemAMthI "poravADa" mAja vi [, kAkA->prA. pUnama; karI ane prakSepa kahyo che. hakIkate "poravADa" parathI saMskRtIkaraNa lAge che.] ghaNuM, pukaLa. (2) UMca, bhavya. (3) na. Azare dasa ekara pazcima mAravA kevA prAcIna gurjara pradezanI madhyakAlanI jamInane peTa eka vezya kAma ane enA puruSa, piravADa, (Aje gujarAta- prAjJa chuM. [saM] juo "prajJa." mAM paNa dasa-vIsA A vaNikanI meTI vastI che.) (saMjJA.) prAjJa-tA strI. siM.] juo "prajJa-tA.' prAzvida vi. saM. grAn +vi6, saMdhithI] pUrvanI bAbata prAcakSu vi. saM.ja "prajJAcakSu' ke vigatanuM jANakAra prAjJa-deha chuM. siM] vighArUpI mAnava-deha prALu(ka), prAduNika, prAthUrNa(ka), prAghaNika chuM. prAjJAnika vi. [saM.) prajJAnane lagatuM, ucca jJAnane lagatuM, si] paraNe, mahemAna [pUrve.] e "prAka- AdhyAtmika jJAnane lagatuM prAha vi. saM. vAvAnuM anunAsika vyaMjanathI zarU thatA zabda prAya na. si.] uttama prakAranuM dhI pra mukha vi. [sa. pUrva dizA tarapha moDhuM rAkhI raheluM prANa puM. [saM. + ana] zvAsano vAyu, zvAsa. (2) jIvanaprAcArya puM. [sa, 2 + mAcArya, na marA. mAM] mahAvidyAlaya zakti. (3) jIva, AtmA, [0Ava (rU. pra.) bhaya ke kelejane vaDe adhyApaka adhikArI, "keleja-prinsipAla." e thA. 0 UThI javA (rU. pra.) DarI javuM. (2) bahu (gu.mAM paNa cAlu thaye che) gabharAvuM. 0 UDI javA, 0 nIkaLI javA (rU. pra.) maraNa prAcI rahI. [saM. pUrva dizA, ugamaNI dizA. (2) saurASTramAM thavuM. 0 kADhI nA(-nakhi (rU. pra.) kurabAnI ApavI.(2) gIra paMthakamAM sarasvatI nadInA kAMThe AveluM eka pitR- ghaNuM ja Atura rahevuM. 0 kharacavA-kharcavA (rU. pra.) jiMdagIne tIrtha. (saMjJA.) bhoga Apavo. 0 khAva (rU. pra.) bahu satAvavuM. 0 gaLA prAcIna vi. [saM.] pUrva dizAnuM. (2) pUrvanA dezanuM. (3) sudhI AvavA (rU. pra.) herAna parezAna thaI javuM. 0ghUMTa purANa kAlanuM, purANuM, khUba javuM. (4) bhASAnI daSTie (rU. pra.) maraNa thavuM. 0 5DIke bAMdhavA (rU. pra.) amajhaNathI purANuM, 'ArkaMIka (na. jo ) herAna thavuM. 0 pAtharavA (2. pra.) premathI AgatA-svAgatA prAcInatama vi., [.] ghaNA ja junA samayanuM karavI]. prAcIna-tara vi. [saM] sarakhAmaNIe vadhu prAcIna prANa-kanTa, prANa-kucha na. [saM.] maraNa vakhatanI pIDA. prAcInatA strI. (saM.) khaba purANuM hovApaNuM (2) maraNa vakhate pIDA thAya tevI pIDA prAcIna-5thI (-5thI) vi. [ + jue "thI.'] jao prANu-graMthi (granthi) strI, [sa., ] baraDAna kareDa prAcInAbhimAnI'-kaeNrveTiva' (u. ke) AgaLanI prANanA AdhArarUpa eka gAMTha prAcIna-vastuzAstrI vi. [saM, .] purAtatvavida, prANa-ghAta 5. siM] vadha, mRtyu ArkiyolejisTa' (A. bA.) prANaghAtaka vi [i] mRtyu karanAruM, jIvaleNa prAcIna-vastu-zeSa chuM. [saM.] purANI vastuonI khoja, prANa-ghAva chuM. [saM.] kAna rUMdhatAM saMbhaLAte zarIramAMnA 2010_04 Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prANa-na 1511 prANAkarSaNavidyA prANa-calanane avAja prANamayatA strI. [a] prANavAnapaNuM, prANa-pUrNatA prANa-na vi. [saM] jIvaleNa, prANaghAtaka prANumukta vi. saM.] avasAna pAmeluM, maraNa pAmeluM prANa-cetanA , siM] prANamAM rahelI caitanya zakti prANa-sudA sI. [saM.] aMgaThe TacalI ane anAmikA e prANa-jIvana vi. saM.] jIvAdorI TakAvI rAkhe tevuM (2) traNa AMgaLI bhegI karavAthI karAtI eka mudrA (lA) ghaNuM vahAluM. (3) kuM. priyatama, vahAlo pati prANayAtrA strI, siM] jIvananirvAha prANu-tAva na. [saM] zarIramAM raheluM caitanya-tatva, jIva, prANa-yuta vi. [saM.] jIvatuM chavAtmA prANu-ga ! [saM] prANAyAmane eka prakAra. (ga.). prANa-taMtra (tatra) na. [saM.] kudaratI baLamAMthI pariNamatA prANa-rakSaNa na, prANa-rakSA sI. [saM.] jIva bacAvavAnuM kArya vastutatvano vicAra ApatI mata-siddhAMta-zAkhA, "DAIne prANu-rasa ! [sa.] zarIra vanaspati vageremAMnuM cetana mijhama (u. je.) TakAvI rAkhanAra pravAhI prANu-tulya vi. [] prANunA jevuM vahAluM prANa-rahita vi. saM.] maraNa pAmeluM prANa tyAga kuM. [saM] maraNa, mRtyu, avasAna prANa-rAdha chuM. [3] jue "prANa-nigraha." prANatva na. [saM.] zvAsa ane ucchavAsa levAnI kriyA prANa-19bha chuM. [saM.] jue "prANa-priya,' evo pati. prANa-daMTha (-daDa) puM. [i] motanI sajA, dehAMta-daMDa prANavalabhA strI. [sa.] prANapriya patnI, dayitA prANa-dAtA vi, puM [] jIvanadAna karanAra. (2) (lA.) prANu-vahA vi, jI. [saM] cAlaka yaMtra, meTara.' (na. de) piSaNanI vyavasthA karI ApanAra maherabAnI prANapaMta (vakta) li prANu-vaMtuM (vananuM) vi. [ + saM. 1a>prA. vaita + gu. "G" . prANa-dAna na. [.] jIvita-dAna. jAna bacAvI levAnI svArthe ta. pra.), prANavAna vi. [ + saM. "vA , 6] prANa-dAyaka vi[.], prANadAthI vi. [sa, ] juo prANavALuM. (2) (lA.) sazakta, baLavAna prANa-dAtA." prANavAyu puM. [] e nAmane eka zuddha vAyu ke je prANa-dIti samI ba] AtmAnuM teja cetana prANIone jIvavAnuM baLa Ape che, "okasijana' prANa-dhana na. siM] prANarUpI dhana (2) (lA.) atyaMta prANa-vAhaka vi. [saM], prANu-vAhI vi. [4, .] cetanaAtmIya vyakti [dehamAM TakAvI rAkhavo e tatva TakAvI rAkhanAra prANudhAraNa na. si.] jIvanuM dehamAM TakI rahevuM e, jIvane prANuvighA jI. [saM] prANanuM varNana karanArI ane enA prANadhArI vi, 5.] prANImAtra, samagra cetana prANIo rakSaNanI mAhitI ApanArI vidyA prANa-nAtha chuM. [] (lA.) priyatama pati prANa-vidhAna na. [3] sajIvana karavAnI kriyA. (2) mahAprANa-naza vi. [saM] jIva-leNu, prANadhAtaka prANa tatva, "espirezana' (ke.ha.) (vyA.) prANa-nigraha, prANa-nirAdha ! si.] zvAsane thaMbhAvavAnI mANa-vinimaya kuM. [sa.] dUI vighAne eka prakAra, kriyA, prANa-rodha [sasaTanuM sAhasa memerijhama" (ma.na.). prANa-5Na 5. [saM] prANane jokhamamAM mUkavA e, jIva- prANa-viSayaka vi. [saM] prANane lagatuM prANapati muM. [saM.] ja "prANa-nAtha.' [paMkhI prANa-visarjana na. siM] jAo "prANatyAga.' prANu-paMkheruM (-5 khera) na. [+ ja paMkheruM.'] prANarUpI prANa-vihIna vi. [4] maraNa pAmeluM. (2) (lA) nirbaLa prANa-pUrNa vi. saM] prANuzakitathI bhareluM, taravarATavALuM, prANa-zakita strI. (saM.] jIvI rahevAnuM baLa, jIvana-zakti, sazakta zarIranuM caitanya-baLa prANa-poka strI. [ + pika.'] saMbaMdhInuM maraNa thatAM cAkA prANu-roSaNa na. (saM.) zarIrane ApavAmAM AvatI bhAre upara zaba maLyA bAda najIkanA saMbaMdhI taraphathI zabanA takalIpha. (2) avasAna, mRtyu jamaNuM kAna pAse pitAnuM moTuM rAkhI raDavAnI karAtI kriyA prANa samA 6 prANa-sakhA DuM [saM.] prANapriya mitra prANapoSaka vi. saM.], prANa-poSI vi. [, 5] prANane prANu-saMkaTa (sakaTa). [sa.] maraNa thaI jAya evA piSaNa ApanAruM jIvatuM rAkhanAra khiba vahAluM prakAranI Apatti, jIvanuM jokhama prANa-pyAruM 8i. [ + ja e thAze.'] prANathI paNa vahAluM, prANu-saMcAra (-sacAra) 5. siM ], dehamAM caitanyane saLaprANapratiSThA strI, siM.] dhArmika vidhithI mUrtimAM te te nA AvAhanathI te te devanI bhAvanA siddha karavAnI kriyA prANa-saMdeha -sadeha), prANu-saMzaya zaizaya) 6. [saM.] prANaprada vi. [saM.) ja e prANa dAtA" [ke mudde jIva , prANa-prazna puM. [ ] sauthI agatyane savAla, mukhya savAla prANu-pazI vi. [sa, ] jIvane asara kare tevuM prANa-praya vi. [saM.] e "prANa-pyAruM.' prANa-hara vi siM.) maraNa upajAve tenuM prANapriyA vi., kI, siM] prANethI vahAlI patnI, dayitA prANu-hAni strI. siM] jIvanuM jokhama [prANa-hara.' prANa-bala(La) na. [saM.] AmAnI zakti prANa-hAraka vi. [saM] prANa-hArI vi. [sa, puM] juo prANamaya vi. [saM.] jae "prANa-pUrNa." (2) paM. zarIra- prANa-hIna vi. saM.] juo prANarahita." (2) (lA.)nirbaLa mAMno e nAmane eka keza. (dAMta) prANAkarSaNa-vighA strI. [+ -La0] AkarSaNa karanArI 2010_04 Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prANAdhAta 1512 prazcaMga zaktithI bIjAne vaza karavAnI vidyA, 'hipnoTijhama' prANI-deha-vidyA strI. [sa, grALa-; A gu. samAsa] prANIprANaghAta 5. [+saM. mA-ghAta jIvanuM jokhama enA zarIrane lagatuM zAstra prANAcArya 5. [ + saM. mA-vA] AyurvedanA abhyAsanI prANI-bhULa sI. [sa. prAji-maroDa ! A. gu. samAsa] AcArya--padavI dhara vaidya [paheluM vata, (jena.) prANIone lagatI bhageLavavA prANAtipAta yuM. [ + saM. mati-vAta] ahiMsA nAmanA vratanuM prANI-mAmI-vida vi. jio "prANI' + "mamI' + saM. vivuM prANAtmaka vi. [+saM. mAramana + 1) prANamaya prANIonAM maDadAM sAcavI rAkhavAnI vidyAnuM jJAna dharAvanAra prANubha-lAda . [+ saM. mAraH-vAjIvanI hilacAlana prANI-mAmI-vidhA strI. jio "prANI' + "mamI'+ saM.] AdhAra prANanA astitva upara che evo mata-siddhAMta, prANIonAM mAdAM sAcavI rAkhavAnI hikamata ApatuM zAstra vAITAlijhama' (hI. vra.) prANI-miti strI, siM prALa-miti; A gu. samAsa] prANaprANAtmavAdI vi. saM., muM] prANAtma-vAdamAM mAnanAra enAM zarIranA bhAge ane enA sApekSa mahattvanA nizcayanuM prANAtmA chuM. [+e. mAramAM] prANarUpe rahelo AtmA, zAstra [homIne karavAmAM Avato yajJa-prakAra jIvAtmA, liMgAtmA prANI-medha chuM. [saM kALiya; A gu. samAsa) pazupakSIone prANatyaya ! [+ . athaa] prANa-vinAza prANI-rasAyanavidyA strI. [saM. prALa-saM; A gu. samAsa], prANAdhAra ! [+ saM. mA-dhAra] prANone TakAvI rAkhanAra prANIone lagatuM rasAyanazAstra [prANI-jagata." saMbaMdhI, hiteSI mANasa. (ra) (lA.) prANapriya pati prANI-rAjya na. [saM. prALa-SI; A gu. samAsa] jAo prANadhika li. + saM. mafSA] prANAthI vadhu priya (pati) prANI-varga kuM. [saM. zALA-va; A gu. samAsa] jaDa-cetana prANAbhyAsa puM. [+ se. athANa] prANa e ja AtmA che padArthomAMne cetana padArthone samaha ke prakAra e prakAranuM bhrama-jJAna. (vedAMta.) prANI-varNana na. [sa, prANa-varNana A. gu. samAsa] prANIprANapahArI vi. [ + saM. mA-dvArI, 5.] ja "prANa-hara.' onI vigata prANAyAma che. [+ saM. mA-thAma] phephasAMmAMnA vAyune nirodha prANI-vAcaka vi. saM. prANa-vAva; A gu. samAsa A karI zuddha karavAnI sarvasAmAnya eka yaugika kriyA. (ga) prANI che ema batAvatuM (nAma). (vyA.) prANArpaNa na. [+saM. arSano prANa apa devA e, jIva prANI-vijJAna na, prANuvidhA strI, prANI-zarIrazAstra Apavo e, prANanI Ahuti na. siM. prALa-viMgAna, prALa-vivA, Li-rAvIrA A prANuta (prANAnta) muM [+ saM. ana] prANano aMta gu. samAsa] jue prANI-deha-vidyA." AvA e, avasAna. (2) jIvanuM jokhama (ghAtaka." prANI-zarIrazAstrI vi, pR. [saM. -rArIrazAstrI, A gu. prANutaka (prANAtaka) vi. [+saM. annano ja "prANa- samAsa] prANIonA zarIrane lagatA zAstranuM jJAna dharAvanAra prANija vuiM. [] prANIomAMthI nIpajeluM ke nipajAveluM vidvAna prANita vi. siM.] prANavALuM, jIvavALuM prANI-zAstra na. [saM. prAga-rAtri; A gu. samAsa] juo prANi-dhUta na. siM.] meMDhA tetara AkhalA hAthI vagerenI prANI-dehavidyA." ['prANa-zarIrazAstrI." doDa laDAI vagere upara khelAto janAra prANIzAstrI vei, muM. si., S.; A gu. samAsa] juo prANiyA vi, puM. (saM. 11 + gu. "chayuM' ta. pra.] prANadhArI prANI saMgrahasthAna (sagraha), prANIsaMgrahAlaya (sajIvAtmA, (padyamAM.) grahA-) na. [saM. prALa-saMachuM; A gu. sabhAsa e prANI prANala na. [saM. dvArA navo] koI paNa tava ane prANa vAyunA saMgathI utpanna thato padArtha, "ekasAIDa' prANI-saMrakSaNa (saMrakSaNa) na. [4. brAuna-saMrakSaNa, A gu. prANI chuM, na. [sa, pR.] prANadhArI mAnava pazu pakSI jaMtu samAsa] prANIonI sAra-saMbhALa jIvaDAM vagere pratyeka cetana (ubhijaja saveja aMDaja prANa-saMvardhana (saMvardhana) na. [sa. prALa-saMvardhana; A gu. ane jarAyuja) (noMdha: upayoga tarIke sarvasAmAnya rIte samAsa] jue "prANI uchera." ['prANI-jagata." mAnava' sivAyanAM sajIva mATe "prANa" zabda rUDha che. prANIsRSTi strI. [saM. prAIjha-nRfe; A gu. samAsa juo prANI-uchera muM. [+ja 'uchera.'] prANIone ucheravAnI kriyA prANI-hiMsA (-hisA) strI. [saM. prAM-diHI; A gu. samAsa prANu-gRha na, [saM. prAfi-JhuM chuM, na.; A gu. samAsa, prANIone vadha [(patnIne prANI-ghara na. [+ ja "ghara.'] pazu pakSI sarpo udara prANeza, zvara . [sa prANa + rA, navara] (lA.) pati, dhaNI vagere prANIonuM saMgraha-sthAna prANezvarI strI, [saM. prANa + saMvarI) (lA.) patnI (patine). prANI-jagata na. [saM. prALa-namatuM; A gu. samAsa] prANI. prANeSaNa strI.si prALa +ga] jIvavAnI icchA, jijIviSA enI duniyA, jAnavaronI duniyA, prANI sRSTi prAptakamaNa na, prANesarga kuM. [saM. prANa + 3rAma, prANI-janma vi. . na; A gu. samAsa jue 3ra3] jue "prANa-tyAga.' prANi-ja.' prANe pahAra . saM. jhAMkha35-a] juo "prANurpaNa." prANI-jIvana na. [saM. -nIvana; A gu. samAsa] prANI. prANe pAsanA DhI. [4. prANa + upAsanA] e "prANAyAma.' onI jIvavA-rahevAnI paddhati prAthaMga (grAmya) na siM. prALa + ma] prANIonuM gRha." 2010_04 Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAtara 153 prApta-krama zata te te aMga hAtha-paga vagere Apate graMtha. (bauddha) prAtara- a. [sa,; svara ane ghoSa vyaMjanathI zarU thatA zabdo pratizika, pratimika, prAti-zya vi. [saM.1 paDelI pUrve adhoSa vyaMjanathI zarU thatA zabdo pUrva visarga rUpe prAtizAkhya na. [saM.] cAre vedonI te te zAkhAnI saMhitAnA pracalita che : prAtarAna' 'prAtargamana' prAtaH kAla' vagere) uccAraNane lagato te te vizada sUtragraMtha. (vyA.) savAre prAtItika vi. [saM.] pratItine lagatuM, 'phineminala' (na. de) prAtarabhivAdana na. [+sa. ama-vAna savAramAM UThIne pratyAkSika vi. [saM.] najara sAmenuM, najarenajaranuM. (2) karavAmAM AvatuM namana [mAMnI Ahuti idrine lagatuM, 'sensarI." (3) na. amuka kArya jAhera prAtarAhuti samI. [ + se, mA-] savAramAM apAtI agni- janatAnA amuka varga samakSa karI batAvavuM e prAtarutthAna na. [+ saM 3 ] savAramAM UThI javuM e prAthamika vi. [saM.] AraMbhanuM, zarUAtanuM, prAraMbhika, pahelA prAtabheMjana na [ + se monana] savAranuM jamaNa,zirAmaNa, pagathiyA-rUpa, "prAimarI" ['prAyoriTI' nAsto | [bhivAdana. prAthami-tA strI, prAthamya na. [saM.) prathama hevApaNuM, prativaMdana (prAtavaMdana na. [+saM. vandana juo "prAta- prAdi vi. [saM. pra + aDhio jemAM pra' vagere upasargo prAtaH jeo "prAtara....' prathama padamAM yA zarUAtamAM che te (upasargo thI 36 prAtaHkarma, prAtaHkArya na. siM] savAranuM kAma sudhInA, tema samAse - tapuruSa ane bahutrIhi. (vyA. prAtaHkAla(La) paM. [saM] savArano samaya (prabhAta maLasakuM prA dura pUrva. [saM. prA ; saM.mAM paNa thoDA ja zabda che: paroDhathI laI sUryodaya sudhI, savAra ghoSa vyaMjanathI zarU thatA zabdo pUrve > che, prAdurbhAva' prAtaHkAlika, prAtaHkAlIna vi. [saM.] savArane lagatuM vagere.] pragaTa, khulluM prAtaHkALa e "prAtaHkAla.' prAdurbhAva . [saM. prAcus + mAva, saMdhithI] pragaTa thavuM e prAtaHkRtya na. siM] juo "prAtaHkarma." [onI carcA (Izvara AcAryo vagerenA thatA-thayelA janama mATe paNa A prAtaHpUjana na, prAtaHpUjA strI, [saM] savAranI devadevI- zabda rUDha che.) ['prAdurbhAva'mAM.) prAtaHsamaya chuM. [saM.] jue "prAtaHkAla.' prAdurbeta . [. vAyusa + mata, saMdhithI] pragaTa thayeluM (jIe prAtaHsava puM, -vana na. [4] savAramAM karavAmAM AvatA prAdurbati strI. [saM. prAdun + mati, saMdhithI] jao prAdurbhAva.' hato te eka yajJa (semiyAga vagerenA aMgane). prAdeza muM. siM. 9 + mA-pherA] aMgaDAthI tarjanI sudhInA prAtaH saMkhyA (sathA) strI. [saM.) brijena savArane saMgrAvidhi bhAgane udhADelo AkAra prAtaHsAmagrI sI. [saM.] savAranAM kArya karavA mATenAM prAdeza-mAtra vi. [saM.] gUThAthI tarjanI sudhI ughADelA sAdhana (snAna saMdhyA devapUjana vagerenAM) bhAganA mApanuM (patapitAnAM dasa AMgaLAMnA mApanuM) prAtaHstavana na, prAtaHstuti satI, prAtaHstotra na. siM] prAdezika vi. [saM.] pradezane lagatuM, pradezanuM, "rIjiyonala,' savAramAM UDIne karavAmAM AvatuM deva devIo bhagavAna TeriTeriyala." (2) puM. azokanA rAjyapAlane mahesUla vagerenuM guNavarNana tema prArthanA (maMtrAtmaka zlokAtmaka ke ugharAvanAre te te pradeza ke prAMtane amaladAra, rASTriya, kIrtana-bhajananA rUpanI) (pachI) sUbedAra, vahIvaTadAra prAtakarUnAna na. [saM.] savAranuM nAhavAnuM prAdhAnya na. siM] pradhAnatA, mukhyatA, mukhyapaNuM prAta:nAyI vi. siM, .] savAramAM nAhanAruM prAdhAnyataH kri. vi. [saM] pradhAnapaNe, mukhyatve prAtaHsmaraNa nasiM] deva devI Icha vagerenuM savAramAM UThI prAdhAnya-pada na. [saM.] mukhya adhikAra ke sthAna, UMcAmAM karavAmAM AvatuM smaraNa (ja5 nAma-kIrtana bhajana stavana UMce adhikAra ke sthAna vagere rUpanuM) prAdhyApaka . [{. 5 + asthApa; saM.mAM nathI, marA, mAM ubhe prAtaHsmaraNIya vi. [saM.) savAramAM smaraNa karavA jevuM thayuM che.] mahAvidyAlaya -koleja ane yunivarsiTI vageremAM (pUjya ane pavitra AcArya gurU vaDIla vagerene udezI) te te viSayane adhyakSa, mukhya adhyApaka, prophesara" prAtikAmI vi, pR. [saM, 5.] sevaka, nokara prAdhyApikA strI. [saM. prAdhyApaka strI, mukhya adhyApikA prAtikalpa na. [saM.] pratikULatA, anukULa na henuM e, agavaDa prApaMcika (prAcika) vi. siM] khaTapaTane lagatuM. (2) prAtijIvika na. (saM.] jatuvinAzaka tattava, "enTibAyoTika" prapaMca--ja gatane lagatuM, jAgatika, bhautika. (vedAMta.) (3) (ha. bhA) aupazcika, mAyika (dAMtA) (4) sAMsArika, vyAvahArika prAtipadika na. [saM.] jene vibhaktinA pratyaya hajI nathI prApta vi. siM ka + mANa] meLaveluM, meLavAyeluM. maLeluM, lAgyA tenuM muLa zabdarUpa (nAma-sarvanAma-vizeSaNanuM. (vyA, "ekavAyarDa (A. bA.) (2) upasthita, raja thayeluM pratibhAsika vi. saM. mAtra bhAsa thato hoya tevuM (hakIkate prApta-kAma vi. [saM. 1 jenI kAmanA pUrNa thaI hoya tevuM mAtra bhrama-25), AbhAsa-pa, bhrAmaka. (2) kudaratI tattva-rUpa, prApta-kAla oi. si] samayane baMdha besatuM, samaye barAbara phinominala' (ma. na.) AvI pahoMceluM. (2) samayocita, prasaMgacita pratibhAsikI ti, strI. siM] pratibhAsika paristhiti prApta-krama vi. [saM.] kamAnusAra AvI maLeluM, rivAja prAtimokSa chuM. [saM] pratibiMba karanArA niyamane khyAla mujabanuM 2010_04 Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prApta-khAdha 1514 prApta-bAdha chuM [saM.] parisaMkhyAmAM jaNAtA e nAmane eka daiAya. (mImAMsA.) ] jene hakka maLye, hAya [(6. khA.) prApta-yuddha na. [saM.] pratIkArAtmaka laDAI, 'Diphensiva vAra' prAptavya vi. [saM.] meLavavA jevuM, prApya prAptAdhikAra vi. [ + saM, zraSi tevuM, pukhta vayanuM, umare paheAMceluM prApti srI. [saM. k + Ati] lAbha thavA e, maLavuM e, pAmavuM e, preAkayoramenTa.' (3) anAva, 'karansa' (a. tri.) (ra) lAbha, phAyadA, maLatara. (3) Avaka, AmadAnI prAptima puM. [saM.] pAmavA ke maLavAnA krama. (jaina.) prApti-sthAna na. [saM.] pAmavA ke maLavAnuM ThekANuM, saMpAdanasthAna, 'phAinDa spoTa' prApti-svIkAra puM. [saM.] maLyAnI pahoMca, rasIda prAptyAzA zrI. [ + saM. mArA] pAmavA ke maLavAnI AzA. (ra) nATaya racanAmAM ISTa phaLa maLavAmAM vighna AvyA pachI maLavAnI baMdhAtI AzAnuM nirUpaNa (e eka aMga che.) (nAya) prApya vi. [saM]ja e 'prAptavya.'(2) vartamAna, 'ebrisTiMga' prApya-krArI vi. [saM., puM.] grAhya viSaye sAthe saMyukta thaI ne ja grahaNa karanAra prAbalya na. [saM.] prabaLatA, sAmarthya, jora, khaLa. (2) tIvratA, pracaMDatA. (3) prAdhAnya, pradhAnatA. (3) ghaNuM calaNa hajuM e [na. prabhAtiyuM prANAtika vi. [saM] prabhAtane lagatuM, savArane lagatuM. (2) prAbhuta, je na. [saM.] bheTa, bakSisa, upahAra. (ra) najarANuM prAmANika vi. [saM.] pramANarUpa, pramANabhUta, sAdhAra, sAbitI maLI hoya tevuM, pramANane anusaratuM, 'oNthenTika (2) vyavahAra ke vepAra vageremAM nIti pramANe cAlatuM, 'onesTa' [griTo' (u je.) prAmANikatA sI. [saM.] prAmANikapaNuM, heAnesTI,'inTI, prAmANya na. [saM] pramANabhUta hovApaNuM. (2) pramANa purAvA, sAbitI, AdhAra, 'oNtheriTI' prAmANya-buddhi strI. [saM] pramANanA nizcaya karavAnI zakriSna vALI samajha (ra) pramANita graMtha che evuM nakkI karanArI buddhi prAmANya-mImAMsA (-mImasA) sI. [saM.] jue pramANamImAMsA' - epi>=melaeNAjI' (da.khA.) prAmANya-viSayaka vi. [saM.] AdhArabhuta havA saMbaMdhI prAmAdika vi. [saM.] pramAdathI thayeluM, pramAdane lagatuM. (ra) gAMDapaNathI thayeluM prAmukhya na. [saM.] pramukhatA, mukhya heAvApaNuM, pradhAnatA prAyamasa ja 'prAimasa,' prAyazaH ki. vi. saM.] jue 'prAyaH.' prAyazcitta na. [saM.] karelA pApakarmanA kSaya mATe zAsra vageremAM pazcAttApa sAthe karavAnuM nivAraka kRtya, 'eNTArnmenTa' (2) (lA.) pApa prAyazcitta-kAla(-La), prAyazcitta-yuga puM. [saM] prAyazcitta karavAnA samayane gALe. (nA 6.) prAyazcitta-vidhi puM. [saM.] prAyazcitta karavAnI dhArmika prakriyA _2010_04 prAraMbhAra prAyazcittI vi. [saM, puM.] prAyazcitta karanAruM prAyaH kri. vi. [saM.] meTe bhAge, dhaNe aMze, bahudhA prAcAgika vi. [saM.] prayAgane lagatuM, prayAga karIne karavA jevuM. (ra) jenA prayAga thaye jateA hAya tenuM, 'ekasperimenTala' (a. tri.) prAyA pagamana na. [saMnnAtha +35-mana] jue 'prAye pavezana,' prAyeApaviSTa vi. [saM. gAya + 31-vida] AhAra-pANI DI maraNa mATe beTheluM, maraNa-kAla sudhI AhAra-pANI cheADI Izvara-smaraNa vagere karatuM eTaluM prAyA pavezana, vrata na. [saM, gAya + q-verAna +saM.] AhArapANI che|DI Izvara-smaraNa karatAM maraNa mATe rAha jotAM esanuM e, prAyeApagamana [karanAruM prAyA pavezI vi. saM. prAtha + verazI, puM] prAyeAvezana prArabdha vi. saM. meM + mA-''] sArI rIte AraMbheluM, agAuthI zarU kareluM. (2) karmanA traNa prakAromAMnuM eka ke jemAM A bhavanAM ke pUrvanA bhava ke bhaveAnAM saMcita karmonA bega zarU thaI cUkayo heAya. (3) nasIba, bhAgya, daiva prArabdha-kArya na. [saM.] jue 'prArabdha(2).' prArdha-paMtha (-5) puM. [ + jue 'paMtha.'] nasIbane| mArga, prArabdha-yAgapuM. [saM.] nasIbanuM AvI maLavuM e, bhAgya-yAga, [-ge (rU. pra.) prAradhavazAt, nasIba-ge] prArabdha-rekhA sI. [saM.] hatheLImAMnI bhAgya batAvatI manAtI Urdhva rekhA prArabdha-za vi. [saM] nasIbane adhIna, devAdhIna prArabdhavazAt kri vi. [saM.] prArabdha-mege, bhAgya-yeAge nasIba-yege, daivayoge prArabdha-vAda puM. [saM.] naubamAM lakhAyuM haze te pramANe thaze evA prakAranA mata-siddhAMta, 'kaeNTelijhama' (gA,mA.) prArabdhavAdI vi. [rsa, puM.] prArabdhavAdamAM mAnanAruM, karmavAdI prArabdhAdhIna vi. [ + saM. mIna] jae 'prArabdha-vaze.' prArabdhAnusAra kri. vi. [ + sa anusAra] prArabdhanA yoga pramANe, deva-mege prArabdhI vi. [saM., puM.] bhAgyavAna, nasIbadAra prAraMbha (-e) puM. [saM. x + mA-A] AraMbha, zarUAta, giniMga,' Teika-opha' prAraMbhA (-rambhaka) vi.saM+mArzma] zarU karanAra, "pAyaniyara' (a.rA.), premeTara.' (2) mukadmAmAMDanAra vAdI [samaya prAraMbha-kAla(-La) (-ramsa) puM. [saM.]zarU karavAnA ke karyAMnA prAraMbha-biMdu (rmsa-bindu) na. [saM.] jayAMthI zarUAta karavAnI yA thavAnI hoya te keMdra, 'sTArTiM ga peinTa' prAraMbha-kAma (prArambha-) na[ + jue 'kAma,'' ] zarUAtanuM namnA mATenuM kAma-kAja,' speiDa varka' prAraMbhavuM (rambhanuM) sa. kri. [saM. 6 + mAram, tatsama] prAraMbha karavA, zarU karyuM, mAMDavuM. prAraMbhAthuM (-ramhAnuM) karmaNi, kri. prAraMbhALavuM (-rambhAyuM) pre., sa. kri. prAraMbha-nnura (-2mbha-) vi. [saM.], -ruM vi. [ + gu. 'uM' ta, pra.] zamAM khUba utsAha batAvI pAchaLathI DhIluM paDI janAruM Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAraMbha-sthAna prAraMbha-sthAna (2mbha-) na. [saM.] jyAMthI zarUAta karavAmAM AvI hoya te sthaLa, 'sTArTiMMga spoTa' prAraMbhAvavuM, prAraMbhAthuM (ramlA) jae 'prAraMbhanuM'mAM, prAraMbhika (-rasmika) vi. saM. pra + AzmiTM] prAraMbhane lagatuM, AraMbhanuM, zarUAtanuM, iniziyala.' (2) prAthamika, 'elimenTarI.' (3) asalanuM, Adima, primiATeva.' (4) prAvezika, prAstAvika, 'inTrekaTarI' prArIpsita vi. [saM.] AraMbhamAM karavA iccheluM, sArI rIte jenA AraMbha karavAnI icchA karI heya tevuM prArthaka vi. [saM. meM + artha] prArthanA karanAra, prArthayitA, prArthI. (2) yAcaka, bhikSuka, mAgaNa prArthana na. [saM. pra +rcana] prArthanA karavI e, mAganuM e, [DSTadevanI stuti prArthanA srI. [saM.] prArthana. (2) namra vinaMti araja. (3) prArthanAgAra na. [ + saM. mArI] prArthanA-gRha, prArthanA-maMdira (jyAM besI prArthanA karavAmAM Ave.) prArthanA-gIta na. [sa ] Izvara-prAnA vagerenuM gIta prArthanA-gRha na. [saM., puM, na.] juA 'prArthanAgAra.' prArthanA-niSDa vi. [saM] iSTadeva vagerenI prArthanAmAM niSThA ke AsthAvALuM mAgaNI prArthanA-patra puM. [saM., na.] phrAI paNa mAgaNI karavAne kAgaLa, nivedana-putra [gItAnI pustikA prArthanA-pAthI strI. [saM] prArthanAeAnI pustikA, prArthanAprArthanA maMdira (-mandara) na. [sa] jae 'prArthanAgAra.' prArthanA-zIla vi. [saM.] iSTadeva vagerene prArthanA karavAnI Teva ke vRtti dharAvatuM prArthanA-sabhA strI. [saM,] iSTadeva vagerenI prArthanA karavAne maLelA ke maLa mAnava-samUha. (2) e prArthanA karavAnuM sthaLa prArthanAsamAja puM. [saM.] jemAM mUrtipUjA nathI tevA mAtra Izvara-pra rthanAomAM mAnanArA eka arvAcIna hiMdu saMpradAya. (sA ) [sabhya ke anuyAyI prArthanAsamAjI vi. [ + ], I ' ta, pra.] prArthanA-samAjanuM prArthanA-sthala(-La) na. [saM] prArthanA karavAnuM sthAna. (2) jue 'prArthanAgAra.' prArthanIya vi. [saM.6+ * arthanItha] prArthanA karAvAyeAgya prAthayitA vi. [saM., puM.] jue 'prAthUMka.' prArthavuM sa. kri. [saM. 6 + p, tatsama]prArthanA karavI, stuti karavI. (2) yAcavuM, mAgavuM. prArthAvuM karmaNi, kri. prArthita vi. saM. tra + citta] jenI pAse prArthanA karavAmAM AvI che te. (2) je vize prArthanA ke mAgaNI karavAmAM AvI che te prArthI vi. [saM. tra + marcI] jue 'prArthaka.' prAgdha na jue 'prArabdha.' 1515 prAtharaka chuM. saM tra + mAa], prAvaraNu na. [saM. +mA+var] eDhavAnuM vastra. (2) pacheDI, dupaTTo prAvAhikI vi., . [saM] mekSa tenI icchAe karelI zravaNa vagere sAdhana bhakti (puSTi.) _2010_04 prAstAvika prAvINya na. [saM.] pravINa-tA, kAzala, heziyArI, dakSatA prAtRta srI. [saM. prAvaTTaT], "TAla(-La) puM. (saM.] cAmAsuM, varSARtu, varasAdanI meAsama prAyezika vi. saM. tra + Avaizi] pravezane lagatuM. (2) prAthamika. (3) prAraMbhika, 'inTroDakTarI' prAyezikI vi., srI. [saM.] pravezane mATenI (parIkSA) prAza yuM., nzana na. [saM. tra + mA,-rAna] khAvuM e khanna eTaluM e prAthavuM sa, krisanna + ma , tasama] prAzana karavuM, khAvuM, anna eTavuM. (2) bheAgavavuM prAzastya na. [saM.] prazastapaNuM, prazastatA prAzaMsika (^asika) vi. [saM.] prazaMsAne lagatuM prazAvaleha puM. [sa. tra + maA + maya] (auSadhIya) cATaNa, (vaidhaka.) prAzita vi. saM. pra+ ti] khAdheluM, eTaluM prAzcita na. [sa, prAthazcittanuM gu. lAdhava] jue 'prAyazcitta,' prAznika vi. [saM.] prazna (kADhIne) pUchanAra, 'pepara-keTara.'(2) (lA.) sabhya, sabhAsada prAsa puM. [saM. x + 5] janA samayanuM bhAlAnA prakAranuM eka vAMkI aNIvALuM hathiyAra, (2) (gu. artha) aMtyAnuprAsa (pagha-vRtta-chaMda-gItamAM ekIbekI caraNanA chellA e akSaremAMnA pahelAnA svara sAhetanI ane bIjAnA svara sahitanI samAnatA), 'hrAima'(ra. ma.). (kAvya.)[^ esA (baeNsaveA), maLavA(uM. pra.) caraNanA chellA be svarAnI chellAne cheDe hoya te vyaMjana sahitanI samAnatA hevI. 0 meLavavA (6. pra) evI samAnatA karavI] prAsa-baddha vi. [saM] ekIbekI caraNAmAM prAsavALuM prANamukta vi. [saM] apadyAgadya, chaMdeAbaMdhana-rahita, blenka' (mana. hira.) * prAsa-rahita vi. [saM] jue 'prAsa-mukta'-'glaeNnka' (ra. ma.) prAsavuM sa. kri. [sa. tra + ma nuM arvAM. tadabhava] jue 'prAzanuM (1),' [pramANe geADhavavA e prAsa-svAtaMtrya (vAtasthya) na. [saM.] padyamAM prAsa icchA prAsaMgika (-sAgika) vi. [rsa ]prasaMgane lagatuM, 'kaeN,suala,' 'insiDenTala' prAsaMgikatA (-sagika-) strI. [saM.] prAsaMgika hovApaNuM prAsAtmaka vi. [saM. prANa + Atman + ] caraNeAmAM prAsamaLyA Aya tevuM [mADhuM anya makAna prAsAda puM. [saM. 9 + mA-saa] mahAlaya, mahela, meATI havelI, prAsAdika vi. [saM.] IzvarIya daivI kRpAvALuM. (2) kAvyanA prasAda guNathI bhareluM (kAvya). (3) (lA.) saraLa ane haLatuM prAsAditA strI [saM] kAvyanuM vANInuM prAsAdika hAvApaNuM prAsAnuprAsa puM. [saMprApta + anu-prAsa] anuprAsanA bhinna bhinna prakAronA upayoga karavAmAM Avye hAya evI yeAjanA. (kAvya.) [(+1021.) prAsAnuprAsI virsa, puM.] prAsa ane anuprAsavALuM prAstAvika vi. [saM.) prastAva ke prasaMgane lagatuM, prAsaMgika, Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAMgaNa prastuta. (2) prAvezika, AraMbhika. (3) na. bhUmikA, prastAvanA, prI-embala,' prI-keisa' prAMgaNa (prANa) na. [saM. X+ aTMLa] dhara vagerenuM AMgaNuM, phaLiyuM, kAyA prAMjala (prA-jala) vi. [saM tra + naruiM, samAsamAM.] be hAtha joDIne UbheluM. (ra) (lA.) namra, vinayI, vivekI. (3) prAmANika priyabhASi-tA zrI., tja na.[sa ] priya ke gamatu khelavApaNuM prAMjali (prA-jali) puM. [saM. meM + trughnahi] aMjali, kheA. priyabhASI vi. [saM., puM.] sAmAne gamatuM eAlanAruM, mIThI (2) vi. jue 'prAMjala,' vANI kahenAruM, mIThA-kheluM priyavacanA vi., strI. [saM.] jae 'priyabhASiNI.' priyavacanI vi. [zrI.,puM.] jue 'priyabhASI.' priyavAditA zrI., tya na. [a ] priyavAdIpaNuM, priyabhASita priyavAdinI vi., sI. [saM.] jae 'priyabhASiNI.' priyavAdI vi. [sa,puM.] jue 'priyabhASI,' priya-samAgama priya-saMgama (-sama) puM. [saM.]priya jananA meLApa, vahAlAne maLavAnuM [taraphathI AveluM kaheNa priya-saMdeza (-sandeza) puM. [saM.] priyajananA saMdezA, vahAlA priya-saMvAsa (-sa~vAsa.) puM. [saM.] priyajana sAthenuM rahevAnuM priyaMgu (priyadgu) strI. [saM.] e nAmanI eka vela. (2) kAMga nAmanuM dhAnya prAMju vi. cakera. (2) paheAMceluM, cAlAka prAMta` (prAnta) puM. [saM. pra + anta] cheDe. (ra) rAjyane karatA enI sarahadamAM samAtA te te pradeza, meATA jillA, 'DisTrikTa' prAMta (-ca) srI, saM. prAntanA gu. vikAsa] rAjameLa ke AvarA prakAranA dezI cApaDAmAM jamaNI bAjunA saravALAthI jaNAtA vadhAre, jaNasa, purAMta, silaka, 'baeNlensa' prAMtaka (prAntaka) puM. [saM.] navA zeAdhAyele graha plUTo. (zill.). prAMtabhUmi (prAnta-) strI. [saM.] sarahadanA pradeza, sImADe| prAMta-pati (prAnta-) puM, [saM.] rAjyapAla, 'garvanara'(ma.sa.) prAMta-bheda (prAta-) puM. [saM.] judA judA prAMtAne lIdhe paDatA taphAvata, prAMtIya beda prAMtika (prAntika) vi. [saM.] prAMta ke pradezane lagatuM, prAMtIya, prAdyazika [prAMtIyatA, prAdezikatA prAMtikatA (prAntika) strI. [saM.] prAMtika hai vApaNuM, prAMtIya (prAntIya) vi. [saM.] jue 'prAMtika,' prAMtIya-tA strI, tla na. [saM.] jae 'prAMtika-tA.' prAMtya (prAntya) vi. [saM.] cheDe AveluM. (2) prAMta ke pradezane lagatuM, prAMtika, prAMtIya priyaM-lada (priya-16) vi. [saM] jae priya-bhASI,' priya-vadA (priya vadA) vi., . [rsa,] jue 'priyabhASiNI.' priyA vi., zrI. [saM.] vahAlI strI, priya patnI, priyatamA priyA-gati zrI [saM.] vahAlI strInI hilacAla priyArAdhana na. [saM. priya + ArAdhana] premapAtanuM eka bIjA pratyenuM raTaNa temaja saMvanana, anunaya, kAzipa' priyAdita vi. saM. triya + fza] vahAlAMnuM kaheluM, priyapAtranuM eleluM. (2) na. vahAlAMnAM vacana, priya-vacana privI na. [aM.] jAjarU, saMDAsa, pAyakhAnuM priyI-krAunsila sI. [aM.] rAjAnuM Apta salAhakAra maMDaLa (igleMnDamAM mAtra che.) ['prIleja lIva privIleja strI. [aM.] vizeSa adhikAra. (2) hakkanI rajA, prisiddhapzana na. [aM.] davAne mATe dAktara ke vagha taraphathI sacavavAmAM AvatI davAnI cAdI prichAvavuM, prichAvuM e 'prIMchaLuM'mAM. prinTa jae 'priMTa,' prinTara ja 'priMTara,' prinTarI jae 'priTarI.' prinTiMga (prinTi) jue 'prinTiMga.' prinTiMga-presa (prinTiMga) jue 'priMTiMga-presa.' prinTiMga-mazIna (prinTi-) jue priMTiMga-mazIna.' prinsa puM. [aM.] rAjakumAra. (2) khaMDaiiyA rAjA, sAmaMta prinsipala puM. [aM.] siddhAMta [mukhya AcArya prinsipa(-pA)la` puM. [aM.] meATI zALA ke kaeNlejanA priya vi. [saM.] vahAluM. (2) gamatuM. (3) puM. pati, prItama, (4) na. premapAtra [priya karanAruM priya-kara, priya-kAraka vi. [saM], priya-DhArI vi. [saM,puM.] priyatama vi. [saM.] khUba vahAluM. (2) puM. vahAlA pati priyatamA strI. [saM.] vahAlI patnI, preyasI priya-ttara vi, [saM] naSu priya, vahAleruM priya-tA zrI. [saM.] gamatuM hovApaNuM, game priyadarzana na. [saM.] priya pAtrane jovuM e, premInuM darzana. (ra) vi. gamatuM che. darzana jenuM tevuM,, darzanIya, jovuM 2010_04 1516 prIta game tevuM priyadarzanA vi., . [saM.] jenuM darzana game che tevI strI priyadarzikA vi., srI. [saM.] premapUrvaka jonArI skrI priyadarzI vi. [saM., puM.] premapUrvaka jonAra priyabhASiNI vi., zrI. [saM.] sAmAne gamatuM khelanArI, mIThA-AlI (sI) priMTa (prinTa) strI, [aM] pa priTara (prinTara) vi., puM [aM.] chApanAra, mudraka. (2) lUgaDAM para chApa mAranAra priTarI (prinTarI) strI. [aM.] chApakhAnuM, mudraNAlaya prinTiMga (prinTaA) na. [aM.] chApakAma, kApaNI, pAI prinTiMga-presa (prinTi-) [aM.] jue 'priMTarI,' prinTiMga-mazIna (prinTi ") na [aM,] chApavAnuM yaMtra, mudrAyaMtra prIcha (tha) zrI jue prauDhavuM.'] eLakha, pichAna, oLakhANa prIchavuM jaA proDyuM'mAM prIjuM sa. kri. oLakhanuM, pichAnavuM. prichAluM karmaNi, kri. praulavuM, prichAvavuM ke, sa, kri. prIta (tya) strI. [saM. tti, arthA. tad bhava] jue 'prauti.' [. UbharAvI (rU.pra.) khUba vahAla thavuM, diamonds karavI, Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prautaDI 1517 pratAsana jevI, 0 bAMdhavI, 0 lagAvI (ra.a.) prema karo, prema praka-rIhara vi. [.] chApyA pahelAM kampojha thaI gelInA bAMdhavo. 0 ravI (rU.pra.) droha karavo, dago de. 0 rUpamAM AvelA kAgaLamAMnI bhUlo sudhAranAra rAkhavI (rU.pra.) cAhavuM] [(padhamAM.) prapha-rIriMga (-rIDi) na. [saM.] chApelAM praka sudhAravAnuM kArya prItaDI sI. [+ gu. 'DI' svArthe ta. pra.) e "prIti." prapha-vAcaka vi. [ + saM.] e "praka-rIDara.' prItama puM. [saM. priyatama nuM gu. lAghava, arvA. tadubhava] juo praphavAcana na. [+ saM] jaA praka-rIDiMga.' priyatama.' jio "prIti." (padyamAM.) prekaTikala vi. [] anubhava karavAmAM Avato hoya tevuM. prItalaDI strI, jio "prItaDI' + gu. 'la' maga svArthe.] (2) anubhavasiddha, jeNe anubhava meLavyo hoya tevuM, prItAtma vi. saM. prIta + AtmA !.] jene AtmA | vahevAra. (3) na, vejJAnika prayoga. (prekaTikasa' e AnaMdita che tevuM, prasanna-citta a.va. praga) prItaLa, zuM vi. jio "prIta' + gu. "ALa'-ALuM prekaTisa sI. [e.] tAlIma. (2) Adata, mahAvare. (3) ta. pra.] prItivALuM, premALa [bhAva vakIlAta dAktarI vaiduM vagere kAmakAja prIti sI. [saM] prema, heta, neha, anurAga. (2) ruci, preTisa-baMdhI (badhI) - [+jue baMdhI.'] dhaMdhAkIya prati-kara, pratikAraka vi. siM] neha karanAruM kAmakAjanI manAI, "naina-prekaTisiMga' (Toriyama." prota-dAna na. siM] nehathI ApavuM e, khuzInI bheTa prekSaka-gRha na. [4, 5, na.] jae prekSAgAra'- DiprItipAtra vi. [sa, na.] snehanuM pAtra, nehane lAyaka, prekSaka vi. [sa. 4 + H] jevAnuM kAma karanAra, darzaka jenI sAthe sneha karavAnuM mana thAya tevuM (e nATaka sinemA pradarzanI saMgrahasthAna vagerenuM) prIti-pUrvaka ki. 1. siM] prautithI, snehathI prekSaNa na. [saM. pra + fkSa] jevuM e, darzana prIti-vuiM vi. [+ ja "bhIMjavuM' + gu. "yuM' bha. ka.] prekSaNa- na. siM.) khela, tamAze, joNuM premathI taraboLa, khUba khUba prema karanAruM prekSaNIya vi. [saM. + saLI] jovA jevuM, darzanIya prati-bheja 5., -jana na. [sa.] (moTe bhAge) varga ke prekSaNIya na. [saM.] juo "prekSaNaka." nAtajAtanA bheda vinAnuM premapUrvaka ApeluM jamaNuM prekSAgAra na. [sa prekSA + mAra], prekSAgRha na. [sa, jna.] prIti-maMdira (-mandira) na. [saM.] ja prItipAtra." nATaka ke sinemAnuM prekSakone besavAnuM sthAna, (2) nATakaprIti-mAna vi. [+ saM. "mAna , muM.] prItivALuM, kALa zALA tema sinemAgRha, thiyeTara prItyartha -rthe kri. vi. [saM. prIti + artha, gu. "e" sA, priyuDisa chuM. [.) pUrvagraha, "bAyasa" vi., pra.] sAmAna saMtavane mATe, sAmAne rAjI karavA mATe preta vi. [saM. pra + ta] avasAna pAmeluM. (2) na. mahadaM, prI-peI vi. [.] agAuthI jenuM nara ke lavAjama cUkavI zaba, lAsa. (3) (lA.) avagati chava, (4) pizAca bhata ApyuM hoya tenuM [bhrAmaka navI saMjJA) khavIsa vagere jevI manAtI eka sRSTi ane ene 2 prI-phikasa pR. [aM] pUrvaga. (bhA.) (pUrva-pratyaya' e preta-karma, preta-kArya na. [saM] mRtAtmAnI pAchaLa karavAmAM prImaLa . [saM. varima, arvA tadabhava ja e "parimala.' Avato zrAddha-vidhi prImiyama na. siM.] jiMdagI ke akasmAta vagere mATe preta-dahana na., pretadAha puM. [4] zabane agnidAha utarAvelA vImAne agAuthI cakavAte te te hate. (2) preta-deha chuM. [sa.] pretAnimAM maLatuM manAtuM zarIra zeranI mULa kiMmatamAM thayelo vadhAre. [0 bharavuM (rU. pra.) preta-bhUmi strI. [sa.] ramazAna vImA ke zerane hapta cUkavavA. 0 bAlAvuM (rU.pra.) zeranA preta-bhajana na. [saM.] maraNa pAmelA pAchaLa karavAmAM AvatuM bhAvane vadhAre jAhera tho]. jamaNa, maraNa pAchaLa karAto nAtavara vagere prI- me ra vi. [.] kAcA dahADAnuM, pAkavAnA samaya preta-ni strI. [sa.] maraNa pachI thato manAte preta tarIpahelAMnuM. (2) sagIra [(2) strI. praveza-parIkSA kene janma prikArane loka praliminarI vi. [aM.] zarUAtanuM, AraMbhanuM, prAthamika, preta-laka . siM] avagatiyAMne maLato manAto narakanA moviyasa vi. aM] agAunuM, AgaluM, pUrvanuM. (2) puM. preta-vidhi puM, strI, siM, 5.] madAne bALavAnI ya mahAvidyAlayane jUnI paddhatine pahelA varSane varga ke dATavAnI karavAmAM AvatI kriyA dhoraNa (hAlana pro.yunivarsiTI) preta-saMskAra (-saMskAra) 5. [saM.] maDadAne karavAmAM AvatI prapha na., strI. [aM] sAbitI, pramANa, purAvo. (2) AkharanI zuddhinI kriyA. (2) agni-dAha chApakAma keTa vagerenI sudhAravAnI daSTie kaDhAtI nakala. pretAnna na. [ + saM ana] maraNa pAmelA pAchaLa karAtI [kAvuM (rU.pra.) galIomAM goThavAyelAM bIbAMnI chApa bhojana-sAmagrI pritane belAvavAnI kriyA pADavI. jevuM, 0 vAMcavuM sudhAravuM (rU. pra) chapAI pratAvAhana na. [ + saM. mA-vAsana] mRtAtmAne bolAvavo e, AvelI galIomAM sudhAro karavo] pretAzAca na. [ + saM. mArI maraNa pAmelAnI pAchaLa prapha-karekazana na. [4] sudhAravA mATe Avelo bIbAMnI pALavAmAM AvatuM sUtaka, mRtyu-sUtaka chApa sudhAravAnuM kArya (vAMcavAnuM temaja goThavAyelAM khATAM pretAsana na. [ + saM, mAsana) veganuM e nAmanuM eka Asana, bIbAMne UMcakI sudhAryA pramANe mukavAnuM) zabAsana. (ga.). ' 2010_04 Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pretAWi 1518 premI pretA ina. [ + saM. maritha] maDaduM baLI gayA pachI prema-lakSaNa vi, sI[saM.] jemAM prema enA guNadharma tIrthomAM padharAvavA mATenI hADakAMnI te te karaca tarIke rahelo hoya tevI bhakti, premabhakita prepharansa na. [.] pasaMdagI prema-lagna na [saM] parasparane thayelA sehane laI thayelo prakarasa-zera puM. [e.] vyAja nimite apAto zera vivAha, sneha-lagna prema chuM. [saM. premanA premamAM puM, prema na.] prIti, sneha, premala(-LatA mI. (jue "premala'+{., ta, mahobata, cAha, anurAga, eresa' (grIka bhASAmAM e premaluM vi [juo "premala' + gu. 'u' svArthe ta. pra.] premamAM deva' che.) (2) Asakti, laganI. (3) ruci AMdhaLiyAM karIne paDeluM, (2) vadhu paDato prema batAvavAne premakathA zrI. [saM.] jemAM premane lagatA prasaMga apAyA daMbha karatuM. (2) premI (tiraskAramAM) hoya tevI vArtA, "lava-sTorI' [jhaghaDo premavaza vi. [4] premane adhIna, snehAdhIna prema-kalaha chuM. [,] premane kAraNe hAMsI ke mane kanA prakArano prema-vArtA sI. [ ] ja e prema-goSThi ." prema-kahANI (-kANI) . [+ jue "kaDANa.'] ja prema-vihIna vi. [saM. prema vinAnuM, eha vagaranuM prema-kathA.' [prema ceSTA prema-viha11 vi. siM] jae premadheluM.' prema-keli sI. [sa, puM, sI.], prema-jI stra. [saM.] prema-vIra vi. saM.] premazauryavAnuM prama-gAMTha-Thatha) [ + ja "gAMTha.'] premane ghaniSTha saMbaMdha prema-zanya vi. siM] juo "prema-vihIna." prema gaThi , aSThI jI. [saM.] prema-bharelI vAtacIta, prema-zUra vi. [saM.3, -$ vi. [+ gu. 'u' vArthe ta. pra.] sanehanI vAta ja "prema-vIra." prema-gheluM gheluM) vi. [+ jue che.'] premane laI eNe premazaurya na. siM] premALa zarAtana ochuM thatuM, premane kAraNe vArI jatuM, prema- vila premazaurya-bhakita strI. [saM] zUravIratA, 'zivaharI' prema-taMtu (tanta) . [sa.] premarUpI tAMtaNe prema-sevA ApI. [saM] "premazauryabhakti-zivarI' (.kA.) premadA sI. [sa. pramA; A zabdane "prema' sAthe kaze ja premaLa ja e prema.? saMbaMdha nathI.] madabharelI strI, lalanA, kAminI premaLatA ja 'premala-tA.' [neha hovApaNuM prema-dIvAnuM vi. [+ o "dIvA.'] ja "prema-gheluM.' premAdhiya na. [ + saM adhivaB] premanI vipulatA, vadhAre prema-daSTi sI. [saM.] hetALa najara premAnaMda (-nanda) kuM. [ + saM. premana + mA-nava) bhagavAna prema-dharma chuM. [sa.] prANImAtra tarapha amIyatAnI bhAvanAthI sAthenA premavALe AnaMda-bhAva, premavALe harSa. (2) e vartavuM e. (2) ahiMsA-dharma nAmane gujarAtanA prathama kakSAnuM AkhyAnakAra kavi premadhamI vi. saM., muM.] sarvatra premadharmanuM AcaraNa (17 mI-18 mI sadInA saMdhibhAgane). (saMjJA.). prema-patra kuM. siM, na.], trikA strI. si] ekabIjAne premAnaMdI (-nandI) vi. [sa, puM] premayukta AnaMdathI bhareluM, cAhanArAM premapAtrane ekabIjA ne lakhAyelA ta ta pramathI snehALa AnaMdI. (2) premAnaMda kavine lagatuM bharela kAgaLa premAnaMdIya (nandIya) vi. siM] kavi premAnaMdane lagatuM prema-pAtra vi. si., na.) prema karavA yogya. (2) jenI premAnaMdIyatA(-nandIyatA).[4] kavi premAnaMdanA prakAranuM sAthe prema karI zakAya tevuM (mANasa-priya ke priyatama) ke jevuM hovApaNuM prema-pAza . siM] premanuM baMdhana, prema-gAMTha premAbhAsa chuM. [+ saM. mA-mara] dekhAvA pUrato prema, uparapremapUrvaka kiM. li. [sa.] premathI, hetathI, sanehapUrvaka cAMTiye prema premathI gadagada thayeluM, prema bhInuM atijJA sI.(sa.) lagna vagere bAMdhavAne mATe apAyelA kela mArka vi. [ + se. mAdrI premathI tarabaLa, premathI bhareluM, prema-baddha vi. [saM] premathI baMdhAyeluM [prema-pAza. premAddhatA sI. [saM] premArda hovApaNuM. tA. prepa-baMdha (-ba-5) kuM., -dhana na. siM] e prema-gAMTha- premAlApa paM. [+saM mA-rq] jae prema-geThi.' prema-bIja na. [sa.] neharUpI bI premAliMgana (- lina) na. [ + saM. mA-sTikano premane kAraNe prema-bhakti , siM] jenA manamAM prema che te bhaktino che , eka prakAra, premalakSaNA bhakti (jemAM sneha-Asakti vyasana premAzru na, ba. va. [+ saM. majha] premanAM AMsu mA ane tamayatA kramika rIte siddha thatAM hoya che.) premAspada vi. [ + nuM mAspaTuM na] ja prema-pAtra (1)." prema-bhagna vi. [saM] premamAM nirAzA maLI hoya tevuM premALa vi. [ + | 'ALa ta. pra.] premapUrNa, premavALuM, prema-bhAva 5. siM.] premanI lAgaNI, neha-bhAva nehALa [snehane phaNage prema-bhInuM vi. [+ jue "bhInuM '] e premAdra' premAkura (premAka kura) kuM. [ + saM. mara] prema che, prema-malaka vi. [ ]jenA mULamAM prema-bhAva rahelo hoya tevuM premaza premIza) pR. [ + , aMza] premane kaNamAtra prema-rasa puM. [ ] prItarUpI rasa, (2) premabhakinI mIThAza emAMzI premazI) vi. [sa, S.] premAzavALuM premala(-La) vi. sa. preman dvArA] jenA mULamAM prema vadho premika vi, puM. sa premina + +] premI, priyatama, Azaka hoya tenuM premamalaka, (2) devI prakAranA premavALuM, daivI premikA sI. siM] puruSane cAhanArI strI. mAzUka, priyatamA prema varasAvatuM premI vi. siM, puM] prema dharAvanAra. (2) . priyatama, premika 2010_04 Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ premIluM 1519 prasTanTa premIluM vi. [ + gu. 'IluM' ta. pra.] jae premALa." preSita vi. siM.] mokalI ApeluM. premakaMThA (pemekaThA) sI. [ + saM. *5] premanI tIva preSita vi. saM.] ja preSaNaya." icchA, snehanI utakaTa AkAMkSA zreSTha vi. [saM.] sauthI priya, vahAlAmAM vahAluM, priyatama premeltha vi. [+ saM3raya] premamAMthI khaDuM thayeluM prakhya vi. [saM.] juo "preyaNIya." (2) na. nokara-cAkara premesava . [+sa. 3Nava) hamalaka AnaMda prakhya-maMtra (manTa) chuM. saM.saMnyAsI banatI veLA apAto. premegAra . [+ saM. 32] prema-vacana saMnyAsa-dIkSAnA maMtra premadIpana na. [+ saM. 3Ivana] premanI jAgRti, premanI prakhyA vi, strI, si.] dAsI, nokaraDI, cAkaraDI, golI lAgaNIne vikAsa presa kuM. [.] kapAsanI gAMsaDI bharavAnuM kArakhAnuM, jIna premenmatta vi. [ + saM. 3matta] premamAM bhAna bhUleluM presa. (2) chApakhAnuM, mudraNAlaya. (3) vartamAnapatra-viSayaka premenmAda chuM. [ + saM, karamA premamAM bhAna bhulAI javApaNuM saMcAlana. [0mAM mokalavuM (rU. pra.) chApavA ApavuM. prememi strI. [ + . kami) premanuM meje, premane taraMga, mAM heluM (rU. pra.) chapAtuM hovuM premane ubharo presa-ekaTa muM. saM.bapakhAnAMone lagatA kAyade preya na, [sa, preta ] A lokanuM sukha, managamatuM sukha, presa-kIpara vi. [aM.] chApakhAnAno rakhevALa laukika bhautika prakAranI eza-ArAmI, dunyavI sukha presa-kaMpI zrI. [aM.] chApavA mATe karelI lakhANanI nakala preyasI vi, strI, siM.] priyatamA (strI), vahAlI strI >> vahAlI A presa-npharansa jI. [4] akhabArI pariSada, patrakAra pariSada prayAthI vi. jio preya' + saM. arthA. paM., saM. rUpa pretha presa-TeligrAma paM. [e.] vartamAnapatramAM chApavA mATeno thAya.] preyane mAtra cAhanAruM, ehika sukha meLavavA icchatuM tArane saMdeza preraka vi. siM. 2 + (rapreraNa karanAre; puraskartA, pura- presa. puM. [ + saM] chApakAma saMbaMdhI bhUla-bhAla kAraka, 'meTiveTara,' 'pasara, prosTara' (na. .) (2) presa-mArka . (aM.] graMthAlayamanuM pustaka kayA chApakhAnAmAM paM. projaka artha ApanAre kriyAne eka prakriyAbhe, chapAyuM che enuM lakhANa. (2) kApaDa vagerenI gAMsaDI uparanuM prerakabheda, 'jhala." (vyA.) nizAna preraNa na. [saM. 5 + La], aNu strI. [saM. pra + phaLa] kAma presa-meTara strI. [4] chApavA mATenuM lakhANa [prinTara karavAnI AMtarika UbhI thatI eka lAgaNI ke bhAvanA; presa-mena puM. [e. chApavAnA yaMtra upara kAma karato mANasa, "IsTikaTa,' 'arja, meTivezana,' ' sariMga, impasa" presara na. [aM] dAba. dabANa (prA. vi), "ispirezana." (2) sAdI uttejanA presiDanTa puM. [aM] pramukha preraNA-janaka vi. siM] preraNA UbhI karanAruM presiDansI strI. [aM.1 pramukhanuM pada preraNAdAyaka vi. saM.], preraNAdAyI vi. [sa., pR.] eNkha (B) paM. [4] jhUle. (2) pAraNuM preraNA ApanAruM prakhaNa (peDa) na. [saM.] jhalavAnI kriyA preraNA-mUti strI. siM] preraNA ApanAra mANasa pUMkhA () mI. [saM.] o eNkha." preraNAtmaka vi. [saM. gheraLa+ mAramana #] preraNArUpa, "sesarI' prekaTara chuM. [ ] yunivarsiTI taMtrane eka adhikArI. (2) (da. bA.) eka adAlatI vahIvaTadAra preraNArtha chuM. [saM. preraLa + maryA! preraNAno hetu prokta vi. [saM. 1+saa] kaheluM preraNArthaka vi. siM] preraNAne artha ApanAra, kebala.' problemezana na. [saM] jAherAta, Dhoro, paNa | (vyA.) (ma. na.) prokSaNa na. [. + kakSA] pavitra karavA pANI chAMTavuM e preraNA-zakita sI. [saM.) preraNA thavAnuM baLa, isTiTa' prokSaNa cI. [saM.] pavitra karavA pANI chAMTavAnuM sAdhana preraNoya vi, [saM. pra+ LI] preraNA karAvA jevuM prokSaNIya vi. [sa.] prakSaNa karavA jevuM prerayitA vi, [sa. prati ] preraNa karanAra, preraka prokSita vi. [saM.] chAMTI pavitra kareluM preravuM sa, kri. [saM. 4 + ri-ghe, tatsama] preraNA karavI, prosI puM. [e.] mukhatyAra. (2) sI. mukhatyAranAmuM, salAha-sUcanA ApavI. (2) zAMta rIte uttejavuM. preravuM "aveja-patra karmaNi, kri. prerA16 ., sa, phi. progrAma paM. [.] kAryakrama preravavuM, preravuM juo "preravuM'mAM. progresa chuM. [aM] pragati prerita vi. saM. pra+ rijI je vize preraNA karavAmAM AvI proti vi. [sa. 5 + hUia] UMcuM thayeluM, UMcuM kareluM hoya tevuM, puraskRta, saMcAlita, "pensa, gAIDeDa proja 11-La) vi. si. ka+ navara] khUba UjaLuM. InDa .' 2) jene preraNA karavAmAM AvI hoya tevuM jhaLahaLatuM [tattava preSaka vi. [saM.] mokalanAra proTIna na. [ ] rAkamAMnuM mAMsane poSaNa ApatuM eka preSaNa na, aNu arI. .] mokalavuM e proTeTa na. [aM.] vAlIpaNuM preSaNIya vi. siM] melavA jevuM proTesTa vuM. [ ] vAMdho preSa6 sa. kri. [sa, pU, tatsama mokalavuM, dhakelavuM, proTesTanTa . [.] romana kethalika khristI dharmanI sAme 2010_04 Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ proTA-kala UbhA thayelA sudhAravAdI eka khristI saMpradAya proTA-kAla puM. [aM.] rAjadvArI ziSTAcAra proTena puM. [aM.] paramANunA ghana, vIjANu proTeApla(-ple)jhama na. [aM.] jIvanane poSanAra rasa proDakTa sI. [aM.] pedAza, paja, nIpaja, utpanna proDakzana na. [aM.] utpAdana [karanAra proDyUsara huM. [aM.] philma batAvanAra, calacitranuM nirmANa proDhuM vi. [saM. Aa, arthA. taddbhava] jue 'prauDha,' prota vi. saM. 6 +a] parAveluM, parAvAyeluM, preAyeluM protane jue 'parAta' - 'purahita,' protsAhaka vi. [saM.tra+utta] utsAha ApanAruM, 'sTimyulasa' (ma. na.) [uttejana, insenTiva' protsAhana na. [saM. pra + utsAna] utsAha ApavAnI kriyA, protsAhita vi. [saM. tra + SEfa] jene utsAha ApavAmAM AnyA hoya tevuM, uttejita protsAhI vi. [saM, X + SHddI, puM.] utsAhavALuM, utsAhI, pronnata vi. [saM, pra+ unnaa] sArI rIte UMcuM propeganDA puM. [aM.] pracAra-kArya propelara na. [aM.] gati ApanAra yaMtra propAjhala zrI. [aM.] darakhAsta, prastAva proprAyaTara puM, [aM,] saMcAlaka mAlika prophiTa puM. [aM.] naTTe, hAMsala, lAla, phAyadA prophezanala vi. [aM.] dhaMdhAdArI [umaMgI dAkhalA prophesara puM. [aM.] mahAvidyAlayanA adhyApaka, prAdhyApaka proe(0 i)Ta puM., zrI. [aM.] vasiyatanAmAnA kharApaNAne [uparanA sarakArI kara proe(. i)Ta-verA puM. [ + jue 'verA.'] maranAranI milakata probezana na. [aM.] ajamAyaza, haMgAmI nimaNUka probezanara puM. [aM.] ajamAyaza para nAkarI karanAra, ajamAyazI, haMgAmI probezanarI vi. [aM] preAbezanane lagatuM promisarI vi. [saM.] kalata ApanAruM, lakhANathI aMdhaNI svIkAranAruM promezana na. [aM.] uparanA darajajAmAM caDavuM e. (2) hai|AnI baDhatI. [ ApavuM (rU. pra.) uparanA darajjo Apave. (ra) uparanA dheAraNamAM makavuM. . maLavuM (. pra.) uparanA darajo ke hoddo maLave] . peAliTericaTa puM., na. [aM.] majara vagere AmaprA provANuM jae prevuM'mAM, provijhana na. [aM.] jogavAI. (ra) khAdya sAmagrI provijhanala vi. [aM.] kAmacalAu, haMgAmI provinTa phaMDa (-kuNDa) puM. [aM.] bhaviSya mATe pagAramAMthI kapAI ne bheLuM karAtuM ane rokanAra taraphathI umerAtuM bhaMDoLa provinsa puM. [aM.] prAMta, deza-vibhAga provuM jae 'parAvavuM.' provAvuM karmaNi, kri. proSita vi. [saM. tra + vita] paradezamAM jaI vaseluM proSita-patikA vi., strI. [saM.] jenA pati paradeza jaI vaselA hAya tevI zrI _2010_04 1520 plaga proSita-patnIka vi., puM. [saM.] jenI patnI paradeza jaI vaselI heAya tevA puruSa proSita-bha kA vi., strI, [saM] jue 'preASita-patikA.' prosiyUTara puM. [aM.] adAlatamAM sarakAra vatI mukaddamAenI rajUAta karatA vakIla, sarakArI vakIla prosikyUzana na. [aM.] kAma calAvavuM e (adAlatamAM) prosisTiMga (presiDi) na. [aM.] sabhA mutkrame vagerenI kAravAI prosezana na. [aM.] saradhasa prosesa phrI, [aM.] gati. (2) prakriyA. (3) adAlatamAM hAjara thavAnA hukama. (4) chApavAnA bloka banAvavAnI kriyA prosTeTa grI. [aM.] mUtrAzayamAM thatI eka prakAranI gAMTha ('glaeNnDa') [prasiddhi-patra vijJApana-patra, prospekTasana. [aM.] vivaraNa-patra, prAMchana (prAgchana) na. [saM.] pAMvAnI kriyA prechanI (prechanI) strI. [saM.] pUjaNI. (ra) sAvaraNI prauDha vi. [saM. tra + ] uMmare paheAMceluM, pIDha, pukhta u'maranuM, 'mejara' (u, jo.) 'eNDakTa.' (2) vidyA DahApaNa vageremAM pAkuM thayeluM. (3) gaMbhIra [(jai, hiM,) prauDha-tA zrI. [saM.] prauDhapaNuM, pukhtapaNuM, 'maeNgnenimiTI' prauDha-pratApa vi. [saM.] mahApratApI prauDha-tlana. [saM.] jue 'proDha-tA' - 'salimiTI'(ku, bhA.) prauDhA vi., zrI. [saM.] prauDha umaranI strI, AdheDa strI, pIDha strI. (2) traNa vRttiemAMnI gaMbhIra prakAranI eka vRtti. (kAvya.) (3) traNa prakAranI nAyikAe mAMnI uMmare pahoMcelI proDha nAcikA, (nATaya.) prauDhAvasthA strI. [saM. draDha + ava-ravA] pIDha uMmara, AdheDa vaya, zarIra ane mananuM pukhtaNuM prauDhAsana na. [saADha + Asana] yeganuM e nAmanuM eka Asana. (vega.) prauDhi zrI. [saM, tra + Dhi] jue 'prauDhAvasthA.' (ra) vicAra ane bhASAnI prauDhatA. (3) camatkArapUrNa saMkSipta yA vizada sAbhiprAya kathana. (kAvya.) prauDhivAda puM. [saM.] traNe kAlamAM brahmasvarUpa kevaLa satya che (jemAM kAI kAInuM kAraNa nathI, kaI thatuMye nathI ne thanAre nathI, badhuM jema che tema che) evA prakAranA matasiddhAMta prauDhivAdI vi. saM., puM.] prauDhavAdamAM mAnanAruM prauDhuM vi. [saM. preDha+ gu. '' svArthe ta. x ] jae 'prauDha. prauDhAkti srI. [saM. nainAda+vita] gaMbhIra ane Tharela vacana (2) e nAmanA eka arthAlaMkAra. (kAvya.) [bhAdrapada praud-pada puM. [saM.] bhAratIya praNAlIneA bhAdaravA mahine, plakSa chuM., na. [saM., puM.] aMjIranuM jhADa. (2) pIpaLeA. (3) e nAmanA paurANika mAnyatA pramANenA sAta mAMhenA eka draupa. (saMjJA,) iMga puM. [aM] dATela, cA. (2) dAMtA, (3) vIjaLIbattI mATenuM be ke traNa kANAMvALuM jemAM daTTo nakhAya che te dIvAlamAMnuM sAdhana. (4) jemAMthI vIjaLInA pravAha vahe che Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ plambara plaeNTa [baroLa plIDiMga (plIDiMga) na. [aM.] vakIlanI dalIla plIhA zrI. [saM.] peTamAM DAbe paDakhe rahetI eka mAMsagraMthi, plIhAdara na. [ + saM. ra] kharALanA thatA eka rAga. (vaidhaka.) pluTa puM. [aM.] e nAmanA navA zeAdhAyelA eka graha. (saMjJA.) dbhuta vi. [saM.] laMbAyeluM (uracAraNa). (2) traNa mAtrA ke enAthI vadhu samaya sudhI laMbAyeluM (uccAraNa). (cA.) (3) na. kadakA, ThaMkaDA bharAI javAnA eka rAga. vruti ii. [saM.] jue 'plavana.' eplurasI strI. [aM.] kephasAMnA paDamAM seAjAne ane pANI [tailI rasapaDa plurA ii, [aM.] sAM ane pAMsaLInI dIvAlamAMnuM eka plaeNa(-ya)ra puM. [aM.] khelADI. (2) vAdaka, vagADanAra pleTa srI. [aM.] kAI paNa jannatanuM sapATa pataruM. (2) keTe mATenA rasAyaNa lagADelA kAca. (3) rakAbI pleina na. [aM.] vimAna plaga puM. [aM.] gAMDhiyA tAva, mahAmArI, marakI. (ra) (lA.) vaLagaNa. [. cAlavA (rU. pra.) mInA roganA vAyarA rahevA, 0 phATI nIkaLavA (uM. pra.) marakInA rAga prabaLatAthI vyApaka thavA] 1521 tevuM meTaramAMnuM nAnI naLI jevuM eka sAdhana plambara vi. [aM.] pANInA naLa geAThavavA vagerenuM kAma karanAra UmmegA sTA. [aM] sausApena banAvavAmAM kAma lAgatI eka dhAtu [hADI, machave plava puM. [saM.] kUdako, ThaMDo, chalAMga, khalAMga. (ra) nAnI plavana na. [saM.] jue 'plava(1).' plavaMga (plava) puM. [saM.] vAnara, vAMdarA, kapi, saMgara, mAkaDuM. (ra) deDakA khvayaM-gama (plava ma) puM. [saM.] jue 'lavaMga.' (2) nAmanA eka mAtrAmeLa geya kArTinA chaMda. (piMgaLa.) plAi-bhrUDa na. [aM.] traNa ke enAthI vadhu pAtaLAM pATiyAM saresa vagerethI ceDhADayAM hoya che tevA pATiyAMnA prakAra plA-a)na puM. [aM.] yojanA. (2) rekhAMkana. (spapatrya.) plAnTa puM. [aM.] kArakhAnuM [ugADavAnI jagyA plA(sa~)nTezana na. [aM.] ropaNI, vAvA. (2) jhADapAleA khvAvaka vi. [saM.] tarAvyA karanAruM, DUbavA na de tevuM plAvana na. [saM.] tarAvI rAkhavAnI kriyA. (2) pravAhI padArthonuM UbharAI javuM e. (3) snAna plAvita vi. [saM.] navaDAveluM. (ra) palALeluM, bhInuM thayeluM ke kareluM, takheALa plAsTara na. [aM.] pheleA ke gamaDA upara paTTI ceTADhavI e. (3) evI paTTI, (4) dIvAla te sapATI vagere upara karAtI che plAsTara-pha-paeNrisa na. [aM.] simenTanA jevA sukAI jatAM durbhedya khanI jatA eka dheALA bhUkA plAsTika na. [aM.] kacakaDAnA jevA eka rAsAyaNika rIte banAvelA padArtha ke jenA Aje aneka padAthaeN ramakaDAMsAdhane-vAsaNA-joDhA vagere ane che, plAsTika-sarjarI srI. [aM.] dAktarI vADha-kApanA eka prakAra ke jemAM dardInI cAmaDI eka sthaLethI utArI khUTate sthaLe umerI apAya che. _2010_04 plAsTisIna srI. [aM.] eka jAtanI plAsTara oNpha perisa' jevI ramakaDAM vagere banAvavA vaparAtI mATI plAstara jue 'plAsTara.' plintha strI. [aM.] makAna vagerenA bheAMtaLiyA sudhInI pAyAnI besaNI ke UbhaNI, khaDasala, AMTa plIhara puM. [aM.] vakIla pla-grAunDa na. [aM.] ramatanuM medAna pleTa jue bleiTa.' plaeNTa-phrmana. [aM.] vyAsapITha, maMca. (2) raMgapIDha, nATayabhUmi, 'sTeija,' (3) relave-meTara-basa-TrAmave vagerenAM utAruone vAhanamAM besavA mATe UbhA rahevA vagere mATenA vistRta eTaleA ke pathAra pleTinama zrI., na. [aM.] cAMdInA raMganI bahu kiMmatI eka dhAtu (jenuM TapakuM InDipenanI TAMpane cheDe lagADavAmAM Ave che.) plena jue. pleina.' plana jue 'plAna.' plaeNneTeriyama na. [aM.] graha nakSatra vagerenI gati batAvanArI pradarzanInuM sthAna laeNnTezana jaA plAnTezana,' plebisAiTa, blemisiTa skrI. [aM] koI prazna ke muddA upara levAtA te te dezanI samagra prajAnA mata blaeNyara jae 'plaeNara.' plaeNTa puM. [aM.] jamInanA nAnA meATA TukaDA, (2) nATayaracanAnuM vastu. (3) kAvataruM Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 @ 6 % ke brAhmI nAgI gujarAtI kahe. bAkAra gA), 1 anarAnA ka chuM. [] bhArata-Arya varNamALAno eAya aghoSa phakIraNa [phakIrane samUha]. mahAprANu vyaMjana. [RAMdha: aMgrejI tatsama zabdamAM jyAM phakIrAta strI. [ara. "phakIra' + ba. va. ne pratyaya "A pIeca' che te A "ka che. emAMnA ' doSaya che; phakIrI sI. [ara.] phakIrapaNuM. (2) phakIranI hAlata, daridrAvajemake "rma.' e tadabhava thatAM eThaya banI rahe che; sthA, kaMgAliyata. (3) bhikSAvRtti jemake "kArama.') phadiyuM vi. [ravA.] asabhyatAthI vAta karanAra (mANasa) phayAruM -raiyA, juo "yA-iyA" phakoDe kuM. jio "phAkavuM' dvArA.] jae "phAkaDo." (2) phaI (OM) o I.' khAvAnuM na maLavAthI thatuM anazana, phAkA. (3) jhINe phaIjI (phe) e "I-cha." jhINe goLAkAra gAMThiye, kulavaDIne gAMTha phaIbA (-) jue "I-bA." phakkara vi. rivA.] varaNAgiyuM, chela. (2) bephikaruM. (3) uDI (koDI) ja "phAuDI." uDAu. (4) lokalAjanI paravA vinAnuM. (5) (lA) 6. phaka(ga) vi. jio "phikakuM.'] phikakuM, jhAMkhuM. [ thaI javuM, brahamacArI. (1) bhavAImAMne raMgalo [2heNIkaraNI * paDI javuM (rU. pra.) dhoLuM ke pILuM jhAMkhuM thayuM. peluM phaka phaka-ve ., ba. 1. [ ja e "veDA."] phakkaDa prakAranI (rU. ) sAva phikakuM chuM] phakaDAI jI. [ + gu. "AI' ta. pra] phakkaDapaNuM kaDI strI, rivA.] durdazA, durgati, kharAba hAlata. (2) phawwA (phakama-phawA) puM, ba. va. jio "phAkavuM,'dvirbhAva.] niMdA, badagaI. (3) hAMsI, mazakarI khAIpI uDAvI devAnI kriyA. (2) phAkA, khAlIpaNuM phAphI strI. [2vA.] hAMsI, makarI. (2) phajetI phajhikA strI. [saM] dalIla tarIke mukelI paMkti ke vAkyaphakta kri. vi. [ara.] mAtra, kevaLa, basa, phakta khaMDa. (2) vAkaSa, ukti phaka-dara, phaka(ga)-daMDa (-daDa) vi. [2vA. + saM. sughaTTa] uddhata, phI strI. badanAmI, zarama [taiyAra cane (2) lucuM, badamAza. (3) bezarama. (4) bephikaruM, lAparavA. phakI* sI. [ja e "phAkavuM.'] (lA.) pAna khAvAmAM vaparAta (5) kharcALa, uDAu phakko . jio "phAkavuM.' + gu. 'A' ku. pra. ] paraNavA phakara sI. [ja "phikara." (grA.) ja phikara.' gayelI jona vidAya lIdhA pachI eka divasa vadhu rokAI gharanuM phakaruM vi. [ara. phakIranuM ba. 1, "phukarA' + gu. "uM' svArthe jame e divasa ta. pra.] phakIra. (A zabda-"phakIra-phakarAM" ema sAthe ja phaga ja "phaka.' dvirukta thAya che.) phagara na. raMga, pAsa, (2) jaLa, baMdhana, (3) vAMkaDI pAghaDI phakaro chuM. [are. phil] gadya lakhANane vAkaya-khaMta, vAkaya- phaga-haNa vi. jio "phaka-daMDa.'] e "phaka-daMDa.' kaMDikA, kaTikA, pari che, "peregrApha" phagaNe pR. Tocano bhAga, (2) keTe, phaNage phakaLa-vAyuM vi. navazekuM phaga-daMTa (-daDa) jue "phaka-daM' phaka(-1)luM jue 'phAkavuM'mAM. phaga-phaMga puM, strI. rivA.] dhajA UDavAne avAja. (2) pha-kAra 5. si] "pha" varNa, (2) "pha" uccAraNa (lA.) ki.vi. chUTathI, muktapaNe, puSkaLa rIte phakArAMta (phakArAta) vi. [+ saM. ma ] "pha" varNa jenA phaLaphaga6 a. ki. [ravA.] pharakavuM, pharapharavuM. (2) sUjI javuM. aMtamAM Avela hoya tevuM. (vyA.). (3) phadaphadavuM, kahevAI javuM. (4) gumaDAM vagerenuM pAkI javuM. kAva(ra), phakAvuM e 'phAkavuM'mAM. (5) Amatema TaheyA karavuM. gaphagAvuM bhAve., kri. phagaphakIke paM. nIti-vacana, nIti-sUtra, nIti-vAkatha phagAvavuM che, sa. . phakIra vi. puM. [2] paramezvarane yAda karanAra, tapasvI giphagAvuM, phaLaphagAvuM ja e "giphagavuM'mAM. mANasa, eli. (2) tyAgI, verAgI. (3) pavitra jiMdagI phagaphagiyuM vi. jio "kagaphagavuM' + gu. 'iyuM" ka. pra.] phagagALanAra mANasa. (4) musalamAna mAgaNa phagyA kare tevuM [kri. phagamagAvavuM che., sa. ki. phakIra(-2)Na (-zya), phakIraNI arI. [ja e "phakIra' + gu. "a- phagamagavuM a. phi. [2.] prajavuM, kaMpavuM. phagamagAvuM bhAve., (e) - "a" pratyaya.] phakIrANI, phakIriyANI phagamagAvavuM, phagamagAvuM jae 'phagamagavuM'mAM. phakIra-phakarAM na, ba. va. jio "phakaruM.'] phakIra ane evAM phagara (-2) sI. phUlanI maMjarI. (2) parAga, puSparAja. bI mAgaNa, bhagata-bhikhArI (3) phAla. (4) Dhaga, rAzi. (5) bheMsanA dUdhanuM vadhavuM e phakIra phakaruM na. [+juo "phakaruM.'] yAcaka, mAgaNa, bhikhArI phagalAvavuM, phagalAvAvuM ja "phagalAvuM'mAM. phakIrA jI. [ + gu. "ANI' pratyaya] phakIranI patnI, phagalAvuM a. kri. rivA.] harSagheluM thavuM, kulAvuM. phagalAvALuM tamAM A Tha jae 2, nIti-vA, tapasvI 2010_04 Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaga-vA)vavuM 1ra3 phaTakAravuM jaE bhAve, ji. phagalAvavuM che, sa. kei, phajItI ja "phajetI." phaga(gA)vavuM sa. kri. pheMkI devuM, dUra ghA karI pheMkavuM. (2) phate ja "phajeto." [phajeTAvavuM. pre, sa. di. uzeTavuM, uchALI nAkhavuM phajeTaluM sa.. juo phagavavuM. jeTaluM karmaNi, vi. phagavA puM, ba. va. [saM. *>prA. 5mama- vasaMta jerAvavuM, phajeTAvuM ja "jeTaluM mAM. Rtune lagatuM. (traja.)] dhANa (khAsa karIne javAranI) phajeta kri.vi. [ara, kuchahata ] badanAma, kalakata, beAbarU, phagavuM a. kri, [sa, ha! - turachaTa prA. nA vikAsamAM. vagevAyeluM. (2) (lA.) herAna parezAna tuccha zabda balavA, phAgaphaTANe gAvAM, (2) chakI javuM, phajeta-khera vi. [+ phA. pratyaya] pitAnI phajetI karAve (4) belIne pharI javuM. (5) vAMkuM belaDuM. (6) kulAvuM. tevuM. (2) bIjAnI phajetI karyA karanAruM. (3) (lA.) naThera, phagAvuM bhAve, kra. phagAvavuM? pre, sa. ki. naTa, bezarama phaga-phagaNa kri. vi. rivA.] jue "gaphaga(2)." phajeta phALake puM. [+ juo "phALake.'] (lA.) cakaDoLa, gaLAvavuM, phagaLAvAvuM jue "phagaLAvuM'mAM. carakhe. (2) (lA.) phajeto, bhavADo phagaLavuM a. phi. [ravA.] bezuddha banavuM, bebhAna thavuM. phajetI strI, [ara. "phajehatI'] badanAmI, vagevaNI. (2) phagaLAvAvuM bhAve., kri. phagaLAvavuM che., sa, ji. herAnagata, parezAnI phagaMgA'(phaga-phagA) strI.jae "phagavavuM'-dvirbhAva.] pheMkApheMkI phajete puM. [ara. "phajIhata ] juo "phajetI." (2) (bhA.) phAMphagA (phaga-phagA) sI. [ja e "phagavuM' - dvibhava.] (lA.) pAkI kerInI chAla temaja goThalAne nicAvI enA pANIne bAbaDuM bolavuM e karavAmAM Avato ukALo, amRtiye phagAvavuM ja "phagavavuM.' phaTa ara. [ravA.] "Ta" evA avAjathI. (2) ke. pra. phagAvavuM e "phagavuM'mAM. phiTakAra-dhikkArane udagAra, phaTaya phagiyo chuM. eka jAtanuM jhADa, vidArIkaMda phaTa? vi. si. skuTa dvArA spaSTa, khecekhuM. (noMdha : phagere puM. [e "phagavuM' dvArA.] kolAhala, khaLabhaLATa. (2) "ughADuM phaTa' jevA prayogamAM) khulluM apamAna. (3) pajavaNI phaTaka kra. le. [ravA.] 'Ta' evA avAjathI phoTa(-La)vuM sa. kri. juo "phagavavuM." phoTA(-LA)6 phaTaka? (ka) strI. juo phaDaka." (2) acAnaka karmaNi, kri. phageTA(-LA)vAvuM , e. ke. phiTakara vi. sihawTa dvArA] (lA.) sapheda (vAMdha: 'dhe phoTA(-LA)vavuM, geTA(-LA)vAvuM ja e "geTa(-La)mAM. phaTaka' je mAtra prayoga) [ja "phaTakI." phageDuM vi. [ja e "phagavuM' dvArA.) (lA) DhoMgI phaTakaDI strI. [jae "phaTakI' + gu. " ' vArthe ta. pra.] phagolavuM sa. kri. jio phagavavuM.'] jue "phagavavuM." (2) phaTaka-dalAla 5. jio "phaTaka+ "dalAla."] jokhama ke jorathI hIMcALavuM. ugelAvuM karmaNi, kri. phalAvavuM javAbadArI vinA dalAlI karato mANasa pre., sa. kri. phaTaka-di(-devALiyA vi, puM, jio phaTaka' + di94) phalAvavuM, phagelAvuM e "golavuM'mAM. vALiyo."] pAke divALuM phaMkanAre geLavuM ja e "geTavuM." phageLAvuM karmaNi,, , phage. phaTakanaLI strI, jie "Taka' + "naLI.'] chokarAMne jamavA LAvavuM pre., sa. kri. mATenI nAnI baMdUkaDI, "papa-gana kameLAvavuM, phageLAvuM jao phageTa(-La)vuM'mAM. phaTaka phaTaka. vi. jio phaTaka-dvibhava.) "phaTa' evA karoLiyuM na. [ e "geALavuM' + gu. "yuM' ka. pra.] kaLa- vAraMvAra thatA avAjathI vAnI kriyA, gulAMTa khavaDAvI uzeTavuM e phaTakaSphaLI sI. [jae "phaTaka' + "phaLI.'] (lA) picakArIphaLa chuM. jio phagALavuM' + gu. o' . pra.] ja nA AkAranI eka naLI kaLiyuM..' (2) (lA.) cakaDoLa, carakhe phaTakavuM a.phri. [prA. dRi-bhraSTa thayuM, khakhaDI paDavuM dvArA) kaca, 0 phaca kri. vi. [ravA.] "phaca' evA avAjathI, bhoMkAyA (lA.) mAnasika rIte khasI paDavuM, casakavuM. (2) vaMThI javuM. jevA avAjathI (3) (raMganuM) UDI javuM. (4) tophAne caDavuM. (5) bhaDakavuM. kacAka kri. vi. [2vA.] "phaca' evA avAjathI, pharca phTakAvuM bhAve., kri. phaTakAvavuM pre.sa. ki. phajara strI. [ara. phajara ] savAra, prAtakALa, prabhAta phaTakA-kAMThalA !. [ja "phaTake' + "kAMThalo.] kApaDa phajala vi. [ara. phajala] sukhI, AnaMdI. (2) strI. vaNavAnuM yaMtra, phalAiga zaTala" [kriyA AbAdI. (3) kRpA, maherabAnI. (4) zreya, hita. (pa) phaTakAbAjI strI. [ja "phaTake'+ phA] phaTakA mAravAnI bakSisa phaTakAra' E. [2] "phaTAka' evA avAja sAthe paData phajale-karama na. [ara.] khudAnI maherabAnI mAra. (2) cika, camaka, bhaya phAruM vi. kajiyALuM phaTakAra chuM. jio "phrikAra 1 ja phiTakAra.' phajIta juo "phajeta." phaTakAravuM sakri. [jae "phaTakAra, nA.dhA.] cAbuka vatI kuchata-khera juo phajeta-bAra." mAra mAravo. (2) lAkaDI vagerethI mAra mAra. (3) paththara kuchata-phALake juo "phajeta phALake." upara pachADI (lagaDuM) dhovuM. (4) (lA.) sajA karavI, jelama 2010_04 Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaTakArI 1-2 13, +gu. 'e' svArthe mekavavuM. (5) karaDavuM, daMza devA. phaTakArAyuM karmaNi., kiM. phaTakArI zrI. jio 'kuTakArA' + gu. 'I ' zrIpratyaya.] jae 'phaTakAra-ra'-'phaTakArA', phaTakAra1-2 puM. jio 'TakAra ta.pra.] A 'phaTakAra. phaTakAvavuM. jue 'kaTakavuM'mAM. phaTakAvavuMra sakri. juie 'phaTakA,'"nA.dhA.] jae phrUTakAravuM.' (2) karaDavuM, deza ve phaTakAryuM jue 'TakanuM'mAM, 12, 1524 kaDhALa phaTAkaDuM vi. juo 'kuTAka'+gu. 'huM' ta. pra.] TArka avAja kare tevuM. (ra) (lA.) nAjuka ane suMdara hoya tevuM 2010_04 phaTAka kri. vi. [2vA, ] ' phUTa' evA avAjathI. (ra) vi. khIleluM. (3) khUleluM. (noMdha: kUla-phaTAka' eve mAtra prayAga) [bALakane ramavAnI nAnI baMdUkaDI phaTAkaDI strI [ jue 'phaTAkaDuM + gu, 'I' pratyaya, ] phaTAka huM. jio 'phaTAkaDuM.'] (kaeNTa avAjathI phUTate) kaeNTAkiyo, galabe (dArUkhAnAnI banAvaTa), DeTA phaTAka phaTAka kri. vi. [jae phaTAka,'--dgirbhAva] 'phaTAka' evA vAraMvAra avAjathI pheTA-sALa strI, [ja e.'phaTA'+ 'sALa.'] hAthamAM phaTakA phaeN jhaTakAthI cAlatA kApaDa vaNavAnA saMce kaeNTakriyuM` na. [jue 'phaeNTaka' + gu. iyuM' ta, pra.] phruTaka daI UghaDe tevuM AkhuM bAraNuM, kaDakiyuM. (2) vi. jhaTa phUTI jAya tevuM. (3) phraMTa phrUTa avAja karatuM kaeNTayuiMO vi. [jae TakazuM' + gu - 'yuM' raeN. pra.] dRDha ke sthira na rahe tevuM, (2) (lA.) mAthe javAbadArI na lenAruM kaeNTakiyuM" vi., na. [jae 'phaTakaOM + gu.'iyuM' ta, pra.] caLakatuM meLA raMganuM (kAcanuM nAnuM te te) metI, cIDhiyuM. (2) meAtInA AkAranA zarIra upara thatA te te cepI nAnA kAlA (e eka prakAranA vAta-rega che.) phaTakI . saM. TiLI, arvA.taddbhava] eka prakAranI mATImAMthI nIkaLatA pAsAdAra sapheda padArtha, TakaDI kuTIra srI, [ravA.] e nAmanA pakSInI eka jAta, sAtabhAyA, lelADAM. (2) TokarInA AkAranuM nAnAmeAMvALuM pAMjara, (3) pAradhInI jALa. (4) pakSIene bivaDAvavA mATe ghUgharA sAthe mAMdheluM raDuM phaTakA1 huM. [ravA.] cAbukaneA mAra. (2) sepTI lAThI vagere-phAra vi. nA mAra. (3) cAbuka. (4) (lA.) nukasAnI, kheATa, hAni, (5) nasiyata, sA, zikSA. [. paDavA, 0 vAgavA (rU. pra.) hAti thavI, nukasAna thayuM. 0 mAravA (3, pra.) nukasAnamAM utAravuM] phaTakAra jue 'paTakA.' phaTa phaTa^ kri. vi. [ravA.] 'phaTa kaTa' evA avAja phaTa Tara kri. vi. [ravA.] phiTakAra, dhikkArane udgAra 1, kaeNTaTiyuM vi.,na. [jae 'phaTa phaTa + gu. 'kyuM' ta. pra.], phaphTI srI. [+ gu, 'I' ta. pra.] ('kTa phaeNTa' avAja karatI hAI) meTara sAyakala, (2) skuTara phaeNTa-khAruM vi. jue 'phaTa.' + bAra ughADAM bAraNAMvALuM, phaTA-khAra phTa(TA)vavuM jue 'phluM' mAM. phTaTI (phTaTI) sI. kera Avave! e, cakkara phaeNTAu vi. [z2a phATavuM' + gu, 'Au'kR. pra.] sukAIne sUra na. haLavuM ane taDavALuM sepArI phATavAnA svabhAvavALuM, 'DaeNhisanTa' (va. vi.) TerAM na, a. va. dANA kADhI lIdhelAM ThaMDAM phaeNTayA jue 'TAyo.' kreTa kri. vi. [jue 'kaTa, '-haeNirbhAva.] jae 'phaTAphaTa.' TeLa vi. [jue phATavuM' dvArA.] pavanathI tUTI paDela. (2) pachaDAyeluM. (3) pAkI na jatAM bagaDI jAya tevuM. kaTAkriyA puM. jio 'kaTAka'+ gu. 'iyuM' ta. pra.] jue 'phaTAkaDA.'(ra) (lA.) nAjuka ane suMdarakara ke javAna TAkI zrI. [jue 'phaTAka' + gu. 'I 'zrIpratyaya.] khATI patarA7. (2) (lA.) phaeNTAkaDI strI ['phaTAkaDA.' phaTAkA puM. [jae 'phaTAka'+ gu. e'kR. pra.] jae TATopa puM. [saMTa + AA-Tova] (sarpanI pheNanA jevA) ADaMbara. (2) (lA.) abhimAna, garva, huMkAra pheTA (va)vuM jue 'phATavuM'mAM, phaTANuM na. [jae 'kaTa1' dvArA] lagna vagere prasaMge sAma sAmA pakSanI strIonAM gALanA prakAranAM gItamAMnA te te azlIla zabda phaTAphaTa kri. vi. jue 'phaTa'-dvirbhAva.] 'phUTa phrUTa' evA avAjathI, (2) (lA.) tAtAtarata, jhaTapaTa, jaladI, ekadama phaeNTA(-A)-khAra vi. [jue 'kaTa'' + UAra,1] jue 'TakhAruM.' phaTAyata zrI. [jakhA 'phaMTAyuM' dvAra.] phaTAyApaNuM phaTA(-)yA puM. rajavADAMomAM jene rAjya na maLatAM jAgIra ApavAmAM Ave ke na Ave tevA rAjavInA bhAI ke pATavIthI nAnA te te rAjakumAra juA'pheTa' dvArA.] ughADuM, phaeNTA-khAra. (2) (lA.) naTa phaTAravuM sa. kri. [jae 'phATavuM' dvArA.] AMkha pahALI karavI, AMkha phADelI karavI (maraNa-samaye) kaTAriyuM vi. jue 'phaeNTAra' + gu. 'iyuM' svArthe ta, pra.] phATeluM. (2) (lA.) zANAvALuM TAruM na. jio phaeNTAra' + gu. ''ta. pra.] AMkhanuM phATI javuM e (maraNa samaye). (ra) vi. tana meAkaLuM, TAra, khulluM. (3) (lA.) vaMThI gayeluM TAla puM. jue 'phATavuM"+gu.'Ava' kuM. pra.] phATavuM e, judu paDavuM e 1 ' + gu. '*' ta.pra.] phaeNTAva(-4)vuM ja 'phATavuM'mAM, phaeNTAza (zya) zrI, [jaeka 'phATavuM' + gu. 'Aza' kR pra.] phATa, taraDa [(sutAranuM eka hathiyAra) phaTArI(-sI) na. [ + gu. ' ta.pra.] (lA.) vIMdhaNuM Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pha-bAra 15ra5 kaDiNI (4) picuM ane mIThA svAdanuM. (5) phaTakeluM, vaMDI gayeluM kaha-navIsa, phanIsa tri, puM. [ara, phaI-nivAsa] mahAlaphadAbAra ja "phaTA-bAra." kArIne mukhya kArakuna, avala-kArakana, zirastedAra phaTatha ke, pra. [ravA.] jAo "phaTa(2).' utAvaLathI phanavIsI, phanIsI sI. [+ gu. "I'ta.pra.] avalakAranI pha' kri. vi. [ravA.] phaDa' evA avAjathI. (ra) (lA.) phUDa pha4 ki.vi. [ravA.] UDavAne avAja thAya ema. (2) phaTa' na. jio "phADavuM' dvArA.] saMgItanA gAnArA be pakSeno uparAuparI. (3) dhabakAranA avAja jema. (4) dhAMdhalanI te te pakSa. (2) amuka pakSanuM ToLuM jema. (5) ekadama, kaphaTa phaTa na. bajAra, mArkeTa. (2) polIsanuM thANuM. pilIsa-kavA- pharapharavuM a. kri. [ravA.] phaDaphaDa" avAja karavo. (2) (lA.) Tarsa." (3) temanI gADI. (4) dArU gALavAnI bhaThThInuM sthAna dhaDakavuM, kaMpavuM (bIkathI). (3) gussAmAM besavuM. phaphaDAvuM phaka (-kaya) strI, rivA.] dhaDaka, bIka, dhrAsaka, Dara, (2) bhAve., kri. phaphaDhAvavuM che, sakri. ciMtA, phikara. (3) saDha. (4) bAraNAnuM pratyeka kamADa. phaTaphATa kuM. jio "phaDapharavuM + gu. "ATa' ka. pra.] phaDa(5) paherelA kapaDAne jhulate cheDe. (1) hAla phaDavAne avAja (pakSInI pAMkha vagere). (2) (lA.) kalAM na., ba. va. [jae "phaDakavuM' dvArA. mAnasika kaMpAro dhaka, bIka, kaMpa. (3) gussAne babaDATa kaTakavuM a. kri. [ravA.] dhaDakavuM DarathI kaMpavuM. (2) bIvuM, phaphaDAvavuM, kiDhAvuM jue "phaDaphaDabumAM, DaravuM. (3) pharakavuM (AMkha vagerenuM). phakAvuM bhAve, phi. phaTaphadiyuM vi. jio "phaDaphaDavuM' + gu. "iyuM' ku.pra.] (lA.) pharakAvavuM che., sa. kri. utAvaLiyuM, dhAMdhaliyuM phaTakAra(-1)vuM jae "phaTakAra(-4)yuM." pharDa vi. [2vA.] dhAka besADe tevuM pharakAvavuM ja e "phaDakavuMmAM phojadAra chuM. [jue "phUDa, phojadAra.'] thANAnA phaTakAvavuM e "phaTakAravuM.' havAlAvALe phojadAra kukAvuM e "phaDakavuMmAM. pha-bakhatara, phaTa-bakhtara ki.vi. [e "phaDa" gu. "bakhaka ya na, jio kaDaka - ga. "iDyuM' vArthe ta.pra. tarabatara.'TkhakalI rIte. udhADe chege. (2) taDa ne phaDa [yAne khaselo cheDo phaTa-bAjI jI. phaTa jio pha + phA.jagara, dUta phaTakuM na. [ja "phaTaka' + gu. 13 svArthe ta.pra.] caNi- phahuM na. bAjarAnI kaDaba ke cArane ke pha(02)haka chuM. [ravA] pakSI UDavA mAMDatAM pAMkhano thato phaTaza (-zya) ja e "phaDaca." avAja, (2) kapaDAMnA cheDAne avAja, (3) khAvA phazi-siDyuM na. [ + gu. "iyuM" svArthe ta. pra.] pharca, cIrI vakhatane sabaDako phaTI (-sI) strI. [jao "phaDaza' + gu. "I' vArthe ta, pra.] pharake . jio phaDake' + gu. "o' ku.pra] dhrAsake sutAranuM eka ojAra, pharasI [cIrI phake puM. ciDAne nIcenA bhAga. (2) khetaramAM anAja phasavuM na. [ja "phaDaza' + gu. "vuM svArthe ta. pra.] phaDacAnI eravAnuM sAdhana, vAvaNichuM. (3) sIvavAno saMco phasiyuM jae "DaripuM." cA-adhikArI vi. jio phaDa' + se, muM.] phaDaca kara. phasI e "phaDazI.' vAnI sattA dharAvanAra amaladAra, likaviDeTara' phaTAka phri vi. [ravA.] "phUDa' evA avAjathI phaca(-za) (-22, 5) strI, jie "phADazuM.'] phaLa lAkaDuM phaTAkiyuM vi. [ja "phake' + gu. "yuM' ta. pra.] kaDhAkA vagerenI cIra [ta. pra.] phADiyAM, phADacAM mAranAra, gapAM mAranAra. (2) moTI moTI vAto karanAra phacAhiyAM na. bI. jio "phADacuM' + gu. " + "dhayuM' phAkI strI. [ja "phaDAko' + gu. "I' strI pratyaya.] (lA.) kacA-dAra vi., pR. [ja e "phaDa' + phA. prathaya] be pakSe gapa. (2) baDAI vacce samAdhAna karAvanAra amaladAra, "liviDeTara' kAkI-dAsa . [+ saM.] gappIdAsa. (2) baDAIkhera pha chuM. [ja "phADavuM' dvArA.] teDa, nikAla, samAdhAna. phAke puM. [juo "phaTAka' + gu. "' ta. pra.] gayuM. (2) (2) karajanI patAvaTa, devAnI mAMDavALa, nAdArI, "laka baDAI patarAi, (3) phaDaka, dhrAsako. (4) phaTAkiyo, TeTa, viDezana." (3) kapaDAne TukaDo. [-cAmAM javuM (rU. pra.) gala. [-kA mAravA (u.pra.) gappAM mAravAM kArakhAnuM Arthika rIte kAcuM paDatAM sarakAramAM devAnI pha(-)-tALa (-) jue "phaDetALa.' patAvaTanI pravRtti karavI. cAmAM laI javuM (rU.pra.) evI phaTAphaTa (Da) ki.vi. [ja "phaDa,"-bhiva.) "pha phaDa' rIte sarakAramAM patAvaTa mATe sepI devuM. 0ANa, 0 avAja sAthe. (2) jhapATAbaMdha, sapATe lAva (rU.pra.) samAdhAna karavuM, niveDo lAvavo]. phaTAphaDI strI, [gu. "I' ta. pra.] (lA.) seTIne mAra. (2) phaDa-phaTa kri.vi. [2.vA.] acAnaka "phaDa phaDa' avAja sAthe laDAI, marAmArI pha-tALa (-) e "phaDe-tALa.' phaTAvavuM, phaTAvuM e "phADa6mAM. phahada, diyuM, huM na. [ara. 'pha' + gu. 'iyuM'-'u' svArthe phAzi(-si)yuM juo "phaziyuM." ta.pra.] (dhatI sADI TuvAla vagerenA) jeTAnuM eka naMga. phAM-bhera (-25) kri. vi. jio "phaDuM' + "bharavuM.'] paganAM (2) tumAranuM eka pAnuM. (3) phADavuM, phArDa, chevuM. [-dAM- cApavAne AdhAre, kaNAbhera (besavAnA viSayamAM) mAravAM (rU.pra.) nakAmuM ane arthahIna belanuM ] phaTi jI. gophaNa 2010_04 Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaDiye 1526 phatiyA S. [ja "phaDa' + gu. "IyuM' ta. pra] paracuraNa phaNa-maNi chuM. [saM] sarpanI pheNane mAthe manAto kAlpanika maNi anAja vecanAra vepArI. (2) dArU gALanAra vepArI, kalAla. kuNu-marma na. siM] nasakerAMnI aMdara Avela sukumAra (3) jugArI. (4) (lA.) game tema karI dhAreluM kAma pAra zirA-marma (bArIka nasanuM te te jALuM) [gherAvo pADanAra mANasa phaNa-maMDala(La) (-bhaDala,-La) na. [saM.rarpanI pheNane phaDI , . jio phaDa' + gu. "I' ta. pra.] juo kaNiyuM na. jio "phaNI' + gu. "iyuM svArthe ta. pra.] phariyo(2)." [ke patharanI pALa bANanI aNI. (2) bhAlAnI aNI phaDI . eka gaja rasa-rasa ane eka eka UbhI ITa phaNI' pR. [saM.] sarpa, phaNa-gara pharDa vi. phAMgI AMkhavALuM, phAMguM phaNI . [. prA. phaLo 5] kAMsakI. (2) sALamAM phaDe-kAra na. e "phaDe tALa.' lAMbI kAMsakI jevo eka bhAga ke jemAM tAra parovAya. phaDeTATa kri. vi. [ravA.] phaphaDATa karatuMka. (3) susavATa karatuM ka (3) trAka. (4) nAganI pheNanA AkAranA mAthAvALo phaDe tALa (be) strI. vAMsa chAlAM pATiyAM vagerenI paDadI, khIla, nAgaphaNI AMtaro phartha-dhara chuM. [saM. 17-dhara] jue "phaNadhara.' phaDe chuM. aDacaNa, muzkelI. (2) bIjAMne khabara na paDe ema phaNI-rAja kuM. siM. zani-21, gu. sabhAsa) sarpone rAjApAchuM pharavuM e. (3) loMcI mAravI e, gothuM mArI pAchI zeSanAga pharavuM e. (4) Te phaNIndra (phaNIndra) puM. [saM. 1fban + ] e "kuNI-rAja." phaphaDa (-Datha) kri. vi. jae "phaDAphaDa." phaNuM ne. [sa, EMI dvArA bhAlA bANa vagerenuM phaLuM, aNI phaNa (-zya) strI. [saM. vaLa] sApanuM paheluM thayeluM jovuM, phaNe puM. jio "kuchuM.'] kAMsako, (2) paganA paMjAne keNa, (2) gAya ke baLadanuM zigaDuM. (3) paganA paMjAne nIcenA AgaLano bhAga. (3) vahANanA sauthI AgaLanA Agale bhAga, phaNe. (4) heDI. (5) trAMbAnA keDyiA tutakanI nIcenuM tUtaka. (vahANa.) uparanI jIbha phatana vi. uDAu, [0 divALiyuM (rU. pra.) uDAugIra kaNa-gara chuM. [saMkaLA- >za. prA. BMT-1 phaNIdhara sarpa kRtaniyuM vi. [ "phatana' + gu. "iyuM' vArSe che. pra.] phaNagalI strI. zarIra upara thatI nAnI nAnI keTakI [DhAMgI, pAkhaMDI phaNagaNuM vi. [jao phaNago' + gu. "ALuM' ta. pra.] phaNagAvALuM phatavA-khora vi. [ara. + phA. pratyaya] (lA) phitUra karanArA, phaNagI strI. [4o "phaNago + gu. 'I' strIpratyaya.1 nA phata puM. [ara. phavA musalamAnI gharmazAstrano hukama. phaNage, nAno aMkura. (2) nAnI kelI (2) hukama, (3) (lA.) phitara, pAkhaMDa, daMbha, DhAMga. [0 kara phaNage che. aMkura, kAMTe, pIlo. (2) ADI kaMTAyelI nAnI mAMDave (rU. pra.) DhAMga karavo. 0 kADha (rU. pra.) DALI. [0 phuTa (rU. pra.) navI bAbata ke prasaMga Ubhe tho]. johukamIvALo vaTahukama bahAra pADavo] phaNadhara . [sa. IT-ghara] juo "phaNa-gara." phataMga (phata ) e "phatana.' ['phataniyuM," phaNa-phaNatuM ki. vi. [ravA.] baLabaLatuM hoya evuM garama, taMgiyuM (phatagiyuM) vi. [+ gu. IyuM':svArthe ta. pra.] juo sasaNatuM, khadakhadatuM hivuM phata(ha) strI. [ara. phahu] vijaya, jaya, chatA phaNahaNavuM a. kri. [ravA.] bahu garamAgarama hovuM, baLabaLatuM phata(07)mArI strI. [ara. "hu' dvArA vijayanI kIrti, phaNa-bhara puM. [sa. 1LA-ma2] jue "phaNa-gara." vijayane jaza phaNaza che. phaDaza, ahadhiyuM phatamArI* sI. picuM. pAtAmA2 ] eka jAtanuM nAnuM phaNazI-sI) zrI. vAloLa jevI capaTa zigavALI eka vahANa (krinArA najIka saphara karI zake tevuM) vanapati (zAkanI) phateha ja "phate." phaNasa na. [saM. nava>prA. pa3] kAMgarAM kAMgarAMvALI taddana phateha-maMda (-ma-da) vi. [+ phA. pratyaya vijayI, jIteluM khaDabacaDI chAlavALuM eka madhura phaLa phatehamaMdI (-mandI) strI. [pha. pratyaya] vijayI hovApaNuM phaNasa-peLI jI. [ + juo piLI.] phaNasanA garamAMthI phate puM. khIcaDI ane kaDhInuM mizraNa. (2) bAjarInA banAvelI pAtaLI pUrI kaMThI jeTalAnA jADA bhUkAmAM kahI meLavI karelo le phaNasa-mAlA(-LA) strI [ + saM.] (lA.) rANaparAnI senAnI tAI, ahI strI. bAMya vagarane kabaje phaNasavuM na. zAkhA, DALI phadake kri. vi. maphata. [0 caDha(18)vuM (rU. pra.) tophAne caDavuM] phaNasa chuM. jae "phaNago.' phadake . [2] goLane vadhu ghaTTa na thayelo rasa. (2) phaNasI jue "phaNazI.' (lA.) ahaMkAra. (3) mAra phaNasI DhI. [saM. vanasi>prA. panfsama7] phaNasanuM jhADa phadaka-phadaka kri. vi. [ravA. cAre page doDatuM hoya ema. phaNaga (Na) [. TLA (UITw)] jao phaNa-gara." (2) kudakA mArIne doDatuM hoya ema phaNaMge (kaNo ) puM. varasAdane choTe phada8 phadaka ki.vi. [ravA. cAre page deDatuM hoya ema phaNa strI. [3] sarpanI pheNa. (2) devanI lAkaDAnI pratimA phadaphada kri. vi. [2vA."pheda phada' evA avAjathI phaNAdhara, phaNa-bhara 5 [] jae "phaNa-gara." phadaphada6 a. kri. jio phadaphada, -nA. ghA. ] "pheda phada' 2010_04 Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mATa avAja karavA. (2) athAI ne UbharAI javuM. (3) khada khavuM. (4) phINAM thavAM, (pa) gUmaDAM vagerenuM pAkI javuM. (6) (lA) garva karavA. dAvuM bhAve, kri. phadaphadAvavuM pre., sa. kri. phadaphadATa puM. [jue 'kukaNuM' + gu. 'A'..] kahyuM e, phadaphadavAnA avAja 1520 kUdIyana puM. badanAmI, zarama, (2) kajiyA kUdRSTiyuM vi. maphatiyuM phadaphadAvavuM, phadaphadAvuM jae 'kUdavuM'mAM. phaeNdA* kri.vi. [ravA.] 'kUda' evA avAjathI dArUda (-daya) strI. [ravA.] UMcAnIcA thavuM e. (2) DaeNkATheka. (3) DhADAdoDa phadiyuM na. [aM. 'kAUiMga'nA vikAsa] cAra pAI. (ra) jUnA eka paisA. (3) (lA.) baLiyA kAkAne mAnatAmAM dharavAmAM AvatI jUnA paisA jevaDI gaLI pI kUdI vi. DhAMgI kaeN DI, dI sI. [ravA.] jue 'pUdI.' phakevuM sa. kra. [ravA.] vIMkhI cUMthI nAkhavuM, leAhIluhANa karI nAkhavuM. pheDAvuM karmaNi, kri. phaeNDAvavuM pre., sa. di. pheDhAvavuM, pheluM jue 'keDavuM'mAM. dakriyA, kaeNphelA puM. [ravA.] EAllA. (2) gUmaDuM pheLavuM sa, kri. [ravA.] vIMkhanuM. (2) ukheDanuM. kaphALAnuM karmaNi, kri. kaeNpheTaLAvavuM ke, sa. kra. kaphALAvavuM, pheLAvuM jue 'keLanuM'mAM, phude puM. Atazaya sthULa zarIravALA puruSa raeNnAnAvuM .kri. Na paheALI karIne (sarpa) avAja karavA, (2) (lA.) ekadama UbhA thavuM nasI zrI. nAnI kAlI, khIlanI keADakI kunA vi. [ara.] nArA pAmeluM, vinaSTa thayeluM. (2) pAyamAla thayeluM. [. karavuM (rU.pra.) naSTa karavuM. . thavuM (. pra.) nArA pAmavuM. (2) pAyamAla thavuM] [utpAugIrI *nA-gIrI strI, [+ *aa.] sarvanAza. (2) pAyamAlI. (3) phanA-phatiyA vi. [ara. phaeNnAAtihah] sarvanAza pAmeluM. (ra) pAyamAla thaI gayeluM. [. karavuM (rU. pra.) naSTa karI nAkhavuM. thavuM nAza pAmavuM. (ra) pAyamAla thavuM] phanA-philazAha vi. [ara. phaeNnAnziya] gurunA dhyAnamAM lIna thaI gayeluM raeNnA-phillAha vi. [ara. phanA-philah] IzvaramAM takalIna thaI gayeluM pi khela phanA-bAjI zrI. [+ phA.] nAzakAraka ramata. (2) pAyamAlIkarnala sI. [aM.] gaLaNI. (2) dhumADiyuM bhUMgaLuM phanesa [ara. phensa ] vahANamAM hAkAyaMtra tathA dIvA rAkhavAnA geAkhaleA, phAnasa kRpatI zrI. mazkarI, ThekaDI, mAka, TALa kpUdI zrI. krUga, kaphaMDI, kachUMdI peAle puM. kehle pharavuM a.kri, [ravA.] jue 'kuMDhaDavuM.' phaphaDAvuM bhAve., kri. kaiDAvavuM ke,, sakri [jae 'DaDATa.' phATa, Te puM. [trae 'phaDaphaDavuM' + gu. 'ATa, Ta' rR.pra.] kaDhAvavuM, kaDhAvuM jue 'kukaDavuM'-phaDakuMDanuM mAM phALavuM 4e 'phaLaphaLatuM.' phaphaLAvuM bhAve, kri. kaphaLAvavuM pre., sa.kri. phaLAvavuM, phaLAvuM jue 'kaLavuM'-'phaLaphaLanuM'mAM. phArI vi. nAsI chUTeluM phurra puM. [vA.] pezAba, mUtra kura strI. [saM. vidyu-gala dvArA hiMdu 'kukA'] jue 'I.' _2010_04 krUraja-jaMga phe huM jue 'phra-kAra.' kRkha (-ca) strI. zaNagAra, zeAbhA, varaNAgI phakhatI strI. mazkarI. [. udgADhavI (rU. pra.) mazkarI karavI] rUbavuM a. kri. zAbhaLyuM. phakhAvuM bhAve, kri. phabAvavuM che. sa. kri phebA na. jhUMpaDuM bAvavuM, khAvuM jue 'bavuM'mAM, pharaka kri. vi. [jae 'pharakavuM.'] pharakathA kare e rIte, phara phara pharaka huM. [ara. phk] taphAvata, asamAnatA, krUra, pArthakaya, judApaNuM, 'veriyezana,' 'Dipharansa' pharakaDI zrI. jue 'pharavuM' dvArA.] cAmaDAnI ke patarAnI gALa cakaraDI (eka (ramakaDuM). (ra) kAMtavAnI phIrakI. (3) dArA vagere vaNavAnuM ke raDavAnuM sAdhana, (4) gareDI. (5) DhAra dAkhala na thAya e mATenuM pharatuM rahe tevuM kheADIbAruM pharakaDA puM. z2ie 'pharanuM' dvArA.] phUdaDI pheravI e. (2) meDhI pharakaDI. (3) (lA.) kheATA prayatna. (4) jALa pharakaNI na. [4 'pharakavuM' + gu. 'aNa' kriyAvAcaka rR. pra.] pharakavuM e [pra.] pharaka pharaka karanAruM pharakaNra vi. [jae 'phrakavuM'+ gu. 'aNu'katu vAcaka . pharakaphUMdaDI zrI. jio 'pharaka`' + 'phUMdaDI.'] phera-phudaraDI pharakavAsI vi., zrI. saraDakI gAMTha, chUTI jAya tevI gAMTha pharakavuM a. kri. [de. prA, va] AdhuM kaMpana thavuM (AMkha hAtha vagerenuM), (ra) sthaLa para Amatema AchI rIte pharavuM, (3) mulAkAte acAnaka AvI caDhyA javuM. (4) havAmAM pharapharavuM. pharakAvuM bhAve, kri pharakAvavuM che,, sa. kri pharakATa pu. [jue 'pharakavuM' + gu. 'A' rR. pra.] pharakavuM e pharakArI puM, jie pharakavuM' + gu, 'Are' kR. pra.] pharakATa. (2) (lA.) vRMda, uphAMda karakI zrI. jiA 'pharavuM' dvArA.] phIrakI, gareDI pharakhUMduM vi. nasIbadAra [NA. (vahANa.) pharagata (-tya) zrI. dhruvakAMTA upara pUrva ane uttara vaccenA kragaMTI (kragaTI) zrI. kaeNrekha, dagA, chaLa pharasUla(-La), phaeNragola, pherala puM. [ka, blU ] phvALuM aMgarakhuM (2) UnanA kAzmIrI jhabhbhA phaeNca (-cya) strI. paththaramAM paDelI phATa, cirADa pharaja strI, [ara. phejha ] kartavya, dharma, 'DayUTI.' [. adA karavI (rU. pra) kartavya amalamAM mUkavuM, 0 paDhavI (3. pra.) AvI paheluM kAma nizcita rIte karavuM. 0 pADavI [3. pra.) AvI paDeluM kAma nizcita rIte karAvavuM - aAvavI rU. pra.) pharaja adA karavI, kasainya karI batAvavuM] [dharmayuddha krUraja-jaMga (ja) puM. [phA.] pharaja tarIke AvI paDeluM yuddha, Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pharajana 1528 pharajana, pharajaMda (karajanha) na. [phrA. kenDa] saMtAna, saMtati pharajaMda-dArI (pharaja6-) zrI. [ + phA.] peDhI-dara peDhI saMtati cAlu rahevAthuM k, pharajiyAta vi. [ara. 'phebru ' dvArA.] pharaja tarIke karavAnuM, karavuM ja paDe e rIte karavAnuM, 'kampalasarI,' 'eNpligeTarI.' (ra) AdezAtmaka, eNnaeNTarI' pharajo puM. DhAra bAMdhavAnuM mALI dIdheluM khulluM makAna pharakA puM. jiA 'pharavuM'dvArA.] nAnAM jhaDapI pakSI UDhatAM thatA avAja, phaiDakA. (2) gheADAnA zvAsanA avAja phara-kuM kri. vi. [ravA.] 'kaDakuM' evA avAjathI (DheranA zvAsanA) [bAjarInA sAMThAnA bhUkA pharavuM` na. pAna sahitanA bhAjarIne sAMaA, (ra) javAra pharavuM? sa. kri. [ravA ] bAjarInAM DaMDAMmAMthI dANA kADhavA. karAvuM karmaNi., kri. kraDhAvavuM ke., sa. kri. pharavuM(r) sa. kri. [ravA.] jue 'karADavuM(2) ' karAvuMra karmaNi, kri. pheraDAvavuM, pharaDhAvuM| jue pharaDavuMDe'mAM, karAvuMra jae 'raDavuM "mAM. pharaDA yuM. sUtaranA tAranuM UDhAI javuM e pharaNI zrI. jio 'karavuM' + gu. 'aNI' krU. pra.] cakaraDI, pharakaDI, (ra) kurakI, phIrakI. (3) (lA.) nAnI cAnakI ke pUrI. (4) gudA. (5) UMTanA nAkanI naphela pharaNuM' vi. jae [karavuM' + gu. 'aNuM' katu vAcaka ta. pra.] pharavAnA svabhAvanuM, pharatiyAna pharaNuMx na. nasakAruM pharatA-pharatI kri. vi. jue 'pharavuM' + gu. 'tuM' varta. kR. - Tvisa~va dvArA.] vArA.pharatI saM.] kuratA-rAma puM. [jae 'pharavuM' + gu. 'tuM'varlDa.kR. + (lA.) eka jagyAe besI na rahetAM hamezAM jude jude sthaLe pharatA rahetA sAdhu ke mANasa, nitya-pravAsI pharatiyala, pharatiyAna(-La) vi. [jue 'pheravuM'+gu. 'tuM' varte. ku dvArA] pharavAnI TevavALuM, (ra) nitya-pravAsI pharatiyuM vi. [jue 'krUravuM' + gu, 'tuM' varte. + 'yuM' ta. pra.] pharavAnI TevavALuM. (2) na. caNayArAvALA kamADane cheDe jaDeluM lAkaDuM pharatI vi., zrI [jue 'pharavuM' + gu.'tuM' varte. kR* + I ' skrIpratyaya.] musApharI, pravAsa, yAtrA pharatI-kulA strI. [jue 'phtI' + phulAvuM' dvArA.] (lA.) dharAdhara rakhaDatI strI karatI-hUMDI strI. [jaA 'pharatI' + 'hUMDI.'] keI svIkAratuM na hAI badhe pharatI rahetI hUMDI karatuM vi. [ja 'mekhAila' 'pharavuM' + gu. 'tuM' varte. kR] juA 'pharavuM'mAM, [bA", ceAgaradama pharate kri. vi. [jue 'pharatuM' + gu. 'e' sA. vi., pra] cAre karada na. [ara. k] jue 'kuMDada,' pharaphaDavuM a. kra. [ravA] jue 'kuMDakavuM.' pharakAvuM bhAve., kri. karAvavuM che,, sa. kri. karAvavuM, pharakavuM ja 'pharavuM'mAM. _2010_04 rame pharaphara (25) strI. [ja 'pharapharavuM.'] varasAdanI jhINI chAMTa. (ra) pApaDa jevI eka kaiArI vAnI, pharaphara-vaDI phara pharara kri. vi. [ravA.] pavanamAM pharapharatuM hoya ema pharapharavuM . kri. [ravA,] phekavuM, dhImI gatie vAvuM, (2) dhrUjavuM. (3) vIkharAnuM. (4) (lA.) garama hovuM. pharapharAvuM bhAve, kri. pharapharAvavuM che., sa. kri. pharapharAI sI. [ + gu. AI' rR. x.], 8 puM. [ + gu. 'ATa' kR.pra.], "TI srI. [ + gu. 'A' OM. pra. + 'I' skrIpratyaya] pharapharavuM e. (2) (lA.) capaLatA, caMcaLatA, (3) haeNziyArI pherapharAvavuM, pherapharAyuM jue 'pharapharavuM'mAM, phara-phariyAda srI. [juA 'phariyAda,' - pUrvanI be zrutionA dvirbhAva.] phariyAda. (2) marANa, (3) araja-hevAla kurakuriyuM - na. [jue 'pharapharavuM' + gu. 'iyu' i. pra.] varasAdanI jhINI chAMTa. (2) kAgaLanuM patAkaDuM. (3) hAthamAM kare tevuM kAgaLanuM ramakaDuM. (4) kAnanuM eka ghareNuM phera-phariyuMY na. [jue pharavuM' + gu. 'chyuM' kR* x. ane pahelI e zrutinA dvirbhAva.] DhAra na pese e mATenuM gALa cakkara karatuM rahe tevuM kheDIkhAruM pharapharuM vi. jae'kuraNuM' + gu. '*' rR. pra., pahelI e zrutieene dvibhava,] vadhAre phelAvAvALuM kara-kaMda (-kaeNnda) puM. [jae kuM.' pUrvapada ravA.] chetarapIMDI, chaLakapaTa, (2) nakharAM [karanAruM. (ra) nakharAMbAja phara-maMdiyuM (-kendiyuM) vi. [+gu, iyuM' ta. pra.] chetarapIMDI karA yuM. DhImaNuM. (2) parapATA phara-phAlA puM. keADalA, kelle, jaLeLe, 'lisTara' pharae vi. [phA, phaSh] cazmIdAra, tAjuM pharamAna na. [...]hukama, AjJA, Adeza, 'DirekTiva,' 'phiyATa.' (2) sanada, paravAnA. [. uThAvavuM (rU. pra.) hukama pramANe karavuM. . kADhavuM (rU. pra) hukama jAhera karaveA. nIkaLavuM (rU. pra.) hukama jAheramAM Avave] pharamAna-kharadAra vi. [+z.] hukama pramANe cAlanAra, AjJAMkita [AjJA uThAvavI e pharamAna-baradArI srau. [+ qA.] hukama pramANe cAlavuM e, karamAyaza strI. [phA. pharmAIz] AjJA, hukama pharamAyazI vi. [phA. pharmAI zI] hukama pramANenuM, varadhI ApI hAya enuM, sacanA ApyA pramANenuM pharamAvavuM sa. kri. [aa. 'dharmuham' dvArA] pharamAna karavuM, hukama karavA, AjJA karavI. (ra) sUcavavuM, cIMdhavuM, batAvavuM. pharamAvAnuM karmaNi, kri pharamAza(-sa) jue 'kramAyA.' karamAzI(-sI) jue 'mAyazI.' pharamAsu vi. die pharamAsa' + gu, ''ta. pra.] ja pharavuM na. [aM. 'kom'>gu.phrama+gu, '' svArthe ta. pra.] khAsa karI joDAnuM eThuM, kAlabhUta krame pu. jijue 'kahyuM.'] AkAranuM kheAkhuM, eThuM. (2) ['pharamAyazI,' goThavelAM bIbAMnA tete kadanA amuka amuka pAnAMnA ekama (3) naneA. [. UtaraSA (rU. pra. ) 26 1,6 ' ' Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phararara khImAM khaseDAvAM. 0 * caDha(-Dha)vA (rU. pra) yaMtra para bIbAM chapAvA mUkavAM. * chApA (rU. pra.) caitra para bIbAM chApavAM] phararara kri. vi. [ravA.] pakSInA UDavAnA avAja thAya ema rarara-phUsa kri. vi. [ + ravA,] UDatAM pakSIenA UtaravAnA avAja thAya ema. (2) 'phara22' evA avAja sAthe tUTI paDAya ema pharavuM a. kri. [saM. raghu-sphUrtimAM heluM, gatimAM heluM]Amatema TahelavuM. (2) geALa geALa cAlavuM, cakkara levuM. (3) palaTavuM, gulAMTa khAvI. (4) badalAyuM. (5) pAchA vaLakhuM. (6) kheleluM nathI khelAyuM ema kahevuM (pa) vyApakatA maLavI. (8) gherI vaLavuM. (9) bhamavuM, pravAsa karavA. [tA karatI chAMyaDI, "tI chAMyaDI (rU.pra.) caDatI paDatI, "tuM dhaiyuM devuM (ke mAravuM) (3. pra.) jade jate ThekANe chinALuM karavuM] karAvuM bhAve., kri. pheravavuM che. sa. kri. 1529 phaeNraza(-sa)maMdI (-bandI) strI, [aa. ] sapATI para paththara lAdI TAilsa vagerenI bichAvaTa, 'phlaeNga,' phlega-sTAna pharazI(-sI) zrI. [saM, pazu > prA. ratu puM. + gu. 'I ' skrIpratyaya.] kuhADI, kADhI. (ra) sutAranI ceArasI. (3) nAnA dhAradAra TukaDo [pharase| svAda pharasATa puMja 'pharasuM' + gu. 'ATa' ta.pra.] pharasApaNuM, pharasANa na. [jae pharasuM' dvArA.] pharasA svAdanuM koI paNa khAdya-bhajiyAM gAMThayA pUrI-pakoDI vagere (meTe bhAge caNAnA leTamAM khArAM khATAM tIkhAM vasANAM meLavela) phaeNsI jae 'kurazI.' pharasu zrI. [saM. pa> 8] caNAnA leATanI dahIMnI karelI pharasA svAdanI kaDhI pharasuM vi. jrae pharasa.'] khArA khATA tIkhA maLIne kareluM ke thayeluM (je khAtAM jIbhane kaMIka karkazatA paNa anubhavavI paDe che.) [ce rasI pharase huM. [saM pazu-> prA. parasutra.] kuhADA. (2) pharasI, krUra-hara (pharazya-haraNya) strI. [jue 'pharavuM' + 'haravuM.'] harI, Ama tema pharavuM e pharaharaNuM kri. [ravA ] pharakavuM, pharapharavuM. karaharAvuM bhAve, kri. pharaharAvavuM, pre., sa. kri pharaharAvavuM, kaharAvuM jue 'pharaharavuM'mAM, pharaha~ga (phraha) puM. [phA.] zabdakAza, zabdArthaMkAza, 'DikazanerI' [kara, maLa, bhamarI karaMgaTI (kraTI), kaeNraMTI (pharaSTI) strI. [e 'pharavuM' dvArA pharavuM (karandu) vija pharavuM'+paMnna. 'aMduM' varte kR] pharatiyAna, karyAM karanAruM. (2) (lA.) paheAMcela, heziyAra. (3) harAyuM bhaTakA karatuM pharAka na. [aM.'*zaka' dvArA] che|karIe!ne paheravAnuM yupIya paddhatinuM zrabhA jevuM kapaDuM [me!TA vistAravALuM pherAta, pharAkha vi. [phA. phaeNrAkha ] lAMbuM paheALuM ane samatala pharAkhI strI, [phA.] sArI laMbAIvALA vistAra pharAgata ni. [ara.] kAmamAMthI navaruM paDeluM, mukta. (ra) . navarAza, kurasada. (3) maLatyAga karavA javuM e pharAgatiyuM vi. [+ gu. iyuM' te pra.] navaruM, phurasadavALuM 2010_04 kurUkA krATe karATe puM. [ravA.] dhajAnA pheraphATathI thatA avAja puM. vAMsane TukaDA [karavI e pherAphara (5) zrI* [jue pharavuM,' - dviva-] AvajA pharArA kri. vi. dhUMA A smRti pharAmeAzI(-sI) strI, [kAra pharamezI] bhulakaNApaNuM, vikrAra vi. [ara.] bhAgI gayeluM, nAsI gayeluM. (ra) thaI gayeluM, adrazya thai gayeluM, 'oNksphAnDa' pharArI vi. [ara.] nAsI janAruM, bhAge. (ra) chU thaI janAruM, adazya thaI janAruM phAvI na. ziyALa jevuM eka prANI, phAlu, leAMkaDI pharavuM jae 'pharavuM'mAM. kara(-rAM)zI` (-sI) strI. UMcI jAtanuM leAkhaMDa, gajavela phrAzI (-sI) srI, [ara. ku2AzI] karAsanI kAmagIrI pharAsa puM. [ara. phrrrAza] dIvAbatto vagere gharakAma karanAra nAkara, selpha eTenDanTa' pharAsakhAnuM na. [+ jae 'khAtuM.'] dIvAbattI vagere upayAgI sAmAna rAkhavAne ane nAkarane besavAnA eraDA phrA(-ra)sI| jue kurAzI. pharAsI jae 'phrAzI,' pharALa na. [saM ha + mAd15 = LAeAra puM. 'chu-2' nA vyatyacathI] vrata upavAsa vagere mATene phaLenA khArAka (AmAM dUdha ane rAjagarA-sAme-merIye| vagere khaDadhAnya paNa upayegamAM levAya che.) pharALiyuM vi. [+ gu. 'yuM' ta.pra.], pharALI vi. [ + gu. 'I' ta.pra.] pharALamAM kAma lAge tevuM. (2) karALa karanAruM. (3) mAtra pharALa upara ja jIvanAruM krAMzI(-sI) jue 'rAzI,' phariyAda zrI. [phA. kAr] peAtAne kAI paNa prakAranA thayelA du:khanI dAda mAgavI e, '*pleinTa.' (ra) dAvAaraja, [. mAMDhavI (rU.pra.) dAvA karave] phariyAda(-de)! (-Nya) strI. [jue 'phariyAdI'+ gu. a (-e)Na' skrIpratyaya.] phariyAda karanArI strI phariyAda-nAmuM na. [+jue nAkhuM."] phariyAdanI arajI phariyAda-pakSa puM. [saM.] dAvo rajU karanAra pakSa, vAdI phariyAda-pakSI vi. [+rsa,] phariyAdI pakSanuM mANasa phariyAdI strI, [+ jhu. I ' svArthe ta.pra.] jue 'phariyAda.' phariyAdI vi. [kAra] phariyAda karanAra, 'kampleinanTa' phariyAde (-Nya) jue 'phariyAda.' karI [jaA 'pharavuM' + gu'I' saM. bhU, kR] vaLI pAchuM, bIjI vAra, puna:punaHpi, kera pharIte puM. [jae 'karavuM' dvArA.] rezama ke sUtara vIMTavAnA vAMsanI cIpeAnA DhaLatA ghATanA banAvela phALako pharI-thI kri.vi [+ gu.'thI' pAM. vi.,anuga.], ne kri.vi. [ + jue ne'' (= ane)] jue phrI.' pharIpharIne kri.vi. [ + jae 'pharIne,'-dvirbhAva] vAraMvAra, vakhate vakhata, punaHpunaH phaeNruM na. bheMsanA AgalA pagane! DhIMcaNane phreMcA kurUko puM. jio phA' + gu. 'Da'svArthe ta.pra.], phko Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaDiyAM cALA puM. [jue pharakavuM" dvArA.] palakAre. (ra) (lA.) izArA,mAM puM. [. kaeNm] namUnAnA AkAra, DhALe, bIjuM, paeNTarna.' [eka ramata, kheAbhillu DhiyAM na., kha.va. [jue 'pharavuM' dvArA.] (lA.) e nAmanI dharUra kri.vi. [ravA.] 'phararara' karatAM UMDI javAya ema (2) chApelA pustaka mATe kAgaLanA mApanI dRSTie amuka ekI saMkhyAnA kAgaLa ane ene vALIne banAvelI thakaDI, phArma' krUra-sUsa kri.vi. [ravA.] 'phararara' avAja sAthe aca(8)kI phelAM(-zaeNrsA)ga (phA~(-lo)) puM. [aM] janA eka mAilanA paDAya ema AThamA bhAganuM mApa pharyA zrI. [aM.] sarakArI teAkarene ane kha'sa karI lazkaranA mANasAne gerahAjarInI eka khAsa prakAranI apAtI rajo pharza jaA 'pharasa.' pha-baMdI (-bandI) jue 'pherAbaMdI.' pharsTa vi. [aM.] paheluM prathama pharsTa-eiDa strI, [aM.] dhavAyelAMne apAtI pATA-pIDI davA vagerenI prAthamika sAravAra kariyuM na. jUe '*DiyAM,' kuriyA puM. bArI baMdha rAkhavAnI AMkaDI 1530 pharekALa jue De-tALa.' ThI` zrI. bArI ke bAraNAmAM pATiyAMne badale DelI UMcI nIcI thAya tevI cIpeA kuraiThI strI [aM, paeNreiDa] lazkarI kvAyata kare kareya kri.vi. rivA.] bhAMgatUTa vagerene avAja thAya ema karATI srI. [+ gu. ATI' ta.pra.] krUDa phreDa' evA avAja, meTA pharakA kuraiDI.(-NI) strI. [+ gu. ' ta.pra.] ke, AMTe. (ra) khArIne paDadA. (3) udhADa-vAsa thAya tevI cIpeAvALI bArI kaDI (-)) strI. [jue 'phareThI.'] lazkarI kavAyata bAda karavAmAM AvatA aMdUkanA avAja phreba zrI., puM. [phA.] bhala-thApa khavaDhAvavIe, dheAkhA, prapaMca, chaLa, kapaTa, Thaga-khAjI, dargeA. (2) cAlAkI, caturAI pheba-bAja vi. [phA.] kakha karavAmAM kuzaLa pharaikhiyuM vi. [+ gu. muM' ta.pra.], pharekhA vi. [phA.] pharekha karanAruM, dagAkheAra kubA strI. [* gu. '' svArthe ta.pra.] jue 'pharekha.' kurai-mukta kri.vi. [jaA 'pharavuM + 'mukta.'] pAyamAla thaI javAya ema. (2) chUTA thaI javAya ema kararuM na., re puM. [jue phakaranuM' dvArA.] zeraDInuM pIMchaDuM. (2) krUmatuM, (3) nanAmI ke ThAThaDIne bAMdhavAmAM AvatI te te nAnI dhajA karela vi. jae 'kyuM' + gu. 'ela' bI. bhaTTa.] (lA.) pravAsa karI. kAbela thayeluM, anubhavI. (2) casakela mijAja nuM, dezathI _2010_04 ka` na. [saM.] sapATa pATiyuM. (ra) paTela, takhtA,' philma.' (3) hathiyAranuM pAnuM, chuM. (4) AdhAra-biMdu, 'krama ' (5) maNakA vagerenI mAMDaNI, 'eNeNksa' lakane ta. [ara.] AkArA. (ra) svarga phalaka-daMtI (-6tI) vi. [saM.,puM.] phaLanA jevA dAMtavALuM (eka jAnavara) phalaka-yaMtra ( yantra) na. [saM.] khagoLazAstrane lagatuM eka prAcIna paripATInuM yaMtra ('jyA' vagerenA niNaeNya levAnuM) phalaka zayana na. [saM.] pATiyAMnI saMtAna vagerenI UbhA be dAMDAvALI banAvelI pathArI, 'hUM cara' kulakAma puM. [saM.] karelAM karmonA phaLanI icchA, lecchA. (2) vi. karelAM karmonA phaLanI icchA rAkhanAra, lembu phula-kAmanA srI. [saM] jaA 'kula-kAma(1),' phalakAmI vi. [saM, puM.] phaLanI kAmanA rAkhanAruM, lembu ku huM vi. vakhANathI phulAI jAya tenuM kare puM. cUnA kAMkarI retI vagere mApavAnuM be phUTa lAM paheALuM ane UMDuM lAkaDAnuM cAkaDuM (dhana-mApa levA mATenuM), (2) seALa pAlInuM jUnuM mApa [AvuM? karmaNi., kri. utpanna karanArA avyava pharADhavuM` sa.kri. [ravA.] nidrAmAM nasakArAM belAvavAM. phA-la-kAza(-5) puM. [saM.] phaLanuM keTaluM. (2) strInA bIjane kADhavuM? sakri. kharAkha rIte vAparavuM. kaDhAvuM? karmaNi, kri. kaDhAvavuM che., sakri kaDhAvavuM ja 'karavuM 'mAM, phareDAyuM-2 jue pharADavuM -'mAM. phA-dasta puM. saMgItaneA eka rAga. (saMgIta.) (2) saMgItanA eka tAla. (saMgIta.) d kALA puM. keADalA, kellA, jaLeLA, karakezalA pharnicara [aM.] dharanuM ke kAryAlaya vagerenuM mukhyatve lAkaDAnuM rAcaracIluM (khurazI meja kamATa sephA palaMga vagere) pharni(-ne)sa zrI. [aM.] bhaThThI pharma strI. [aM.] vepArI peDhI kula-1 ra klAsa puM. [a.] paheleA varga, prathama darajajo. (2) (ra) vi. uttamAttama kArtinuM, zreSTatama phUla(-La) na. [saM.] vanaspatinuM bI ke bI vinAnuM keTaluM, (2) pariNAma (sAruM cA narasuM), (3) dAkhalAnA javAba, yegakuLa. [. AvavuM (rU.pra.) pariNAma dekhAvuM. 0 esavuM (baeNsavuM) (rU.pra.) vanaspati upara phaLa lAgavAnA AraMbha thavA. 0 maLavuM (rU.pra.) kAryanuM sAruM ke narasuM pariNAma anubhavavuM] phala-grAhI vi. [saM., puM] phaLanuM grahaNa karanAra kula-jighatsA strI. [saM.] (lA.) phaLa mATenI lAlasA, phaLa mATenA puruSArtha vibhAga, 'esTrAla cha' layAtiSa na. [saM.] bhaviSya jovAne jyeAtiSaneA eka phUla-taH kri. vi. [saM.] pariNAme, Akhare. (2) dhArI laI ne, mAnI laI te kula-tyAga puM. [saM.] karmanA phaLanA tyAganI bhAvanA, phaLanI icchAne abhAva [kama karanAra phaLatyAgI vi. [a.] kuLanA tyAga karanAruM, niSkAma phUla-da vi. [saM.] phaLa-dAyaka Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phala(-La)darzana 1531 phala(La)-darzana na. [4] pariNAma jovuM e phalAkAMkSA (kAkSA) strI. [saM. mA- rckSA) phaLanI IcchA phala(-LadAtA vi. r., 1, dAyaka vi. siM] karelAM kalAkAMkSI (-kAkakSA) li [saM., pR.1 phaLanI IcchA rAkhanAra, karmonuM phaLa ApanAra. (2) lAbha-dAcaka, phAyadAkAraka phaleSu, phula-kAmI kaladAyitA strI ,-tva na. [saM] phaLadAyI hevApaNuM phalAgama paM. [saM. stra + mAma] vRkSa-vanaspatimAM phaLa phala(La)dAyI vi. [saM, puM] juo 'kula da." AvavAM e. (2) nATayaracanAmAMnI pAMca avasthAomAMnI phala(-La), 5 vi. [saM.] vanaspati puSkaLa UgI zake tevuM, ekalI avasthA, (nATatha.) rasALa, phaLadru5, "pharTAila' ['pharTiliTI' phalANuM vi. [ara. phalAnuM + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] amuka, phaphla(La) 5-tA strI. siM.). phaLadrupa hovApaNuM, rasALapaNuM, koI eka (nAma guNa vagerethI eALakhAtuM) phala(-La) 5 vi.siM.rata , saMdhithI] phaLatuM rahe tevuM, rasALa phalAtmaka vi. [saM. 60 + mAma + ] phaLarUpa, jemAM phapitA strI. si.] rasALapaNuM phaLa raheluM che tevuM, phala-pariNAmI [(bhakti vagere) phalana na. [saM.] phaLavuM e. (2) pAka. (3) pariNAma phalAtmika vistrI- [. va8 + Amiil] kaLAtmaka phala-niSpatti sI. [sa.] phaLa AvavuM e, phaLa-prApti phalA(-LA)deza chuM. [saM. zaru + mArejI] phalatiSa pramANe phala-pariNamI vi. siM, paM. Akhare phaLa maLavAnuM hoya tevuM kaMDaLI joI kahevAmAM AvatuM bhaviSya, (jI.) phala-prada vi. [4] e "kula-6." phalAdhyAya puM. [saM. praha + athA] kaI paNa graMtho phala(-La-prApti strI. siM] jue "phala-niSpatti.' chevaTa bhAga (jemAM pariNAma batAvavAmAM AvyuM hoya che.) phala(La)kalA(-LA)di vi. [+saM. mADhi phaLo ane phaLe kalApekSA strI, [saM. 4 + apekSA phaLanI jarUra, phalecchA jevI anya (khAdya cIjo) phalApekSI vi. si., pR.] phalApekSA rAkhanAruM phala(La)-bhAgI vi. [, .] naphA ke bakSisamAM bhAga lenAra phalAla na. [saM. 4 + a-] ISTa ke aniSTa phaLa phUla-bhUmi cI, siM.] karelAM karma bhegavavAne pradeza (A marya- kalAbhisaMdhi (-sadhi) sI. [sa, vaha + mama-saMdhi phaLanuM loka, pRthvI) anusaMdhAna phala(-La-bheda puM. [2] karelAM kamenAM pariNAmamAM rakhAte phalAmaNI strI. gAmaDI nizALamAM AMka 5ra karAvyA taratama bhAva, phalAMtara, pariNAmamAM taphAvata pachI akSarajJAna mATe kapha ke zIkhavavo e phala(-La-betA vi. siM, puM] karmanuM pariNAma bhogavanAra kalAlIna na. [e. kulenala ] eka prakAranuM UnI kApaDa phala(La)-bhAga kuM. [saM] karelA karmanuM pariNAma bhogavavuM e phalAza sI. [sa. hajI + mArA phaLa maLaze evI apekSA, phala(La)bhAgI visi., pR.] phaLa bhaMga karanAra, phaLa-bhetA phalApekSA, kAmya buddhi, sakAma buddhi phala(La)-mUla(La) na., ba. 1. siM] phaLo ane kaMda-mULa phalAsa (sya) strI. kudake, kALa phala(La)ga kuM. [sa ] karmanAM phaLa meLavavAnI paristhiti phalAsakta vi. [saM + mA-Rad] phaLamAM AsaktivALuM, kula-rUpa vi. [saM.] pariNAmanA rUpamAM raheluM, pesiva' (ma. na.) phaLa meLavavA utsuka [laganI, phaleracho phala-lakSaNa strI. [saM] prajanarUpI hetuvALA lakSaNA. (kAvya) phalAsakti strI. [saM. 4 + mA-vi7] phaLa meLavavAnI phala-vat vi. siM] phaLavALuM, phaLothI bhareluM. (2) pariNAmavALuM kalA(-LAhAra chuM. [se jai + mA-dA2] ja e "pharALa." phala-vatI vi. strI. [4] phaLavALI, saphaLa kalA(-15)hArI vi. [sa, muM.] phaLane AhAra karanAruM, phalavAdI vi. [8, .] karelAM karmonAM phaLa maLe ja che. (2) phulahAra karI javanAra e prakAranA mata-siddhAMtamAM mAnanAra phalAMga strI. phALa, lAMbo kUdaka, balAMga, liMga phala-vipAka chuM. [saM] sArAM-narasAM karmonuM phaLa meLavavuM e phalAMgavuM a, kri. [ja e "kalAMga,'-nA dhA-] phALa bharavI, phala(La)-vRkSa na. [sa, pR. phaLAu jhADa lAMbA kudakA mAravA, balAMgavuM, liMga phalazruti strI. siM] karmanuM phaLa jagAvanAra kathana. (2) phAMta (-lAnta) 5. [saM. zaru + anta] phaLane cheDe. (2) pariNAma [vipulatA hovI e pariNAma bhogavavAne anta phala(La)-samRddhi strI, siM] vRkSa valI vageremAM phaLonI phalita vi. [saM] phaLeluM, nIpajeluM, pariNata. (2) na. phaLa, kala-saMpatti (-sampatti) strI. [saM.] jae 'phala-samRddhi." pariNAma, niSkarSa, "kakalyujhana' phala(-La)-saMpana (saMpUna) vi. siM] phaLavALuM, phaLethI phalita-jayaMtiSa na [saM.1 ja e "kala-jotiSa." bharapUra kalita-siddhAMta (siddhAnta) muM [saM.] upasiddhAMta, upanyAsa, phala-saMskAra ( sarakAra) puM, (saM.] phaLatiSamAM caMdra ane "kolarI." (ga, i. bI.) sUryanI spaSTa sthiti karI levAnI prakriyA. (ja.) phalitArtha 5. [+ saM artha garbhita artha, pariNAma-rUpe phala(La)-siddhi strI, siM] jAo 'kula-prApti." Avelo artha. (2) pariNAma, phaLa phala-hIna vi. [saM.] phaLa vinAnuM phalI(-)-bhata vi. [saM.] phaLavALuM thayeluM, saphaLa thayeluM, phala-hetu ! [saM.] phaLa maLaze e hetu (e mATe karma-pravRtti) phaLarUpe pariNAma pAmeluM liMga (la) jue "phalAMga.' pharlana, eMjinamAM lAkaDAM ke kelasa saLagAvavAnI jagyA phalaMgiyuM na. [+ gu. iyuM." ta. pra.] (lA.) khobhillunI ramata phaluM vi. asamAna, sarakhuM na hoya tevuM (2) trAMsuM 2010_04 Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phalerachA 1532 phaLa-saMpanna * hilA phalechA strI. [saM. 4 + ] phaLanI IcchA, phala-kAmanA, saMgraha karavA. 0 levI (rU. pra.) pAka levo]. phaleSaNa [karanAruM, phala-kAmI phasalI vi. [ara.] mosamane lagatuM. (2) mogala zahenazAha phaleSu, 0ka vi. [saM. + chuM, *] phaLanI IcchA akabara jalAludIne hijarI sana 971-I.sa. 1555 nI phaleSaNa strI. [saM. sa +gg] jae "phale." 10 mI sapTembare zarU karela varSa (phasalI sana, phasalI pha tpatti strI, [saM. + aga] juo "lAgama." varSa, phasalI sAla) photpAdaka vi. [saM. + 3ga] phaLa utpanna karanAruM. phasa(-sA)6 a.phri. [de. prA. -apramANa sAbita thavuM] (2) (lA) akasIra, rAmabANa sapaDAvuM, sANasAmAM AvavuM, bharAI paDavuM. (2) ThagAvuM, prekSA strI. [sa. 8 + 3prekSA e nAmane ujhekSA chetarAvuM. phasAvavuM che., sa. kri. nAmanA arthAlaMkArane bheda. (kAvya) phasAmaNa na. [jae "phasavuM' + gu. "AmaNa" ke pra.], NuM phalAdaka na. [saM. ra + 3 phaLa ane pANI. (2) (lA.) - zrI. [ + gu. "AmaNI" . pra.] phasAI paDavuM e, sapaDAmaNa, leNadeNI, ane daka, aMjaLapANI (2) jALa, prapaMca, chaLa leya chuM. [sa 4 + 3] pariNAma dekhAvA lAgavuM e phasAva chuM. [ o "phasavuM' + gu. "Ava' ku. pra.] (jALamAM) phalegama . [saM. 4 +3] juo "phalAgama." phasAvuM e [jae "phasAmaNa." phalAdeza muM [saM. 4+3] phaLa maLe evo hetu phasAvaTa (Taya) strI. [ja "kusavuM' + "AveTa" ka. pra.] phalAdabhava chuM. [saM 14 +3-ma] e "lAgama." phasAvavuM ja e "phasa(-sA)vuM'mAM. phaghAna na. [sa. 3ghAna] phaLajhADavALo bagIco phasAvuM e "phasavuM." phelA--kha vi. [saM. 1 + samua] phaLa devAne taiyAra phasiyAre chuM. [ja "phAMse' dvArA.] gaLe phAMse nAkhI luMTI phalepabhera puM. [saM. 1 31-mona phaLane bhegavaTe lenAra Thaga, gaLAcIpa denAra Thaga phalAphala ki. vi. saM. zastra-dvibhavaparaspara kAMI levA phaLa jue phala.' devA na rahe ema [vasaMta Rtu phaLa-jhAra na. [+juo "jhADa.'] phaLAu jhADa kazu vi. [saM.] tuccha. (2) nAnuM. (3) suMdara. (4) puMphaLa-(-da)TI strI. [+ja "DI(-).'] phaLanuM daTiyuM, phalaguna ! siM] jAo "phAguna." phaLanI DAMDalI phalazunI rahI. [sa.] jue "phAgunI." phaLa-darzana juo "kula-darzana." phaluM vi. bheLuM, bahu khulA dilanuM, nikhAlasa. (2) bahu phaLa-dAtA ja "phala-dAtA.' AnaMda pAmeluM. (3) vavuM, vistareluM, paheluM. (4) phaLa-dAyaka ja "phaladAyaka." chIcharuM. (5) vAMkuM vaLI jAya tevuM phaLa-dAthI ja e "phaladAyI." karAvavuM juo phAvavuM'mAM. phaLa-UMTI e "phala-DIMTI.' phaza(-sa) (-5,sya) sI. [phA. pha] parAjaya, hAra. phaLadrupa juo "kuladra-tA." [, thaI javI, 0 bolAvI (rU. pra.) hArI javuM]. phaLadrupatA e "phaladrupatA.' phasa cI. [ara. phasTa ] nasa, zirA, nADI, 2ga phaLadra 5 jue "phala5.' phasa kri vi. [] pharakavAno avAja thAya ema phaLadrupatA ja phela8,pa-tA." phasaka a.ki. [ara. " phakhu-vicAra badalavo] vicAra kuLa-prApti "la-prAti ." badala. (2) beDyA pachI pharI javuM. (3) khasI javuM, phaLa-phaLAdi ja "phula-klADhi." [bagIce, "orcADe sarakIne chUTI javuM. (4) zarU karyA pachI maMda paDavuM, nA- phaLa-bAga kuM. [saM. + juo bAga.'] phaLa ApanAre himata thavuM. phasakA bhAve. phi. phasAvavuM che., sa. kri. phaLa-bhAgI o "phala-bhAgI." phasAvavuM, phasakAvuM e "pharakavuMmAM. phaLa-bheda e "phala-bheda.' phasakI strI, jio "phasa'+ gu. ka' svArthe ta. pra. + "I' phaLa-bhAtA ja e "kula-bhoktA." strI pratyaya.] jue "phasa phaLa-joga ja kulabhega." phasaka na. bAruM, phAMkuM (2) kera, taphAvata phaLa-bhegI e "phala-bhegI." phasAvavuM phasAvAvuM ja "phasaDAvuM mAM. phaLa-mULa jue "phala-mUla.' phasAvuM a. kri. [21.] phasadaIne paDI javuM. pachaDAI paDavuM. phaLa-yAga e "phaloga." [' pelejI" phasAvAyuM che., sa. kri. phasAvavuM che, sa. ke. phaLa-vijJAna na. [saM.] vRkSomAM phaLa thAya che ene lagatuM zAstra, phasa-phasa (phasyasya) strI. [2vA.] kAnamAM dhImethI bolavuM phaLavuM a. ji. [saM. 17] phaLa ApatA thavuM, phaLarUpe pariNamavuM. e. (2) hasavAthI thato avAja, (3) DhIlA paDavuM e (2) lAbhadAyI thavuM. (3) saphaLa thavuM. phaLAvuM bhAve.. kiM. phasapharavuM a, kri. [21.] cUlA upara rekhA jevuM dhAnya phaLAvanuM ., sa, ki, pAkatuM hoya tyAre ene avAja thavo phaLa-vRkSa jue "phala-vRkSa." phasala jI. [ara. phasla] Rtu, mosama, (2) samane pAka phaLa-samRddhi jue "phala-samRddhi.' "krepa'[0 bharavI (rU.pra.) bAre mAsa cAle teTalo anAjane phaLa-saMpana (-(sana) jAo "kala-rAMpanna." 2010_04 Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaLa-siddhi phaLa-siddhi jue 'kula-siddhi' phaLAu vi. jue 'phaLavuM' + gu. 'A' rR. pra] phaLa Ape tevuM, peAtAmAM phaLane ugADhanAruM 'lAdeza,' phaLAdeza ja phaLAra (phaLA:ra) kuM., na. [saM. AeAra] jue 'lAhAra.' phaLArI (phaLArI) vi. [+vi. gu. ' ta. pra.] ja 'phalAhArI.' (2) kuLene lagatuM kaLAvavuM, phaLAvuM jae 'phaLavuM'mAM, phaLAhAra jaA 'phalAhAra.' phaLAhArI ja phalAhArI.' [ja pADezamAM rahenAruM phaLiyA-pADAthI vi. [jue 'kaLiyuM'+pADozI.'] phaLiyAmAM phaLiyuM+ na. jio 'LI' + gu, 'iyuM' svArthe tapra.] makAna nI AgaLane maryAdA bAMdhI lIdhI hoya tee khulle bhAga. (2) nAnA mahAjJe, nAnI pALa, kA-yA' phaLiyuMre na. [jae chuM' + gu, 'iyuM' svArtha ta.pra.] jue 1533 'chuM.' phaLiyela vi. [e 'phaLavuM' + gu. 'iyuM' kR. x, + ela' ta.pra.] juo 'phaLAu.' (ra) (lA.) phatehamaMda, (3) siddha thaI caheluM phaLI1 srI, saM. rvASi>prA, hiai] makAnanA AMgaNAmAMnI vaDI karI lIdhelI khullI jagyA phaLIne srI. [saM. aai > hiMma] ziMga, (2) (lA.) lAkaDI, daMDa phaLI-bhUta jue 'kulI-bhUta.' phaLa ... [saM. -> prA. %0- nAnuM phUlaka, pATiyuM. (2) khANa bhAlA trizULa vagerenuM aNIdAra TocakuM. (3) melaDI vagerenA thAnakamAM rAkheluM trizULa phaLeLavuM akri. [ravA.] taravuM, pezAba karavA. phaLeLAnuM bhAve, kri. phaLeLAvavuM pre,sa.kri. phaLeLAvavuM, phaLeLAvuM jue 'phaLeLavuM'mAM. phUMkAvavuM, phUMkAvuM (kS-) juA 'phAMkavuM'mAM, phaMkzana (kAna) na. [aM.] kArya, vidhi (2) meLAvaDA, cA-pANI vagerenA UlaTavALA kAryakrama phaMgarAvavuM, pheMgarAvAvuM jue 'kuMgarAyuM'mAM. DuMgarAvuM akri. [ravA.] uzkerAyuM. (ra) gusse thavuM. pheMga rAvALuM bhAve, kri. jaMgarAlavuM pre., sa. kri. raMga-jela (-ya) strI, e nAmanI eka vela pheMgasa (phsa) na. [aM,] phUga, Uba pheMgeTaluM sa.krika [ravA.] jora karI pheMkavuM. (2) aphALavuM. kuMgeTAnuM karmaNi, kri. kUMgaTAvavuM che.,sa.kri. kUMgaTAvavuM, phaMgoTAnuM jae 'phaMgoTaluM'mAM,, phaMgeALavuM sarki, [ravA] jue 'phaMgeTavuM(1).' phaMgoLAyuM karmaNi, kri. kUMgaLAvavuM che.,sakri raMgoLAvavuM, phaMgoLAyuM jue 'phaMgoLavuM'mAM pheMgaLiyuM na. [jue 'kUMgaLavuM' + gu. '"yuM' kR.pra.] OM geALavuM e, kaMgALI pheMgALiyA puM. [jae 'phaMgaLiyuM.'] vagara vicArye (krAI cauja) dUra pheMkavuM e. (ra) hIMcakAnA kaeNleA _2010_04 phAinala pheMgALuM na. [jae 'phaMgoLyuM' + '*" rR. pra.] (lA.) kuLamAMthI nIkaLatA pATA (e causa jevA avAjathI ekAeka nIkaLatA hoya che.) ' raMgoLA huM. jijue 'phaMgeluM.'] hAthamAM pakaDI hileALAma phagAvavAnI kriyA. (ra) (lA.) meATA hIMcakA khAve e, hIcakAnA meTAlA mArA e pheMTAyuM (kuNDAyuM) vi., na. [jae 'phaMTAyuM' + gu. 'cuM'bhaTTa] (vastIthI alaga paDIne karAtuM hAI) bahAravaTuM. [-cai nIkaLavuM (rU.pra.) bahAravaTe caDavuM] kAMvuM (kruzTAvuM) kri. [jue phAMTA,'nA.dhA] kAMTe thA, kAMTA paDave, alaga thaI AgaLa vadhavuM. (ra) dizA ke mAraga alaga paDavA, (3) zAkhA tarIke alaga pahevuM. phaMTAvAvuM (phaSTAvAyuM) bhAve., kri. phaMTAvavuM (STAvavuM) pre, sa.. phaMTAvavuM, pheMTAvALuM (SThA-) jue 'phaMTAvuM'mAM. kuMDa (NDa) puM., na. [aM.] jamA 2kama, bhaMDALa. (2) phALA, ugharANuM, TIpa kaMda (laeNnDa) puM. [kA. knd'-ara. 'laeNn '] dhAMdhala bhareluM * kArya. (2) kArastAna. (3) mela-phaiitra, DhAMga. [. mAMDhavA (rU.pra) dhAMdhaliyuM kAma upADavuM, mAM paDhavuM (rU.pra.) nyasananA bhAga banavuM, lata lAgavI. 0 racavA (rU.pra.) DhoMgadhaturA karavA] kuMda-phela (pha) pu. [+jue 'kela."] DhAMga ane pAkhaMDa, (2) dagA-phaeNTakA, chaLa. (3) vyasana kuMdA-eDI strI. [jaA 'kuMde' + 'eDI.'] hAthIne aMkuzamAM rAkhavA mATenI eka majabUta sAMkaLa [kaMda karanAruM pheMdI (kaeNndI) vi. [phA.], dIluM vi. [+ gu. 'IsuM' ta.pra.] kaMdA (pha) puM. [+gu. e' svArthe ta.pra.] jue 'kaMda.' (2) vahevAra teADI dhAMdhala karavI e [rakhAtI jamIna kaMku (ku) strI. amuka samaya sukhI kheDayA vinA paDatara kaMphreDavuM (lazkeravuM) sa. kri. [ravA.] vikherI nAkhavuM. kuMkeDAvuM (kmkaDhAvuM) karmaNi, kri. rUDhAvavuM (kmyuM) pre., sa. kri phareDAvavuM, pheMpheDAvuM (kuMkeDA-) jae phUMkevuM'mAM, *pherA (kmprerA) puM. [ravA.] sAmAnI niMdya khAnagI vAta jAhera karavI e, phajetA karavA e *phrAsavuM (phamkAsanuM) sa. 6. [ravA.] khAMkhA-kheALA karavA, hAtha ghAlI mAlIne ropavuM. phAsAvuM (kmkosALuM) karmaNi, kri. EphaeNsAvavuM (kamkAsAvavuM) pre., sa. kri. pheMphasAvavuM, pheMphasAvuM (pharmo-) jue 'kaMkAsavuM'mAM pheMphrALa (kmkALa) puM. [jae 'phuMkeLanuM.'] EALavuM e phUMphALavuM (phamkALavuM) sa. kri. [vA] zeAdhavA mATe phAMphAM mAravAM, kaMsanuM. kaMphALAvuM karmaNi, kri. pheMphaLAvavuM (kumkALAvavuM) pre, sa. kri. phUMphALAvavuM, kALAvuM (lamkA-) jue 'kuMkALavuM'mAM, phAiTana zrI. eka prakAranI janavANI gheADAgADI (be gheADAnI) phAiTara na. [aM.] eka prakAranuM lazkarI vimAna phAina vi. [aM.] suMdara, ramaNIya, (2) daMDa, paisAnI sajA phAinala vi. [aM] chevaTanuM, AkharanuM, chelluM Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phAina(nA)nsa phAIna(-nA)nsa na. [aM.] kharcanI vyavasthA (2) sarakArI nANAM-taMtra [padArtha phAibara puM. [aM.] tAMtaNA, resA phAibrina na. [aM.] mAMsanI racanAmAM vaparAtA eka resAdAra phAila strI, [aM.] kAgaLA patAkaDAM vagere rAkhavAnA nAnA pAtaLA pUMThAnA khADe. [. upara levuM (-uparatha) (rU. pra.) raja karavuM. 0 karavuM (uM. pra.) tumAranuM kAma patI jatAM daphatare dAkhala karI nAkhavuM, muddo baMdha karavA] phAileriyA huM., na. [aM.] hAthIpagAnA prakAranA sUjhelA bhAgamAMthI rasI jenuM pANI jhare evA eka rega phAu(-1)DI strI. phAlu, leAMkaDI 1534 phAcaruM vi. [ + gu. 'u' ta. pra.] pahALuM, vacamAM bahu aMtara paDayuM hoya tevuM. (2) chIcharuM. chAcharuM. (3) raDhuM, vaDyuM. (4) na. jue 'phAcara.' phAcarA puM. [4e 'phAcaruM.'] jue 'phAcara,' phAjala vi. [ara. phaeNAji-meATI pIvALuM] (lA.) bAkI raheluM, vadheluM. (ra) kAma na AvatuM. (3) navaruM. (4) phAlatu phAjala~trasula na. [ + ja e 'vasUla '] vadhAre paDatI vasUlAta, 'ovara-kalekzana' (ja.pra.) phAjela vi. [ara. phAjila] vidvAna phATa (TaSa) zrI. jae 'phATavuM.'] phATavuM e. (ra) taraDa, A AMtarA. (3) (lA.) kaLatara. (4) bhe, phrUTa. (5) ma, ga [. AvavI (2. pra.) huM abhimAna AvavuM. . UpaDavI, 0 thavI (3. pra.) zarIramAM kaLavura thavI, 0 paDhavI (rU. pra.) kusaMpa thavA. pUravI, . sAMdhavI (rU. pra.) sAMdhA pUravA. 0 pADavI 0 paDAvavI (rU. pra.) kusaMpa karAvave. * hAvI (rU. pra.) matabheda hovA] phATaka na. sarvasAmAnya jhAMpA, daravAje. (2) relave ane bIje mArga ekabIjAne AMtaratA heAya tyAMnA daravAjo, (3) evuM sthaLa. (4) daravAjAnI uparanI beThakanuM sthAna phATakadAra vi, puM. [ + rUA. pratyaya] daravAjAnA cAkIdAra, [e, aTakAyata phATaka-aMdI (-bandI) srI. [ + phA.] kedamAM ke aTakamAM rAkhavuM phATakavALA vi., puM. [ + gu. 'vALuM' ta. pra.] relavenA phaeNTaka uparanA rakhevALa khera, soDiyA phATakA-bAja vi., puM. [jue 'phATaka ' + phA. pratyaya] saTTAphATako puM. [jue 'phATavuM'dvArA.] bhAga,bhAgalA, hissA, khaMDa phATako puM. saTTo daravAna phAke phUMkI zrI., ba. va. [jae 'kAkA '+ 'phUMkavuM' + gu. 'I' kR. pra.] khAvAnI paracUraNa cIjanA eka be phAkaDA bharavA e phAma puM. [saM, mu>prA. ] vasaMta Rtune utsava. (2) AraMbha ane madhyakAlanA gujarAtI sAhityamAM mukhyatve vasaMta RtunA vihArane mUrta karate eka sAhitya-prakAra. (3) kaNuemAM prayeAjAte eka mAtrAmeLa chaMda. (piMgaLa ) (3) kha. 1. hALInA tahevAramAM bAlAtA azlIla khela. [. khelavA, 0 khelavA (rU. pra.) hoLInAM azlIla gAna gAvAM. (2) hALI nimitte raMga uDADavuM] phAga-phaeNTANAM na., kha. va. [+jue 'phaTANuM,'] phAgaNanA heLInA phATa-cUsa (phATaSa-cUca) strI. [jue 'kATaluM' + 'sUvuM. '] (lA,) aMgeAmAMnA dukhAvA ane snAyuemAMnuM kheMcANa, kaLatara kADha-tUTa(phATaSa-tUtha) strI. [jue 'phATavuM' + tUTavuM.'] phATavAnI ane tUTavAnI ekI sAthe thatI kriyA phATa-phATa,-TAM vi. [jae 'phATavuM'-hirbhAva.]taMga, tasatasatuM. (2) (lA.) pura bahAramAM khIlatuM phATala (phAyala) vi. [4e 'phATaluM' + gu. ela' ii, bhU. kR., lAghava] (lA.) chakI gayeluM, mada-masta, uddhata. (ra) unmatta, dIvAnuM. [. sutAruM (3. pra.) namAlApaNuM. (2) vi. badhI rIte chUTachATavALuM] divaseAmAM gavAtAM azlIla ane maheNAMTANAMvALAM gIta phAgaNu puM. [saM. hyuna>prA. muLa] mAdha ane caitranI vaccenA hiMdu varSanA kArtikI pAMcame mahinA (jenI pUrNi-phATala-tUTala (phrAyala-tUTathala) vi. [ + jue 'tUTavuM' + gu. mAe hoLI UjavAya che, ene bIje divase dhuLeTI ane phUla-DholanA utsava) phAgaNiyuM vi. [ + gu. 'yuM' ta. ma] phAgaNa mahinAne lagatuM. 'eluM' bI. bha. rR., lAdhava] phATeluM ane tUTeluM phATavuM a. kri, [saM. Taca-> prA. TTa] cirAvuM, taraDAI ne pahechuM thavuM. (ra) (lA.) (khaTArA utpanna thavAthI dUdhanuM) bagaDI phAunTana puM. [aM.] jhare, (ra) kuMvAreA, [. pena (. pra,) (6. pra.) 'inDipena'] phATavuM (ra) strIone vasaMtaRtumAM zele tenuM AchA pAtanuM eka vastra ke sADI phAcara zrI, [phA. pacatu], bherI srI, [ + gu. I' svArthe ta, pra.] lAkaDAnI tahamAM ke kuhADI pAvo vagerenA hAthAmAM bharavAmAM AvatI phADa, phrAMsa. [. mAravI (rU. pra.) vighna karavuM, naDatara UbhI karavI. -rI mAravI (rU. pra.) sANa lagAvavuM] phAunDarI, phAuI strI. [saM.] dhAtunuM kAma karanAra nAnuM kArakhAnuM. (2) chApavAnAM bIbAM banAvavAnuM yAMtrika sAdhanAvALuM sthAna ke kArakhAnuM phAunDezana huM. [aM.] pAye, nIma phAka (-ka) strI. [jue phAkavuM.'] phAkavAnI kriyA. (2) phAkavAnI vastu, phAkI. (3) pAtaLA kakaDA, cArA, (4) bhUkA phAkaDI strI. [4e 'phAkaDo' + gu. 'I' strIpratyaya.] taddana nAJA phAkaDo. (2) hatheLImAM rAkhI zakAya teTalA bhUkA ke carNa phAkaDo puM. e 'kAka' + gu. 'DA' svArthe ta. pra.] hatheLImAM samAya teTalA koI paNa prakAra laka) phAkavuM sa. kri. [vA,] hatheLImAM koI paNa cUrNa laI meDhAmAM nAkhavAnI kriyA. kukAvuM karmANa, kri pheMkAvavuM ke, sa, kri phAkI strI. [juo 'kAkA' + gu. 'I' srIpratyaya.] carNa, bhUka (kukAya taiTalA thoDA mApanA auSadha vagerene) phAke puM. [jue 'phAkavuM'+ gu. A'TTa, pra.] phAkavAnI kriyA, phAkaDA bharavA e. (2) phAkavA mATenuM cUrNa. (3) upavAsanA divasa. [. mUThI ApavI (rU. pra.) thADA mAraze|] phAkAra huM. [ara. phAkA] upavAsa. [ paDhavA ( pra) khAvAnuM na maLavuM] _2010_04 Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phArTa-phATA 1535 phAma javuM. (3) kaLatara thavI. (4) chakI javuM, garva Ava. (5) karaja mApha karavuM. ghare phAvuM (rU.pra.) corI karavI. cItharA khIlavuM, vikasavuM. (6) UbharAI javuM. (7) ekadama cAlu phATavAM (rU. pra.) eTI bAbatamAM nirarthaka dalIla karavI. thavuM. [phATI AMkhe (-AMkhe) (rU.pra.) AzcaryathI. phATI cheDe phATa (rU. pra.) saMbaMdha toDI nAkha. kAM javuM (rU.pra) madamasta thavuM. (2) vaMThI javuM. phATIne dhumADe phATavAM (rU. pra) Thapake devA. (2) maheNAM mAravAM. jetA javuM (2. pra.) bahu chakI javuM. phATI paDavuM (rU. pra.) phADhavA (rU. pra) udharANI karavI, (2) khuzAmata karavI. (3) vipulatA thavI. (2) maraNa pAmanuM. phATathA pharavuM (rU. pra.) dhakkA khAvA. DoLA kADhavA (rU. pra.) gusse thavuM]. garvathI pharavuM. phATathAmAM paga ghAla (rU. pra.) duHkhamAM phariyuM na. [ja e "phADuM' + gu. "IyuM' ta...] phADAne TakaDe, umere karavo. Abha phATavuM(-) (3.pra.) dhodhamAra varasAda phADavuM. (2) (lA.) aDadho rUpi, phADa paDe. (2) bhAre Apatti AvI paDavI. AMkha phATavI phArDa na. jio "phADavuM' + gu. 'uM' kama phADIne alaga (Akhya-)(rU.pra.) gusse thavuM, AMkha phATI rahevI (Akhya-) karela TukaDe, moTuM phADavuM. (2) (lA.) cAlAka, hoziyAra, (revo) (rU.pra.) navAI pAmavuM. gAMTha phATavI (gAMDaSa) (rU.pra.) (3) lucuM, khaMdhuM Dara lAgavo, bIka lAgavI. kakha phATavI (mukhya) (rU. 4) phANuM na. [su.] dIvAlanI aMdaranuM bAkuM chokarAM thavAM. peTa phATavuM (rU. pra) vajanamAM kusaMpa the. photarAI sI. jio "phAtaDe' + gu. "AI' ta.] phAtaDAbAraDo (ke vAMso phATa (rU.pra.) bhAre beja sahana karavo paNuM, hIjaDAveDhA (2) bhAre Arthika nukasAna thayuM. phATuM phATuM thavuM (rU.pra.) phAtaDe . hIjaDe, pa, caMDaLa thoDI vAramAM phATI jaze ema thavuM phAtiyA S., ba.va. jio "phAtiye."] pAyamAlI. (kunAphATa-phATA (phATa-phATA), phATA-phATa (Ta), -TI strI. [o nA phAtiyA' e mAtra prayoga) phATavuM,' -dvirbhAva + gu. "I' ka. pra.] mArAmArI, kApAkApI. phAtiya pR. [ara. phAtihaha ] kurAne zarIphanA AraMbhamAM (2) (lA.) kusaMpa, virodha, jhaghaDe adhyAya (e marelAMnI zAMti mATe paDhavAmAM Ave che.). phATI na. vahANanA sokhavANamAM palAInuM lAkaDuM. (vahANa.) (2) maraNa pAmelAne dara saMvatsare karate dhArmika vidhi. kATI-cAMca a. [ja e "phATavuM' + gu. "huM" bha. ka. + "I' (3) saMvatsarIne divasa (IslAma.). [0 de (rU. pra) strI pratyaya + "cAMca'] bagalAne maLatuM eka pakSI, camacA-cAMca pavitra saMtonI bhakti karavI. 058 (rU. pra.) maraNa phATuM vi. [ja "phATavuM' + gu. 'yuM" bhU. 5 (grA.)] phATaDyuM, pAmelAnI pAchaLa saMvatsarIne divase kurAne zarIphano pahelo phATeluM. (2) khulluM, ughADuM. (3) (lA.) avivekI. (4) adhyAya vAMco] [pAdarI chakI gayeluM phAdhara chuM. [.] bApa, pitA. (2) khristI dharmano sAdhu, kATuM-qI vi. [+ juo "tUTavuM' + 'tuTavuM' beune + gu. "yuM' phAnasa na. [pha phAsa] pavana lAge nahi e prakArano kAcanA bha. ka. (grA.)] phATeluM, phATala-tUTala, (2) (lA.) januM piTAvALe ane vATavALa dIvo, kaMDIla. (2) hokAyaMtra phA-phATa vi. [ie 'phATuM,'dvirbhAva.] (lA.) bahu harSavALuM. tathA dIvA rAkhavAnI peTI, phasa. (vahANa) (2) bhaya ne citAthI akaLAyeluM. (3) asabhya, bha, amaryAda phAnI vi. [ara.] nAzavaMta, nazvara, bhaMgura phATela juo phATala.' phApha DuM, rivA.) e "phAphaDo." ("phAphaDa phADavuM" ema phATavuM jao phATuM.' rU.pra. tarIke mAtra rUTa chemoTe gahale meLavo, mahenata phATavuM-tUTavuM ja "phATuM-tuTuM." karyA vinA saMpattimAna thavuM) kA' [jae 'phADavuM."] (lA) ucApata karavuM e. [0 kara, phApha-vAla puM, ba.va. jio "phAphaDe' + "vAla.'] phAphaDAnA 0mAra (rU. pra.) na karo ] AkAranI vAloLanA dANuM phAra (-30) strI, jio "phADavuM."] phATele ke phaDAyelo phAphaDA-zita-zI, zi, sa) (gya) strI. [ja "kAphaDe' ardho bhAga. (2) cIre, kaTake. (3) AMtare. (4) (lA.) + "zi(zI)ga.'] e nAmanI vanaspatinI ziMga. (2) pharaaDadho rUpi. [0 mAravI (rU.pra.) kAInI vAtamAM vacce sANanI, cArAphaLI paDavuM] phAphariya kalAra chuM. [ja "phAphaDo' + gu. "yuM' ta. pra. + phATaka na, vastra, lugaDuM. [-ke AvavuM (rU. pra.) ane RtustrAva "kalAra.'] e nAmanI eka vanaspati, gerakhamaDI tho] phAphadiye thera . [4 thora.'] phAphaDA ghATanAM lekhAMphA-khAu vi. jio phADavuM' + "khAvuM' + gu. "Au' ku. vALI thoranI eka jAta pra.] phADI khAnAruM. (2) (lA) bhayAnaka. (3) krodhI phAphaDe chuM. [2] caNAnA loTanI pharasANa prakAranI meTI phAruM na. [jao phADavuM dvArA phADiyuM, phADa, cIriyuM pUrI. (2) e "phAphaDiye thAra,' thApaDe. [vAnI kAMTa phAuM sa. ji. [saM. 2a->prA. ] be TukaDA chUTA paDe (-phAMTa) (rU.pra.) baTakI jAya tevA padArtha. (2) vajana ochuM ema cIravuM. (2) pahoLuM karavuM, vikAsa karavo. (3) cerI hoya chatAM phAMTa maTI thAya evI vastuono samaha karavA ghusI javuM. (4) vAparIne ghasI nAkhavuM. [phADI khAvuM phAphI strI. [ravA.] tarasa, tRSA, pipAsA, dhakha (rU. pra.) luMTI levuM. phADI mUkavuM (rU. pra.) vahevaDAvI mUkavuM. phAma strI. [ara. hima] smRti, yAda. (2) buddhi, samajha, Abha phATavuM (rU. pra.) parAkrama karavuM. khata pharavuM (rU. pra.) (3) sAvacetI 2010_04 Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAyadAkAraka 1576 phAsa-sa nahi tevuM 2) paracuraNa mAlI.( hera phAyadA-kAraka vi. [jao "phAyaTo' + saM.], phAyadA-kArI vi. phArmasI strI. [.] davAo banAvavAnuM sthaLa ke kArakhAnuM, [+saM, .], kAyadA(-de--maMda (-ma-6) vi. [+ phA.] phAyadA auSadhazALA karanAruM, lAbhakArI, phAyadAvALuM phArmasI-vijJAna na. [+ saM.] phArmasIne lagatI vidyA, kAyade . [ara. phAIla] nA, lAbha, prAti. (2) guNa, "phArmAsyuTika' [banAvavAnI vigato Apato graMtha sArI asa2, prabhAva. [0 ukAva (rU.pra.) kamAvuM. 0 kare kAma-kepiyA 5. [.] bhinna bhinna prakAranI davAo (3.ma.) sArI asara karavI. 0 kADho (rU.pra) lAbha meLavavA] phArmAsyuTikala vi. [e.] phArmasIne lagatuM kAyara . [.] AMga. (2) baMdUka tepa vagerenA bAra phArsa . [.] ja e "phArasa.' thAya che. [ karavuM (rU.pra.] baMdUka vagere kaDavo]. phAla' puM, [ja e "kAlavuM.'] hareka prakAranI vanaspatimAM kAyara-Arma na. [.] dArU ke saLagI uThe tevA bIjA pAMdaDAM phaLo vagerenI samRddhi thavI e. [0 AvA (u.pra.) padArthonI madadathI kUTatuM te te hathiyAra pAMdaDAM phaLa kula vagerenI samRddhi thavI] 0 utara (rU.pra.) phAyara-esiDanTa puM. [e.] Agane lIdhe thayelA akasmAta khetaramAM phaLa anAja vagerenI samRddhi maLavI]. phAyara-elArma kuM. [e. AganI khabara Ape tevuM yaMtra phAla' nA pATiyuM. (2) nAgara nAkhavAnuM doraDuM (vahANa.) phAyara-jina (enjina) na. [saM.) Agane baMba (Aga phAla' (1) a. haLanA AgaLanA bhAgamAM rahetuM loDhAnuM chuM ThAravA mATe) [asara na thAya tevuM phIlakaMna., ke puM. AgaboTa ke vahANamAM utAruone besavA phAyara-prapha vi. [] jene Aga na lAge tevuM, AganI mATenA pATiyAM bichAvelo bhAga. (vahANa). phAyara-smakaMga (brAphika) na. [e.] AgamAM saLage nahi ke phAlaguM vi. [ara. "phAla'-zukana, bhAvi dvArA] prazna laI AganI asara thAya nahi evuM karavuM e bhAvi kahenAra ke jANanAra kAyara-brige sI. [e.] Aga bujhAvanArA mANasonI phAlatu vi. [hiM. phAlata ] mukhya ke agatyanuM nahi tevuM, maMDaLI ke TakaDI, (2) Agane baMne rAkhavAnuM sthaLa nirupayogI, binajarUrI. (2) paracuraNa. (3) sAmAnya, kAyara-maeNna che [] eMjinamAM kelasA pUranAra mANasa sAdhAraNa, mAmUlI. (4) strI, utAruo ane mAlasAmAnavI phAyo chuM. [hi. kAyA] sugaMdhI tela ke arkamAM boLeluM yA heraphera karanAra nAnI AgaboTa heraphera karatA attaravALuM pUmaDuM phAunAmuM na. [ara. + phA. nAmaha>gu. "nAmuM.] bhaviSya phAra(-2)ka(-2) vi. [ara. phArin] nivRtta, mukta, navaruM paDeluM jovA mATenI kuMDaLI, janmapatro phAragata strI. [ara. pharAgat ] mukti, chuTakAro. (2) (vi.) phAlavuM aji. [saM. zaha>prA.7-] (vanaspatimAM pAMdaDAM mukta thayeluM, chuTakAro pAmeluM phaLaphalonI samRddhi thavI, praphula thavuM. (2) (lA.) kadamAM phAragatI sI. [+gu. "I' ta.pra.] jue 'phAragata(1)." ADo vistara (2) chaTA-cheDA levA e, "DAyAse." (2) chUTAcheDAne phAlasI zrI. phAlasAne cheDa. dastAveja, DIDa oNpha DAyavarsa,' 'separezana-DIDa' phAlasuM na. unALAmAM ThaMDaka mATe vaparAtuM phAlasInuM te te phAragatI-patra . [+ saM. na.] chuTakArAnuM lakhANa. (2) chUTA- bI (biyAM palALI enuM pANI pIvAmAM Ave che.) cheDAnuM lakhANa phAla na. ziyALanI eka jAta, kelu phAra-phera (25) strI. jio pheravavuM' dvArA.] pheraphAra phAluDe pu. lApasI, kaMsAra, bAMTa (ghauMnI vAnI). kAraala na. [e, kaeNrma) vigata mAgato khAnAMvALA ke phalu-nAda che. [ja e "phAlu' + saM.] ziyALavAMne avAja, kArAmAM lakhANa bharavAno kAgaLa. (2) juo "pharame(2).' ziyALI [0 bharavuM (rU.pra) phoramamAM pUratI vigata lakhavI) phAguna kuM. siM.] phAgaNa mahine (kArtikI hiMdu varSane kArama* na. [e. phArmA] khetara pAMcamo mahine). (2) (phAgunI nakSatramAM janmelo hAI) kArazA-sAMkaLI sI. DokamAM paheravAnuM eka jAtanuM ghareNuM pAMDa-patra ajana. (saM.). kArasI 5. . saM. vaza, aryA. taddabhava, saM.mAM rasa phAgunI strI, [saM.] pUrvA phAgunI ane uttarA phAgunI vaparAya che, kA. "kAsa.'] parziyA, IrAna deza. (saMjJA) e nakSatramALAmAM azvinIthI 11 muM-12 muM te te nakSatra. phArasa puM, ba. [e. phAs] hasavA jevuM kAma ke vatana. (khagoLa.). (2) phAgaNanI pUnama (2) prahasana (nATaka-prakAra) phAva (-caM) vI (-15) strI [ja e "phAvavuM."] phAvavuM e, kArasiyA 5. [ja e "phArasa' + gu. "IyuM' ta. pra] phArasa anukuLa AvavuM e, mAphaka thavuM. eka sarakhAI. (2) AvaData karanAra mANasa, vidUSaka, DAgalo, 'jo kara' [paziyana' phAvaDI strI. ziyALa (mAdA), kriyAvaDI phArasI zrI. phi. phAsa] paziyAnI bhASA, IrAnI bhASA, kAvavuM a. ki. [2.prA. vaNvIya-anukuLa AvavuM, mAphaka kAreka() e "phAraka." [kiMmatano sikko AvavuM, sarakhAI AvavI, phavatAvavuM che., sakri. phAdhiMga (phArdhi3) pR. [] IMglenDane eka penInA cAranI phI muM. jio "phAvavuM' + gu. 'A' ka. pra.] ja "phAva.' phArma na. [] juo "kAramAM kAzI-vAda ja o "phAsIvAda." phArma-nirIkSaka vi. [+ saM] khetaronI dekharekha ane tapAsa phAzI-vAdI jue phAsIvAdI.' rAkhanAra, phArma-insapekTara." phAphUsa (phAsTa-phUsya) strI, [2vA.) nakAme, rI mAla. 2010_04 Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAsakUsiyuM (2) (lA.) krama, jIva. [nI tApaNI (rU.pra.) kAcara mANaseAnI upaplavAtmaka maMDaLI] phAsphUsiyuM vi. [ + gu. iyuM' ta. pra.] nakAmuM', rI. (2) (lA.) namAluM, mAla vinAnuM, sattvahIna phAsale puM. [ara. phAsilah] mednAna. (2) aMtara phAsijhama na. [.] jae 'phAsI-vAda,' phAsisTa vi. [aM.] jue 'kAsIvAdI.' phAsI(-zI)-vAda . [aM. 'phAsisTa' dvArA + saM.] saramukhatyArInA eka siddhAMta phAsI(-zI)vAdI vi. [ + saM., puM,] phAsIvAdamAM mAnanAruM phAsTa vi. [aM.] jhaDapI, vegIluM. (2) raMga cAhyA na jAya tevuM, pAkuM. (3) puM. upavAsa. (4) . utAruonI jhaDapI gADI, 'eNksa-presa Treina' phALa puM. [saM. je na.] kApaDanA ekavaDo lAMbA paTTo (evA cAra sAMdhye ce!phALa thAya che.) phALara strI. dhrAsakA, bIka, Dara, dahezata. [. paDhavI (rU.pra.) dara lAgavA, bIka lAgavI] phALa (5) sau. phalAMga, balAMga, chalAMga. [.bharavI (rU.pra.) meTI phalAMga lagAvavI phALakA-sAMkaLI jae 'fArazA-sAMkaLI'. phALakriya vi. [jae phALakA' + gu. 'yuM' ta.pra.] phALakAne lagatuM, kAMtavAnA carakhAne lagatuM, (2) cakaDALane lagatuM phALakI zrI. jio 'kALakA' + gu, 'I' pratyaya.] nAnA phALakA. (ra) dArAnI AMTI nAnA phALaka phALaka na. sutaranI AMTIM. (ra) kALakAnuM eka aMga. (3) phALako puM. derA utAravAnA nAnA carakhA. (2) cakaDALa. (3) jae 'phAlakuM.' (vahANa.) phALavaNI strI. [jaA 'phALavavuM' +gu. 'aNI' kR.pra.] phALavavuM e, vAMTA pADI ApavA e, vaheMcaNI, vibhAjana, elekazana,' 'eNleTamenTa' phALavavuM sa, kri. varADe paDatuM alaga vAMTI ApavuM phALavAM na, kha.va. lAkaDhAnA dAMtAne cheDe jaDelA phAcaranA AkAranA cArapAMca tasu lAMbA seDhAnA TukaDA, leDhiyAnA dAMtanI ALI sAthe jaDelA leDhAnA TukaDA phALavuM na. daMtALanA dAMtAnA jamInamAM jatA bhAga upara jaDelA leDhAne trikANAkAra TukaDA, vAvarNiyAnA dAMtAnI aNIe lagADeluM lehuM phALiyuM na. [jae phALa' + gu, iyuM' ta.pra.] TUMkuM dhotiyuM, paMciyuM. [. AvuM (rU. pra.) pAka mUkavI. * khaMkheravuM (khakakheravuM) (rU. pra.) kAmamAMthI nIkaLI javuM] phALI strI. [jue phALa' + gu. 'I ' skrIpratyaya.] eka phALI sADI phALuM jue 'phALakuM.' kALA huM jio phALavavuM' dvArA.] uparANuM, TIpa, krAnti yurAna,' 'sanskripzana.' (ra) bhAga, hissA. (3) vaheMcaNI. [. nA(-nAM)khavA (rU. pra.) TIpa mATe saunA hissA nakkI karave. . pADavA (rU.pra.) phALavavuM. 7 bharavA (rU.pra.) TIpamAM hissA ApavA, Le paDatuM (rU, pra.) bhAge AvatuM] kA.-97 _2010_04 phAMTAdAra phrAMka (-katha) srI. [jue 'phAMkavuM.'] kapaDAnI phADha. [. bharavI, 0 mAravI (rU. pra.) (kapaDAne) dArA bharavA, trIkha bharavI] phAMkaDhAI srI. [jae 'phAMkaDuM' + gu. 'AI" ta. pra.] phAMkaDApaNuM rAMkaDuM vi. jio phaeNkaDa' dvArA.] [kkaDa, (2) varaNAgiyuM, 1537 chela. (3) khurAmijI. (4) suMdara, dekhAvaDuM phAMkavuM akri. sIvatAM 2lA bharavA. (2) (lA.) aTakathA vagara eksce javuM. (3) baDhAza mAravI. pheMkAvuM (keravuM) karmaNi,. kri. pheMkAvavuM (kuDuM vavuM) pre., sa. kri. phAMkALa vi. [jue phAMDai' + gu. 'ALa' ta. pra.] gappAM mAranAra, gapeDI [khoTI vAta kAM1 na. jio 'phAMkavuM' + gu. ''kR.pra.] gaDuM, gapa, phAMduM na. chidra, kANuM, khATuM, khAruM phAMku na. lITA, (2) hAtha-cAlAkI kuAMke-bAja vi. [4e kAMkuM'' + phA.] gappAM mAranAra, gapeADI phUMkA puM. [jue 'kAMkaNuM + gu. e' kR.pra.] abhimAna, tera, garva, ADaMbara, gumAna. (2) huMpaNAnA Agraha, (3) aDhAza mAravI e phAMga puM. e nAmanA eka cheDa kAMga puM. samudra ane nadInA saMgama AgaLaneA pradeza, nadInA evA sukhatrikANa, 'DelTA' kAMgaDuM(-LuM) na. pakSI pakaDavAne phrAMsale, (ra) (lA.) jhadhaDA UbhA thAya tevI khAkhata. (3) prapaMca, chaLa, kapaTa, kAvAdAvA. [-DhAmAM nA(-nAM)khavuM (3.pra.) chetaravuM, phasAvavuM] phAMgaLA huM. e nAmane eka jaMgalI cheADa phAMgI strI. zAkamAM vaparAtI eka vanaspati phAMguM. vi. eka AMkha sIdhI hoya ane bIjI AMkha kAna Aja DhaLatI lAge tevI AMkhelAMLuM, trAMsI AMkheAvALuM kAMzuM na. mADhuM DagaluM, DAM oNjI zrI. e nAmanI eka vanaspati kAMTiyuM na. [carA.] lUgaDhAnI kAmacalAu karI levAmAM AvatI joLI, (2) khAI phAMTa strI, dhAsa cAra vagere nA beu bAjunA cheDA khullA rahe tevI rIte lUgaDuM bAMdhavuM e. (2) evI rIte karelA bAMdhe. (3) bakhiyA, nAnA nAnA saLaMga TebhA. [. bharavI dArA bharavA] phAMTa . e nAmanI eka bhAjI phAMTI, khAI ir zrI. kAmA, krAMTa phAMTa-maMdI (-bandI) strI. [ + phA.] je kAgaLamAM jamInadArAnA hissA mujba gAmanI Avaka vagerenI vATaNI lakhI hAya te kAgaLa phAMTavavuM jue 'phAMTavuM'mAM frAMTavuM sa. kri. phAMTiyA mAravA, akhiyA levA, delA bharavA, phAMTavuM pre., sa. kri. phAMTA-dAra, kAMTA-khAja vi. [jae 'kAMTe' + phA. pratyaye.] magajanI khumArIvALuM, manasvI. (2) dagA-phaeNTakA karanAra Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaTAbAjI 1538 kiDa phAMTAbAjI jI. [+ phA. pratyaya] phAMTAbAja hovApaNuM valazuM. (2) (lA.) kheTI AzA, (3) jAdu, jaMtara-maMtara, kAMTALa na. [ja e "pha"+ . pU] mukhya mULamAMthI - sa. wii mukhya maLamAMthI (4) DAMgaranI ghANa phUTatuM te te zAkhAmaLa [bAMdhavAnuM kapaDuM phAMsa' pR. [saM. rA>prA. vAsa] phAMsalo, phAMso. (2) jALa phAMTiyuM na. jio "phAMTa' + gu. "thayuM svArthe ta...] phAMTa phAMsa strI, lAkaDA vagerenI pAtaLI karUca. (2) haLane kAMTiyA kuM. jio phATiyuM.'] Acho doro bharI sIvavuM nIce haLa bhAga. (3) caNatarane kADhI nAkhavAno e, sIdho lAMbe bakhiye, saLaMga lAMbe Te. (2) bhAga. (4) (lA.) naDatara, aDacaNa. (5) guMcavaNa, maMjhavaNa, khetaramAM mukele cAsa. (3) vAvatAM vAMke thayelo cAsa gabharATa. [0 kADhavI (3. pra.) naDatara dUra karavI. 0 mAravI kaTuM na [o "phAMTamsa. "uM' vArthe ta.pra.] trAMse, zAkhA (rU. pra.) vigna karavuM. phATe . [ja "phAMTavuM' + gu. 'kupra.] gauNa vibhAga, phAMsa (9) strI. kapaDAM bharavAnI sAdaDInI pichI zAkhA. (2) ADavaheNa, (3) ADa-kathA. [0 nIkaLo phAMsalA . jio phAMsa + gu. "huM" svArthe ta. pra.] juo (..) zAkhA-mArga ja paDavA. 05 (rU.pra.) zAkhA "phAMsa." jadI paDavI]. phAMsavuM sa. kri. jio "phAMsa," - nA. dhA] phAMso nAkhavo. phoTo: muM. kIne, manano mela, aTI, aTe. (2) taraMga, (2) (lA.) naDatara karavI. (3) phasAvavuM, sapaDhAvavuM. (4) buddo, kahapanA. (3) khetaranI cUkelI sAMThI bheLI karavAnuM gUMgaLAvI mAravuM. (5) ujharaDI alaga pADavuM, () paDatara jharaDAMnuM sAdhana. [ UTha (u.pra.) taraMga khaDe tho. jamIna kheDavI. kAMsAvuM karmaNi, kri. phAMsAvavuM pR., sa. ki. 0 rAkha (u.pra.) kIne batAvo] phasAvavuM, phAMsAnuM ja "phAMsavuMmAM. kAyuiM na. nisaraNInuM paguM, pagathiyuM phAMsiyAre 5. [o "phAMsiyuM' + gu. "Are svArthe ta. kAMDI strI, zeraDIne bhAre pra.] e "phAMsI-gara." kAMDuM na. phAMkuM, kANuM, gAbaDuM, bAkuM, bAkoruM phAMsiyuM vi. [e "kAMse + gu. "iyuM . pra.] phAMsa phAMda (-daya) zrI. [saM. iTa- na. paTa] (peTanI nIkaLelI) ApI mArI nAkhanAruM. (2) (lA.) tarakaTI. (3) ThagAruM kAta, daMDa, [0 vadhArI jANavuM (rU.pra.) mAtra khAvAnuM ja phAMsI bI. jio "phAMse' + "gu. "I' strI pratyaya.] gaLAmAM bhAna hovuM]. daraDAne nAkhavAmAM Avate phAMsa. (2) evA phAMsAnuM kAMda2 -da) . e nAmanA eka velo. (2) zeraDIno bhAro deraDuM. [0e caDA(-DhA)vavuM chuM. pra.) takalIphamAM mUkavuM. phAMda . "phAdo. - devI (rU. pra.) gunegArane mAMcaDe laTakAvI mArI nAkhavuM. phAMdavuM a. kri. kaMdavuM. phAMdAbhAve, kri. phAMdAvavuM che. sa.phri. nI sajA (rU. pra) phAMsIe caDAvI mArI nAkhavAno daMDa. phAMdAvavuM, phAMdAvuM jae "kAMdamAM. 0 maLavI (rU. pra) phAMsInI sajAne hukama thavo] kAMka2 a. . [ja e "kAMda," - nA. dhA.] kAMda vadhavI. phAMsI-khora, karo chuM. [+ pha pratyaya + gu. "e" ta. pra.). (2) jADuM thavuM juo "phAMsI-gara.' kAMdA vi. jio phAMda' + gu. "AchuM' ta. pra.] methI phAMsIgara, re dhuM. [ + kA. pravyaya + gu. 'A' ta. pra.] kAta ke daMda dharAvanAruM [karanAruM phAMsIe caDAvavAnuM kAma karanAra sarakArI mANasa. (2) phAMdALuM li. [jae "kAMda + gu. "ALuM' ta. pra.] (lA) ja halAda phAMdI rahI. jio "kAMdAra + gu. "I' strI pratyaya.] bhAre phAMsI-belI . [+ juo kholI.'] phAMsInI sajA thaI vagere bAMdhavAnI devI. (2) zeraDI vagereno bhAro hoya tevA kedIne rAkhavAnI jelanI khAsa eAraDI kAMdo khuM. jio phAMda" + gu. 'A' ta. pra.] (peTanI) phAMsa vi. [juo "phAMsa' + gu. 'u' ta. pra.] (lA.) kapaTamoTI kAta, meTI daMDa vALuM. (2) nakAmuM, amastuM, kAma vinAnuM, artha vinAnuM phAMde. [ja "kuMda dvArA.] aDacaNa. (2) gUMcavaNa. (3) phAMse muM, siM. vArA)prA. vArAma-1 ja phAMsale." zeraDIno bhAro.(4) kasAvavAnI tarakIba, phasAmaNI, cAlabAjI kayuiM . [e "phAMsadArA.) jAo "kAMTa.' phAM() strI. ketaruM, kahuM phikara zrI. [ara. phika] vicAra, (2) kALajI, darakAra, phAMpha (-phathI strI[2vA.] phAMkuM, vyartha prayatna paravA. (3) ciMtA (4) saMbhALa, kansarna' (lA.) jaMjALa kAMkara nA kANuM, bAkuM. (2) dara, bheNa phikara-maMda (-bhaja) vi. [ + phA. pratyaya phikaravALuM kAMkaravuM sa, kri. rivA.] pIMkhI nAkhavuM. (2) karaDI khAvuM phikara-maMdI (-mandI) sI. phi.] phikaravAnuM hovuM e phAMphaLa' () sI. [2vA.] koI paNa vastunA samUhamAMthI phikkAza (3) strI. [ja "phikakuM' + gu "Aza' ta. pra.] thoDuM kADhI levAthI thayelo UNe bhAga phAMphaLa2 na. keI be vastu sthAna ke vastu vacce lAMbe phi vi. jhAMkhuM, nisteja. (2) zarIramAMthI lehI UDI gayuM khAlI vistAra. (2) ujajaDa jagyA, (3) gAbaDuM. (4) hoya tevuM. (3) nIrasa, sarva vinAnuM, (4) svAda vinAnuM, hathiyArane pahoLo ghA [vaLatI chArI [ kaca(-sa) (u. pra.) sAva phikakuM, svAda vinAnuM. phAMphI jI. dUdha uparanuM malAInuM jADuM paDa. (2) AMkha upara phikasa DipeTi zrI. [] beMkamAM bAMdhI mudatanI mukAtI kAMkuM na. [ja e "kAMka' + gu. 'u' svArthe ta, pra.] valakhuM, anAmata ke thApaNa phikkApaNuM 2010_04 Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phigara 1539 krisavanuM phigara na. [aM.] aMka, AMka, kAMka. (ra)AkRti, AkAra phira desa strI. [ara. divasa] svarga [kavi. (saMjJA) gara-lAIna sI. [aM.1 graMtha vartamAnapatra vageremAM AvatI kiradAsI chuM. [ara.] madhyakAlane e nAmane eka phArasI mathALA uparanI pAnAno AMka tArIkha vagere ApatI lITI phirasta chuM. [ara. phitiha1 devadUta. (2) pegaMbara phicAvavuM, phicavuM ja "phIcamAM. [dAktara phiraMga (phira ) . siM.mAM svIkArAyela che.] yurepano phijhiziyana . [.) davA dvArA sAravAra karanAra vagha ke phiraMgIone deza, porTugala, (2) cAMdIne roga, "siphilisa" phiTa ke. pra. [2vA.] phiTa kArane ugAra, phaTa phiraMgI vi. [+ gu. "I' ta. pra. phArasImAM paNa svIkArAyelo phiTa?vi. [.] capocapa baMdhabesatuM. (2) yegya, pAtra, lAyaka. che. phiraMga dezane lagatuM, phiraMga dezanuM, "porTugIjha.' (2) (3) strI.ma, vAI, phepharuM (be bhAna thaI javAne roga) (lA.) yurepa khaMDanuM duraMdA jevuM ojAra, phalaphI phiTakAra chuM. [ja "phiTa' + saM.] "phaTa' evA udagAra. philaphala strI. suthAranuM pIonI dhAramAM pIsI pADavAnuM (2) dhikkAra, dhutakAra, tiraskAra philasUpha vi. [phA] tatvajJa, tattavajJAnI, tattvazodhaka, philephiTakAravuM sa. kri [ja "phiTakAra,' - nA, dhA.] dhikkAravuM, sephara' dhutakAravuM, tiraskAravuM ,phiTakAravuM karmaNi, kri. phiTakArAvavuM philasUphI strI. phi.] tatvajJAna, "philosophI' pre., sa. kri. philTara na. [.] pravAhI gALavAnuM sAdhana phiTakArAvavuM, phiTakAravuM ja e "phiTakAravuM'mAM. [mANasa phiTara-pepara pR. [aM] pravAhI gALavA vaparAto eka khAsa phiTara vi. [e.] phiTiMganuM kAma karanAra, yaMtrasAmagrI joDanAra jAtane kAgaLa phiTADha(-2)vuM, phiTavuM ja "phITavuM'mAM. philAha-buka strI [] jamInanI mApaNanI noMdhapothI kila I..na. aM. eka prakAranuM videzI taMtavAva(cAra tAranuM) philaDa-mArzala kuM. [.] mukhya senApatine eka khAsa phiNAvavuM, phiNAvuM ja "phINavuM"mAM. mAnavAcaka moTo IlakAba phiTa kuM. [ja e "phINa' dvAra.] phINano samUha, phauNano lAMde phidAra 5. [.] krikeTanI ramatamAM phiDiMga karanAra khelADI phitanA, -ne puM. [ara. phinavuM] phela, phitara, dhatiMga.(2) philiMga (philDi) sI. [e.] krikeTanI ramatamAM medAna DhAMga, (3) dago * [(3) baLa upara pitA potAne sthAne UbhA rahI daDA pakaDavAnuM kAma phitUra na. [ara. kuta2] e "phitanA." (2) tephAna karavAnI kriyA phitUra-era vi. [+ phA. pratyaya] phitara karanAra, phitarI philama samI. [e.] citra utAravAnI tema batAvavA mATenI phitUraberI strI. [+ phA.) phitara karavApaNuM selyuloITanI pI. (2) e pramANe utAreluM calacitra. phitUrAMde puM. [+ juo "de.'] kAvataruM, kAvAdAvA. [0 utAravI (rU. pra.) philma para phoTogrAphInI rIte citrI (2) rAjadroha [kapaTI. (3) DhoMgI levAM. (2) chetaravuM. (3) mAkarI karavI. pATavI, phitUrI vi. [ara. kurI] ja "phitUrabAra.(2)dagAbAja, 0 levI, (rU.pra) philama para citra levo] phidavI chuM. [ara.] nokara, cAkara, sevaka, dAsa philama-kemerA puM. [.] kAcanI leITane badale nAnI phidA vi, kri. vi. [ara.] Atmabhega ApanAruM. kurabAna meTI philma-paTTIo para citra letuM yaMtra thanAruM. (2) vArI janAra, nachAvara thaI janAruM. (3) ati phi9mI vi. [ + gu. "I' ta...] philmane lagatuM, philamanuM khuza thanAruM phiza-pleITa sI. [a] relavenA be pATAone joDanArI phidA-gIrI sI. [+ pha.] Atmabhega, kurabAnI, svAtmArpaNa enA AdhArarUpa paTTI (mukhyatave have lokhaMDanI) phinAIla na. [4] jaMtunAzaka eka pravAhI phiza-oTa chuM. [aM] relavenA be pATAone jehato phiniza vi. [a] yurepanA phinalenDane lagatuM ke enuM vatanI phiza-mArkeTa strI. [.] machI-bajAra [kArI taMtra phiniza ki. vi. [aM] pUruM karyuM hoya ema. (2) maraNa phizarI strI. [aM.] mAchalAM pakaDI videza mokalavAnuM sarapAmyuM hoya ema phizi8-siyArI strI. [2vA.] baDAI, patarAi, "brevo." phiniza-bAkI vi. jio "phiniza + "bAkI.'] jenuM phini. [ 0 mAravI (rU.pra.) bATAI karavI) ziMga kAma hajI adharuM che tevuM phizi siyArIkhora vi. [ + phA. pratya] baDAI khera phiniziMga (phinizipha) na. [4] sajAvaTa vagerenuM kAma phikisAvavuM, kisakisAvAvuM ja "phisaphisAvuMmAM. phi-bAda strI. nakAmI vAto [karanAruM, vAtoDiyuM kisaphisAvuM a, kri. [ravA.] DhIluM paDavuM, zithila thavuM. (2) phibAdI vi. [ + gu. "I' ta. pra.] nakAmI vAto karyA jorathI na cAlavuM. (3) kAMI na hovuM. kisaphisAvAnuM phiyAu ki. vi. [ravA.] phiyAvaDI avAja kare ema bhAve. di. kisaphisAvavuM che., sa. kri. kiyAvatI strI. [ravA.] "phiyAu' evo avAja karanAruM lakaDInA philAvavuM e "phosalavuM'mAM. jevuM eka prANa [vageNuM kisavAvavuM, phisavAvALuM jue "phIsavAvuM'mAM. phiyA DuM. [.] phajetI, badanAmI, bhavADe, apratiSThA, phisada zrI. [ara. phasAda] taphAna, mastI phiyA . baroLa phisadAra vi. [+ phA pratyaya], siAdI vi. [ara.] phiraka puM. [ara. phakaha ] eka ja rAjayanAM loka. (2) eka tophAnI, mastIkhera dharma ke eka samAjane varga. (3) phaTa, saMpradAya phisAvavuM, kisAvuM e "phIsavuM'mAM. 2010_04 Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phisiyArA phisiyArI jue 'phiziyArI.' phisiyArI-khera jae 'phiziyArI-khAra.' seiTe huM. [ravA.] thAka vagerene kAraNe meDhA ane nAkamAM AvatAM phINa. (2) pANI ke pravAhI DaheALAvAthI ke garama thavAthI sapATI para AvatAM phINa. kreTA kADhI nA<-nAM)khavA (3.pra.) thakavI devuM] phissI vi. krama maryAdA ke vakhatamAM chelluM phissu vi. rphikuM. (2) lAsuM, lIsuM. (3) akkaDa na rahe tevuM. (4) echA jheravALuM phI srI. [aM.] lavAjama. (ra) mahenatANuM. (3) hakasI. [^ bharavI (rU.pra.) lavAjama cUkavavuM] 'phikkuM.'] jue 'phrikuM. [. phaeNca(-sa) phIka, "kAza strI. [jae 'phikkuM,' 'phIkuM'+ gu. 'Aza' ta.pra.] phIkApaNuM, phikkAza phIkuM vi. [ja (rU.pra.) jae 'phikkuM * kuca(-sa).'] phI(-hIM)ca srA. [saM. hra] jAMghanA uparanA bhAga phIcara na. [aM.] lakSaNa. (ra) vAyadAnuM kAmakAja, (3) mAna patrAmAMnA te te viziSTa prasaMga ke banAva phIcavuM sa.di. [ravA.] (kapaDAM) pachADI sApha karavA-dhAvAM. kricAvuM' karmaNi., kri. phicAvavuM ke.,sa.kri. phITaNa` na. [jue phITanuM' + gu. 'aNa' kriyAvAcaka kR.pra.] [nAza pAmanAruM phiTaNaO vi. [jue 'phITaluM' + gu. 'aNu' ka vAcaka pR.pra.] phITathu-kAla(-La) puM, [juA'phITaNa' + rsa.] nAzanA samaya phITavavuM sarki. lAMca ApavI, keADavuM. (ra) phiMTAvavuM. phITavALuM karmaNi,, ke. nAza phITaluM akri. de. prA. TTi] nArA pAmavuM. (ra) aMdha paDavuM. (3) apAI javuM, patavuM. (4) marazuM. (5) vaMDI javuM. phiTANuM bhAve, kri. TiA(-1)vuM pre., sakri phINa na. [saM. na > prA. maeNLa puM,,na.] pravAhI upara gatine kAraNe thatA parapeATAne gherA samUha, seiTe [. AvavuM (rU.pra.) thAkI javuM. . kADhInA(-nAM)khavuM(rU.pra.) thakavI nAkhavuM. 7 caDha)vuM (1.pra.) ArthA AvavA] phIzuvuM sa.kri. [ja 'phINa,'nA.dhA.] pravAhIne vaaAvI phINa karavAM. (2) (lA.) nA meLavavA, phiNAvuM karmaNi., kri..phiNAvavuM ke,,sa.kri. phINI zrI. seDhAnI tavI, kaDAI phIta strI. [pAyuM.] gUMthelI kAMgarAvALI kAra, sADInI kAra mUkavAnI kinAra. (2) nADuM, paTTI. (3) mApavAnI paTTI phInuM` na. [ravA.] nAkanuM phasuM, nasakeruM, keNavuM, dhaiyaruM phIla na. e nAmanuM eka jIvaDuM, vAMkuM phIphAM-khAMDu vi. [jue 'phIph'+gu. 'AM' ba.. + 'khAMDavuM' +gu. ' kR.pra.] kUMtarAM khAMDhanAruM. (ra) - (lA.) artha vinAnuM--khe|DhuM khelanAra 1540 phIkkuM na. [ravA.] anAja vagerenuM kAtaruM.[-phAM khAMDhavAM (rU.pra.) sAra vinAnA khAlI zrama karavA. (2) khATI vAtane kharI TharAvavA mathavuM] phIrakI strI. nAnI kALakI, gareDI, 'rIla.' (ra) takalI. (3) _2010_04 phIsaNa (-zya) strI. ghANAnI khATalImAMthI zarU thatAM gayeluM ane jAMgI nAmanAM be lAkaDAMne joDanAruM kheADanI pAsenuM lAkaDuM phIsalavuM a.kri. rivA.] lapasavuM. (ra) (lA.) pravRtta thavuM. phIsalAvuM bhAve,kri. krisalAvavuM ke.,sakri. phIsAvuM akri. [ravA.] jue 'phIsalavuM.' sivAvALuM bhAve, kri phisavAvavuM ke.,sa.kri phIsavuM sa.kri. [ravA] (pAnAMnI ramatamAM pAnAM) cIpavAM. phiMsAvuM karmaNi., kri. siAvavuM ke.,sa.,kri. phIsI jae 'phiziyArI.' phrIsuM jue 'phisyuM.' varlDa-phIsuMruM na. DhAranA AgalA paganA sAMdhAnA phreMcA phA~ca ja e 'kIya.' phIMDala, "huM na. devI-deAraDAMnA vIMTaleA, (2) (lA.) pApaDuM phADe puM. lAla, phAyadA, hAMsala, prApti phIMdavuM juo pheMdavuM.' mAdAnuM karmaNi, kri. phIMdAvavuM che., sa. kri. phI'dAvavuM, phodAvuM jae phIMdavuM'-'pheMdavuM'mAM. phAphaDI strI. gALa gALa pharavuM e, pherakUMdaDI phuA(-vA)jI kuM., ma.va. [jue 'kue(-ve)'+ 'jI' mAnavAcaka. keAInA pati, (ra) pati ke.patnInA phuA, kue sasarA phugAnuM cakaraDI. (4) jarI vaNavAnuM eka sAdhana phIphI jue 'kilaphIla,' phIvara chuM. [aM.] tAva, mukhAra phIsa (-sya) zrI. [jae 'phIsavuM.'] pAnAM ramavAnI ramatamAM pAnAM kIsavAne -cIpavAnA AvatA dA kuiyAruM jue 'kuiyAruM'krayAnuM'-koiyAruM.' phuI strI. [de.prA. punnA] jue kAI.' kuA(-vA) puM. [jue 'phaI '-kuI ' dvArA.] koInA pati ku na. [ravA.] gaLuM phulAvanAra kabUtaranI jAta phukko puM. [ravA.] daDAnA AkAranI phUlelI vastu, phUlakA (2) pezAbanI kAthaLI. (3) keTalAMka jaLacara prANInA gaLA AgaLanI havA bharavAnI kothaLI, caI. (4) havA bharIne banAvelA cIkaNA pravAhInA ke pAtaLA paDanA parapATA. (5) vadhAre dUdha meLavavA gAya bheMsanI yAnimAM phUMka mAravAnI kriyA DuMgarAvavuM, DuMgarAvALuM jue 'krUgarAnuM'mAM, phugAu vi.jie 'phugAvuM'+ gu. 'Au'? pra] narama, peAyuM. (2) utsAha vinAnuM, nirutsAhI kumAre puM. [4e. phugAnuM'+ 'ArA' kR.pra.] phUlavuM e, phulAveA. (2) parapATA. (3) A rA. (4) kezaleA. (5) kukko, mUtrAzaya phugAvavuM jae 'phugAvuM'-'kUMgavuM'mAM. (2) uzkeravuM, uttejita karavuM. (3) vistAravuM, phelAvavuM phugAvuM .. [jue 'phUga,'-nA.dhA.] mAthe phUga vaLavI. (2) kegAI javuM, pANIne laI phikkuM paDavuM, (3) (lA.) phulAvuM, harakhAvuM. (4) puravaThA karatAM calaNanA vadhArA Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phugAve 1541 phulAvara thavo. phUgavavuM, phugAvavuM presa kri. (3) paropakAra. (4) davA phugAvo chuM. [jae "phugAvuM' + gu. "Avo" ku.pra.] (lA.) kurakAvavuM sa. kri. halAvavuM, calita karavuM. (2) umaMga joIe te karatAM calaNI noTa ke sikakAone vadhAre ApavA. kukAvAvuM karmaNi, ji. thaI paDo e, kAgaLanA calaNamAM ati ghaNuM vadhAre, kuranUla, kurabUla 5. [vA. kura ] jhabhe i-phalezana' kuracI strI. [ja "kura'+gu. 'I' sIpratyaya.] nAno phuge muM. rivA] pAtaLA rabaranI nAnI TeTI (kulAva- nAnI karaca vAthI maTI thAya te-ramakaDA tarIke upayogI). (2) para peTe kurace-kuracA uM, ba.va. jio "kura,dvirbhAva.] TukaDe kula vi. [ara.] vadhI paDe tevuM, vadhArAnuM. (2) (lA.) TukaDA. [ UDI javA (rU.pra.) TukaDe TukA thaI javA, nAnI nakAmuM, cartha, nirarthaka [phAlatuM karacamAM phelAI javuM] [pAtaLA ghATane TukaDe kuTakaLa vi. [mara., hi, "phuTakara'] paracuraNa, meLa vinAnuM, kurace puM. [phA. pUjaiha" bhAga, TukaDe] nAnI moTI karaca, kuTakiyuM vi. [ja "phUTaDuM' + gu. "iyuM' sAthe ta, pra.] kuraje !. [ara. kurja] dariyAI mAla-sAmAnanI jakAta jae "kUTaDuM.' levAnuM kAMThe uparanuM mathaka ke jyAM vahANe AgabeTe phaTANuM jue "phUTavuM'mAM. vagere AvI Thare, dhakko, jeTI, kuDado kude ja "kuraje." kurata-vela (haya) akI. heranA khAvAnA kAmane eka choDa, phuTasala 5. trikoNa saDha, kAtare. (vahANa) caNaka-bhIMDA kutkAra chuM. [saM.] sapane phaMphADe, " " evo avAja kuratIluM vi. jie "kuratI'+ gu. "IluM' ta.ka.] artAivALuM kutkAravuM sakri. [saM. 6 vara, nA. ghA.] phUMkA mAra, kurakurAvavuM, kurakurAvAvuM ja "kurakurAmAM. kaMkAravuM. kuMkArANe karmaNi, kri. kurakurAnuM akiM. [saM. >prA. ne vikAsa] UDatAM kukRti strI. [saM.] e "kukAra.' paMkhInA UDavAthI pabAne phaphaDATa . kurakurAvAvuM bhAve, kuMdaDiyuM na, jio "kudaDuM' + gu. "IyuM' ta...] eka ghAsa ki, kurakurAvavuM pre,, sa.phri. (phadaDI jevAM phUlavALuM) phurasata, naMda sI. [ara. kursa] navarAza, nirAMta, nivRtti. kudariye muM. [jae "kudaDiyuM."] tANAnA eka prakAra [ kADhavI (rU.pra.) navarA rahevAne samaya rAkhavo]. kudIne jue kedIne." kurasatI sI. [+gu. "I' svArthe ta. pra.] (lA) sagavaDa, kude ! eka jAtanuM vAsa anukULatA kude? S. phUdaDe, UDato vaMda phurasada-gI strI. [+ phA. pratyaya] bharapagArI rajA phudI strI, nAne pataMga, phudI [liyata kuramA, kurtA chuM. eka jAtane pAtaLe nA UThaNa jherI sApa phunera (-15) strI. kuzaLatA, hoziyArI, pravINatA, kAbena kurAvavuM jue "kUravuMmAM. [kamaNi, kri. kusI strI, nAnI kaDakI, phelI kurAna sa.phi. sAcuM TheravavuM, pramANita karavuM. phurAvA kurmu-kuM)na. [saMpuM. na.] phephase kurAvuM ja "pharavuM'mAM. [ruvADAM khaDAM thavAM e kukakAra chuM. [2vA.] e "kukAra." surerI strI. [hi. kuraharI] pAMkha phaphaDATa. (2) (lA.) kuTakAravuM sa.kri. jio 'kuphakAra,'-nA.dhA.] jae "pukAravuM." kulakaNuM vi. [jae "kulavuM' + gu. "aNuM' kRmi, + "ka" kuphrakAranuM bhAve. kri. madhyaga] phulAyA karatuM, kulaNajI phuphalATo, - . jio "kUphavAvuM' + gu. "ATa--"ADe' kulakaNuM* na. [ja e "kUla' dvArA.] phare tevuM phUla jevuM ramakaDuM ku.pra.) e kukAra.' (2) (lA.) gussAne Aveza kulakAvavuM sakri. uzkeravuM, vakarAvavuM. kulakAvAvuM karmaNi,kri. kuphATa, - . [2vA.] phATa-De." kula-beMca sI. [.] variSTha adAlatanA badhA nyAyamUrtio kuphAravuM akri. [ravA.] mamAM pANI bharI kAgaLo karo. sAthe besI mukadame calAve e prakAranI maMDaLI kuphArAvuM bhAve., kri. kupharAvavuM presa.ki. kulavaNI strI. jio "pha lavavuM' + gu. aNI' phema.] kukArAvavuM kukArAyuM, juo 'kupharavuMmAM. lavavuM e kukusa ja "kukusa.' kula-vAre muM. mahuDAnuM jhADa, mahuDe kumataDI strI. AjubAju jonArI AMkha kulAre . jio "kUlavuM' + gu. "Are" ku.pra.] kulAI kumataDuM na. jio "kumatuM' + gu. "8" svArthe ta.pra.) ja javuM e, bahAI, patarAjI. [0 mAra (rU.pra.) zekhI phUmakuM-kUmatuM." kimatAvALuM, kumakAvALuM karavI] [kulAvavuM e, phulAvavAnI kriyA kumatiyALuM vi. jio "kUmatuM' + gu. 'chayuM' + ALuM ta...] phulAvaTa (-Taya] jI. [ e "kUlavuM' + gu. "AvaTa kapra.] kumArAvavuM, DumarAvAvuM e "kumarAvuM'mAM. kulAvavuM e "kulAvuM'-kulavuMmAM. kumarAvuM a.ki. [ravA.] chaMcheDAnuM, uzkerAyuM. kumarAvAvuM kulAvuM e "lavuM." phulAvavuM ., sakri. bhAve, kri. kumarAvavuM presa.kri. kulA paM. jio "lavuM + gu. 'Avo' ku.pra.] kulAvuM kumADI strI. nAcano eka prakAra e, ekAzana.' (2) e "phugAvo.' kurakata zrI. [ara.] judA paDavuM e, viyoga. (2) dilagIrI. kulA muM. [jae "kUla' dvArA.] strIonA mAthAnA vALa 2010_04 Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phulIcA-khAra khAMdhavAnI cheDe phUlavALI DhArI phulIcA-khAra puM. raMganI meLavaNImAM vaparAtA eka kSAra kuriyuM na. bALakanAM maLamUtra jhIlavAnuM kapaDuM, bALeAtiyuM phulekuM na. hiMduomAM mAMDavA nakhAyA pachI phriMja mahunuM janAInA tema hiMdu vara ke kanyAnuM lagnanA divasanA pUrvanA divaseAmAM gAmamAM pheravavAmAM AvatuM saradhasa. [-ke caDha(-)vuM (rU.pra.) phajeta thavuM] kulerA puM., [jue 'phUla' dvArA.] deva-devInI mUrti upara eDhADAtI leAnI chatro ke varaNAgI phulela na. [jue 'phUla' dvArA.] phUlA nAkhI ukALI taiyAra kareluM mAthAmAM ghasavAnuM sugaMdhI tela phulelI hI. [+ gu. ke dhAtunI vATakI, pIMgANI 'ta.pra.] phulela tela rAkhavAnI kAca phulevara na. [aM. phlAvar] gaMjIphAnAM pAnAmAMnI 'phUlonI pavALuM te te pAnuM. [.ne eka (rU.x,) rUDA rUpALA lAyakAta vinAnA mANasa] kulasa puM. [ara.] nANuM, paiseTaka phulI strI, jae 'phulevara' phuvAjI jue 'kuA-jI.' phuvArA puM. [ara. kuvAraha] jemAMthI pANInI eka ke aneka zeDa chUTayA karatI hoya tevuM sAdhana ke sthAna yA heja kuMvedra (-DA) zrI, gaMdI ane alekarI DhaMgadhaDA vinAnI strI, vaDa kuvA jaA 'kue.' kuzi(-si)yAruM na. e nAmanA eka ceAmAsu cheADa, brahmadaMDI phusakALavuM sa.kri. [ravA,] phUMka mAravI. sakAvAvuM bhAve, kri. phusakuzi(-si)yuM vi. [jae 'phusaphusa' + gu. 'iyuM' ta.pra.] kAnamAM vAta karavAnI TevavALuM. (2) (lA.) dama vagaranuM, nirmAlya. (3) na. kAnamAM vAta karavI e phusa-phaeNsa kri.vi. [ravA.] kAnamAM kahevAmAM Ave ema phusaphusavuM .di. [ja kaheluM. DusakumAthuM bhAve, kri phaeNsAMDI zrI. kacarA phukusiyuM jue 'phusakuziyuM.' kusiyAruM jUe 'kuziyAruM.' devuM. phUM kri. vi. [rsa. phkta] 'ku'evA avAja thAya ema, phUMphADAnA avAjanI jema. [. karavuM (3. pra.) aleApa karI 0 thaI javuM (rU. pra.) khAlI thaI javuM] sUI strI, ghIne garama karatAM sapATIe AvatA parapoTA phaikiyuM na. [ravA.] ahu jhADA thavAnA roga, atIsAra OM vi. saheja gax, navazekuM, phAkaravaraNuM phUga srI. seMdriya padArthoM upara bhInAzane lIdhe thatA eka sapheda prakAranA vikAra, Ukha. (2)bilADInA TApa (varasAdamAM jamInamAMthI nAnI nAnI InA AkArane sapheda-eka vanaspati prakAra), 'raMgI'[kri. krugarAvavuM ke, sa. kri. phUMgarAvuM . kri. UpasI AvavuM, phUlavuM. kugarAvALuM bhAve, phUgavavuM jue 'phugAnuM'mAM. (2) pavanathI phulAvuM. (3) gabhaeNvaMta thayuM. (4) sajavavuM _2010_04 1542 phUTavuM kUMga-vijJAna na. [ + saM.] phUga UgavAnA prakAranA jJAnanI vidyA, mAikolojI' phUgavuM akri. [jue 'phUga,' - nA.dhA.] " e 'phugAvuM.' (2) UpasI AvavuM. (3) sUjI javuM (4) mahekavuM, garvita thavuM, caDavuM. phUgavavuM, phugAvavuM pre., sa.kri phUgiyA puM. jue 'ga' + gu thayuM' ta, pra.] phUganA prakAranA zeraDIne lAgu paDatA eka rAga phUgI vi. [jue phUga'+ gu. 'I' ta. pra.] phUgavALuM strI. [jue 'phuga' + gu. 'I ' svArthe ta.pra.] jue phUga.' (ra) pravAhI padArtha upara AvatI chArI ke mela phUga puM. [jue 'phuggo.'] jue 'phuggA,' phUMgI kUMcaDA puM. kapaDAM sAdaDI jAjama vageremAMthI cheDAnA bhAgamAMthI nIkaLelA rese [gucche phUjana. kAgaLanI kApalIone pataMganI nIce bAMdhavAnA phUTa ` (-Taya) strI. jue 'phUTavuM] phUTI nIkaLavuM e. (2) pheTa bhaMgANa, kusaMpa, gerasamajha phUTa puM., strI, [aM.] bAra iMcanuM mApa. (2) khAra iMcanA mApanI paTTI, phrUTa-paTTI [AtanuM moTA ghATanuM phaLa 2 na. [aM. phrUTa] (lA.) TeTI jevuM eka phaLa, cIbhaDAnI phUTaka . keI paNa drAvya padArthanA nahi egaLeleA bhAga phUTI srI, kApaDanI kinArI upara vANA dekhAya evI khAmI, (2) nAnA jAmele kaNa. (3) leAhI ke parunA chAMTA, (4) DAghe|. (5) e nAmanuM eka pakSI phaeNTakA puM. anAjanuM thUluM. (ra) kellA, keLA phUTatuM vi. suMdara, rUpALuM, dekhAvaDuM. (2) cittAkarSaka, maneAhara phUTaNa (Nya) strI. [jue 'phUTavuM'+ gu. 'aNa'kR.pra.] phUTI-phrATI alaga thayele TukaDA. (2) (lA.) kaLatara, (3) gera-samatI cUMTaNI zrI, jie 'phUTavuM" + gu. aNI' kR.pra.] (lA.) nAnI kAlI. (2) parapeTA 'brusaphusa,'nA.dhA.] kAnamAM phUTa-dAMDI sI. [aM. +jue 'DhAMDI.'] (lA.) vyarthatA phUMdo puM. [ara. kurjah] jue 'kurajo.' phUTa-neTa srI, [aM.] pustaka vageremAM pAnA nIce mukAtI mAMdha ke TippaNa, pA-TIpa, pAda-noMdha phUTa-paTI,-dI zrI. [aM. + 'paTI,-phI.'] bAra iMcanA mApanI pau phUTapAtha puM. [aM.], phUTa-pAyarI strI. [aM. + jae pAya rI.] zaheramAMnA moTA rastAonI baMne dhAra upara mANasene cAlavA mATenI pharasabaMdIvALI pagathI phUTa-bola puM. [aM.] pavana bharI phulAvelA akhtaravALe eka yuropiyana ramata mATenA kharA daDA. (ra) (lA ) phUTabolanI ramata phUTala (phUTayala) vi. [jue 'phUTavuM' + gu. 'ela' bI. bhaTTa, lAdhava] (lA.) dage! denAruM, khUTeluM Ta-lAiTa na. [aM.] nATakanA takhtAnI ke zaheranA rAjamArgonI mAtra sapATI upara patharAtA prakAza phUTavuM akri. saM. sphuTatha>prA. ghuTTa-] tUTI ke phATIne alaga thavuM. (2) aMkura ke kaiAMTA nIkaLavA. (3) aMdaranuM bahAra naukaLavuM (eka rahasyanI vAta bIjAne kahI devI Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1543 lakI ke zatrunA zatru sAthe maLa javuM). (4) ughADuM paDI javuM, kUrI zrI. e nAmane vAMsanAM pAna jevAM pAnavALo eka choDa jAhera thaI javuM. (5) tUTavuM. [phUTI badAma (rU.pra.) nANAMne kRti strI. [. ]i jue "rti-pharatI." abhAva. phUTI badAmanuM (1) halakI kiMmata gaNatarImAM DUtaluM vi. jio "rti'+gu, "IluM' ta. .] jAo "kuratIluM.' na levA jevuM. phUTelA kapALanuM (u.pra) kamanasIba. phUTelA phUla na. [saM. 8] khIlI UTheluM kusuma, puSpa. (2) phUla kALajAnuM (3,) yAda na rAkhI zake tevuM (2) bhAna vagaranuM. je kaI paNa AkAra. (3) phaTakaDI vagerenA kulAvathI ghara phUTavuM (rU.pra) gharamAM kusaMpa thavuM. (2) gharanAM mANase To paDato phUlele jhere. (4) kAnamAM paheravAnuM puruSanuM dvArA vAta bahAra javI. nasIba phUTavuM (rU. pra.) durdazA eka ghareNuM. (5) ravAIne cAra pAMkhiyAvALe bhAga. (6) thavI. pAMdaDAM phUTavAM (rU.pra.) navapalavita thavuM. phasTa paDavI zabane bALyA pachI rahI jatI hADakAMnI te te karaca. (7) (rU.pra.) kusaMpa tha.] kuTAvuM bhAve, ji. pre.sa. ki, AMkhamAM paDatuM phUluM. (8) kAtarelI sepArI. [0 AvavuM phaTAphaTa (-Taya) strI. [ e "kUTavuM,' -dvibha] vAraMvAra phUTayA (rU. pra.) AzA baMdhAvI. 0 kharavAM (rU. pra.) moDhAMmAMthI karavAnI kriyA. (2) bhaMgANa, jhadhaDo apazabda nIkaLavA. 0 gUMthavAM (rU. pra.) navare besI rahevuM. kuNagI strI, juo 'kunsI." (2) pravAhI uparanI parapoTI 0 caDha(DhA)vavAM (rU. pra.) sevA karavI. 0 jharavuM (rU. pra.) phadaka' strI. AnI cakarI pheravavAnuM sAdhana, Disamisa madhura ane suMdara vANI nIkaLavI. 0 ThAravAM (rU. pra.) dakI strI. de saMtoSavuM. tulasI chAMTavAM (rU. pra.) madhura vacana kahevAM. ke puM. e nAmane sApane prakAra 0nahi te phUlanI pAMkhaDI (rU. pra.) sva85 bheTa. 0nI mAphaka phudeDI strI. [juo "daDuM" + gu. "I' strI pratyaya.] nAnuM rAkhavuM (2. pra.) khuba saMbhALIne sAcavavuM. ane cheDe phudaDuM, cakkara, esTariska.' (2) tArA ke phUlanA jevI caha(8)vuM (rU. pra.) kheTe bhapako batAva. 0 padharAvavo patarI. (3) jeDA vageremAM nakhAtI dhAtunI nAnI kaDI, (rU. pra.) zabanAM hADakAMnI karaca tIrthamAM nAkhavo. 0 pAThavo "zu-AileTa." (4) eka dhAsa (rU. pra.) garamI ApI phulAvavuM. 0 pharaka (2. pra.) nukasAna kada' na. pharavAmAM AvatuM cakkara, meTI kudaDI. (2) tArA thayuM. 0 besavuM (besavuM) (rU. pra.) phUlane vanaspatimAM kAMTe "ka phUlanA AkAranuM jarA meTuM pataruM (khIlAnA mathALA najIka phaTa. 0 levuM (rU. pra.) rAjA ke meTA mANasanI hajAmata zebhA mATe mukAtuM) [prakAranuM pataMgiyuM, 6 karavI. 0 suMdhIne rahevuM (-2:6) (rU. pra.) bahu thoDuM phUdaDuM na. jae "phU' + gu. 'ha svArthe ta. pra.] eka khAvuM. AvaLanuM phUla (rU. pra.) dekhItuM rUpALuM chatAM guNa phUdaDo' chuM. [ja e "kUdaDI."] e nAmanuM eka dhAsa hIna. -le vadhAvavuM (rU. pra.) premapUrvaka Adara Apo . phU puM. jio "daDuM.'] pataMgiyAno eka prakAra -lenI seja (rU. pra) AnaMdavALI pathArI. dhaLuM phUla phUdI sI. jae "kudaDI(1)." jevuM (rU. pra.) ghaNuM ja svaracha. (2) tadana sapheda. zaLInuM phUdI sI. [ja ' + gu. I strI pratyaya.] pAMkhevALuM phUla (rU. pra) dekhAvamAM suMdara chatAM prANaghAtaka. halakuM nAnuM eka jIvaDuM [pataMgiyuM (rU. pra.) taddana haLavuM] pha6 na. kudeDAnA prakAranuM eka jIvaDuM (DAMgaramAM paDatuM). (2) (gha) a. jio "kalavuM.'] (lA.) bahAI, patarAjI. phikAvuM a.kri. [ravA. daMDo mAra. kukAvAvuM bhAve., . garavI (2. pra.) baDAI karavo] vivuM a. kri. [ravA.] phaMphADA mAravo. phUphavAvuM bhAve, kri. phUla-uchera muM. jio "kula" + "uchera.'] phule ucheravAnI phUmakI strI. jio "makuM' +gu. "I' satIpratyaya] (lA.) kriyA, "phlori-kacara' mAMnI Toca, "krisTa" (vahANa.) phUlaka(02) sI. [ja "phUla"+ karavuM' + gu. "aNI' phUmakuM na. phulanA ghATanuM nAnuM choDyuM ke cheDe, phUmatuM (rezama ka. pra.] saLagAvyA pachI potAmAMthI phUla jevAM nAnAM cakadAM ke kasabane guro paNa) pADe tevuM eka dArUkhAnuM. [0 mUkavI (2. pra.) saLagAvI mUkavuM] phamatI strI, jie "kumatuM' + gu. "I' strI pratyaya. nAnuM phalakara (23) aDI. [ja e "kUla' + karavuM.'] saLagAvatAM "phamatuM. (2) aMDe laTakAvAtuM dhUgharIovALuM eka ghareNuM kula uDe evI eka AtazabAjI kumatuM na. e "phUmakuM.' [eka prakArane kanaka kulakara jAo "kula-kaNa.' mate-dAra vi., pR. [+ phA. pratyaya] cAkhaMDe na hoya tevo kAjalI(-LI) sI. jio "phUla + "kAjalI, -LI.' kucAruM na. jio "kuIyAruM' - lAva.] ja "kuiyAruM' zrAvaNa sudi bIjanuM sadhavAe karavAnuM hiMdu vrata kara' . rivA.] pakSIne phararara karI UDavAne avAja phUla-katarI strI. jio "kula' + "kAtaravuM' + gu. "I' ku. Tra vi. sAcuM, kharuM, vAjabI pra.] AkhI sepArIne karele care pharatI strI, si. kRtti arvA. tadabhava ja "pharti. phula-kApa . [ja "la' + kApe.'] be pATiyAMnI kratuM vi. [saM. purata , a. tadabhava + gu. "G" svArthe sAMdha meLavavA karavAmAM AvatI dhasI 'ta. pra.] saphUrtivALuM [thato avAja phalaka na., ba. va. [juo "phUlakuM.) jue "kUla(1)." kara-2 (-) zrI. rivA.] uDavAmAM pAMkhonA kakaDATathI (2) nADInAM makAM. (3) kAlA, koLA. (4) khAMDanA karavuM a. kei. [saM. 2 , a. tabhava] ja "spharavuM." kArakhAnAmAM vaparAtAM bakaDiyAM kurAvuM bhAve. mi. kurAvavuM che., sa. ki. lakI strI. [ja "phUlakuM' + gu. I " pratyaya] gUMthaNa 2010_04 Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1544 phula-balayuM kAmamAM phulane je AkAra, (2) vaTANAnA leTanI dArUkhAnuM ke AtazabAjI. (2) kustIno eka dAva. (nyAyAma.) phalakA-pUrI phUla-jhara (-2) strI. [+ jue "jharavuM.'] jue "kUla-kaNuM." kula 6 na. jio "lanuM' dvArA] phUlIne daDA jevI thatI phUla-jhADha na. jio "kula' + 'jhADa.'] phulo ApanAruM te nAnI relI. (2) (lA.) jamavAnuM netaruM te vRkSa phUla vi. jio "lavuM' dvAra.] phUleluM. (2) vakhANatAM phUla-jhADI strI. [4 phUla + "jhADI.] (lA.) phuvArAnI vAye caDe tevuM, kulaNajI [ghATo bagIce jema phalo veratI eka AtazabAjI ke dArUkhAnuM phUla-kuMja -kurja) sI. jio phUla+ kuMja.] lo phUlana, ba.va. [jao "la' + gu. 'DuM.'] phUlanA AkAraphUlake puM. jie "kUlavuM' dvAre.] kaI paNa vastune phulAva. nuM chAsa valovavAnuM eka sAdhana (2) phulelI roTalI. (3) kuge phaTAM-sAta(te)ma (3) strI, jie 'phUlaDuM' + "sAta kula-kebI,0ja - [ja "kula" + kebI,0ja'] videza- (ta) ma."] zrAvaNa sudi sAtama. (saMjJA.) mAMthI AyAta thayeluM bharelA vizALa ghaTTa meTA phalanA phalaDI . eka prakArane e nAmane cheDa AkAranuM eka zAka, kebI kathAraDe phUlaDuM na. [ja e "kUla' + ' svArthe ta..] kUla (padyamAM.). phUla-kayAre chuM. [ juo "kula' + "kaSAro.] phula-choDane ) phalanA ghATanuM nAkamAM paheravAnuM eka ghareNuM. (3) mUla-khara, raNI strI, jie "kUla"+ "kharavuM' + gu. "aNI' dhANIne dANa ku.pra. e "kula-kaNI." kula-la(La) puM. e "kula' + "Dola(La).'] heLInA phUla-khaMDI (aDDI) sI. jio "la' + khaMDa' + gu. I' bIjA divasano phUlanA hiMDoLAno puSTimArgIya maMdiremAM strIpratyaya. jao "phUla-kaNI." vasaMtane chele utsava, (puSTi.) kala-gajare puM. jio "kula" + "gajaro."] ghaNAM phale phalaNa, jI, zI [ja "kulavuM' + gu. "eNa" kavAcaka guMthI karele moTo guccha, gajaro ku.pra. + e "jI, "zI' (saM. hiMda>prA. lI.)] lAvAnA phUla-gara chuM. paganAM kAM sudhI pahoMcate mATe jhabhbho svabhAva, bIja taraphanAM vakhANethI pirasa anubhavatuM phUla-gulAbI vi. jio phUla' + 'gulAbI.'] khIlelA phUla-te puM. jio "phUla' + 'De.'] pagane eka khAsa gulAbI raMganuM. (2) (lA.) yauvanathI madamAtuM prakArane teDe (bhalene bheTa apAtA) phUla-gUMcaNiyuM vi. [ja "phUla + gaMthaNa' + gu. IyuM phUla-daDe paM. jio "phUla" + "daDe."] varakanyA paraNI ta...] ekamekamAM phulonI jema gUMthAyeluM, phUla-gUMthaNIvALuM "UtaryA pachI ekabIjAne phula uDADe e kriyA phUla-gUMthaNe strI. jio "phula' + "gaMthaNI.] kulanI mALA phUla-dAna na, -nI strI. [ja e "kula'+ phA] phula mUkagajarA vagere rUpamAM gaMtha. (2) kUlonA prakAranI gaMthaNI- vAnuM ke bharAvavAnuM vAsaNa [(2) jalada dArU vastunI baMdhabesatI goThavaNI phUla-dAra chuM. jio "phUla + 'dAra.'] dArUne arka, madyArka phUla-geTa puM. jie "kUla"+ goTe.'] gajare. (2) phUladala chuM. [ja "la" + saM] jue "lola.' (lA.) e nAmanI eka 2mata, dhamAla-geTa philadhAra strI, jie "phala"+ "dhAra.] aDhAnA pAna kula-ghara na. jie 'phala' + "ghara.'] maMdiromAM jayAM phUlanI jevI tINa dhAra. (2) vi. (lA.) prAmANika, cekhuM. sevA karanArAM besI phUlanI mALA kare te sthAna (3) zAkhavALuM, AbarUdAra phUla-ghariyuM vi. [+gu. IyuM ta. pra.] maMdiromAM phalagharanI phalanI sI. eka prakAranuM bAramAsI ghAsa sevA karanAra (strI ke puruSa) phela-pAtra na. [jae "kUla"+ saM.] jae "phala-dAna." phUla-cakalI strI. [ja e "kUla" + "cakalI.'] sugarInA prakAra- phala-pAtrI strI, [ve "kUla' + gu. "I' te pra.] phulanI no mALo bAMdhI vasanAruM eka cakalInA prakAranuM pakSI pAtarI, phalane nAnA paDo kRcikara na. [jao phUla' + 'cakkara.'] ghaDiyALamAM bAla- phala-phagara vi. [ja "phula' +2vA] verAvALuM, gheradAra cakkaranI bAjanuM eka cakra li-phaTAka, huM, -kiyuM vi. jio "la' + "phaTAka' + gu. phUla-cUMTa-caM)gI strI. jio "kula" + 'cuM(-caM)gI.'] kula ' svArthe ta pra., gu. chaThuM svArthe ta...] phalanI jema cusanAruM eka pakSI [thoDAM phaleno nAno gajaro zobhA karIne rahevuM, varaNAgiyuM. (2) raMgIluM, zokhIna. kula-chaDI sI. jio "phala' + DI.'] saLI upara bAMdhelAM (3) cekhuM. (4) nAjuka. (5) taddana UjaLuM. (5) uDAu kula-chAba sI. jio "la" + chAba.'] kula rAkhavAnI phala-phaza puM, arasAnuM jhADa [phaLa vagere viAMsanI ke nALiyerI vagerenAM pattAnI thALInA AkAranI heraphaLAdi vi. jio "kula" "phaLa' + saM, mADha] phUlo TopalI phUla-99-yuM) vi. [ja "kula' + "phUlavuM' + gu. che. bha. phUla-chAbaDI strIjie "kUla' + chAbaDI."] nAnI phala- ka.] phUlanI mAphaka khIleluM. (2) (lA.) lADakoDamAM uchareluM chAba. (2) pATaNanuM eka jAtanuM bhAtIgaLa paTeLuM phalabaraDI strI, - puM. [4 "kula dvAra.] varSanI phUla-cho chuM. e "phula' + "che.'] kule ApanAra jAtanI sopArI choDavA phala-baloyuM na. [jao "kula' + "balevuM.] strIone kAMDe phUla-jhaDI strI. jio "kUla' + 'jhaDI.'] (lA.) eka jAtanuM paheravAne eka khAsa jAtane cUDe 2010_04 Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kula-baMgaDI 1545 + se.) phulanI phUla-baMgaDI strI, juo 'kula + 'baMgaDI....] jemAM kulanI saMtati, saMtAne, chokarAM-chaMyAM AkRtio jaDelI hoya tevI kAmaDI phUla-vAvaNAM na., ba.va. jio "phUla + "vAvaNuM.'] (lA) phUla-bAga 6 jio phula" + 'bAga.'] jemAM mAtra phUla- varasAda varasavAno avAja choDa phulavelo ane lADa hoya tevo bagIco phala-vALiyuM na [e "phala" "vALI' + gu. "thayuM svArthe phala-bAjariyuM na, jio "phula' + "bAjarI' + gu. 'IryuM ta,pra.] kAnanA uparanA bhAgamAM paheravAnuM eka kulanA ta...](lA.) senAnI pArTI ane vacamAM bAjarInA dANAnA AkAranuM ghareNuM ghATanAM phUlanI hAra hoya tevuM nA hAthanuM eka ghareNuM phUla-vALI strI. [ja e "kUla' + gu. 'vALI.'] "kulanA kula-besaNI (-besaNI) sI. [jao phala' + 'besaNI.'] ghATanI kAnanI eka jAtanI vALI ke kaDI phalane nIcenA pAMkhaDIone AdhAra Apo bhAga, rise. phalavuM a.kra. [4, Ta-] khIlavuM, praphulita thavuM. (2) phula kala' (va.vi.) AvavAM. (3) havA lehI vagere bharAvAthI pahoLA thavuM, kula-bhata (tya) strI, jio 'kula' + "bhAta.' jemAM dIpasavuM. (4) (lA.) AnaMda pAmave. (5) baDAI mAravI. phUlanI citaraNI ke chApa mArI hoya te prakAra. (2) [lIne ghoDe caDha-8)( ka.) khAlI bhapake kara, misyA amadAvAdI kinakhAbanI eka jUnI jAta haMbara karavA. phalIne TeTa-ke deke) thavuM (rU.pra.) vakhANa phla-maNi che, strI. [o "phula' + . muM.] phalanA kesara- sAMbhaLI phulAvuM. (2) gajA vinAnI phALa bharavI. (3) AMkha nI pharatI pAMkhaDIne bhAga vagerene sejo Avavo. phalIne phALake caha(8)vuM, phala-maMjarI (-majarI) strI. ji phUlIne phALake thavuM (2 pra.) kulaNajI thavuM] phulAvuM kaLIone kudaratI gura bhAve, ki, phUlavavuM, phulAvavuM che. sakri. phUla maMDalI(-LI) (-maNDalI -La) strI. (juo "phUla' + saM.] phUlavuM-phAlavuM a.kri. [+ ja "phAlavuM.'] sArI rIte maMdiramAM ThAkorajInA zuMgAra temaja AsapAsanI badhI cAgamathI khIlavuM, vikasavuM zobhA phalonI karI hoya tevI janA. (puSTi.) phUla-veNI strI. [ja e "kUla'+ saM] aMbeDAmAM bharAvavAnI phula-1Na strI. A phUla"* phelamAchalI strI. [4o 'kula"+ "mAchalI.'] mAchalInA [nArI velI ane phulanA AkAranuM paganA paMjAnA uparanA bhAganuM phUla-vela (-kaca) strI. [jae "kula' + 'vela.'] phulo ApastrIonuM eka dhareNuM phUla-zelaDI strI. [ + gu. 3' svArthe ta...] phUlavela. (padyamAM.) phUla-bhANekiyA viSe. jio phUla'mANeka' + gu. IyuM phala-zamyA strI. [ja "kUla' + saM.] phalonI pathArI ta.pra.] (lA.) gheDAnI eka jAta phUla-sa(-se) (2) strI. [jae 'phUla' + "sa (-se).] kula-mAra (-2) strI. [ja e 'phala"+ "mAravuM.'].saurA ekavaDIphulamALA veDInI eka jAta [nI banAvelI mALA ke hAra phUla-saLI strI. [ja e "kUla+ "saLI.'] (lA.) jamIna phala-mAlA(-La, -LA) sI [o "la' + saM, mA phalo- upara janA samayamAM levAte eka vire phela-mALiye vi., pR. [ + gu. "chayuM' ta...] (lA.) gheDAnI phUla-saMpela vi. eka zigaDuM UMcenI bAja ane bIja eka jAta [ghareNuM zigaDuM nIcenI bAja hoya tevuM (5) [prakAra phalarI . strIonuM paganAM AMgaLAMmAM paheravAnuM eka phUla-sAkara strI, jio 'kula" + "sA kara.'] sAkarane eka kalara na. [o "kUla' dvArA.] trAjavAMnI dAMDInI vaccenI kUla-sAMkaLuM na. [ja e "kUla'+ "sAMkaLuM.'] phUla jevA cakadorInI phulanA ghATanI gAMTha. (2) kuMdaNuM dAvALuM rUpAnI nakora geLa kaDIothI guMtheluM pagamAM paherakula-latA strI, jie "kula + saM] phala ApanArI vela vAnuM eka ghareNuM, phalanI bhAtavALuM sAMkaLuM phula-lImaDe, phUla-klaba pR. [jue 'phUla' + "lImaDo - phUla-saMgharNa na. jio "phUla'+ "saMdhavuM' + gu. aNuM" lIMbaDe.'] lImaDAnA pAnanAM jevAM pAnavALuM jhUmakhAbaMdha kavAcaka ku. 5., phUla saMdhanAruM) (lA) nAka thatAM phulavALuM eka jhADa phUla-saMthI strI. [ e "kUla' + "saMdhavuM' + gu. "I' ku.pra.] phala-vaDI asI, jio "kula'+ 'vaDI.'] caNAnA loTanI (lA.) e nAmanuM eka pakSI pharasI vaDI (je kAcI sUkavI rAkhI mUkavAmAM Ave che phUla-hAra 5. jio "kula' + saM.] jao phala-mAlA.' ane jarUra paDatAM taLIne athavA zAka tarIke upayogamAM phaliyuM na. jio "kUla+gu. IyuM ta...] phulanA AkAra Ave che.) nuM kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM. (2) phulanA ghATanuM cAluM. lavavuM e "lavuM'mAM, (3) divAsaLInI peTI (phalanI chApane kAraNe paDeluM nAma). -vAI strI, e "kula-vADI." (4) e nAmanuM eka ghAsa phali-vATake puM. [ "phUla+ 'vATako.'] kera vALela phaliye muM. jio phaliyuM."] kulanA AkArane vATake. "liyA-ghATane vATako (2) bALAne meDhAmAM thato e nAmane eka vA kula-vADI strI, jie 'phalekha+ "vADI."] phalonA choDa ane phalI strI, jie "phaluM' + gu. "I' zrIpratyaya.] (lA.) velovALI bagIcI. (2) varADAmAM phulonI mAMDaNIvALI AMkhamAM thatuM phaluM. (2) eka prakArane khAre, sAjIkhAra. eka varaNAgI. (3) e nAmanI eka ramata. (4) (lA.) (3) phadaDI. (4) phula chApanuM gaMjIphAnuM pAnuM. (5) mAthAnA 2010_04 Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1546 sevAnuM eka phUlanA AkAranuM ghareNuM, zIzala. (1) makAI- le. jaMkI besavuM (besavuM rU.pra.)uDADInAkhavuM. kuMkI mAravuM nI dhANI (ke mUkavuM ) (rU.pra.) saLagAvI devuM. (2) milakata sedhA luM na. jio "phala". 'uM' svArthe ta...] AMkhanA bhAve vecI nAkhavI, kaMkI rAkhavuM (rU. pra.) paMpALatA ratanamAM paDatA nAnA phula je sapheda DAgha rahevuM. kAna pheMkavA (rU. 8) ziSyane maMtra Apa. (2) phUsa-kepa chuM. [.] 13"x16"nA kadanA mApane (mukha- zikhAmaNa ApavI. (3) umeravuM. cUle phUMka (rU. pra.) te lekhana-kAmamAM vaparAta) kAgaLa seI karavI. devALuM phUMkavuM (6. pra.) devALuM jAhera phUla (-4) jAo "kuDa." [..] vaDapaNuM karavuM. baNaguM phUMkavuM (u. pra.) baDAI karavI.] phUMkAvuM phUvatA strI. [+ saM, ta...], vahAIstrI. [+. "AI' karmaNi, kri kAvavuM che. sa.di. [[kADe phaza () strI. apajaza, apakIrti. (2) nAnAM chokarAM- kuMkAra chuM. [saM. kuri >prA.zA2] "huM' evo avAja, enuM ToLuM ['kusaluM.' (2) phasalphAsa [1,2)' kuMkAravuM sa kri. [ja e "kuMkAra,'-nA.dhA.] phaMphADa mAravo. vRzi8-sirayuM vi. [ja "sa' + gu. " ta..] jao (2) sUtaranA dareka tAMtaNene phaMkathI bheja lagAvavo. (3) phUsa (-sya) strI. [ravA.] thAka, thakAvaTa. (2) (lA) hAra, vadhu dUdha meLavavA gAya-bheMsanI yonimAM huMka mAravI. parAjaya. (3) nAnuM nAnuM phUTeluM ghAsa, phusavuM. (4) thAka kArAvuM karmaNi, ji. kArAvavuM che., saM.ki. ke parAjayano udagAra, sa. (5) pavana chUTavAnA avAjanI kuMkArAvavuM, huMkAravuM ja "kaMkAravuM'mAM. jema. [1 thavuM (rU.pra) thAkI javuM, kaMTALI javuM. (2) niSphaLa kare chuM. e "huMkAra' + gu. 'A' svArthe ta...] javuM. jue "phrakAra.' phUsakuM na. ketaruM [bhAgaruM phUMkAvavuM, phUMkAvuM e "phaMkavuM'mAM. phUsakuM vi. jio phasa' dvArA.] bhUko thaI jAya tevuM, kiyuM na. jio "paMka' + gu. 'iyuM' ta...] dhamaNano phUsa-phAzi--si)yuM ja phasaphAsa.' pavana nIkaLavAne maMgaLavALo bhAga, (2) cAmaDAnA phUphAsa vi, ji.vi. [ravo.] veraNa-cheraNa thayeluM. (2) kAsane varata baMdhAya che te chelle meDhAne bhAga halakuM. (3) AmatemathI ekaThuM kareluM phaMgara (2) strI. nasakeruM phUsa-phasiyuM vi. [+gu. IyuM ta... juo "phasa-phAsa. phUla-kuM) rAvavuM e "rA'mAM. haNI strI, loDhAnI trAkamAM rAkhavAnI cakaraDI (-kuM garavuM a.ki. [2vA.) kulAvuM, bahekAvuM. (2) kheTuM huM kri.vi. [vA.] sarSanA phaMphADanA avAja thAya ema. samajhAvuM. (3) uzkerAyuM, gurusethavuM [chuM thavuM (rU.pra.) gusse thavuM] kuMdaNuM na. phumatuM. (2) phUlanA AkAranI gAMTha. (3) trAjapheka strI. [de. prA. dU] hoTha bhIDI emAMthI havA bahAra vAnI DAMDI vaccenI gAMTha. (4) cAbuka ke lAkaDInA cheDAnI kADhavAnI kriyA. (2) (lA.) prANa, [0 nIkaLI javI gAMTha. (5) ghAgharA ke IjAranI gAMTha (u.pra) maraNa pAmavuM. 0 mAravI (rU.pra.) kAnamAM maMtra phUdI strI, gAMTha, graMthi bhaNavo. (2) cetavavuM. (3) zikhAmaNa ApavI. (4) 6 na. ja "kuMdaNuM(1,5)." (2) dhaneDAnA prakAranuM ukeravuM. ke kaTavuM (rU.pra.) bhaya pAmavuM] dANAnI keDImAM thatuM eka jIvaDuM phaMkaNa vi. [jae 'phaMkavuM' + ga. "aNu' kavAcaka kupra.] deTa vi. jio "pha" + deDavuM'] jaMkAra karI doDanAra mAranAruM. (2) (lA.) sazakta deTe . [+juo ' ta.ka.] phiTa kaMkaNI strI. [jae 'phaMkaNuM' + gu, "I' strI pratyaya.] phaMkavuM rUkavavuM a. ki. jio ","-rbhAiva, nA.dhA.] phaMphADo e, kaMkavAnI rIta. (2) TUMkavAnuM nAnuM sAdhana, phUMkavAnI mAravo, jaMkAravuM. vAvuM bhAve., ji. bhUMgaLI. (3) bIDI ane sigAreTa phephavATA(-), pheMphA(-) 5. [ja e "phaMphavavuM dvAra.] kaMkaNuM na. [ie "kaMkavuM' + gu. "aNuM" kriyAvAcaka pra] phaMkavavuM e, kaMkAravuM e. [phaMphA mAre (ke rAkha) kuMka mAravI e. (2) kuMka mAravAnuM jarA moTuM sAdhana-vAMsanI (rU.pra.) vyaktitvane dekhAva karo] ke dhAtunI bhagaLI. [NAM pheMkavAM (rU.pra.) (tirasakAramAM phUvAra che. jhINe varasAda, jharamariye varasAda rAMdhavAno dhaMdho kare. (2) bIDI ke sigAra pIvI] saDuM na. cIMtharuM. (2) vi. chokaruM, bacuM. bALaka jaMka sa.kri [ja e "phaMka,'-nA.dhA.] phaMka mAravI. (2) (lA.) riI sI. keDalI, pheDaluM, kunsI dhUmapAna karavuM. (3) bhUMgaLInA AkAramAM moDhethI havA ke) strI. [2vA.] dhAka, Dara, pAka. [0 phaTavI (3.pra.) bharI vagADavuM. (4) (cale) kaMkathI saLagAvavuM. (5) 2AI Dara lAgavA] [hoya ema karavI. (6) rAsAyaNika rIte dhAtuonI khAkha banAvavI. kera (ke) kri. le. [ravA.] thAka ke DarathI zvAsa nIkathI jato [phekI khAvuM (rU.pra.) vAparI nAkhavuM. (2) phosalAvIne kAma pheITana . [.] cAra paiDAMvALI haLavA vajananI DAkaDhAvavuM. pheMkI devuM (rU.pra.) uDADI devuM. (2) goLIe devuM, gADI, bagI, pheTana [anuttIrNa ThAra mAra. (3) devALuM kADhavuM. (4) pI vAta jAhera karI pheila vi. [] nApAsa, niSphaLatA pAmeluM ke niSphaLa gayeluM, devI. kaMkI phaMkIne (rU.pra) khUba sAvacetIthI. kaMkI phaMkIne- pheira strI, [.] nApAsa thavApaNuM, niSphaLatA khAvuM (u.pra.) sAmAne aMdhArAmAM rAkhI svArtha sAdhI pheIsa puM. [aM.] AgaLane ke AgaLanI sapATIne bhAga. 2010_04 Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ keisa-pAuDara 1547, keraNI (2) cahere [prasAdhanane sapheda ke phenila vi. [saM.] phINavALuM phiisa-pAuDara 5. [.] caherA upara lagADavAne sauMdarya- saga (phesif) [.] jamInanA TukaDAne ke khetara yA pheisa-velyu strI. ei. chApelI ke cAlu kimata, cAlu maLyA | bAga bagIcAne lekhaMDanA tAranI ke evI vAtuM karI levI e, phekana strI, magadaLanI jeDanI eka kasarata, (vyAyAma.) (2) evI vADa [phaeNzanavALuM kaeNTarI strI. [4] kArakhAnuM phaeNnsI vi. [aM.] bhAtIgara, tarehavAranuM(2) aneka prakAranI phekaTo-mITara na. [aM.] prakAzanuM pramANa jANavAnuM tema phephaDI-rI) strI. [2vA.] jIbha. (2) copagAM prANIne thato taMdurastIne mATe e prakAza keTalo upagI che e jANavAnuM phephasAM sukAI javAno eka roga. [phATavI (3. pra) eraDA vageremAM rAkhavAnuM eka yaMtra methI kAMI uccAraNa thavuM yA javAba ApI phe, - , [21.] jao phIca' [-cA( ca) phephara () sI. meDha paga vagere uparane seje, thAyara. nIkaLI javA (2. pra.) mAMsanA celocA bahAra chuTA paDI [0 ApavI (rU. pra.) seje tha, sUjI javuM] . javA. (2) chinnabhinna thavuM. cA(grA) rahI javA (-2) phepharAvuM a, kiM. [ja "phephara,' - nA. dhA.] moDhA vagere (rU.pra.) gha thAkI javI] [kharAbI, durdazA upara sojo Ave, sujI javuM [-yela (rU. pra.) phikkA keja puM. [ara. kayuja ] hAlata, sthiti, dazA, hAla. (2) caherAvALuM, jhAMkhuM paDI gayeluM, nisteja banI gayeluM] phejha-kepa strI. ki. + aM.] turkastAnamAM vaparAtI ubhA repharI strI. juo kephaDI." ghATanI rAtA raMganI UnI banAvaTanI TopI (muslimomAM phepharI strI.jio pha+gu. I" apratyaya.] juo "phepharuM.' pahelAM vaparAtI) phepharuM na. [2vA.] vAIne roga, apasmAra, phiTa,' 'hisTiriyA' pheMTa strI. [.] carabI phepharela vi. [jae "phirANuM' + gu. 'ela" ku. pra] pharavALuM, pheTana ja e pheITana." thAtharavALuM jeTaluM sa. kri. [ravA.] dUra karavuM. (2) khaseDavuM. (3) maTADavuM phepharuM na. [saM. puDapusa>prA. jaqsa , na.] chAtImAM phe (-ya) strI, [ja "pheDavuM.'] nikAla, phaDace, patAvaTa zvAsane saMgharI lehIne zuddha karanAra dhamaNanA prakArane pheTa (pheDa) ki. vi. [2vA ] keDa' evA avAjathI snAyuono banelo che te avayava (be phephasAM che.) pheNa vi. jio pheDavuM' + gu. "aNa" kavAcaka ke. pra.]- phebruArI muM. [a] khristI varSano bIjo mahine. (saMjJA) hAra vi. [+ apa. Tu i.vi, pra. saM. 12)prA. "mAra] phemara na. [.] sAthaLanuM hADakuM, thApa reDavAnI kriyA karanAra (padyamAM) phemina chuM. [aM] duSkALa, durmikSa pheNI strI, [ja e "keDavuM+ gu, "aNI' ku. pra.] choDavaNI, kaeNmina rilIpha phaMDa (pharDa) na. [.] dukALa-rAhata mATenI riMDepzana' [zAsana ekaThI karelI ke karAtI rakama pheDarezana na. [aM.] ekathI vadhu rAjapanuM samavAyI taMtra, saMdha- phaeNmilI strI. [.] kuTuMba, (2) panI pheDa(-2)vavuM ja "keDavuM'mAM. phera' chuM. jio pheravavuM.'] phAraphera, taphAvata, pharaka, judApaNuM, kevuM che. kri. [sa, Tap-> prA. peTa-] dUra karavuM, maTADhavuM. bhinnatA. (2) ane te te aTe. (3) evA aAMTAvALo (2) nikAla kare. (3) adA karavuM. phevuM karmaNi, phi. baMgaDI lavIMgaDAM vageremAMne nAme . (4) cakkara, imarI, jeTha-dA)vavuM che., sa. ki. tammara. (5) palaTe, (6) meTa cakarA laIne ke vadhu pheDhA(-)vavuM, phehaluM ja "keDa6mAM. aMtara kApIne AvavuM e. [0 Ava (rU. pra.) cakkara pheNa (phuNya) strI. [saM. U] ja "phaNa.' AvavAM. 0 nA (rU. pra.) lAMbe 2ste ghamaro khAIne javuM. pheNa (paeNNa) na. [saM. janaprA. La] o "phINa." ("pheNa ke AvavuM. 0 caDa(-) (rU. pra.) jIo phera Avo ." mAtra cara.) [tarapheNI nAmanI mIThAI 0 58 (rU. pra.) taphAvata che ke the. 0 pAvA (rU.pra.) pheNI, 0nI (6 NI, 0nI) strI. [saM. na>prA. lALa dvArA] khIlA vagerene AMTA pADavA. 0 bhAMga (rU. pra.) taphAvata phedara, huM na. jugAramAM jItelA mANasa pAsethI levAmAM karavo. 0mAM AvavuM (rU. pra.) jao phera khAvo." AvatI dAvanI rakama 0mAMnA-nAMkhavuM (rU.pra.) koInA kAmakAjamAM vidana nAkhavuM phedaraDe kuM. jio "kedaraDuM.'] mANasane chetarI ke mArIne phera kri. vi. [jae "pharavuM' dvAra.] pharIthI. [0 pharaka (rU. badhI vastu khUMcavI levAnI kriyA pra.) avaLuM-savaLuM] pheidaraNuM jue "phedaraDuM." phera puM. [ ] relave AgaboTa vimAna vageremAM mAlasAmAna phedaruM na. dUdhamAM chAsa nAkhI banAvavAmAM AvatuM pINuM vagere laI javA mATenuM tema TikiTanuM nara-bhADuM lagAta phidA che. jao phe. -dA UDI javA (u. pra.) locelocA phera (kaeNra) puM. [. "phAyara ,' hiM, "2'] baMdUka rAyaphala TA paDI javA. (2) chinnabhinna thaI javuM]. pistola vageremAMthI goLA pheMkavAnI kriyA, gaLI-bAra. phedhama chuM. [.] cha phUTanuM mApa. (2) vAMbha [0 karavuM (3. pra) gaLIthI ThAra karI. phedhomITara na. [4] dariyAnA pANInI UMDAI mApI pharakaNI strI. [jae kera karNa' + gu. 'I' strI pratyaya.] sALamAM ApanAruM eka yaMtra taiyAra thatuM lagaDuM vIMTavA mATe tarane pheravavA mATenuM kheranA phepha-phitUra na. [jae "phara' dvArA.) ja "tira.' lAkaDAnuM sAdhana. (2) pataMga vagerene mATenI phIrakI, gareDI. 2010_04 Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1548 phelAvo (3) eka ramakaDuM pheravavuM e, pheravyA karavuM e phirakaNuM na. [ja e 'pheravavuM' dvArA.1 eka ramakaDuM. (2) carakhAmAM pheravela sI. [e.] chellI vidAya vakhatanI salAma lAkaDAnI be paTTI varacenA bhAgamAM rAkhavAmAM AvatuM eka cakkara phera . jio pheravavuM' + gu. o' pha pra.] AMgaLIe phera-kALuM na. jio phera'' + kaMDALuM.'] cakaraDuM, cakkara. paheravAne karaDe. (2) rasutAranuM eka sAdhana (2) (lA.) guMcavaNa, guMcavADe, goTALo pherA(-ra)-phAMTo chuM. [ phero' + "kAMTo.'] dhakkA khAvA e. phera-kopI strI. [aM] cakhkhI nakala [0 kara, 0 khA (rU.pra.) ahIM tahIM kAma sababa javuM) pheraDiyuM na. jao phera.'' pherA-pherI sI. [ja A kere,'dvirbhAva. +]. "I' ta...] pheraNI strI. jio pheravavuM" dvArA.] kerI. (2) rakhaDapaTTI. vAraMvAra pherA khAvA e [lAMbA rastAne cakarAve (3) phudaDI pherA 5. [ja e pheravavuM' dvAra.] berA, vistAra. (2) phera na. [de. prA. zALA pheravavuM e pheravavAnI kriyA, pheriyA puM. [jae pherI' + gu. "yuM" ta...] pherI karanAra cakkara marAvavuM e. (2) jagAramAM dA paDavAthI bIjAe vepArI, vinTara' [(2) tArI mAMDelA paisA bhegA karI laI levA e. [0 karavuM (rU. 4) pharista strI. [ara. phisti ] yAdI, TIpa, "IvenTarI." bhAre luMTa calAvavI. 0 mAravuM (rU. pra.) jeTaluM maLe teTaluM pherI sI. jio "kere'+gu 'I' pratyaya.] (gAmamAM uThAvI javuM] viziSTa kAraNe) pharavuM e. (vepArInI tema prabhAta-kerI pheratapAsa., sI. [jao phera'+ "tapAsa.'], 07 jI. vagere) [ karavI (2.pra.) gAmamAM pharI vepAra karo]. [ + ja "tapAsaNI.] pharIthI jaMca karavI e, UlaTa- pherI-beTa jI. [.] utAruo mAla vagerene pAra utAratapAsa, kresa eminezana' vAnI nAnI heDI keriye." phera-pAdhaDI strI. jio phera + "pAghaDI.'' (lA.) pharI pharI-vALa . [ja e "pherI' + gu. "vALuM ta...] ja javAnI-palaTe khAI javAnI kriyA. [0 bAMdhavI (rU. pra.) phare chuM. [ja e phera + gu. "o' ta...] jaIne AvavuM taddana nAmu kara javuM, jabAnImAM ApelA vacana vageremAM ke AvIne javuM e, aTe. (2) khepa. (3) cakarAvo. pharI besavuM]. [-re javuM (rU.pra.) jAMjarU javuM. 0 Apa (rU.pra.) javA phera-pALI strI. jio phera + "pALI."] pharI vAvavAnI AvavAnA kAma mATe mahenatANuM ApavuM. 0 khA (u.pra.) kriyA. (2) ekanI eka jamInamAM judA judA pAka levAnI kAma siddha thayA vinA jaI AvavuM ke AvIne javuM, kriyA dhakko khAvo. 0 thA (rU.pra.) nakAme phera paDavo. (2) kera-phaTaka kri. vi. jio phera' dvArA.) avaLuM savaLuM jhADe che. 0 5 (rU.pra) nakAme dhakko thA. 0 phaLa pheraphAra kuM. [e 'pheravavuM" dvAra.] taphAvata, pharaka, bheda, (rU.pra.) javAno hetu pAra paDe. kalAga (rU.pra.) jhADe bhinnatA, "veriyezana." (2) badalavAnI kriyA, parivartana, thaI javo, rAzI-sI)ne kere (rU.pra.)-lAMbuM cakkara]. pherabadale, "meTiphikezana." (3) UlaTapAlaTa karavuM e (ADuM ke. [jao pheravavuM' kAra.] pheravavAnI kriyA. [hAthaavaLuM bhamatuM hoya ema). phere (rU.pra.) cerI karavI e [karanAra pheraphArI sI. [ + gu. "I' ta. pra.] A pheraphAra(2)." phera-prinTara vi. [4] lokhaMDanI aDIthI chApavAnuM kAma phera-kudaraDI sI. [ja kera-phadaDI' + gu. 2' bhayaMga.] juo phero-kAMTe ja e "pherA-pheTe." kera-kudaDI." [e, ghUmarI phela' (pheDaca) sI, darAnI ATalI. (2) sera, laTa phera-daDo sI. jio phera 2 + "phadaDI.'] cakkara cakkara pharavuM phela (1) puM. [ara. ala] pAkhaMDa, fphara, TaeNga (2) phera-badala kuM. jio phera' + "badalavuM."] jao pherabadale." ja kANuM. (3) gune, aparAdha (2) kri. vi. badaleluM hoya ema phela ja pheila." phera-badalI strI. [+ ja "badalI.] nokarImAM eka sthAnethI phela-khAra (kaeNla-) vi. jio phela' +kA. pratyaya.] pAkhaMDI, bIjA sthAne javAno palaTa phitarI, DhAMgI. (2) juThANA bhareluM. (3) gunegAra phera-badale pR. phera' + badalo.'] ekabIjI vastune phela-jAmina vi. jio phela' + "jAmana.'] kela na kare karavAmAM Avate palaTe, vastu-vinimaya e mATenuM jamina paDhanAra [pAkhaMDIpaNuM pherama na. [aM] lekhaMDa, leDuM phula-phaLa-phivara (phela-) na., ba.1 [ja "Thela' + "phitara.' pheravaNa sI. jio pheravaNuM+ gu. "I' strI pratyaya.] ke. phula-krisAda (phela-) strI. jio phela' + 'phisAda.'] jUThI ravavAnI kriyA, badale kara e. (2) palaTe karavo e dhAMdhala, juThANAM bharela tophAna pheravaNuM na. [juo pheravavuM' + gu. "aNuM' kR. 4] (lA.) phelAva puM. [jao phelAvuM.'], vaNI sI. [ja e phelAvavuM' vIjaLInuM "TrAnsaphormara' + gu. "aNI' ka. pra.] phelAvuM e, prasAra pheravavuM ja karavuM'mAM. phelAvavuM, phelAvAvuM juo lAvuMmAM. phera-vAdI vi. [ja e "kera' + saM, puM] pheravavAnA matanuM, phelAvuM a.kra. [2.pra. jaya] prasaravuM. phelAvAvuM parivartanavAdI, "pre-ceInjara' bhAve, kei, phelAvavuM che, sakri. pheravA-pherava (-)strI. jio pheravavuM,"-dvirbhAva.] vAraMvAra phelAve jio phelAva'+gu. '' svArthe tA.pra.] juo 2010_04 Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1549 sAva phelAva.' [[phela-khAra.' pheMkavavuM, pheMkavuM (pheMkAI ja pheMkavuM'mAM. phelI (phensI) vi. jio phela' + gu. "I' ta.ka.] jue pheMku-dAsa (-) . jio "pheMkavuM' + gu. "u" ka.pra. + saM.] kele (- kela) na, jio phela' + gu. "G' svArthe ta.pra.] (lA.) gapa mAranAra, taDAkA mAranAra dArA gai. (ra) doraDuM vaNatAM mukAtI tAranI sera. (3) pheMga (laeNga) puM. [aM.] sApano moTo pio aNIdAra jherI dAMta (lA.) mukelI. (4) phAMsa, [0 pesavuM (pesavuM) (rU. pra.) pheMcuM uMcuM) vi. pahoLA paga karI cAlanA guMcavaNa thavI. 0 makavuM (rU.pra.) viM karavuM.] reMTa (pheMTatha) sI. [ravA.] thappaDa, thapATa. [ jhAlavI phelo chuM. [aM.] vidyAmaMDaLanA sabhya. (2) ucca kakSAe (rU.pra.) kAMThalo pakaDavo. 0 mAravI (2 ) lapATa lagAvI sanAtaka parIkSAmAM prathama AvatAM thato te te mahAvidyA- devI]. layanA vidyAthI zikSaka pheMTara (pheMTa) , [hi.] keDe bAMdheluM-vIMTALeluM lUgaDuM, phelozipa strI. [.] melo thavApaNuM kamara-baMdha. [0.5kaDavI (rU.pra.) pAchaLa doDI kamara pakaDI phiTa na. [4.] eka jAtanuM banAta jevuM UnI kApaDa levI. (2) pAchaLa pAchaLa javuM. 0 bAMdhavI (rU.pra.) taiyAra phaeNzana sI. [.] raheNuM ane paheravezane lAkSaNika thavuM, kamara kasavI] viziSTa prakAra pheMTavuM (pheMTavuM) sa.ji. jie "rkeTa,' -nA.dhA.] raDatAM ke jatAMphezanebala vi. [.] phezana karanAruM ne pakaDI pAchuM pheravavuM. pheTAvuM (pheMTAvuM) karmaNi, kri. phesala (pheMsala) vi. [ara. phasa] aMta Aje heya phaMTAvavuM (pheMTAvavuM) presa. kri. tevuM, chevaTanuM. (2) ki.vi. aMta A heya ema, chevaTe pheMTAvavuM, pheMTAvuM (pheMTA-) juo pheMTavuM'mAM. phesalo pheMsalo) chuM. [+]. "e" vArthe ta...] nikAla, reMTiyuM (-TiyuMna. jio ' + gu. chevuM svArthe nivaDe, nirNaya, cukAdo, 'varDika,' 'evorDa.' (2) TA, ta..] nAne pheTa, hAthathI bAMdhelI nAnI pAghaDI phaDace, pheMsale [kri. phasAvavuM pR., sa.phri. pheMTiyA (pheMTiyo) puM. kukaDAnI eka jAta phesavuM sakri. utArI pADavuM. (3) haNavuM. sAluM karmaNi, pheMTo (keTa) kuM. [ja "keTa+gu. "o' svArthe ta.ka.] phasAvavuM, phasAvuM ja "kesavuM'mAM. khAsa prakAre baMdhAtI eka prakAranI pAghaDI beThI sAphAphesijhama na. [aM.] jue 'phAsikama' "phAsIvAda." ghATanI). (3) * tADa tarasADa vagerenAM pAMdaDAMnI vacalI sisTa vi. [e.] juo "phAsisTa.' nasa, (4) ThagAI, kapaTa, dago sisTa-vAda 5. si.] jao "phAsIvAda." pheMvuM (phaMDavuM) na, i DavuM kaeNsivAdI vi. [+ se, muM.] jae "phAsIvAdI." pheMdala (pheDala) vi. khuba sthaLa zarIranuM phesTivala kuM. [] tahevArano divasa, utsava-dina pheMdavuM (pheMdavuM) sa.mi. [2vA.] jema tema chUTuM karatAM zodhavuM, phete ! [pADyuM. phestA] tahevAra, utsava. (2) (lA.) pAkhavuM, vikhavuM, cUMthavuM. pheMdavuM (keMdAvuM) karmaNi.kri. pheMdAvavuM phajeto, dhAMdhala | (dAvavuM) presa ki. kiLa . cAre bAjuthI khuvuM. (2) rakSaNa vinAnuM. [0 karavuM paeNdaM-pheMdA (kaeNdama-dA), pheMdA-phaMda (dA-kaeN da), do sarI. (u.pra.) pADIne pahoLuM karavuM. 0thavuM (rU.pra.) paheluM thavuM, [ja davuM-dvirbhAva + gu. ' kupra.] vAraMvAra pheMghA medAna jevuM thavuM] karavAnI kriyA, vIMkhAvI phaLaNa vi. [jue keLa' dvArA.] keLa thayeluM pheMdAvavuM, phUMdAvuM (keMdA-) jue pheMdavuM'mAM. kuM (-) vi. rivA.] thAkanI hAMphano avAja thAya ema pheMsaluM (kaeN kaluM) vi. [2vA.] pheM pheM karanAruM pheMka ( ka) strI. jio pheMkavuM.'] pheMkavAnI kriyA. (2) phATa (phATa) kri.vi. [ravA.3 Te meDhe, bephATa. (2) cAre (lA.) paisA uDAvavA e [pheMkavAnI kriyA gama. (3) pUrapATa kuMkaNI (pheMkI ) zrI. jio pheMkavuM" + gu. "aNI" ku.pra.] pheM pheM (phe pheMca ki.vi. rivA.] thAkanI hAMpha thAya ema. che ke ka) sa.ji. saheja dUra nAkhavuM. (2) (lA.) veDaphI (2) (lA.) narama ghesa jevuM hoya ema. [0 thaI javuM nAkhavuM. (3) gapa lagAvavI. pheMkAvuM ( kAvuM) karmaNi, kri. (rU.pra.) thAkIne lothapotha thaI javuM. (2) khUba hAMphI javuM] kAvavuM (pheMkAvavuM) pre, sa.ke. phelo ( lo) pR. dave kAkA (ke kam-kekA), pheMkApheMka (pheMkA-katha), pheMkApheMkI pheMsalA-dAra (salA-dA) vi. [ja "pheMsalo'+ ka. kekA-kaMkI) strI, jio pheMkavuM,'-rbhAiva + gu. 'I' pra.] pratyaya] jenI pAse pheMsalAne hukama maLI gayAno patra sAmasAme vAraMvAra pheMkathA karavAnI kriyA. (2) (lA.) hoya tevuM taMdvayuddha pheMsalo (pheMsalo ja kesale.' kekAravuM (kekAravuM) sakri. [ja e "pheMkavuM' dvArA.] vIMkhI pheMsaluM (pheMsavuM) a kri. kAdavamAM cATI javuM. (2) jALamAM nAkhavuM. pheMdI nAkhavuM, pIMkhI nAkhavuM. (2) phALavuM. phasAI javuM. (3) sakri. teDI pADavuM. (4) utArI pADavuM. kekAravuM ke kArAvuM) karmaNi, phiM, pheMkArAvavuM (kuMkArAvavuM) (5) pitAne kakko kharo karavo. pheMsAvuM (kaMsAvuM) bhAve., che., se.di.] karmaNi, ki. pheMsAvavuM (pheMsAvavuM) che, sa kri. kaMkArAvavuM, pheMkArAvuM (DaMkA-) jao pheMkAramAM. sAva (reM sAva) puM. jio pheMsavuM' + gu. "Ava' ka. pra.] *aa , 2010_04 Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pheMsAvavuM, pheMsAvuM 1550 koDa pakaDa. (2) (lA) muMjhavaNa, mukelI. (3) saMkaDAza. (4) phejadArI zrI. [+ phA. pratyaya phojadAranI kAmagIrI. gALiyo (2) karelA gunA sAmenI phariyAda. [ karavI, 0 mAMDavI pheMsAvavuM, sAvuM (pheMsA-) ja pheMsavuM'mAM. (rU.pra.) pheja dArI gunAnI phariyAda 2ja karavI) jai ja "kaI'-pheI." phijadArIvi. [+ gu. 'I' ta.ka.] jidArane lagatuM. (2) che juo "I-jI' I che.' gunAne lagatuM, 'kriminala' (AmAM zerI chinALI lUMTa-dhADa muM. guvAra vagere vADhayA pachI khetaramAMnI UbhelI sAMThI khUna vagere gunAone samAveza che.) phake juo "phaDake -"pharaDake." phejI (pheMjI) vi. [+ gu. 'I' ta...] phajane lagatuM, lazkarI kA, (-Datha) , [2vA.] Amatema javuM e, heDaphreDa pheTAvali, alI a. jio "keTa' + se, bhAvajhi,I] keTApheNa zrI. daradanuM zamI javuM e, ArAma, suvANa enA saMgrahanI pithI, keTa-Abama" -bA e "phaIbA'-I-ba.' phoTA juo pi." raiyA e "phaIyAruM'-'pheiyAruM.' phiTa kuM. [aM.] khAsa prakAranA rasAyaNavALA kAca ke koiyAI ta vi. jio I' dvArA.] phAIne lagatuM philamamAM caMtrathI-kemerAthI pratikRti laI e dhoI khAsa prakArakeInuM. (2) keInuM te te saMtAna nA rasAyaNavALA kAgaLa para lIdhelI chApa-pratikRti, pheiyAruM na. jio I" dvArA.] phaIyAruM, haiyAruM (I e (2) pratibiMba, pratikRti ApelI bheTa-daradAgInA kapaDAM vagere) keTa-ArTisTa vi, puM. [e.] keTo pADyA pachI enA I sI. [.prA.puc-] pitAnI bahena, phaI upara pachIthI vadhu surekha chApa uThAvI ApanAra kalAkAra kiI sI. [+Ao "jI' mAnavAcaka.] vara-kanyAne eka- pheTa-elArjamenTa na. [4] nAnA koTanI negeTiva bIrjanI keI [pitAnI bahena uparathI chApane moTI karavAnI kriyA phiIbA strI., na., ba.va. [+juo bA.'] (mAna sAthe) phe -cApha . [aM.1 ja e pheTo.' phika vi, kri. vi. [de.pra. kuvA strI.] gaTa, nakAmuM, keTe-grAphara vi . [aM] phoTo pADavAnuM kAma karanAra miyA, vRthA, cartha, nirarthaka, 26, "nala eNnDa & dhaMdhAdArI kalAkAra phika-ga), ji.vi. [io "keka' dvArA.] e "keka." phiTogrAphika vi. [aM.1 keTegrAphIne ke keTegrAphane lagatuM phika-gAriyuM vi. [+joo gu. IyuM" ta.pra.], pheka(-ga)huM phaTAphI zrI. [ gu. 'I ' ta. pra.] keTo pADavAnI vidyA-kaLA vi. [+gu, "u' svArthe ta.pra.] nakAmuM. (2) (lA.) matiyuM phoTe-jhinkaphI strI, [ ] korTa dvArA jasata trAMbA phekaDI jI. haraNa, mRgalI vagerenI takatI upara chApa levAnI vidyA (zloka banAvapheka 6. jAnA calaNane de kaDAne some bhAga vAnI vidyA) phekasa na. [a] bAdha-goLa kAca ke AMtara-goLa darpaNa pheDha puM. [saM. roTa > prA. vo], (-Datha) strI. khulAso, mAraphate karo ekaThAM maLe te biMdu (dUrabIna kemerA cekhavaTa. [05AvI - (rU. pra.) vigatavAra khulAso vageremAM). da maLavuM (rU.pra.) upara prakAranuM biMdu - kare. cAkhavaTa karavI vAvuM0 meLavavuM, , levuM (rU.pra.) evuM bi6 goThavavuM] phekI strI, jio phaDake' + gu. 'I' zrIpratyaya,] kusI, kAnI vi. caDiyAtuM | [AtmazlAghA phelI, kaDavI phensI, phoDale, kello phikita - zrI. garva, ahaMkAra, abhimAna. (2) baDAI, phaTakA . jio phoDa' + gu. 'ka':svArthe ta, pra.] miTI kephiyAta' (tya), tI' satI, e "kephiyata." kehacI strI. jherI sApanI eka jAta phekiyA (-tya), tIra strI. [ja "kI' dvArA.] strI, kehaNI strI. jio phoDavuM' + gu. "aNuM' kupra. + I" nArI. (azlIla zabda) .] pheDavAnI kriyA. (2) vadhAravAnI kriyA phika sI., ke . [2] strInI jananeMdriya. (azlIla) phAlI jI. jio pheDalo' gu. 'I' zrIprayaya. e phikara chuM. Dhora cAranAra govALa (e "rabArI' "bharavADa" "phoDakI." matavo' vagere) pheDalevuM. jio keDo' + gu. 'luM' svArthe ta...] kaDa, phaoNga na. [.] dhummasa, jhAkaLa rapheTa, keDa, kele. [phUTI jaze (rU.pra.) saMzayanuM nirAphegaTa jue "phekaTa.' karaNa thavuM. (2) pIDA TaLavI. dave (rU.pra.) niMdA karavI] phiTiyuM ja "kekaTiyuM.' phera-vAra krivi, [ja e keDa' + saM.] vigate khulAsA-vAra, phigaTuM ja kahe." [eka yaMtra eka eka vastune khulAso thato jAya ema kaMga-horna na. [.] dhummasane khyAla AvA vAganAruM phevuM na. phaLa zAka vagerene TukaDo, patI ; kege puM. phaga, Uba pheravuM ja phUTavuM'mAM. [DI phoDIne kahevuM (-kevuM) (rU.pra.) keja (ji) strI. [ara. vija] senA, sainya, lakara spaSTa rIte samajhAvavuM. pheDI nA(nAMkhavuM (rU.pra.) bagADI ji -dAra vi, pR. [+phA.pratyaya] kejane nAyaka. (2) polIsa nAkhavuM. pheDI levuM (rU.maM.) mAthe paDeluM uThAvI levuM. AMkha phojane eka hodedAra, "saba InsapekaTara opha polIsa." pheravI (AMkhya)(rU.pra.) nIcA 2hI dhArI dhArIne jevuM. (3) (gAma ke nagarana) koTavAla (2) arthahIna vAMcavuM, samajhayA vinA vAMcyA karavuM. ghaDe 2010_04 Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ keDA-jamIna 1551 pheTa (rU.pra.) maraNanuM sUtaka kADhavuM. (2) marI gayuM samajhI sepArInuM lIluM-sUkuM phaLa, pUgIphaLa dadhA kADhavI. kAna pheTavA (rU.pra.) nakAma bakhALA phephaLiyuM na. [jao phaLa' + gu. muM' svArthe ta...] kADhavA ghara kevuM (rU.pra.) kuTuMbamAM kusaMpa kara. (2) (jemAM sepArInI bhAta hoya tevuM) strIonuM eka vastra dago devo. tepa pheravI (rU. pra.) meTI gapa mAravI. phaLI strI. jio phephaLa" gu. I" apratyaya.] pArInuM peTa phevuM ? pra.) kAyara thavuM. phelA kevA (rU.pra.) jhADa niMdA karI halakuM paDavuM. mAthuM phevuM (rU.pra.) vivAda karo] pheruM vi. [ravA.] vajanamAM sAva haLavuM. (2) aMdarathI piluM. vuiM karmaNi, kri. phaTAvavuM punaH pre., sa.ji. (3) na. aMdarathI piluM koI paNa phaLa. (4) ziganuM ketaruM. phaTA-jamIna sI, jio phoDe' + 'jamIna."] jemAM paga (5) magaphaLI, mAMDavI. [phAM khAvAM (rU.pra.) sAra vagaranI khaMcI jAya tevI pilI UpaselI jamIna vAta karavI]. ['lAsTara" reDhAvavuM, huM ja e kheDavuMmAM. pheya kuM. rivA.] phekale, pheDa. (2) dhAgara (jIvaDuM), keTi-karma na. [saM, jeTa dvArA prA.jori + saM] kuvA vAva pheDa(-phAma ( mya) sUkI, yAda, smaraNa, sarata. (3) dhyAna, taLAva vagere khodavAnuM kArya. (jena.) nAna. (3) vahema, zaMkA. (4) baDhAI, DaMphAsa ke puM. [sa. #oTa > prA. joma-] juo kaDalo. keyAruM ja "phoIyAruM. [vATa ke puMbhaDuM pheluM ( ) na. nasakeruM ke . baccAMne dUdha pAvA mATenI rUnI eka prakAranI keta (tya) strI, eka jAtanI picI DAMgara phera (pheriya) strI. suMgadha, saurabha, seDama, kerama. (2) utarI rasI, jio "tiruM' + gu. "I' strI pratyaya.] AchAM (lA.) kIrti, jaza, AbarU. (3) baDAI, DaMphAsa AchAM petarAMnI cIpa. (2) pApaDI, bhIMgaDuM raNuM na. nasakoruM, phaNasuM [tarata ketaruM na. rivA] (khAsa karI) anAjanA kaNa uparanuM AkhuM pherana (phona) phivi. [ara. phavarana 1 jaladI, ekadama, sUkuM AvaraNa, pAtaLuM chotaruM. [rAM khAMDhavAM (rU.pra.)nakAmuM phema' (phaMoramya) e "kera.' [0 mAravI, 0 AvavI kAma karavuM. -rAM jevuM (rU.pra.) turacha, halakuM. 0 nA(nAMkhavuM. (rU.pra.) sugaMdha cA durgadhane anubhava thavo] (rU.pra.) (tucchakAramAM nokarI mATe arajI karavI]. pherama (phorama) na [. phe ] juo "phArama.' kedA-pharatA, dAdA kuM., ba.. [juo ke de,-dvibhava.] pherama na. [.] carcA-vicAraNA karavA mATenuM jAhera sthAna (khAsa karI dUdha bagaDI javA, pANI ane dahIMnuM pUruM thaI tema evI maMDaLI paDavuM e svarUpa A pharamavuM (laeNramavuM) a. ji. jio phorama, -nA. dhA] pha-pha)dIno pu. (phA. pudInaha] e nAmanI svAdamAM baheka baheka thavuM, sugaMdha AvavI. (2) khIlavuM. (3) prasaravuM saheja carapaTI lAgatI bhAjI (jenI caTaNI thAya che, pheramena puM. [aM.] paMca ke DAyarAne mukhya mANasa, agraNI. vaLI bhajiyAM paNa) (2) dareka prakAranA kArakhAnAmAM kAmane havAle saMbhALanAra * vi. DhIluM, piruM, narama vaDe kAmadAra phedu na, do !. dUdha bagaDI jatAM pANI ane dahIMnuM keramena-zipa strI. [.] keramenane hodo ane darajajo bhinna bhinna thatAM thayeluM svarUpa ane ene pratyeka nAne kera(rA)vavuM e karavuM"mAM. go. (2) sutara upara ceTaluM pheravuM (phoravuM) a. kri. [ e "kera,' - nA. dho.] seDama phena chuM. [.] TeliphonanuM yaMtra. (2) Teliphena uparanI AvavI, sugaMdhane anubhava thavo. pherAvuM (pherA) jA., vAtacIta, (3) Teliphona uparano saMdeze. [0 Ava(rU.pra.) ji. phera(rA)vavuM (kaeNra,rA-) pre, sa, kri. TelikonanI dhaMTaTI vAgavI. 1 kara (rU.ma.) yaMtra para AMkaDA pherA(-2)vavuM, pherA (karA) ja "karavuM'mAM. meLavI yaMtra dvArA vAta karavI. 0 ho (rU.pra.) yaMtra upara pherIna vi. [aM.] pitAnA dezanA sivAyanA dezanuM, paradezI, AMkaDA meLavI saMdezAvyavahAra cAlu kara. 0 thave (rU.pra) paradezanuM, videzanuM. (2) puM. paradeza Telina yaMtra cAlu thaye vAtacIta thavI. 0 maLa (rU.pra.) pharAI strI, jio "keruM' + gu. "AI' ta. pra.] kerAkona joDAvo. (2) TeliphonathI saMdeze maLo. le paNuM, haLavApaNuM. (2) pharti (rU.pra.) ghaMTaDI vAgatAM risIvara hAthamAM laI kAne-me dharavuM] keruM'vi. [saM. pura prA. pura dvArA] taddana haLavuM (vajanamAM). phena na. [.] prANu matra (bhautika dRSTie) (2) (lA.) caMcaLa, capaLa, utAvaLa karI zake tevuM phi -kApha puM, na[aM] kacakaDAnI tAvaDImAM ivanine pharuM' na. varasAdanA pANInuM biMdu, TIpuM, chAMTo mudrita karatuM yaMtra, vanimudraka yaMtra pheresTa na [e.] jaMgala, vana, rAna, araNya, vagaDe phenAkAma puM, na. [e.] bolanAranA vAyu-taraMgenuM phera chuM. gArAvALI pocI jamIna. (vahANa) aMkana karanAruM eka yaMtra pherjarI strI. [] beTI sahI ke beTe dastAveja tema phephaTI strI, e nAmanI eka vanaspati game te prakAranI chetarapIMDI karavAno thatA aparAdha phaka ja "phAphaDa.' [ochA vajananuM sAva haLavuM phorTa kuM. [.] kile. (2) killAnI aMdara vistAra phephaluM vi. [ja ke' + gu.la' svArthe ta.pra.] phakA jevuM kaeN vi, sI. [aM.] e nAmanA eka amerikana pracalita phaphaLa na. [de.prA. voTa (de.prA. zoTa paNa maLe che.)] karelI hoI enA nAmathI jANItI eka prakAranI meTaragADI 2010_04 Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phaoNrma 1552 phalAIga-phosa pherma -. [aM.1 ghATa, AkAra, AkRti. (2) patraka, na , phaLavuM (pheMLavuM) sakri. khodavuM. (2) chUTuM pADavuM, pheMdavuM. phArama. (3) (mudraNa mATeno) pharame ane enuM te te kadanuM mApa (3) pahoLuM karavuM. phaLAvuM (kaeNLAvuM) karmaNi, kri. phaLaphaoNrmyulA strI. [4] satra, satrapATha, guru sutra, racanA-saMketa (-LA)vavuM (kaeNLAvavuM) ., a. ki. phersa . [aM.] vega, baLa, zakti. (2) strI. senA, sainya pheLA(-La) vavuM, phaLAvuM (phaLA-) jue keLavuMmAM. lakara, keja pheka (ka) vi. piluM. phisaM55 (55) . [.] (havAnA) dabANathI cAlato phAMkaDI (kaDI) zrI. jaMgalamAM rahetuM eka jAnavara paMpa, dAba-papa, kuvAre, jalekSepaka yaMtra phephaTa (phephaDa) strI. [ravA.] phAMka mAravAnI kriyA. (2) seMpa chuM. [4] cIpi [(2) phelAmaNa pavananI lahera (3) zvAsa kela chuM. [juo "kelavuM."] phelAthI nIkaLatA te te padArtha. phauDI e "phauDI" - "kAuDI.' phelavaNu strI. jio ukelavuM' + gu. "aNI" kupra.] vaheca- phijha 5. [aM.] vIjaLInuM joDANa karanAre eka picI No, phALavaNa. (2) goThavaNa, racanA dhAtune jhaTa baLI paNa jAya tevo tAra. [0 uDI jA (u.pra.) phelavavuM sakri. vahecavuM, varADe ApavuM, phALavavuM. phelavAvuM phaka saLagI jo]. karmaNi, kri. phAlavAvavuM che. sakri. kaMga puM. nakAmo Te. (2) kAMTAne gaLA phelAvavuM, kelavAvuM ja phelavavuM'mAM. kAnka (kA ) jue "kAMka." lavuM kri. sUkAM phaLa vagerenAM chotarAM ke chAlAM dUra karavAM. kAnsa (sa) jUo mAMsa. philI khAvuM (rU.pra.) paisATakA sAravI levA, chetarIne kAMka (ka) . [aM.] kAMsane eka sikko. (saMjJA.) levuM] phelAvuM karmaNi, kri. phelAvavuM . saki. kAMsa (sa) puM. [.] yuropane pazcima bAjano eka phelAI strI., maNa nA, maNuM . [o 'kelavuM' + vizALa deza. (saMjJA.) muikta, svataMtra, charTa gu. "AI'-AmaNa-AmaNI' ke pra.] phelavAnI kriyA zrI vi, kri vi[.] maphata, vinAmUlya ke lavAjamanuM. (2) ke hikamata. (2) phelAvAnuM mahenatANuM jhI-TreiTa kuM. [e.) koI paNa jAtanA karaverA vinAne phelAvavuM, phelAvuM e "pholavuM'mAM. vepAra, mukta vipAra philiye . [4] bevaDe vALelo kAgaLa. (2) hastali- kI-pAsa chuM. [aM] vagara phIe ke lavAjame relave sinemA khita graMthanuM be pRSTho sahitanuM pAna raMgabhUmi vageremAM javAnI paravAnagI ane enuM paravAnA-patra pheTa puM. [.] gune, vAMka. (2) khAmI. (3) deva. bhUla kI mesana na. [.] ekabIjA tarapha baMdhubhAva rAkhI dharma kelakara na. [aM.] jemAM patra-patrikAo rAkhelAM hoya tevo ke nAtajAtanA bhedabhAva rAkhyA vinA ekabIjAne saMpUrNa sabhAsthAnamAM sayone ApavAmAM Avato bIDe sahAya karavA ke thavAnA saMketa vALI eka yuropIya saMsthA hiMga (hi) na. [] rAMkelavAnI ke vALavAnI ke maMDaLa. (2) puM. evI saMsthAne satya [paddhati kriyA. (2) bevaDa [keDalI.' krImesanarI strI. [.] kI.mesanonI saMsthA ke saMsthAphohalI strI. [jao phelo' gu. "I' pratyaya.] juo krI-zipa strI. [.] abhyAsamAM koI paNa jAtanI phI phelo chuM. Dile," enuM uccAraNa-lAghava] jAo "koDale. bharavAnI na hoya evI sthiti, phI mAphI zI(-sI) ja e " sI.' phUTa na. [e.] phaLa. (2) lIlo me phosalAmaNa na. jio "phesalAvuM' + gu. "AmaNa' ku.pra.] -jayUsa chuM. [aM] phaLAne rasa -NI strI. [+gu. "AmaNI' ku.pra.] phosalAvavuM e, kUTa-soTa puM, na. [aM.] pANImAM nAkhatAM soDhAnI jema e, chetaravuM-paTAvavuM e, chetarAmaNI, TAmaNa uphANo Ave tevI jalAbanI eka kSAravALI davA phesalAmaNuM vi. [ja "kesalAvuM' + gu. "AmaNuM' ku.pra.] kema strI. [a] koI paNa padArthanuM cokaThuM. (2) chabI phosalAvanAra, chetaranAra, paTAvanAra maDhavAnI lAkaDA ke dhAtu vagerenI paTTI.-(2) camAnuM cokaTha phesalAvuM a.phri. chetarAvuM, paTAvuM. phosalAvAvuM bhAve, ji. krekacara na. [e.] zarIranAM hADakAMnI bhAMgatuTa [zAstra phesalAvavuM che., sa.ki. kenelajI strI. [aM.] mastaka-vidyA, mastaka-sAmuhika phesalAvavuM, phasalAvAvuM ja e "phelAvuM'mAM. [mAMsa dezanuM phesila . [.] paththararUpa thaI gayelo prANI padArtho phrenca (ca), phreMca ( keca) vi. [.] kAMsa dezane lagatuM, vagerene avazeSa, amIbhUta avazeSa kema ja "keIma." phese yuM. [2vA.] avAja vagaranuM pavananuM pharakavuM e. (2) pheMka (3) jue "kAMka." moDhAmAMthI nIkaLate thakane parapoTo kreka na,, [ ] ja e "pharAka." [e prakAranI eka paddhati phepharasa chuM. [.] havA lAgatAM saLagI uDe te eka phalaza na, sisTama [] pANIthI jAjarU sApha thaI jAya rAsAyaNika padArtha [(2.vi.) kulAI-hIla na. [4] yaMtranI gati samatala rAkhanAra caka phiphAiDa na. [.] phospharasa sAthenuM maLa tattvanuM saMjana. phalAIMga-kalaba (kulAi 3-) adhI. [aM. vimAna uDADavAnI phaLa (tha) zrI. jioLavuM.'] (lA.) vRddhi, vadhAre tAlima ApanArI saMsthA [yaka vimAna pheLa (-LA)vavuM e keLavuM'mAM, phalAI- oNsa (lAIpha- samI. [aM.] eka prakAranuM lA 2010_04 Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phlAiMga-oDha phlAiMga-khATa (lAi -) srI. [aM.] kinAre kinAre cAlatI nAnI lAMbI sAMkaDI hoDI phlAvara-pATa puM, [...] gharamAM meja vagere upara phUlanA guEA rAkhavA mATenuM eka prakAranuM cInAI mATInuM vAsaNa spliTa na, [aM.] jaMtunAzaka eka pravAhI phUla (yU) puM. [aM.] 'inphluenjhA'nAmanA tAva. (saMjJA.) (-yU)Ta zrI.[aM.] eka jAtanuM zaraNAI jevuM vAdya,vAMsaLI phlaeNga puM. [aM.] vAvaTA,dhvaja, dha, jhaMDA laeNMga-signala puM. [aM.] vAvaTAthI apAtI nizAnI ke saMketa [mathaka, pATiyuM oNMga-sTezana na. [aM.] ajamAyeza tarIkenuM nAnuM relave 1553 * huM. [saM.] bhArata-Arya varNamALAnA eya gheya apaprANa yaMjana bavi. saM. Tvi> prA. vi., samAsanA pUrva padamAM gu. mAM 'kha' maLe che; jemake ba-zera'.'khamaNuM' vageremAM, zeDAja zabda che.] e aruM. madhyaga. [phA. sAthe'nA arthanA jema 'kadama-ba-kadama' '-arU' vagere] sAthe, sahita * puM. [a,] khagale baka(-kha,-ga)cI strI. [jue 'baka(-kha,-ga)ceA' + gu. 'I ' srIpratyaya.] nAne akaceA, be khAnAMvALI nAnI kAthaLI khaka-ceSTA zrI. [saM.] (lA.) daMbha, DhAMga khaka(-kha,-ga)cA puM. [tuI. mucah] khAnAMvALA zaile| (pra vAsamAM kapaDAM vagere rAkhavAnA) 4. khaDiyuM [jae '+ kahuM' + gu. 'yuM' ta, pra.] be kaThAM hoya che tevuM nAnuM kaDAyuM, akhaDiyuM ba-3ra vi. [rsa, va dvArA] (lA.) trAMsI AMkhavALuM, kAMguM, khAMDuM [e, lavAra aNI strI. [jae 'khakavuM'+ gu. aNI' kR. pra.] bakavuM kaNuM vi. thADuM [jonAruM, tAruM arzI vi.saM., puM.] bagalAnI mAphaka dharma daSTithI baka-yAna na. [saM.] bagalAnI jema ThaMbhI najare, dhUrtatA aka-dhyAnI vi. [saM., pu.] jae khaka-dazI,' aka-naLI strI. [saM. vanaz2a] vijJAnanA prayeAgamAM vaparAtI khagalAnI DokanA AkAranI eka jAtanI kAcanI naLI, sAiphana' ba+--pAtra na. [saM.] pravAhI svaccha karavAmAM vaparAtuM nIcalI khAjue vaLelA lAMkhA nALacAvALuM vAsaNa, a-yaMtra, 'riTArTa' gha - 4 vai ya va ba ba ba brAhmI nAgI gujarAtI [ema eka baka kri. vi [ravA.] 'eka aka' evA avAja thAya -OM (bakatha-bakaya) strI. [jue 'bakavuM,' dvirjAva.] baka la, ko-98 _2010_04 bakarI phlemiMgo (slaeNmiGgA) na. [aM.] bhatakanI jevI cAMcavALuM sArasanA jevuM pANInuM eka pakSI, surakhAba phleTa puM. [aM.] dazya racanA. (2) taratA padArtha klera-mila srI. [aM.] anAja daLavAnI yAMtrika dhaMTI, ATA-mila klerana puM. [a.] eka vAyu (mULa tattva). (saMjJA). (2) e nAmanA eka aMgrejI sikko, (saMjJA.) blyU jue 'phla'. TyUTa jue '.' leArA na. [a.] vanaspati-sAmAnya, vanaspati mAtra akATa. [bela khela karyAM karavuM amavuM . kri. [jue 'bakavuM,'-dvibhAva.] bakabakATa karavA, abakATa,-,-ra puM. jio bakabakavuM'+gu. ATa'ATa-Ara.] jae beMka-maka akAkiyuM vi. [jue bakabakavuM'+ gu. 'iyuM' kR.pra.] bakabakATa karyA karanAruM 2, bakabakAra puM. [jue 'baokavuM'dvArA.] jue 'khaka-khaka. khakakhada (-Sa) strI. mUrkhAI bharelI vAta aka-bhakta chuM. [saM.] jue baga-bhagata.' [jatanI mAkhI mAkha (-e) zrI. [aspaSTa + jae 'mAkhI,'] eka -yaMtra (yantra) na. [saM.] jae 'khaka-pAtra.' bakara-4(hU~)dI srI. juo 'bakaruM' + 'kUdavuM' + gu. 'I' ++. pra.] (lA.) uchAMchaLApaNuM. (2) svacchaMdI vartana, (2) kustInA eka dAva. [. karavI (3.pra.) tAgaDadhinnA karavA] khara-cAra puM. [jaA bakaruM' +'cAro.'] bakarAM khAya e prakAranuM eka ghAsa [hAya tevuM, bAkIdAra makara-dAyI vi. [aspaSTarsa,, puM.] jenuM leNuM bAkI rahyuM akarama na. [] khamIzanI kaparTI temaja DagalA vageramAM astaranI aMdara kaDakAI rahevA vaparAtuM eka khAsa jAtanuM kApaDa, bakarAna bakara-meDa (Daya) zrI. [jue bakaruM'+ meDanuM"-hiM. mauDa nA] (lA.) kustInA eka dAva. (vyAyAma.) akarATe puM. methInA jevA pAMdaDAMvALA eka cheDa bakarAna ta. jue 'bakarama.' bakarAM-kUMcI srI. [jue bakaruM'gu. 'AM'ba.va., pra. + 'kacI.'] (lA.) e nAmanI eka ramata, khakarAMnI jhAMjhara bakarAM-cAru vi. [jue 'bakaruM'+ gu. '' ava. pra. + 'cAravuM' + gu. '' kR.pra.] bakarAM cAravAnA dhaMdheA karanAruM. (2) (lA.) ajJAnI bakarI strI. [jue 'bakaruM' + gu. 'I ' pratyaya,] bakarAnI Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bakarI-Ida 1554 bakaravuM mAdA, anA, chArI. [0 thavuM (rU.pra.) tAbe thaI javuM. bakArata strI. [ara. "bikara' dvArA] kuMvArApaNuM 0nuM dujhANuM (rU.pra.) jyAre joIe tyAre maLyA kare evI bakAravuM a. kri. [ravA.] ulaTI thavI, vamana thayuM. bakArAvuM sagavaDa. 0 thaI javuM (-) (rU. pra.) sAva DhIlA thaI bhAve. kri. javuM. bakArAMta (bakArAta) vi. si. 16+ ara7] jene cheDe bakarI-Ida sI. [ara. bekara Ida = gAyanuM balidAna Apa- aba' varNa Avyo hoya tevuM [vamana, AkArI vAno utsava (na.mA)] musalamAnI varSanA chekalA mahinAnI bakArI strI. [6e akAravuM+ gu. "I' ku.pra.] UlaTI, 10 mI tArIkhane eka tahevAra (e divase makkAnI haja bakAro chuM. di.prA. gulajhArasa-] jAo "baka-baka. (2) meTa thAya che.) sAda, ghAMTe. [0 pATha (rU.pra.) mATe sAde bolAvuM] bakaruM na. haraNanI jAtanuM eka dharALa prakAranuM pazu, ghAruM. bakAla puM. [ara. bakAla] zAkabhAjI vecanAra vepArI, [0 kADhatAM UMTa pesavuM (pesavuM) (rU.pra.) saheja sagava8 kAchiye. (2) vANiyo (tucchakAramAM) meLavavA jatAM moTI pIDA vahoravI]. bakAla(le)Na (-caM) strI. [ja bakAla,-lI' gu. "abakaro chuM. jio "ba karuM."] nara bakaruM, chAro, a, bokaDe. (e)Na" pratyaya.] zAka vicArI ke vecanAranI strI, (2) (lA.) bali, zikAra kAchiyaNa hilakA prakAranI rakajhaka karavI e baka(-%) na. [e.] paTTA-paTTI taMga karavA vaparAtI aNI- bakAla-DhA puM, ba.va. [ja e "bakAla'+ vaDA.'] (lA.) vALI kaDI. (2) strIonA mAthAnA vALamAM khesavAnI bakAlA-pITha, bakAlA-bajAra strI. jio "bakAluM' + "pITha' kalipanA AkAranI cAMpa (na.mA.) ane "bajAra.'] zAka pITha, zAkabajAra baka(-)la-naMbara (nambara) puM. [] caparAzI sipAI bakAlA-vADI strI. jio bakAluM" + "vADI, '] jemAM zAka sainika vagerenA paTTAmAMne bakala upara Apelo kramAMka - bhAjI ugADavAmAM AvatAM hoya tevuM khetara [bakAla." bakalI strI. [ja bakalo' + gu. "I' strI pratyaya] (vahAla bakAlI chuM. jio "bakAla' + gu. "I' vArthe ta...] juo ke lADamAM dIkarI, bakuDI bakAluM na. Ara. bakalaha ] lotarI zAka bakelA puM. (vahAla ke lADamAM) dIkare, baDe, bake bakAluM na. [jae "bakAla' + gu. "G" ta..] bakAlIne banavA puM. [ja e "bakavuM' + sa. vADha > prA. vAma-] dhaMdho, zAkabhAjI vecavAne dha vATa kuM. [+ gu. "ATa' ta.pra.), -bATI DhI. [ + gu. "ramATo' bakAlaNa (-ya) jue "bakAlaNa.' ta...], vATo chuM. [+ gu. "a" ta...], bakavAda bakAvavuM, bakAluM ja bakavuM'mAM. puM. [ja e bakavuM' + . vAra.] ja "bakabaka.' bakA . daLe, chetarapIMDI, prapaMca [Asana. (ga.) bakavAdI vi. [+ saM caDhI chuM.] bakavAda karanAruM, lavAre bakAsana na [saM. vI + mAsano yoganAM AsanomAMnuM eka karyA karanAruM bakAsura DuM. (saM. 4 + mayura] paurANika mAnyatA pramANe bakavAsa 5. jio "bakA' dvArA.] jae bakabakA?' kRSNanA bAlyakAlamAM eka asura ke jene bAlaka kaNe bakavidyA strI. [saM.] (lA.) chetaravAnI kaLA mArI nAkhyA hatA. (saMjJA.) baka akri, sa.ji. [saM. yuva-] bolavuM. (2) lavAre kara. bakI strI. [saM.] bakAsuranI bahena pUtanA je stanapAna (3) elaphela bolavuM. (bhU.kR. mAM kartari pragahi8 (ke karI zrIkRSNa mArI nAkhelI kahI che). (saMjJA.) zarata bakavI) (u.pra) aMdhaNIvALI vAta karavI] bakAluM bakI* jI. [e bekI."] ja e bAkI." bhAve, karmaNi, .i bakAvavuM che., sa. kri. baka . (vahAla ke lADamAM) putra, akalo, bakuDe, bake baka-vRtti strI. [saM.] bagalAnA jevI dha rta-vRtti (2) dharta-vRtti. bakura na. [35] e nAmanuM eka vAjiMtra vALuM, dhutAruM bakula na. si. puM] berasalInuM jhADa. (2) borasalInuM phUla baka-sthala(-La) na. [4] taLAvanA madhyanA bhAgamAM banAvela bakulikA, bakulI strI. siM] borasalInuM jhADa katrima nAno beTa ke jyAM bagalAM vagere pakSoe salAmatI bakuza chuM. [sa.] eka prakArane nigraMtha sAdhu. (jaina.) mATe besI zake | bakuDI strI. [jao "baDo' + gu. "I' strI pratyaya.] (vahAla bakoI strI. e bagAsuM.' [0 khAvI (rU.pra.) bagAsuM levuM ke lADamAM) dIkarI, bakalI bakAta ja "bAkAta.' (2) UNapa. (3) baLa, tAkAta baDe . (vahAla ke lADamAM) dIkaro, bakalo bakAna, 0 lImaDo, 0 labaDe . [ aspaSTa + ja baneluM na. ghAsanuM banAveluM deraDuM. lIma'-lIMbaDe."| strI. lIMbaDAnA prakAranuM eka jhADa bake . [ja e "bekI'] bakI, cuMbana [gadheTane male bake bakAnUna vi. [pha.] kAyadAsaranuM, kAnana pramANenuM, kAnUnI (rU.pra.) pAchuM paDhavA jevuM kAma] bakabakI DhI. [jae "bakavuM,dvirbhAva + gu. "I' ke pra] bakA chuM. (vahAla ke lAhamAM) dIkaro, bakala, bakuDo, baku juo "bakabaka' (2) takarAra. jhadhaDo, bola-cAla. (3) bakora puM. [ja baka' dvArA.] dhATa. (moTe bhAgezaraspardhA, harIphAI [levI e bakora" e samAsa ja prayojAya che.) (2) pATIdAromAM bakabakI A. jio "bakI,'-kirbhAva. vAraMvAra cemIo vizeSanAma. (saMjJA.). bakAra chuM. siM] ba' uccAraNa. (2) "ba" varNa baravuM sahi. [ja bakora,' - nA, dhA.] meTe avAje 2010_04 Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ akArAvanuM elAvavuM.' akArAvuM karmANa,. kri, bakarAvavuM ke.,sa.kri akArAvavuM, akArAvuM jae aDhAravuM'mAM [karuM, khacaluM khakeliyuM na. [jue, baku.] (vahAla ke lADhamAM) saMtAna, krelI strI. ceAkhAnA pAkanA nAza karanAruM eka jIvaDuM bALa vi. [jue 'khakALavuM.'] khIleluM bALavuM a. kri. [jue 'bakALa,'nA.dhA.] khIlavuM, prakulita thayuM. akALAvuM bhAve, kri, akALAvavuM che.,sa.kri akALAvavuM, bALAnuM jaA bakALavuM'mAM bAla juo 'aMkala,' akkala-naMbara (-nambara) jaeka bakala-naMbara.' akSavuM sAhi. [phA. bakhzIdan] khuzI thaI ne ApanuM, navAjavuM, arpavuM. bakSAvuM karmaNi, kri. akSAvavuM ke.,sa,kri. aAvavuM, bakSAvuM jae 'akSavuM'mAM akSiza(sa) skrI. kiA khaziMg] khuzInI bheTa, najarANuM. (2) InAma, pAritASika, upahAra, 'giphTa,' 'prAijha.'(3) upadmAna, 'grecyuTI' 1555 bakSiza(-sa)-patra puM [+seM., na.] dAnapatra, dAna ke bheTa ApyAnA dastAveja, grAnTa' akSiza(-sa)-verA puM. [+jue 'vero.'] bheTa segAda upara levAtA sarakArI kara, 'giphTa TaeNksa' akSI chuM. [phA. bakhzI] lazkarane pagAra cakavanAra amaladAra. (2) hisAbI kArakuna. (3) nAgara vageremAM eka e kAraNe paDelI avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) bakSIgIrI ii. [jue 'bakSI'+ phA. pratyaya.] bakSInA dhaMdhA ane hodda akha (-khya) strI. khakheAla, peAlANa, gapeAla, (2) atha, khAya. (3) lAga, dAva. (4) TeJa, haeNvA, Adata. (5)cAlAkI, (6) vartana. [. bUDhavI (rU. pra.) lAga maLavA, meDhA maLavA] akha-caDha na. dharaneA paracuraNa sAmAna akhacI jae bacI.' akhA ja bhakaceA.' akhaDha-jaMtara (-jantara) na. [ravA. + "e 'jaMtara.'] (lA.) ADAavaLA goTALeA karI nAkhavA e, dhAMdhala-dhamAla akhaDiyuM` e akaDhiyuM.' aDhiyuM? na. paiDuM caDAvI vastu bharAvI DhAsa kheMcavA baLada taiyAra thayA hoya e sthiti [zIkheluM nAnuM khALaka a(-bA> kharuM na. dhAvaNA bALakathI mIThuM ane cAlatAM khakhatara ja bakhtara.' akhatara-gADI jue 'akhtara-gADI.' akhatariyuM jue akhtariyuM.' akhatAvara ja bakhtara' [Apa caDAvavAnI lAkaDAnI paTTI akha-paTI(-TTI) zrI. [aspaSTa+jue 'paTI,-TTI.'] dAgInA upara akhabakhAvavuM, khakhakhakhAvAvuM ja kha-khakhAtuM'mAM. khakhakhakhAvuM a. phri [ravA.] leAchala bharAI javuM. akhAvAvuM bhAve, kri. khakhakhakhAvavuM pre., sa. kri. khakhara zrI [marA.] tavArIkhI-myAna, aitihAsika vigatAnA graMtha, tArIkha, itihAsa-graMtha akha akhara-kAra vi., puM. [+saM.] khakharAlekhaka, tavArIkhakAra _2010_04 khakhIla-tA akharavuM a. ki. sAlavuM. (2) naDatara karanAruM thavuM. (3) bhAgavI zakAyuM. akharAyuM bhAve, kra, bakharAvavuM ke.,sa,kri. bakharAvavuM, akharAvuM e akharanuM mAM. ' akhAI vi. e bakhuOM' + gu. AI ' ta. pra.] khakhAne lagatuM. (ra) khakhA sudhI musAphI karI kamANI karanAruM. (3) puM. saurASTranA vikAnI A kAraNe paDelI eka avaTaMka ane enA puruSa (saMjJA.) [(vahANa.) bakhAI-lAla puM. [+jue 'lAla,hai] (lA.) ne tyA. akhAka-oluM vi. [ravA. + jue 'bAlavuM' + gu. 'a' rR. pra.] sAmAne mAThuM lAgaze ke nahi enI ciMtA vinA kheAlI nAkhanAruM, khaTaka-beluM akhAkA puM. [ravA.] jhapATA, sapATe. (2) dhubAkA akhAcanI strI, kajiyA-rUpa athaDAmaNa akhAvuM a. kri. [jae 'khkhADA,' -nA. dhA.] dhAMdhala karavI, AkhaDI paDavuM, AkhaDI paDavuM. khakhaDAvuM bhAve., kri. khADhAvavuM ke., sa. kri. akhADAvavuM, bakhADAyuM jue 'khakhADavuM' 'bAkhaDavuM'mAM. akhA| puM, [ravA] dhAMdhala, akheDA akhAkhakhI strI. [ravA.] belAbAlI, khelacAla, bakhALA kADhavA e (ra) TaMTA, jhaghaDA, kajiyA, laDAlaDI, makheDA bakhAravuM a. kri. [ravA]gaLAmAMthI kheAMkhArI khaLakhA kADhavA. akhArAvuM bhAve, kri. bakhArAvavuM, pre., sa. kri. bakhArAvavuM, bakhArAvuM jae khakhAravuM'mAM, akhAyuM vi. [jue khakhAravuM' + gu. 'iyuM' kR. pra.] lavArA karanAruM. (ra) khumATA pADanAruM bakhAruM na. khAruM, meTuM kANuM, gAbaDuM bakhArA pu. [ravA.] bakabaka, lavArA. (ra) jImATA khakhAvo chuM, kacarA, gaMdakI akhALavuM a. kri. [jue bakhALA,' -nA.dhA.] bakhALA kADhavA, manane reya vANImAM vyakta karavA. bakhALAnuM bhAve, kri, bakhALAvanuM pre., sa. kri. bakhALAvuM, bakhALAvuM jue 'bakhALavuM'mAM, akhALiyuM vi. [ja 'bakhALavuM' + gu. 'iyuM' raeN. pra.] bakhALA kADhanAruM. (2) (lA.) asabhya, avivekI bakhALA yuM. [ravA.] kreAdha bharI vANI. (ra) (lA.) asabhyatA, aviveka, [-LA kADhavA (rU. pra.) krodhabharI vaNI uccaravI] akhAM na., kha. va. [jae khakhuM.OM'] (lA.) ghaNA no, bhAre AmadAnI. (ra) nANAnI bhAre chUTa. [. pAkAM (rU.pra.) ghaNI AmadAnI thavI] akhiyA puM. [kA, bakhyah] dArAnI AMTI mArate jatAM karavAmAM AvatuM zIvaNa, TUMkA ane jhINA TAMkA, jhINA TUMbeza. [-yA devA, yA mAravA (rU. pra.) kAmamAM dila cATavuM. * AmaLaveA (kR. pra.) cITiyA bharavA] kha-khilApha kri. vi. [aa. +ara.] viruddha akho zrI. bagalanI nIcenA zarIranA bhAga, bagapATI akhIla vi. [ara.] kaMsa, karapI, sama, khaba leliyuM khakhIlatA strI, [+ saM. / ta. pra.], khakhIlaveDhA puM., ba.va. [+ ja 'veDA.'], khakhIlAI sI. [+ gu. AI' ta, Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ba-khuzI 1556 agaruM pra.], bakhIlI jI. [ + gu. "I' ta, pra.] akhIlapaNuM, bagaDha puM. cAkhAnI eka jAta kaMjusAI, karapIveDA bagaTha (-Datha) strI. jio bagaDavuM.] (lA) saDI gayeluM bakhuzI kri. vi. phi.] khuza thaI ne, khuzIthI, rAjIthI anAja. (2) khoTo DoLa, (3) kapaTa, dage, prapaMca * khuM' na. bAluM, bakaruM, meTuM kANuM bagaDavuM a. kri. kharAba thavuM, vikRta thavuM. (2) saDI ke UtarI bakhuM na. arabastAnanuM mekhA' gAma (jayAM saurASTranA javuM. (3) cuMthAI javuM. (4) meluM thavuM. (5) bhraSTa thavuM, vepArIo jatA ane khuba kamAI AvatA.). (2) (lA.) vaTalavuM. (6) aNabanAva thA. [tabiyata bagaDhavI (rU. (e kamANIne kAraNe vizALa samRddhi pra.) mAMdA paDhavuM. (2) svabhAva uzkerA, gusse thavuM. dAnata ba-khUbI kri. vi. phi.] khUbIthI, dara hikamatathI bagAvI (rU. pra.) lalacAvuM. (2) kudaSTie jovuM. (3) nIti bakheTa-ra vi. [ja "bakheDe' + phA. pratyaya.], badiyuM cukavI. betiyuM bagaDavuM (3. pra.) bhayathI hagI paDhavuM. zarIra vi, [+gu. "chayuM' ta. pra.] bakheDA karanAruM. TaMTAra, bagaDavuM (rU.pra) mAMdA paDavuM] bagAvuM, bagADhAvavuM che, kajiyALuM, jhaghaDALu sa. kri. bakheDuM na. rivA] dhAMdhala, tophAna. (2) goTALe bagaDiyuM vi. jio bagaDe + gu. "i ta.ka.] hajI bakheDe . [ravA] jae "bakheDuM.' (2) jhaghaDo, kajiyo. e kaDA bagaDA zIkhatuM hoya tevuM. (2) joDIvALuM, joDInuM. (3) gUMcavaNa. goTALo. [0 kara, 0 macAva (rU. pra.) (3) beu bAja DhaLI paDhanAruM. (4) (lA.) maMgadhaDA vinAnuM. dhAMdhala-dhamAla karavI. 0 cUkavA (ku. pra.) jhaghaDo zAMta (5) na. vacce eka cAsa mUkI vAvavuM e. (1) eka kara, samAdhAna karI ApavuM] jAtanI zAMpaDI bae vi. beDoLa, kadarUpuM. (2) (lA) mUrkha bagaThiyo vi. yuM. jio "bagaDiyuM.] be sera DubelI ane bAbakha vi. [ravA.] bharapUra, kAMThA sudhI bhareluM, pUrNa be sera upara Ave e prakAranI gUMthaNavALe khATalo (2) (lA.) ki. vi. vinA vilaMbe, jaladI bagaDe E. [saM. vi* > zau. prA. lina + gu. 'DuM svArthe bAravuM sa . bahAra kADhavuM. (2) dekhADavuM, batAvavuM ta.pra.] 12'ne aMka. (2) (lA.) paraNelo puruSa. [ karavA bakherAluM karmaNi, kri. barAvavuM pre., sa. kri. (u.pra.) vacana Apela kAmamAMthI chaTakavA karavuM. -De be (rU.pra) akherAvavuM, barAvuM ja "akhoravuM'mAM kAMI bhAla na hoya tevuM. (2) mAtra dhaNidhaNiyANuM be ja bakheruM ja "bakhuM.' [gala, bakhAruM (jemane bALaka nathI). (3) nirvazatA bAla (-kya) sI. pahADa jamIna jhADa vageremAMnuM polANa, bagaDe puM. [ja bagavuM'+gu. o." ku.pra.] telano vAbakha0 vi. gha6, jADuM saNamAM nIce jAmele ragaDe ke mela, bagade bakhta na. [1] nasIba, bhAgya. (gu.mAM "kamabakhta" "bada- bagaDera (-2) sI. cheDAne doravAnuM lAMbuM doraDuM bakhta' evo prayoga jANato che.) bagIca vi. jio baga' dvArA.] bagalA jevuM. (2) (lA.) bakhta-tItara na. misa vi]i (lA) e nAmanuM eka pakSI daMbhI, DhegI bakhta-bIdAra vi. [phA.) jAgrata nasIbavALuM (na. mA.) bagadAdI vi. [IrAkanuM e nAmanuM eka zahera + gu. "I' bakhtara na. [ka. bakatara) sainika vagerene paheravAnuM loDhAnA ta.pra.) bagadAdane lagatuM, bagadAdanuM tAranuM rakSaNAtmaka sAdhana, kavaca, varma, "Armecyora" bagado chuM. paNa tela vagere pravAhInA vAsaNamAM nIce bakhtara-gADI sI. [ + ja "gADI'] besanAra sainikane jAmatA ragaDe ke mela, bagaDe (2) gaMdavADa bahAranAM astra pahoMce nahi tevI cAre bAjathI maDhelI baga-dhara . jio baga' + saM.) bagalAne pakaDI lenAra raNagADI, bakhtariyA gADI. garuDa pakSI bakhtariyuM vi. [ + gu, iyuM' ta. pra.] bakhtaravALuM, jeNe baga-dhyAna na. [juo baga' + saM.] juo "baka-dhyAna.' bakhtara pahereluM che tevuM. [- (rU. pra.) nAma na pADyuM bagaDyAnI vi. [+ saM., S.] jao "bakaththAnI.' hoya tevo nAno dIkaro (hulAmaNuM )] baganahA kuM. [vA.] rUpAmAM besADelo vAgha-nakha (na.mA.) bakhtAvara vi. [phA.] nasIbadAra, bhAgyazALI, kama baganI zuM javano dArU batAvArI strI. [ka] nasIbadArI, bhAgya, karmIpaNuM baganI-gara vi. [+ phA. pratyaya.] javane dArU banAvanAra baga kuM. [. va>zau. prA. vA, zau.prA.tatsama ja "baka.' bagapATI strI, bagala nIceno zarIranA bhAga, banI bagAcI zrI. jio bagacI' + gu. "Da svArthe ta. pra.1 bagapAnatI strI, jio baga' dvArA] bagalAnI paMkti ja e bakacI." rchetaranArI gati baga-baruM ja. savArano ekabIja' ekabIjAne chuM baga-cAla (-15) strI. [ + ja "cAla.'] bagalAnA jevo joI zake tevo prakAza, meM-sUjhaNuM, bhaDakAM, bhaLabhAMkhaLuM, bacAM na., ba. va. [2 ] phAMphAM bhaLabhaLuM [DeLa karanAra bagacI ja "bakacI." baga-bhagata . jao [baga' + "bhagata."] bhakta hovAne baga ja bakA .' baga-bhAvatha vi. jio baga + saM. mAtra + artha zuM] baga-chUTa ki. vi. karatAM pa dhutAro dhUrta, DhoMgI baga-ga kuM. jio baga' + ga.] bagalA jevo ThagA, bagaDuM na. [hiM. bagI] tela athalA dhIne ragaDe. (2 2010_04 Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bagaDaeNDI 1557 bagI-jAnuM dhI tAvatAM raheluM kIThuM. (3) tuvera kApI lIdhA pachI khIpA- bagalI* sI. [ o bagala" + gu. "I' ta.ka.] svArthe mAMthI phuTato na phaNage. (4) eka jAtanA cAkhA magadaLathI karAtI eka kasarata. (vyAyAma.) bagaDI (bagaraMDI) sI. e nAmane eka choDa bagaluM na. [; "baga' + gu. huM' svArthe ta. pra.] juo bagala strI. [phA.] khabhAnI nIce khADe, kAkha, (2) (lA.) "baga' (naramAdA koI paNa). (2) (lA.) sapheda raMgane pataMga bAja, paDakhuM. [mAM ghAlavuM, 0mAM mAravuM, 0mAM rAkhavuM agale pR. [jao "bagaluM."] nara bagaluM. (2) (lA.) dharta (ra.a.) dabAvI kabaje karavuM. (2) ethamAM levuM. zaraNe levuM, mANasa. 0i pAsa besa (besa)] u. pra.) DhoMga mAM ghAlI UThI javuM (rU.pra.) chetaravuM. 0mAMthI vAta karo. (2) devALuM phUMkavuM]. kADhavI (rU. pra.) uTaMga vAta UbhI karavI. 0mAM levuM bagalo chuM. arabastAna bAjune vahANano eka moTo prakAra (ra.a.) saMbhALa nIce hovuM. 0levI (2. pra.) bagalamAMnA bagalola S. kaphanA rogavALo damiyala mANasa vALa accethI kADhI nAkhavA. -le ughADI thavI (rU.pra.) bagavA strI, lagAma mAlamatA nAza pAmavI. tela udhArI mUkavI (ra.a.) be- bagavAyuM che. gabharAyeluM, gabharuM baneluM zarama banavuM. -le UMcI karavI, -lo dekhAvI (ke bagavAvavuM, bagavAvALuM ja "agavAnuM mAM. batAvavI) (rU.pra.) nirlajaja thavuM. (2) devALuM mUkavuM. bagavAvuM a. kri. [jao "aga' nA. dhA] (lA.) bAghA -lo aTavI, lo bajAvavI, tela vagADavI (rU. pra.) jevuM thavuM, bahAvarA jevuM thavuM. bagalAvALuM bhAve, ji. rAjI rAjI thaI javuM] [eka prakAra bagavAvavuM che., sa. ki. bagala-kalama strI, [+ jue "kalama, '] jhADanI kalama karavAne bagavuM na, strInI kALA raMganI sADI ke sADalo bagala-gAMTha (-4Sa) sI. [+ ja e "gAMTha.'] vastranI bagalamAM bAbA !. nAnA bALakanA kAnane mela bAMdhavAnI gAMTha [ApanAruM baga-haMsa (haMsa) puM. [ja baga' + saM.] bharA raMgane bagale bagala-gIra vi. [+kA. pratyaya] (lA.) bheTanAra, Aligana bagA, gAI sI. ji. prA. virSa, vijA ], ra ane kutarAM bagalagIrI strI. [+kA. pratyaya aligana, beTathuM upara besatI eka jAtanI mATI mAkhI. (2) kAnane eka bagalatakiye chuM. [+ ja "takiyo.'] sUtAM paDakhAmAM roga rakhAtuM ozIkuM [zakAya tevI thalI ke kethaLI bagasTa,puM. [ja bagADavuM.'] vikAra, saDe. (2) nukasAna, bagalathelI strI, [ + jue thelI.'] khabhA upara bharAvI kharAbI. (3) vaNasADa, "isTeija,' (4) (lA) kusaMpa, bagalathelo chuM. [ + e "velo.'] maTI bagalathelI aNabanAva, (5) kajiye, TaTa bagala-dabAve puM. [ + juo "dAbavuM dvAra.] (lA.) kasaratane bagAyaka vi. [+gu. "ka' ku. pra.] bagADa karanAruM eka dAva. vyAyAma.) [(vyAyAma.) bagadALa vi. [+ juo "TALavuM' + gu. "u" ka. pra] bagADha bagaladaM (-2) puM. [ + saM.) (lA.) kasaratane eka dAva dUra karanAruM bagala-dANa pha, ba, 1. TI chUTI kaDIovALAM sAMkaLAM bagADha-daSTi ApI. [ + saM] bagADa jenArI najara bagala-bacuM vi. [+ juo "bace.] (lA.) bagalamAM bagAvuM, bagaTAvavuM e bagaDavuM'mAM. [bagADa.' samAI jAya tevuM. (2) priya, vahAluM (kaTAkSamAM) (na. mA) bagADa kuM. jio "bagADa' + gu. " svArthe ta. pra.] ja (hakIkate "aNagamatuM) bagAmaNuM vi. jio "bagAvuM' + gu. "AmaNuM" ka. pra.] bagala-ba-bilADI sI. [ + juo "bilADI."] (lA.) bagAvanAruM, chetaranAruM, prapaMcI, dhutAruM bagalamAM thayeluM gUmaDuM, babalAI bagAra paM. viTha [makaruM bagala-bhAvAthI vi. [ja bagale + saM. mAya-maryAM, .] bagA-rAma vi, jie bagAvuM .](lA.) mAkarI karanAruM, jao "baga-bhAvArtha.' eika prakAra, (vyAyAma.) bagAvata' (.tya) sI. cIvaTa. (2) nigAha, maherabAnI bagala-mAra chuM. jio bagala' + "mAravuM.] daMDa pIlavAne bagAvatasI. [ara. badhAvata ] baMDa, baLa, baLavAkharI, bagalamo chuM. lAThInI eka jAtanI kasarata. (vyAyAma.) rAjadroha bagala-svAthI vi. jio "bagalo' + saM. sva + ayuM. bagAvavuM, bagAvAvuM ja bagAvuM'mAM. jao "baga-bhAvArtha. [sa8. (vahANa) bagAvuM a. kri. phosalAvuM, chetarAvuM. bagAvAnuM bhAve., kri. bagalA-pAya na. [ja e bagalo' + "pAya.'] (lA.) vahANane bagAvavuM che., sa. ji. bagalAmukhI sI. [o bagalo' + saM. mua + gu. "I' bagAsuM na, vi.] UMdha AvavAnI thatAM ALasa AvatAM pratyaya] e nAmanI eka devI. (saMjJA.) mehuM vikasatAM lAMbo zvAsa levAnI kudaratI kriyA. [-sAM bagaliyuM vi. jio bagala' + gu. "IyuM' ta. pra.] (lA.) khAvAM, sAM mAravAM (rU. pra.) ALasu thaI besI rahevuM] khuzAmatakhAra, khuzAmatiyuM. (2) game tyAre game tevuM kAma bagI . jihavA. jIbha. [0 phATavI (u. pra.) belavuM. (2) ApanAruM gusso cahave, AMkha phATavI] bagalI' sI. [ja e bagaluM' + gu. "I' pratyaya bagI pI. [ara. baggI] cAra paiDAMnI DhAMkelI loDAgADI bagalAnI mAdA. (2) corI karavA khAtara pADavAnuM eka bagI-khAnuM na. [ja bagI' + "khAnuM.'] bagI prakAranI sAdhana TAgADI rAkhavAne tabelo 2010_04 Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bagIcI 1558 bacavuM bagIcI sUkI. [jao bagIcAgu. 'I' satIpratyaya.] nAnA bacakI strI. [ja "ba kacI.'] jAo "bakacI." nAjuka bagIco bacakuM na. [ravA.] "baca" evA avAjathI karaDIne choDuM bagIco . phi. bAgraha 1 nAne bAga, gArDana pADavuM e. (2) baTakuM. [ bharavuM (rU. pra.) karaDIne choDuM baguM, na. ze'. bAkuM, bAkeruM, meTuM kANuM pAThavuM] begeja chuM. gulAbI tathA pILAza paDato raMga, (2) seganA bacakuM? na. jio "ba kace.'] jae "ba karo.' samayamAM strIone paheravAne sapheda cA gaLInA raMgano sADale bacake ! [o "bakA .'] juo "ba karo." bagetara vi. jio "baga' dvArA.) bagalAnI jema cUpa bacaheravuM sa. ji. jio bacakaruM,'-nA. dhA.] baLavuM, besI rahenAra, mIThuM DubADavuM. bacakarAvuM karmaNi, ji. bacakarAvavuM baghahama li. casakela magajanuM, gAMDA jevuM D., sa. kiM. baghaDATa kuM. [21.] dhaDahaDATa. (2) ghAMghATa bacakeravuM juo bacakAravuM." bacakarAvuM karmaNi, ki. baghATI sI. [ + gu. "I' pratyaya] gaDagaDATa. (2) bacakarAvavuM* pre. sa. kri. dhAMdhala-dhamAla. (3) mArAmArI sikta thavuM bacakarAvavuM, bacakarAvuM-2 e "bacabAlaghAvuM a. kri. [ravA.viSayavAsanA utpanna thavI, kAmA- kAranuM 11mAM. baghalI strI. UMTane eka jAtane roga bacakeluM na. [2vA.] DUbavuM e baghalI strI, dAMDiyArAsanI eka paddhati baca-gAna na. [juo "bacuM" dvArA.] saMtAna, bALake, baccAM ba(9)ghATI strI [ravA.] ramajhaTa. (2) dekAro. (3) dhamAla. bacagI strI. phi.] bacapaNa, bALapaNa, zaizava (4) (lA.) mArAmArI bacaDa(-2)-vALa vi. [ja "bacaDuM + "vALuM.'] chokarAMThayAba-ghATuM vi. jio "ba" - + saM. ghATa + gu. "G" ta. pra.] vALuM, vastArI bALaka, banyuM ghATaghaTa vinAnuM, beDoLa. (2) kadarUpuM bacaDuM' na. [ o "bacuM' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] nAnuM baghADe !. e nAmanI eka vanaspati, tanamanI bacaDuM na. tALAnI aMdaranA bhAga baghAra vi. [ja e bAI' dvArA.) hayAsanuM, kharAba yAda* bacata' vi. jio "bacavuM' + gu "ata' vate. ka] bacatuM dAstavALuM. (2) bebAkaLuM, vivala raheluM, vadhArA-rUpa raheluM badhI sI. [ara.] baMDa, baLavo bacata (-tya) strI. jio bacavuM' + gu. "a" varta. ] baraDe . eka prakAranuM khaMjara ke karo bacI raheluM dhana vagere, vadhAre, "seviMgsa' bacakaDuM na. [jae "bacakuM +gu. 13 svArthe ta, pra] nAnuM bacata-khAtuM (baca0- na. [ja "bacata' + "khAtuM.'] bacakuM (dAMtathI levAtuM) bacatanI 2kama nAMdhAya tevuM khAtuM, "seviMga ekAunTa bacakaDuM na. jio 'bacake."] nAnuM poTaluM ke thelI bacata-dAra vi. [ + phA. pratyaya] bacata karanAra, proviDanTa bacaka bacaka kri. vi. [ravA.] "baca baca" avAja thAya ema phaMDa jamA karAvanAra, " saskrAibara' bacakara (2) strI. halakA prakAranI strI bacata-benka strI, [ + e.] jyAM bacata jamA karAvavAmAM bacaka-vA chuM. [ja "bacakuM' + "vA.2] jene tene bacakAM Ave che tevI peDhI, "seviMjha beka' bharavAne eka roga bacatI strI. jio "bacavuM' + gu. "tuM" varta ka. + "I' sIbacaka-bacakA (bacakambacakA) strI. [ja o bacakuM,'dvirbhAva.] pracaya.] ja "bacata." (2) cheDo, pariNAma e kabIjAne bacakAM bharavAnI kriyA, bacakA-bacakI bacapaNa na. [ja e "bacuM + gu. "paNa" ta. pra. bAhayA bacakATavuM sa. kri. [jae "bacakuM,' -nA. dhA] bacakAM bharatAM avasthA, bALapaNa, bacagI khAvuM, karaDI TukaDA pADatAM khAvuM. bacakATANuM karmaNi, kei. baca baca kri. vi. [2] bacuM dhAvatuM hoya ke mANasa khAtuM bacakAnI strI, jie bace' dvArA.] gharaDI vezyAe durAcAra hoya tyAre thatA avAjanI jema mATe rAkhelI kAcI uMmaranI chokarI bacabacATa chuM. [ja "baca baca' + gu. "ATa' ta. pra. bacakA-cakI cukI. [jao bacakuM,' - dvirbhAva + gu. I' baca bace' evo avAja ta, pra] jue "bacaka-bacakA." bacara-vALa ja "bacaDavALa.' bacakAravuM sa. ki [jae bacakAre,' -nA. ghA.] Dhorane bacalI strI. [o "bacaluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] nAnI UbhAM rAkhavA "baca' jevo avAja karo. bacakAravuM dIkarI. (2) nAnI bALakI, nAnI chokarI karmaNi, kra. bacakArAvavuM che, sa. kei. bacaluM na. [ja e baca' + gu, "la" vArthe ta. pra.] nAnA bacakArAvavuM, bacakAravuM jue "bacakAravyuMmAM. bALaka. (2) pazu-pakSI vagerenuM nAnuM baccuM. (3) keLa vagere bacakAre chuM. [ravA.] "bacaM' evo avAja (khAtAM temaja nAnuM piyuM Dhorane UbhAM rAkhavA karAta) bacele pR. [ja bacatuM.'] nAne dIkaro. (2) nA chokare bacakAvavuM sa. vei chalakAvavuM. bacakAvAvuM karmaNi, ji. bacavuM a. kri. bAkI rahevuM, phAjala paDavuM. (2) UgaravuM, bacakAvAva che, sa, kri salAmata rahevuM. (3) jatuM aTakavuM. bacAvuM bhAve, ke, bacakAvAvavuM, bacakAvAvuM ja "acakAvavuM'mAM. bacAvavuM che, sa. kri. 2010_04 Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kheMcAI bacAI zrI. [jue 'bacavuM'+gu- 'AI 'kR.pra.] ja 'bacata.OM' (2) (lA.) karakasara khacAu vi. [z2ae bacavuM' + gu. 'A' rR.pra.] khacata karI zakAya tevuM. (2) bacata karanAruM, karakasariyuM acAhuM jae bacAruM'-'bicAruM,' khacAravuM akri. [jae 'acakAravuM'.] jue 'khacakAravuM.' acArANuM bhAve, kri. bacArAvavuM che,, sakri acArAvavuM, bacArAyuM jue 'acAravuM'mAM bacAruM(-huM) jae bicAruM.' bacAva suM. [jue 'acavuM' + gu. 'Ava' kR.pra.] khacavuM ke bacAvavuM e, saMrakSaNa, 'Diphensa.' [. karavA (rU.pra.) peAtAnI mAthe AvelI AphatamAMthI ugArA karavA] bacAva-kAzana. [+ jue 'kAma. ] khacAvI levAnuM kArya bacAva-padI strI. [+ 4e 'paDadI.'] rakSaNAtmaka patarI, 'vAva,' 'espreipa vAva' bacAvavuM, bacAvuM jue 'bacavuM'mAM, [vAdIno pakSa bacAva-pakSa puM. [+ saM.] adAvata ke carcAsabhAmAM pratiacAveza puM. [jae 'bacAvavuM" + gu. 'e' rR. pra.] jue 'bacAva.' [lagatuM baccAMne khaciyuM vi. [jue 'bacuM'+ zuM. iyuM' ta.pra.] khacI (-21) strI. [ravA.] jue 'bukI'-bAkI,' (2) jIla, [. phATavI (rU.pra.) khelavAnI zakti hovI] khacA (-cAOM) zrI. z2ie 'kheMcuM,-A' + gu. 'I' lADa sIpratyaya.] nAnI dIkarI. (ra) nAnI karI bacu puM. [jue 'bacuM.'] dIkarA dIkarIne mATene vAyaka zabda, beTA kharuM jae 'baccuM,' bacUkaDuM(-luM) vi. [jue 'baccuM' + gu.ka'+ &' ke 'la' svArthe ta.pra.] (vahAlamAM) taddana nAnakaDuM (bALaka ke pazu pakSInuM baccuM). (2) tadna nAnA kAI paNa padArtha basUriyuM vi [jue 'khacUDuM' + gu. 'yuM' svArthe ta.pra.] jue 'khacUkaDuM(1).' [dIkarI, (ra) nAnI che|karI cUDI sI, [jue 'baccuM'+gu. 'I' srIpratyaya.] nAnI acUOM vi. juie acuM' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] nAnuM kharca [ta. pra.] jae 'acUkaDuM.' bacUliyuM vi. z2ie baccuM' + gu. 'la' + 'iyuM'svArthe acerI srI. niMdA, kUthalI bacAli(-Li)yuM na. [jue 'baliyuM,'] jue 'bacatuM.' accama-jI, baccAjI puM. jae bacceA' + mAnavAcaka 'jI.'] (tiraskAramAM saMbodhana) dIkaro baccAM-kaccAM na., a. va. [juA 'baccuM,' - dvirNAva.] bacAM, chekarAM chaiyAM cAM baccAM-zAhI vi. [jue 'bhaccuM' + gu. mA' ba. va., pra. +jue 'zAhI.'] che.karavAdathI bhareluM accI -2 jue. kheMcI 1-2, accuM na. [saM. avax-> ma; A vikAsa zakaya, chatAM kA, 'bacat' vadhu svAbhAvika] bALaka, karyuM. (A arthamAM bALabaccu bALabaccAM' eve oDiyA prayAga _2010_04 ajavuM rUDha che.) (2) pazu pakSI jaMtu vagerenuM nAnuM pharajaMda. [ccAnA khela (rU. pra.) saheluM kAma] baccA puM. [jue baccuM.'] chekarA, (2) dIkarA. (gu.mAM khaAA' bahu rUDha nathI.) [nahi tevuM accha<-'')' vi. [vA.] araDha, kharabacaDuM, suMvALuM accha(-o)DAI sI. [ + gu. 'AI " ta. pra.] kharaTapaNuM achata vi. jiA ba'+ chaDavuM,'] bevAra Dela hAya tevuM. (ra) (lA.) puM. ceAkhAnI eka jAta achavuM sa. kri, pasaMda karavuM. khArUM karmaNi., kri. bachAvavuM pre., sa. kri. [karavA jevuM machAu vi. [jae 'khavuM' + gu. 'A' 3. pra.] pasaMda bachAva puM. jio 'bhaThyuM'+ gu. Ava' rR. pra.] pasaMdagI bachAvavuM, bachAvuM jue bachavuM"mAM, ba jae 'acchaDa,' achachavAI jaA baDAI.' jagI vi., puM. [ja 1559 [kalAkAra ajavuM'+phA.] vAdya vagADanAra bajA na. talavAra majabajAvavuM a. kri. [jue 'bAvavuM,'Adya be zrutie nA dilhava.] (lA.) ghaNA avAja karave. (ra) pAdanuM ajara (-25) strI, saMdhavA mATenA tamAkuneA khArIka bhUko, chIMkaNI, tapakhIra, saMdhaNI ajarakha,-heM na. e nAmanuM eka vRkSa ane enuM kALA raMganuM maNakA jevuM kuLa (je bALakAnA gaLAmAM kAInI najara na lAge e mATe baMdhAya che.) (2) (lA.) mAdaLiyuM. (3) peAyaNInuM mULa ke phaLa. (4) majabUta AdamI. (5) sApa, (6) kALA raMganA mAkara ajara-bhAMga puM. tamAkunA cheDa ajaraMga puM.[saM. vagraijJa + =vAnlR vanA jevAM agevALuM] (lA.) hanumAna, mAruti. (saMjJA.) [prakAra. (vyAyAma.) bajaraMga-mUMDha (bajara-ed) puM. [ + saM.] kasaratanA eka bajaraMga-alI (bajara)puM. [+ rsa,], bajaraMgI (majaraphI) puM. [saM, vA] jue bajaraMga' ariyuM vi. [jae ajara' + gu. 'yuM' ta. pra.] bajaranA raMganuM. tapakhIriyuM, chIMkaNI raMganuM. (2) na. khaja2 bharavAnI dAbaDI ke DI bajariyA puM. [jue bajariyuM.'] tamAkunA cheDane maLatA eka breDa, (2) chIMkaNIne vepArI ajarA huM, [hiM. bajarA] eka prakAranuM vahANu. (vahANu.) aja(-jA)vaNI strI. [jae 'aja(-jA)vavuM' + gu. 'aNI' . pra.] bAvanuM e, amalamAM mUkavuM ke mukAvavuM e, amala karavA e (khAsa karI adAlatanA hukamathI). (ra) TAMca, jatI ajavavuM ja bajavuM'mAM ajavuM' a. kra. [saM. vAtha-> vadhna-] (vAgha vageremA) vagADavAthI avAja thavA, (vAghanuM) vAgavuM. khajAvuM bhAve, kri. bajAvavuM: pre., sa. kri. khajavuMra a. kri[A. bA Avurhat] amalamAM AveluM, amalamAM mukAvuM, banavuM? bhAve, kri. bajavavuM, khAvuM Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bajavayuM ke. sa. kra. + gu [dezI khajayuM vi. [jue bajavuM ajaMtarI (bajantarI) vi. [jue 'bajanuM khajaMtrI,'] vAdya vagADavAmAM niSNAta, ajagI bAka,-kha,-ga vi. [marA.] evaka, mUrkha majAja puM. [ara. bajAja] kApaDanA vepArI, kApaDiyA, jAnajI zrI. [+phA. pratyaya] khajAnA dhaMdhe. (ra) kApaDa vecavAnI caturAI, (3) (lA.) ThagabAjI, chetarapIMDI, phasAmaNI bAjI-zvetA puM,, kha. 1. [ + jae 'veDA.'] vecatI vakhate AnAkAnI karavI e, mAla vecavAmAM karAtI cIkAza bajANiyA puM. [jae bajavuM' dvArA.] Dhola vAgatAM jatAM kAraDA upara vAMsanI madadathI khela karanAra dhaMdhAdArI naTa, (2) (lA.) phulaNajI, baDAI kheAra khAra zrI., na., puM. [phA. khAjAr ] hareka prakAranA mAlasAmAna vecavA-kharIdavAnI dukAne nA AkhA latto, pITha, pIThuM, 'mArkeTa,' (ra) (lA.) bhAva. dara, rUkha. [. karavuM. pra.) haMmezanI jarUrI vastu kharIda karavA javuM. . besI javI(-g) (-bheMsI-) (rU. pra.) bhAva nIcA javA. 0 bharAvI (-g) (rU. pra.) mAla-sAmAna mATe aneka dukAna goThavAvI. * lAvavI (rU. pra.) vastu kharIdI lAvavI, vadhI javuM (3.pra.) bhAva UMce javA, vaheAravA javuM (-vA:2vA), . haiAravA javuM (rU. pra.) mAla kharIdavA javuM] bajAra-kAmanA [+jue 'kAma.2'] bajAramAM karavAnuM kAryaM bajAra-gapI. [+ jue 'gapa.'] bajAramAM AvatI UDatI vAta, leAka-vAyakA 1510 _2010_04 'eyuM' rR. pra.], dvArA; hi anna ra(-2)Nu (-Nya) sI. [jue 'khajArI' + gu. 'a(e)Na' srIpratyaya,] (lA,) vezyA, gaNikA bajAra-dara puM. [ + jae 'dara.'] bajAramAM cAlatA bhAva, bajAra-bhAva, pIDha-bhAva bajAra-dastUra puM. [ + phA.], bajAra-dhArA pu. [ + jae dhArA.'] bajAramAM pracalita rUDhi, vepArI sAdhAraNa rivAja khAra-pANI na., a. va. [+jue 'pANI.'] (lA.) cAlatI levaDa-devaDa [-khAra-bhAva. khAra-pITha srI. [ + ja pITha.\'] jae 'khAra-dara' antara-pUtaLI strI. [+A pUtaLI.'] (lA.) banIThanIne bAramAM pharanArI strI, bAramAM zaNagArI karavAnI TevavALI strI. (ra) vezyA [bajAra-gapa.' ajantara-bhaNuzuM na. [+jue 'baNaguM.'] (lA.) jue antara-bhAva huM, [ + saM.] jue bAra-dara,' khAriyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta, pra.] khajArane lagatuM, khAru, (2) antaramAM rakhaDyA karatuM aArI' vi. [ + gu. I' ta. pra.] khArane lagatuM khArI sI. [+ gu. 'I'ta, pra.] bajAramAM mAla ApavAvecavAnI cAlAkI. (ra) (lA.) luccAI, DhAMgAI. (3) e nAmanI eka ramata, khArApATa, ATApATA bajAru vi. [ + gu. ''ta. pra.] bhArate lagatuM. (2) antaramAM maLatuM. (3) khAramAM cAlatuM. (4) (lA.) halakA prakAranuM, halakI banAvaTanuM. (5) asthira, sattAvAra nahi aTaka tevuM. (6) apavitra khAreNu (-ya) strI. jae bajAraNa.' khanavaNI strI. [jue 'bajAvavuM' + gu. 'aNI' rR. pra.] vagADavAnI kriyA ke rIta bajAvaNI sI. [jue bajAvavuM'' + gu. aNI' rR. pra.] sarakArI vAra ke japtI lAvavAnI kriyA khAvI-amaladAra puM. [jae 'bhAvaNI '+amaladAra.] sarakArI varanTa ke japtI lAvanAra adhikArI, najara jANI-kAmadAra, bajAvaNI-kArakUna puM. jio a jAvaNI vai' + 'kAmadAra'~~'kArakuna.']nAjaranA hAtha nIcenA japtI ke gaeNranTa laI AvanAra kArakUna, presesa-klArka' aAvaNI-darakhAsta srI. [jae bajAvaNI' + 'darakhAsta.'] banavaNI thAya. e mATe karavAmAM AvatI araja ke arajI bajAvaNI-dAra vi. [+ ph. pratyaya] jae bajAvaNIkAmadAra,' 'preAsesa-sarvara' bajAvavuM,-ra khAvuM1-2 jae bajavuM 192mAM. jinasa vi. [dhA. ba-si] kharekhara, (2) jevuM ne tevuM. (3) pUrNa, saMpUNaeN ajada vi. [phA, + ara. ji6] haThIluM, AgrahI, jakkI ajIda-gI strI. [+phA. pratyaya], ajIdAI sI. [+]. AI' ta. pra.] majIdapaNuM, haTha, durAgraha, ja khajI-dAra vi. kheDUtane tyAM dANA laI enA sATAmAM kAma karanAra majUra adI strI. [kA.] jue ajIdagI.' bajeTa na. [aM.] Avaka ane kharcanA agAuthI AMdhavAmAM AvatA aMdAja ane enI noMdha, aMdAja-patra, AyazcayagaNanAnI tapazIla bajeTasatrana. [ + saM.] aMdAjapatra rajU karI maMjUra karAva vAnI leAsabhA ke vidhAnasabhAnI beThaka, bajeTa-sezana' bajaiyA puM. [jae 'bajavuM' + gu. 'aiyeA.' kR. pra.]jue' ajavaiyA.' khoTA paM. kaLazayA, leTa khoDA puM. e nAmanuM hAthanuM eka ghareNuM [anicchAe ba-jora kri. vi. [phA.] nera-jalamathI, jabaradastIthI, parANe, ajoraga vi. [phA. bujhug] bujharga, vRddha (ke. 6. 5.) ajha na. e nAmanuM eka paMkhI [amerikana zastra akrUra na. [aM.] e nAmanuM rAilanA prakAranuM eka ajhADavuM jae bAjhavuM'mAM ajhAra (21) zrI. paththaramAMthI banatI e nAmanI eka davA majhAvuM jue bhAjhavuM'mAM. bajra (jho)DhAvavuM, bhajhu(-)DhAvuM jue ban<-jhA)DatuM'mAM. bax(-pru)vuM sa. kri. [jue jhaDavuM,' ba' pUrvAMga bhAradarzaka] pakaDIne jhUDI nAkhavuM, ragadALavuM. (2) levuM, (3) barthabaththA karavI. bajhu(-jhA)nAnuM karmaNi, kri. annu(-jho)DhAvavuM pre., sa. kri. [tIkhuM khaTa vi. [ravA.] nakkara, ghaTTa. (2) bAda. (3) (lA.) AkaruM, * kri. vi. [ravA.] 'baTaka' evA avAjathI. (2) (lA.) zarama rAkhyA vinA (khAsa karI baTaka beluM'mAM ja mAtra) Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baTakaNA 151 baTa!,-hyuM` vi. [jue 'aTakanuM" + gu, 'aNu,zuM' A, pra.] khaTakI javAnA svabhAvanuM, baTakI jAya tevuM, tUTI jAya tevuM, acaDa [(2) (lA.) karaDakaNuM aTakaNuMOM vi. [jue 'aTaka' dvArA.] bahu khela khela karanAruM. khaTakrameluM vi. [jue 'khaTaka'+belanuM' + gu* G*' kR.pra.] zarama vinA kheAlanAruM. (ra) mAkakhera. (3) avivekI, tADuM. (4) meDhAmeADha kahI denAruM aTakaralaDuM vi. [ja 'baTaka'dvArA.] jue 'khaTaka-kheluM.' aTakavuM a. kri. [ravA.] kAMIka athaDAtAM tUTI javuM. (2) vALavA jatAM bhAMgI paDavuM. baTAkAvuM bhAve, kri. maTakAvavuM` pre., sa. kra. baTakAvuM sa. phri kAme lagADavuM, kAme vaLagADavuM. aTakADAvuM karmaNi. kri. khaTakADhAvavuM pre., sa, kri. aTakADhAvavuM, khaTakADhAvuM jae baTakADavuM'mAM baTakAvaDA(rA)vavuM, jae baTakAvavuM'mAM. aTakAvavuM1 jue 'aTakavuM'mAM. aTakAvavuMra sa. kri. [jue baTakurai - tA. dhA.] nAnA nAnA khaTakA karI khAvuM, paTakAvavuM. baTakAvAvuM karmaNi, kri. aTakAvaDA(-rA)vavuM pre., sa. kri aDhakriyA puM., ba. va. [jae 'khaTakuM ' + gu, 'iyuM' ta. pra.] (lA.) dhauM"nI TukaDA dANAnI eka jAta aTakI e akI.' baTakuM jae bakuM.' baTakuM? na. [jue 'khaTaka' + gu. '*' ta. pra.] khaTaka avAja sAthe TukaDA pADaSo hAya te aTakuM vi. [jue khaTakura' +gu, 'ka' svArthe ta. pra.] ekAda TukaDA (khAvA mATenA) jeTaluM baTakuMDuM jue 'baDhatuM.' khaTaNu na. retImAM mALe bAMdhI rahenAra eka pakSI, 'plavara' khaTana na. [aM.] (kapaDAmAMnuM) beriyuM, DoraNuM, beraNuM, bhutAna. (ra) vIjaLInI svicanA prakAranI khAvIne upayogamAM levAtI phaLa baTalara puM. [aM.] khristI raseAye aTathA puM. tamAku seApArI vagere rAkhavAnI nAnI kAthaLI khaTavela (ca) zrI. pulanA cheDAmAM jamIna upara jato trAMsI (2) na. eka jAtanuM [vAsa AvI javI khaTAvuM a. kri. ghaNA vakhata paDI rahevAthI narama khAdyamAM khaTAzi(-si)yAM na., ba. va. dANAnAM keTamAM. [. UDhamAM (rU. pra.) dhana dhAnya vagere nAza pAmI javuM, (2) gharamAM gharavakharInA sAMsA hovA] bAzi(-si)yuM na. bagAsuM aTa-mAgare puM. ['baTa'nA artha spaSTa nathI + juA megare..'] ghaNI pAMdaDIvALAM bharAu phUlanI megarAnI eka jAta (AmAM aneka phUla ekamAM trIjuM samAyeluM e rItanAM hoya che.) aTara na. [aM] mAkhaNa aTara-milka na. [aM.] chAza khaTu,ke puM. [saM.] bALaka, zakarA (ATheka varSanI aMdarane). (2) brAhmaNa bALa (janAI mATe taiyAra thayele), khaDave aTaka-bhairava puM. [saM.] mahAdevanuM eka raudra svarUpa-beThA ghATanuM baTukAM-paTTukAM na., a. va. [ravA.] khuzAmata khaTalA puM. [jue 'ba' + gu. 'la' svArthe ta. pra.] (vahAlapamAM) khaTUkaDuM, "tuM vi. [saM. mag + gu. 'ka' + 'huM' - 'huM' svArthe ta. beTA, putra, dIkarA pra.] nAnuM beThA ghATanuM, khaDuM, khAMzyuM, ThIMgaNuM, vAmana TUMkuM na. AkaDAnuM kUMpaLa TeTa na. [aM. paTa] ja TeDA puM. e nAmanuM eka pahADI vRkSa baTAkuM.' dIvAla aTa-hajArI zrI. e nAmaneA eka phUla-choDa aTA na. e nAmanuM eka pakSI. (ra) kalahaMsa, cakravAka baTAI sI. [hiM.; gu. mAM 'bhAga-khaTAI ' evA samAsanA prayeAga] kheDUta ane jamInadAra vacce pAkanI thatI vaheMcaNI baTAu vi., puM. [hiM.; gu. mAM 'chelabaTAu' evA samAsa _2010_04 baTTo prayeAga] chelabaTAu, IzkI, raMDIkhAja aTANuM vi. aTaka-eluM. (2) mIThA-kheluM baTAkA(-DhA)-pAM(vA) puM., a. va. [jue baTAke(-2)' + pAMA(vA).'] khaTAkA ane pauAnA mizraNanI khAvAnI eka vAnI baTAkA(-TA)-vaDhAM na., a. va. [jue 'baTAkA(TA)'+vaDuM.'^] baTAkAne bAphI emAM masAle bharI vesaNanI pUrImAM vIMTI ane taLIne karavAmAM AvatA bhajiyAnA eka prakAra aTArke kri. vi. rivA] 'baTAka' evA avAjathI aTAkriyuM na. [ + gu. 'yuM' ta. pra.] (lA.) tarata tUTI jAya tevuM pAtaLA kAcanuM metI TAkriyuMre [jue baTakuM'^+gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] jae baTa(-4)kuM.1, 1, dvArA + seM.] khaTAkiyuM" na. [ja baTakuMO' + gu. yuM' ta. pra.]kerInA TukaDAonuM kareluM eka jAtanuM athANuM (2) vi. TakuM bharI le tevuM baTAkI-dAsa vi., puM. [jae baTa(-)kuM (kaTAkSamAM) khaDakuM, khAMDiyuM, TucakI, ThIMgaNuM baTAkuM(huM) na., -kA(-) puM. [aM. poTeTo] videzamAMthI AyAta thayeluM eka pauSTika kaMda, Alu, baTeTuM baTAcUra (25) sI. khAdhAkhAdha [tramajhaTa baTAjhaTI srI. [ravA, lAkaDIe ke talavArAnI taDAtaDI, baTATuM, te jue 'baTAkuM,nphrA.' baTATI-keLa (-5) zrI. [aspaSTa + jae 'kuLa,'] kuLanI eka khAsa jAta, khAsara mULa aTAliyana sI. [aM.] lazkarI TukaDI khaTAvaDuM vi. nAnuM ane dekhAvaDuM. tetara pakSI aTeravuM na. bhUkharA raMganuM e nAmanuM eka pakSI baTeruM na. (mATInuM) zakeAruM, zarAvaDuM, caNiyuM, rAma-pAtara baTerA puM, meTuM zakAruM khaTe puM. [jue 'beTA.] (vahAlamAM) beTA, dIkarA, khaTalA baTTo chuM. kalaMka, lAMchana, badanAmI. (2) vahAmata, ALa, [ja lagADavela (rU. pra.) kalaMka caDAvavuM. * lAgavA (rU. pra.) Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ba81 barDa(huM) 1562 kaleka caDavuM] ba-perTa vi. [ja "baDa' + "paTa' + gu, "u" ta, pra.] baThuM(6) vi. jae baThakuM.' (2) UMdhuM, me-bhera meTA peTavALuM. (2) (lA.) khAudhara. (3) lAlacu baTha puM. (lA.) nIce majabUta De. (2) gadheDo bAphavuM sa. kri. gupta mAra mAravo. baphAvuM karmaNi, ke. baka? 8.tha) sI. naja2, daSTi. [0 mAMDavI (rU. pra.) sAme bahaphAvavuM pre, sa. ki. javuM. (2) sAme thavuM, sAmano karo] baphAvavuM, baphAvuM e baraphavuM'mAM. baTha()kI sI. jio "baTha(ra)' +gu. I ' strI pratyaya.] baDakuM na. kutarAnuM hAkuM, vaDacakuM. (2) vaDacakuM bharavAnI mAphaka (lA.) nIcA kadanI vezyA. (2) rekhAta, bhoga-patnI chaNako karavo e. -jAM nA(- nAMkhavAM (u. pra.) chaNakA baTha(-2); ve, jio baThaP + gu. "kuM' svArthe ta pra.] karavA. phAM hAMkavAM (rU. pra.) gapa mAravI) bAMThayuM, ThIMgaNuM, vAmana, baThaDuM barapha vi, pR. jADI buddhine mANasa, aDabaMga, race baka(-2)kaDuM vi. [ja "baTakuM' + gu. "huM savArthe ta. pra.] baha-baka vi. patnInI bhavAI khAnAro (puruSa). (2) (lA) (vahAlamAM) e "baThakuM." [baThakuM.' mUrkha, bevakUpha barDa vi. jio baTha+ gu. "huM" svArthe ta. pra. juo baDabakhta vi. [ja baDa" + phA] baDabhAgI, nasIbadAra, bakara vi. jaDa (2) DhIluM, picuM bA-ba8 (bartha-baDathI strI, [2] baDabaDATa, bakavATa, baTharAvuM a. kei. jio "baThara.'] bhaData karatI veLA lavAre barAbara na pAkavuM (na. mA.). babaluM ja babaDavuM." baDAMga kri. vi. chAnuMmAnuM hoya ema bahabahAI sTI. [ja baDabaDavuM' + gu. AI' ka. pra.], baThAMgi vi, puM. [+gu. "IyuM' ta. pra.] cera, uThAvagIra bahabahATa chuM. [ + gu. "ATa' ku. pra. e baDabaDa.' baDiyAra kei. vi. [ ja ba ThaM' dvArA.] ghaNuM DokatAM ba babaTiyuM vi. jio baDabaDATa + gu. "iyuM' ta. pra. paDe ema baDabaDATa karanAruM, vAtevuiM jio "baDa-baDa." bakiyuM vi. [ja e "ba8 + gu. IyuM' ta. pra.] jae baDha.' bahabahATI strI. [ja baDabaDavuM' + gu. "ATI' ku. pra.] baka huM ja baTakuM.' babariyAM na., ba. va. jio "baDabaDavuM' + gu. IyuM' ku. ba- vi. saM. vRddha > prA. veDha, vaDha, hiM, "baDA." hiMdInA pra.] pANImAM thatA parapoTA. [ belavAM (rU. pra.) khulluM uchInA zabdomAM pUrva pada tarIke] vaDuM, meTuM paDI javuM]. baDakaMdAja (baDakandAja) paM. baMdUka rAkhanAra mANasa bahabaDiyuM vi. [ja baDabaDiyAM.] baDabaDATiyuM. (2) na. baDhakaMdAra (baDakandAra) vi. nizAnabAja. (2) sI. baMdUka, pANImAM thato parapoTo. (3) eka jAtanuM pakSI, beMglara' (3) tamaMco babaDe chuM. [2vA.] phadaphadato gaMdavADo bakhAvavuM sa. kiM. [ravA.] mAravuM, phaTakAravuM bahabavuM sa. kri. (kaNasalAM upara) baMdhAM mAravAM. (2) mAravuM, bakhAvuM a. kiM. saDavuM, kehavuM jhIMkavuM. (3) gaDabavuM, dabAvavuM. baDhabAvuM karmaNi, kiM. bakhuM na. [ravA.] lIMTa, seDAM [balagama baDhabAvavuM , sa. ki. bane chuM. [ravA. kaphane moDhAmAMthI nIkaLatA lo, gaLo, bAbA puM, ba. va. zeDAM baghatI rahI. trAsa varatAvo e bAbAvavuM, baDhabAvuM ja e baDabavuM'mAM. baghaDATI juo ba(03)dhaDATI." baDhabAvuM a. kri. bAbaDI javuM, (anAjanuM) bagaDI javuM bAghalI strI. ghaDA-DAMkaNuM. (2) chAjalI. (3) paDaghalI. bahabuM vi. khAruM [bhAgyazALI baghalI' strI, e nAmanI eka vanaspati [pIla baDabhAga vi. [ja e "baDa' + saM.] nasIbadAra, kama, baDha 5. mela kApI lIdhA pachI khapAmAMthI pharI phuTato bahabhAginI vi, strI, jio "baDa' + saM.] bhAgyazALI rahI bacu vi. vRddha, gharaDuM bahabhAgI vi [jao babaDa.' + saM, + puM] jAo "baDa. bace puM. jao "baDakho." [prayoga) bhAga.' bahacha vi, kri. vi. khUba khATuM (khATuM baDacha' je mAtra babhAgya na. jio "baDa' + saM.] sAruM nasIba, sadabhAgya barachaTa ja "barachaTa." baha-mUchiye, baha-mUche 4i, . [ja "baDa-' + "m' baDhache . zeraDIne Akhe sAMThe [khelanAra, bahAdura + gu. IyuM - "G" , pra. artha UlaTa] (lA) mULa vinAno ba-jaMga (jagI) vi. [ja baDa' + jaMgI.'] mATe jaMga puruSa [kANAmAM nAkhavAne kholo batAla vi. nirbaLa, nabaLuM, letha jevuM badala(-2) sI. gADAnAM 5DAMnI dharInA baMne cheDAnA bahathala na. eka jAtanI kaDhI ba-gAma vi. [ja e baDa' + lagAma.'] (lA.) bAhubaluM bAla vi. aDabA jevuM bATavA , ba. va. cholelI zeraDInA TukaDA, gaMDerI bAda na. sAne sAro lAbha thAya tevuM sAdhana ke vyakita. baDhavALa na. bhegane bagADa (2) sAro lAbha ba 5. [saM. vahu-> vaDuma-] je dvijane joInA badale puMgapa, gapATa. [-LA mAravA (rU. pra.) gapa sarakAra cAlu che te baTuka. [0 uThATa (rU. pra) baDavAne calAvavI. (2) kheTI AzA ApavI) gurune vera na jatAM pAcho vALavAno vidhi karavo. 0 dekhAva 2010_04 Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baDa 153 aNugu (rU. pra.) baDavo gurune ghera bhaNavA deDI jAya evo dekhAva svArthe ta. pra.] moTuM uMmaramAM kadamAM temanA svabhAva vageremAM karo. 0 dhuNAva (u. pra) bha dhuNA. 9 bheLe baka kri. vi. [ravA.] meDhAmAM khAtAM avAja thAya ema (rU. pra" bhUvAnA dhatiMgamAM phasAI janAra mANasa] baDUko ja bahi." ba puM, khATale bharatAM dorI khasI na jAya e mATenA bakora puM. [ravA.] moDhAmAM khAtAM thato avAja. [-kA dorIne gAMTha vALelo TukaDo bolAvavA (rU. pra.) baka baka avAja thAya ema khAvuM. bI puM. zeraDInuM te te patI kuM, gaMDerI 0 bAla (rU. pra.) kaThaNa padArtha khAtAM mahAmAM evo ba * chuM. e nAmanuM eka pakSI (darajIDAnA varganuM). avAja thavo] basUTa (ya) ApI. [2vA.] jhaghaDAmAM sAmasAmI jAmatI bahUlI strI, borasalInuM jhADa guimAnI mANasa lAkaDIenI taDAtaDI, setha. (2) varasAdanI jhaDIno avAja baDekhAM . [ja "ba' hi., ba. va. baDa' + "khAM." (lA) basa vi. juo baDai." baDe jAva ke.. [hiM. baDha jAo] "vRddhi thAo evI davAba-haMsa (husa) kuM. jio baDa' + saM.] mAlakoza rAgane vALo ugAra. (2) vi., pR. (lA) zrImaMta AThamAMno eka putra rAga. (saMgIta.) (2) medha rAganI baDe miyAM ja "baDA-miyAM." eka rAgiNuM. (saMgIta.) (3) sAraMga rAgane eka prakAra. baDela (-2) . gADAmAM uDAnA dharAne cheDe paiDuM na nIkaLI (saMgIta.). jAya e mATe bhAta khIlo baga (baDa) vi. [ja baDa' + saM, ma] meTAM baDelA . e nAmanuM eka jhADa (zaNanA jevuM) aMgeAvALuM, mahaM. (2) suMdara, (3) DAdhADadhI vinAnuM, UjaLuM. baDelI strI. juo baDAza.' (4) aNasamajhathI ke jANuM bane tophAna karanAra, uddhata baDe pu. lAkaDIne TukaDA, baDiye, baDIkA, bake, daMDaka svabhAvanuM baDha (4) strI. hiMsa prANIe pitAne rahevA karelI bakhola, bahaMga (baDakazya) sI. baDAI, patarAja beTa phiNage bahaMga-nAtha (bI) muM. jio "baDaMga" + saM.] (lA) baDhage pu. mela kApyA pachI enA khaMpAmAMthI phUTa no aDabaMga, jaDasu, rAMce baDhatI strI. [hi.] AbAdI, abhyadaya. (2) pagAramAM ke bagIya (baDakagIca) vi. [ja baDaMga' + saM. va ta. karInA darajajAmAM apAta vadhAre pra.] baDAI karanAra, patarAjI-khera baDhayala vi. UMcI jAtanuM, umA prakAranuM. (2) khurA, bahAI sI. jio "ba' + gu. "AI' ta. pra.] baDAI, AnaMdI (3) madhuM patarAi, phiziyArI, breDe." (2) garva, magarUrI. [0 karavI baDhara na. nAraMgInA prakAranuM eka khaTamIThuM phaLa 0 mAravI, hAMkavI (3. pra.) patarAjI karavI] baDhA kuM., ba. va. khaLAmAM chUTA chavAyA paDI rahevA dANA bahAI-khera vi. [ + phA. pratyaya] baDAI karanAruM, zekhI- baDhAra puM. lagna pachInuM jamaNa khera, patarAjI-khera baDhA . [hi. bahAvA] (lA.) uttejana. (2) khuzAmata. bahA-kATa (Taya) sahI. [ja baDuM + hiM. kATanA.] meTuM (3) uzkeraNI. (4) vastIne vadhAre valaya, ativalaya, "hAiparabela' ba-DhALiyuM vi. jio "ba-hALuM' + gu. "yuM' vArthe ta. pra.], baTAkApha chuM. bhaDava, kUTa ['baDa-sUTa.' ba-DhALuM vi. [ja "ba' +ALa'+ gu. "uM' ta. pra.] be ba-khUTa (ya) , jie barDa' + 'Ta' (2vA.)] "e bAju DhALavALuM. (2) sAthI bherune ramatamAM sAtha ApanAruM baTATa pu. anAja lAdeluM hoya tevA piThiyAonuM ToLuM (eka sAthInI gaDIo khatama thaI jatAM bahApe puM, jio "baDuM + gu. "Apo' ta. pra.] meTAI, baDhALe kri. vi. [+ gu. e sA. vi., pra.] (lA.) mAMDa baDapaNa. (2) o "baDAI.' mAMDa, mahA musIbate bAga () sI. e nAmanuM eka pakSI, "baeNlara' baNa ( 1Nya) strI. [ravA.] gokIre, dekAro, hAkoTo. [UMTavI bahAbUTa, vi. zaradI ke evA rogathI gherAI gayeluM. (rU. pra) bhAre gokIre thave. 0 mAMDavI (rU. pra.) avAja (2) bhaDA-bhaTa karatAM kharIda karavA AvavuM) bahA-De miyAM !., ba. va. jio "baDuM' (hi) "baDA' - baka (ka) strI. [2vA. thoDeka avAja, (2) (lA.) baDa" + miyAM.] (musalamAnamAM) me bhAI karaDATI, roSavALI najara baTAza (varSa) strI. [ja baDuM' + gu "aza' ta, pra.] aNukavuM a. ji. [2vA.) "baNuka' evo avAja che. (2) ja baDAI - breDe." | (lA) najare dekhAvuM, baNukAvuM bhAve, kri. beNukAvavuM bari DuM. jio "baDo' + gu. chayuM' svArthe ta. pra.], bahiMguM pre., sa. ki. (bAga) na. jio "baDo' dvArA.1, baDIke huM jio baNakAvavuM ja baNavuM'mAM. [baNagAvavuM baDo" dvArA.] lAkaDIne nAne kakaDa, katI ke, daMke beNukAvavuM a. ki. utAvaLI gatie cAlyA javuM, baka baka kri. vi[ravA.] baDabaDa" evA avAja sAthe baNukAvuM ja eNukavuMmAM. baDuza vi. bAMDuM, trAMsI AMkhavALuM baNagAvavuM sa. ji. juo baNukAvavuM.' barDa vi. saM. vRkSa- vRkuma-> hi. "baDo' + gu. 'uM' eNu-zuM na. [ja "aNu dvAra.] raNaziguM. (2) raNaziMgAne 2010_04 Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baNabaNa battI avAja. ) (lA.) mithyA stuti, beTAM vakhANa [-gAM batAvuM jue "batAvavuM." batArA karmaNi, ji. UDhavAM (rU. pra.) gapa kelAvI. (2) mArAmArI thavI. 0pheMkavAM batAna 5. khulA khetaramAM Dhorane bhegAM karavAnuM ThekANuM (2. pra.) khetI prazaMsA karavI. (2) ga5 calAva] batAna puM, -nuM na. [+gu. "u" svArthe ta. pra.] baMne mArA tathA baNu aNu ki, vi, rivA.] baNabaNavAne avAja paThANanI aMdaranI bAjae majabUtI mATe jaDavAmAM Avate baNabaNavuM a. ji. [ravA. baNabaNa' evo avAja kara lAkaDAne te te TukaDe. (vahANa) (mAkhI bhamarI vagere kare che e). (2) mAthe mAkhoe batAbATa puM. caka nAmanuM pakSI UDatI hoya tenuM gaMduM ke gobaruM hovuM. (3) (lA.) AzAmAM batArI li., sI. [ja "ba-tAruM' + gu. I' pratyaya.] ne AzAmAM koInI pAchaLa pharyA karavuM be tAravALI (khAsa karI cAsaNa-khAMDanI) baNabaNATa kuM. "baNabaNavuM' + gu. "ATa' ka. pra.) batAruM vi. [jae "ba'+ saM. "RAra' + gu. "uM' ta. pra.] baNabaNavAnI kriyA be tAravALuM. (2) na. be tAra karIne banAveluM sUtara. (3) baNavuM a. kri. [jae "banavuM' ja. gu.mAM baNa' vaparAya be tAranuM vaNatara che, paNa arvA. gu.mAM baNa-kaNavuM' evo mAtra praga batAluM vi. [ie "ba' + saM. tAru + gu. 'uM' ta. pra] jANIto che, anajThana paNa.] ja "banavuM." gAtAM tAla cUkanAruM, betAluM. (saMgIta.) baNavuM-kaNavuM ja "banavuM-navuM.' batAvaDA(rA)vavuM e "batAvavuM'mAM. baNaga vi. khUba dhaLuM ('UjaLuM baNaga' e mAtra prayoga; batAvazu , jie 'batAvavuM" + gu. aNI" ka. pra.] jae baDAMga.) batAvavAnI kriyA. (2) abhinaya baNiyuM na. nAnuM lAkaDuM banAvarAvavuM jue "batAvaDAvavuM'-"batAvavuM'mAM. bATa puM. [ravA.] jue "baNabaNATa.' batAva(-2)vuM sa. phi. [sara0 hi. "batAnA." gu.mAM, "khavuM'nuM baNeNATI jI. [ + gu. 'I' pratyaya ja baNeNATa." che. "dekhADavuM' che, paraMtu "jovuM'nuM nathI; ene sthAne (2) (lA) vaga, jhapATo, prabaLa sapATo. [bAlavI (rU. batADa(va)nuM' vaparAya che. "jovaDA(rA)vavuM' te spaSTa rIte pra.) prabaLa jhapATAne avAja tho] puna:preraka rUpa che.] [sAmuM mANasa) e ema karavuM, bataka strI, na. [ara. 'bata' + gu. 'ka' vArthe ta. pra.] dekhADavuM. (2) jaNAvavuM, (3) samajhAvavuM, zIkhavavuM. (4) jamIna ane pANI upara cAlI zake tevuM eka capaTI lAMbI udhADuM karI ApavuM. (5) spaSTa karI A5vuM. [AMkha batAvavI cAMcavALuM dharALu pakSI. (2) bataka ke kAcabAnA AkAranuM (AMkhya.) (rU. pra.) bivaDAvavuM. DarAvavuM. AMbA AMbalI musApharImAM kAma lAgatuM pANInuM vAsaNa batAvavAM (rU. pra.) moTA moTA lAbhanI vAto karavI, bataka-paga . [ + jue paga' + gu. "I' ta. pra.] batakanA gheDe batAva (rU. pra.) beDIne ghoDA pAse garbhAdhAna paganA jevAM phUlono eka choDa mATe laI javI. dAkhalA batAva (rU. pra.) dAkhalo zikhabatAvela (haca) strI. [+ ja li'] batakanA jevA ja vADavo. (2) lekhI purAvo Apa. dAMta batAvavA (rU. ghATanAM kuvALI eka vela pra) kAMI nahi banI zake evA bhAva batAva. pachI batakI strI. [+ gu. 'I' strI pratyaya) bataka pakSInI mAdA. batAva (rU. pra.) khAtarI karI ApavI, pANI batAvavuM (2) batakanA dhATanI nAnI kuDalI (2. pra.) tAkAta-zaktino paricaya karAvI Apa. meM batakhI strI. [hi. batakha' + gu. I ' pratyaya.] pAuDara batAvavuM (-) (rU.pra.) jaIne maLavuM. hAtha batAvavA 2AkhavAne batakanA dhATano nAne zIzA (rU.pra.) parAkrama karI batAvavuM] batAvA(rA)vuM karmaNi, batakhaDha vi. [hiM, "bAta' (>.sa vArtA dvArA)] vADiyuM ki. batAvahA(-rA)vavuM che. sa. . batara (25) strI. kheDavA lAyaka jamIna batAvuM vi. [ja "ba-' + "tAvara" + gu. 'uM" ta. pra.] bataraDI strI, jhAMjha (vAgha) (lA.) be dhAravALuM batarIza,sa ja batrIza,sa.' batrI strI, eka jAtanA jhINA caNAnI jAta batarIza(-sa)-lakSaNe ja "batrIza(-sa)-lakSaNuM." ba-huM vi. jio "a*' - dvAra.] baMne bAju cAlanAruM batarIzI-sI juo "batrIzI,-sI." baneluM na, levuM kAMThe kAMThe cAlatuM nAnuM vahANa. (vahANa) batarImAM ja e batrIsAM.' banelI strI. [hiM. " balA' + gu. I' strIpratyaya] makarI batarIzuM jue batrIsuM.' battI strI, siM. vativaI>vRttimA>hiM. baro] dIvo. (2) batarI juo batrIsa." battIvALI kalagI. (3) diveTa, vATa. (4) dhArAmAM davAvALI batalAvavuM e batAvavuM. (khAsa karI dakSiNa gujarAtamAM ghalAtI rUnI vATa. (5) pizAba baMdha thatAM puruSanI janane A rUpa jANItuM che. sara hiM. 'batalAnA jeke hiM. "bAnA" DhiyamAM besAtI saLI. (6) pAtaLI vATa jevI pAdhaDI. vadhAre vyApaka che.) batalAvavuM karmaNi, kri, [0 ApavI (rU. pra.) umeravuM. 0 karavI (2. pra. diveTa batAsA pR., ba, cAkhAnI eka jAta saLagAvavI. 0 ghAlavI (rU. ka.) AkhIlI karavI. batAI rahI. vaNAI, vaNavAnuM mahenatANuM 0 caTA(-8)vI (rU. pra.) pezAba baMdha thatAM puruSanI ba-tAkuna. jio "ba' + 'tAkuM.) be khAnAMvALuM pATiyuM jananeMdriyamAM saLI nAkhavI. phATavI (rU. pra.) jIbha UpaDavI. 2010_04 Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ batto 1565 badanuM 0 mUkavI (. pra.) palIto cAMpavo. (2) jakhamamAM vATa pADavuM, jhaTava pitAnuM karI levuM. [bathAvI 58-5)vuM (u. nAkhavo. * lAgavI (u. pra.) hRdayathI saLagI UThavuM]. pra.) eLavI chaMTavI potAnuM karI levuM, agya rIte laI batto chuM. [sa vartA- prA. vara > hiM. "banAM."] lAkaDAM levuM] bathAvAvuM karmaNi, sa. ji. phADavAnA kAmanuM sutAranuM eka ojAra. (2) UkhaLuM, bada' strI. naMdhamAM sAMdhA tarapha thatI cAmaDI nIcenI eka sAMbeluM. (3) phulahArane eka bhAga prakAranI gAMTha (jene pakavI kADhavI muzkela hoya che.) battha()basthA(-thA) (bathama-bathA) ja "bAthabAtha.' bada*- vi[phA.] kharAba, DuM, naThAruM (Te bhAge samAsabasthA(-sthA) zrI. jio atha' - "bAtha" dvArA.] (lA.) nA pUrva pada tarIke gu. mAM jANIto cheH "badadAnata" javAbadArI badabad' vagere) batrIza,sa vi. saM. zAtrirAva prA. vIsa karI "ra'nA badakI , e nAmanI eka vanaspati prakSepe gu. batrIsa'] trasa ane be, batarasa, 32. [0 kAMThe badakAma na. [+juo "kAma.] kharAba kArya. (2) vi. (3. pra.) cAre bAja. (2) aMdara badhe]. kharAba kArya karanAra batrIzA-sa)lakSaNe vi, [ + saM. ThakSaUT + gu. 'uM' te, pra.], bada-kAra vi. [+ saM. degvAya], rI' vi. [+ saM. degvArI, batrIza(esa) lakhaNuM vi. [+ja e "lakhaNu" gu. 'uM'' ta. ] kharAba kArya karanAruM. (2) vyabhicArI pra.] puruSanA uttama gaNAtA cha guNa jemAM che tevuM uttama badakArI sI. [+ gu. "I' te.pra.] kharAba kArya karavuM e. lakSaNe dharAvanAruM (2) vyabhicAra, chinALuM batrIzI,sI strI. [+ gu. I' ta, pra] batrIsane samuha, badakismata na. [+ e "kismata."] kamanasIbI, durbhAgya. (2) lA.) dAMtanuM meTAmAMnuM upara nIcenuM maLI cekaTha. (2) vi. kamanasIba, durbhAgI [kismata(1). [0e caha(8) (rU. pra.) vagovAvuM. 0 batAvavI (rU. pra.) badakismatI strI. [+gu. "I' ta.pra.) e badahasI kADhavuM, (2) dhamakAvavuM. (3) amaryAda banavuM. jaga- bada-asalata strI. [+juo "khasalata."] kharAba Teva. (2) batrIzI,-sI (rU. pra.) lokavAyakA] [ke dhADa kharAba TevavALuM [(2). batrIsAM na. ba. va. [+ gu. "uM' ta, pra.] batrIsa pADe badakhasatI vi. [+ S. "I' ta.ka.] juo bada-asalata batrIsI o "batrIzI." bada-ge-geI strI. phi. bada I] niMdA, kuthalI, gIbata batrIsuM na [ + gu. "u" ta. pra.] ziyALAmAM banAvavAnA bada-cAla (-15) strI. [+ ja e "cAla."] kharAba cAlapAka mATenuM batrIsa jAtanAM vasANAMnuM kATaluM calagata. (2) vi. kharAba cAlacalagatavALuM, durvartanI batrIse kuM. [+ gu. 'uM' ta. pra.) e batrIsalakSaNuM,'- badacAlI vi. [+ gu. 'I' ta...] ja "bada-cAla(2)." e puruSa. (2) 32 mAtrAne samUha ane e chaMda bada-jabAna, bada-jamAM strI. kiA*] kharAba veNu, gALa. (jemake "sa batrIsa"). (piMgaLa.) (2) vi. kharAba viNa kahenAruM, gALo bolanAruM [kama-jAta batha ja "bAtha.' badAta vi. [phA.] kharAba ghera jameluM, nIca ane halakuM, batha chuM. bastIthI jarA AgaLano baMdha badatamIja vi. [+phI.] avivekI, avinayI, asahya batha-gaba(2)DI sI. [ja batha+ 'gabaDavuM' + gu. "I' badatara vi. phi. + phA. ane saM. pratyaya] vadhu kharAba ka. pra.] bAtha bharIne ekabIjAne gabaDAvavAnI kriyA. badadAnata zrI. [+jao "dAnata.'] kharAba Azaya, kharAba (2) (lA.) kustI kriyA manebhAva, burI bhAvanA, melA-phAIDa batha-madana na. [ "batha+ saM.] bAtha bharIne masaLavAnI badaduA-vA) mI. [+ juo "duA-vA."] zApa ba-tharuM na. [jae "baR: + "thara' + gu. 'uM ta. pra.] e badana na. phi.] zarIra, deha, kAyA. (2) zarIra para paheravAnuM gharavALuM, be vaLAM-vALuM. (2) be paDavALuM eka prakAranuM kapaDuM, paheraNuM [lAibala" batha chuM. [hi. bathuA] e nAmanI eka bhAjI badanakSI strI. [3.-nakazI] badanAmI, nAlezI, Dephemezana, bAmaNiyuM vi. jio "bathAmaNI' + gu. "thayuM' , pra.] bada-najara strI, [.] kharAba najara, kharAba daSTi, kudaSTi. athAvI pADanAruM, bathAmaNI karanAruM. (2) bathAvI pahAnAruM, (2) (lA) bUrI dAnata, malina bhAvanA, kAmuka bhAvanA bathAmaNI karAI hoya tevuM bada-nasIba na. [phA.] durbhAgya. (2) vi. durbhAgI bathAmaNI sI. [ja "bathAvavuM'mAM "bAtha' mULa + gu badanasIbI sahI, [+ gu. I" tApra.] jue "badanasIba(1)." Ama" ka. pra.] bathAvo pAhavuM e, eLavI ke pacAvI badanAma na. phi.] apakIrti, bo. (2) vi. apakIrtilevuM e vALuM, niMdApAtra bahAM jae "bAthA." badanAmI strI. [+ gu. "I' ta..] juo "badanAma(1). bAbatha ja "bAbAtha.' bada-niyata strI. phi.] kharAba dAnata, kharAba bhAvanA, bartha-baththA (bathama-bathA)e 'badhaM. bathA'-bAtho-bAtha.' kAmuka bhAvanA. (2) vi. kharAba dAnatavALuM basthA e "basthA" badaniyatI . [+gu. "I' ta...] e badaniyata(1).' bathAva6 sa. mi. jio "batha' - "bAtha', -nA. dhA.] bAtha badanuM na., -ne puM. jAjarU jatAM laI javAnuM vAsaNa. (2) bharavI. (2) lA.) haMphAvI nAkhavuM. (3) eLavI ke pacAvI caNatI vakhate pANI nAkhavAnuM kaDiyAnuM vAsaNa 2010_04 Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bada-paraheja 156 badAmI bada-paraheja (pareja) vi. [+jao "paraheja.'] paraheja levo, pherabadale anubhavo. (2) UlaTa-salaTa thavuM. (3 na pALanAruM, amaryAda. (2) carI na pADhanAruM, manAI chatAM bIja rUpa thaI javuM. (4) (lA.) gusse thavuM game te khAI lenAruM [pALavApaNuM badaliyuM na. jio badalavuM' + gu. 'IyuM' ka. pra.] nAhatI badaparahejI (-5-rejI) strI. [+ gu. "I' ta.,] carI na vaLA badalIne nAhavA mATe kapaDAnA TukaDe - duhA bada-phela vi. [+juo pela.'] kharAba cAlacalagatavALuM, badalI strI. jie badale' + gu. "I' pratyaya.] badadurvartanI, durAcaraNa [durvatana lAvuM ke badalAvavuM e, keraphAra, (2) sthaLAMtara, sthAnAMtara. bada-phelI strI. [+gu, "I' ta.ka.] kharAba cAlacalagata, (3) acha, padAMtara. heraphera, (5) nokarImAM pherabadala, badabakhta vi [+ ja "bakhta."] durbhAgI, kamanasIba "TrAnsaphara' siAmAna badabatI strI. [+ gu. "I' ta.ka.] durbhAgya, kamanasIbI badalI-mAla puM. [+ ja "mAla."] saTAmAM maLatA mAlabadabada strI, rivA.] chokarAMonI eka ramata badale nA. ke. jio badale' + gu. "e' sA.vi. pra.] badabada6 a.phri. rivA.] (jaMtuothI) khadabadavuM badalAmAM, ekane ThekANe bIja Ave ema badabadAvavuM a. i[2vA.] dhImethI bole ema karavuM badale zuM jio badalavuM + gu. 'e' ku.pra.] ekabIjI bada-be strI. phi.] kharAba vAsa, durgadha varatu kriyA ke vyaktinI heraphera, adalabadala karavuM e. badaboI strI. phi.] niMdA, nAlezI, badagaI (2) kAmanuM vaLatara ke mahenatANuM ApavuM e, kepesebadamAza-sa) vi. [phA. + ara. "maA'] nIca, luchyuM. zana." (3) heraphera, palaTe. (4) pratikriyA. [0 Apaze, bada cAlanuM, durvartanI 0 de (rU.pra.) pratyupakAra tarIke kAMIka ApavuM. (2) badamAzI(-sI) strI. [+gu. "I' ta...] badamAzapaNuM sATuM vALavuM (3) nukasAnInuM vaLatara ApavuM. 0 karo badamijAja . [+ jue "mijAja.'] kharAba svabhAva, (u.pra.) vastunI heraphera ke ajavAbadalI karavI. 0 maLaze (2) vi. kharAba svabhAvanuM (rU.pra.) badalAmAM karyA pramANe sAruM ke narasuM phaLa maLavuM. badamijAjI vi. [+ gu. "I' ta.ka.] juo bada-mijAja 0 le (rU.pra.) sArA ke narasA kAryonuM sATuM vALavuM. badara na. [saM] boranuM phaLa (2) vera vALavuM. 7 vALa (rU.pra.) sArA narasA kAryanA badArI strI. vAcharaDI phaLa tarIke je te pravRtti karavI] bada-rasta chuM. [+ja e rasta."] kharAba mArga badalI vibhaTakatuM badari8-rI, rikA strI [sa.] nAnAM meTAM beranuM jhADa ke cheDa bada6 a. kiM macaka devI, gAMThavuM, sAmAnI marajIne anukaLa. j, saM. vaDhava + Azrama] himAlaya pradezamAM badazira-sikala vi. [3. bada-zakala] naThArI sa2tagaDhavAlamAM alakanaMdA nadIne pazcima kAMThe AveluM eka caherAvALu, kadarUpuM, varavuM jANItuM tIrtha. (saMjJA.) badazita-sikalI strI. [+ gu. I' ta...] naThArI ke kadarUpI badarI ja badari." eka zeva tIrtha sUrata, kharAba cahere, varavApaNuM badarI-kedAra 5. si,1 badarikAzrama najIkanuM himAlayamAM bada-salAha sI. [+ja salAha.'] kharAba zikhAmaNa badarInAtha, badarInArAyaNa muM. siM.] badarikAzramamAM bada-sikala ja e "bada-zikala." AvelA maMdiramAMnA adhiSThAtA viSNu nArAyaNa. (saMjJA) badasikalI juo badarikalI." badala ki.vi. [ara.] avejImAM, -ne badale, -ne sthAne, badasUrata sUkI. [ + ara.] kharAba dekhAvavALuM, beDoLa, avejamAM, mATe [koI paNa cIja-vastu kadarUpa [paNuM, kadarUpApaNuM badalavAI zrI. jio bahala' dvArA] badalAmAM ApelI badasUratI sUkI, [+ gu. "I' te pra.] kharAba dekhAva, beDoLabadalavuM a.ki. "badalAvuM." (2) sa ki. badalI nAkhavuM. bada-sUruM vi. [+ja "sUra'+ gu. ta. pra.] (gaLAmAMnA) (3) badalI karavI. badalAvuM' bhAve. kri. badalAvavuM che, kharAba svaravALuM, kharAba avAja vALuM sa. kri. badasvAda muM. [+ saM.] kharAba svAda [ajIrNa badalAI sI. jio badalavuM' + gu. "AI ' ka.ma.] badalo bada-hajamI zrI. [ara. "hajama' + kA. "I' pratyaya] apaco, karavo e, adalabadala karavuM e bada-havA strI, [+ juo "havA.'] kharAba pavana, rogatpAdaka badalAbadalI zrI. [ja e "badalavuM'-dvirbhAva + gu. I' ke. vAtAvaraNa [harIphAI, (3) kajiye, jhaghaDe pra.] adalo badale, adalI-badalI, phera-palaTo badAbadI strI. e nAmanI eka dezI ramata. (2) spardhA badalAma juo "badanAma. badAma strI. [phA. bAdAma] jemAMthI tela kADhI zakAya che badalAmI "badanAmI." tevo eka sUkA mevA. (2) pUrve hisAbamAM vaparAtuM evuM badalAva . [jae "badalavuM' + gu. Ava' kRmi. ja eka calaNa (badAmanuM.) (3) jemAMthI bIja kADhI zakAya badalAvakuM vi. jio "badalavuM" + gu. "Ava' ka. pra. + "kuM. che tevA goThalAvALuM eka saheja khaTamadhuruM phaLa. (4) ta...] vArApharatI upagamAM levAnuM gaMjIphAnA pAnAMmAMnuM pAMdaDAnA AkAranuM cihana. [phUTI badAma badalAvavuM, badalAvuM e badalavuM"mAM. (rU.pra.) kazuM nahi. traNa badAmanuM (rU.pra.) taddana halakuM] badalA(1) a.kiM. [ja e "badala,'-nA.dhA.] palaTe badAmaDI jI. [+ gu. "DI' vArthe ta., ] badAmanuM jhADa 2010_04 Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ badAma-pAka 1517 addha-parikara vi. [saM.] sAdhana sAmagrI taiyAra che tevuM, sAbadu andhramukha vi. [saM.] (lA.) jarUra paDaye ja kheAlanAru adra-mukhya vi. [saM. vajra-muSTi] jae khamuSTi.' (saMbhava ke ge....mA.e bhalathI prayAga karyAM hAya.) bahu-muSTi vi. [a ] (lA.) jenA hAthamAMthI nANAM chUTe nahi tevuM, kaMjUsa ('badAma (ra)DuM') [eka mIThAI badAma-pAka huM. [ + saM.] sUkA mevAnI badAmeAnI banAvelI badAmAkAra, puM., badAmAkRti zrI. [+ saM. AA-hAra, mA-tti] badAmanA ghATa. (2) vi. badAmanA ghATanuM adAmiyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta pra.] badAmAkAra. (2) badAmI raMganuM, bhUkharA lAla-pILA raMganuM, 'bak' badAmI vi. [+ gu. 'I ' ta.pra.] jae khadyArmiyuM(ra).' bayiAna na. [ja khadana' dvArA.] "e khadana(2).'adhayA puM. [traja.] vadhAI sainAra puruSa, vadheye, vadhAmaNiyA badI| sI. [marA, kha] lakheATI vagerenI ramata mATenI banaDI strI, [jue'anaDe' + gu. 'I' zrIpratyaya.] navI [(3) kuTeva ke paraNatI strI, navavadha badI3 strI, [phA.] kharAbI. (2) durnAti, durtana, durAcaraNa. adI-dAva puM. [ + jae 'dAva.'] eka medAnI ramata badIluM jue 'khadUDuM.' gaLI (nAneA khADA) khanA puM, [jue 'bA' + gu. 'Da' svArthe ta, pra.] navA paraNele ke paraNatA juvAna, vararAjA Adu vi. [ara 'bada' arabastAnanI, eka sAmAnya jAti] (lA.) mAlavagaranuM, nabaLuM. (2) gaMduM [vAru dUDuM, zuM na. bakarInuM baccuM. (ra) gAyanuM nAnuM baccuM, addha vi. [sa.] bAMdheluM, baMdhAyeluM buddha-padmAsana na. [sa. 16-padmamAna] AganuM e nAmanuM eka Asana, (yega.) banata.' anata (-5) . [jae 'banavuM'+ gu. 'tuM' varte. rR. + gu. 'ITa' pratyaya, 'banata'mAM 'I' lupta.] meLa, banAva, sneha-saMbaMdha, (ra) saMpa [(ra) ja banata.' banatI vi., zrI. [jue 'banata.'] banI rahelA banAva. banapa (-pya) strI. [jue 'banavuM' + gu. 'pa' rR. pra.] jue dhAsa. (yUnAnI.) ana*-zA puM. [dhA. vana-zah] e nAmanuM eka auSadhIya banavuM a. kri. thavuM, UpajavuM, nIpajavuM. (ra) karI zakAvuM. (3) keLavAyuM. (4) AkAra pAmaveA, (5) (lA.) meLa heAveA. (6) krUjetI thavI, cATa paDavuM, (7) mazkarIpAtra thavuM. (8) veza dhAraNa karavA, (9) sudhara thaI zaNagAravuM. [anatAM sudhI (ke lagI) (rU. pra.) zaya hAya tyAMsudhI, ghaNuM karIne. anatI rAza (rU. pra.) ekasaMpI, ekadilI, meLa, banAva. banavA-kALa (rU. pra.) bhAvi, prArabdha, nasIba. banavA dvega (rU. pra.) saMbhavita, banI AvavuM (rU. pra.) acAnaka thayuM. anI javuM (rU. pra.) chetarAI javuM. khanI rahevuM (-ra:vuM) (rU. pra.) sArI sthitimAM rahevuM, ane tevuM (3. pra.) zakaya, thaI zake tevuM. AvI khanavuM (rU. pra.) meAtanI saMbhAvanA thavI.] banAvuM bhAve, kri. banAvavuM pre., sa. kri. maryAdita arthamAM 'banAvuM' paNa pre., sa. kri. banavuMDhanavuM a, kri. [jue banavuM,' - dvirbhAva.] zaNagAra addha-mUla(-La) vi. [saM] jenAM mULiyAM nakhAyAM che tevuM. (2) (lA.) majabUta mULavALuM, (3) lAMbA samayathI jAmI paDeluM yA ghara karIne raheluM addhabhUta-tA strI. [saM.] bahvaLa hovApaNuM buddha-rAga puM. [saM.] jAmI rahelA sneha, majabUta prema, 'paeNzana' (ba. ka. That). (2) vi. prabaLa sneha ke AsaktivALu aruddha vi. [saM.] baMdhAyeluM ane vaza thayeluM aha-vIrya vi. [saM.] (lA.) akhaMDa brahmacaryavALu addha-zikha vi [saM.] jenI cAlI bAMdhelI rahI hoya tenuM (phriMja ke brija-bAla) [Asana. (yoga.) addhAsana na. [x. yuddha + Ana] e nAmanuM yAganuM eka addhAMjali (baddhA-jali) strI. [saM. jU + qff" huM.] joDelA be hAtha. (2) vi. be hAtha joDelA che tevuM adhADhavuM ja 'AdhavuM'mAM, [be dhAravALuM adhAriyuM vi. [jue ?' + dhAra' gu. 'yuM' ta,ma.] badhAriyA puM. [jae badhAriyuM.') dAMta sApha karavAnuM eka sAdhana. (ra) sutAranuM eka hathiyAra, ro badhAvuM. jue 'mAdhavuM'mAM. badhira vi. [saM.] (kAna) baheruM adhira-tA zrI. [saM.] baherApaNuM. baherAza adhira-zAlA(-LA) srI. [saM.] baherAMone tAlIma ApavAnI nizALa ke Azrama badhI strI. jamIna upara patharAye jatA eka cheDa 2010_04 banAvaTa badhuM vi. [sa, jUn > prA. vaidyayaM> apa. vaheM> jU.gu. bAdhaM;''vRddha'mAMthI bA''mAM sarvane artha, badhuM mAM padArthanA samahanA temaja vyaktinA samUhane paNa artha che, je gu, mAM, sarva' zabda gumAvye che ne sonA bhAva vikasyA che.] saghaLuM, sakala, tamAma, azeSa badhe kri. vi. [ + gu. 'e' sA, vi, pra.] badhAM sthAnAmAM sarvatra, saghaLe sthaLe sajIne ThATha karavA, vASaNanI sarjAvaTa karavI, khaNavuM-ThaNavuM banAvuM sa. kra. [A 'banavuM'nuM maryAdita pre., rUpa che.] meLa meLavave, samAdhAna sAdhavuM, patAvavuM. (2) hisAbanI . leNadeNa ceAkhI kavI banata strI, eka prakAranuM UnI kApaDha a-nAma nA. yeA. [phrA.] viruddhamAM, sAme pakSe anAmI kavi. [+], I ' ta, pra.] bIjAnA nAme kareluM (sAdo vagere) anarasa na. [saM. vALasInA aMgrejI vikAra] vArANasI nagarI, uttara pradezanI kAzInagarI. (saMjJA.) banArasI vi. [ + gu. 'I' ta. pra.] kAzIne lagatuM, kAzInuM banAva huM. [jae 'banavuM'+ gu'Ava'kuM. pra.] thavuM e, kAMI ghaTanuM-khanavuM e, ghaTanA, 'kissA.' (2) prasaMga, saMjoga, (3) meLa, saMpa, ekadilI, sneha-saMbaMdha, banatI anAvaTa zrI. [ja'anavuM' + gu. 'AvaTa' kR. pra.] Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ banAvaTI 1568 banAvavAnI kriyA, ghaDatara, racanA-prakAra. (2) kaLA-kArIgIza, bapaiyara o "papa." [patavALuM (3) yuti, prapaMca, tarakaTa, ArjarI.' (4) daMbha, kheTe ba-potuM vi. [jao "ba' + pita' + gu. '' ta. pra.] be dekhAva. (5) makarI, phajetI bapera puM. [saM. fTU-bada>prA. vizvadara) divasanA be pahora banAvaTI vi. jio banAvaTa' + gu. 'I' ta. pra.] kudaratI thaI cukayAne samaya, madhyAhna, "nana." [kharA bapore rIte na banAveluM ke baneluM, kRtrima. (2) pikaLa, mizyA, (2. pra.) sakhata tApa tapatuM hoya tevA bhayAnanA samaye. khoTuM UbhuM kareluM, "jarDa' baperA puM, ba. va. jio "baporuM.] baporane samaya. banAvaTe . jio banAvaTa' + gu. 'e' svArthe ta. pra.] (2) baporanA samayanI kriyA. (3) baporanA samayanuM pRthvInA popaDAnA ghare jaththo bhajana. [0 karavA (u. pra.) baporanuM bhejana karavuM. banAvavuM, banAvuM ja banavuM'mAM baperiyuM vi. [+ gu. "iyuM' ta. pra.] baporane lagatuM, banAsa . [. vaLarA) prA. vanANA] mevADanA pahADo- baporuM. (2) bapora sudhI kAma karanAruM (ma2). (3) mAMthI nIkaLI khareDI (AburoDa sTezana) pAsethI thaI na. bapora sudhI kAma karanAra mANasa. (4) apAranuM kAma, banAsakAMThAne vIdhI kacchanA raNamAM paDatI pavitra gaNAtI (5) baporanuM bhejana. (6) bapore khIlatuM eka phUla. (7) eka nadI, banAsa sarasvata. (saMjJA.) AtazabAjI banAsa-kAMThe . [+ juo "kAMThe.'] jemAMthI banAsa baporiye . jio "bapiriyuM. e nAmanuM eka phUlanadI vahe che te gujarAtanI uttara-pazcima dizAno e jhADa. (2) jAo "bapirij(7). nAmane jANate eka pradeza. (saMjJA.) baperI sI. [+ gu. "I' svArthe ta.pra.] bAirane samaya banA(ne) . lAja, zarama. (2) Ijajata, AbarU, pratika ba rI , zuM vi. [+ gu. "I' - "uM'ta. pra.] baporane lagatuM baniyana na. [.] mukhyatve puruSanuM bAMya vinAnuM gaMjIpharAka bampAI jAo "apAI.' jevuM sutarAu kapaDuM [dhAbaLo ke e bampAvA, jI juo apAvA, 0." bana-nU)sana. [ara. busa] Unane ke saMchAMvALo sUtarane bapha vi. [.] badAmI raMganuM bane ja "banAM.' baphatA-damabAI rudhi, mArAmArI. (pArasI.) ane nAyI . . [hi. banaDI1 baMne cheDe galAvALI baka baka ke. vi. rivA.1 vastune bAkAta avAja thAya ema lAkaDInI eka jAtanI kasarata. (vyAyAma) baphara vi. [.] beu bAjanA dabANane jhIlI le tevuM banevI (ba:navI) 5. saMmananIvati prA. vahIvara; (baphara rAjaya.) (2) khUTI paDatAM kAma lAge tevuM (baphara pharI "bahena"mAMnA "na' nI jema na thaye.] bahenane pati sToka'), (3) na. relavenA be DabbAone joDanAra te te bane chuM. [hiM. banA] jue "banaDe." khUTe (primavALo) [eka sAdhana bannATI,-hI ja "baneTIka-ThI. baphara-paTI,dI sI. [+jue "paTI,I.'] poliza karavAnuM banI jI. jhADIvALA pradeza. (2) kacachane enI uttara baphara sTeITa na. [4] ekabIjAM moTA rAjyo vacce bAjA raNane vacce beTa jevA nAnI beThI khArI vanaspati- athaDAmaNa rekanAruM beu sImAo vaccenuM svataMtra nAnuM vALa pradeza. (saMjJA.) rAjya (baMnene sulehathI bAMdhI rAkhanAruM) banUsa e basa." baphara sToka chuM. [.] khUTI paDavAnA saMyogamAM kAma lAge bane jue baMne." [(pAraso.) te anAja vagerene sAcavI rAkhele ja baI (ba) . [o "bApa' dvArA.] bApanI mA, bapAI. bapharasTo5 . [] relanA DabbA AgaLa vadhI na zake ba-58 na. jio "ba'+ "paTa' + gu. "uM'' ta. pra.] zeraDInuM e mATe pATA pUrA thAya tyAM snigALe be khaMTAvALA be AMkhavALuM bI. (2) eka jAtanuM sAMtI, phAMDhiyuM, DhAlakuM bhAga bapaDuM na. jio "ba' + paDa' + gu. 'uM' ta. pra.] be baphala li. rUnA jevuM sapheda paDavALuM lAkaDAnuM eka ramakaDuM bakula na. [ja e bAphavuM' dvArA.] bAphelI koI paNa vastu bapa(-5)I strI. jio "bApa' + bu. "AI' saMdhithI] bapha-kalara chuM. [.] badAmI raMga jao "apaI.' bapha-ledhara na. [.] badAmI raMganuM cAmaDuM (UMcI jAtanuM) ba5(5)vA, 0jI puM, ba. 1. [mAnArthe, juo "bApa' baphele . nakazI kAmamAM jhINu kANAM pADavAnuM eka sAdhana dvArA] bApane bApa, dAda. (pArasI.) bapha-sATina na. [e.] rezama jevI lIsAIvALuM eka jAtanuM bapu chuM. TAMkAnI bhAjI badAmI raMganuM kApaDa baE ja apaI." baphaLa (-) sI. khajInuM jhADa bapaiyA-vrata na. jio bapa' + saM.) bapa (cAtaka baphATa kuM. jio bAphavuM' + gu, "ATa' ku. pra.] baphAro. pakSI) jema svAtinA varasAdanA pANInI apekSA rAkhe te (2) (lA.) reSathI uccArelA zabda pramANe amuka vastu maLe e AkAMkSAe karavAmAM AvatuM vrata baphANiyA kuM. [ja bakANuM' +.gu. "IyuM' ta. pra.] bAphalo bapaiyuM ja "papaiyuM." karavA jevAM phaLa Apato eka jAtane Abo ba-bApe puM. [2 prA. nacidama-] cAtaka pakSI bakANuM na. jio bAphavuM' +gu. karmaNi "aNuM ke pra. 2010_04 Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baphAtA 1569 barakata bApheluM.] koI paNa bAphelI vastu, bAphavuM. (2) bApheluM kerInuM baLe vi. jio 'be-kirbhAva. ghaNAMmAMthI be be vastu athANuM. (3) (lA.) nabaLI manodazAvALuM mANasa ke vyakti). [2 kaTakA (rU. pra.) azlIla gALo] baphAtA juo bAphatA." babe puM. "ba" varNa. (2) "ba" uccAraNa baphAra sa. ji. guNa karava, phAyado karavo. baphArAnuM babe ja be [maLyama.' karmaNi, .i baphArAvavuM che., sa, kri. babhama vi. [ja e "mabhamarano uracAraNa-bheda] ja baphArAvavuM, baphArAvuM ja baphAravuM'mAM. baja vi. siM.] bhUkharA hiMgaLA raMganuM. (2) paM. naLiye baphAre . [juo baphAnuM + gu. "Are' ka. pra.] baphAvAnI babruvAhana puM. (saM.) pAMDava ajanano paurANika kathA kriyA. (2) bAka, dhAma, ukaLATa. (3) varALa. (4) (lA.) pramANe gAMdharvaka-yA citrAMgadAmAM thayelo putra. (saMjJA.) gaMgaLAmaNa bama'(bam) che. pra. [sa kahAma] mahAdevane mATe vaparAte baphAvavuM, baphAvuM juo 'bAphavuM'mAM. [baphAI javuM (rU. pra.) vizeSaNAtmaka zabda : "bamabama bheLAnAtha' "bama mahAdeva" balavAmAM UMdhuM catuM thatAM prasaMga bagaDI jA. bama kri. vi. [ravA.] ThoThasa bharAyeluM ema (Te bhAge bapheyuM vi. jio "bAphavuM' + gu, "eyuM kAma.] (lA.) sajaDa bama' e prayoga) muMjhAyeluM, gAbharuM banI gayeluM bamakAre muM. [ravA.] "bama' evo avAja-garjanA baba (-bhya) strI. sarI, nArI bamakAvavuM sa, phi. [21] "bama bama' evo avAja babaI (be) muM. brAhmaNa menAnA nara karavA, gajavavuM babaI? (babaeN) na. eka jAtanI vanaspatinuM bI bama- gale zuM jio bama+ galelo.'] eka jAtanI babake . [2] aNadhArI rIte paisAna thatA lAbha, dalo mATe avAja ApatI AtazabAjI baba (-Daya) strI, jio "babaDavuM.'] babaDavuM e, babaDATa bamacIbhUMDuM na. e nAmanI eka ramata, babaDI babacI hatI, e nAmanI eka ramata, bamacIjhaMDuM bama-kasa vi. jio bama' + "DhasavuM.] ThAMsI ThAMsIne bhareluM. babaDavuM a4i. rivA. "aDa aDa' evo avAja karavo. (2) (2) kharuM aNagamAne kAraNe game tevA lavAro karavo [babaDa! bamaNu-epe . jio bamaNuM' + epa. sI. + ga. babaDATa kuM. [ja "babaDavuM' + gu, "ATa' kupra.] juo "' ta. pra.] (lA.) bamaNI mahenata karavI e babaTATiyuM vi. [+gu. IyuM' ta.pra.] babaDATa karyA karanAruM bamaNa a.ji. [2vA.] (pAMkhana) pharapharATa thavo. (2) babaluM ja baNabaNavuM. [ke khristI) kaI cIja AsapAsa bhaTakavuM. bamaNunuM bhAve. ki. babaracI chuM. [phA. bAvaryA rAye (khAsa karI muslima bamaNAvavuM che., sa phi. babaracI-khAnuM na. [+ja "khAnuM.'' (islAmI ke khristI bamaNuTa puM, jio bamaNatuM? + gu, "ATa' ka. [pra. vagerenuM) rasoDuM. (2) (lA) gaMdavADe, gaMdakI bamaNavuM e. (2) mAkhIo baNabaNe tevo kacaro babarI sI. loDAnA kApelA mavALA bamaNAvavuM, bamaNA ja bamaNavuM'mAM. babalI strI. [ja e "babaluM' + gu. 'I" pratyaya.] nAnI bamaNuM vi. [sa. dvi-mAna- prA. vi.mAma, gu.) karI, babI, bebI bimaNuf'] bevaDA mApanuM, be-gaNuM. [bAraza(-sa) babaluM na. jio babav+ luM' vArthe ta.ka.] nAnuM chokaruM (zya, sya) (rU.pra.) bevaDI mAthAkaTa) babale muM. jio "babaluM.'] nAnA chokara, bAbA bamanI strI. jhAMkhI lAla jamIna ni thato ugAra babI jI. juo baba" + "I' satIpratyaya.] jao bama bama ke.pra. [ja bama,*-dvirbhAva.](mahAdevane udezIbabalI. ' bama bheLA,nAtha ke, pra. [+jue "bheLu' + saM], bama babIna chuM. e nAmano eka cheDa mahAdeva ke. pra. [+ saM.] "he brahmarUpa mahAdeva' arthano ugAra babIlA na. e nAmanuM eka pakSI bamAsI strI. dAMtanuM banAvaTI cokaThuM, 'Dencara babUcaka ri, mUrkha, bevakUpha. (2) DhaMgadhaDA vinAnuM bamIla chuM. e nAmanuM eka ghAsa babUca paM. pioLa pADA vageremAMnAM makAno uparanA sarakArI vero bame-bama ki.vi. jio bama.'] hAe hA, tadana pikaLa, babUla che. [ja "ba " + gu. 'DuM svArthe ta. pra] pokaLa hoya ema juo babaluM.' [pI, bhaMbhaTiye, babaDuM, baMbeDuM ba5, 02 ja "baM5, 02." bahu na. [ravA.] dorI bAMdhI pheravavAmAM AvatI vAMsanI bayAna na [ara.] varNana, vigatavAra hevAla, khyAna babUta na. eka jhADa ane enuM phaLa bara' jata, varga, prakAra, guNa, kavoliTI' babUla kabUle pR. e nAmanI eka ramata, abulehabUle barapha kri.vi. [] saphaLatA maLe ema. [0 AvavuM (u.pra.) babe puM. [e. 'bebI'ne vikAsa] nAnA chokare, bAbo, pAra paha7, saphaLa thavuM] babale midirA, dArU, "brAnDI' bara pUrvaga. phi.] viruddha, ulaTuM, (jemake bara-tarapha) bAra 5. aM. "brAnDI'nA AghAkSarano dvirbhAva. baLe, baraka chuM. phi. UMTanA vALa babbe strI. [ravA.] cuMbana, cUmI barakata zrI. [ara.] bharapUrapaNuM, puSkaLatA, chata, vipulatA. babI strI. stana (2) samRddhi. (3) siddhi. (4) lAbha, kAyade 2010_04 Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ barakatadAra barakatadAra vi. [+phA pratyaya] barakatavALuM, samRddha, bhAgyazALI 1530 barakatI strI. [+]. 'I' svArtha ta.pra.] jue barakata.' barama-dAja jaek baraxdAja.' arakama-dAra juo 'kharakaMdAra.' kharavuM sa.kra. [vA.] meTethI bUma pADI khelAvavuM, hAkalavuM. kharavuM bhAve, di. kharakraMdAja (bharakandAja) puM. [ara. '' + fA, andAja ] jhaDapathI baMdUka ke zastra calAvanAra yeddho, baMkriyA. (2) gheADesavAra. (3) jelara arakaMdAjI (kharakanhAjI) strI, [+ gu, 'I'' ta.pra,]khakaMdRAjapaNuM kriyA, jAkAra| 'A' kR.pra.] kharakaema, chUTAM thAya . arI zrI. rUnI gAMsaDI barakA puM. [jae 'barakavuM' +gu, barakhAsta kri. vi. [phA.] verAI jAya ema, visarjita, khalAsa [dhareNuM arazalI strI. eka jAtanI vanaspati araghalI strI, cAMdalA ane pArAvALuM gaLAnuM seAnAnuM eka baracUraNu na. ['araNa-paracUraNa'nA sAdaye Ubhe thayelA arthahIna zabda] paracaraNa barachaTa vi. [ravA.] jADuM ane AkaruM karakaruM, kharabacaDuM, kAsa.' (2) kaThaNa prakAranuM. (3) kaThaNa haiyAnuM kharachAM na., kha... [jae 'barachI' dvArA.] (lA.) talanI sAMThI, talasarAM kharI sI. bhAlAnA kaLAnA ghATanI eka prakAranI charI barA puM. jiA 'barachI' dvArA.] (lA.) arachInA ghATanA aNIdAra khIA, khaMpA, (2) Ubhe| sAMThA. (3) vahANane eka prakAra. (vahANa ) [ata ara-jAta vi. hi~ 'baDI jAta.'] (lA.) aspRzya gaNAtuM, barajorI sI. [phA.] erAvarI, jakharadastI baraDa vi. [ravA.] tarata bhAMgI paDe tevuM, takalAdI. (ra) (lA ) pANInI tANavALuM (varasa). [. khelI (rU.pra.) teADI vANI. mANasa (rU. pra.) kajiyALuM mANasa] araDha-kheluM vi. rivA. + jue 'elanuM' + gu, '' ph.pra.] aTaka-beluM, sApha sApha kahI denAruM. (2) teDuM kharavuM na. mijAgaruM. (ra) (lA.) kAMDhAnA sAMdhe baravuMra jue barADavuM.' baraDAI,-Ita vi. [saurASTranA pazcima vibhAganA eka pahADa kharaDA' + gu. 'AI ' + Itu' ta.pra.] baraDA pahADane lagatuM. (ra) baraDA pahADanA AsapAsanA pradezane lagatuM (3) puM, pazcima saurASTranA bharaDA parvata AsapAsa rahetI eka brAhmaNa jJAti ane eneA puruSa. (saMjJA.) araDhAvuM a, kri. [ravA.] vacamAMthI vAMkuM thayuM, raDAvuM. (2) vaccethI UpasI AvavuM baraDI zrI, jie 'kharaDa'+ gu. 'I' skrIpratyaya.] retALa athavA paththaravALI halakI jamIna araDuM vi. khUMdhavALuM baraDA puM. pU ThanI uparanA gaLA sudhInA zarIrane karADarajjuvALA bhAga, (3) 'araDA'nA AkAranA pazcima saurASTranA eka _2010_04 barabAdI ra pahADU ane enI pharate AvelA pradeza. (saMjJA.) (3) vahANanI taLenuM khAkhuM. (vahANa.) [. thAbaDavA (rU.pra.) hiMmata ApavI. 0 namavA (rU.pra.) sakhata kAma karatA rahevuM. evara (3.pra.) sakhata kAma karavuM e. * evaDA karI nA<-nAM)khave (3.pra) sakhata maMjUrI karavI, gajA uparAMta mahenata karavI. 0 bhAre thavA (rU.pra.) devuM khUba vadhI paDayuM. . bhAMgI javA (ke paDhavA) (rU.pra.) bhAre Apatti AvI paDhavI] araNI sI. cInAI mATInuM ke pAliza karelI sapATIvALuM yA kAcanuM athANuM ghI tela vagere bharavAnuM kADhI ke naLAnA AkAranuM vAsaNa, aNI [AvatI mazAla, beTI baraNeTI ii, baMne cheDe saLagAvelI gALo gALa pheravavAmAM kharaNeA puM. jio 'baraNI;' A puM.] meATI baraNa, kheNe ara-taraph kri. vi. [phA. + ara.] nAkarIthI dUra thayeluM, neAkarImAMthI kADhI mUkavAmAM AveluM, DismiRs' barataraphI. [ + gu. 'I ' ta.pra.] nAkarImAMthI dUra karavA paNuM, 'Iimisala' kharada jaA 'birada'- biruda.' aradAza(-sa,-ta) strI. [phA. bardastuM] sevA-cAkarI, kALajIvALI sevA. (2) pareNAgata, mahemAnagIrI. (3) kri.vi khamI khAvAmAM Ave ema. [. karavuM (rU.pra) khamI khAvuM] kharadAzI(-sI)` vi. [ + gu. 'I' ta.pra.] sevAcAkarI karanAra kharadAza (-sI)3 srI, [+ gu, I ' svArthe ta.pra.] jue aradAza(1-2),' baradAsta ja 'baradAza,' baradALI vi. strI. [jae 'khara'+gu. 'ALuM' ta. pra. + I ' zrI pratyaya. biruda dharAvanArI. (2) kRpA karavAnA vratavALI kharakriyA vi. puM, jie 'khara' + gu. ''yuM.' ta.pra.] biruda gAvAnuM kAma karanAra bhATa-cAraNa, baMdIjana. (2) vahvAna ApanAra mANasa .. barapha puM. [ara.] ThareluM ke jAmI gayeluM dhanarUpa pANI,hima barapha-gADI strI. [ + jue gADI '] barapha UMcakanAra vAhana. (2) kharapha upara cAlavA mATenI khAsa prakAranI gADI, 'sTeja' barapha-peTI . [+ jue 'peTI.'] barapha rAkhavAnI peTI, 'Aisa-maeNksa,' [mAvAnI eka mIThAI baraphI strI, [ + gu. 'I' ta.pra.] baraphanA dekhAvanI dUdhanA baraphI-cUramuM [jue 'cUmuM.'] baraphInI mAphaka ThArI nAnAM cArasa cakatAM pADIne kareluM cUra arabaTha ta. e nAmanuM eka hathiyAra [baDabaDiyuM kharakhaDhiyuM na. [+ gu, 'yu' ta.pra.] 'baDabaDATa. (3) parapeTa, kharakharADI jI. ['kharakhara' (ravA.)+ gu, 'ArTI' rR.pra.] aDabaDATI [cheDI khelanAruM kharakhariyuM vi. [kharakhara' (ravA.) + gu. 'iyuM' ta.pra.] maryAdA arabarI strI. ['kharakhara' (ravA.) + gu. 'I ' ta...] uddhatAI arabale huM AdunA kaMdanI nIce bheAMcamAM rahelI gAMTha arabAra puM. ghauM, tuvera vAla caNA vagere AdheluM anAja, Ale [nyartha. (3) 26 barabAda kri.vi. [phA.] pAyamAla, naSTa, vasta. (ra) nakAmuM, barabAdI srI. [phA.] pAyamAlI. (2) nakAmA vyaya Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ barabeTa 151 bartha rAITa baraeTiyo chuM. telamAM baLelI derI [chavaDuM sajA ke mArathI ThekANe lAvavuM. (3) jamIna dosta karavuM. barabATI zrI. cacakita lAla raMganI pIThavALuM eka nAnuM (4) nAza karavo. 0 thavuM (rU.) samevaDiyA banI rahevuM. barA puM. [2vA.] parapoTe, baDabaDiyuM 0hevuM (rU.pra.) vAjabI hovuM . (2) samevaDivA devuM] barama puM. [saM. ama > ava. tadabhava "bharama' dvArA ] bhrama, barA(rA)bariyuM vi. [+gu. "I' ta...] samevaDiyuM vahema, zaMkA. (2) (lA.) samajha-phera [(pArasI.) barAbarI zrI. [ + gu. "I' ta..] samevaDiyApaNuM, (2) baramU chuM vi. jio "bhai' +gu. "G" ta. pra.] cha vinAnuM sarasAI, harIphAI baraphameru chuM. [+saM] samudramAM aDadhAthI jhAjho DubAva barAra (25) strI. jhINa mATIvALI phebrupa jamIna rahetA baraphanA tarate pahA, "Aisabarga' (ba.ka.ThA.) barAsa na [hiM.] kapUranI khAI zakAya tevI eka nata, baramo chuM. sutAranuM e nAmanuM eka hathiyAra bhImasenI kapUra barala ja baLa." [ke lavavuM barAsa* . [pacuM] se ghana phUTanuM mApa baravuM a. ji. rivA.] UMghamAM babaDavuM, nidrAmAM be kaluM barA-ra)sI strI. sagaDI barava pu. mAchalI upara jIvatuM e nAmanuM eka pakSI bariyata (-tya) zrI. chuTakAro [saLagatI vastu baravAha chuM. kuvAmAMthI kesa khecanAra mANasa, kosiyo bariyAna sI. phi. "biryAna'--zekeluM' vi) jAmagarI jevI bara: 5. [hiM. baravA."] e nAmano eka rAga. (saMgIta.) barI sI. [vA. barbyu . 'I' ta..] aMgarakhA chAtI bara* puMvaDAno eka roga uparano bhAga, DekanI AgaLanI padI barasIma (-mya) sI. e nAmanI eka vanaspati ba3 5, na. [2, prA. vahaA-] pANImAM Ugate zeraDInA bara-hakaka vi. phi. + e haka-.'] satya, sAcuM ghATane enAthI ghaNe pAtaLo ane pelo choDa (jenI baraMgalI strI, nAnI vATakI lekhaNa banAvAtI) ba-gaMbu (-27guM) vi. [juo "ba' + saM. * + gu. " barUriyo chuM. vAMsakeDe, ghAMce ta...] be raMgavALuM bara(-)thI sI. zarIra upara thatI jhINuM phelI, aLAI ba-raMgu-ra) vi. [phA. "ba' vinA + jue "raMga(sa., phA.) bareluM a.kri. [2vA.] bharAvuM.' barevuM bhAve, ji + gu. "uM' ta.ka.] raMga umaTI gayela hoya tevuM, jhAMkhA raMganuM barela chuM. e nAmanA eka bAramAsI cho. baraMTiyA puM. zarapaMkhAnA jevo eka choDa, bare chuM. [saM. varudvArA "La" > "2' uracAraNa] jora barAka strI. [e. baeNreka] lazkarI chAvaNImAMno te te nivAsa. hovAne garva, khoTI magarUrI. [ 0 utAra, 0 bhAMgavA (2) kedIone gAMdhavAnI te te eraDI [hADakuM (rU.pra.) abhimAna toDavuM] barAkha (gya) strI. beTAM bakarAM vagerenA saMdhanA sAMdhA pAsenuM baro? thuM. tAvanA utAra pachI hoThanI AsapAsa thaI paDatI barAkhaDe puM, barAkhI strI. saMghADiyAnuM eka hathiyAra. phoDalIo. [ UTha, 0 , 0 mUtara (u.pra) varAkho hoThanI AsapAsa evI philIo thavI] barAgata,-La (9tya,-Lya) strI. jhINe tAva bara na. [.] killebaMdIvALI jagyA. (2) gAma barA-chaka vi. [ja "bara' +chakavuM.'] barAthI chakI janAruM baraDI ja "barUDI." magarUrIvALuM, galuM baraDuM na. jio "ba.] barunuM kAThuM, malakhuM. (2) juvAra barAvuM a.kra. rivA.] moTuM phATI jAya e rIte UMcethI bAjarInA sake sAMTho buma pADavI. (2) gAya jevA DhoranuM kAMIka Apattine barAbara jAo "barAbara.' samaye rADa pADI UThavuM barAbariyuM ja barAbariyu.' bAriyuM vi. [jae "barAThavuM" + gu. "thayuM" rU.pra.] barADA barAbarI ja "barAbarI." pADetha karanAruM, rADArADa karI mUkanAre baresI ja barAsI." barA puM. jio "barADavuM' + gu. 'A' rU.pra.] barADavuM e baroLa (-Lya) strI, peTamAM DAbe paDakhe Avelo eka nAyu(moTe bhAge barADA' ba.va.mAM pravega) [05AhavA 0 mAra- maya avayava, barala, plIhA (khAsa karI TADhiyA tAvavA (rU.pra.) dhAMTA kADhavA, moTethI bUma pADavI) meleriyAmAM e vadhI maTI thaI jAya che.) barAta a. phi.] varanI paraNavA mATenI nIkaLelI varayAtrA, bALa-vRddhi sahI. [saM] TADhiyA tAva-meleriyAne kAraNe jAna (A zabda muslimomAM maryAdita) baLa vadhI paDavuM e barAtI vi. [phA jAnanuM mANasa, jAniyuM (A zabda musli- barjaka-kha [ara. ba ] maraNa ane kathAmatanA divasa memAM maryAdita). vacceno gALe [ke phALavelI jagyA bara vi. [pha. barAbara] samAna, sarakhuM, tulya. bartha chuM. [.] relavenA DabAmAM suvA-besavAnuM pATiyuM (2) , vAjabI, UMcata. (3) bhUlacUka vinAnuM, sAcuM, bartha chuM. [.] prasava, janma kharuM. (4) mApasaranuM. (5) mAphaka, anukULa. (9) jevI bartha-kanTrola, bartha-kaMTrola rUM. aM.] vadhu bALake na thavA hoya tevI asala sthitinuM. (7) ki.vi. lagelaga, aDIne AvAM e, saMtati niyamana paDakhepaDakha. [0 karavuM(rU.pra.) goThavIne ThIkaThAka karavuM. (2) bartha-rAiTa kuM. [aM.] janama-jata hakaka, te te sthAne janma 2010_04 Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ barnara 12 alAkA rino eka deza amala karavuM. balavALuM kaJi rIktimAna banAvavuM. thavAthI maLatA te te bhUmi upara nAgarika darajajAne hakka, bala(-La)-bhadra puM. si.] juo baladeva.' janmasiddha hakaka balama (5) strI. bAphelI DAMgara barnara na. [] gesanA culAnuM meDhiyu (jemAMthI jota balamadI vi. [sa., .] balathI bIjanuM mardana karanAra nIkaLe che) (2) cImanInuM moDhiyuM bala(La)-mahattA strI. si.] jAo "bala-prabhAva.' barbana na. e nAmanuM eka dhAsa bala(La)-rAma paM. si.] jue baladeva." barbata na. [phA] eka prakAranuM taMtuvAgha bala(La)-rekhA jI. [saM.] gurutvAkarSaNa athavA vidhutanA barbara 5. siM.1 prAcIna kAlanI eka videzI jAti ane baLanI dizA batAvanArI lITI saMskArI ane ajajaDa. (maLa sthAna uttara AphrikA, Iti - balavaNa ja e "biDa lavaNa." kaI zakti) vAsIone maLatI bata. AmAMne eka varga dakSiNa bala(-h)vatI vi., strI. [] baLavAna (strI ke anya saurASTramAM AvI vasela, je bAbarA" tarIke kahevAyA bala(-Lavattara vi. [saM] vadhu baLavAna ane "bAbariyAvADa' gIte tha.) (2) (lA.) vi. bala(-h)vattA strI. [saM.] baLavAna hovApaNuM, zaktimattA asaMskArI, anArya. (3) mukhe bala(La-vardhaka vi. [saM.] baLa vadhAranAruM, zakti-vardhaka barbaraka . [4] selaMkI kAlamAM siddharAja jayasiMhe jenA bala(La)-vardhana na. si.] baLanI vRddhi, zaktimAM vadhAro upara vijaya meLavele kahevAya che tevo eka videzI ke bala(La)-vadhe 1. [saM.] baLa vadhAranAra, zakti-vardhaka videzamAMthI AvelI jAtine puruSa. (saMjJA.) bala(La)-vardhinI vi, strI. .] baLa vadhAranArI (ruDI ke barbaratA sI. [sa.] (lA.) asaMskAritA. (2) ajajaDAI zakti ) (3) hatAI. (4) karatA, adhamatA, bArborijhama balavavuM sakri [saM. 17, -nA. dhA.] zaktimAna banAvavuM, barbaraza paM. sa. uttara AphrikAnA bArbara prAMta. (saMjJA.) baLiyuM karavuM. balavALuM kamaNi, kri. 1 parva sarahada pArano eka deza, bala(-La)-vaMta (-7), -, (-vanaM) . [+ saM. 'vata > brahmadeza. (saMjJA.) [lagatuM prA.degvata, prA. tatsama, + gu. '' svArthe na. pra.], bala(-LabamAM vi. [+gu. I' ta...], majha vi. [aM] brAdezane vana vi. [ + sa. vAn 6.] baLavAna, baLiyuM bahI . [sa., pR. ra. (2) kUkaDe balavavuM ja balavavuM'mAM. bala na. [sa.] baLa, jora, tAkAta, zakti. (2) senA, balavuM a, kri. rivA.] UMghamAM babaDavuM ke bakavuM, baralavuM lakara. (3) bhAra ke vajana (uccAraNa ke kriyA vize), bala-zakti strI. [4] zArIrika ke yAMtrika tAkAta, "enaI (A. bA.). bala(-La)-mAra, bala(-La)kAraka vi. [sa.], bala(-La)-kArI balazAlita zrI [.] baLavAna hovApaNuM vi. [saM.,.] baLa ApanAra, baladAyI bala(-La)zAlI,-LI vi. [saM., .] juo ala-vaMta.' balake e "balake.' bala(La)-saMpanna (-sampanna) vi. sa.] juo babalavaMta." bala(--kSaya kuM. [saM.] zaktino ghasAre, zaktine nAza balasAna chuM. e nAmanuM eka jhADa balagama na. [ara.] jue baLakhe." (2) seDAM balasAma paM. jhADamAMthI nIkaLate sugaMdhavALo rasa balagamI chuM. [+ gu. "I' ta., ] gheDAne eka roga bala-sAmya na. si.] zaktinI samatulA, belensa eka balama-gI)rI jI. strIonA gaLA mATenuM eka ghareNuM pAvara' (na, bhe) [ratALa mATIvALI jamIna balaDhAM na, ba.va. talanAM jIMDavAM bala-suMdara (suda2) vi, strI. (saM.) (lA) eka jAtanI bahatI . mahela ke havelI uparanI nAnI baMgalI bae(-La)-hIna vi. siM.] baLa vinAnuM, zaktihIna, kamajora bala-te na. [saM. + e "toDavuM.'] zarIrano vALa tUTI balahInatA strI. [saM.] zaktihIna hovApaNuM piravA javAthI enA sthaLe thaI AvatuM gamatuM balaMga (bala) vi. uchAMchaLuM. (2) sAhasika. (3) bebaladANA chuM. ba.va. eka prakAranI vanaspatinAM bI balaMda (balandatha) strI. hAthInA pagamAM nAkhavAnI beDI bala(La)-dAyaka vi. [saM.], bala(-La)-dAyI vi. siM, .] balA' strI. [saM. e nAmanI eka azvavidyA. (2) e ja bala-kara." nAmanI eka vanaspati bala(-Ladeva, 07 pR. [sa + ja "jI' mAnavAcaka.] balA* . [ara.] kasoTI (2) musIbata, muzkelI. (3) (kaNanA meTA bhAI) baLarAma. (saMjJA.). du:khatpAdaka Aphata. (4) pITa karatuM vaLagaNa (ta bala(-La-pUrvaka kri.vi [.) pUrA balathI, jorathI DAkaNa vagere prakAranuM) [0 javI, 0 0LavI, dUra thavI (rU. bala-pUrNa vi. si.] baLiyuM, baLavAna, lekuM ma) Aphata TaLavI. (2) lapiyA mANasathI mukta thavuM. bala(-Lammada vi. si. e "bala-kara." * jANe (rU.pra.) mane jANavAnI paravA nathI, bhagavAna jANe. bala(La)-prabhAva . siM] zaktimAna hovApaNAne , 0 vaLagavI (rU.pra.) naThArI strI sAthe panAruM paDavuM]. balanI mahattA balAI strI, [ + gu. "AI' ta.pra.] (lA.) vaLagaNa. (2) bala(La)prayAga 5. siM.] baLa ajamAvavuM e gAMThane rega (kAkhamAM thato), bAmalAI bala-bAhu chuM. siM.] baLavALe hAtha bAkA strI. [saM.] bagalI 2010_04 Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ balA-khAtuM 1573 bako balA-khAtuM na. [jao 'balA' + "khAtuM.'] (lA.) Apatti balihAra ki. vi. siM, bali arpaNa karavAnI kriyA lAvI ApanAra vastu (lA.) vArI javuM ema, oLaLa thavuM ema balakhuM vi. koDA jevI AMkhavALuM balihArI strI, [+ gu. "I' te, pra.] balihAra thavuM e, vArI balAghAta pu. siM- vastra + mA-ghara] baLathI thatI aTAmaNa. javuM e. (2) vAha-vAha, dhanyavAda, zAbAzI. (3) khUbI (2) vaNenA uccAraNamAM zabdamAMnA koI varNa upara apAtuM bali-homa DuM. [4] agninI vedImAM bali homavAnI kriyA vajana, sTresa" balI DuM. gharanA chAparAnA pAchaLanA bhAga balAcaTa phi vi. badhuM khAI javAya ema, saphAcaTa balItuM na. jaMgalamAM davathI baLeluM lAkaDuM balADI ja "bilADI." balIyasI vi. sI. si.] vadhu baLavAna khI balADuM jue "bilADuM.' balIvarda jAo "balivaE.' balADe ja "bilADe.' barlIde puM. UMco mANasa. (2) chAparA upara bha balAhatha vi. [saM. va8 + gADha] ja "bala-pUrNa.' baTuka na. eka prakAranuM jhera balA DuM siM, vana-> prA. vALama-] maMdiMra teraNa baluvuM vi. retALa, retIvALuM sahitane dhAravALo bhAga bacata-cI) vi. tika baluca' + gu. "I' ta. pra.] balucibalA(-LA)kAra . saM.] baLajorI, jorAvarI (2) strI stAnane lagatuM, baluciratAnanuM upara atyAcAra, jabaradastIthI karAto saMbhoga, 'raIpa' balucistAna na., . kA. "i" prastA ] siMdhanI pazcime balAtmaka vi. saM. 10 + mAramana + +] baLathI bhareluM, Avela eka pradeza (atyAre pAkistAnamAM gayela). (saMjJA.) baLapUrNa. (2) jemAM belavAmAM vajana ApavAmAM Ave bacI juo baca.' che tevuM (svarabhAra). (bhA.) seinApati balana na. siM] aMdara pAtaLI havA bharIne havAmAM adhara balAdhipati, balAdhyakSa chuM. [saM. 24+ adhi-puta, adakSI. uDADI zakAya tevuM eka prakAranuM vimAna balAnaka chuM. [saM.] juo "balAge." banArohaNa na. [+ saM. mAro] balunamAM caDavuM e, balAvita che. [saM. 17 + a]i e balavaMta.' baluna dvArA AkAzamAM caDavuM e bala(-LA)bala(-La) na. siM. 17 + a-va8] baLa ane bale ke vi. saM. yaha dvArA] juo balavaMta." baLane abhAva, sabaLAI-nabaLAI balela vi. avicArI. (2) bedarakAra balAyAM na, ba.va. [saM. vaDhi dva2] ovAraNAM, dukhaDAM, mIThaDAM basa-sAIna na. [ara. bakasAna ] e nAmane eka cho balA-rAta strI, [ja balA" dvAra.] "mane khyAla nathI, ane enuM phaLa bhagavAna jANe' e khyAla ja e balA jANe.' bale strI. bAmalAI bAriyAM na, ba.va. zAriyAone samuha balaiyAM na, ba.va. [sa. dvArA] e balAyAM." bAla vi. [ara.] nIca karma karanAra bahaiyuM na. juo "balayuM." balADe chuM. tephAnI ToLuM. (2) gaMda chokaro bale puM, galIdAMDAnI ramatamAM galIne be vakhata UMcI balAhaka chuM. (saM.) meSa. (2) vAdaLuM uDADavAnI kriyA balAM (balA) kuM. [saM. vastra + ] baLanuM ekama, 'ina' baleca che. [taka. baluca] juo balUca.'-bhAratavarSamAM balAMga sI. lAMbe haraNaphALa jevo kudaka, chalAMga AvI vaselo balucistAnane vatanI [saMjJA) balAMgavuM a, kri. [jae "balAMga, -nA. dho.] chalAMga mArI balocI sI. [+]. "I' ta. pra.] balucistAnanI bhASA. (ghoDA upara) caDavuM. balAtkaTa vi. [sa. 4 + kahya] khUba ja praLiyuM, bali bali-Li) 5. siM] agni vagerene apAtuM ne ke bega. a tpAdaka vi. siM, varu + 3rapAW] (mukhyatave yAMtrika) i zrAddha vagere prasaMge kAgaDA vagerene 25pAtI vAsa, zakti utpanna karanAra (3) paurANika mAnyatA pramANe dAnavarAja ane parama ba tpAdana na. [+saM. 14+ 3puna] (mukhya yAMtrika) viSNubhakta prahalAdane pautra. (saMjJA) zakti utpanna karavAnI prakriyA bali-karma na. siM] devatAne nimitte neveza ApavAnI kriyA baloca (baloda) 5. [saM. + 3 ] ukSepaka bali-LidAna na. [saM.] agni deva vagerene nevedya dharavuM yaMtra, Saka yaMtra, kersa-55 e. (2) (lA) kurabAnI, Atma-bhoga balonmatta vi. [sa. vA+jaa] zaktine lIdhe khUba kI balipUjana na., bali-pUjA strI. [] divALIne divase gayeluM, tAkAtanI mastIvALuM balirAjAne udezI strIothI karAtuM arcana balAyuM na. siM. varuNa dvArA) hAthI-dAMta ke sIsama vagera; bali chuM. [4] baLada pahoLI cIpanA AkAranuM kAMTAnuM enuM valaya, balayuM. bali- LirAjA chuM. [saM.] jao bali(4)." [cAM kheMcavA (-kheMcavo) (2. pra.) phAragatI ApavI (puruSe bali-lo)varda kuM. [4] baLada cInI). -vAM paheravAM (jeravAM) (rU. pra.) nAmadI batAvavI) bali-La)Tha vi. [4] ghaNuM ja baLavAna bake ubha. [ara. va dvArA tA. 193 ] enA karatAM baliharaNa na. [sa.] bali arpaNa karavAnI kriyA vizeSa. (2) eTaluM ja nahi paNa, vaLI 2010_04 Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ahaba 1574 bahAdura baba . (aM.] vIjaLInA dIvAne geLo. [ UDI ja baserase) jue "bore.' (u. pra.) evA geLAmAM tAra tuTI jo ke saLagI jo] ba-eN(- se) (-saM', saeN) vi. [saM. dvi-rAta- prA. babI sI. chetarapIMDI [ 2mI javI (rU. pra.) chetaravuM fa-a->apa. vi- na., ba 1.], ( eN) vi. [saM. bAhaya vi. [sa.] balaprada, (2) jue "bala-vaMta.' dizA prA. vittama, apa. vilsa3 na, ba.va.] be vAra bama puM, na. [sa, maLa, hiM.] bhAle so, 200 bama puM, ba.va. cAkhAnI eka jAta [mANasa baseM(nse--muM, (.sa", saeN) boToe vi. [+ gu. baphlAI . lAkaDAM kApe ane sImanI cokI kare te "muM" ta. pra.] basonI saMkhyAe pahoMceluM, 200 muM ba-vaTo paM. e bara' -dvAra.1 be dAMtAnI eraNI basTa na. [] keDanA uparanA bhAganA zarIranuM citra bAvaluM ba-vaLuM li. [ja "ba' + "vaLa" + gu. 'u ta. pra.] bevaDuM, basti strI [sa.] daMTInI nIce paDune bhAga. (2) baMne bAja hALavALuM. (3) ja "ba-vAvuM.' mUtrAzaya. (3) (lA.) gudA vATe pANI caDAvavAnI kriyA, bavAI sI. pagamAM ziyALAmAM paDe che te cIre enimA." (4) gaMdavADe, "slama." [0 levI (rU. pra) ba-vADuM na. jio ba2 + "vADe' + gu. "G' ta. pra.] enimA le (malazuddhi mATe)]. eka pAka laI tarata ja khetaramAM bIje mela karavAnuM kArya. basti-me na., atikriyA siM.1 guDA vATe yA peni (2) navI kheDelI jamInanuM bIjuM varSa vATe davAvALuM pANI che te sthAnanI zuddhi mATe caDAvabAruM vi. jio ba' + "vAra'+gu. "uM' ta. pra.] vAnI kriyA be vAra levAmAM AveluM (khetarane pAka vagere). basti pradeza puM. [saM.] juo "basti(1,2).' bavAsIra na. [ara.] harasa-masAno rega bati-yaMtra (-yantra)na. siM] asti ke enimA levAnuM sAdhana ba-vALuM na, jio ba2' + "vALAM' + ga. "u" ka. pra.] asti -vidhi kuM., sI. si., ] jue "basti -kame.' juo ba-vaLuM." basta chuM. phi. bastaharU gAMsaDI, meTale. (2) meTalI, bavA !. (bALa bhASAmAM) lADa. (2) bAvo poTalI, poTaluM bazara na. [ara.] cakalI jevuM eka pakSI ba seTa-sejhara ja "ba-zera.' bI-sI) sI. [pacuM.] capaTa thALI, rakAbI baseTa-seriyuM juo bazeriyuM." bo-ro) vi. jio ba2 + "zera.1 be zera vajananuM basTa-seriyA e "bazeriyA." baro(-)riyuM na - puM, baro-zerI strI. [+ gu. base-se)ro ja e bazere." yuM.'-'I' apratyaya], bazeraze)ro chuM. [+]. ' barase', (-se) base ja base.' ta. pra.) bazera vajananuM kATaluM ke teluM baraseM-muM, (eNne) basse-suM ja basem' basa" kri. vi., ke pra. [3] have vizeSa nahi, pUratuM, bahaka ji. [2vA. Atho Avavo. bahekAvuM bhAve, paryApta, hAMu. 0 basa (rU. pra.) bahu thayuM baMdha karo] kri. bahekAvavuM che. sa.di. basa sTI. [S.] manuSyavAhaka meTara khaTAro bahAkAvavuM, bahAkAvuM ja "bahakamAM.. basa-thA puM. [e. + jue thobhavuM' + gu. 'A' ka. 5.] bahabahATI jI. [aha baha' (2vA.) + gu. "ATI' ta. pra.] utAru basa-meTara UbhA rahevAnuM vaccenuM te te nAnuM mathaka, uparAupara paDato mAra, taDApITa. (2) ati utAvaLathI basasTepa" kAma karavuM e. basa-bahuM na jue bagabaruM.' baha(nahe)lAvavuM sakri. AnaMdita karavuM, khIlavavuM. (2) pAMbasarA !. [ara.] IkanuM eka nagara. (saMjJA) garAvavuM. (3) zebhAvavuM. (4) vistAravuM. bahA-he)lAvuM basarAI vi. [+gu. "AI' ta. pra.] asarAne lagatuM, karmaNi, kri. ki.ma.] AnaMda, khilavaNI basarAnuM seravALuM. (2) bevaDuM baha(he)lAla puM. jio baha(he)lAvavuM' + gu. o' ba-sa vi. {ja ba" "sara' + gu. 'uM' ta. pra. ] be bahasa strI. [ara.] vAda-vivAda. (2) takarAra basa-sTaoNpa puM. [e.] jue "basa-thA." [chokarAM bahasAbahasI sI. jio "bahasa,"-dvibhava + gu. "I' ta. basaLAM na, ba.va. jio bacuM' dvArA (grA. nAnAM nAnAM pra.] satata vAda-vivAda, carcA-vicAraNA. (2) sAmasAmI basI ja bazI.' takarAra, paraspara jhaghaDavuM e basIra vi. [ara.] dIrdhadaSTivALuM. (2) dekhatuM bahAI kuM. [ ] IrAnano eka dharma-saMpradAya basUruM vi. saM. vi dvArA + "sUra gu. "u" ta. pra.] jAo bahAI senTara na. [+ aM.] bahAI dharmanA anuyAyIone besa ruM.' maLavAnuM keMdra [bAu, bAghaDe base puM. pakSIonuM raheThANa bahAu (bA:u) ! (bALakone bivaDAvavA mATeno) hAu, ba-se(2 )ra ja ba-zera." bahAdarakhAnI (bA:dara) vi, na. [phA. bahAdurakhAna' + gu. I* ba-seraseriyuM jae khazeriyuM.' ta.pra.) e nAmanuM amadAvAdI eka kApaDa (janA samayanuM) basense riyA e "khazeriye." bahAdura (bAra) vi (kA.] zUravIra, vIra, marda. (2) baserase)rI ja e arI.' sAhasika 3. 'I' ta. , carcA-vicAraNA takarAra, parasa 2010_04 Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahAdurazAhI 165 basidaMtara bahAdurazAhI (bA dura-) vi., zrI. [phA, "bahAdurazAha' vATayAnI (sAtha bahAravaTuM khehanArI) sI ke bahAravaTe +gu. "I' ta...] bahAdurazAha sulatAne jANItI karelI caDelI strI. (2) (lA.) zatru sArI eka jAtanI tapa bahAravaTiyA (bAra) kuM. jio bahAravaTuM' + gu, iyuM" bahAdurI (bAdurI) strI. phi.] zuravIratA, vIratA, mardAnagI, ta.pra.] bahAravaTe nIkaLelo mANasa " sa-menazipa' (sAhasikatA). [0 mAravI] (.pra.) bahAravaTuM (bAra- ., To chuM. jio "bahAra " + 'vATa' pitAnI vaDhAI karavI, AtmazlAghA karavI] + gu. .' .pra.] sattA pAsethI dAda meLavavA bahAnuM (bAnuM na. [phA. bahAnaham] miSa, nimitta, e. anya rAjakIya kAraNe hathiyAra laI sarakArane ane tene (2) dhaMdhe karatAM ke jakAtane thANe khAtarI mATe agAuthI ociMtI dhADa pADI herAna karavAnI kriyA, bahAravaTiyA ApavAmAM AvatuM. (3) khATuM kAraNa. [0 ApavuM (rU.pra.) taraphathI karavAmAM AvatI raMjADa khoTuM kAraNa ApavuM. 0 kADhavuM (rU.pra.) kheTuM kAraNa batAvavuM. bahAranavAsa (bA 2-) . jio bahAra' + saM.] gAma 0 6(rU.pra.) khATuM kAraNa vicAravuM. 0 javuM, 0 maLavuM ke nagaranI bahAranA bhAgamAM karelo nivAsa. (2) gAma (2.) beTuM kAraNa hAtha lAgavuM. 0 zodhavuM (rU.pra.) ke ghara vinAnuM raheThANa beTA kAraNanI bhALa rAkhavI] bahAravAsiyuM (bAra) vi. [ + gu. IyuM' ta pra.] gAmanI bahAbahI sI. keseTI bahAra rahenAruM (bhaMgI vagere harijano rahetA tethI). bahAra (bA:2) nA.., kri. vi. [saM. dara > prA. baTa-bu)hAravuMsa.mi. (de.prA. vadhArAbuhArI, (hiM.), sAvaraNI, hi] aMdaranI bAe nahi ema. bAhya sthaLe. [AvavuM -nA. ghA.] vAsIdu vALavuM. (-bu)hArA karmaNi, ji. (rU.pra.) prasiddhimA AvavuM. 0 javuM (rU.pra.) jhADe jaMgala ba(-bu)hArAva pre, sa.. ja. 05vuM (.pra.) pAI ne pustaka jAhera thayuM. 0pAchuM bA-bu)hArAvavuM,ba(-bu)hArANuM ja ba(bu)hAranuM mAM. (rU.pra) chapAvI prasiddha karavuM. (2) chAnuM udhADuM karavuM] bahAretara, bahAratuM (bAra) vi. jie "bahAra' kAra.] bahAra (bAra) kuM. [phA. bahAra-vasaMtaRtu] (lA.) paragAma, paragAmathI AveluM [ema, maMjura bhabhake, zobhA, (2) sugaMdha, saurabha. (3) AnaMda, majA, bahAla (bAla) ka. vi. phi. ba' + ara.] kAyama rakhAya khuzAlI. [0 AvavI (u.pra.) khuza phelAvo. vaMTo bahAlavuM (bAlavuM) sakri. [jue , "bahAla" -- nA. pA.] (rU.pra.) eja mANavI) vikasavuM. (2) khIlavuM. (3) pAMgaravuM, kelAvuM, bahAnuM bahAra-kAma (bAra) na.]+ja e bahAra+kAma.'] makAna (bAlA) karmaNi, ji. bahAkAvavuM (bAlAvavuM) ,sa.ji. ke kArakhAnAnI bahAranI bAjunuM kArya, "AuTaDora joba' bahAlAvavuM, bahAlA (bAlA) ja "bahAlamAM. bahAra-keTa (bA:-) puM, na. jio bahAra" + "koTa.] bahAlAM (bAlA) na, ba.va. AchI AchI UMghamAM eka keTa-kilAnA vAsanI bahAra AvelI vasAhata svapna AvyA pachI bIju bIja svapna Ave tevAM svapna bahAra-caluM (bA 2-) vi. jio bahAra"+ "cAlavuM' bahAlI (bAlI) [phA. + ara.] cAlu rAkhavApaNuM. (2) + gu. "G" ka.pra.] (lA.) vyabhicArI, chinALavuM maMjarI, "reTaphikezana," "epruvala" [tAra bahAra-jetara (bAra) vi, puM. [ja bahAra"+ bahAhaluM na. rezama upara caDAvavA jevo senerI ke rUperI jetara' + guru 'uM' ta..] gADAmAM joDatI vakhate jetaranA bahAvo (bA:vaDa) 6. prANInI karoDa ane enI dareka baMne cheDA bahAranI bAjue rahe e rIte jotaravAmAM Avato bAjana pAMsaLA sahitanA mAMsane lAge baLada bahAvaruM (bAvaruM) e "bAvaruM.' bahAraNa (bAraNu) na. [ ja e bahAravuM' + gu. "aNa bahAza (bAza) vi. jhaghaDo karanAra, jhaghaDAkhara, takarArI kama.] khetarano mela lIdhA pachI bAkI raheluM ghAsa vagere bahAMca (bAMca) na. hAthe paheravAnuM eka ghareNuM ekaThuM karavAnI kriyA. (2) sonInI dukAnane kacaro bahiyAra (be yAra) sahIjio saM. phira dvArA. gAmanI bahAraNiyA (bAraNiyo) vivuM. [ja e "bahAraNa + gu. sIma bahAra AvelI jamIna yuM' te.pra.] jhADu kADhanAra (2) dhULadhe bahira- pUrvaga. si. kahi, jemAM samAsanA pUrvapadamAM bahAra-nuM vi. [ + gu. 'nuM' che. vi. nA arthane anuga] jenI AvatA svara ane Sa vyaMjana pahelAM huM ane aSa sAthe saMbaMdha na hoya tevuM itara vyaMjana pahelAM-ka-kha pUrve ane papha pUrve 6, "ca-cha' bahAra-gAma (bAra) na [o "bahAra' + "gAma."] gAmanI pUrve ra ane "ta-tha" pUrve , ane rAn 6 pahelAM anubahAranuM te te dUranuM ke najIkanuM gAma ke sthaLa, AuTa kame aa vR- ke visarga bahAra sTezana' bahiraMga (bahira) na. [saM. vANita + mA, saMdhithI] bahAranuM bahArapaNuM (bA:2- vi. jio "bahAra' + "paga' + gu. aMga. (2) bahAranA dekhAva, "geTa-apa' (da.bA.). (3) 9i. "u" ta.ka.], bahAravaTuM (bA:-) vi. [+juo "loTavuM'+ bahAranuM. (4) bahAra dekhAtuM gu. "G" ka. pra.] (lA.) jae bahAra-caluM.' bahiraMtara (bahirantara) vi. [saM. hin + ajara, saMdhithI] bahAravaTiya-2)zu (bA2vaTiya-) sI. jio bahAranuM tema aMdaranuM bahAravaTiye' + gu. "a(e)Na sIpratyaya.] bahAra bahiraMtara (bahiratra) na. [. varisa, saMdhithI) 2010_04 Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ahirAvaNa bahAranuM dUrapaNuM, bahAranuM cheTApaNuM ahirAvaraNana. [saM. ddiz + AvaLa, saMdhithI] bahAranuM 1576 d. DhAMkaNa, khahAranuM paDa hiriMdriya (bahirindriya). [sa. vRttiv + $fdratha, na., saMdhithI] hAtha paga nAka kAna cAmaDI e bahAranI karmendriya bahirupAdhi ii, [rsa, vahik + 35Si puM., saMdhithI] bahAranuM vaLagaNa, (ra) bahArathI AvelI murazkelI ke jaMkhaLa ahirgata vi. saM. hik + jJa saMdhithI] khahAra raheluM, ekaTIriyara' bahirgamana [saM. k + namana, saMdhithI] mahAra javuM e bahirgAmI vi. saM. p+gAmI puM., saMdhithI] mahAra janAruM [goLAkAravALuM, konveksa' ahiMgola(-La) vi. saM. cari + ge", saMdhithI] ahArathI ahi-gata na. [saM. dik + khAt saMdhithI] bahAranI [jIvana, vyAvahArika jIvana bahirjIvana na. [saM. hin + nauvana, saMdhithI] bahAranuM bahirdezana na., [saM. ddiz+varzana, saMdhithI]. bahirdaSTi strI. [rsa, vahiv + sRSTi, saMdhithI] bahAranuM darzana, bhAva draSTi, nyAvahArika najara [(2) bahAranA bhAga bahirdeza puM. [saM. dik + aza, saMdhithI] bahAranA pradeza. mahiDhora na. [saM. k + Dhara, saMdhithI makAna vagerenI bahAranI bAjumA daravAne, bahAranuM bAraNuM bahirnAsikA ii, [saM. hin + jJAttiSThA, saMdhithI] nAkanA duniyA bahAra dekhAtA bhAga mahila~ga puM. [saM, cak + mALa, saMdhithI] bahAranA bhAga, ahAranA hissA, (2) bahirdeza ahiova chuM. [sa. cadaMm + mAva, saMdhithI] bahAranI sthiti bahibhUta vi. saM. carttik + mUsa, saMdhithI] bahAranI bAja raheluM, bahAranI AjanuM. (2) marhiSkRta mahibrU mistrI, [saM. vRti + mami,] jue 'bahirdeza' saMdhithI] bahirmadhya na. [sa..vahi~s + maN, saMdhithI] jue ahimu`kha vi. [saM. ki + mula, saMdhithI] bahAranI bAju meTuM rAkhIne raheluM. (2) bahAranA viSayemAM Asakta. (3) sAMsArika kAryoMmAM racyuM pacyuM raheluM, (4) nAstika, 'esTrovarTa' (bhU. gA.) bahirmukhatA strI. [saM.] hirmukha hovApaNuM ahile ba (bahirleSma) puM, siM. cari +1, saMdhithI] nevu aMzathI vadhu ane ekaseA aMzathI e. evA khUNe, (1.) [(ga) bahiSNudra bahiryApikA strI. [saM. dik + chAvijJA, saMdhithI] jenA javAba mahArathI meLavavAnA rahe tevA eka padma-prakAra. (kAvya.) rahenAruM, bahAranI khAjunuM ahiMnaMtI vi.saM. cari + sau, paM., saMdhithI] mahAra ahivasa na, [saM. mahil + thA, saMdhithI] bahAranuM lUgaDuM ahirvikAra huM. [saM. hik + vijJAr, saMdhithI] bahAranA vikAra, cAmaDInI uparanA rega bihavRtta na. [saM. paNi + vRtta, saMdhithI] jue 'bahirgAMla,' _2010_04 bahukAraNa-tA (ra) trikANanI eka bAjune ema ne ema ane bIjI e vadhArelI bAjuone sparze tevuM vartula, 'eskrAibDa sarkala.'(ga.) ahi tti zrI. [saM. vRtti + vRtti, saMdhithI] bahAranI bAja AvI rahevuM e, khAdhu dekhAva. (2) bahAranuM valaNa ahizvara vi. [saM. maNi+ca , saMdhithI] khahAra karanAruM ahiccheda puM. [saM,] hik + DheDha, saMdhithI] kAI lITIne amuka biMdu sudhI lakhAvavAthI e hiMdu AgaLa paDatA bhAga. (ga.) ahi(-he)zta(-ta) na. aai. bihiphta] svarga ahi(-he)zta(-sta)-nazIna vi. [ + krUA.] svargavAsI. (2) maraNa pAmeluM bahiSkAra puM. [saM. vRti + TMTM, saMdhithI] bahAra kADhI mUkavuM. e (sAmAjika vagere rIte), 'baeNyakATa' (ha.gaM.zA.) (2) vAparavA sAme manAI karavI e ahiSkRta vi. [saM. vRtina ta, saMdhithI) jenA bahiSkAra karavAmAM AvyA hoya tevuM bahiSka (bartikendra)na. [saM. Tvis + 6, saMdhithI] bahAranuM biMdu, eksa-senTara.' (ga.) ahiSkANI puM. saM. dik + koLI, puM., sIdhethI] koI paNa AkRtine vadhAravAthI thatA khaNeA, 'esTarnala eNMgala.' (ga.) bahi(he)sta jue 'bahirzI' ahi(-he)sta-nazIna jue e bahita-nazIna.' ahistala(-La) na. [saM. hik + [] bahAranI ke uparanI [uparanI cAmaDI bahAranI cAmaDI, bahAra javuM e, sapATI bahistvacA sI. [saM. hik + cattA] ahissaraNa na. [saM. zas + saraLa] ahAra pharavuM e, khahiHsaraNa mahisaMbaMdha (mahisambandha) puM. [saM. ahAranA saMbaMdha, bahi:saMbaMdha ahissImA zrI. [saM. cari + sImA] bahAranI hada, ahi:sImA naphil + saMnaC] bahi:saraNa jue khahissaraNa' ahiHsaMbaMdha (-sambandha) jae bahisaMbaMdha,' ahiMHsImA ja ahissImA.' ahiHstara puM. [saM. vRhat + rasa] bahAranA thara, uparanA thara ahiHstha vi. [saM. cari +sya] bahAra raheluM bahi:sthAna vi. [saM. v + sthAna] .hAranuM ThekANuM bahiHsthita vi. [saM. cari + citta] jue 'bahi:stha.' ahipa pu.saM. hisa + sparza] bahAranA sparza, bahArathI aDakavuM e, bAla sparza bahiHsvarUpa na. [saM. dhik + SI] bahAranuM svarUpa, bahAranA dekhAva, khArtha svarUpa bahu vi. saM.] ghaNuM, puSkaLa, kha vipula, (saMkhyA tema jaththA ke mApamAM). [. karI (rU.pra.) kamAla karI. jaja thai (3.pra.) hRdaAvI gaI, basa. 0 thayuM (rU.pra.) khasa, hAM.. diamonds sAruM (rU.pra.) ThIka, bhale] bahukAraNutA . [x.] dhaNAM kAraNa hayAta hovApaNuM, evara-DiTarminezana' (bhuM, gA.) Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahuAlasthAyI ahulasthAyI vi. [saM., huM.] lAMbA samaya sudhI TakI rahenAruM hu-kezI vi. [saM., puM.] ghaNA vALavALuM ahuke drI (-kendrI) vi. saM., puM.] aneka biMdue vALuM bahu-kANu vi. [saM.], -NiyuM vi. [ + gu. iyuM' ta.pra.], "NI vi. [saM., puM.] aneka khUNAovALuM. (ga.) bahu-kAzI(-hI) vi. [saMpuM] aneka kAze-khAnAMvALuM bahu-khaMDI (-khaDI) vi. [saM., puM.] aneka khaMDAvALuM, aneka vibhAgovALuM. (ra) aneka eraDhAovALuM bahu-khUNiyuM vi. [saM. navu + ja 'khaNA' + gu. '"yuM' ta.pra.] jue 'bahukoNa,' 157 bahu-gaMdhA (-gandhA) sI. [saM.] pILI jaI. (2) caMpAnI kaLI. (3) zAhajIruM saMbaMdha rAkhanAra bahu-gAmI vi. [saM., puM.] aneka e ke puruSA sAthe ahuguNa,Nita vi. [saM.] aneka-gaNuM, 'malTipala' bahu gotrI vi. [saM, puM.] aneka getrAvALuM, aneka kuLAnuM aha-mAhI vi. [saM., puM.]aneka viSaya upara pakaDa dharAvanAra bahu*cakrI vi [saM., puM.] aneka caDhDhAvALuM, ghaNAM paDAMvALuM bahucara,-rA, rAjI ., kha.va. [saM. rA+jae 'cha'.'] rI zrI. [+]. 'I" svArthe ta.pra.] uttara gujarAtanA cuMvALanA pradezamAM AvelA eka vIsthAnanI e nAmanI DhavI. (saMjJA.) bahubhAvika dAMta che tevuM [dhaNuM joyuM che tevuM, anubhavI bahu-dRSTa vi. [saM.] ghaNI vAra evAmAM AveluM. (2) jeNe bahudeva-vAda puM. [saM.] aneka deva devIe che-mAtra eka ja Izvara nathI-evA mata-siddhAMta, peAlIthI krama' (a. ke.) bahudevavAdI vi. [saM., puM.] bahudeva-vAdamAM mAnanAruM. pAlIthIsTa' bahu-dala vi. [saM.] aneka daleAvALuM (phUla) ahudaMtI (-6tI) vi. [sa,,puM.] aneka dAMtAvALuM, jene ghaNA _2010_04 bahudezi-tA sI. [saM.] bahudezI hAvApaNuM bahudezI vi. [saM., puM.], -zIya vi. [saM.] aneka dezeAne lagatuM. (ra) vistRta, vizALa bahu dehI vi. [saM., puM.] ghaNAM zarIravALuM bahu doSI vi. [saM., puM.] ghaNAM rASAvALuM, atyaMta duSTa bahudhA kri. vi.saM.] aneka rIte, aneka prakAre. (ra) meTe bhAge, (3) ghaNuM karIne bahudhAnya,jja vi. [saM.] jyAM aneka prakAranAM dhAnya utpanna thAya che tenuM (pradeza) [karanAruM ahunAdI vi. [saM., puM.] ghaNA avAjavALuM, bhAre voMdhATa ahunAmI vi. [saM., puM.] jemanAM aneka nAma che tenuM bahu-nivAsa na. [sa.] dvizALa prakAranuM mAna. (sthApatya.) bahupagI vi., . [e bahupaNuM'+ gu. '^' sIpratyaya.] (lA.) akvA bahupaNuM vi. saM. hu + ja A 'paga' + gu. '@'tA.pra.] aneka pageAvALuM (khAna-khajUrA vagere jaMtu) bahupatitva na. [saM.] jyAM ghaNA patti karavAmAM Ave ke tevI sthati bahujanatA-1Ada puM. [saM.] saMpUrNa leAkazAhI bahujanatAvAdI vi. [saM., puM] saMpUNaeN kSeAkazAhImAM mAnanA bahujana-mAnya vi. [saM.] aneka leka jene mAna Ape tevuM [vizvama' (A. khA.) bahujanatA-vAda puM. [saM.] leAkazAhI, samAjavAda, 'zebahujanatAvAdI vi. [saM, puM.] bahujanatAvAdamAM mAnanAruM, borovika' likAnA samUha, Ama jagata bahujana-samAja, bahujana-samudAya puM. [saM.] aneka ahujana-sAdhya vi. [saM.] aneka leAka bheLA maLIne sAthe tevuM ['pAliDeDrala' (ga.) bahu-tala vi. [saM.] aneka sapATIvALuM, aneka pArzvavALuM, bahutaMtukra (tantaka) vi. [saM.] aneka tAMtaNAvALuM bahutaMtu(04)-tA strI. [saM.] aneka taMtu ke gUMca hovApaNuM 'phrAplesiTI' (ba.ka.ThA) apA ahu-tva na. [rsa.] bahu hovApaNuM, puSkaLatA bahuDiyuM vi. [saM, vaDu + jae 'thaDa' + gu. 'yuM' ta.pra.] aneka thaDAvALuM (jhADa) bahudakSiNu vi. [saM.] vipula pramANamAM apAtI ke pelI dakSiNAvALuM (yajJa vagere) ahudarzana-siddha vi. [saM.] ghaNuM ghaNuM jeyA-jANyA-anubhayA pachI maLeluM ke meLaveluM, anubhava-siddha bahudarzi-tya na. [saM.] bahudarzI hovApaNuM bahudarzI vi. [E., puM.] ghaNuM joyuM-jANyuM-anubhavyuM hoya ahu-kheluM vi. [saM. vadhu + jue 'elanuM' + gu... 'F' >. tevuM, anubhavI pra.] bahu khelyA karanAruM, khelakuM bahubhASika vi. [saM.], bahubhASI vi. [saM., puM.] jyAM aneka bhASAo pracAramAM che. tenuM (deza vagere) 'pAlIthleTa' bahupatnI(*)tva na. [rsa.] jyAM ghaNI patnI karavAmAM Ave che tevI sthiti, 'pAlIgamI' (da.bhA.) bahupatnI-vAta huM. [saM.] dhaNI patnI karavI e doSa nathI evA mata-siddhAMta, peAlIgamI' (lau. munazI) bahupatnIvAdI vi. [saM., pra.] bahupatnI-vAdamAM mAnanA bahupadI. vi. [saM., puM.] jue bahupaNuM.' (2) dhaNAM povALuM, malTi-neAmiyala,' (ga.) bahupadI sI. [saM.] ahurAzi. (ga.) bahuparamANu sI. [saM.] aneka paramANu dharAvatuM bahu-pAda vi. [a ], *dI vi. [saM., puM.] * bahupArzvaka vi. [saM.] ghaNAM paDakhAMvALuM ahupuTI vi. [saM., puM.] jene siddha karavA ghaNA puTa ApavAmAM AvyA hoya tevuM (davA mATenI dhAtunI bhasma vagere) bahupaNuM,' bahu-maja vi. [saM.] dhaNAM saMtAnavALuM, ghaNAM acAMvALuM bahuphalI(-LI)` vi. [saM., paM.] aneka kaLAvALuM (vRkSa vagere) ahulI(-LI)3 sI. [sa.] e nAmanI eka vanaspati bahukhIna na. [a. + phA.] eka prakAranI naLI ke jemAM pratibiMba paDatAM ekanI aneka AkRti khAya, liDoskopa' Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahujI 1578 baheka (2) aneka bhASAnuM jJAna dharAvanAra. (3) bahubaluM bahulakSI vi. siM.] aneka hetavALuM, vividhalakSI, "maTibahubhejI vi. [saM.. puM.] bahu khAnAruM, akarAMtiyuM. 5rSa" bahumata muM. siM, na.] moTA bhAgano mata bahulatA sI. [4] puSkaLa hovApaNuM, (2) relamachela bahumatI jhI. [+gu. "I' ta.ka.] vizALa saMkhyAmAM mata bahu-liMgI (-ligI) vi. [saM., ] aneka cihanovALu. hovAnI sthiti, meriTI' (2) (lA) e bahurUpI.' [vacana. (bhA.) bahumatI-vAda chuM. [+saM.) bahumatIthI rAjya ke kArya thavuM bahuvacana na. [saM.] ekathI vadhu batAvanAra lakSaNa, anekajoiye e mata-siddhAMta bahuvacanI vi. siM, puM.] aneka vacana badalIne kahenAruM bahumatI-vAdI vi. [ + saM., muM.] bahumatI-vAdamAM mAnanAruM bahuvarNatA sI. [saM.] bahuraMgI hevApaNuM bahumAna na. [4] sAre e samAdara ke sakAra, evA bahuvaNI vi. siM, pR.1 aneka raMgevALuM, raMgaberaMgI, samAdara ke sakAranI bhAvanA [mAna ApyuM che tevuM bahuraMgI. (2) aneka jJAtiovALuM bahumAnita vi. saM.] ghaNuM mAna pAmeluM, ghaNAMe jene bahuvarSa-chavI vi. siM, muM. ghaNAM varSo sudhI jIvanAruM, bahumAnya vi. [sa.] ghaNAMoe jene kabUla kareluM hoya dIrdhajIvI, dIrdhAyuthI [jJA dharAvanAruM tevuM. (2) ghaNuM jene mAna Ape tevuM bahuvigha vi. [saM] ghaNuM bhaNeluM. (2) ane vidyAo bahamAnyatA mI. (saM.) bahumAnya hevApaNuM bahuvidha vi. [saM.] aneka prakAranuM, vibhinna bahu mAgI vi. si., pR.] aneka bAja nIkaLavAnA dvAra bahu vyakti-vAyA vi. [8,] anekane lAgu paDe tevuM, sAhoya tevuM, aneka bAja rastA hoya tevuM mAnya, "janarala' (ma.na.) bahamALI vi. sa, + ja e "mALa + gu. 'ta.pra.] aneka bahu trAhi vi. saM.] jemAM ghaNuM cokhA che tevuM (khetara mALa ke majalAvALuM, "mahiTa-sTorI' vagere). (2) (lA.) jemAM ghaNAM pada che tevo vizeSaNAtmaka bahumukAmI vi (sa + ja e "mukAma' - gu. 'I' ta..] eka samAsa, (vyA.) aneka sthAna upara mukAma karavAmAM Ave tevuM, saphare, bahuzaH ki. vi. [saM.1 aneka prakAre, aneka rIte. (2) peripleTika' vAraMvAra. (3) khuba pramANamAM [(jhADa vagere) bahumukha vi. [], khI vi. [se, muM.] aneka meTAvALuM.. bahu-zAkha vi. siM.] aneka zAkhAo-upazAkhAovALuM (2) aneka biMduovALuM, "maTi-peInTa' [polipa bahu-gI -zukagI) vi. [sa,] aneka ziMgaDAMvALuM. (2) bahumUla(La) na. si] asthivarganuM eka prakAranuM jaMtu, aneka zikharavALuM ['DemokrasI' (manarava.) bahumUlI vi. [sa, .] aneka mULiyAMvALuM bahu-zAsana na. si.] ghaNA lokothI cAlatuM rAjya-taMtra, bahumUluM vi. [sa. + ja bhUla'+ gu. "G" ta...], bahuzAsanI vi. [sa, j] maLIne ghaNAM loka jyAM rAjyabahumUlya vi, siM] kiMmatI, bhAre kiMmatanuM zAsana karatAM hoya tevuM (rAjya-taMtra), "mekreTika' bahumULa e "ahumala.' [tevI pRthvI bahu-kRta vi. [saM] jeNe ghaNuM ghaNuM sAMbhaLyuM che tevuM, bahuratanA vi, sI. siM. jemAM ghaNAM rana rahelAM che aneka zAstronuM zravaNa karyuM che tevuM anubhavI, vidvAna, baharaMgiyuM (bahurakagiyuM) . [vAra + gu. "yuM' ta.pra] "varseTAila' bahuraMgI sAdhana ke yaMtra, keliDe kepa' (ba.ka.ThA.) bahuzrutatA zrI. [saM.) bahu-zrata hevApaNuM, "varseTiliTI' bahuraMgI (2gI) vi. [sa., pR.] aneka raMgavALuM (2) bahusaMkhya, (-sakhya, 0ka) vi. [saM.] gaNatarImAM ghaNuM, (lA.) ane tAla karanAruM, aneka rItabhAta. badalanAruM. ghaNI saMkhyAvALuM, saMkhyA-baMdha [ko-sensasa" (3) (lA.) vAtavAtamAM pharI jAya tevuM bahu saMmati (sammati) sI. [saM.] moTA bhAgane abhiprAya, baha-rAzi strI. siM, puM] ghaNuM pada apAye eka keluM bahusarI vi. [saM, puM] aneka taMtue-tAMtaNAvALuM. (2) khAlI pada zodhavAnI rIta. (ga.) [(kA. i.) ghaNA satragraMtha-zAsagraMthonuM jJAna meLavyuM che tevuM. (3) (bhA.) baharASTriya vi. siM] aneka rASTrane lagatuM, "InTaranezanala' guMcavAyeluM, " kaeNplekasa' bahurUpaka-tA strI, siM.] eka ja padArthanuM vibhinna rUma bahutarI vi. [saM., ] eka upara eka ema aneka thara astitva [parsanAliTI' (bhU ge) AvyA hoya tevuM, aneka paDevALuM bahurUpajIvI vi. [sa. puM.] aneka vyaktitvavaLuM "malTipala. bahastrI-pariNaya 5. [saM.] aneka patnIo sAthe vivAhabaharUpa-tA sI. saM.eka ja padArthenAM bahu rUpa hoI zake saMbaMdha, bahupatnI-1, polIgamI." (mana. 22.) yA banI zake tevI sthiti. (2) eka ja vyaktinA aneka bahahita-vAda . [saM.] dhaNAMnuM hita thAya e jAtanI pravRtti prakAranA dekhAvanI sthiti, 'varseTiliTI' karavAne mata-siddhAMta bahurUpitA strI. [saM.) bahurUpI hovApaNuM. bahuhitavAdI vi. [sa, j] bahuti-vAdamAM mAnanAruM bahurUpI vi. sa., ] aneka rUpa dhAraNa karanAruM, tarehavAra bahuhetuka vi. saM.1 aneka hetuovALuM, "malTiparpajha' veza-palaTA karanAruM. (2) (lA.) mAyAvI bahuti strI. [saM. du+vita] thoDA zabdoe cAle tyAM bahula vi. [saM.) ghaNuM, adhika. (2) na. ekanAM aneka ghaNA zabda kahevA e zabdarUpa hevApaNuM, vikaha5, vibhASA. (bhA.) baheka (eka) ramI. jio bahekatuM.] bhabhaka, suvAsa, 2010_04 Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahekanuM 157 baLataNa khuzabe, sugaMdha, soDama, maheka, maghamaghATa badalAvAvuM) karmaNi, kri. bahekavuM (beDaka) a, ji. mahekavuM, maghamaghATa, (2) (lA) bahelA (belA) e bahalAve." chakI javuM, garva sAthe tophAnI banavuM. bahekAvuM (bekAvuM) baherata(sta) ja "bahirata.' bhAve, kri. bahekAvavuM (bekAvavuM) ., sa. kri. bahezata(sta)nIna juo "bahitanazIna." bahekATa (baeNH kATa) 5. [jao bahekavuM + gu. "ATa' ka.ka.]. baheDe () . kanyAe potAne sAsare pAchuM AvavuM e bahekavuM e. bahotaruM (taruM) jue chetaruM.' bahekAvavuM, bahekAvuM '(baeNkA-) jue "bahekavuM'mAM. bahe--hetALa (bo (-baeN)tAzva) sI. [sa. thaI raghabahecara, jI (baeNcarA,jI) jue "bahucara.' > prA. varlDa ne vikAsa] bahoLApa, bahoLApaNuM, "kaLatA baheruM (be DuM) na. [saM. ramItala > prA. vihIDhama-] bahoravuM (baoNDaravuM) ja bahAravuM.' baherAvuM (boravuM) baheDAnA jhADanuM phaLa karmaNi, kri. baherAvavuM baeN:rAvavuM) pR., sa. ki. baheDe (be) muM. [ja "baheDuM.' triphaLAmAM kAma baherAvavuM, baherAvuM (bAra) jao bahA(ho) ramAM. lAgatAM haraDAM ane AmaLAMmAM umerAtAM trIjAM phaLa "baheDAM bahere (bokaro . kesa hAMkavA mATenuM payuM jhADa [ThIka. (2) vadhu yogya, munAsiba bahoLa (), aLAI LAza (boLAya) sI. jio bahetara (betara) vi. phi. bahatara ] vadhu sAruM, vadhAre "bahoLuM' ane + gu. '(a) 5'-'AI'-Aza' ta. pra.] bahetarI (baeN tarI) sI. phi. bahatara vadhu sAruM hovApaNuM. bahoLApaNuM (2) munAsiba paNuM, vadhu pebhya hovApaNuM. (3). unnati, baheNuM (be chuM) vi. [se vadhu prA. yAma->6 gu. cAtI, abyudaya bahulaa) jasthAmAM puSkaLa, vipula, vistAravALuM. bahena (baeNna) cI, siM, maninI > prA. diLI, paNa koI [-La hAthe (rU.pra) udAratAthI kAraNe "' > "na'' eka mAtA-pitA koI-kuvA kAkA bahaitALa (batAvya) ja bahetALa." kAkI mAmA-mAmI mAsA-mAsInI dIkarI paraspara evAM bahuvartha vi. [saM. 16+ artha] dhaNuM arthavALuM jenA ghaNA arthe bhAI ane bahenane. (2) pavitra saMbaMdhe strI sAmAnya. thAya tevuM. (2) dhaNu prajAvALuM, bahuhetu ke.(3) pasA(3) koI paNa ahInA nAmane aMte AdarArthe (vidyAbahena dAra, mAladAra vagere) baLa na. [sa ja8] bala, jora, tAkAta, kauvata, sAmartha. bahena-jI (bena-jI) na., ba.va. [+juo "cha" mAnArthe.] [0 umeravuM (u.pra.) madada karavI. 0 mAravuM (28) baLa (mAnA) sarvasAmAnya nAnImoTI (paghamAM) ekatra karavuM). [thatI baLatarA bahena, DI sI. [+ gu. "DasvArthe ta...](vahAlamAM bahena. baLaka (-katha) sI. jio baLavuM' + gu. 'ka' ku.pra.] peTamAM bahena-5Na (benapaNAM) na, ba.va. [ + gu. "paNuM' ta...] baLakaTa vi. jaze 'baLa' dvArA.] baLavAna, baLiyuM, jabaruM zrIonI paraspara mitrAcArI bahena-5 (baeNna-pI) sI. [+]. "I' ta.ka.] jhI mitra, baLakaNa vi. e baLavuM' + gu. "ka' + aNa' ku. pra.] sahiyara, sakhI, sAhelI baLatarA karavAnA svabhAvavALuM, baLatiyuM, baLatala, baLataNiyuM bahena (enA) na., ba.va. [ gu. 'A' ba,va, pra.1 bIkaNuM vi. [ie "baLavuM' + gu. "ka" + "NuM" ka...] bahenane saMbodhana (mAnArthe) siMdhanamAM) bahena baLavAnA guNavALuM." saLagI UThe tevuM. (2) ja baLakaNa.' bahenI (be nI) sI. [ + gu. 'I' svArtha ta...] (ekavacane baLa-kara, baLakAraka, baLakArI ja "bala-kara'-balabahebAkaLuM (bebAkaLuM) vi. [sa. mA-ghAja dvArA kAraka'-ala-kArI.' ja"bihi-vAkulaa.'] juo bebAkaLe.' baLa-kSaya ja "bala-kSaya." bahera (era) vi, kri. vi. si, pira > prA. hirA baLakho chuM. [2vA.] kaphano nIkaLato leTa, balagama baheruM (kAne na saMbhaLAya ema). [0 mAravuM (rU.pra.) niSkriya baLaga (-gya) strI. jio 'baLavuM' dvAra.] (lA.) mAnasika banavuM. (2) jata thaI javuM. aka(-) bahera mAravI du:kha (-be ratha-) lAgaNIhIna banavuM]. baLajabarAI jI. jio baLa" "jabaruM + gu. "AI' baherATa (2) puM. [ e "bahera' gu. 'ATa' ta.pra.], te pra.], baLajabarI strI, gu, "I' ta.], baLarI sI. baherAza (be rAya) sI. [+ gu. "eza' ta...] baherApaNuM [+juo jera' + gu. "I' ta.ka.] jabaradastI, jorAvarI, baherI (bekarI) ratIjio "baheruM+gu. I' strI pratyaya.] ekarzana' ((2) (lA.) baLanI khumArI lA.) saurASTranI leDInI eka jAta baLa-ThaNakAra 5. jio 'baLa+ThaNakAra.'] baLane raNo, baheruM (kheruM) vi. saM. hira-> prA. dina-] kAne baLatI . kAthInI cha sIMdarInI eka banAvaTa (ke je gADAmAM sAMbhaLavAnI ochI zakti ke mudale zakti na hoya tevuM. (2) mAla bAMdhavA vaparAya che.). (lA) lAgaNI na thAya tevuM (cAmaDI vagere), ja8. [rA baLatuM na. talanA choDanI ziMga vilana, jalana AgaLa zaMkha (-za) u.pra.) apAtrane zikhAmaNa baLaNa na. jio "aLavuM' + gu. "aNa" ka.ma.] baLavuM e, bahelAvavuM (be:lAvavuM) ja "bahalAvavuM.' bahelAvAnuM baLataNa na. [ja baLavuM' dvAra.] bALavAnA kAmamAM 2010_04 Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baLataNiyuM 150 aLAkAra AvatAM chANAM lAkaDAM kAlasA koyalA paTela tela vagere baLa-rAma e "bala-rAma." padArtha, iMdhana, "phayuala baLa-rekhA o "bala-rekhA.' baLataNiyuM vi. [+gu. "IyuM' ta...] ja baLakaNa.' baLavaja puM. e nAmanI eka vanaspati, pAno baLatara (-25), rA ii, jio 'baLavuM' + gu. 'tara-rA" pha. baLavatI juo "balavatI.' pra.] dAjhavAthI cAmaDIne thatI pIDA karanArI asara. (2) baLavattara sao "balavattara.' (lA.) mAnasika tApa baLavatA ja balavattA.' baLatala vi. ei "baLavuM' kAra.] e "aLakaNa." baLavardhaka ja "bala-vardhaka baLatAha (-) . jio baLa dvArA manane saMtApa, baLavardhana- juo babala-vardhana mAnasika baLatarA ti..] juo baLakaNa.' baLavardhinI ja balavarthinI.' baLatiyuM vi. jio baLavuM' +gu. "tuM" varta. ke. + "IyuM" baLavaMta (vaMta), tuM, (-vatuM) ja balavaMta,-tuM.' baLatulA ahI. jio 'baLa'saM.] baLanI samatola sthiti, baLavA-khera vi. jio 'baLavo' + kA, pratyaya] baLavo baLane dharakadharapaNuM, "baeNlaeNnsa oNpha pAvara' (na.la.) karanAra, baMDa uThAvanAra, bAra [baLavAkhora' baLataruM vi. jio baLavuM' + gu. "tuM" varta. ke. + eruM" baLavA-bAja vi. [e baLavo' + phA. pratyaya.] ta..] juo baLakaNa." baLa-vAna ja bala-vAna. baLada(dha) muM. [sa. vaDhavaa>prA. vaDhi36(khAsa karIne baLavuM' vi. jio "baLa' dvArA ja baLavaMta.' khasI karelo) gAyane nara. (2) (lA.) markha, gAmAra baLavuM a kiM. [. kava prA. varu, ] saLagavuM, baLada-gADI sahI,-na. [+ ja e "gADI' gADuM.'] be baLada dAha pAmavo. (2) rozanI ApavI, jhagamagavuM. (3) (lA.) joDeluM vAhana, belagADI manamAM javalana anubhava, ciMtA karyA karavI. [tA para baLadamutaraNuM na. [+ e "mutaraNuM.] (lA.) vAMkI-cUkI mIThuM bhabharAvavuM (rU.pra.) duHkhamAM umero kara. -tAmAM lITI. (2) vAMkI-cUkI AkRti [gamANu ghI homavuM (2 ka.) hariNI karavI. (2) jhaghaDAmAM umere baLada-zALA zrI. [+ sa. rA] baLada ke baLada 2AkhavAnI karo. -tAmAM hAtha ghAva (rU.pra.) niSphaLa javAnA baLadAyaka, baLa-dAthI ja aladAyaka' ala-dAyI." kAmanI javAbadArI levI. -ta tApIe tApaNuM (rU. pra.) baLa-dAra vi. [jae baLa'+ phA. pratyaya] baLavAna anAyAse maLatAno lAbha levo. -tuM ghara kRSNArpaNa (rU. baLadiyuM na. [e baLada' + gu. "yuM' svArthe ta pra.] nAne ma) nakAmI cIjo dharmade. tuM sAravuM (-sakAravuM) baLada (34) ciMtAmAM vadhu umere karavo. baLI e vAta (ra. baLadita-dhi) muM. jio baLadiyuM.] juo baLada." (2) pra.) vAta ke prasaMgane choDI devA baLIne khAkha thaI (lA.) kAmane haraDe karanAra mANasa javuM (rU.pra.) adekhAIthI manamAM duHkha bhogavavuM. baLI baLadeva ja "bala-deva.' marI (.pra.) dUra thAo. badhuM (rU.pra.) javA de. bAyuM baLa e baLada.' mAruM rU5 (rU.pra.) rU5 pratye abhAva.] baLAnuM karmaNi. baLadhiyA ja baLadiyo.' (2) thALA upara gareDI karavAno &. bALavuM , sakri. baLAvavuM punaH presa ki. be phUTa jevaDo lAMbe kAvALo lAkaDAno te te kaTako baLavuM-ja(-)LavuM a.ki jio baLavuM' + "ja(4)LavuM." baLadhI . jio "baLadha.+ gu. IDuM svArthe ta. pra.] (lA) mAnasika rIte tApa anubhavo baLada. (2) (lA.) leThake mANasa [majabUta baLa puM. [ara. bavaha ] baMDa, sattA sAme hathiyAra laI baLa-pArI vi. [ja baLa' + saM., pR.] (lA.) ghaNuM zIThanuM e. [ UTha, 1 jAga (rU.pra.) sattA sAme baMDa baLapUrvaka jae balapUrvaka." bakheDA zarU thavo] baLa-prada jatI "bala-prada." baLazAlI,-LI o "balazAlI." baLa-prabhAva ja "bala-prabhAva.' baLa-saMpanna (sUmpatna) jue "bala-saMpanna." baLa-prAga ja bala-prayoga." [ja baLatarA. baLa-saMjana (-saMyojana) na. [4] aneka baLone ekaThAM baLabaLa (baLya-baLya) sI. [ja baLavuM."-dvibhava.) karavAnuM kArya baLabaLatuM vi. [ja baLavuM'+ gu. "tuM' vakta kI' pahelI baLahINa vi. [ o baLa' + saM. ro], -na vi, [+saM. be kRtione dvibhava.] khaba saLagI UTheluM. (2) (lA.) e "bala-hIna." pIDAtuM, ciMtAgrasta eika phaLa baLAI . tAjI viyAyelI gAya ke bheMsanA ora pathA baLabaMba (-bimba) na. jio baLa + saM.] e nAmanuM pahelAMnA khIrAmAM khAMDa nAkhI garama karI banAvelI mIThAI baLa-bhadra e balabhadra." baLAkrama vi. saM. vA+rma. (sau.)] baLathI AgaLa baLa-bhaMga (-bha5) na. [jae 'baLa'+ sa.] baLa bhAMgI vadheluM, baLiyuM paDavAnI kriyA. (2) vi. jenuM baLa bhAMgI paDavuM hoya tevuM baLAkhe chuM. jio 'baLavuM" dvArA.] (lA) peTa-baLatarA baLa-mahattA o bala-mahattA." baLAtkAra ja balAtkAra.' 2010_04 Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baLApa 1581 baMgAlI baLApe 5. jio baLavuM' + gu. "Apo" ka.] o bI (bo) vi., pR. jue aMkuM.'] jao aMkerAva." "baLatara(2)." [kA (rU.pra.) mananuM du:kha bIja samakSa (2) (lA.) vijayI mANasa [pADavI, bakhALavuM kahI batAvavuM. baMkhAravuM (bAraNuM) a. ji. rivA.] baMkhAre karavo, buma baLAbaLa jue "balAbala.' baMkhAro (bare) muM. jio "baMkhAravuM + gu. 'e' ku. baLAvavuM, baLavuM jue baLavuM'mAM. pra] bumATe, bUma, meTo ghATa. (2) gAya ke baLade karelI baLi e "bali." moTI bhAbhara e nAmano eka kSAra bALa-dAna ja "bali-dAna.' baMkhAre (ba ) puM. jio "khAre." arthahIna pUrvaga] baLiyA, kAkA, 0 bApajI puM, ba.va. jio "khaLiyuM' baMga' (ba) na., sI. [sa, na.] sIsuM diza. (saMjJA) +'kAkA'-bApajI.'] zItaLA, zILI, seDa (eka cepI baMga' (ba) puM. (saM.] prAcIna kAlathI jANIto baMgALa rA) (2zILA vagere e nIkaLe che tenI zAMti bhaMga (ba) puM. rIta, taraha, (2) tarka. (3) namUne mATe manAte eka deva. [0 AvavA 0 nIkaLavA, 0 5dhAra- (A zabda vyApaka nathI.) mijabUta baMdhana vA (rU.pra.) zItaLAne rega thavo che kaDhAvavA, 0 TaMkA- baMga8 (baDa) ne. hAthInA dAMta upara bAMdhavAmAM AvatuM javA (DhAvavA). 2 trophAvavA (rU. pra.) zItaLAnI rasI baMgaDI jI. [e. begala'] (khAsa karIne) kAcanI saLInI mukAvavI). ke plAsTikanI saLInI pAtaLA dhATanI cUDI, kAMbaDI, kAmaLI. baLiyuM che. jio baLa + gu. IyuM ta.ka.] "bala-vaMta." [5heravI (- ravI) (rU. pra.) nAmaI batAvavI]. baLiyala a ] + ga. ela' ta. pra.] (lA.) manamAM baLyA baMgaDI-sAra paM. jioe baMga" + gu. "DI' svArtha che. pra. karatuM. (2) cIDiyuM. (3) IrSA-khera +saM.] sIsAne khAra, baMkhAro (eka ramata baLi-rAjA e "bali(3)"--balirAjA." baMgaDI-dA chuM. jio "baMgaDI' + dA.'] (lA.) e nAmanI baLis jIo "baliSTha." baMga-deza (ba) puM. siM.] jao aMga. baLA ja e baLAI.' (2) comAsAmAM UgatI bilADInA baMgadezIya (ba) vi. saM.] baMgALa dezanuM, baMgALI Tepa nAmanI vanaspati, ga baMga-bharama (ba) sI. [saM.], na] rAsAyaNika prakriyAthI baLukAI sTI. jio baLa gu. "AI' ta. pra] sIsAnI banAvelI khAkha. (vevaka) baLavAnapaNuM, rUkAI baMga-maMga (ba ) puM. [saM.] I.sa.1905mAM oNrDa kane baLa-jhALa vi. [ja e "baLavuM' + "jhaLavuM + baMnene gu. 'u baMgALanA bhAgalA pADayA e kriyA [bhASA. (saMjJA.) ku. pra.] (lA.) satata pIDA pAkhyA karatuM baMga-bhASA (ba) pI. si.] baMgALa dezanI bhASA, baMgALI baLatAM na, ba, va, e nAmanI e: vanaspati, kALI phUlaDI baMga-bhami (ba8 ) strI. [saM.1 ja aMga 2 baLake li. jio 'baLa' dvArA.] levuM, baLavAna, baLiyuM, baMgalA vi. si. vakra dvArA, hi] baMgALa dezane lagatuM (bhASA jorAvara, baLatuM lipi raza sAhitya vagere) [pIrasavAnI vATakI baLatuM na puM. jio baLavuM' dvArA] dAjhIne vAsaNanI baMgala sI. jio "baMgaluM' + gu. 'I' pratyaya.] aMdaranI dIvAle cATeluM anAja baMgalA strI. [ja baMgale' + gu. "I' pratyaya] baLatuM vi. [ja baLa" dvAra.] baLiyuM, baLake nAne baMgale (2) agAzImAMnI nAnI eAraDI baLeva (be) zrAvaNI pUrNimA, nALiyerI pUnama baMgaluM na. [sa. da dvArA.] kAMsAnI tAMsaLI, kAMsAnuM chAliyuM bahANene joI badalavAne dhArmika tahevAra). [- bAramuM baMgaledAra vi. [jae "baMgale'+ kA. pratyaya.] baMgalAbesavuM (eNsavuM) (rU.pra.] nAnI umaranuM hovuM]. vALuM, baMgalAnuM mAlika. (2) baMgalAnA ghATanuM boviyuM vi. [+ gu. "IzuM' te.pra.] baLevane lagatuM. (2) baMgalA' na. [sa. vae dvArA baMgALamAM mukhyatve thatI nAgarabaLevane divase vavAyeluM velanAM pAnanI eka jAta aLaviyA li., pR. [ie baLeviyuM.'] AvatA varSanA baMgalA. [aM, mAM svIkArAye che, paNa maLa baMgALI varasAda jANavA baLevane divase vidhi karanAra mANasa baMgalA-cAra eAraDAnuM pharatI khulI jamInavALuM ghAsabaLaLavuM a. ji. rivA.] (leTAnuM) maraNa samaye barADavuM chAyuM makAna] vADI bAga vageremAMnuM havA-ujAzavALuM ekabaLatiyuM e bALatiyuM.' [ja baMke' mALI ekaluM makAna [sAhitya aMka (ba) puM. jio baMke' + gu. Di' svArthe ta...] baMga-sAhitya (ba) na. [sa.] baMgALI bhASAmAM racAyeluM bAvalI (bAvalI) vi. sI. jio 'baMkA'dvArA.] phAMkaDI baMgAravuM (bAra) a, ji. [2vA.pikArIne bolavuM. strI baMgAravuM (bArAvuM) bhAve, kri, baMgArAva (bArAvavuM) baMkima ( ma) vi. jio "ba dvArA, baMgA.) vAMkuM che, sa. ke. (2) (lA) phAMkaDuM, badhuM cAlanAruM, phAMkaDuM, chelabaTAu baMgArAvavuM, bagAravuM (ba) jUo "aMgAravuMmAM. baMka vi. [saM. vana- > prA. vaMga->hi baMkA'] TeDhI cAla baMgAla ( bala) jue "baMgALa.' aMke rAva (bake rAva) muM. jio baM.' + "rAva ] (lA.) baMgAla(le)Na (bAla(leNya) jue "baMgALa(-)" phAMkaDe varaNAgiyo puruSa, bApherAva, chelabaTAu baMgAlI (balo) e aMgALI.' baLe vi. jana jAvaNa pUrNimA bAraNuM 2010_04 Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baMgAleNa 158ra baMdagI baMgAleNu (bakuleraya) ja "baMgAlaNa-baMgALa(ge)Na, beTI (barTo) 5. [vaja.] 1Nava maMdiramAM ThAkaracha zayana baMgALa,-LA,-La (baLa,-LA,-La) puM. si. ya dvArA kare te vakhate tema darzana Ape te vakhate bAjamAM nivedya bihANa ane AsAma vaccenA gaMgA ane brahmaputrAne dharavAno nAno dAbaDe. (puSTi). samudra sudhI pradeza, raMgadeza (atyAre pUrva baMgALa pAki- baMTha (ba) vi. ba. (2) (lA.) akkala vagaranuM stAnamAMthI chaTA paDI svataMtra che, jyAre pazcima baMgALa baMkasa (ba8) vi. jio "bamaThasa."] jorathI ThAMsI ThAMsIne bhAratane pradeza che.) baMgAla bhareluM. (2) kharuM. (3) karkaza maMgaLa-)Nu (bALa-Le)razya) . jio baMgALI' + baMThAvavuM, gaMThAvALuM (baThA-) jAo 'baMThAmAM. gu. "a8-e)Na' satIpratyaya] baMgALa dezanI rahI baMkANuM (baThAvuM) a, kiM. nAza pAmavuM. baThAvALuM (baThAvAvuM) baMgALiyuM (baLiyuMna. jio "baMgALa"+ gu. "iyuM' bhAve, kri. baMThAvavuM , sa. ki ta. pra.] (lA.) surata tarapha thatI eka jAtanI DAMgara baMda' (ba) na. baLavo. (2) hullaDa. (2) (lA.) vi. baMgALI (baLI ) vi. [ja "baMgALa' + gu. "I' te pra. luccuM. (3) tophAnI, baMDakhera baMgALa razane lagatuM bhASA lipi sAhitya leke vagere), baMda' (barDa-) na DhoranI ekAda pAMsaLI kaMkI hovAno roga baMgAlI, baMgalA. [ ga (u. pra.) bhapakAdAra taranAra. baM() sI. kapAsanuM khetara tela u.pra.) cAlu gujarAtI nA zeranA tela karatAM baMkhera (ba) vi. jie baMDa+ phA. pratyaya.] baMDa bamaNe tela, bAbu, khAkhI baMgALI(-baSALI) (u.pra.) karavAnI vRttivALuM, baLavAkhora laherI lAlA] baMkhera-vRtti (barDa-), baMkherI bahaDa-) sI. [+sa, baMgALa (bALa) na. jio 'baMgALa" + gu. 'u? ta. ma.. gu. "I' ta. pra.] baMDa karavAnuM valaNa bhAtIgara dhArApATa, ghAgharA mATe vaparAtuM pILI ke lIlI baM-pUMcha (baDa-) vi. jio bAMDuM + pUcha.'] pUchaDI tuTI sapATI ane vacamAM bIja raMganI TapakIvALuM kApaDa gaI hoya tevuM (koI paNa pazu-prANI) baMgALaNa (bajhALezya) jae baMgALaNa." baM-krisAda (baraDa)na, ba. va. jio baM' + 'hiMsAda.] baMgA'(bI) . be bhamara vacce karavAmAM AvatI TIlaDI dhAMdhala dhAMdhala-khAra (2) be bhamara vacce laTakAvAtuM eka ghareNuM baMTaphisada-khera vi. [ + phA. pratyaya] dhAMdhala karanAra, baMga (bIDI. rivA.] avAja karato bhamaraDe baMkisAdorI strI. [+ phA. pratyaya] dhAMdhala karavAnI vRtti baMga bagIDA) kuM. [sa, vaNa dvArA] strIone eka baM-bakheDe (baDa-) 6. jio baMDa" + "bakheDe."] prakAranA sAlo jae baMDa-phasAda.' [baMDakhora.' baMjhIya (bakugIya) vi. [A] baMgALa dezane lagatuM baM-bAja (barDa-li. [1e baMDa" + kA. pratyaya.] ja baMtha baheruM chuM. [saM. vaja gu. "' ta.ka.] AMbAnI baMbAja-jehA . [ + juo 'vaDA."] juo baMDakhoravRtti." eka nata baMDala (baDala) na. [4], badaluM na. [ + gu. "G" svArthe ta. baMra (bakaruM chuM. dArUnuM teja mApavA vaparAtuM eka yaMtra pra] majabUta rIte bAMdheluM poTaluM, "pekeTa." (2) (lA.) baMga (baga) . camatkArika dekhAva gapagoLe, aphavA. (3) vi. lucuM ane chetaranAruM baMgA (bakagA) na. siM. 2 dvArA.3 lA.) baDAI, pata- baM-vRtti (baDa-) strI. e baMDa' + saM.] ja e "baM2cha. (2) gapa, peDuM khera-vRtti.' baMDakhera." baMka (ba ) puM. rivA.] jao aMgI, baMdiya' [1. jio baM " + gu. "chayuM ta. pra] ja baMcha (bajI) puM. kALA raMganI sapATI tathA rAtAM kora baMdiyuM na. jio baMDI'+ gu. "IyuM' svArthe ta. pra.] ane pAlavavALe hiMdu vidhavAone paheravAne eka jAtano bAM vinAnI nAnI baMDI, bAMDiyuM sAphalo baMDI (baDI) akI. [Aja.), kaMThathI kamara sudhInuM kasavALuM bajeTa (bajeTa) a, .i [ravA] nAsI TAM, bhAgI pAsAbaMdhI meTuM AMgaNuM, AMgaDI (ene bA na paNa hoya javuM, baMjeTAvuM (bajeTAvuM) bhAve, ji. baMTAvavuM ke AkhI paNa hoya). (2) khAdInuM baMdha kalaranuM jAkITa(bajeTAvavuM) che. sa.ki. javAhara jAkITa bajaTAvavuM, baMjeTA (bajeTA-) o "bajeTavuM'mAM. baMdUra (bara) sI. pataMga, paDAI baMTa-Ti)mA (basTa(-hiTa) , muM. DAMgara sAthe UgatuM eka badhiyA puM. sIMdarI halakuM anAja -baMda (ba) vi. ni.) vALuM' artha Apate phArasI baMTama (baTama) . eka jAtano kukaDo anuga: "nAla-baMda' "kamara-aMda." (saMkhyAbaMdha gu. zabdomAM baMTA-bhAga (baTA) kuM. jio baM" + saM.] nAnI dAba- pachI saM. 15' paNa vikaDhape lakhAya che.) DImAM ThAkorajIne dharAtuM nevadha. (puSTi.). baMdagI (bagI) strI. phi.] Izvara-prArthanA, Izvarastuti, baMTiyA (bariya) jue baMTa.' bhakti. [uThAvavI (rU. pra.) hukama pramANe karavuM. aMDI (basTa) satI. sAmA jevuM eka halakA prakAranuM dhAnya. 0 gujaravI (rU. pra.) araja karavI. 0 bajAvavI (u. pra.) [0ne bA5 (3. pra.) cAlAka mANasa sevA karavI) 2010_04 Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dAla chaMda-hAla (banha) strI, [kA. + 'DhAla.'] naherane mATe pANI meLavavA jalArAyane ADe baMdha bAMdhI rAkhI levAnI kriyA aMdaNI hI. saM. niI>prA. caMaiLI] baMdIjananI strI, stutigAna gAnArI strI, cAraNa strI aMdhana baMdU-dhU )kenDI (bandU-%0)kaDI) strI. [ + gu. 'DI' svArthe ta. pra.] nAnI baMdUka baMdU( )* dhArI (bandu (6 )ka-) vi. [ + saM., puM.] aMkavALuM, hAthamAM baMdUka rAkhanAruM baMdU(-dhU )kanIti (ba <~~ )ka-) strI, [ + saM.] (lA.) julamathI rAjya ke sattA bhogavavAM e kaMkubaMdU-dhU )+--bAja (bandu<-%0)ka-) vi. [phrA. pratyaya] baMdUka kaDavAmAM niSNAta 1583 [(saMgIta ) chaMda-tAna (khanda-) na. [aa. + saM.) magajamAMthI levAtuM tAna, aMda-tAla (banha) jue 'chaMda-DhAla.' aMdanI (antanI) strI. [hiM) e bhramAM vacce karAtI vagerenI rekhA ke ADa aMda-kAMtA (anha) puM. gAmaDhAMnA kharcanA varADanA hisAba chaMda-khaDhAI (banDa-) . [hiM] SaNA uparanA karanA dareka hitAnA bhAganA hisAba chaMda-kharadAsI (banda-) puM. [phA.] dareka kheDUte bharavAnA bhAganA hisAba kapara baMdara (bandara) na. [aa.] samudrakinAre yA meTI nadIma kinAre AveluM vepArI nagara, paeNrTa.' (2) samudra-kinAre ke nadI-kinAre vahANA vagerene UbhAM rahevAnI sagavaDavALa bAMdhelA phurajo. [. rahyuM (3. pra.) baMdara pAse AvI vahANe ke AgameTa vageree laMgara nAkhI rokAvuM.] aMdara-zAha (ba-dara-) skrI. [phA.] jue 'baMdara(2).' aMdarI (badarI) vi [jue 'baMdara' + gu. I ' ta. pra.] aMdarane lagatuM. (ra) vi., strI, eka jAtanuM muThThIvALuM jhINuM ['banA' aMdalA huM. [jue khaneA' + gu. la' svArthe ta. ..] ja aMdA huM. jio 'maMdi' dvArA] ii, jelanivAsI aMdA(-de)navAja (bannA-, bande) puM. (phrA. khanhahnavA, ] murabbI, vaDIla (baMdA hai aMdi-jana (bandhi-) puM, ta. saM. vaeNnjina +nana] jae aMdinI (ndinI) strI. [saM.] cAraNiyANI. (2) kedI A aMdI (bandI) puM. [saM.] bhATa cAraNeAnI gaNAtI eka jUnI jJAti ane enA puruSa. (2) keMdI aMdI (bandI) puM. [phrA.] manAI, baMdhI.' aMdI-khAnuM na. [ja 'baMdI'' + 'khAnuM.'] kedakhAnuM, jelakhAnuM, 'jeila' aMde-navAja (baa-) jue 'aMdA-navAja.' baMderI (banDerI) . gharanA chAparAne mela aMdA (khate) puM. [pha. banhaha] baMdhanavALA mANusa, gulAma, (2) nAkara, sevaka, dAsa. (3) (lA.) huM pete (abhimAnapUrveka) aMdobasta (baneo-) puM. [pha.] vyavasthA, geAThavaNa, tajavIja, prabaMdha, (2) tezAna vagere na thAya enI takedArI. (3) (lA.) jAtA aMdha' (anya) puM. [saM.] bAMdhavAnI kriyA. (ra) khAMdhavAnuM kAraDuM vagere sAdhana. (3) pALa, setu, pusta, aMdhAre, baeNreija,' haeNma,' 'embenkamenTa. (4) aTakAva, cukAvaTa. (5) saMsAramAM jakaDAI rahevuM e, (vedAMta.) aMdha (anya) vi. [phA. 'and'nuM saMskRtAbhAsI rUpa] vAseluM, udhADuM nahi tevuM. (ra) gati thaMbhI jAya tevuM. (3) anukULa thaI raheluM, [. karavuM (rU. pra.) vAsI devuM. (2) thaMbhI javuM. * bAraNe (2. pra.) khAnagImAM, kAI na jANe ema, 'ina kaeNmerA.' besatuM (-baeNsatuM) (rU. pra.) kharekhara gAThavAI gayuM hoya ema. . esavuM (-bheMsavuM) rU. 5.) anukULa AvavuM. (2) kAmamAM AvavuM. esADhavuM(-baeNsADavuM) (rU. pra.) ThekANe pADavuM. (2) geAThavI devuM] (vahANa.) aM++(-dhU )* (bandU (nyuM ka) sI. [ara. 'banduka] gaNanA gALA. (ra) dArU bharI ke kAtu sArI keADavAnI ghAtaka naLI, 'rAila,' [. khAvI (3. pra.) ApaghAta karavA. * DhavI (rU. pra.) baMdUkanA dhaDAkA karavA. 7 bharavI (2. pra.) khaba uzkerAvuM. . mAravI, 0 lagAvavI (3. pra.) baMdUkathI gALI che.DI mAravI] baMdU(-1 )*-cI (ba (.)ka) puM. [+ . pratyaya] baMdUka baMdhana (bandhana) na. [.] bAMdhavuM ke baMdhAvuM e. (2) aMdhakeDanAra sainika, kharakaMdAja vAnuM DhAraDuM vagere sAdhana. (3) pratibaMdha, rucakrAvaTa. (4) -baMdha (anya) vi.kA. andu'nuM saMskRtAbhAsI rUpa] sAthe sahitavALuM vagere artha ApatA anugaH cAka baMdha jhapATA-baMdha' dhodhabaMdha' 'hathiyAra-baMdha' vagere baMdhaka (adhaka) vi. [saM.] baMdhanakAraka, (ra) bAdhaka aMdha-tA (ba-pakatA) sI., tva na. [saM.] baMdhanakAraka hAvApaNuM [baMdhaka.' aMdha-kartA (khadha) vi. [saM. paN tA~, puM.] jue aMdhakI (badhakI) strI. [saM.] vezyA, gaNikA, kulaTA aMdha-kAza(-1) (bandha-) puM, [saM.] kabajiyAta, maLAvarAdha, bAdI baMdhathI zrI, jie 'bAMdheluM'+gu. 'aNI' rR.ma.], khata na. [+ jue 'khata.'] vacanathI baMdhAvAnA karAra, baeNnDa' maMdImIrI (bandI-) . [kA.] keda karavuM e aMdI-gAna (bandI-) puM. jie'baMdI '+ saM. vAr (nirarthaka)] jue 'baMdI, aMdI-vAsa (bandI-) puM. [jue bI' + saM.] jela nivAsa, (ra) jelakhAnuM, keda-khAnuM _2010_04 aMdla (anha) sI. vahANamAM phUTatA pANIne bheguM thavA mATe rAkhelI nIcANavALI vacalI jagyA ke kaMDI, 'pampa-vela.' baMdU(nyU > *bAjI (bandu(-)*) [aa.] strI. baMdUka kehavAmAM niSNAta hovApaNuM. (2) baMduka kADhavAnI kriyA baMdU(-dhU )kriyuM (ba (nyU) (ciyuM) vi. [ + gu, 'yu' ta. pra.] baMdUkanA AkAranuM. (ra) baMdUkadhArI baMdUk kriyA (banda(nyUkiyA puM.jie baMdU(-)kiyuM.] baMdUkadhArI sipAI ke sainika, (2) eka prakAranA kaTAkaDA, galA Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baMdhanakartA 1584 baMdhu aTaka, , kansAInamenTa.' (5) pAza. (6) jALa kevI rIte dhaDavAM e viSayanuM jJAna dharAvanAra mANasa, baMdhanakata (badhA) vi. [saM. rathanastha tai, ] baMdhana- "kaeNsTiTayuzanAlisTa' (ba.ka.ThA.) kAra (bandhana) 1. [saM], baMdhana-kArI (badhA) vi. baMdhAraNa sabhA (bandhAraNa-) sI. [+saM.] dezanA rAjya[sa, .] e "baMdhaka bAIDiga.' taMtranAM dhArA-dhAraNa ghaDavAne mATenuM maMDaLa, "keTiyuanTa baMdhana-suta (bandhana) vi. [saM.] keda aTakAyata vageremAMthI esembalI' [vALuM, vyavasthita TuM thayeluM ti pra.] bAMdhI levuM e, badhana baMdhAraNuM (badhAraNA) vi. [+gu. "I' ta.ka.] baMdhAraNabaMdhaniya banjaniyuM) na, siM. 7Sana + gu. "iyuM" svArthe baMdhAraNIya (bandhAraNIya) vi. [+ saM. deva ta. pra.) baMdhAbaMdha-5ryAya (banma-.siM.]karmanA saMbaMdhanI avasthA.(jena) raNa pramANenuM, dhArAdhoraNa pramANenuM baMdha-pezAba (badha-) . [e baMdha' + "pezAba.'] baMdhAre (badhA) chuM. jio bAMdhavuM' gu. "Ara.] pezAba baMdha thaI javAne rAga, mUtrakRcchu sAphalA vagerenA prakAranAM caMdaDI gharALAM bAMdhaNu vageremAM baMdha-meSa (ba ) puM. [sa.] saMsAramAMnuM baMdhana ane bhAta uThADavA dorA vIMTIne raMga-kAma karanAra kArIgara, emAMthI mukti ke chuTakAre. (dAMta) eka prakArane raMgAre, bAMdhaNIgara. (2) rezamanAM kapaDAMnI baMdharATI sI. aMgara khAne kase TaMkAya che tyAM rAkhavAmAM kuMdI karanAra. (3) tamAkunA paDA bAMdhanAra. (4) (su) AvatA vAMke bhAga pANIne ghodha. (5) jaLAzaya, jaLasaMcaya. (1) baMdha, baMdha (ba-dhava) puM. siM. vASA] jae "bAMdhava.' pusta, setu, "embemenTa.' (7) e nAmanI eka jJAti. baMdha-vAsa (badha-) puM, (stra) . [saM. vaSa dvArA) jayAM ane ene puruSa. (saMjJA.) pANIne bAMdhI rAkhavAmAM AvyuM hoya tevI jamIna baMdhAvavuM, baMdhANuM (banyA) ja bAMdhavuM mAM. baMkare . A baMdhava' + gu. "o' sAthe ta.ka.](lA.) baMdhita (-badhita) vi. [sa.] bAMdheluM. (2) jenI manAI mitra, deta. (2) (lA.) kedI karavAmAM AvI hoya tevuM. (3) paravaza, parataMtra baMdhaza (badhaya) sI. jio bAMdhavuM dvArA] rAgane tAla- baMdhiyAra vi. jio bAMdhI dvArA...] baMdhanamAMthI huM na laya vagere sAthe bAMdhI rAkhavAnI kriyA. (saMgIta) hoya tevuM. (2) jemAMthI pANI vagere bahAra na nIkaLI baMdha-hetu (badha-) chuM. siM] saMsAramAM jakaDAI javAnuM zake tevuM (taLAva vAva ko dharo vagere). (3) jemAM havAkAraNa ke ura. (dAMta.) ujAza AvI na zake tevuM cAre bAjuthI baMdha makAna baMdhAI (badhA) sI, jie "bAMdhavuM' + gu. "AI' vagere). [7thaI raheluM (. 6) (rU. pra.) hAtha-paga baMdhAI ka..] bAMdhavAnI kriyA, 'bAinDiMga.' (2) bAMdhI ApavA gayA hoya tevuM thaI rahevuM. 0 5, 0 rahevuM tevuM) (rU.pra.) mATe mahenatANuM, baMdhAmaNa bAInDarI.' avAvaruM paDI rahevuM, vaparAtuM aTakI paDavuM baMdhAIvara na. [+jue "dhara."] pustako bAMdhavAnuM makAna, baMdhiyAra-khAnuM na. [+jue "khAnuM.] keda jevI jagyA. baMdhANa (badhANa) na. jio "bAMdhavuM' + gu. "ANu ka. (2) turaMga, kedakhAnuM, "jeIla' pra.) (lA.) Adata, Teva, vyasana, 'eDikazana' baMdhiyALa vi. [ja bAMdhavuM' dvArA baMdhAIne rahevuM, baMdhArthI (badhANI) vi. [+ gu. "I'ta,pra.] vyasanI, A- acaLa, sthira thaI raheluM tavALuM, "eDiTa' baMdhi chuM. [saM. 1+ gu. "IyuM' ta.ka. bAMdhavAnuM doraDuM baMdhAmaNa (badhAmaNa)na, NI sI. jio bAMdhavuM' + gu. baMdhI (bI) strI. [jae bAMdhavuM' + gu. "I' ku pra.] 'Ama-AmaNI' ka.ma.] bAMdhavAnI rIta, (2) bAMdha- manAI aTakAyata, niSedha, "embAge, hibizana.' vAnuM mahenatapaNuM, baMdhAI (2) parahejI, carI. (3) aMdhaNI, karAra. (4) dAmaNI. baMdhAra (badhA) . jio bAMdhavuM kAra.] baMdhAraNa, mALakhuM (5) doraDAne baMdha. (vahANa.) baMdhAraNu (baMdhAraNa) na. jio, "bAMdhavuM' dvArA ] bAMdhavAnI baMdhu (banyu) 5. [saM.] bhrAtA, bhAI. (2) pitarAI kriyA. (2) peTe auSadha bAMdhavAnI kriyA. (3) bAMdhe, mAtAnAM saMbaMdhI sagAMomAM thatA bhAI (3) sage, bAMdhava. zarIranI bAMdhaNI. (4) pejanA, goThavaNa, racanA. (5) (4) mitra. (5) samAsanA uttarapadamAM UtaratI koTinI dhAro, kAyade, niyama. (6) dhArAdhoraNanuM mALakhuM, vyakti : "brAhANa-baM-nAma mAtra, brAhANa kaeNsTiTayuzana' baMdhukArya (banyu), baMdhukRtya (banyu) nI [sa.] baMdhu-bhAve baMdhAraNu-5kSI (baMdhAraNa) vi. [+se., ] dhArAdhoraNene AdhAraNa) ka [ saM 1 dhArA dhoraNe ke baMne uddezI kareluM kAma [kahebI jana, bhAI-bhAMDuM mATe Agraha rAkhanAra, baMdhAraNavAdI, kaeNsTiyuzanA baMdha-jana (banyu-) na. si., muM] saguM vahAluM, Aptajana, lisTa' (ba.ka.ThA.) baMdhutA (ba) strI. -tva na. [saM.) baMdhu hovApaNuM, bhAIbaMdhAraNa...rAsara, baMdhAraNa-pUrva (bandhAraNa-5 ki.vi. cAro. (2) dastI, maMtrI, bhAIbaMdhI ]i dhArA-dhoraNene custapaNe anusarIne baMdhu-dharma (badhu) . siM.] bhAI tarIkenI pharaja baMdhAraNu-nAdI (badhAraNa) vi. [+ sa. pu. dhArA-dhoraNa baMdhu-prIti (banyu-) . siM.] bhAInI bhAI taraphanI pramANe ja badhuM thavuM joIe evuM mAnanAra anurati, baMdhu-prema baMdhAraNa-zAkI badhAraNa-) vi [nsa., . dhArAdhoraNa baMdhuprItyartha haiM (banyu-) ki.vi. [+sa, artha,gu. e' sA. 2010_04 Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baMdhubhAva 1585 baMsI-ba(-4) vi.pra.] baMdhu-premane khAtara, baMdhune prasanna karavA mATe baMbAkAra.) ['baMba-thANuM phAyara-biroIDa" baMdhu-bhAva (badhu) puM. [saM.] juo "baMdhu-tA." baMbAkhAnuM (bakhA) na. jio baMbo' + khAnuM."] juo baMdhu-1 (badhu) kri.vi. [saM.] bhAInI jema baMbAndaLa (bakhA-) na. jio baMbo' + se Dha] baMbAbaMdhusala (badhu) vi. [..] bhAIne vahAluM ke bhAI vALAenI TukaDI, "phAyara-brigeIDa' jene vahAle che tevuM baMbAraNa (bambAraNu) vi. [. + arana; sara. baMbAbaMdhu-varga (ba) . [saM.] juo baMdhu-jana.' kAra.'] (lA.) sarvatra ekasarakhuM pANI ja pANI hoya evuM baMdhu-samAja bandha) . siM] e baMdhu-vage." (2) para- baMbAra (bakhArava) 6. [ja e baMba' + saM. mA-2a] (lA.) spara bhAIcAra sthapAya e daSTie sthApita thayeluM maMDaLa bhAre mATe mAnavIya avAja, bumabarADA baMdhu-hIna (ba) vi. saM.] bhAI bhAMDa ke sagAM-saMbaMdhIo baMbAvALA (babA) vi., . ei "baMba+ gu. 'vALuM vinAnuM ta. pra.] Aga olavavAnA baMbA upara kAma karanAra, baMdhaka (babUka), na. (saM., muM] bApiriyAnuM jhADa baMbAthI Aga bujhAvanAra, "phAyara-phAiTara' baMdhUka' (badha ka) ja "baMda ka.' baMba' (balbI) sI. [ja "baMbo' + gu. "I' rIpratyaya.] baMka-cI (babUka-) jae baMdUka-cI.' kathaLAmAMthI anAja kADhavAnuM ardhagoLAkAra athavALuM baMdhuka-DI (bandha kaDI) jae "baMdUka-DI." lokhaMDanuM sAdhana, baMbaDI baMdhUka-dhArI (badhu) juo 'baMdUkadhArI.' baMbI (babI) sI. rAphaDe. (2) utpanna thayela dANA, pAka baMdhUka-nIti bandhaka-) jue baMdUka-nIti.' aMbuda (bAbuda) kuM. hAthIne thato eka roga baMdhUkabAja (bandhaka-) e baMdUkabaji.' baMbUka (babUka) vi. vi.] vAyaDuM, cAvaLuM, cabAvaluM baMdhUkabAja (ba ) jue baMdUkabAja." baMbUDI (babUDI) sI. jio baMbUDuM + gu. 'I' - baMdhukiyuM (banyUkiyuM) ja baMdUkiyuM.' pratyaya.juo "baMkho.' baMdhukiyA (bakiye ja "badrakiye." baMbU-be DuM (ba...(be)DuM) . jio "baMbo' + gu. baMdhe (badhe) vi. jio baMne,' ja, gu.] jue baMne." "huM ta. pra.] derIne cheDe vAMsanI cIpa bAMdhI pheravavAmAM baMdheca(badheca) vi. [ja "bAMdhanuM dvAra ] e baMdhiyAra.' Ave tevuM ramakaDuM. (2) baMbUDAnA avAjathI renuM e. baMdheja (badheja) vi. [ja bAMdhavuM" dvArA.] jue (3) vi. (lA.) khuba risALa. [-hAM karatAM javuM (2. baMdhiyAra' - baMdhUca. (2) staMbhaka, rokI rAkhanAra pra.) pato na lAge ema artha thavuM. 0 vagADavuM (rU. baMdheja-vaTI (badheja) sI. [+saM.] zarIramAM vIryane vyaya pra.) nakAmI mAthAkUTa karavI) thatuM aTakAvI staMbhana karavAnI zaktivALI oSadhIya goLI baMba (ba) . [picuM. "oNmpA' - paMpa] paMpa prakAranI baMdhera (badhera) vi. jio "bAMdhavuM' dvAra.] ja e baMdhiyAra.' janAthI Aga olavavA pANI pheMkavAnuM yaMtra, lAIbaM, baMdhasa (badhesa) che. [ja "bAMdhavuM" vAra.] baMdobasta, (2) pANIne meTa naLa. (3) pANI garama karavAne vacce vyavasthA bhuMgaLAvALo ane bhuMgaLA nIce agni 2khAya tevA cakalIbaMdhela(boya) sI. jio "bAMdhanuM' dhArA] e.baMdUla.' vALe naLa. [0 phUTayA kara (rU. pra.) bIjanuM sAMbhaLyA baMdhelo (badhelo) pR. [ja "AMdhavuM' dvAra.] bhArI, sivAya pitAnI ja vAta kahyA karavI) meTalI, nAnI gAMsaDI baMbaI (baI ) . be meTAMvALe manAto eka prakAranA baMne (ba) vi. [saM. *DhIne prA. vini] bane, beu sarpa, (pUDI tadana bukI hovAthI moDhA jevuM lAgatuM hoya baMpa . [e.] rasto oLaMgavAnA sthaLe jarA UMce che.) (2) eka bAja geLa mAthAne ane bIjI bAja ADe bAMdhe, bampa pIvALo kaMsArAonA hathoDe baMpara bampara) chuM. [aM.] krikeTanI ramatamAM uchaLatA ane baMbeDuM (ba ) jue "baMbaDuM.' jhaDapI do pheMkanAra bolara baMboLa (bALa) vi. jio 'baLavuM,' -- pahelA vyaMjananuM baMba (bamba) ke. pra. [saM. traDha prA. jema.; e bama.'] vi.) tarabaLa, baMbAkAra, tadana bhIMjAI gayeluM e bama': baMba bheLA' baMba bheLAnAtha" "baMba mahAdeva." balAnuM ne. e nAmanI eka bhAi [be baMba (-balba) (rU. pra.) aMdhera, avyavasthA. (2) baMzI(sI) (bazI,-sI) a. [. saMra> prA. valI, vaja. daMbha. -be baMba calAvavuM (baba-) (rU. pra.) khoTI aphavA "basI.] baMsa(-)rI (baMsa(su)rI) sI. baMsI' calAvavI] [Te te dArU vagere padArthane vATe dvArA. vAMsanI ke dhAtunI vAMsaLI baMba-geLo chuM. [e. bomba + jue "gaLe.'] pachaDAtAM ja baMsarI strI, juo baMsI' dvArA ja e "basI." baMba-thANuM (bamba) na. [o baMbo' + thANuM.'] Aga baMsI (baMsI) ja baMzI.' (2) mAchalI pakaDavAne mATenuM baMbA-khAnuM," "phAyara-brigeDa' [baMbheLAnAtha saLiye. (3) 2kAbI zrIkRSNu baMba-nAtha [ bima.) paM. jio baMba' + saM.] mahAdeva, baMsIdhara (baMsI) vi, puM. [+ se.] vAMsaLI dhAraNa karanAra baMbAkAra (bambAkAra) vi. [jue "baMba' + saM. -fit= baMsI -ba-1) (baMsI-) puM. [+ saM. vaTa, vaja. baTa."] brahmAkAra] (lA.) sarvatra ekasarakhuM (jemake "jaLa- gokuLa(uttara pradeza)nI najIkano eka paurANika vaDa (je 2010_04 Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1586 bAkI jyAM nIce zrI kRSNa baMsI vagADatA) enA jevuM nirAdhAra gaNAtuM mANasa bA strI, anA)prA. caMrA, vA] (mAnArthe) mAtA, bAImANasa na, sI. [ + ja mANasa' puM, na] sarva mA. (2) me jeThANa tema meTI naNaMdane udezI derANI sAmAnya strI, beruM ane nAnI bhAbhIne udagAra, (3) mAnArthe koI mAsI bAIrana 5. [] krikeTanI ramatamAM daDe baeNTane aTakA kAkI dAdI temaja rAjarANuM rAjakumArI ane rAjapUtemAM vinA cA jAya ene lAbha laI doDavAthI maLato doDane ane amaladAro tathA mAnavaMta satIonAM nAma pAchaLa : AMka. IbA' mAsIbA' "kAkIba' "gulAbakuMvarabA' moMdhI- bAujavo) . [ravA.] (bALabhASAmAM) lADavo A' "kasturabA' vagere bAu (bAu) puM, na, juo "bahAu.' bAra ke. ke. [ara.] vahAlane eka ugAra bAuDI strI. chokarI bAika akI. [e. 'bAisikala'nuM ke pa] be paiDAMnI bAunDarI strI, [.] hada, sImA. (2) krikeTanI ramatamAM sAIkala-gADI phaTakArela daDe medAnanI hadane vaTAvI jatAM gaNAtA cAra bAi(1)DI strI, jio "bAI' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] guNa [0 mAravI, 0 lagAvavI (rU. pra) krikeTano daDe sarvasAmAnya rI, nArI, mahilA. (2) patnI, bhAryA. medAnanI hada vaTAvI jAya te beTo phaTako mAravo] [0e besavI (eNsavI) (rU. pra.) durdazA thavI, 0 karavI bAula . [baMgA.] baMgALane eka bhikSu saMpradAya. (2) (2. pra.) satI sAthe lagna karavAM. 0 rAkhavI (rU. pra.) na. evA bhikSake gAya che te gIta-prakAra 2khAta rAkhavI]. [tone saMga bAu(-1)luM na. pazunuM Au, thAna bAInarI muM. [.] be tane saMga evA be saMyukta bAu ja "bAu.' bAi-pleina na. [e.] eka upara bIja hoya tevI vaimAnika bAusa (sya) strI. mIThA pANInI eka jAtanI mAchalI racanAvALuM vimAna [upadezavALa dharmagraMtha. (saMjJA.) bAu-hAu (bAu-) puM. juo bAu.' [jAta bAibala na. [e.] yahadI ane khristI lokone IsunA bAkaDo arI. okhA pAse maLI AvatI mAchalInI eka bAI(-1)lAI sI. jio 'bAi (ca)luM + gu. "AI' bAkamI kI, mamata, ji ta. pra.] bAyalApaNuM bAkara-baMdhu (-gavuM) vi. juo bAka' + saM. 145+ gu. bAi(1)vA-vidyA strI. jio bAI(-2)luM) + saM.] strInA "uM' ta. pra.] bakarAMnA jevI gaMdhavALuM [khAdya vaDI hAvabhAva kevI rIte karavA enuM jJAna bAkare-vaDI sI. rivA. + e "vI.'] eka prakAranI bAI(-)lA-verA muM. jio bAI(-N)luM' + "vaDA.'] strI bAkarI strI.[ja "bAkara' +gu. "I' apratyaya.] jAo jevuM vartana, traNa-bhAva bakarI." [0 bAMdhavI (rU, pra.) mamata karavI. (2) heDa bAI(-2)luM vi. jio bAI ' + gu. 'luM' svArthe ta. pra.) bakavI, harIphAI karavI] bAI jevAM svabhAva-vartana vagerenuM, eNa, nAmarda bAkaruM na ja bakara.' bAisikala strI. [.] jue "bAIka." bAkare chuM. jio "bakaruM.'] jo bakaro.' bAi-sesa chuM. [.] bhujAno be mAthAvALo snAyu bAkasa na. [4. bokasa ] divAsaLInI peTI bAI92 vi. [aM] pustakonuM bAMdhakAma karanAra kArIgara bAkasI ja bAcakI." bAIDarI strI. [.] jae baMdhAI-dhara.' bAkaLA kuM.,ba.va. [ara. bAkala] bAphelA kaThoLa. [0 ApabAinDiMga bAinDi)na. sI. [e.] baMdha, baMdhana, (2) vA (ra.a.) bhUta vagerene bali Apavo. (2) lAMca ApavI. pustako vagerenI baMdhAI chAza-sa) bAkaLA (chAya,stha-) (rU. pra.) meLa na paDe tevI bAI strI. [ja e bA, de. prA. vAvA] sarvasAmAnya bAbata. (2) gabharAmaNanI sthiti] A, nArI, bAiDI. (2) strInAM nAma pUchIne kAMIka bAda (bAka6) puM. kheta taraphathI jamInadArane apAto mAnArthe AvatA zabdaH "vighA-bAI" vagere. (3) nekara Upajane 2/pa bhAga baI, "meIDa.] 09yANa (rU. pra.) bAyala mANasa. (ba)kAta vi. jio bAkI' dvAra.] bAkI raheluM, zeSa 0 kalyANa (rU. pra.) nAmaI. (2) cAritrya vinAnI raheluM. (2) kamI, bAda, vinAnuM [kAyadesara bheLa strI. kayANI karavI (u. pra.) bhIkha mAgavI. bA-kAyadA ji.vi. kA. + ara, "kAIda'] kAyadA pramANe, 0 bAI babale dhANI (u.pra.) bhIkha mAgavI. (2) eka bAkI rahI. [ara.] zeva, bacata, "eriyarse.' (2) silA, ramata. 0 besavI -baeNsavI) (u. pra.) nukasAna thavuM] purAMta, (3) vi. uparAMta raheluM, "peDaga.' [ kADhavo (rU. bAIcAla(-LINI jhI. [jae "cAla(-La).] (lA.) pra) chevaTe 2helI silaka tAravavI, (2) caDelI rakama e nAmanI eka ramata tAravavI (karaja mATenI ke leNAnI). 0 mANuM (2. pra.) bAIjI na., ba.va. [ + mAnArthe "jI.'] sarvasAmAnya strI jameudhAranA saravALA karI vadha ke ghaTa batAvavI. 0 (mAnArthe). (2) vahune potAnI sAsu kheMcavI (-kheMcavI) (rU.pra.) hisAbe nIkaLatI leNAnI bAIbalAI chuM. sAmasAmAM dhakelavAne eka dAva rakama UbhI rAkhavI. 0 tAkI (u.pra.) bAkI raheluM. 0 bAIbAvaruM (-bA:12) ( [+Ae "bAvaruM."] strI ane tANI (.pra.) bAkI kheMcavI. 0 pa (u. pra.) devuM thavuM. 2010_04 Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAkIdAra 1587 bAjaLiye 0 rAkhavI (rU.pra.) khAmI rAkhavI. 0 vasUla karavI (rU. bAja* pR. [saM. vAIna, hi.] beTho pra.) leNI rakama cUkate levI. sAkI (rU.pra.) vaDuM-ghaTayuM] bAja* sI. nAgaromAM rU] pAtaLa, patarALuM bAkI-dAra vi. [+ phA. pratyaya] mahesUla ke leNuM na bharanAra bAja , [pArasI.] jarathostI dharmamAM jamatI veLA (mANasa), devA-dAra pAjaMda bhASAnI baMdagI me ughADayA vinA bolavI. [ 0 bANImala na. AMkhanA rajdaranA khUNAonuM te te komaLa asthi dharI (rU.pra.) jamatI veLA mAna rAkhavuM. 0mAM bolavuM bA(ba) kuM-khuM, ke, kheruM, na. nAnuM meTuM kANuM, meTuM (rU.pra.) hoTha ughADayA vinA nAkamAMthI aspaSTa belavuM]. dri. [pAchuM (rU.pra.) meTuM chidra karavuM] bAja" chuM, na. [3] samaLAnI jAtanuM eka zikArI pakSI be(-baka(-)ruM ja bAMkuM- [0 bolavuM (rU. pra.) -bAja" vi. kiA*] "kuzaLa' "niSNAta' vagere arthane phA. nabaLI sthiti ke garIbAI hevI. (2) Avaka ane pratyaya : "kasarata-bAja' "dagAbAja' kharcanAM pAsAM sarakhAM na thavo] bAja-khevALa chuM. [saM. rANaprA. zA . gu. bAkha na. juo "bAuluM." [TAvavuM, presa.ki. 'bAjha.' + eka brAhmaNa jJAti "kheDAvALa.'-kheDAnA pradezanI] bAkhavuM jue 'bAkhaDavuM." bAkhaTAvuM bhAve., kri. bApa- kheDA jillAnA nA brAhmaNe ne eka prakAra. (saMjJA). bAkhaTAvavuM, bAkhaTAvuM jae "bAkhaDa(2)vuM'mAM. bAja-je) muM. [sa. vAgha- 4 prA. paMkajJa-TTa] siMhAbAkhaDa vi. viyAyAne paNa samaya gayela hoya tevuM (82) sana vagerenI AgaLa jenI sapATI upara paga rAkhavAmAM bAkha(2)vuM a.ki. [ravA] sAmasAmA jhaghaDI paDavuM. Ave te cAra nAnA nAnA pAyAnA lAkaDAnA cerasa pATale bAkharA(rA)vuM bhAve. kri. bAkharA(rA)vavuM presa.kri. bAja(-)Tha-DI sI. [jue bAjoThaDo'+ gu. "I' sIbAkhaDA-rA)vavuM, bAkhaDA(TA)Se juo "bAkhaDa(-2)"mAM. pratyaya.3, -De muM. [+ gu. 'DuM svArthe ta..], bAja(-jobAkhariyuM vi. jio "bAkhaDuM' + gu. 'IyuM" svArthe ta. pra.] kiyuM na., - Y. [+ gu, "iyuM" svArthe ta..] nAne bAjaTha. e bAkhaDa-bAkhaDuM." (2) nAnI uMmaravuM chokaruM.) bAja-huM na. jio "bAja" + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] bAkhaDI li, kI. [ja "bAkhaDuM + gu. "I' pratyaya.] jue bAja." vicAyAne lAMbo samaya pasAra thaI gayo hoya tevI (gAya bAjaDUkiyAM jI. rivA.] cheDAnI eka jAtanI cAla bheMsa vagere) bAjaNuM na. [ja e bAjaThuM;' nAsikA sthAnIya uccAraNa]. bAkhaDuM vi. [ja bAkhaDa' + gu. "uM' svArthe ta. pra.] ja bAja-huM." [vAvetara thaI zake tevI jamIna juo bAkhaDa." (2) khAvA zIkhela cAlatuM hatuM bALaka. bAjarAta kI. jio "bajara' dvArA.] jemAM bAjarInuM (3) dha sattvavALuM. (4) (lA.) kajiyAkhora, jhaghaDA-khera bAjara-gADuM na. jio "bAjaro' dvArA.] jamInanuM bAja re bAkhaDo chuM. [ja e bAkhaDavuM + gu. "o' ku.pra.] bAkhaDavuM vApe hoya te paDuM [dANa-dAra e, jhadhaDe, kaji bAjara-vAyuM vi. jio 'bAjaro' dvArA] bAja jevuM bAkhalI ja "bAkhaDI.' bAjariyuM na. [jao "bAjaro'+ gu. "yuM' ta.ka.] bAjarInuM bAkhaluM vi. nIcA ghATanuM DuM, bAjarInuM kaNasaluM. (2) e nAmanuM eka jhINuM vAsa bALa vi. game tema bolanAra bAbuM hovApaNuM (3) (lA.) bAjarInA dANAnI bhAtanuM hAthanuM eka ghareNuM, bAghAI sI, jio bAvuM" + gu. "AI ' ta. pra.] (4) eka prakAranI AtazabAjI. [0 baLavuM (rU. pra.) mAThuM badhuM vi gatAgama vinAnuM. buddhizUnya hoya tevuM jaNAtuM, lAgavuM. 0 bALavuM (u.pra.) vara UbhuM karavuM. 0 vadhavuM (. mUDha prakRtinuM hiDo hoya tevuM, mA-beluM pra.) dADhInI hajAmata vadhavI (majAkamAM)]. bA-gheluM gheluM) vi. [i "bA' + "veluM.'] mAno bahu bAjarizya 6. jio bAjariyuM.] bAjarInA loTanI bAra,-luM' li. [e "bAvuM' dvArA.) ja "badhuM.' lApasI. (2) bAjaro khAMDI chAzamAM rAMdhI banAvelI eka bAgheluM* na. jio gheluM' kAra.] luM, TIMDoruM, giloDuM. khAdha vAnI (2) (lA.) eka jAtanI kAbaracItarI keDI bAjarI rahI. [ o "bAjaro' + gu. 'I ' strI pratyaya.] bAca na. tIrNa gaMdhavALuM kapaDAMmAM nAkhatAM jaMtuvinAzaka jhINA dANAne bAjaro. *(2) bAjaro sAmAnya. (3) eka muLiyuM [bAcake, thelI, kathaLI (lA.) bAjarInA dANA jevA kaNavALuM ahIonA hAthanuM eka bAcI sI. [o bAca' + gu. "I' atIpratyaya.] nA dhareNuM, bAjariyuM. [0 AvI rahe (-2:vI), 0 khUTavI bAkuM na, bAcakIthI meTa chatAM nAno bAcaka, nAne thele (rU. pra.) mRtyu najIka hovuM. 0 khAlI (rU.pra.) kamAI khAvuM. bAco !. ghauM cokhA vagerenI guNa, lo. [kA bharavA 0 bAkI hevI (rU.pra.) AyuSa hacha lAMbuM levuM. 0 maLavI (rU.pra) phAMphAM mAravAM, valakhAM mAravAM. 0 lATa (u. pra.) (rU.pra.) dhaMdhe maLavo. 0 mAMDI hevI (2. pra.) nasIbamAM maThI ATo. dhumADAmAM bAcakA (2. ma, nakAmAM valakhAM lakhAyeluM hovuM. 0 laNavI (2. pra.) nasIbamAM sArAM phaLa bAcakA(-9chA) kuM. jio bAdazAha,' A lAdhava.] bhegavavAM. 0 lAvavI (u.pra.) puNya karma karavA ja e "bAdazAha.' [zAhI.' bAjaro chuM. [hi. "bAjarA.'] jarA barachaTa prakAranuM eka bAchA(-cha chA)I sI. [+]. "AI' te pra.] o bAda- khAgha anAja. [-ranuM bI (ra.a.) khAsa zreSThatA) bAja siM. vAna] sitAramAM pahelo tAra. (saMgIta.) bAjaLiye puM. saurASTranA cheDAnI eka jAta 2010_04 Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAjaMtarI 1588 bhADa bAjetarI (bAjArI) vi. [ja e bajavuM" dvArA.] vAjAM bAjoTha (-DaSa) samI. loDAnI eka prakAranI cAla vagADanAra, vAdaka. (2) paM. gAvA-bajAvavAnA dhaMdhAdArI- bAjhakayuM vi. jio bAjhavuM' + gu. "ka' mamga + "a" ene mokale. (3) strI, vAjAvALAonI ToLI. (4). ku.pra.) bAjhI-vaLagI paDanAruM. (2) kajiyAkhara, bAdhakaNuM agAu gAyaka pAsethI levA evo vero bAjhaNa vi. jio bAjha' + gu. 'aNuM kartavAcaka ka. bA-jiM)dAI (bAja(-ji)ndAI) sI. jio bAjaM'. pra.] jao "bAjhakaNuM." AI' ta.ka.]. - . [ e bAjaM ' + "veDA.'] bAjhaNa (zya) sI. [ja bAjhaNa' + zrI. ne "I' dhutArA-DA, dhUrtatA laghumayAna " rUpe.] bAdhakaNuM cI bhA-jiMduM (bAja(ji)nuM) vi. [phA. bAjaja ] bAjhavuM sa. ki. [saM. vASpa > prA. vaDa-vaLagavuM, cATI (bhA.) dharta, dhutAruM. (2) (lA.) paheAMceluM, ustAda paDavuM. (2) baMdhAvuM, jamavuM. (3) jhaghaDavuM, kajiye karavo. bAjiyA-kAre . bhavADe, phajetI. [0 gavAvA rU. pra.). (bha. ku.mAM kartari praga.) bajhAvuM bhAve, karmaNi, kiM. mIomAM bhavADAnI jAherAta thavI] bajhAvuM che., sa. kri. bajihAI bAjindAI ), veDhA ja bAjaMdAI, viThA.' bAjha-bAjhA (bajhamabAjhA), jhI TakI. [ja e 'bAjhavuM," bojiMdu (bajinda)." e "bADuM." dvibhava, + gu. 'A' 'I' ka. pra.], bAjhA-bAjha (-9), bAjI karI. ki.] ramata, khela. (2) sokaThAM pAsa pattAM -jhI sI. [+gu. "I' ku. pra.] vaLagA-vaLagI (2) vaLagIne vagerenI ramata. (3) (lA.) bAjI khelavAnuM pATiyuM. (4) karavAmAM Avate jhadhaDe kiravAmAM Avate kaDe (4) yukti, tadabIra, (5) prapaMca, kAvAdAvA. [2 khelavI, bAjhiyA puM. [ja e bAjhavuM' + gu. "thayuM ka. pra.] vaLagIne 0 ramavI (u.pra.) dAva-peca ajamAvo. 0 gaDhavI , 0 bATakavuM sa. ji. [2 ] "aTaka baTaka' avAja sAthe khAvuM. racavI (u.pra.) yukti karavI, 0 chatalI (rU.pra.) saphaLatA (2) vaLagavuM. (3) kajiye karavo maLavI, 0 dhULa thavI, 0 bagala, 0 hAthathI javI bATakaLa vi. jio "bATaka' dvArA.) bahu khAnAra, khA khA (u.pra) yojanA niSphaLa javI. (2) kAma bagaDI javuM. karanAra, (2) (lA.) viveka vinAnuM, avivekathI bela bela 0 hAthamAM AvavI (ra.a.) sAmAnuM sAruM bhADuM karavAnuM karanAruM phUiga lAgavI e pitAne vaza AvavuM. 0 hAravI, chatI bAi hAravI bATala (-Taya) samI. juo baTA' dvArA ] baTAI javuM e, (3.pra) siddha thayeluM kAma mAryuM javuM-niSphaLa thavuM. bA-bAM) puM. vija.] chaTI lApasI, (puche.) jItanI bAjI (rU.pra.) saphaLatA ApanAruM kArya. hAthamAM bATa? ja e "bAMTa. bAjI rahevI (2:vI) (u.pra.) kAma karavAnuM svavaza hovuM. bATa-chapAI ja o "bAMTa-chapAI.' hAranI bAjI (rU.pra.) niSphaLatA. hArI bAjI jItavI bATa-chApa jAo "baTa-apa." u.pra.) kAmanI anukuLatA thavI] bATama vi. pUchelA praznonA javAba na ApI zakanAre phi.] yuktithI ramADI janAra, khelADI. bATalI chuM. AMbAnI eka jAta (2) (lA) mAkaDAM vagerene khela karanAra, madArI. (3) bATalI. sI. jio "bATalo + gu. I' satIpratyaya.] lucco mANasa. [0nuM ramakaDuM (u.pra.) bIjAnI doravaNIthI madhyama mApane zIze. 0 pIvI (1. pra.) dArU pIvA. 0gharAka, kAma karanAruM] [(3) prapaMca, kAvA-dAvA bhagata (ka. pra) dArU pInAra mANasa]. bAjI-garI strI- [pha.] bAigaranuM kAryuM. (2) yukti, tadabIra. bATale . [e. eNTala' + gu. "o' ta, pra.] kAcanI bAjIrAva paM. e nAmane pUnAne eka pezavA zAsaka] ke cinAI mATInI moTI baraNI. [+lA bharavA (u.pra.) lA.) jabaro parAkramI mANasa. [0ne beTA (2. pra.) roja davA lAvavI). jabaro mANasa, aDAbIDa mANasa bATavuM e "baTAvuM.' [bATI javI (rU. pra.) manaduHkha thayuM, bAda ja mI. [vA. bAjU] kaI eka tarapha bhAga, UMcAM mana thavAM, vamanastha thavuM. (2) sArI rIte belIpaDakhuM. (2) kri.vi tarapha, gama, bhaNI, mera. [0e besavuM cAlI thavI (-besavuM) (rU.pra.) taTastha thaI rahevuM. 0 e rahevuM (-2vuM), baTATa (5) zrI. [sI.] juo "bAjha-bAjhA.' pakaDavI, levI (2.pra.) taraphadArI karavI. 0 rAkhavI baTAcUra ki. vi. jussAthI, AvezathI. (2) khUba, ghaNuM (3. pra.) chevaTane samaye kAraNane majabUta banAvI levuM] bAkI che. [saM. vatavA > prA. vaTTikA, hi.] dhane leTa bAja(ja)-baMda(-) (-ba6,dha) 5. phi. bAja-ba6 ] kaThaNa bAMdhI agni AsapAsa makI zekavAmAM Ave bAvaDA upara paherAtuM ke baMdhAtuM eka ghare, kANuM uparanuM. jADe nA roTalo ghareNuM, keyara (ba) na. kaNa caDayA na hoya tevA juvAra bAjarInA bAjoTha e bAjaTha." sAMThAono samUha [dAva bAjoTha, DI, De jue "bAjaTha, 7ii, De.' bATha (-kapa) sI. koDInI ramatamAM badhI koDI beThI paDe evo bADiyuM,-e e bAjayuM che.' bahuM bAM' bAjoThI jI. jio "bAjoTha' + gu. 'I' nI pratyaya.] juo bA 5. rInA geTalo 'bAjaTha-DI." bAra (-35) strI kera, hAMsa. (2) talavAranI dhAra. (3) 2010_04 Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAjara 1589 bAyoDuM paththara mAMhenI sara. (4) lAkaDAmAMnI pola bANenI paMktio satata varasAvavAnI zaktivALo uca bAha-jara na. e nAmanuM eka prANI koTine dro bAhavuM sa. kri. ghusADavuM bANAsura puM. [e. mALa + masura] jae baNa (4)." (saMjJA) bAhasa 6. mANyuM bANiyuM vi. [sa, nALa + gu. "yuM' ta. pra.] bANanA AkAranuM, bAdiyA jio "baDa' + gu. 'IrSa' ta, pra.) talavAra - bANa jevuM charI cAku vagerenI dhAra karanAra mANasa bA,NuM vi. [saM. tAravati prA. vALA, strI.] nevuM ane bA-DI kI. [juo 'bA" + gu. "DI' vArthe ta. pra.](vahAla- benI saMkhyAnuM, 92 [pahoMceluM, 92 muM mA) mA, mAtA, bA bANa(9NuM)nuM vi. [ + gu. "muM ta. pra.] bANunI saMkhyAmAM bADavuM na, bALaka, chokaruM. (padyamAM) bA-bANa (3) ki. vi. jio "bANa,' - bhiva] bA ti, baMne AMkhanI najara nAkhatAM eka AMkha cheDA utAvaLI gatie. (2) (lA.) taDAtama, peTa phATa phATa upara jAya tevI AMkhevALuM. ('phAMguM' bIjI AMkha aMdaranA thAya ema bhiALa, "inTelijansa' khUNA tarapha hoya tevuM) [DI AMkhe(ke najare) jevuM (- - bAtamI sI. [ara. bAlmI] pI mAhitI, khAnagI khabara, -) (rU. pra.) chAnuMmAnuM joI levuM. (2) upekSA karavI. bAtamI-khAtuM na. [+o "khAtuM.'] khAnagI mAhitI 0 jevuM (2. pra.) upekSA karavI, huM bacIsa(-)lakSaNuM ekaThI karanAruM sarakArI taMtra (2. pra.) badhAM kulakSaNAvALuM mANasa bAtamI-dAra vi. [ + phA. pratyaya] bAtamI lAvI ApanAra, bADha (ya) sI. [hiM. "bADha.'] rela, chela, pUra jAsUsa, bhedI khabarapatrI, "inpharmara' bADham ki. vi., ke. pra. [saM.] vAru, sAruM, bhale, hA bAtala kri. vi. [ara. bAtila ] rada karAya ema. (2) bahama na. [saM. vADhaka anya] (lA) kazuM ja nathI, zUnya vi. nakAmuM, nirarthaka. (3) kharAba, nIca che. (vyaMgyamAM.) bAtI racI. [saM. vatana prA. vaNimA, hiM.] battI bANa na. si., pR.] tIra, zara. (2) hadanuM nizAna, khAM, bAtena vi. [ara, bAti ] khAnagI, uM, gupta aMTa, bAunDarI pilara.' (3) mahAdevajInuM liMga. (4) muM. bAtha sI. be hAthanI caDa, atha. [0 bharavI, 0 mITavI, zrIkRSNanA samayanA e nAmano eka asura. (saMjJA.) () 0 levI (. pra.) be hAtha sAmAnI pIThane vITI bheTavuM.(2) kAdaMbarI' ane "harSacarita' e saM. graMthono e nAmano kartA himata karavI. 0mAM ghAlavuM, 0mAM levuM (rU. pra.) e (saMjJA) [ karavAM (. pra.) mApI zakAya tevo merama "bAtha bharavI." (2) AzayamAM levuM marabI kAMkarI vagerene Dhagale ke co kara. mAhuM bAthara chuM. [a] snAna, nAhavuM e. (2) nAhavAnI oraDI. (3. pra.) pagaluM zodhI kADhayuM. 0 caDha(hA)vavuM, tANavuM (3) nAhavA mATe ja (rU. pra.) dhanuSa uparathI bANa pheMkavAnI taiyArI karavI. bAtha-gabaDI pI. jio bAtha' + "gabaDavuM' + gu "I' '0 6, 0 mAravuM, 0mUkavuM (rU. pra.) dhanuSa upara bANa u. pra.] (lA) e nAmanI eka hAlArI ramata caDAvI tANIne pheMkAya ema karavuM. 0 mAravAM (rU.pra.) maheNAM bAthaTaba na. [4.] nAhavA mATe lokhaMDanuM cinAI mATI ToNAM kahevAM. 7 vAgavAM (rU. pra.) maheNAMnI sakhata asara yA paththaranuM vahANanA AkAranuM moTuM vAsaNa thavI, vajajara bANa (2. pra.) kayuM maraNa bAthatuM a. ji, jie bAtha' dvAra!, nA. dhA] (lA.) bANadhArI vi., pR. [se, muM.] bANa dhAraNa karanAra yuddha jhaghaTavuM, AkhavuM, laDavuM. bAthaTAvuM bhAve, ji. bApAlavuM bANa-patha puM. [saM.] pheMkAyeluM bANa jyAMthI nIkaLI pahoMce ., sa. ki. tyAMsudhIno gALe bAthaTAvavuM, bAthaTAvuM ja e bAyaDavuM'mAM. bANumokSaNa, bANu mecana na. [saM.] bANa pheMkavAnI kriyA bAtha-rUma chuM. [.] nAhavAnI oraDI ke AraDe, nahANI bANayuddha na. [ ] bANathI karAtI sAmasAmI laDAI. bAtha-bAtha (bAthamUAdhya), thA, thI satI. e bAtha," (2) bANAsura sAthenI zrIviSNunI laDAI -dvibhava + gu. 'A' - "I' ta. pra.] sAmasAme bAthamAM bANavidyA sI. [4] bANa pheMkavAnI vidyA, zara-vidhA laI karavAmAM AvatI mArAmArI bANavuM a, ki, sATuM karavuM, kabAlo kare bAyoTa a. kei, jio bAtha' dvArA, -nA. ghA.] jue bANa vaSa, bANa-vRSTi sI. [saM.] varasAdanI jema satata "AthavuM.' bAthaTAnuM bhAve., kri. bAthaTAvavuM che, sa. ki. paDe e rIte bANa pheMkavAM e bAthaTAvavuM, bATAvuM ja "bAthaTavuM'mAM bANazayyA rahI, [sa.] jamIna upara kheDelAM bANenAM bAriyuM na. jie bAtha + gu. "' savArthe ta. pra.] phaLAM-rUpa pathArI, zara-zamyA jue bAthADuM." [vAM mAravAM (rU. pra.) phAMphAM mAravA bANa-suta A. [sa.] bANAsuranI pAlitA putro uSA (je bAthoDI sI. [ja e bAthoDuM + gu. 'I' sIpracaya.] ekazrIkRSNanA pautra aniruddhane varelI) bIjAnI sAme bAjhIne levAtI Takkara bAhyAkAra puM, bANAkRti samI. [saM. vALa + mA-kora, bAtharDa na. [ja bAtha" + gu. "eDuM ta. pra.] sAmamA-]i bANanA dhATa. (2) vi. bANunA ghATanuM sAme bAtha laI jhaghaDavuM e. (2) (lA.) nakAmuM pho. [vAM bANAvali-la, Li,-Lo) puM[saM. vALa + mALi ] mAravAM (rU. pra.) bacavA phAMphAM mAravAM. na levAM (rU. pra.) 2010_04 Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAthAbAtha 'ibAya-bAya.' mAthAbAtha AvI yuddha karavuM] bAtheAbAda (5) sI. [jue 'bAtha,'- dvisa~va.] jue bAyuM na. [jae 'bAtha' dvArA.] jue 'AthADuM.' bAda vi., ,i vi. [ara. khad ] pachI pachIthI, have. (ra) kamI, e.. (3) bAkI raheluM bAdamAMka (khAdakA du)puM. [jae 'khAda'+ saM.; vacce ka'nA prakSepa] khAda karavAnI saMkhyA Adu-khAya chuM. taphAvata, bhai, kera bAda-khera puM. gheADAnA eka prakAranA roga (vALa kharI javAnA) bAdabAkI rahI. [jue 'bAda' + 'bAkI,'] kamI karavAnI prakriyA ke rIta, (ga.) (2) kamI karIne lAvelI rakama. (ga.) bAdara vi. [saM.] (lA.) samathI UlaTuM, sthUla, jADuM, mADhuM. (jena.) res bAdara-. na. [saM.] lapaNuM, sthUlatA bAdarAyaNa puM. [saM.] uttaramImAMsAnAM vedAMtastrA-brahmasUtreAnA kartA eka brahmavettA RSi, (saMjJA.) (2) bhAgavata purANa pramANe kRSNadvaipAyana vyAsa. (saMjJA.) bAdarAyaNa-saMbaMdha (-sampsandhu) puM. [saM.] meLa ke saMbaMdha na hAvA chatAM tANItUsIne UbhuM karavAmAM AvelA saMbaMdha bAdarAyaNusUtra na., kha. 1. [saM.] khAdarAyaNanAM racelAM uttaramImAMsAnAM vedAMtasUtra ke brahmasUtra. (saMjJA.) khAdarAyaNa puM. [sa.] bhAgavata purANa pramANe khAdarAyaNa kRSNa dvepAyana vyAsanA putra zukadeva, (saMjJA) khAriyA puM. saurASTranA gheADAnI eka jAta bAdaluM na. [. khAla^] senAcAMdInI jarI. (2) evA kasamavALI sADI. (3) vi. seAnArUpAnA DhALa caDAveluM. (4) halakI dhAtunA bheLavALuM bAdaluM vi. [jue 'bA' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] (lA.) edA prakAranuM, sAra vinAnuM. (2) takalAdI. [. padmavuM (rU. pra.) takalAdI nIvaDanuM] badale puM. [jae khaluM. '']jae bAdaluM (2).' bAda-zAhapuM, [phA.] mulakanA dhaNI, zahenazAha, pAdazAha. (2) gaMjIphAnAM pAnAMmAMnAM dADhIvALAM mahArAnuM te te pAnuM bAdazAhajAdI zrI, [ + kA] khAdazAhanI kuMvarI bAdazAha-naMda puM. [ + ku. jAh ] bAdazAhanA kuMvara bAdazAha(-ke)! (-Nya) srI. [ + gu. (-e)' skrIpratyaya] bAdazAhanI begama [hoddo, AdazAhanI hakUmata bAdazAhata srI. [phA.] bAdazAhanuM sAmrAjaya ane bAdazAhanA bAdazAhI` vi. [+]. 'I' ta. pra.] khAzAhane (ra) (lA.) bhAre ThaThArAvALuM, (3) bhAre uDAu prakAranuM bAdazAhI sI. [...] meDhuM muslima rAjAzAhI rAya. (2) khAdazAhanA amala. (3) (lA.) bhAre ThAThamATha ane ezaArAma, AmAI bAdazAheNu (Nya) jae 'bAdazAhaNa.' bAdiyAna na. phA. khAda - cAn ] eka jAtanuM vasANuM (buMdadANAnA jevuM lAgatuM) khAdI strI. [aa. davAne lagatuM.] (lA.) peTamAMnA| apacAne rAga, ajINuM, adahaMmI. (ra) kabajiyAta, baMdhArA _2010_04 mAdhu khAdI-bavAsIra juM. [ + juo bavAsIra,'], bAdIharasa puM. [+ jae harasa.'] khAdIne laI thayeleA harasa-masAne roga badeluM vi. kAMtareluM. (ra) chApeluM AvelA puM. ekhAmaMDaLamAM rahetI khAravAnI eka nata ane enA puruSa. (saMjJA.) AdAra chuM. khavarAvIne tagaDA karavAmAM AvelA bakarA khAdha puM. [saM.] naThatara, aDacaNa, (2) pratibaMdha, manAI. (3) e nAmanA eka hetvAbhAsa. (tarka.) [. Ave (rU. pra.) naDatara thavI. (ra) vAMdhA UbhA thavA] bAdhaka vi. [rsa.] naDatara karanAruM, (ra) pratibaMdha karanAruM, (3) pratikla, viruddha jatuM AdhakaNuM vi. [jae bAdhaNuM' + gu. 'aNuM' rR. pra, vacce kanA prakSepa.] jue 'khajhakaNuM.' bAdhakatA zrI., ma na. [saM.] khAdhaka hovApaNuM bAdha-kartA vi. saM. vadhasya, puM.], bAdha-kAraka vi. [saM.], bAdha-kArI vi. [a, puM.] jae 'khAdhaka.' AdhaNu (Nya) vi. [jae khAdhavuM' + gu. 'aNa' ka vAcaka kR. pra.] jhaghaDo karanAruM, laDakaNuM, khAdhakaNuM khAdheluM sa. kri. [saM. vadhU-vadhU, tatsama; aDacaNa karavI.] (lA.) zarIra athaDAya e rIte jhaghaDA karavA. (ra) paY=A ApavA, khiAvuM. (3) caiTI javuM, cIpakAI javuM, (bhU. kR. kartari prayoga.) [bAgye bharame (ke bhAre) (rU. pra.) nAma nirdeza karyAM sivAya, mabhrama rIte] badhAvuM bhAve,, karmaNi, kiM. badhADhavuM pre., sa. kri. bASA zrI. [saM.] jae 'khAdha.' (ra) pIDA, du:kha. (3) (lA.) mAnatA, AkhaDI. [. ApavI (rU. pra.) amuka iSTa siddha na thAya tyAMsudhI amuka khAsa kAMI na karavuM evI pratijJA karAvavI. diamonds AvavI, navI, . paDhavI (rU.pra.) vighna thayuM. . karavI, 0 DhavI, . mUkI (rU. pra.) AkhaDI pUrI karavI] [FrbhAva] jae 'bAdhA(3).' bASA-AkhaDI strI. [ + jae 'AkhaDI.' samAnArthI zabdonA bAdhA-pratikriyA zrI. [saM.] zarIranAM aMga jakaDAI jAya tyAre enuM halana-calana thAya e prakAranI kasarata, (vyAyAma.) khAdhA-lIMDI strI. kUtarA-kUtarInA saMbhAgamAM tarata chUTAM nathI paDI zakatAM e paristhiti Azrita vi. [saM.] jene Adha karavAmAM AvyA hoya tevuM, manAI kareluM. (2) vAMdhA-bhareluM. (3) upadrava pAmeluM. (4) asaMgata kareluM lagatuM.bAdhita-viSaya-hetvAbhAsa puM. [saM.] je hetunA viSayamAM bIjA pramANathI harakata UbhI thAya e prakAranA hetu. (tarka.) bAdhita-hetvAbhAsa puM. [saM.] je hetunA sAjyamAM bIjA pramANathI harakata UbhI thAya e prakAranA hetu. (tarka.) bAdhitAnuzrutti strI. [ + saM. manu.vRtti] je hoya tevA vyavahAra karyAM hatAM 'A saghaLe vyavahAra mithyA che tema nyavahAranI vastu mithyA che' evI samajha, (tarka) khASirya na. [x.] adhira-tA, baherApaNuM badhuM vi. saM. ca-> prA. carcenTsa; jU. gu.] jae 'badhuM.' (padyamAM.) [dhA rUpiyA (rU. pra.) AkhA rUpiyA-chUTuM para Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAdheDuM 15 bApuzAha caraNa na karAvyuM hoya tevo]. mAgavI. 9ne zudhavAra karo (..) kAmamAM saphaLatA bApe vijie "bAdha' dvArA.] bAvyA karavAnI TevavALuM, na maLavI. 0ne beTo (rU.pra.) vaMzaparaMparAnA guNadharmo jhaghaDAkhera, kajiyAkhora * dharAvatuM. ane bela (rU.pra.) satya pratijJA. 0ne mAla bASpa vi. [4] bAdha karavA jevuM, manAI karavAmAM Ave (rU.pra.) pitAnI sattAnI vastu ne lATa (u.pra.) tevuM. (2) baMdhanakAraka, karyA vinA na cAle tevuM, pharajiyAta phAyada, na. 0 bAvaLa ne mA boraDI (rU.pra.) asaMkaravuM ja paDe tevuM baddha vAta. 0bhAI karavuM (rU. pra.) kAlAvAlA karavA. bAyata adhI. [.] bASya hovApaNuM 0 mAryAnuM vera mAryAnuM vera (rU.pra.) vaMzaparaMparAthI bAyatA-mUka vi. [saM. | jae "bANa.' cAlyuM AvatI zatrutA. (2) prabaLa zatrutA. 0re (rU.pra.) bAna' vi. [ara. baya" + phA. "Anaha" pratyaya] jAmIna duHkhane ugAra. bAra bApanI vejA (rU. pra.) aneka tarIke rAkheluM ke pakaDeluM. (2) na. jAmIna. [0 besavuM prakAranA svabhAvanAM mANasone jamele] (-besaNuM) (rU. pra.) lagnavidhi prasaMge nAhavA besavuM] bApakamAI rahI. [+e "kamAI.] vArasAmAM maLelI bAna* vi. [kA. pratyaya; sara0 sa vAna pratyaya, puM] mAla milakata [maLelI saMpatti bhegavanAra svAmitvavAraka pratyaya "vALuM'ne artha: "bAga-bAna' mahera- bApa-kamI vi. [+ saM., .] bApa ke bApadAdAnI vArasAmAM khAna' vagere [2canA, ibArata bApa-cha puM, ba.va. [+jAo "jI" mAnArthe.] guru saMnyAsI bAna-nika strI. si. kALI dvArA hi.] vANI, bhASA. (2) brahmacArI vagere pUjya koTinA purUSo mATenuM eka saMbobAnaDI sI. [ja bAMdI' + gu. '' vArthe te, pra, bAMdaDI" dhana. [9 bolAvavA (u.pra.) trAhi trAhi bolI UThavuM] -ucArabheda] UtaratA prakAranI dAsI, bAMdI bApaDhAvavuM sakri. jio "bApaDuM-nA. dhA.] (lA.) UMdhuM bAnadArI lI. [ + phA] pakaDAyelA bAnane choDAvavA mATe samajhAvavuM, kheDuM bharAvavuM. apAtI rakama bApaDiyuM vi. jio "bApaDuM' + gu. "iyuM' ta.pra.], bApaDuM bAnAkhata na. [juo bAnuM 'khata.'] AnA tarIke ApavAnI vi. [.prA. -] "bApa bApa" pikAre evuM lAcAra, rakamanI pahAMcanA rUpane dastAveja, benDa bicAruM, dayA yAcanAruM bAnika juo "bAnaka.' bApa-dAdA puM, ba.va. [e "bApa' + "de.'], bApabAnI sala, siM jALI, hiM, vikAsa] vANI, bhASA, (2) bapAvA puM, ba.va. [o "bApane vikAsa- "apAvo.' DelavAnI khAsa prakAranI chaTA. (3) saMgIta gAvAnI te vaDavA, vaDIlo, pitara, pUrvajo te khAsa paddhati. (saMgIta.) bApaliyuM vi. [bApaluM gu. "icuM svArthe ta.pra) bAnu(7) sI. phi. bAn] . sAmAnya nArI, beruM. 2) e "bApaDuM" [vAnA bA5 (rU.pra.) "bApa re' prakArano sArA gharanI muslima strI, muslima mahilA udagAra (bhaya ke trAsathI)]. [vaparAte ugAra bAnuM na. [ara. "ba" + phA. "Anaha' pratyaya] jAmIna- bApaliyo chuM. jio bApaliyuM.'] pATIdAra paTela vageremAM gIrImAM lIdhela vastu nANuM, sedAnI pakAI mATe agAu- bApalI strI, jie "bApaluM' + gu. 'I' apratyaya] thI apAtI. 2kama, upanyAsa "arnesTa manI," "nDara manI" (lA.) kaMDhI bheMsa mATe vaparAtA udagAra bAna zrI. [.] juo bAnuM.' bApaluM vi. [de.prA. nag + saM. 3jI] juo "bApaDuM." bAnsa na. [aM.] thanArAM lagnanI khristI devaLamAM traNa bApa-1khuM vi. dipaprA. raNa + . pakSa-> prA. vaNadivasa sudhI thatI jAherAta valama-] bApane pakSa kheMcanAruM. (2) bApane vaLagI rahenAra bA5 chuM. prA. vaB] janaka, pitA, tAta, (2) saMtAna, bA5 ba.va. jio "bApa.'] koI paNa vada puruSanuM svajana ke pUjya mATenuM saMbodhana. 0ijanmArAmAM, saMbodhana [(lA.) pATIdAra jamAre (u.pra.) AkhI jiMdagI daramyAna. 0nA mavAmAM bApA-bhAyA , ba.va. jio "bApa' + 'bhAyaDe."] DUbI maravuM (rU.pra.) paraMparAnA rivAja pramANe vartavuM. bApA-mArI sI. ["e "bApe' + mAravuM' + gu. "I" ka. 0nA thAna jevuM (rU.pra.) nakAmuM, nirarthaka, nA bApa pra.] (lA.) zerabara, dhamAla pAsa(-se) (-jA)vuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM. 0nA bApa bApI-5rka vi. [apa. nAma-] bApathI vArasAmAM UtarI belAvavA (u.pra.) raDI kakaDI madada mAgavI. nI mokANa AveluM tethI pitAnuM (-mya) (rU.pra.) nakAmI vAtacIta (du:kha bharelI). 0nuM bApu chuM. . prA. vAma-] bApa, pitA, (2) rAjA darabAra (2.pra.) pitAnI mAlikInuM. 0nuM telaDuM (rU. pra.) kazuM ja garAsiye phakIra vagere mATenuM saMbodhana. (3) bALakane nahi. 0nuM nAma (rU.pra.) kuLanI AbarU. 0nuM bAraNuM mATe pyAra bharyuM saMbodhana (ra.a.) kazuM ja nahi. 0nuM bujhAruM (rU.pra.) bhalIvAra bApu-jI puM, ba.va. [+ jue cha mAnArthe.] pitA (mAnArthe) vinAnuM. 0no kakko (rU. pra.) kazuM ja na AvaDavuM e. ne bApu-zahI' . [+ phA.] janAM rajavADAMonA rAjavIonuM (rU.pra) paraMparAnuM nivAsa-sthAna, (2) nA rivAja. ragaziyA prakAranuM rAjya-taMtra ne garAsa lUMTA (rU.pra.) bhAre nukasAna thaI javuM. bApuzAlI* vi. [+juo "zAhI' + gu. "I' ta. pra.) ane bApa belAva (rU. pra.) raDI raDIne madada rajavADI rasamanuM. (2) (lA.) dhImuM, dhIruM 2010_04 Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bApU bApu jue 'ApIkuM,' bADhiyuM vi jue 'bApUI'+gu. puM' svArthe ta.pra.], khADuM vi, jie bApu + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] bALakane mATenuM vahAlabharyuM saMbaMdhana bApaiyA juo bapayA.1 bApA pu. [4.prA. phaLama] bApa' mATenuM saMbedhana, (2) lADa vahAla saMmAna batAvavA haramAI puruSane mATe-are baLada veDhA jevAM prANIo mATe paNa vaparAte ugAra bA-pAkAra kri.vi. [jue 'khA' (ravA.) +'peAkAra.'] ma barADA pADIne, pAkArI pAkIne, meTI meATI ma pADIne khApA-cha puM, khAva. [jue bApe' + 'cha' (mAnArthe) jae 'khape.' ApatuM jio 'bApa' dvArA.] jaA 'khApI,' bAda puM. saM. mAr>prA. ra] khArA, dhAma. (ra) sI, varALa. [ApI (rU.pra.) varALanA rokavA. . levI (3.pra.) varALanA zeka levA] khANa-kriyA zrI. [jue khAveluM' + gu. 'aNa'kuM.pra. + saM.] rAMdhavAnI kriyA, (ra) mAz levAnI kriyA, varALanA zeka levA e khANuM na. 4e raseAI karavI e. khAreluM + gu. 'aNuM' kR.pra.] rAMdhanuM e, (2) kAcI kerIne bAphIne banAveluM 15:2 zAka. (3) DhArane mATe ukALI kareluM khANa khAlI sI. jaMgalI gAjara bAlA puM. [jue khAkavuM' dvArA.] svAda vagaranI raseAI, (2) jae 'bAkuNuM(ra).' AvuM sa, kri. [ja 'bAku,'nA. dhA. pANImAM ukALIne rAMdhavuM. (2) rAMdhavuM, raseAI karavI. (3) (lA.) vagara vicArye khelavuM. (4) bagADI mUkavuM. [bAphI khAvuM (uM. pra.) geraupa yoga karavA. bAphI nA<-nAM)khavuM (ke mAravuM) na khelavAnuM elI nAkhavuM] baphANuM karmaNi., kri. bAvaluM che., sa kri. kharUM na. [jue khAnuM' + gu. ''TTa, pra.) (lA.) gapa, [phrAM UkalAM (rU.pra.) gapATA mAravA] bAkha puM. [ara.] prakaraNa, vibhAga, (2) viSaya, muddai. (3) sAmagrI, asabAba mAma(1)cI khI, e nAmanI eka vanaspati khAkharuM vi. khacaka bALacuM-bUca(ba)luM vi. namAluM, pANI vinAnuM khAkhaTa (-Taya) strI. AkhA khAja maLatI e nAmanI mAchalI bAkhavuM .a.ki. (anAja vagerenuM) bagaDI jazuM. (2) cepaDA vagerene kAraNe AMkha) cetI javAnuM thayuM khAkhata zrI. [phrA.] viSaya, 'AiTema.' (2) saMbaMdha. (3) tathya, hakIkata, sAcI bInA. (4) nA.ve. vize. (5) mATe, sAru, vAsta prikaraNavAra, vigatavAra bAbata-vAra kri. vi. [+ jue 'vAra.'] pratyeka viSaya 4 bAbatI zrI. [+]. 'I ' ta.pra.] mAlanA vecANa vagere uparanA vaTAva, dalAlI, hakasI. (ra) khaLAmAM vasavAyAM vagerene apAtA lAgAnA dANA AAkhanI sI. sarpanuM dara, bheNa _2010_04 mAmA vAya bAbarakAM na., a.. [jue 'khAkharuM + ], 'ka' svArthe ta. pra.] mAthAnI khAkharInA TUMkA vALa khAkharavuM a. kri. [ravA.] (gheTAnuM) kharADanuM bAbarA-khAraza(-sa) (-zya.-ca) zrI. jue 'khAkharuM'+ 'khAraza(-sa).'] (lA.) (mAthe vadhu paDhatA vALa hAvAne kAraNe) zrIe tathA bALaka-bALakIonA samUha bAbarAM na., kha.va. [jue khAkharuM.'] mAthAnA vadhu paDatA vakharAyelA vALa (saMjJA.) bAriyANI sI. (juo 'bAbare' + gu. yuM. svArthe ta. pra. + 'ANI' skrIpratyaya.] bAbariyAenI. (saMjJA.) bAbariyAvADa kuM. [saM. ma>prAM, nambar + gu. 'yuM' svArthe tu, pra., AphrikAnA barbaristAnamAMthI saurASTramAM AvelI prajA, + jue vADa'-pradeza.] saurASTramAM gAhilavADa seraDha ane madhyasaurASTranI saMdhie Avele pradeza. [mAthAmAM khAkharIvALuM bAbariyuM vi. jue 'bAbarI''+ gu. 'yuM' ta. pra.] khAkharI sI. [. prA. aai, keza-racanA] mAthAmAM AgaLanA bhAganA vadhArelA hoya te vALa (bALaEA ane puruSonA). [. utarAvI, .levarAvavI (rU.pra.) bAdhA pUrI thatAM mAthAnA vALa kapAvI nAkhavA. * ALavI (-LavI) (3. pra.) mAthAnA vALanAM paTiyAM pADavAM. . rAkhavI (3.5 ) mAthAnA vALa na kapAvavA] bAbarI zrI, amuka amuka pagathiye paDathAra ane visAmAvALI vAva vidhelA avyavasthita vALa AkharuM na. [de. prA. vaizrvarI dvArA rama-na.] mAthA uparanA khAkharA puM. [saM. -> prA. navaa-) barbaristAnamAMthI AvelI prajAnA puruSa (atyAre saurASTramAM kAThI ane kAraDiyAmAM bhaLela jAti) - bAbariyAvADane evA vatanI. (saMjJA.)(2) caulukaya kAlamAM siddharAja jayasiMhe jenA upara vijaya meLa.nyA hatA tevA eka yoddho ke je pAchaLathI 'bhUta' manAyA, barbaraka, (saMjJA.) khAkhaluM na. [ja 'bAbA' + gu. 'luM' svArtha ta. pra.] nAnuM bALaka, (ra) kacaDakA vagerenuM ramakaDAnuM bALaka khAkha vAra kri. vi. [jue 'khAma' + 'vAra.') ja bAbata vAra.' bAbavArI strI. [ + 3. 'I ' tA. pra.] te te bAbatane anusarI karavAnuM ke kareluM vargIkaraNa bAbatuM vi. aai. vAbastah] saMbaMdhI, saguM, vAbharatuM bAbA ke. pra. [phA., pitA, bApa.] saMta sAdhu vaDIla vagere mATenuM saMmeAdhana bAbA-gADI sI. [ja'bAbA' + 'gADI.'] (lA.) nAnAM nAnAM bALakAne besavA mATenI nAnI gADI bAbAjAna, puM. [phA.] pitA, bApa, janaka (vahAlapamAM) bAbalAlI (va., puM. [kabIrapaMthane eka sAdhu 'bAbAlAla' + gu. 'I' ta. pra.] AbAlAle sthApele kabIrapaMthanA eka pharaEA. (saMjJA.) bAbA-lathi na. [ja'bAbA' + saM.] paraMparAMthI vaDIlA taraphathI maLelI zikhAmaNanA kheAla. [kathaM pramANuM (kaSam Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAbAzAhI 1593 bAra pramANama) (ka. pra.) hAmAM hA bhaNavI e] bAmArI(sI) ja "bAmazI(sI).' bAbAzAhI li., pR. [janA vaDodarA rAjyanA pahelA bA-mA-sAheba na., ba. va. jio "bA' + mA + sayAjIrAvanA eka mutAlika phatesiMharAva bAbAsAhebe' "sAheba,"] rAjyakartA rAjanI mAtA (mAnArthe) paDAvelA hoI + gu. "' ta. pra.] vaDedarAne jAne bAra bAmAsI juo AmAzA' - "bAmazI(sI)." AnA(navA 75 pasA)nI kiMmata rUpAno sikko. (2) bAmIna (-nya) sI. okhA pAse maLatI eka prakAranI mAchalI (lA) vi. halakuM, nakAmuM bAbu chuM. [.] vAMsa, bAMbu bAbArI(sI) jue "bAbAzAhI." bAyaDa (bAyaDa) vi. [sa, jANa dvArA taDake samudAyamAMthI bAbAsaNa(raya) . koIe ApelI khoTI AzA bahAra kADhavAmAM AveluM - e dvArA thayelA samUhanuM (enAthI bAbAsAI, bAbAsI, juo "bAbAzAhI." UlaTuM "AvyaMtara' - "bhItara' - nAgaro kheDAvALa brAhmaNe bAbA-sUTa kuM. [ja bAba' + aM.] bALakanAM kapaDAMne seTa vageremAMnA 'bAjha') bAbilona e "bilona." [bALakI, bebalI bAyaDI juo bAIDI." [()lA-veDA.' bAbI rahI. [ja "bAba' + gu. 'I' pratyaya.] nAnI bAyaDI-veDA , ba. va. [ + jue "hA.'] e "bAIbAbIpuM. jUnAgaDha vagerene ne eka musalamAnI rAja- bAyaDAI jAo "bAIlAI." vaMza ane ene puruSa (saMjJA.) bAyalA-vidyA ja e "bAIlA-vidhA." bAbI-udhara (Da) sI. [ja "bAbI'+ "udhaDa.'), bAyalA ja e bAilA-veDA." bAbI-ro pu. [ + ja "vera.'] jana janAgaDha rAjayane bAyaluM ja bAikuM.' eka karo bAya(I) . [aM] pUrvagraha, koplekasa nAma bAbu chuM. [baMgA, sara. bAbA.'] kAI paNa baMgALI gRhastha. bAyAkAkI vi. [jue "bAI ' + "kAkI.] (lA.) bAyaluM, (2) (lA.) sarakArI amaladAro kArakana tema relavenA bAyuM na. siM. vAma dvArA hi. bAMyA] naraghAM-tabalAMnI gArDa kAraka na vagere te te vyakti, (3) eka vizeSa nAma. jeDamAMnuM nAnuM DAbe hAthe vagADAtuM naraI, bhaMNiyuM (saMjJA.) bAya . 'bAI' + gu. "e' ta. pra. (su] bAyale bAbugIrI sI. [ + kA] amaladArI, sAhebI. puruSa, hIjaDe bAbe nA. . jio bAba'+ gu. e' sA. vipra. bAyo-kemika vi. [aM.] jIvana-rasAyaNazAstrane lagatuM. vize. (2) mATe, vAste, sAru bAyanemisTrI sI. e.] jIvana-rasAyaNazAstra (e eka bAbe puM. rivA.) roTale (bALa bhASAmAM) prakAranI vedhaka vidyA) bAba* chuM. [e. "bebI' - chokarA chokarI baMne mATe enA bAya- 5 . [.] paDadA upara calacitra batAvanAruM yaMtra aMtya "I'ne kAraNe Ubhe thayela gu. "o' pra. thI] nA bAra na. [saM. dvArakA . vAra, prA. tatsama] bAraNuM, kare. (2) chokarAnuM hulAmaNAnuM eka nAma kamADanuM cokaThuM. (2) kamADa. (3) (lA) AMgaNuM. [ devuM bAbAnuM nA meTI keDI, koDe vAsavuM (rU. pra.) kamADa vAsavAM) bA-beluM vi. jie bolavuM + gu. 'uM' . pra., ane bAra vi. [saM. dvArA prA. nAraNa> apa, vAra] dasabenI AdivyaMjanane dvirbhAva.] (lA) kAmanI aNaAvaDatavALuM saMkhyAnuM. [ keLAM ne tera lAgA (koLAM) (rU.pra.) mAlanI bAma (bAmya) sI. [sa. drANa] brAhmInA varganI eka kiMmata karatAM verA jhAjhA. 0 gAue bolI badalAya (rU. vanaspati pra.) aMtaranI sAthe bolacAlanI bhASAmAM kera mAluma paDe, bAma' (5) pI. koDInAranA dariyAmAM thatI eka mAchalI nuM cotha karavuM (-coya) (rU.pra.) aNaghaDapaNe ayogya karI bAma puM. [.] (davA tarIke zarIranA koI paNa dukhatA nAkhavuM. 0nuM ceka karatAM AvavuM (cauca-) (rU.pra.) kAMIka bhAgane masaLIne lagAvavAno malama paNa jANatA hovuM. 0nuM bAramuM karI nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) bAmaTAM na., ba. 1. eka prakAranA velA sArAne badale kharAba karI nAkhavuM. 0 bajavA, 0 vAgI javA khAmaTuM vi. gaMdu (3.pra.) Aphata AvavI. (2) paDatI dazA thavI. * baMdaranAM bAmaNa (bAmaNa) . [saM. gAhALa>prA. naDDA, (grA.)]. pANI pIvAM (bandaranAM) (rU.pra.) ghaNI dariyAI musApharI brAhmaNa, vipra, brAmaNa [lagatuM, brAhmaNiyuM, bhrAmaNiyuM karavI. (2) bahoLA anubhavI banavuM. je bAdazAhI (u.pra.) bAmaNiyuM (bA:maNiyuM) vi. [ + gu. "Iyu" ta. pra.] brAhmaNane saMpUrNa sukhazAMti. 0 bApanI vejA (rU. pra.) koI keI nuM bAmaNI (bAmaNa) strI. [ + gu. "I' hapratyaya. (grA.)] na mAne ke na kare evA ekaThA thayelA samUha. 0 bAMdhiye brAhmaNa jI, bhrAmaNI bihANa tyAM tera taTe (rU. pra.) nirAzAjanaka sthiti thavI. bAmaNe puM. [ + "e" vArthe che. pra. (grA.)] tiraskArathI) 0 yA ne tera cekA (-kA) (rU. pra.) koI kAIne meLa bAmadAday. [vA. bAppAdAM] savArane samaya, prabhAta, pareTiyuM na khAya evI sthiti. 0 bhAyAne vahIvaTa (rU. pra.) bAmalAI, bAmalI e bAbalAI.' kuzaLa vahIvaTa. 0 maNanI bAjarI (rU. pra.) zAMti, nirAMta, bAma(bhA)2(sI) sI. DAkaNa dharapata. 0 maNanI saMbhaLAvavI (rU pra.) meTI bhaMDI gALa bAmaLa () pI. kAkha ApavI. 0 maNanuM keLuM ane tera maNanuM bI (-koLuM 2010_04 Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhara 1598 bAya-ziza, sisI) (rU. pra.) taddana asaMbhavita vastu. 0 varasanuM (rU. pra.) pra) gharane daravAje, ghara bahAra. teNe javuM (rU.pra.) kadI juvAna ne zaktizALI. 0 varase (rU. pra.) ghaNe lAMbe pezAba karavA javuM. (2) gharanI bahAra javuM. - tALAM samaye. 0 hAthanuM cIbhaDuM ne tera hAthanuM bI (rU. pra.) devAvAM (rU.pra.) nirvaza javuM. -ze thavuM (u.pra.) acAlAmAM asaMbhavita vAta. 0 hAthane vAMsaphara (rU. pra.) gharamAM AvavuM. -be dI (rU. pra.) vaMzavelo cAlu. (2) gharanI khAvA kazuM ja na hovuM. -re daravAjA khulA (rU.pra.) game pratiSThA. teNe bAraNe (rU.pra.) ghera ghera. -the besavuM (besavuM) tyAMthI javAnI anukuLatA. -re dahA ne batrIse ghaDI (rU. pra.) udharAne takAde kara. - hAthI jhUlavA (dA:DA-) u.pra.) harahameza, dararejare ne cAre (rU.pra.) (rU.pra.) ghaNI samRddhi hovI]. sadAkALa. 2 bhAgaLa mokaLI (-bhArga-(.pra.) tadana bAra(-2)ta vi., strI, khetIne AdhAra comAsA upara svataMtratA. meha UlaTavA (ke varasavA) (rU. pra.) sakhata hoya tevI jamIna. (2) comAsu pAka varasAda pa. re vahANa DUbavAM (-vANa-) (3 pra.) sarva bArata rahI. ThaMDI nAza thaze. re vATa khulI (rU. pra.) taddana svataMtratA hovI] bAradAna na. [ka] mAla-sAmAna jemAM rakhAya te vAsaNa ke bAra 5. [aM] aDacaNa, (2) paDadI, taruM. (3) lA.) kathaLe. [0 bhAre thavAM (u.pra.) mijAjane uzkerATa vadho] InsAphanI adAlata [padavIdhArI, baeNrisTara bAra-nIza(-sa) vi., pR. phi.] dhaNI-kArakuna bAra-eTa-la vi. [.] kAyadAzAstranI iglenDanI ucca bAranI zI(-sI) sI. [+gu. "I' ta.ka.] AvatA kAgaLa bAraka(-sa) na. [pha. bA2 ka2] mAla-sAmAna laI janAruM tamAra vagerenI noMdhaNInuM kAma. (2) evI dhaNInuM patraka. sAduM ke yAMtrika vahANa AgaboTa vagere mANasa (3) evI neAMdhaNInuM kAryAlaya, "phAila- re' bArakara(-sI) vi. [+ gu. "I' ta.ka.] mAla laI janAra bAra-pejI vi. [juo bAra + aM. "peja' (peIja') + gu. bArakhalI,-luM vi. ochI AMkaNI ke mahelanuM, thoDI "I' ta.pra.] kameM vALatAM enAM bAra pRSTha thAya tevuM vighoTIvALuM. (2) sI. InAmI jamIna, mAphI jamIna. (pustaka) [pAkanA vALelA pULA dumAlA jamIna, nAmI jamIna, svavArpaNanI jamIna, bAra-baTAI e. pAkane khaLAmAM nAkhyA pahelAM laNelA Avathiya jamIna, "eliyeTeDa lenDa' bAra-berI zuM AvaLane maLatuM eka cheDa bAragAha sI. [1] moTA mANasanI haja2. (2) darabArI bAramAsI vive. [ bAra + saM. mAra - gu. "I' kacerI. (3) jAhera mulAkAtanI jagyA ta] bAra mahinAne lagatuM. (2) bAre mahinA utpanna bAra-gIra vi., pR. phi.] bojo uThAvanAra pazu. (2) bIjAnA thanAra-bAre mahinA kulanAruM. (3) bAre mahinA vaparAya ghoDA upara nekarI ApanAra sainika. (3) ghoDAnI sAra- tevuM, "la-vedharI saMbhALa rAkhanAra nokara. (4) jAsusa, bAtamIdAra bAra-mAsIsI. [ja "bAra + . mAra + gu. "I' bAra-gesa chuM paramaNanA nIcenA cheDA upara baMdhAtuM deraDuM. ta.ka.] bAra bAra mahinA pUrA thaye karavAmAM AvatuM (vahANa) vArSika zrAddha, saMvatsarI, (2) jemAM nAyaka -nAyikAnA bAra chuM. netaruM. (2) 2AjapUta khavAsa kaNabI vagerenI virahanA bAra mahinAnuM vipralaMbha zRMgAranuM ane chevale eka zAkhA ane ene puruSa (bAra' rAjapUto "para- saMga thavAnuM varNana hoya te eka kAvya-prakAra. (kAvya.) mAra vaMzanI zAkhAnAM che.) (saMjJA.) bAra-muM vi, jio bAra + gu. "zuM' va.pra. bAranI bAraDI mI. ja "bAraDa(1)." saMkhyAe pahoMceluM, 12 muM. (2) na. maranAranA khAramAM bAraDoliyuM vi. [dakSiNa gujarAtanuM 'bAraDelI' gAma + gu. divasanI zrAddha-kriyA, bAdazAha, dahADe, uttara kriyA, -mAM ta.pra.] bAraDelI gAmane lagatuM. (2) (lA.) mAla vinAnuM, caMdramA (candramAM) (rU.pra.) pAkI zatrutA] nirmAca bAra-vaNI vi. jio "bAra + saM. varSa + gu. "I' te.pra.] bAraNa (-ca) sI. senAnI vAMsIkAnI ane aMgIThInI bAra varSanI mudatanuM, dara bAra varSe pAchuM AvatuM bheLI karI rAkhelI rAkha [(paghamAM.) bArazansa) -,-sya) sI. [sa. dvArA) prA. vAla) hiMdu bAraNiyuM na. [ja "bAraNuM' + gu. IyuM' ta...] bAraNuM. mahinAnA beu pakSenI bAramI tithi. [ nannAkhavI bAraNiyA vi, pR. jie "bAraNiyuM.'] rasto jhADanAra (32) saravaNIne divase saMbaMdhIo taraphathI zrAddha sarAvavA mANasa. (2) sonIne bAraNe ekaThI thatI dhaLa dhoI beThelAne rakama ApavI. * besavI (baeNsavI) (rU. pra.) emAMthI sonuM-cAMdI zeAdhanAra dhULa durdazA zarU thavI, vaheMcavI (-4 cavI) (rU.pra) saravaNIne bAraNuM na. jio "bAra' dvArA.] jue "bAra.' [Na divase zrAddha sarAvavA beThelA taraphathI sagAMvahAlAMne 2kama ughATAM ne khALe DUcA (rU.pra.) - MI-bharelI bacata karavAnI ApavI. hevI (u.pra.) kAma karavAno kaMTALo ho. paddhati. aNu ughATAM rahevAM (jai:vAM) (rU.ma) vaMzavele bhUkhaDI bAraza(-sa) (-2,sya) (u.pra.) khA khA karanAruM, cAlato rahevo. -Na (ke gaNuM) katAM AvavuM (rU. pra.) bhUkhALa) vagara notaryo khAvA AvavuM. 0 kazuM karavuM (rU.pra.) gussAthI bAra-siM-zI,sika-sI)nuM vi, na. [ja e "bAra' + nakAra batAvatAM gharamAM cADyuM javuM. 0 ThokavuM. teDI "zi-zI, si,-sIM)ga + gu. "uM" ta. pra.] sAbara nAmanuM pAvuM (rU.pra.) leNAnI sakhata udharANI karavI. -ze (2. haraNanI jAtanuM eka prANI 2010_04 Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Arasa bArasa (sya) jae 'khAraza.' khAra-sAkha ii. [jue bAra '+ 'sAkha.''] bAraNAnuM cAkahuM khAra-si(-sIM)zuM jue khAra-za(zI)guM.' bAra-se vi. [jue bArave + saM. zaniSTaprA. sAk> apa. sa], saiA vi. [+ saM. rAta->prA. sama-] khAraseAnI saMkhyAnuM 15:5 khAra-sApa puM. [aM] sAjIne lA khArAkuDA zrI. samudranA vAdha tarIke ANItI eka mAilInI kheta akSara + saM, skrUta, khArAkSarI zrI. [jae! bAraOM' + saM, pra.], ArAkhaDI strI. [saM. 8 >prA. vRtta ane '> 'Ta' thaI] svarAnAM khAra cihna meLavIne pratyeka vyaMjananI karavAmAM AvatI mAMDaNI ArA(-re)DI strI, puM. [sa. DhAra-paTiA> prA. eafDhamA, jJAtimAM, nAdimA saurASTranI uttara-pazcime ekhAmaMDaLa ane hAlAranI vaccenI jamInanI paTTI. (saMjJA) khArA-pUjA strI. [jue 'khAruM +saM.] nALiyerI pUnamathI bhAdaravA sudi bArasanA divasa sudhImAM kAI paNa eka divase karavAmAM AvatuM samudraddhAra ke baMdara uparanuM samudrapUjana. (vahANa,) khArA(-)-khaLiyA puM., kha.va. yAM na., khAva. i bArave' dvArA.] (hiMduemAM bALaka janmyA pachI kharame vAse pheI dvArA) khaLakanuM nAma ApavAne mAMgalika vidhi ArA(re-)vAta sI. [ara.] mahamada pegaMbara sAhebanA maMdavADanA chellA dasa divaseAnI yAdamAM chelle divase bharAtA meLA. (biula-avala mahinAnI bAramI tArIkha; e divase pegaMbara sAheba kheharatanazIna thayA.) khArAM na., a. 1. jae'khAraOM'+ jhu, '*'ta. pra.] bAranA AMka ke dhaDiyA khArAMza (bhArAMza) puM. [jue bAraOM' + saM. maMrA] dvAdazAMga, khAramA bhAga 3 hissA (apUrNA'kamAM) bAoina na. e nAmanuM lazkarI kavAyatamAM kAma AvatuM eka vAgha khari(-)yA puM. paMcamahAlanA devagaDha-bAriyAnI AsapAsa rahetI. e nAmanI eka Adima bhIla jAtinA puruSa. (saMjJA.) bArisTara puM. [aM. baeNrisTara]jue bAra-eMTanlA.' bArisTarI zrI. [ + gu. I'ta.pra.] 'baeNrisTaraneA dhaMdhA khArI strI, [sa, dvAAi > prA. nA]i makAnamAM havAujAza AvavA mATe nAnAM kamADavALuM ane saLiyA ke jALAbhareluM nAnuM khAra. (2) nagara ke gAmamAM pravezavAnuM te te upadrAra. (3) (la.) tarka, avasara. (4) lAga, bahAnuM. [. khALavI (-khALavI) roAyatrI (rU. pra.) chaTakavAne mATe upAya khALI kADhavA. . rAkhavI (rU. pra.) chaTakavAne mATe mArga rAkhavA] ra bArIka vi. [aa.] sUkSma, jhINuM. (2) pAtaLA peAtanuM. (3) kadamAM khUba nAnuM. (4) nAja ka, kamaLa, sukumAra. (5) (lA.) kaTokaTInuM, aNInuM, dhAstI-bhareluM. [. najara (rU. pra.) UMDI tapAsa rahe evI najara. 7 vakhata, . samaya (rU.pra.) _2010_04 bAla aNInA ke kaTokaTIneA samaya] bArIkAI skrI. [ + gu. 'AI' ta. pra.], bArIkI phrI. [+ gu. I ' ta, pra.] khArIpaNuM, sUkSmatA [thI jovuM (2. pra.) jhINavaTa-bharI tapAsa rAkhavI] [khaTapaDhiyuM khArIgara vi. luccuM, khepAnI. (2) cera, uThAvagIra, (3) khArIgarI srI. [ + gu. 'ta. pra.] khArIgarapaNuM bArIja,juM vi. javAna bArIlA puM. e nAmanA eka kSAra khAruM na. [saM. dvArA > prA. vAma-] nadI jayAM samudramAM praveza karatI hAya te paheALA paDhavALuM enuM meTuM. (2) samudranA kinArA najIkanI khADI bArUta(-) puM. [kA. 'khAru'] kaDavA dArU khArUta(-)-khAnuM na. [+jue khAnuM.' dAgALe rAkhavAnuM sthAna [rAkhavAnuM ziMgaDA jevuM sAdhana mArUta(-g)-dAna na. [ + zaa.] dArU havAI na jAya e mATenuM bAreTa puM. navajavAna khAreta ja 'khArata.' AraibaLiyA, jyAM jue 'khArAkhaLiyAM,-yAM.' bArai-vaphAta jue 'khArAvakrAMta.' bAraiyA jue khAriyA,' [-yAnuM khArelATa (6. pra.) parabhAruM bhaluM karavuM e. (2) chaLakapaTa, prapaMca] khAyA puM. [jue khAra' dvArA.] khAra hAthanA sAka bAraiyA (khAye) puM. jhADu kADhanAra jAtine mANasa khAreTa puM. [saM. DhA-maTTa> prA. [6-hU~TTa-] madhyakAlamAM rAjadarabAramAM daravAje vaitAlika tarIke kIrti gAnAra-pAchaLathI evI vyApaka banelI jJAti ane ene puruSa, gaDhavI, seAMdI ArA puM. [jue khAra.' dvArA.] hiMduomAM vivAha samaye kanyAnA makAnanA daravAje vara AvatAM karAtA eka vidhi ArAta(-te)ra-sA vi. [saM. DhADhazotta-ta-> prA. nAdusarasama-] ekaseAkhAra, 112 (ghaDiyAmAM) bhAratanuM na. [jue khAra' dvArA.] yAjanI rakamanA bAramA lAga. (2) khAra TakA karatAM vadhu vyAja bAra-bAra kra. vi. [jue khAra'nA DhirjAva. A zabdane arthe pramANe 'bahAra'nI sAthe sAdhI zakAya ema nathI.] gharamAM ke sthAna upara AnyA. sivAya bAraNethI ja vagara pUchyuM ke kaLA vinA parabAruM khArAbAriyuM vi. [+ gu. muM'ta. pra.] khArAbAra thatuM, pUchyA ke kahyA vinA karAtuM khArAse puM. janmAtsava khArDa na. [aM] eka prakAranuM vahANa Aje na. [aM.] mAla-sAmAna tathA utAruene laI janArI madhyama ghATanI hoDI, machavA bAriyana tri, [aM,] jaMgalI ane krUra svabhAvanuM bArhaspatya vi. [saM.] bRhaspati nAmanA RSine lagatuM bAla puM. [saM.] mevALA, za, nimALe, (2) nAnI ghaDiyALamAMnA vALanA jevA gUMcaLAvALA tAra khAlax(-La) na. [saM., puM.] pazu pakSI mAnava vagerenuM nAnI uMmaranuM zizu-khacyuM. (ra) (lA.) nAdAna khALa ke karuM Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAla(-La avasthA bAla(La)-jhAcArI bAha(-La)-avasthA jhI. [sa. saMdhi vinA] bacapaNa, bAhayA- bAlacaMdra (-ca) 6. [sa.] bIjane caMdramAM vasthA [kriyA bAlacikitsA zrI. (saM.bALakonA roganI sAravAra bAla(La)-chera muM. [ + ja 'uchera'] bALakone ucheravAnI bAla-ceSTA strI. [saM] juo bAla-carita." bAla(-Laka na. (sa., S] bAla(-).' bAla(La)-jIvana na. si.] bALakonI jiMdagInI prakriyA bAla(La)ka-buddhi strI. [saM] nAnAM chokarAM jevI samajha, bAla(-La)-javara kuM. [saM.) bALakane Avato tAva chokara-mata. (2) vi. nAnAM chokarAM jevI samajhavALuM bAlaTI sro. [hi.] jue "bAladI." bAla(La)-kalyANana. [sa.] bALanuM bhaluM thAya e prakAranuM bAla puM, anAjanuM ThaMDuM kArya bAlaThI mI, deraDuM vaNavA be parANa ekaThI karavAnI cA bAla(La)ka-vat kri. vi [sa.] chokarAnI pade bAla(La)-tapa na. [+saM. 25] ajJAnapaNe thatuM tapa, (jaina) bAla(La)-kavitA strI. si] juo "bAla-kAya.' bAla(La)tapasvI thi, puM, [sa, puM] nAnI uMmaramAM bAla(La)-kavAyata , [ + ja "kavAyata.'] bALakonI tapazcaryA karanAra sAdhaka kavAyata "Drila." (vyAyAma). bAla-taru na. [sa, j] nAnuM thoDA samaya pUrve UgeluM jhATha bA(La) kari sI. siM] bALaka jevI nirdoSatA bAla-tuNu na. [.] nAnuM nAnuM khasaluM, jhINuM UgatuM AvatuM pAsa bAla(La)-kahANI (-kA:NI) sI. [+ jue "kahANuM."] bAla-daza mI. (saM.bacapaNa [Dola bALake ne game tevI nAnI nAnI che te vArtA ke tucako bAladI sI. [hi. "bAlaTI'] patarAnI tema plAsTika vagerenI bAla(La)kAya na. siM.] joDakaNuM, 'narsarI-hAima' bAla(La)-dIkSA AI[saM.] sagIra umaranAM bALaka-bALakIbAlakIya vi. [sa.] chokarAM jevuM ene saMnyAsa-prakAranI pratijJA levaDAvavI e bAla(La)- kuMvAruM vi. [ + ja e "kuMvAruM.'] bacapaNathI ja bAla(-LI-dhana na. si.bALa-phUpI saMpatti. (2) bALakanI moTuM thayA sudhI jeNe lagna nathI karyA tevuM mAlikInI saMpatti [saraLa nATaya-racanA bAla(-)-kRmi na. [saM., muM] nAnAM karamiyAM bAla(La)-nATaka na. [saM.] bALake samajhI zake tevA prakAranI bAla(La)-kRNu puM. ] porANika mAnyatA pramANe kacarA bAla(La) paricaryA sI. [] bALakonI sAra-saMbhALa, pradezamAMnA ucheranuM zrIkRSNanuM svarUpa. (saMjJA.) giMga." (mana. 22.) bAla-kalilI strI, siM] bALakonI vi ramata bAla-paMDita (-paDita) chuM. [] pApathI pUrepUro nita bAla(La)-keLavaNI sI. [ + juo "keLavaNI.'] baccAMone nathI che tevA zrAvaka. (jena.) ApavAnI tAlIma bAla-pati -maraNa (paDita-) . [.] bAlapaMDita-prakArabAla-dIna na. bAla-jI strI, si] jue "bAla-keli." nA AvakanuM maraNu. (jena.) [nAra samI sevaka bAla-mAMgaNu (-DijhaNa)na. [ + saM yAda] bALakane Adha8-La)paricArikA jI. [saM.) bALakonI dekhabhALa rAkhakhelavAnI jagyA bAla(-La)-putrI sI. [saM.] nAnI uMmaranI dIkarI bAlaelana na. [saM.] juo bAlakeli.' bAla(-La)-pUjaka vei. [saM.) bALakone saMmAnanAruM bAla(La)-gIta na. [saM.] bALakane gAvAM sahelA paDe tevAM bAla(La)pUjana na, bAla(-La)-pUjA sahI. (saM.) bALakone nirdoSa bhAvanAM gItamAM te te gIta saMmAna karavuM e bAla(-1)-garabAvala(-lI, -LI) sI. [ + ja bAlapremI vi. saM., pR.] bALakone cAhanAruM garabo' + saM. mAva4i, kI] bALakone upayogI garabAone bAla(-La-bacAM na, ba,va, [saM. vAcha + ja banyu.. saMgraha [bAra-gIra.' chokarAM-cheyAM bAlagIra [saM. nA sAdaye "bAragIra' 'bAla-gIra.'] jae bAla(La)baMdI-zAlA(-LA) (-ba-dI-) . [. -2I] bAla(La)-gRha na [sa., ., na.] e bAla-maMdira.' manAhita bALakone sAcavavAnI ane sanmArge doravAnI nizALa bAla(-1)-ge pAla(La) 6. [saM.] jae bAla-kRSNa....(2) bAla(La)-buddhi ja "bAlaka-buddhi.' na., ba. va. chokarAM yAM bAla(-La-bela puM. [saM] bALakane apAto upadeza bAla(La)-vida (gevinda) kuM. [3] ja "bAla-kaNa.' bAla(La)bAdha-lipi strI. [saM] devanAgarI lipi, (saMjJA.) bAla-graMthAvali(lI-Li,-bI) sI. [ + saM. pratye + AvaNi, bAla(La)bAdhinI vi., sI [saM.) bALAne upadeza Apa-] bALakone vAMcavI game tevI pustitakAonI mALA ke zreNI nArI. bALakone samajha ApanArI (pustikA vagere) bAla(La)-ghAtaka vi. [saM.] bALakanI hatyA karanAruM bAla(-LabadhI vi. [sa, muM.] baccAM paNa samagI zake tevuM. bAla-cakara na [ja bAla" + 'cakkara.'] nAnI ghaDiyALa (2) baccAMone upadeza ApanAruM mAMnuM vALa jevA tAravALuM cakra bAla(La)-brahAcarya na. siM.] bacapaNathI laI pALavAmAM bAla(-La)-cama na. [sa, jI.] bAla senA AvatI saMpUrNa saMyamavALI vRtti [pALanArI sI bAla(La)cara . [saM.] jAheranI sevAmAM kAma Ave tevI bAla(-La)brahmacAriNI li., sI. [sa.] bacapaNathI brahmacarya tAlImavALA bALaka, "kAuTa' [bAla-ceSTA bAla(La)-brahmacArI vi, pR. [se, muM.] bacapaNathI bahAbAlacarita na., bAlanacaryA [.] bALakanuM AcaraNa, carca pALanAra puruSa 2010_04 Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khAla(-La)zAva bAla(-La)-zikSA parNa Ala(-La)-bhAla puM. [saM.] khaLakapaNuM. (2) (lA.) abhepara-Ala-La)nA ga-zAstra, khAla(-La)roga-vijJAna na. [saM.] bALa-rAganuM nidAna tema upacAra karavAnI prakriyA batAvatuM zAstra e khAla(-La)-lagna na. [saM.] uMmare paheoMcyA pUrvenuM paraNa bAla(-La)lagna-niSedhaka vi. [saM.] khALa-lagnAnI manAI karanAruM, bALalagna rAkanAruM khAla(-La)-lIlA phrI. [saM.] jue bAla-kaeNli.' bAlava huM. [saM.] e nAmanA paMcAgamAMnA eka karaNa, (jayeA.) bAla-(La)-jaDsa puM. [saM.] taddana nAnA karo ke vAchaDo khAla(-La)-vadhU strI. [sa.] uMmare na AvI hovA chatAM paraNAvavAmAM AvatI-AvelI karI khAla(-La)-varga puM. [saM.] pAMca varSa sudhInAM bALakAne tAlIma ApavAmAM Ave che te kakSA khAla(-La)-yATikA strI. [saM.] khAla(-La-)vADI srI. [+ jae 'vADI.'] bALakone AnaMda Ape tevA prakAranA nAnA bagIcA. (ra) 'kira.gAna.' (ma.ra.) khANa(-La)-vArtA sI. [saM.] bALakAne samajhAya ane vAMcavI game te prakAranI vAta bAla(-n)-vignAsa puM. [rsa,] bALakAnI vyavasthita khilavaNI bAla(-La)-nikAsaka vi. [saM.] bALakAnI khilavaNI karanAruM khAla(-La)-kriya puM. [saM.] bALakane vecI nAkhavAnuM kArya khAla(-La)vijJAna na. [saM,] bALakAnA viSayanuM zAstra khAla(-La)-vidhavA strI [saM.] uMmare AvyA pahelAM ja jemA pati maraNa pAmyA che tevI rAMDelI sI bala(-La)vivAha puM. [saM] jae bAla-lagna' khAla(-La)-vIra vi., puM. [saM.] vIra bALaka, 'skAuTa' (rA. vi.) [(G, F.) bAla-sainika pu. [saM.] jue 'bAlavIra.'bAya-kAuTa' khAlavuM ai, zarIre phUlI javuM jADA thayuM bAla-vRkSa na. [saM., puM.] jae 'bAla-taru.' bAla-vRddha vi. [saM., puM. + vi.] nAnI uMmaranAM ane meTI umaranAM sau kAI 1520 bhala(-1)-bhASA zrI. [saM] bALakAne paNa samajhAya tevI saraLa paragathru bhASA. (ra) (lA.) prAkRta bhASAe mAMnI te te bhASA [vAmAM AvatuM naivedya. (puSTi.) bAla-bega puM. [saM.] puSTimArgIya maMdiromAM maMgaLAmAM gharabAlabhAgiyA vi., puM. [ + gu. 'yuM' ta. x,] maMdiramAM prabhune mATe bAlabhoganI sAmagrI karanAra (sevaka). (puSTi,) bAla-bhAgya vi. [saM.] bALako mANI zake--AAgavI zake tevuM, bALakAne khape tevuM (gu. bAla-bhAjya vi. [saM.] khaLaka khAI zake tevA prakAranuM bAlama [saM. vaghuma>prA. nahiM. bAlama,' 'vAlama).'} vahAleA pati. (2) (lA.) varagANiyA bAla(La)-manAvizvAsa puM. [saM.] bALakonA mananI khilavaNI bAlama-peca puM. jie'khAlama' + 'peca.'] pAghaDI uparane phAMkaDA dekhAvA mATene TAdAra AMTA bAla(La)mara na. [saM.] bALakonuM mRtyu. (ra) ajJAnAvasthAnuM maraNa. (jaina) bAla-mahecchA strI. [saM.] bALakonI meTA thavAnI kAmanA khala(-La)-maMdira. (-mandira) na. [sa.] prAthamika kakSAnI pahelAM traNathI pAMca vaSaeNnAM khaLakAne saMskAravAnI zALA bAla(La)-mAnasa ta. [saM.] bALakonuM mana bAla(-)-mAnasazAma [saM.] khALAnA mananA valane samajhAvanAruM zAstra, 'cAiDa-sAIkolojI' khAla(-La)mAnasazAstrI vi. [saM., puM.] bAla-mAnasa-zAstranuM jJAna dharAvanAra vidvAna, 'sAi Ika bAla(-La)-mAsika [saM., vi.] bALakone upayogI thavA sAthe vAMcavuM game tevuM dara mahine bahAra paDatuM sAmayika bAla(-La)-mitra puM. [+ saM., na.] khacapaNanA mitra. (ra) bacapaNathI cAlye. AvatA mitra Ala-mImAMsA (-maumIsA) sI. [saM.] khALA vizene hareka prakAranA vicAra bAla(La)mukuMda puM. [saM.] jae 'bAlakRSNa ' mAla(-La)-mRga na. [saM., puM.] haraNanuM baccuM bAla(-La)-yuga puM. [saM.] khALakAnI nAnI uMmaranA samaya bAla(-La)-yAgI vi., puM, [saM., puM.] nAnI uMmaranA yeAgasAdhaka. (2) bacapaNathI yogamArga tarapha vaLele sAdhaka bAla(-La)rakSaka vi. [saM.] khALAnI saMbhALa rAkhanAra bAla(-La)-rakSaNa ta., khAla(-9)-rakSA strI. [saM.] khALa phAnI dekhabhALa bAla(-La)-ravi puM. [saM.] UgatA AvatA sarca bAla(-La)-rAna puM. [saM.] uMmare na pahecilA chatAM rAjya anela zAsaka [Trika.' (6,kA zAha.) bALa(-1)-ga puM. [saM.] bALakAnA te te vyAdhi, pIriyAbAla(-La)-rega-cikitsA vi., puM. [saM.] bALaroganuM nidAna temaja sAravAra karanAra vedya ke DaoNkTara bAla(-La)rAga-cikitsA srI. [saM.] khALaregenuM nidAna ane sAravAra _2010_04 bala(-La)-vRMda (-vRnha) na. [saM.] bALakAnuM TALuM khAla(-)-veza(-Sa) puM. [.] bALA pahere tevA pezAka, (2) khALakanA dharelA svAMga khAla(-La)-vaida puM. [+ saM. vaidya] jue bAla-(La)-jUduM na. [ + jue 'vaDuM.'] khALajjAnAM karyAMnI [da khAla-1 6.' sAravAra karavAnI vidyA bAla(-La)-baMdha huM. [{.] bALakAnAM dardonA IlAja karanAra bAla(-La)--dhavya na. [saM.] jue bALa-raMDApo,' khAla(-La)-jyAkaraNa na. [saM.] baccAMone paNa samajhavAmAM murazkelI na naDe tevuM bhASAnA mALakhAnI vAta karatuM zAsa bAla(~La)-mata na. [saM.] ajJAnapaNe karavAmAM AvatuM vrata bAla(-La)-zAlA(-q) zrI. [saM.] jae 'bAla-gRha.' Ala(-La)-zikSaNa na. [saM.] jaA bAla-keLavaNI,' bhAlazikSaNazAstrI vi., puM. [saM., puM.] bALakAne svI rIte tAlIma ApavI joye e vironA vijJAna Ala(La)-zikSA sI. [saM.] jue 'khAla-phaeNLavAthI.' (2) Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAla-zreNi,-NI ane (lA.) bALakone karavAmAM AvatI sA bAla-1 bAla-meNi, zrI tI. [saM.] prAz-prAthamika zikSaNa-kakSA, bAla(-La)-sakhA puM. [saM.] bacapaNamAM mitra. (ra) cheka acapaNathI cAlu rahelI mitratAvALA te te mANasa bAla(-La)-sakhI strI. [saM.] bacapaNanI sahiyara. (2) bacapaNathI cAlu rahelI sahiyara khAla(-1)-saptAhana. [saM.] khALaane saMskAra zikSaNa maLe e uMdaro varSanA koI divaseAmAM thatI sAptAhika ujavaNI bala(La)-sarpa chuM. [saM.] sarpanuM paratuM, nAnA sApa Ala(-La)-sahiyara strI, [+jae 'sahiyara.] jue trie 'bAlansakhA.' bAla(-La)-saMgAthI (-sAthI) puM. [ + ja e 'saMgAthI.'] bala(La)-saMgApana (nsaphgeApana) na. [saM.] bALakonuM rakSaNa bAla(*La)-saMghAtI (satI) puM. [+ seM. saMghAra + gu. 'I' ta.pra.] jue 'bAla-sakhA,' bAla(-La)-saMjIvanI (-sa-jIvanI) vi., strI. [saM.] khALaphAne jIvavAnI zakti Ape tevI davA bAla(~La)-saMmelana (-sammelana) 'bAla-sakhI.' na. [saM.] bALakAnA meLAvaDA [saMbhALa tema jatana bAla(-La)-saMrakSaNa (-saMrakSaNa) na. [saM.] khALaphrAnI sAramAla(-La)-saMrakSaNAlaya (saMrakSaNa), bAla(La) saMrakSAlaya (-surakSAlaya) na. [+ saM, suM-rakSA, saMrakSA + mAjI] gunAhita bALakAnI sArasaMbhALa ane sanmArga tarapha vALavAnuM sthAna [samajhAya tevI lekhana-sAmagrI khAla(-La)sAhitya na. [saM.] bALaDhAne vAMcavAnuM game ane bAla(La)-sulabha vi. [saM.] khALakone saraLatAthI prApya hoya tevuM. (2) bALaqAne svAbhAvika Ala(-La)-sUrya puM. [saM.] jae 'bAla-vi.' khAla(-La)-sainika chuM. [saM.] acapaNamAM jarUrI lazkarI tAlIma letA khALaka, 'bAya-skAuTa' bALa-baMdIzALA 1598 bAla(-La)-sneha puM. [saM.] acapaNathI aMdhAyele prema Ala(-La)-snelI pu. [x.] khacapaNanA mitra. (2) bacapaNathI cAyA AvatA mitra bAla-(La)-skhalAla puM. [saM.] bacapaNanA abhAra svabhAva, bALaka jevA svabhAva [(mANasanI) bAla(La)mbharUpa na. [saM.] nAnA| AkAra ke AkRti bAla(-La)-svAtaMtrya na. [saM.] bALakAnI svataMtratA bAla(-La)-huTha puM. [+jue haTha.'] bALaka svabhAvanI jiMduM mAla(-La)-hatyA zrI. [saM.] khALakAnA ghAta, bALaka ke bALakAnuM khUna karavuM e [bALakonAM khUna karanAruM bAla(-La)-hatyAnuM vi. [+jaA 'hatyAruM.'nuM bALaka ke bAla(-La)-haraDe ii. [ + jue 'haraDe.'] nAnI haraDe, hImaja bhAla(-1)-hAsya na. [saM.] nirdoSa hasavuM e, khALaka jenuM nikhAlasa hAsya khAla(-La)-druzya na. [saM.] khALakanuM saraLa prakAranuM haiyuM. (ra) vi. ALakanA jevA nikhAlasa haiyAvALuM khANa(LA) zrI. [saM.] khALakI, karI, kanyA, kumArI, 2010_04 mAleMdu-vrata AlikA (sAmAnya rIte uMmare AvyA pahelAMnI) bAlAI jI. [aa.] dUdhanI tara, malAI. (ra) pagAra uparAMta maLatI dastUrI, sukhaDI. (3) vi. paracaraNa, vadhArAnuM bAlA-cam zrI. [saM.,strI.] makarIenI senA, 'garla-gAIDa' khAlA-gANuM vi. [saM. vAha + jue 'geluM.'] (lA.) bALakanA prakAranuM dayAmaNuM bAlAjI puM., a.va. nArAyaNanA eka vyaMkaTeza svarUpanuM nAma. (saMjJA.) (rAmAnuja saMpradAMyamAM e nAme 'nArAyaNa'nI khyAti che.) [ApI bAlATopI sI. [saM. vAha+ ja TAMpI.'] bALakanI balAtapa puM. [saM. cAru + zrAva] savAranA kuNA taDakA bAlA-taMga (-ta) puM. phA.] AADAnI pITha uparanuM jIna majabUta rIte baMdhAI rahe e mATenuM enA peTa karatAM baMdhAtA lagaDAne ke cAmaDAnA paTTo [(saMjJA.) bAlAtripurA . [saM.] durgAdevInuM e nAmanuM eka svarUpa. bAlAditya puM. [sa, vAha + Athi] jue khAla-vi.' bAlApahartA vi., puM. [saM., cA + ava-dAM puM.] bALakane uThAvI janAra mANasa bAlAbara puM. [.] kasavALA lAMkhA aMgarakhe AlA-maMDI (baDI) strI. [saM. rAja + jae 'khaMDI.] bAMya vinAnI kasavALI khaMDI [nArI eka davA khAlAmRta na. [saM. mA + amRta] bALakane paNa ApabAlArka huM. [saM. vAjI+ ma] jae bAla-vi.' AlAvasthA zrI. [saM. vAjra + askyai] bacapaNa, bAlyAvasthA khAlAza, zI, (-sI) sI. [aa. khAlAIza, + gu. '4 ' svArthe ta. pra.] sAra-saMbhALa, jALavaNI khAlA(-LA)ama puM. [saM. vAha + mAzrama,vAhA + mA-ma] bALako te bALakIone Azraya ApavAnI saMsthA khalAsa, gADI thI. [aM. eNlAsT + A gADI.'] relamArganI marAmata mATe sAmAna laI janAra bhArakhAnuM khalAsI juo bAlAzI.' bAlAM na., kha.va. phAMphAM. (ra) bahAnAM khAlAMsa sI. [aM. baeNlaeNnsa] vadhArAnI bAkI. (2) purAMta bAlikA zrI. [saM.] jue 'bAlA.' bAlikA-vidyAlaya na. [saM.] zakIenI nizALa bAlikAzrama chuM. [ + saM. mAzrama] karIene Azcaya ApavAnuM sthAna khAlikotsava chuM. [saM. ulla] khALAenA tahevAra (brekarIenAM jAgaraNa vagere) [(3) hInakSuddhinuM khAliza vi. [saM.] nAdAna, che|karavAdI. (2) mUrkha, buddhihIna. khaliza-tA sI., bhAva huM. [saM.] Akara-mata, nAdAnI. (2) trkhatA. (3) hIna buddhi hovI e bAlu(-)huM na. [saM. vajJa + gu. 'u' 'huM' svArthe ta. pra.] nAnuM khALaka (lADamAM) AlecchA . [saM. vAha + DrA]] khALakanI marajI bAleza(-sa)rI strI, berasalInuM jhADa ANaMdu (bAlendu) puM. [saM. cAhavuM] bIjanA caMdrabhA bAleMdu-vrata (bAlendu) na. [saM.] caitra mAsamAM karavAmAM Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlacita 159 bAvA AvatuM e nAmanuM hiMduonuM eka vata bAvani kuM. jio bAvana' + gu. IyuM ta.ka.] gaMjIphAnI bAlAcita vi. [saM. vADha+ ] bALakane pezya heya ramatamAM dAvamAM eka paNa patta na jitAtA maLatI hAra tevuM. (2) (lA.) ajJAna mANasane chAje tevuM bAvanI strI, ji e "bAvana' + gu. "" ta. pra.] bAvana bAlA , [saM. vAMsa + kaDhA] bacapaNamAM paraNelI strI, kaDIono samUha. (kAvya.) nAnI paraNetara chokarI bAvana-baMdhana (-bandhana) na. [pUrva pada aspaSTa + se. bAleghAna na. siM. zAstra + 3thAna] jue bAlavATikA. dazerAne strIono eka vidhi pri.] bAvarApaNuM bAla(La)pagI vi. [saM. vAi +31-ganI, ] bALakane bAvarATa (bA:varATa) 5. [ie "bAvaruM+gu. "ATa' ta. khapamAM Ave tevuM, bALakonA kAmanuM bAvaruM (bAva) vi. [sa. maghAtura prA. manAvara-] bAlevuM a..i hera ke choDavAone phAla na Avo bhayathI vivala baneluM, gAbharuM, bebAkaLuM. (2) (lA.) veluM bAla-zi8-siyuM na. ozIkuM, bALaziyuM bAvaliyA puM. [jAo "bAvo' + gu. "la' svArthe ta. pra.] bAla-ceTo . lakhoTInI e nAmanI eka ramata + "chayuM ta.ka.] jae "bA .' (padhamAM.) ['sTe " ba nI rahI. [] ija, raveza, ramaNo, jharUkhe bAvala' na. [de. prA. vArASTra -] mATI paththara vagerenuM pUtaLuM, bAlya na. [saM.] bacapaNa, bAlAvasthA, bALapaNa bAvaluM na. dvAranuM Au, aDaNa bAlyakAla(-La) muM. [saM.] bacapaNane samaya bAvaLa . [. prA. vaTa-] jenAM dAtaNa thAya che te bAlya-lIlA . siM.] e "bAla-keli." kAMTAvALuM pANIvALA pradezamAM thatuM eka jhADa [ be, bAya-jaya strI, [+saM. vAta no khuba nAnI uMmara 0 lAvo (rU. pra.) jhadhaDAnAM bI repavAM] jiMgala bAlyAvasthA . [ + saM. ava thA] e "bAlAvasthA.' bAvaLa-kAMTa -Taya) strI. [+ja "koTe' dvAra.] bAvaLonuM (2) bAya-vayA bAvaLiyA puM. [ja "bAvaLa' + gu. "IyuM svArthe ta...] bAlavuM ja badaluM.' e "bAvaLa." (2) (lA.) eka jAtanuM jhINuM bharata kAma bAlajuo bAdaluM." bAvaLI strI, jio bAvaLa' + gu. "I' strI pratyaya.] bAvanuM na. Dhorane zaradIthI thato eka roga bAvaLanuM jaMgala, bAvaLa-kAMTa bAlaga kuM. vAvaNane samaya bAvaLuM na. [ja "bAvaLa' + gu. "uta. pra.] bAvaLabAvacA)Na (zya) strI, jio bAvaco' + gu. vALI jagyA. (2) (lA.) kALA ke lAla ane ghoLA "a-eNa" pratyaya.] bAvacAnI strI raMganuM veDuM (saurASTranA ghoDAnI eka jAta, bAvacI jI. e nAmanI eka vanaspati bAva (bAvaDha) puM. bhAI sAthe laDanAra mANasa, (2) bAvaNa (mya) jue bAvacaNa.' (lA.) luhANaenuM eka khijavaNuM bAvo chuM. vaDAvALAno dhaMdho karanAra (kheDA taraphanI eka bAvA adama 5, ba.va. jio "bAvA' + "Adama."] jatine) puruSa (saMjJA) [bAvaTAnAmaka anAjane lagatuM khristI dharma pramANe sRSTine pahele utpanna thayelo mAnya bAvaTiyuM vi. jio bAvaTe' + gu. "yuM ta. pra.] puruSa. (saMjJA )[0nA vakhatathI (2. pra.) sRSTinI zarUAtathI] bAvaTe puM. sAmAnya prakAranuM eka dhAnya, nAgalI bAvAjI kuM, ba.va. jio "bAvo' + gu. 'jI mAnArthI bAva8 (-Daya) , eka jAtanuM vaDuM. (2) (lA.) gaMdI bA (mAnArthe). (2) vaDIla. (pArasI.) bAvAjhopI strI. [o "bAvo' + "pI.] meTuM khuhaluM bAvaDiyuM na. Dhorane thato eka jAtane roga rahe ane traNa paDakhAM sahita kAna DhaMkAI rahe tevI eka bAvaDI (bA:vaDI) strI. jio "bAvaDuM' + gu. "I' sI. prakAranI TopI, vrajavAsI TepI pratyaya.] jara nabaLuM ke pAtaLuM lAgatuM bAvaDuM bAvI sI. [ja e "bAvo' + gu. I' apratyaya.] jAo bAvaDuM (bAvaDuM) na. [saM. vA6 + gu. "huM' svArthe ta...]. bAvaNa." [ane benI saMkhyAnuM, 22 kANIthI khabhA sudhInA bAhu ke bhUjAno bhAga. (2) bAvIsa(-za) vi. [saM. taravarAtiprA . vAvIyA ,] vIsa (lA.) kapAsa pIlavAnA dezI carakhAnA lAThiyAmAM eka bAvIsa(-za)nuM vi[+ gu. muM' ta.ka.] bAvIsanI saMkhyAe cheDe nAkheluM lAkaDuM. (3) reMTiyAno hAtha paheceluM, 22 muM lALanuM nAnuM nAnuM jANuM bAva(-2)Na (-zya) strI. jio "bA' + gu. "a(ra)Nu" bA na karoLiyAnuM jALuM. (2) anAjamAMnI IyaLanI pratyaya.] bAvAnI salI, bAvI bAve muM. jio "bApa,' ene prA. prakArane vadhu vikAsa] bAvana vi. [sa. dvApancArAta, prA. vAvana, strI.] pacAsa pitA, bApa, bApa (pArasI.). (2) verAgI sAdhu. (3) ane be saMkhyAnuM, para [pahoMceluM sukAna pheravavAne daDo, bA bakaro, vINe. (vahANa). [vA bAvana-muM vi. [ + gu. "muM' ta, pra.] bAvananI saMkhyAmAM thavuM (rU. pra.) badhI mAla-milakata gumAvavI. -vAnAM bane bAvana-vIra puM. [ja. gu. mAM "bAvana' aspaSTa arthano + bagADhavAM (bane) (rU. pra.) taddana pAyamAla thavuM. 0 uke e.] bahAdura puruSa, bhaDa mANasa ne bagalamAM hAtha (u. pra.) pAse kazuM ja na levuM, bAvanA-caMdana (-caMdana) na. jio "bAvanavIra'mAM bAvana khAlIkhaka. bAra varSa bAvo alyA (u. pra.) dhaNI + saM.] UMcI jAtanI eka sukhaDa bedakArI pachI dhyAna ApavuM] 2010_04 Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAvA-bakaro bAhAkAra bA -bakarA o "ba vi(3)." bArakeTa sI. [.] TepalI bAikala 5. siM] porANika mAnyatA pramANe mahiSAsurano bApeTa-bala puM. [aM.] nAmanI eka videzI ramata eka sAthIdArU. (saMjJA.) (2) pazcima saurASTrane ghamalI- bAskeTa na. [+gu. I' ta. pra. ] TopalI banAvavAne vALA japeDuka pradezane e nAmane eka sAmaMta rAjA udyoga [kiMmatI kApaDa, bAphaTa (I.sa. 989). (saMjJA.) (3) (lA) vi. taddana bhraSTa, (4) bAta chuM. phi. bapaphataha ] e nAmanuM eka khUba ja sapheda nirlajaja, be-maryAdA [(3) asu bAhala (-ca) strI, javAna chokarI bASpa na. [sa, puM, na.] varALa. (2) dhumasa, jhAkaLa. bAhu chuM. [saM.] AMgaLInAM TocakAMthI khabhA sudhIno bhuja, bA5ka vi. [saM.] varALa kADhatuM, "IvareTara' (a.tri) bhujA, hasta, hAtha bApa-ghanatA . [saM.] varALanuM ghaTTapaNuM, "vepara-DesaTI' bAhuka chuM. [saM.] mahAbhAratanA lopAkhyAna pramANe bApa-ghanIbhavana na. [8] varALanuM gaDhAnA rUpamAM thavuM e kaTaka nAganA daMzathI niSadhapati naLarAja vikRta svarUpa bA5janaka vi. si.] varALa pedA karanAra pApe e samayanuM nAma. (saMjJA) bA5janita vi. [saM.] varALamAMthI thayeluM bAhupadI sI. siM] bAvaDAno bAMdhe, 'ArmabeDa bASpa-dAba chuM. [saM. + juo "dAba.'] varALanuM dabANa, bAhupAza 5. [saM.] batha, bAtha para-presara' (a. tri.) [te naLI bAhubala(La) na. [sa.] hAthanI tAkAta, (2) jAtamahenata. bA5-nalikA sI. [sa.] varALa jemAMthI pasAra thaI zake (3) (lA.) parAkrama, bahAdurI bA5-5Ta chuM. [saM] AkAzamAM vALane patharATa, varALanI bAhubali-Li) 6. saM.] jene mAnyatA pramANe RSabhadekhAtI sapATI, "vepara-leIna' deva AdinAthanA e putromAM bharatathI nAnA putra. (saMjJA.) bA5biMdu (bindu) na. siM, j] UkaLavAnI aMtima hada, bAhubaLa juo bAhubala." 'boIliMga poInTa" bAhubaLi o "bAhubali.' bA5-bhAjana, bA5-bhAMDa (bhADa) na. [saM] varALa bAhubaLiyuM vi. [+gu. "iyuM' ta...] bAhuonA baLavALuM. utpanna karanAruM yaMtra, beIlara' (2) jAta-mahenatathI kamAnAra. (3) (lA.) baLavAna bApa-yaMtra (yatra) na. si.] varALa-yaMtra bAhu-baMdha (-bandha) muM. (saM.) hAthanAM hADakAMne te te bA5jAna na. [saM.] varALanI madadathI cAlatuM relagADI snAyu-baMdha AgaboTa vagere te te vAhana bAha-yuddha na. [saM.] athaMbaththA, bAyaM-bAthA, hAthohAthanI bA5-rAdha chuM. (saM.] varALa-yaMtramAM varALane rokavAnI kaLa bAhalatA sI. .] bAhurUpI vela, bhuja-latA bApa-nAna na. [saM.] varALanI bApha levI e. (2) khUba bAhulya na. siM] chata, puSkaLatA, bahulatA, bahoLapa AMsu paDavAthI zarIranuM bhInuM thayuM e che tevuM bAhu-vIrya na. siM.] bAvaDAnuM baLa, hAthanI tAkAta bApita vi si] jene varALa ke bApha ApavAmAM Avela bAhuzAlI(-LI) vi., pR. si] (lA) parAkramI bApIkaraNa na. [3] pravAhImAMthI varALanuM rUpa ApavuM e bAhoza vi. [ka] hezavALuM, hoziyAra, niSNAta, pravINa bApI-bhavana na. [saM.] pravAhImAMthI varALarUpa thavuM e, kuzaLa, cAlAka Iveperezana" (a.vi.), "saplimezana' (rA.vi.) bAhArI apI. .] hoziyArI, pravINatA, kauzala, cAlAkI bApedaka na. [+ saM. 3] varALamAMthI kareluM ke thayeluM bANa vi. [saM.] bahAranuM. (2) na. bahiraMga-tA, "ejepANI, "DiTiDa veTara.' (2) AMsu Tiva' (ma.na.) [bahirgoLa bAsa nI. [sa. vAta, hiM. "basa] kharAba gaMdha (gu. ardha) bAhya-gela(La) vi. [4] upasATavALA geLAkAranuM, basaTI, 7 (-ya) sI. bAMkaDe, pATalI bAhyataH kiM.vi. [.] bahAranI bAjuethI, bahAra bahAra bAsa(-se) (-) sI. si. dvAi>prA. vAsafTTa] sADa bAharatA sI., << na. [4] bahAra hovApaNuM ane be saMkhyAnuM, 62 bAha-darzana na. [saM.] bahArane mAla ke dekhAva, "ekabAsa(-)-muM (-dha-muM) vi. [+gu "muM" ta.pra.] bAsaThanI sTIla pasana' (ma.na.) [bAjae najara karanAruM saMkhyAe pahoMceluM, 12 muM (sugaMdha ApatI) bAhya-dazI vi. sa. puM] bahAranuM joyA karanAruM, bahAranI bAsamatI . ba.1. cekhAnI eka uttama jAta (raMdhAtAM bAhya-niSTha vi. siM] bahAranI bAjue raheluM, bahiniSTha, bAsara sI. samudrakAMThAnI jara nIcANavALI phalapa paralakSI, paraviSayaka, jekaTiva' (ra.a.) jamIna (aaN mIThA pANInI chata hoya che.). (2) kALI bAhya prayatna chuM[saM] vaNenA uccAraNamAM karavAmAM AvatA mATI ane retALa gorADu jamIna [vAsa ApavI vAyu vagerene cokkasa prakArano prayAsa. (bhA.) bAvuM a.ji. [ja e bAsa', -nA.dhA] gaMdhAvuM, kharAba bAtharU5 na. [saM.) bahAra dekhAva, 'epicara" bAsaM)dI strI, [hiM. bAMdhI] sArI rIte ukALIne karelI bALa-sthita na. [4] juo bAhya-niSTha.' dadhanI eka khAdya-vAnI ('mA' saMpUrNa paNa hoya che, ane bAhAkAra puM, bAghAkRti[+sa, cA-nAra, mA-]i bahAra narama rAkhavAmAM Ave che.) dekhAte DhALe bAsaTha (-4), buM ja "bAsaTha, muM.' bAlAcaraNa na. [+, bALa] mAtra bahAranuM dekhAvanuM 2010_04 Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlAcAra AcaraNa, bahAranI rItabhAta, ADaMbara bAhyAcAra puM. [+ saM. mA-var] jue bAhyAcaraNa,' (2) bahArathI dekhADavAnI zuddhi vagere. (3) mithyAcAra, pAkhaMDa bAhyAcchAdana na. [+ saM.bA-chAno bahAranuM DhAMkaNa, uparanuM paDa dekhAvanA bhapakA, DALa bAhyADaMbara (-mbara) puM. [+ saM. mA-var] bahAranA bAhyatyaMtara (bhAdAtmyantara) kri. vi. [saM. + grAmyantar] bahAra ane aMdara, sarvatra khaghAraMbha (-rambha) puM. [+saM. mamma] hiMsA thAya tevAM bahAranAM kAma karavAM e. (jaina) bAhyASa~ puM. [+saM, ma, vi.] bahAranA aDadhA bhAga AdhAvaraNu na. [+ saM. mA-vaLa] jue bAlAcchAdana.' AhvAvaleAkana na. [+ saM. va-hoddana] mahAra bahArathI mAtra nihALavuM e. (2) pannArtha-rIti, 'oNbjekTiva methaDa' (ma.na.) bAhyAsthi na. [+ saM. ci] bahAra nIkaLatuM hADakuM, upara bAjunuM hADaku [karavAnI nAnI saMkhyA. (ga.) bAhyAMka (bAlAka) puM. [+saM.] meTImAMthI bAda bAhyAMga (khAvA) na. [+a, a] bahAranA avayava bAhyAMtara (bAlAntara) kri. vi. saM. mantar] jue AtmAyaMtara.' 1601 bAhyAMtAMpikA (khAdghAta) vi., srI. [+ saM. ansaffvA] ahilapikA ane aMtarlIMpikA ane prakAranA jemAM prayaNa karavAmAM Ave che tevI kavitA [hissA bAhyAMza (bAlAza) puM. [+ saM, eNro] bahArane bhAga ke khAgheMdriya (bAdha ndriya) sI. [+rsa, dritha] bahAranI te te indriya-nAka kAna AMkha jIbha ane tvacA (karmendriyA) bAhyopakaraNa na. [+ seM, Sq-La] bahAranI sAdhana-sAmagrI rAcaracIluM vagere bAhyopacAra puM. [+saM. 35-cAra] bahAranI sAravAra-zarIra ceALavuM dabAvavuM vagere prakAranI bAhyopAdhi strI. [+ saM. Ardrata, bahAranI dhAMdhala vASi, puM.] bahAranI AvI paDelI [pradezanuM ja tuM nAma. (saMjJA.) aphaghAnistAna najIkanuM bakha khAli(-lI)* puM. [saM.] bALa jue bAla. ra bALa-avasthA jue bAla-avasthA.' bALa-uchera jue 'bAlauchera.' bALaka ja bAlaka.' bALaka-buddhi jae khAlakabuddhi.' bALa-kalyANa jue khAla-kalyANa.' bALaka-vat jUe 'bAlaka-vat,' bALa-kavAyata jue 'khAla-kavAyata.' bALa-kavitA jue 'bAlakavitA,' bALa-vRtti jue. bAlaka-vRtti.' bALa-kahANI (-kANI) jue 'khAla-kahANI.' bALa-kAvya e 'khAla-kAvya.' [nAnI che.karI ALakI sI. [sa. vAha$ + gu. I' zrIpratya] khakha bALa-kuMvAruM jue khala-kuMvAruM.' mALa-kRSNa jue 'khAla kRSNa' kA.-101 _2010_04 bALa-baccA ALa-keLavaNI jue. 'khAla-keLavaNI.' khALa-garabAvali(-lI,-Li,-Lo) jue 'bAla-garabAli.' bALa-gunegArI (guneHgArI) zrI. [+ jae 'gunegArI.'] bALaka avasthAmAM gunA karavAnuM kArya, juvenAila DelikvansI' bALa-yunA (-gune!) puM. [+TMe 'gunA.'] bALaka avasthAmAM karavAmAM AvatA aparAdha bALa-gRha jue khAla-gRha,' bALa-geDiyA puM. [saM. vAru + jaA 'geDhiyA,'] bacapaNane mitra. (ra) bacapaNathI cAyA AvatA mitra bALa-gopAla jue 'bAla-ge|pAla,' bALa goviMda (-gAvinda) jue 'bAla-geviMda.' bALa-graMthAvali(-lI,-bi,-LI) (granthA-) jae 'bhAlagraMthAvali,' ALa-dhAtaka jue 'bAla-ghAtaka.' bALa-cama jue. bAla-cam.' bALa-cara ja khAla-cara.' bALa-caritra na. [+saM.] jue 'bAla-caritra.' bALa-cikitsA jue 'bAla-cikitsA,' bALa-jIvana jae 'bAla-jIvana,' bALa-(I)la strI, [+ aM.] gunegAra bALakAne rAkhavAnuM kedakhAnuM, 'raeNkameMTarI' [te te sAdI kavitA bALa-nekaNuM 4. [+jue 'joDakaNuM,'] khALakA mATenI bALa-jvara ja 'bAla-jvara.' bALa-tapa jue bAla-tapa.' bALa-tapasvI jue 'bAla-tapasvI,' bALa-dIkSA jaA 'bAla-dIkSA.' khALadhana jue. bAla-dhana,' bALavuM na. [jae 'baLada'.+ gu. 'huM' ta.pra. (sau.)] khaLadenuM TALuM. (2) (lA.) makha lekAnA samUha bALa-nATaka jue 'bAla-nATaka,' khaLapa (ca) strI. [jue 'bALa'+gu. 'pa' ta.pra.] bALapaNa, (ra) (lA.) bacapaNanI ArAgya-sthiti. (3) bALakA taraphanuM lADa ane amI-dRSTi. [ . levI (rU. pra.) nAnAM baccAMnA hRSTapuSTa prakAranA uchera thavA] . bALa-pa(-NuM) na. [+gu. 'paNa'-paNuM.'] bacapaNa bALa-paricaryA ja khAla-paricaryAM.' bALa-paricArikA z2ae bAla-paricArikA,' bALapiyuM na. [jue 'bALa' dvArA.] bALakane hAthe paheravAnuM kalaI ke anya dhAtunuM peluM te te karuM bALa-putrI jue 'bAla-putrI.' bALa-pUjaka jue bAla-pUjaka,' bALa-pUjana, bALa-pUjA jue 'bAla-pUjana'-bAla-pUjA.' bALa-pAthI strI. [jae 'bALa+pAthI,'] khaLakAne prAraMbhika zikSaNa ApavA mATenI pustikA ke ceApaDI, 'prAimara' bALa-pezA* puM. [+jue 'pezAka.'] bALakAne mATenAM kapaDAM yAni-rAga bALa-pradara [saM.] nabaLA khAMdhAnI chekarIone thatA eka bALa-baccAM jae bAla-khaccAM.' Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bALa-baMdI-zALA 1602 bALa-salAhakedra bALa-baMdI-zALA (bandI-) ja "bAla-baMdI-zAlA." bALa-lagna ja "bAla-lagna.' bALa-buddhi juo bAla-buddhi.' bALalagna-niSedhaka juo "bAlalagna-niSedhaka.' bALa-bAdha ja e bAla-bedha.' bALa-lIlA ja bAla-lIlA,'-'bAla-keli." bALabedha-lipi juo bAlabadha-lipi." bALa-lokagIta na. [+saM.] bALako gAI ane samajhI zake bALa-badhI ja "bAladhI." tevuM te te grAma-gIta bALa-bAdhinI jue "bAla-badhinI." bALa-vaja !. [+ jue "vaja."] vaja nAmanI eka bALa-brahmacarya ja "bAla-brahmacarya.' vanaspatine prakAra, khurAsAnI vaja bALa-brahmacAriNI juo bAla-brahmacAriNI." bALa-vatsa ja "bAla-valsa.' bALa-brahmacArI juo bAla-brahmacArI." bALa-vadhU e bAla-vadha.' bALa-bhAva ja bAla-bhAva.' bALa-varga jue "bAla-varga." bALa-bhASA e "bAla-bhASA.' bALa-vATikA juo bAlavATikA.' bALa-manevisa juo bAla manovikrAsa. bALa-vADI jue bAla-vADI'-'kinDaragArTana.' bALa-maraNa jue "bAla-maraNa." bALa-vArtA juo "bAla-vArtA.' bALa-maMdira (-mandira) "bAla-maMdira'-'narsarI skUla.' bALa-vikAsa juo "bAla-vikAsa." bALa-mAnasa juo babAlamAnasa.' bALavikAsaka juo bAla-vikAsaka." bALamAnasa-zAstra jue "bAlamAnasazAstra." bALa-viya jue "bAla-vikraya." bALa-mAsika juo "bAla-mAsika.' bALa-vijJAna e bAla-vijJAna.' bALamitra ja "bAla-mitra.' bALa-vidhavA juo bAla vidhavA.' bALa-mukuMda (-mukunda) e "bAla-mukuMda." bALa-vidhura puM. [saM.] nAnI uMmaramAM paraNyA pachI taratamAM bALasUkhuM vi. [saM. yAsmalagu. 'uM' ta.ka.] bALakanA ja patnI marI gaI hoya tevo puruSa jevA meDhAvALuM. (2) (lA.) bheLuM bALa-vivAha ja "bAla-vivAha.' bALa-mRga ja bAla-mRga bALa-vIra juo "bAla-vIra." [ devAnuM karavuM bALamovALA puM, ba.va. [ja bALa+mevALo.'] nAnA bALavuM jue baLavuM"mAM. (2) (lA) arucithI kAMI patAvI bALakanA eka paNa vAra kApyA na hoya tevA vALa bALa-vRMda (-vRnda) e bAla-vRda.' (mAMgalika vidhithI e utAravAmAM Ave che.) bALa-za(-9) juo "bAla-veza(-)." bALa-yuga juo "bAla-yuga.' bALa-vaida juo bAla-uda-bAla-vagha" bALa-cAgI jue bAlagI.' bALa-vaiduM juo "bAla-vaiduM.' bALa-rakSaka ja bAla-rakSaka.' bALa-vaidya jue "bAla-dha." bALa-rakSaNa e bAla-rakSaNa.' bALa-vedhanya jae "bAla-vaidhavya.' bALa-rakSA juo "bAla-rakSA." bALa-vyAkaraNa e "bAla-vyAkaraNa." bALarakSA-gRha na. [+{., j] anAtha ke gunegAra bALakane bALa-zALA o "bAla-zALA." sAcavavAnuM makAna ke sthAna, "rimAnDa-hema." bALa-zikSaka : juo baLa' + saM.] bALakone tAlIma bALaramata sI. [jae bALa" + "2mata.'] bALake ramI ApanAra mahetAcha, moniTara' (na.la) zake tevI sahelI ramata bALa-zikSaNa jue bAlazikSaNa." bALa-ravi ja "bAla-2vi." bALazikSaNazAstrI o "bAlazikSaNazAstrI." bALa-raMThA (-raDA) strI. [+saM.] bALa-vidhavA bALa-zikSA e "bAla-zikSA.' bALaraiyA (uSThApa) puM. [+juo "raMDApo.'] bALa- bALazita-si)yuM vi. [saM. vAriA prA. vANi + ga. vidhavApaNuM IyuM' svArthe ta. pra.] (lA.) nAnI uMmaranuM bALa-rAjA e bAla-rAja.' bALazi8-siyuM na. si vAha-rAtha>prA. vANaMtha + gu. bALaroga jue "bAla-roga." yuM' svArthe ta. pra.] ezIkuM, bALoziyuM bALarega-cikitsaka ja bALaroga cikitsaka.' bALa-roSa chuM. [+saM.] zarIramAMthI lohI cusAI jAya e bALaroga-cikitsA juo bAlaga-cikitsA.' prakArane eka bALa-rega, 'vikesa.' bALaroga-zAstra ja "bAloga-zAsa.' bALasakhA e "bAlasakhA.' bALarogazAstrI vi. [4 5.] bALarogacikisaka, peDiyA- bALa-sakhI ja "bAla-sakhI." Triziyana' bALa-saptAha jue bAla-satAha.' bALarega-vijJAna ja "bAlaroga-vijJAna." peDiyATikasa.' bALa-sarSa jue "bAla-sarSa." bALa-lo . [ja bALa"+ "laka.] bALakane thato bALa-salAha-keMdra (kendra)na, [ja e bALa'+salAha" + saM.] pakSAghAtano raMga, piliyo' bALakone kema ucheravAM e vizenI salAha ApanAruM sthAna, 2010_04 Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bALa-sahiyara 163 bAkhuM, javenAIla gAIDansa senTara pratyayaH ".'] DhasA ke roTalA zekI karavAmAM AveluM bALa-sahiyara juo bAla-sahiyara.' curamuM bALa-saMgAthI (sAthI) juo "bAla-saMgAthI.' bALuDuM ja "bAluDuM." bALa-saMgApana (saka gepana) juo "bAlasaMgApana." bALu na. [saM. vAha dvArA bALaka. (padyamAM.). bALa-saMghAta (satI) juo "bAla saMdhAtI." bALuM bheLuM vi.siM. vAtrakaTaprA. nahima + e "bheLuM."] bALa-saMjIvanI (sajIvanI) juo "bAla-saMjIvanI." nAnI uMmaranuM bALasvabhAvanuM. [-LAM-LAM mAravAM bALa-saMmelana (-saMmelana) jue bAla-saMmelana.' (u.pra.) bALa-zrAddhane divase bALAne bhojana karAvavuM) bALa-saMrakSaNa (-saMrakSaNa) ja "bAla-saMrakSaNa.' bALa8 vi[ja bALa' dvArA.], vi. [saM. vAta -> bALasaMrakSaNAlaya (saMrakSaNAlaya) ja bAla-saMrakSaNAlaya." prA. vAra-thara-- vadhu bALaka vayanuM. (2) bALa-svabhAvanuM. bALa-sAhitya ja bAla-sAhitya.' (3) UgatuM AvatuM (bALaka) bALasudhAra-gRha na. si., pR.] gunegAra bALakane sudhAravAnuM bALa puM. [saM. vAi-> vAima-] bALaka. (paghamAM) sthAna, repharmeTarI" bALatiyuM na [4. vADa dvArA] jhADe pezAba jhIlavA bALa-sulabha juo "bAlasulabha." mATe bALakanI nIce ke bALakane pharate vIMTavAnuM kapaDuM. bALa-sUrya juo "bAla-sUrya.' [cAMnuM banela (rU.pra.) janmathI duniyA bALasiyuM-2 juo bALaziyuM, bALapayogI o "bAlopagI." bALa-senika e "bAla-sanika." bALapiyuM na. jio saM. rAsa dvAra.] bALakane pagamAM bALa-neha jue "bAla-sneha." paheravAnuM eka ghareNa bALa-snehI e bAla-nehI." bALazi8-siyuM ja "bAloziyuM." bALa-svabhAva ja e bAla-svabhAva.' bAM' chuM, na. [2vA.] gAyanA bhAMbharavAno avAja bALa-svarUpa jue "bAlasvarUpa.' bAM* (bAM), vanya jI. [sa. vAyu paM. dvArA] hathI uparanA bALa-svAtaMtrya (-svAtaca) jue "bAla-svAta...." bhAgamAM paheravAnA kapaDAnA je bhAgamAM bahu bharAyela bALahaTha jue "bAla-haTha." hoya che te bhAga. (2) rAjapUtemAM saubhAgyavatI strIo bALa-hatyA juo "bAla-halyA.' pahere che te AThathI dasa caDIno samUha. (3) (lA.) bALa-hatyAruM ja "bAla-hatyAruM." sahAyaka. [0 ca-rA)vI teyAra heNuM (u.pra.) athAga bALa-haraDe ja "bAla-haraDe.' mahenata karavA tatpara hatuM. 0 jhAlavI, 05kaDavI (u.pra.) bALa-hAsya jue "bAla-hAsya." Azaro Apavo. (2) madada karavI) bALa-daya jue "bAla-hRdaya." bAMka chuM. [paryuM. bA], vaDe puM. [+gu. "huM vArthe bALA o bAlA." ta.pra.] besavAnI UMcA pAyAnI pATalI, "eca" bALAgeLI strI, jie bALo'+ "goLI."] bALakonA bAMkapaNa na. jio bAMke' + gu. paNa ta.ka.] (lA.) Arogya mATe ApavAmAM AvatI bhinna bhinna vadhenI phAMkaDAI. (2) "nAITa-Da'. (ba.ka.ThA.) milAvaTanI guTikA bAMkAI sI. jio "bAMkura' + gu. "AI ta...] (lA.) bALapaNa na. [saM. vAchatvana>prA. vAMeqLa] juo bALapaNa." sAMkaThAI, chelapaNuM. (2) baDAI, Atma-zlAghA. (3) bALA-baMdha (baMdha) . jio "bALo' + saM.] bALakane nakharAMbAI [ )' bAMdhavAne pheMTa bA (-khuM, keruM, khera) e badhuM-khuM, karuM, bALa-bheLA-teraza(-sa) (-, -sya) sI. [ja e bALa' bAMkuM? vi. saM. vana->prA.vAma-, hiM. baMkA] (lA) phAMkaDuM, + bheLuM + "teraza,-sa.] bhAdaravA vadi terasa, bALakonA chela. (2) nakharAMbAja, bakarAva zrAddhane divasa. (saMjJA) bAMke-rAva, bAMkelAyuM. hiM. baMkA + ja "rAva- lAla."] bALArAjA . jio "bALa'+ saM.] (lA.) killola (lA. phAMkaDuM, chela. (2) nakharAMbAja karatuM sarvasAmAnya bALaka bAMke vi. puM. [ja "bAMkuM.] phAMkaDo puruSa. (2) "nAITa bALA-vaja 5. jio bALe' + vaja, 1 ja e bALa-vaja.' (prAcIna grIsa vagere dezane ne ilaeNnDane eka mAnavaMta baLA-vara chuM. [e "bALa"+ saM ] nAnI uMmarane hado). (ba.ka.ThA.). paraNanAra bAMkeriyuM vi. jio "bAMkura' dvAra.] vAMkA svabhAvanuM bALA-veza(1) puM. jio "bALe' + saM.] juo bAla-vera. bAMke(-)4 jae "bAkuM(kha, karuM, kharuM). bALA-segaDI A jio bALa + sAgaThI.'] sAgaThInA bAMkaDI . jio "bAMku' dvArA gu.] uparathI vAMkI AkAranI bALA-goLI vaLelI lAkaDI | [Avato viDe bALAzrama jue "bAlAzrama.' bADiyuM na., - puM. nakhathI zarIra upara karavAmAM bALI strI. siM. rAtriAvAsTima] bAlikA. (padhamAM) bAra na. khUba UMcAI letuM eka prakAranuM jhADa. bALa-cUrI strI, jio baLavuM'. + gu. "yuM' bhUka. + 'I' bAMkhuM, khAruM o "bAMke, koruM.' vaLelI lAkaDI laI dArA 2010_04 Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAga 1604 bAMdhaNI bAMga zrI. phi.] masIdamAMnI nimAja vakhate karavAmAM bAMTha vi. [sara0 baThaDuM.'] bAMThiyuM, baThaDuM, ThIMgaNuM, vAmana. Avate mukalAno dharmavAkarUpa pokAra, nimAjanI cetavaNI- (2) bUruM ne avAja. [0 mUkavI (u.pra.) pika mUkavI] bAMThi vi. [+, "iyuM' vArthe ta. pra.] juo bAMTha." bAMga(gha) vi. [hi. bAMgaDa] mUrkha, bevakUpha. (2) dayAna- (2) na. (AkArane kAraNe) ke mAthAbaMdhana (pAghaDI jema baheruM. (3) na sAMbhaLavAne dekhAva karI sAMbhaLI lenAra. baMdhAtuM) (4) tochaDAI karanAra. (5) lura bAMduM vi. [+gu. "uM' svArthe ta. pra] juo bAMTha.... (2) bAMga(-ge, ge, gha,-,-vaivuM a.kri. [2] gaLuM gharaDAya (lA.) gheTAnuM TuMkI chInavALuM cAmaDuM e rIte avAja karavo, ghAMgharavuM, ArahevuM bAra vi. pUchaDA vinAnuM, bahuM. (2) puM. pakaDI vinAne bAMgaDI jI. baTeTAmAM thato eka prakArane roga baLada, (3) sepArInA jhADane thato eka roga bAMgaDuM vi. [ hiM. bAMgaDA ] ma khaM, bevakUpha bAM-6 vi. jio bAMDuM + gu. "ka' svArthe ta. pra.] bAMgaravuM a.kri. [2vA.] bUma pADavI e "khAMDa(1).' bAMgarAI sI. jiobAMgara'+ gu, "AI" ta...], - bAM-rUM na. lA.) kharAba mANasa [bIjanI tithi. (saMjJA.) puM, ba.va. [+jue "veDa.'] bAMgarApaNuM bAMdA-bIja strI. jio bAMDuM' + "bIja.'] vezAkha suda bAMgariyuM vi. [jae bAMgaruM'gu. IyuM' svArthe ta.pra., bAMDiyuM vi. [ie "bAMDuM' + gu. 'IyuM" vArthe ta.pra.) ja bAMgaruM vi. [2] nAna-vaDAI na rAkhatAM sAmuM bela- "bAMDuM." (2) (lA.) varavuM, beDoLa. (3) TuMkI bAMnuM paheraNa nAraM, teDuM. (2) avivekI [sAMThI bAMDiyA vi, pR. [jae "bAMDiyuM.' (sunnata karavAmAM bAMgaruM na. [cara -] bALavA mATenuM talasara, talanA choDanI AvatI hoI) muslima bhAInuM khijavaNuM bAMgare . [hiM. bAMgarA] godhalo, Akhale bAMDI strI, [ja bAMDuM' + gu. "I' pratyaya.] (lA.) bAMgaluM na. kharabacaDuM majabuta kAMgAruM magaphaLI ke maracI vageremAM thato eka roga [mANasa bAMgale pR. [e 'bAMgaluM.'] lAkaDIno nAno jADo bAMDI-cora chuM. [bAMDI' aspaSTa + saM.] (lA.) lebhAgu majabuta hakaDe. DaMke. (2) (lA.) krikeTano daDe khaba bAMDIja (bAnDIja) strI, [e. baeNDeIja ] page bAMdhavAnI UMce jAya e rItano majabUta phaTako [nAra khelADI garama ke sutarAu lUgaDAnI paTTI (lavakarI sainika vagere bAMdhe bAMgalorI muM. krikeTanI ramatamAM daDAne jorathI phaTakA mAra- che te prakAranI) bAMgI vi., . [+ gu, "I' ta.ka.] bAMga pokAranAra mulAM. bAMDuM vi. [ juo bAMDa' + gu. 'uM ' svArthe ta. pra.] (ra) (lA.) DhaMDhero pITanAra mANasa kapaIi gayela pUchaDAvALuM. (2) (lA.) varavuM, kadarUpuM. bAMgu vi. jae bAMgaDuM." (2) ja bAMga." (3) (3) chogA vinAnuM. (4) DhaMgadhaDA vinAnuM trAMsuM, vAMkuM. (4) hAthanI khetavALuM, Tha 5 bAMDe vi., . bAMDiye." [bAMdI'-bAnaDI." bAMguM na. [ja bAMga' + gu. 'uM' vArthe ta. pra.] bAMdI sI. [ja e "bAMdI' + gu. "Da' svArthe ta...] e juo bAga.' bAMdI strI. [vA. "banDasevaka = gu. bAMde' + gu. "I ' bAMguM-gAMguM vi. avyavasthita goThavAyeluM, vAMkuM-trAMsa heluM - strI pratyaya] nokariyANI, cAkariyANI, dAsI, bAnaDI, bAMge(gai ,-baeNhuM ja e bAMgaDavuM." bAMdaDI. [0ne bacco (u.pra.) AjJAMkita mANasa. (2) bAMge chuM. meI-daMDAne eka dAva varNasaMkara] [caNataranuM kAryuM, "kasTrakazana' bAMge muM. pANI bharavAnI kAvaDa bAMdhakAma na. jio bAMdhavuM' +"kAma,*'] makAna vagerenA bAMghaTa ja "bAMgaDa.' bAMdhakAma-khAtuM na. [o "khAtuM '] makAna vagerenA bAMdhabAMdhATa kuM. [ravA.] gAyanuM bhAMbharavuM e kAmanI vyavasthA ane saMbhALa rAkhatuM taMtra bAMdhAvuM a, kri. jio "bAMghATa,' -nA, dhA.] bhAMbharavuM, bAMdha-chUTa (bAMdhya-chaTa) strI, jio "bAMdhavuM' + "chuTavuM.' hiMsArava kare juo bAMdhachoDa(1)." (2) (lA) Apale bAMdhe(-vaivuM e bAMga-ge-ge, ghaDavuM.' bAMdha-8 (bAMdhya-choDayuM) sI. [ja e "bAMdhavuM' + 'cheDavuM.] bAMjara (-2) strI. kharAbAnI jamIna teDa, samAdhAna, korpomAIjha' ba.ka.ThA.) (2) (lA.) bAMTa na. strIone paheravAnuM eka prakAranuM rezamI vastra samajhAvaTa bAMTara e bATa' bAMdhaNa na. [saM. vadhana prA. vaMthaLa] bAMdhavAnI kriyA. bAMTa [hiM] vajaniyAMne saTa (2) bAMdhavAnI gAMTha. (3) bAMdhavAnuM deraDuM. (4) bAMdhavAnuM bAMTa 5. [saM. vRa] kAMTA-DAkhaLAM bAMTavuM na. [ja bAMTa + gu. "zuM" vArthe ta, pra.] bAMdhaNI sahI. jio "bAMdhavuM' + gu. "aNI' ka. pra.] baMdhAvuM eka nAno kAMTALo cheDa. ke bAMdhavuM e, "rmezana.' (2) caNatara-kAmamAM IMTa paththara bAMTavuM a.ji. thoDA varasAdane laI javAra bAjarInA vagerenI vyavasthita jaDatara. (3) racanA. (4) vacce vacce sAMThAmAM) DuMDAM na bAjhavAM kapaDAmAM dorA bAMdhI bhinna bhinna raMga apAye thatI sADIne bAMTuM ja "bA." eka prakAra, caMdaDI. (5) bAMdhaNuM taiyAra karavAnuM mahenatANuM 2010_04 Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAMdhaNI-gara 1605 binaaka(-)la bAMdhaNInagara vi., pR. [+ phA. pratyaya bAMdhaNI-prakAranI bAMyadhara (bAya-) vi. [+ saM.] hAtha pakaDanAra, (2) jAmIna sADI banAvanAra khatrI, cuMdaDIgara paDanAra, hAmIdAra, bAMhedharI bAMdhaNuM na. [jue "bAMdhavuM' + gu. "aNuM' kupra.) bAMdhavAnI bAMyadharI (bAya- sI. [+gu. "I' ta...] jAmInagIrI, kriyA, baMdhana. (2) bAMdhaNInA prakAre taiyAra kareluM eka hAmI, bAMhedharI, khoLAdharI, "geranTI." (2) sevA-saMcAlana, prakAranuM kapaDuM. (3) (lA.) vera, zatratA, adAvata. [Na javAbadArI, "anDara-TeIkiMga' choDavAM (rU.pra) zatA jatI karavI] kabrastAna) bAyuM na. [hiM. bAMyA + gu. "u" ta.pra.] (DAbe hAthe vagAbAMdhaluM na. maDadAMne ThekANe pADavAnI jagyA (masANa ke DAtuM hoI) naraghAMnI jeDImAMnuM nAnuM naravuM, bheNiyuM bAMdhava (bAdhava) puM. [saM.] e "baMdhu." bAMyu (bAyuM)na. [saM. vAMdu . dvArA] kamADa ADabaMdha. bAMdhavatA (bAdhava-) strI. [4] jue baMdhu-tA.' (2) tarelAne nIcenA bhAga. (3) baLadagADInA kaTheDAnA bAMdhavuM sa. kiMsaM. varSa ] ekaThuM karatAM jaI sAthe joDavuM paDakhA upa2 jAte loDhAnI paTTIne baMdha. (4) ghANIno ke ja kaDavuM, goThavI ekAtmaka karavuM. (3) carNa ke sUkA yA eka bhAga leTamAM pravAhI nAkhI dhana pIDe banAvavuM. (4) gAMTha devI. bAMhedhara vi. [saM. vArda dvArA + saM] juo bAya-dhara.' (5) (lA.) aMkuzamAM levuM. (6) kedamAM nAkhavuM. (7) kaba- bAMhedharI ApI. [+gu. 'I' ta,pra.] juo bAMyadharI.' latane vaLagI rahe ema karavuM. [bAMdhI AbarU, bAMdhI bicakAvavuM jue bIcakavuM'mAM. pAghaDI, bAMdhI bheTa (rU. pra.) hemakhema pAra UtaravuM e. bicAruM jue bIcAruM.' bAMdhI daDInuM (rU.pra) bevaDI hAMThInuM (bharAu ane goLa-maTeDa bicArA-paNa e "bIcArA-paNa.' mANasa). bAMdhI muThI (rU.pra.) gaurava sacavAI rahe ema. bichAta (-tya) strI. jio bichAvavuM' dvArA.) pAtharaNuM bAMdhI levuM (rU.pra.) sAme mANasa javAba ApI na zake bichAvavuM e, bichAvavAnI jAjama zetaraMjI vagerenI bichAvaTa evI sthiti karavI. bAMdhelI kaMmara (kammara) (rU.pra.) sadA bichAnuM na. [ja "bichAvavuM" dvArA.] pathArI tatpa2. bAMdhele mALe vikhA (rU.pra.) karelI mahenata bichAvaTa strI. [ja "bichAvavuM" dArA.) e "bichAta." nakAmI javI. bAMdhuM mAM (ma:) (rU.pra.) divasamAM eka vAra bichAvavuM sakri. [saM. nava-jIva->prA. viThThaI-, hiM. jamavAnuM strIonuM vrata. bAMke paga (rU.pra.) zAMtithI eka bichA- pAtharavuM, bichAvALuM karmaNi, .i bichAvaDA sthaLe besavuM e. mAthuM bAMdhavuM (rU.pra.) devanAgarI akSaranI (rA)vavuM che., sa.ki. zirekhA karavI. mudata bAMdhavI (rU.pra.) samayanI maryAdA bichAvaDA(rA)vavuM, bichAvAvuM ja "vivuM'mAM. [dANa nakkI karavI. meM bAMdhI levuM ( ) (rU.pra.) belatuM baMdha bijAI zrI. garIba ne khetaranA pAkamAMthI apAta karI devuM. hAtha bAMdhI levA (rU.pra.) parANe sahI karAvI bijorI strI. [ja e " biruM' + gu. "I' strI pratyaya ] levo] baMdhAvuM (bandhAvuM) karmaNi, kiM. baMdhAvavuM (badhAvavuM) bijerAnuM jhADavuM, meTAM lIMbunuM jhADavuM presa ki. bira na. si. vanapurA > prA. sikakA, vinora] bAMdhe chuM. bumATe, meTo barADe eka prakAranuM moTuM lIMbu bAMdha chuM. [saM, varSa->prA. vadhu ma] bAMdhavuM e, baMdhana. bijhanesa na, [] kAma-dhaMdho. (2) vipAra-rojagAra (2) bAMdhavAnuM sAdhana. (3) zarIranuM baMdhAraNa, kAThuM bijhika strI, na. [] gaMjIphAnI eka prakAranI ramata bAMphanI strI, AMkhanI pAMpaNa kharI javAno roga bidI-pAka yuM. [ravA. + saM] (majhAkamAM) mArapITa, mAra bAMphanI samI. eka vanaspati [mAchalIne eka prakAra (methI-pAka' vagere jema lA.) bAba (-) . eka jAtanI vela. (2) e nAmanI biDa, lavaNa na. [sa.] eka prakAranuM banAvaTI mIThuM bAbarA puM, ba.va., DAM na, ba.va. [ja bAMbaravuM + gu biNiye 5. [ o bIDaNa' + gu. "yuM' ta.pra.] caNatara 'huM kapri.] bAMbaravuM e, meTA barADA (gAya-bheMsanA). [-DhA mAMnuM bIDaNa taiyAra karI ApanAra kariye (-) nA(-nAMkhavA-vAM) (rU.pra) moTA barADAthI revuM] bihANa na. [ja "biDAvuM' + gu. "aNa" ka. pra. mukhya bAMbaravuM a.kra. [ravA.] (gAya-bheMsanuM) bhAMbharavuM. (2) patra sAthe mokalavAmAM AvatuM bIja chuTuM eka ke ekathI DhoranI jema ArahevuM [bAmalAI vadhu lakhANa, 'elekara' bAbalAI, bAMbalI strI, kAkhamAM thatI gAMTha ke gUmaDuM, bihAra (23) strI. UMcA svarathI zarU karI nIcenA svara bAbaLa na. pAkeluM phaLa. (2) (lA.) napho, lAbha tarapha AvavuM e. (saMgIta) bAbaLa? vi. khaba, ghaNuM [bhAMbhare ema bire . gharane sAmAna, gharavakharI, rAcaracIluM bAM-bAM ki.vi. rivA.1 gAyane avAja thAya ema, gAya bihAvavuM, bihAvuM ja bIDavuM mAM. bAMbu chuM. [poryuM. bAmbu meTa polo vAMsa bina kuM. [ara. Ibna] putra, dIkaro bAMbha(-) 5. ghoLe pico paththara binapUrvaga. [saM. vinA, urdU bina.'3 (samAsanA pUrvapadamA) bAMya (bAMya) ja e bara vagara, sivAya, jemake "bina-jagAra' -bina-akkala vagere bAMyaDI (bAMyaDI) strI, [+ gu. 'DuM svArthe ta, pra. + "I' bina-aka(-kola vi. jio "bina' + "aka(-)la.'] pratyaya] bAhu, bAvaDuM. (2) (lA.) sAvaraNa buddhi vinAnuM, buddhihIna, mUrkha, bevakapha, kamabuddhi, 2010_04 Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bina-aTakAva 160 binamAlikI kama-aka(ka)la [rAkhyA vinA binajarUrI vi. [+juo jarUrI."] juo binabina-aTakAva vi. [ja "bina' + aTakAva.'] aTakAvI jarUriyAta(2).' bina-adAlatI vi. [+jao "adAlatI.] adAlatanA bina-javAbadAra vi, [+juo "javAbadAra.'] jeNe ke je kSetranI bahAranuM, 'ekasTrA-jyuDiziyala' vize javAbadArI lIdhI na hoya tevuM, javAbadArI vinAnuM bina-anubhavI vi. jio "bina + saM. mana-+ gu. binajavAbadArI sI. [+ja e "javAbadArI.'] javAbaI' ta. pra.] anubhava vagaranuM [bina-gunegAra dArIne abhAva. (2) bedarakArI, gaphalata bina-aparAdha vi. [+saM.] aparAdha vinAnuM, niraparAdha, binajAmi(mI)na,nI vi. [+ ja e "jAmi(mI)na' + gu. bina-amala . [ + ja "amala.] amala na thayo "I' svArthe ta. pra.] jemAM jAmIna levAnA na hoya hoya evI sthiti tenuM, "na-belebala bina-aMgata (-ata) vi. [+ja "aMgata.] patIkuM na bina julamI vi. [ + ja "julamI.] julama na karanAruM hoya tevuM, pArakuM. (2) paralakSI, " jekaTiva bina-khamI vi. [+ja ja e jokhamI. jemAM bina-aMgatatA sI. [+{., te. pra.] bina-aMgata hovA- jakhama nathI tevuM, bina-mukela paNuM. (2) paralakSitA, e kaTiviTI' (a. ma .) bina-takarAra kiM. li. [+jue takarAra.'] jhaghaDA vinA bina-AkArI vi. [+ saM. mAra+gu. I' ta. pra.] jenI bina-takarArI vi. [+jao "takarArI.] jhagha vinAnuM mahelanI AkAraNI na karavAmAM AvI hoya tevuM bina-takasIravAra vi. [+ ja "takasIravAra.'] binabina-AjanI vi. jio "bina' + saM, puM] pejanA gunegAra ['phijikalI anaphiTa bahAranuM, nAnaplena' bina-taMdurasta (tandurasta) vi. [sa.] mAM, AjAra, bina-Adata ( tya) asI. [+ja "Avata.'] AvaDatane bina-tAka(ko)ta vi. [+ja "tAka(-kA)ta."] tAkAta abhAva, anAvaData [utpanna na thAya tevuM vinAnuM, zakti-rahita, azakata bina-upajAu vi. [+juo "upajAu.'] jemAMthI kazuM bina-tArI vi. [+juo "tAra' + gu, "I' ta. pra.] jemAM bina-upayogI vi. [+sa, .] upaga vinAnuM, nirupa- tAranAM deraDAMno upayoga na hoya tevuM (saze vagere), yoga, nirupayegI, kAmamAM na Ave tevuM, nakAmuM vAyaralesa' binakAyadesara vi. [+jue "kAyadesara."] kAyadA viruddhanuM bina-tAlIma,mI vi. jio "tAlIma' + gu. "I' svArthe binakhabaradArI sI. [+juo "khabaradArI.'] be-khabarAI, ta. pra.] tAlIma vinAnuM, nahi keLavAyeluM asAvadhatA, sAvacetIne abhAva bina-taiyArI strI. [+ ja "taiyArI.]taiyArIne abhAva, bina-khetI vi. [+ juo khetI.] khetInuM na hoya tevuM, teyArI karI na hovApaNuM mAna-egrikalacarala' bina-dhama vi. [+ saM, .] dharma-saMbaMdha vinAnuM, dharmanA bina-gejheTI vi. [+ aM. gejhe' + gu. "I' ta. pra.] kSetranI bahAranuM, "sekayulara' sarakArI sAmayika patramAM jAherAta na thaI hoya tevuM, bina- bina-nukasAnakAraka vi, [+ juo "nukasAnakAraka.'], binarAjapatrita, 'nona-gejheTeDa' nukasAnakArI vi. [+jao dhanukasAnakArI' (jemAM se, bina-kherAkI vi. [ e "rAka' + gu. "I' ta. pra.] "jArI, ] nukasAna kare nahiM tevuM kherAkamAM kAma na lAge tevuM, khAvAmAM kAma na Ave tevuM bina-5gAradAra vi. [+ jajo pagAradAra."], bina-5gArI bina gunegAra ( gunegAra) vi. [+ ja "gunegAra.] vi. [+jAo "pagArI."] jene pagAra ApavAmAM Avato gune na karyo hoya tevuM, niraparAdha na hoya tevuM, kha-tanika bina-gunegArI (gunegArI) , [+jue "gunegArI.'] bina-paravAnagI skI. [+ja "paravAnagI.'] 2jA na gune na hovApaNuM, niraparAdha sthiti [vinAnuM lIdhI hoya evI sthiti. (2) ki.vi. 2 lIdhA vinA bina-cUka vi. [+ja e "ca ka.] bhUla vinAnuM. (2) bhajyA binapAyA(1)dAra vi. [+ jue "pAyA(-)dAra.'] jene bina-custa vi. [+ juo "custa.'] meLuM, "lekasibala.' AdhAra ke samarthana na hoya tevuM (samAcAra vagere), nApAyedAra, (2) (lA) udAratA bhareluM beba-lesa' [paDayA nathI ke paDe nahi tevuM bina-cakate vi, ki. vi. [+ja "cukate."] cukavaNI na bina-pAsAdAra vi. [+ja e "pAsAdAra.] jenA pAsA thaI hoya tevuM, "ana- DisTarDa bina-bhADAnuM vi. [+jue "bhADuM' + gu. "nuM che. vi, nA bina-cepI vi. [+juo "cepI.'] cepa lagADe nahi tevuM arthano anuga] jenuM bhADuM ApavuM paDatuM na hoya tevuM. [ bina-jakA(gA)nI vi. [ja e "jakA(-gAtI.'] jenI ghara (rU.5,) jelakhAnuM, kedakhAnuM) . jakAta na ApavI paDe tevuM bina-majahabI vi. [+majahabI.'] juo "binabina-jamA vi. [+juo jamA."] caData ke nedhAyela na dharmo, sekyulara' ['nona-viTebala' (kharca vagere) hoya tevuM, ana-Da' bina-matapAtra vi. [+saM.] matadArane lagatuM na hoya tevuM, bina-jarUriyAta cI. [+juo "jarUriyAta,'] jarUriyAtane bina-mAlikI aDI. [+jae "mAlikI."] mAlikI jenA abhAva, (2) vi. jarUriyAta vinAnuM, bina-jarUrI para na hoya tevI sthiti, nadhaNiyAtA sthiti, "A 2010_04 Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bina-mAhitagAra 107 biyuM kaleima' jokhamI [abhAva. (2) pUruM jokhama bina mAhitagAra li. [+jao "mAhitagAra." jene koI bina-salAmatI sI. [+juo salAmatI.'] salAmatInA mAhitI na hoya tevuM, ajANa [tevuM, saheluM, saraLa bina-sAmyavAdI vi. jio "sAmyavAdI.'] sAmyavAdamAM bina-mukela vi. [ + jue "mukela."] mukela na hoya na mAnanAruM, "oNna-kaeNmyunisTa' bina-rIza -2:za) vi. + juo rahIza.'rahevAsI ke binasAMpradAyika (-sAmpradAyiMka) vi. [+ saM.] jue "binavatanI na hoya tevuM, "na-resiDeziyala' majahabI'-"sekayulara.' lirijhama' bina-rAjadvArI vi. [+ ja e "rAjadvArI.'] rAja dvArI na hoya binasAMpradAyikatA sI. [+ saM.) dharmanirapekSatA, sekyutevuM, jene rAjakAraNane kazo ja saMbaMdha na hoya tevuM, bina-sthAnika vi. [+ saM.] sthAnika na hoya tevuM, bahAranuM, 'nona-poliTikala' AgaMtuka [vanAnuM, ni:svArthI bina-rAja patrita vi. [+ saM.] jao bina-gejheTI." bina-svArtha vi. [+ saM.3, -thI vi. [ saMpuM] svArtha bina-rekarDa vi. [+ aM.]. jenI noMdha karavAmAM AvI na hoya bina-hathiyAra,-rI vi. [+juo "hadhiyAra'+gu. "I' tevuM, "eNpha-dha-rekarDa ta.] hathiyAra vinAnuM, "anArDa binarUkAvaTa na. [+jae "rukAvaTa.'] pratibaMdha ke aTa- binaharIpha vi. [+juo 'harIpha.'] harIpha vinAnuM, jenI kAva na hoya evI sthiti. (2) ki.vi. pratibaMdha ke kaI barAbarI kare nahi ke karI na hoya tevuM, "ana-konTesTeDa' aTakAva vinA [kAma-dhaMdhA vinAnuM, bekAra bina-hiMdI-bhASI -hindI) vi. [+jao hiMdI'+ saM., binajagAra,-rI' vi. [+ ja e "rojagAra'+ "I' ta., ] S] hiMdI mAtRbhASA na hoya tevuM, nona-hiMdI-spIkiMga' bina-jigarI sI. ja e rojagArI.'] kAma-dhaMdhe na binaMgata (binauta) vi. [+ jue 'aMgata;' gu. saMdhi.] ho e, bekArI [jene na hoya tevuM aMgata na hoya tevuM, pArakuM, bIjAnuM, anyanuM, badhAnuM * bina-laDAyaka vi. [+juo "laDAyaka."] laDavAnI prakRti binA sI. [ara.] hakIkata, kaMkaTa." (2) banAva, prasaMga bina-lavAjama vi. [+ juo 'lavAjama,"] jenuM ke jene binAvavuM, binAvuM ja banavuM'mAM. lavAjama mAphI ApavAnI nathI tevuM, mAnahiM, "nararI' binata (tya) strI. vyAyAmanI eka kaLA bina-lavAjamI vi. [+ gu. "I' svArthe ta...] ja bibAda vi. bhaya vinAnuM, nIDara, nibhafka, nirbhaya bina-lavAjama'-'enararI' (hI. tri.) bika puM. [.eka prakAranI kAma-ceSTA. (kAvya.) bina-lazakarI vi. [ja "la karI.'] lazkarane lagatuM nahi tevuM bibhAsa puM. [saM. vimara] e nAmane savArane eka rAga. bina-lAyaka vi. [+ jue "lAyaka.'] lAyakAta vinAnuM, | (saMgIta.) ana-kavoliphAIDa' bibhISikA sI. [saM] bhayanI dhamakI, hAre bina-vaparAzI vi. [+juo vaparAzI.'] vaparAzamAM na rahyuM bi-meI (-meI) sI. [sa. fkrU-muhikA mA vidyima] hoya tevuM, "eseliTa' (u.je.) baThA pUchaDAne kAraNe jene be moDhAM che evuM lAge che bina-vasiyata,-tI vi. [jae "vasiyata' + gu. 'I' ta. te sarpa, AMdhaLI cAkaNu, baMbaI, dhULiyuM pra.] be-vArasa, bevArasI biyAu vi. jio bI" + gu. "aha" ta...] bIne lagatuM, bina-vAkepha, 0gAra vi, [+ jue "vAkepha, gAra."] jene jemAMthI biyAraNa karavAnuM hoya tevuM [apAto khyAla mAhitI na hoya tevuM, jene jANakArI na hoya tevuM, aNuvAkepha, biyAna na. [ara. bayAn ]khyAna, varNana, nirUpaNa, vigate ajANa biyAbAna na. phi.] nirjana pradeza. (3) verAna pradeza bina-vArasa,-sI vi. [+juo "vArasa' + gu. I' ta.pra.] biyAbAruM na. si. dvi->prA. viya- + jue bAra vArasa vinAnuM, nAvArasa, (2) jeno koI dhaNI ke mAlika + gu. "u" ta.ka.] (koI paNa be rAzio vacce sIdhe na hoya tevuM [hoya tevuM, "kaliyara' ane UMdhe bAramI rAzi AvatI hoya e prakAranI bina-vAMdhA vi. [+juo "vAM.'] jemAM kaI bAdhaka na phalAdezamAM gaNAtI) zatrutA, dumanAvaTa. (2) (lA.) meLa na binazaratI vi. [+ja "zaratI.'] zarata vinAnuM hovApaNuM. [rAnI prIta (tya) (rU.pra.) sAmI prIta, bina-zarate kri.vi. [+juo "zarata' + gu. "e' sA.vi, aNabanAvI pra.] koI paNa zarata vinA biyAbA juo "biyAbAna.' bina-zAkAhArI vi. [ + juo "zAkAhArI.'] mAMsAhArI biyAe na. [jao bI' dvArA.] bI, biyAM ke masyAhArI, nena-vejiTeriyana' biyAraNa na. [ja "bI' dvArA.] vAvavA mATenAM biyAM, bina-sattAvAra vi[+jao "sattAvAra.'] jene koI bI, "sIDa' pramANa na hoya tevuM, anadhikRta, ana-othorAijhaDa' biyAre,-luM na., - muM. jio "bI dvAra.] jAo bina-sarakArI vi. [+ jue "sarakArI."] sarakArane lagatuM "biyAraNa." (2) (lA.) aneka cIjono samUha na hoya tevuM, "ena-ophiziyala biyuM na. [sa. jIna-> prA. jIvana-] sarvasAmAnya bI, bina-salAmata,-ta' vi. [+jao "salAmata' + gu. "I' bIja. (2) khIla gUmaDuM vageremAM mULabhUta pAkelo kaNa, ta.pra.] jenI salAmatI na hoya tevuM, salAmatI vinAnuM, biyo 2010_04 Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ biyA 1608 biye kuM. jio "biyuM. '1 ja biyuM.' (2) e nAmanuM bila-yaMtra (-catra) na. [saM.] sikkA nAkhavAnA kANAvALuM eka jhADa sAdhana (jemAMthI vajana karAvatAM yA TikiTa vagere joIye birada jue "biruda" tyAre pesA nAkhatAM vajananI ke pravAsanI TikiTa nIkaLI biradadAra ja "biruda-dAra.' Ave che.) [murabbo biradAI ja e "biradAI.' bila-sAra chuM. siM. viva>prA. virajI + saM] bIlAMne biradAva(-La) vi. [+ gu. "Ala'-"ALa' ta.ka.] jao bilaMtara-se (bila tara) vi. saM. tRguttara-rAta ne vikAsa] biradAra.' 'biruda-dAra.' [LI)." (paDiyAmAM eka be biradAvali(-lI,-Li,-LI) ja "birUdAvali'-lI,- Li, bilaMdI (bilandI) puM. dIpacaMDI tAlanuM bIjuM nAma. (saMgIta.) biradAvavuM sakri. [e "birada,' nA. dhA.] guNa-gAna bilaMbI (bilambI) na. e nAmanuM eka phaLa gAvAM, yazagAna karavAM, prazasti karavI. biradAvavuM bilADI . [e "bilADuM' + gu. "I' strI pratyaya.) bilAkarmaNi, ji. biradAvAvavuM . sa.kri. DAnI mAdA, mAMdaDI. (2) vAva-kUvAmAM paDelI cIja kADhavA biradAvAvavuM, biradAvA ja e "biradAvavuM'mAM. mATenuM AkaDAvALuM sAdhana, mIMdaDI. (3) laMgara. (4) surata biradAvali,-LI ja 'biradAvali'-'biradAvali' bAja AsenA navarAtramAM nIkaLatA vecAomAMnA vidUSakanuM biradALa ja "biradAla.' khijavaNuM (na.mAM) [ ADI UtaravI (rU.pra.) apazukana biradALu li. [+gu. "u" ta..] biruda gAnAra thavAM. 0 nA(-nAM)-khavI, 0mUkavI (rU.pra.) bhAre jahematathI bira-maMDI (maDI) strI, e nAmanI eka vanaspati gUma thayeluM zodhavuM. 0nuM bAliyuM (rU.pra.) rakSaNamAM biralA sI. e nAmanI eka vagaDAu vanaspati lIdhela vyakti. 0ne dUdha bhaLAvavuM. (u.pra.) jANI joIne birayAnI strI, phi.] cokhA mAMsa vageremAM kesara vagere nukasAnane AmaMtranuM. kALI bilADI (rU.pra.) apazukanAkhI karelI eka musalamAnI khAdya vAnagI niyALa sI. bIkaNu bilADI (u.pra.) taddana bIkaNa) biraMja (birA-ja) . . baraMja 1 kesara vagere nAkhelo bilADIno Topa pR. comAsAmAM tro AkAranI thatI phaga mITho bhAta, (2) sevane ghImAM zekI pANI ane khAMDa bilADuM na. [sa, viTADha->prA.vAma-, vyatyayathI ane nAkhI banAvelI eka vAnI. (2) (vyaMgamAM) khIcaDI >jhana thatAM.] vAghanI jAtanuM eka ghaNuM nAnuM jaMgalI tema birAjamAna vi. [saM. viInamAna varta ] sukhapUrvaka gharALuM prANI, mIMdaDuM, mAMjAra. [-hAM AvavAM, -hAM thavAM jarA UMce Asane besatuM (mAnapUrvaka ke beTheluM. (rU.pra.) Akhe AjanA lipADA thavA. - hAM khecavA birAjavuM a.kra. [saM. virAna-] mAnapUrvaka UMcA Asana (-kheMcavAM), hAM cItaravAM, hAM tANavAM (rU.pra.) nakAmAM upara besavuM, Asanane besI zobhAvanuM..birAjavuM bhAve., lauTA karavA. (2) sahI karI devI. - bAlavA (u.pra.) kiM. birAjAvavuM che.. sa. kri. kakaDIne bhUkha lAgavI. 0 karI ApaNuM (rU.pra.) zero ke birAjAvavuM, birAjavuM ja 'birAja'mAM. sahI karI ApavI. 0 kADhavuM (rU.pra.) aNadhArI evI birAdara chuM. [.] bhAI. (2) (lA.) mitra vAta kADhavI ke jenAthI raMgamAM bhaMga jevuM thAya]. birAdarI sI. [.] bhAI bhAI no saMbaMdha. (2) (lA.) bilADa kuM. jio "bilADuM."] bilADIne nara, mIM daDe. bhAIcAro, mitratA [birada. (2) (lA) Teka (2) (lA.) cAlAka ane lucce puruSa biruda na. siM viha8 puM, na ] rAjA vagerenuM stutigAna, bilAvala puM. [hiM; gu. mAM. "verAvaLa' ja. gu. mAM.] biruda-nAtha na. [+ saM.] stuti-vacana. (2) jIvana-sUtra, madhyAhanane eka rAga. (saMgIta.) mudrAlekha, "moTa' (da.bhA.) [nAra, birada-dAra biliyarDa na. [.] lAkaDAnA nAnA daDAthI meja upara biruda-dAra vi. [ kA. pratyaya] biruda-dhArI, biruda pALa- ramavAnI eka aMgrejI ramata biradAI . [+ gu. "AI' ta.ka.] birudane pALI bilAra paM. [ara, bilU2] eka prakArane uttama kAca batAvavApaNuM, biradAI bilerI vi. [ara. bihalurI] eka prakAranA utama kAcanuM - bilasa strI. [phA. "bAlitu' -takiye ke ozIkuM] (lA.) karavAmAM AvatuM stuti-gAna, stuti gAnAnI paraMparA, bira- vetanuM mApa dAvali bilI-5 vi. [hiM. bilI Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bina-patra bila-patra na[x.] bIlInuM pAMdaDuM, bIlIpatra bilva-vana na. [saM.] khIlAnAM vRkSanuM jaMgala biva-vRkSa na. [saM.,puM.] jae biva(1).' biha(-la)Nu puM. [saM.mAM svIkRta, kAzmIrI nAma] seAlaMkI kAlanA eka suprasiddha kavi (vikramAMkadevacarita mahAkAvya' 'corapaMcAzikA' kAvya ane 'karNa suMdarI' nATikAnA kartA). (saMjJA.) 11: bivAM(-rA)maNI (bhiHva-) strI, [ja e 'bIvuM' + gu. A'+ 'AmaNI' kR.pra] bivaDAvavuM e, DarAmaNI bivaDA(-rA)nuM (bi;vaDA(rA)vavuM) jae bIvuM'mAM bivAvuM (khi:vADavuM) jue 'bIvuM'mAM, bizapa puM. [aM.] khristIdharmanA vaDA pAdarIone lagatA eka UMcA ho bisa na., taMtu (tantu) puM. [saM.] kamaLanA dAMDAnA resA bisamAra vi. taddana bhAMgI tUTI paDeluM, chaSzIrNa thaI gayeluM, brAmAM bhUrA hAlahavAlavALuM khi(-tri)sAta strI. [ara. 'khasAt'--pAtharaNuM] (lA.) paM, DhAlata, dhana. (2) zaktimattA, paheAMca, tAkAta bistara na., -re, khisso puM. [phrA. 'khistara'+ gu. 'e' svArthe ta.pra.] sUvA nimittenI pathArI ane enuM sAdhana (khAsa karIne musApharI mATe) biskri(ku)Ta na. [ N.] ghauMnA leTanI videzI paddhatinI bihAra dezanuM bihAvavuM jue 'khivADavuM.' 'bihAvavuM' jANItA nathI. khihalaNa jue 'bihaNa,' bidaDI strI, rsi, vintu puM. + gu. 'huM' svArthe ta.pra. + I ? strIpratya] biMdI, nAnA cAMleA, TapakI, TIlI, TIlaDI bidaDI strI, nAnuM pATaluM, bIluM biMdI (bindI) zrI. [saM. vintu + gu. 'I" ta.pra.] nAnuM TapakuM. (2) TapakI, TaulI, TIlaDI, nAnA cAMdalA, biMDI, ceAI. (3) zUnya, mIMDuM. (4) anusvAra ane anunAsika uccAraNa mATe vaparAtuM TapakuM. (vyA.) biMdu (bindu) na. [saM.] TapakuM. (2) jUe 'khi'dI.' (3) (lA.) keMdra-sthAna. (4) nATakamAM avAMtara kathAnuM bIja _2010_04 khAvAnI eka vAnI bismila vi. [ara.] taraphaDiyAM mAratuM. (2) jenI kurabAnI karavAmAM AvI hoya tevuM bismillA kri.vi. [ara. bismilakS] allAhanA nAmathI. [. karavuM (rU.pra.) khAvAnuM zarU karavuM. (2) kurabAnI tarIke kAI prANInI katala karavI] [eka rAga. (saMgIta.) bihAga, aa puM. [[hi'. + gu. 'huM' svArthe ta.pra. sAMjhanA bihAmaNuM vi. [saM. mai > ja. gu. biha' + gu. 'AmaNuM'bikhAkAra kR.pra.] bhaya upajAve tevuM, bhayAtpAdaka, DarAmaNuM, bhayaMkara bihAra puM. [saM. viddAra > hi....] (mULamAM bhagavAna buddhanA anuyAyIonA vihAra'-AzrayasthAnane pradeza] baMgALa ane uttara pradeza-madhya pradezanI vaccenA pradeza (jenI mukhya nagarI 'paTanA' (januM 'pATaliputra') che. bihArI vi. [+ gu. 'I' ta.pra] bihAra dezane lagatuM, (nATaya.). (5) apAMza, thADe mAtra hissA, (6) TopuM biMdu-keMdra (bindu-kendra) na. [saM] nizAna kareluM mukhya sthAna biMdu-patha (bindu) puM. [sa.] biMdunA pasAra thavAnA mArga, 'leAsa' (ga.) * biMdu paMkti (bindu-pakti) strI. [saM.] jue 'biMdu-rekhA.' biMdumA54 (bindu) na. [saM.] pravAhInAM TIpAM mApavAnuM yaMtra, biMdu mApavAnI naLI, 'TraeNkTomITara' biMdu-rekhA (bindu-) strI, [saM.] nAnAM nAnAM TapakAMenI lITI hiMdu-vedha (bindu-) puM. [saM.] dhanurvidyAnA eka prayoga hiMdu-zreNi,NI (bindu) strI. [saM.] TapakAMonI sIdhI lITI biMba (bimba) na. [saM.] pratibiMba paDe tevA kAI paNa dhana AkAra. (2) caMde, 'hiska.' (3) mUrti, svarUpa (dhAtu paththara vagerenuM). (4) e nAmanuM eka zAkaLa, gileADuM, TIDAruM, gheluM biMba-pratibiMba-bhAva (bimba-pratibio-) yuM. [x.] amuka padArthanuM pANI arIseA vageremAM tana AkAra rekhAya che e beunuM havApaNuM ziMkha-pratibiMba-vAda (khikha-pratibiMo-) puM. [rsa,] para brahmanuM mAyAmAM pratibiMba paDe che te jagata ane avidyAmAM paDe che te jIvabhAva-e jagata ane jIvabhAva mithyA che--evuM mAnanAra mata-siddhAMta, kaeNrapAnDansa thIyarI' (hI.na.) bibhapratiSikhavAdI (bimbapratibim-) vi. [saM., puM.] bi kha-pratiSThi`ba-vAdamAM mAnanAruM ziMkha-phula(-La) (khimbha-) na. [saM] jue 'bikha(4).' khikha-bhUta (khimbha-) vi. [saM.] biMba tarIke dhana AkArarUpe thayeluM [mATuM thatuM dekhAvuM e bikha-vRddhi (khimbha-) zrI. [saM.] sUrya-caMdra vagerenA caMdAnuM (bimbAkAra) kuM., khiMkhAkRti (bimbAkRti) strI. [+ saM. mA-ddAra,,mA-]i geALAkAra caMdAne ghATa. (2) vi geALAkAra caMdAnA ghATanuM [jevA lAla caTaka hoDha bikhAdhara (bimbAdhara)puM. [+saM. madhara] pAkelA gileADA bimAdharI (bimbAdharI) zrI. [saM.] lAlacaTaka heADhavALI biMbita (khikhita) vi. [saM.] jenuM pratibiMba paDayuM hoya tevuM biMbisAra (bizmisAra) puM. saM. mAM svIkRta] buddhane samakAlIna magadha dezanA eka rA. (saMjJA.) khie(-au)Tha (bimbe(-mbo> 4) puM. [+saM. oi, saMdhithI] jue 'bi'khAdhara,' ['bi'mAdharI,' khi(-d)ThI (bimbe(-stro)ThI) hI. [saM.] jue khI' na. [saM. cIna>prA. rIma] vanaspati vagerenuM bIja, khiyuM, biyAraNa, sITu.' (2) vIrya, zukra. (3) (lA.) maLa kAraNa, [. UgI nIkaLavuM (rU.pra.) pariNAma AvavuM. 0 nA(-nAM)khavuM, rAkhavuM, . vAvavuM (rU.pra.) dAkhala thayuM, mULiyAM nAkhavAM. tuM bagaDela (rU.pra.) AraMbhathI ja duSTa, vArasAmAM jene bagADa UtarI AvyeA che tevuM, janmAMta [e, eya, ca bArai ubha. [saM. > >> vi. vi. hi.... 'bhI.' (su.)] paNa, bhraSTa Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bI Arka 1610 bIja-vRddhi bI.A. vi. [e. becalara opha ArkiTekacaranuM TekAkSarI bIja-kalA(-LA) zrI. jio bIja saM] ajavALiyAnI 25] sthapati-vidhAnI yunivarsiTInI zAkhAne sanAtaka caMdranI kaLA bI.I. vi. [e. baeNcalara opha enjiniyariMga'nI TaMka- bIja-kAraNa na. [saM.] mULa kAraNa ke hetu kSarI] IjanerI vidyAne yunivarsiTInA snAtaka bIja-kAla(La) chuM. [saM.) vAvaNI samaya bI.e. vei . 'becalara opha ArTasanI kaMkAkSarI] bIja-keza(-Sa) 5. si.] bIne rahevAnuM keTaluM. (2) vIryavinayana-zAkhAne yunivarsiTIno snAtaka bIjane rahevAnuM gelika, "ovarI' bI.e elaela.bI. vi + aM. becalara oNpha hai'nuM bIja-gaNita na. [4] varNAkSare mAMDIne karavAnuM gaNita, TaMkAkSarI rU5] vinayana uparAMta kAyadA zAkhAne paNa yuni- "akSara-gaNita, aMjIbrA" vasiTIne snAtaka bIjI strI. [ja bIja' + gu. 'DI' vArthe ta. pra.] bI.e vi. [e. "becalara opha ejyukezana" nuM TaMkAkSarI bIjano caMdramA(5ghamAM.) rU5] zikSaNa-zAkhAne yunivarsiTInA snAtaka bIja-huM na. [ + gu, "huM" vArthe te pra] nAnuM bI. (2) bI.ejI. vi. [aM becalara oNpha egrikalacara'nuM TaMkAkSarI prANInA zarIramAM utpAdaka nAnAmAM nAne kaNa rU5] khetI-vighAne yunivarsiTImAM snAtaka bIja-dala(-La) na. siM] juo bIja-patra." bI.esasI. vi. [e. becalara opha sAyansanuM TUMkAkSarI bIja-nyAsa puM. [sa.) nATayamAM vastunA mULanI rajUAta 25] vijJAna-zAkhAne yunivarsiTInA snAtaka karavI e. (nATatha) bIka (bI:kaya) strI. (saM. mIfi>prA. fmA, paraMtu prA. mAM bIja-5Ta puM, -tra na. si.] bIjanA uparanuM pAtaLuM paDa vIra dhAtaMga, enA dvArA] bhIti, bhaya, Dara, dhAstI, dahezata bIja-puTa kuM. [saM. e bIjakoza." bIkaNa (bIkaNa) vi. jio bIka + gu. "aNa" ta.] bIja-phera puM. [saM. + juo phera.'] bI-phera, varNasaMkara prakArabInAruM, bhaya pAmanAruM, bhaya pAmavAnA svabhAvanuM, Darapoka, ne janma, varNa-sAMkaryo [ Ta' (sa.sA.) Dara kaNa. [0 bilADI (u,ma.) bilADInA jevuM Darapoka] bIja-biMdu (-bindu) na. [saM5.] bInuM TapakuM, 'jaminala bIkaNa-vRtti (bI:kaNu-) arI. [+ saM] Dara pAka svabhAvanuM, bIjabhUta vi. [{] maLa kAraNarUpe raheluM merala kAvaDaisa' (da.bhA.) bIja-bhUmiti zrI. .] varNAkSaronI madadathI mApana-vidyAnuM bIkaNuM (bIkaNuM) . [ja e bIkaNu + gu. "u" vArthe gANita, "eNnaliTikala pemeTrI' ta pra.] jue bIkaNuM." bIja-maMtra (matra) 5. [saM.] koI devatane prasanna karavA bIka bAra bI katha-akAraya) sI. jae bIka." mATeno maMtrano prANarUpa varNa (jemake 3kAra) bIra na, [.] kAcane pyAlo bIjamArga kuM. [o bIja' + saM.] vAmamArgane eka bIkALuM (bI: kALuM) vi. [4e bIka' + gu. "ALuM' ta. peTA saMpradAya, me paMtha (A paMthavALA dara cAMdra mahine pra.] juo bIkaNa." nAnI ajavALI bIjanI rAtrie pATa mAMDI enI dhArmika bIma. vi. [e. becalara oNpha kaoNmarsanuM TUMkuM rU5] manAtI vidhi kare che), kAMcaLiyo paMtha. (saMjJA) vANijya-zAkhAne yunivarsiTInA sanAtaka bIja-bhAgI vi. jio bIja' + se, ] bIja-mArganuM bIjuM na. phATI gayelI kiDI anuyAyI. (2) bIja-mArgane lagatuM, kAMcaLiyA-paMthI bIcakavuM a.kra. (jue "vacaka.] vacakavuM, chaTakavuM. bIjara (25) sI. jemAM kaThoLa vAvI zakAya tevI jamIna bIcakAvuM bhAve, kri. bicakAvavuM che. sa. ki. bIja-vasa . [saM] bIjane poSaNa ApatuM pravAhI, "jarmabIcala na. e nAmanuM eka hathiyAra oNma' (na.de.). bIca puM. eka jAtanuM khaMjara bIja-rU5 vi. [] bInA svarUpamAM raheluM, "nyuklIyasa' bI(-bicAruM vi. [. bI(be)cAra] lAcAra, upAya bIja-lekhA ii, jie bIja' + saM.] bIjane caMdramAM vinAnuM. (2) (lA) garIba, dIna, rAMka, bApaDuM bIja-vara . [ja bIja' + saM.] eka patnI maraNa pAmatAM bIjI(-chu)vA puM, ba.va. [saM. vRzci-> prA. viSNu ma dvArA yA enAthI chUTA-cheDA letAM bIjI patnI karanAra pati hiM. "bichuA.'] paganuM 'vachiyA' nAmanuM ghareNuM bIja-vAda 5. [saM.] koI paNa navuM utpanna thatuM prANI bIja' na. [saM] bI, biyuM. (2) maMtrane mu ya akSara mAtA-pitAnA bIjanA saMmizraNanuM pariNAma che e prakArano (3) vIrya-biMdu. (4) (lA.) olAda. (5) nATaka ke kathA- mata-siddhAMta, "seminijhama' vastunuM mULa. (nAtha.) (4) samIkaraNanuM mULa, "rUTa." (ga) bIjavAdI vi. [, muM.] bIja-vAdamAM mAnanAruM bIja sI. siM. dvitIjI> prA. varakana] cAMdra mAsanA bIja-vAhaka vi. [sa.] bIjane laI janAra baMne pakhavAhiyAMnI bIjI tithi. (2) ajavALiyAne bIja-vAhinI vi, sI. [saM.] bIjane laI janArI zirA ke bAla caMdra, navo cAMda. [0 jevI (2.pra.) maMgaLa zukana naLI, garbhAzayanI naLI karavAM. ane caMdra(0mA) (-candra,0mA) (rU.pra.) caDatI bIja-viSayaka vi. siM.] bIjane lagatuM dazAno AraMbha]. bIja-vRddhi jI. [saM.1 biyAMnuM anekagaNuM thavuM e, sIDabIjaka na. [saM.] (lA.) bharatiyuM, AMkaDe, "bila' maTirilokezana' 'RAI 2010_04 Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bIja-sAMkaLI 1611 bAbalI bIja-sAMkaLI strI. jio "bIja' + "sAMkaLI.' bIjanA ke. pra.] caNataramAM thara pUro karavA mATe mUkavAmAM Avato caMdramAnA AkAranAM cakadAMonuM banAveluM kaMThanuM eka ghareNuM khacakAne te te paththara bIja-sthAna na. [saM.] bIjane rahevAnI jagyA (zarIramAM) bIluM na. jio bIDavuM + gu. "huM" ka. pra.] makAnanA bIja-pheTa puM. siM] bI phATavAnI kriyA, 'jarminala sikala caNataramAM bAra tema bArIo upara mukAtuM cApaNuM bIjAI zrI. [saM. cIna + gu. "AI' ta. pra.] garIba bIDavuM sa. kri. sAmasAmuM ke upara nIce mUkI baMdha karavuM, kone khetaranA pAkamAMthI apAto dANAne bhAga vAsavuM, bhIDavuM. [bIravuM-sIdhuM (rU. pra.) manamAM samajhavA bIjAkSara puM. [sa. cIna + akSara, na] maMtrane mULabhUta varNa chatAM kazuM bolI na zake tevuM] bihAluM karmaNi, kri. (jema ke (8%kAra) [bIjakoza birAvavuM che., sa.ji. bIjANu, 0, pR. [saM. cInamaNa, 0 ta pra.] nAnAmAM nAne, bIDI strI. [saM. vITiza, prA, nahimA, vIfe] nAgaravelanA bIjItmA chuM. [saM. vIna + mAma] bIjarUpI maLa AtmA eka pAnanI zaMku-AkAranI karelI vITalI. (2) TIMbaravAnAM bIjAdhAna na. [saM. cIna mAthAna] bIja ropavAnI ke mUkavAnI pAMdaDAMnI tamAku nAkhI karelI vaTalI (mapAna karavA mATe). kriyA. (2) garbhAdhAna, garbha dhAraNa [0 ApavI (rU. pra.) rajA ApavI. 0 khAvI (u. pra.) bIjAnayana na. [saM. vIna + mA-nAna] samIkaraNanA anyata pAnanI boDI cAvavI. 0 pIvI (rU. pra.) saLagAvIne tamAku padanI kiMmata zodhI kADhavI e. (ga.) [vAvaNI nAkhelI bIDIne dhumADe gaLa. 0 vALI (rU. pra.) tamAku bIjAropaNa na. siM. vIna + mA-ro] bI vAvavAnI kriyA, nAkhelI bIDI banAvavI bIjAvayava chuM. siM. vana + avAva guNaka aMka. (ga.) bIDuM siM. vIsa- prA. vIma- a-] eka ke ekathI vadhu bIjAvaraNa na. siM. cIna+gA-vara] bI uparanuM keTaluM nAgaravelanAM pAnamAM kAtho -sepArI vagere lagAvI nAkhI bIjAzaya . [sa, vana mA-rAtha] juo bIja keza." (2) karela vIMTalo (zaMku-AkAro). (2) (lA.) lagna vagere garbhAzaya prasaMge apAtI lahANI. [0uThAvavuM, 0 upADavuM, jhavuM, bIjAMkura (bIjAkara) pu. [saM. cIna + mara] bImAMthI 0 jhIlavuM (rU.pra.) sAhasa-kAma karavA tatpara thavuM. 0 pheravavuM kula keTe, phaNage, "jarma" (pa.go.) (rU. pra.) amuka kAma karavAne paDakAra gAmamAM vyApaka karo] bIjAM (bIjA) puM. . vana + ma0] jemAM bI baMdhAya bI puM. [ja e bIDuM.'] jemAM kAgaLo nAkhavAmAM AvelA che te bhAga ke IMDuM heya te lakhoTo, bhareluM moTuM parabIDiyuM bIja vi. [saM. dvitIyA->prA. vijJakanama-] krame pahelA bIdara 5. khetaramAM jamInamAMnAM DhephAM bhAMgavAnuM eja pachInuM, "sekanDa.' (2) Itara, anya, 5ra, "adhara." (3) bI dhuM vi. [saM. gIta-> prA. mIma, vIghanA vikAsamAM kri. vi. vadhArAmAM, vaLI. [0 ghara karavuM (rU. pra) bIjuM bha. kR] DaryuM, bhaya pAmyuM. (bha. kA. tarIke paNa) lagna karavuM ke gharaghavuM] [oDalAnuM badhela, huM vi. [+gu. ela, -luM' bI. bhU. 5.3 DareluM, bIjatuM vi. jio "bIjuM' + gu. 'DuM' ta. pra.] jeDiyuM, bhaya pAmeluM. (bI. bha. kA. tarIke paNa) bIje ke, vi. [ja e bIja' + gu. e sA. vi., pra.] bIna strI. [saM. vINA > hi. vIna, uchInAM] vINA-nAgha anya sthaLe, Itara ThekANe. [0 besADavuM (-besADavuM) (rU.pra.) bIna-kAra vi, puM. [+ saM.] bIna vagADanAra ustAda chUTI thayelI ke vidhavA thayelI strIne bIjAnI sAthe ghara- bInaDI strI. [ja bIMdaDI, ene vikAsa] e bIMdaDI.' dhAvavo] bIna . [marA. bonA .] nAnuM cAluM bIjotpatti sI., [saM. rvIna + 3rapatti] bI utpanna thavAM e bInA jue "binA." bIjotpAdana na. [sa. vIna +32qna] bI utpanna karavAM e bInI kA.1 lazkarane kharAne bhAga bITa (-) . [jAo bITavuM.'] gaMjIphAnAM pAnAMnA bInI-vALA vi, puM. [+gu. "vALuM.'] bInI uparane lazkarI dAvamAM pAnAM phIsavAM e. (2) pAnAM phosavAno vAre amaladAra bITara, rUTa [.] gAjaranA prakAranuM eka kaMda bInuM (bI:nuM) vi. [ja e "bIdhuM," A vaikalpika rU5] bI TI. vi . "becalara opha TIciMganI TUMkAkSarI.'] ja banela, huM (bI:nela, luM) vi. [ja bIdhela,-luM.' bI-eDa." zikSaNa-viSacaka snAtaka A bIla,-luM' vaikalpika rUpa "bInuM jeTaluM vyApaka nathI bI. Teka. vi. niM. "becalara opha TesTAila'nuM TaMkAkSarI ja.] juo bIdhela,-luM." rU5] kApaDa ane enA raMgonI zAkhAne yunivarsiTIne bIpha na. [aM.] gAya-baLadanuM mAMsa, gomAMsa nAtaka bI.phArma. vi. [e. 'becalara opha phArmasI'nuM TUMkAkSarI bITa na. Dhorane caravAne mATe kheDayA vinAnI ghAsa UgavA rU5] davA banAvavAnI zAkhAne yunivarsiTIne snAtaka mATenI jamIna, cariyANa jamIna, "grAsalenDa.' [0no kUtaro bIbaDI' . [ja bIbI' + gu. "Da" svArthe ta.ka.] (rU.pra) pote khAya nahi ane bIjAne khAvA na de evuM (tucchakAramA) bIbI [bIbalI mANasa ['piga-Ayarna bIbI . jhINI magaphaLI. (2) eka jAtanI phUlavela, bITa na. [e.] kAcuM bharataranuM lekhaMDa, 'kAsTa-Ayarna,' bAbalI strI. juo babaDI(2)." bIkaNa, huM na. jio "bIDavuM' + gu. aNu aNuM' bIbalI strI. kuge phUTI jatAM enA paTamAMthI bahaba jevuM 2010_04 Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bIgaluM 162 buka posTa banAvavAmAM AvatuM ramakaDuM bIyara . [aM.] eka jAtane pIvAno dArU bIbaluM na. bAvaLanuM bI bIrachI-baMdha (-badha) muM. veDAnA sAmAnano eka bhAga bIba chuM. vAla ke tuverane lIlA dANe. (2) e nAmanI bIra-baMdhanI (balpanI) strI. strIone kapALa upara paheravAnI eka vanaspati. (3) nAgaravelanA pAnanI eka jAta eka prakAranI sAMkaLI bAbA(-bAM)-gara vi. [ja e bIbuM' (+gu. "A pa. vi., bIlama chuM. DAMgarane bAphI sUkavIne kADhelA cokhA ba. 1, pra.) + phA. pratya] bIbAM taiyAra karanAra kArIgara, bIlAM-pAka yuM. [ o "boluM+gu. '' 5. vi ba. 1, bIbApADa, DhALa-gara, "Dara" pra.+saM.] bIlAMnA garbhanI dhImAM taLI cAsaNImAM nAkhI bIba-bAM)-ghaDe vi, puM, jie kIdhuM' (+gu. 'A' 5- karelI mIThAI vi, ba. 1, pra.) + dhaDavuM' + gu. 'u 'ku. pra.) bIbAM 1. pra.) + "dhaDavaM' + ga. 'uM' ' ka. pra.) bIbAM bIlI strI, siM, vividha prAvinimAM-1 bAlAnuM vRkSa bIlI sa dhaDIne taiyAra karanAra kArIgara bIlI-patra na. (saM.bIlAMnA jhADanuM pAMdaDuM (e pavitra bIbA(-bAM)-chA5 na. [o "bIbu' (+gu. 'A' pa. vi, gaNAtuM heI zivaliMga upara caDAvAya che.) kha. 1.) +kApavuM.'] bIbAMthI pADelI chApa (chApakhAnAnI bIlIpAka chuM. [saM] ja. bIlAM-pAka." chApaNI tema raMgArA vagerenI paNa), (3) (lA.) bhaNela bilasarI na. eka jAtanuM e nAmanuM aphINa chatAM gaNela nahi tevuM bIvara na. sasalAne maLatuM pANI najIka rahetuM eka prANI bAbA-bAMDhALa - jio "bIbuM' (zu. 'A' 5.vi, bIvale pR. e nAmanI eka vanaspati, biyA ba. 1, pra.) + 'kALavuM.'] sIsAnA patarAmAM upasAvelI bI-vADha na. jio bI" + "vAhavuM.'] mULamAMthI khedI bIbAMonI bheLI mAMDI. (ra) vi. (lA.) jemAM buddhi kAvuM e calAvI na hoya tevI mAMDaNIvALuM, adala adala, tadvata, bIluM (bI) aji. [saM. mau>prA. vaha-] bhaya pAmavuM, 'sTIri-TAIpa DaravuM, dhAstI anubhavavI. (2) (lA.) kAyara thaI rahevuM. bAbA- bAvIsa . ji. bIba' (+ gu. 'A' (upAkhyAna "pI" jevAM . badhuM" 5, bhU. 5. badhela, luM" pa. vi., ba. va.) + kA. 'navIsa.'] bIbAM goThavanAra bI. bhU ke.] bivAvuM (biHvAvuM) bhAve, ki, biyA kArIgara, "kaMpojhiTara' (da. bA.) (bi:vADavuM), biva(rA)vavuM (bi:-) B., sa kri. bIba-bAM)-pAra vi. jio "boba' (zu. 'A' pa.vi., bIla rajI. geva bAja thatI eka jAtanI kerI ba, va, pra.) + "pATavuM.'] jae "bIbA-gara.' bIsana na. bheMsanI jAtanuM zarIra para lAMbA vALavALuM bIbA( bAM)zALA strI. [ja e bIjuM" (gu. 'A' 5. vi, eka pazu ba. va. pra.)saM. rA ] bIbAM (TAI5) pAtra taiyAra karavAnuM bI.sI. vi. [e. " bira krAIsTa'] IsavI sana pUrve sthAna, "TAipa-phAuDarI' bI, sI.jIvi. [e. besilI kADameTa gyurIna] kSayaroga bIbIsI, caNoThI, gaMjA aMgenI eka davAkIya rasI bIbI* sI. [phA] muslima strI. (2) muslima patnI bIMga (-ca) strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta bIbI-jAyuM vijio "bIbI'+'jAyuM.] (lA.) bagATa (-Datha) strI, avyavasthA jio "DIMTaDI.' khAnadAna dharanuM saMtAna bagaDI(lI) sI. jio "baMgaDuM' + gu. "I' strI pratyaya. bIbuM na. [saM. vijaa ->prA. vivama-] AkRti DhALavAna bITa-luM) . jae "DIMTaDuM." [baMDala, nAno vIMTo khalo ke eTha, aDI. (2) TAi5. (3) pharame, "meDa,' boluM na. [e. banDa' + gu. 'uM' ta. pra.] nAnuM 'DAi.' [-bAM goThavavAM (rU.pra.) chApakhAnAmAM kapeka bIluM ne. pAyA bharyA vinAnI be eraThA ke khaMDa vaccenI karavuM. -bAM chevA (rU.pra.) goThavelA TAIpa daTA AchI dIvAla, jetaruM [AvatuM doraDuM karavAM. -bAM pahelAM (rU.pra.) TAIpa TaLI yaMtrathI taiyAra baDa kuM. hAthIne kAbumAM rAkhavA enA pagamAM nAkhavAmAM karavA. akkalanuM bIbuM (u.pra.) mUrkha] buka sI. [aM.] pustaka, graMtha bIbhatsa vi. [saM.] jene jotAM cItarI caDe ke trAsa buka-kamiTI sI. [aM.] pustaka chApavA yA abhyAsa mATe anubhavAya tevuM ane lohI-mAMsa-parU vagerenA svarUpamAM maMjura karanArI samiti, graMtha-samiti raheluM. (2) varavuM, bhaMDa. ('bIbhatsa' ane "azlIla'), (3) buka-kIpara vi. [.] nAmuM zAkhanAra hisAbanIsa 5. kAvyanA muLa ATha rasamAMne jagusa upajAvanAra buka-kIpiMga (-kIpiB) na. [e.] nAmAnI vidyA, hisAbanuM eka rasa. (kAvya.) [sthiti zAstra bIbhatsatA sI. [saM] bIbhatsa vApaNuM, jagusAnI buka-ka(8)sa puM. [.] pustako rAkhavAne beDi ke bIma na. [.] mae. (2) simenTa vagerenI mebhanA chAjalI yA khAnuM prakAranI jamAvaTa [3Na, AArI buka chuM. tika. bakaro, kapaDAMnI mATI thalI bI- bimAra vi. phi. bImAra' dhAstI lAvanAra] mAMduM, bukapaeNkeTa na. [aM.] pustakanuM bIMDaluM bI-bimArI strI, phi. bImArI) mAMdagI, ruNa-tA, AjAra buka-posTa na. [4] pustaka vagere TapAlamAM mokalavA (-3tha) sI. DAMgaranA choDane ropa mATe udhADI zakAya tevuM kavara ke bIDavuM 2010 04 Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ buka-bAnDara 1617 buDIta buka-bAinDara, buka bAITara (-bAinDara) puM. [aM.] pustake- bujadila vi. [3] bakarInA jevA bIkaNa haiyAvALuM, nI jida bAMdhavAne dhaMdho karanAra himata vinAnuM, kAyara buka-bAiniMga, buka-bAIviMga (-bAinDi) na. [.] bujadilI strI. [pha.] bujadilapaNuM pustakonI jida bAMdhavI e bujarga vi. [3. bujhurga dharaDuM, vRddha, jepha buka(-2) pR. ghaNo parasevo thavAne ghoDAne eka rega bujarga mI. [phA. bujhaga] ghaDapaNa, vRddhAvasthA, jephI bukaratI strI. senuM cAMdI tAMba ane sIsuM "e cAra bujhAI strI. [ja e "bujhavuM' + gu. "AI' ka. pra.] edhAtuonuM mizraNa karavAnI eka kriyA lavavAnI kriyA bukazela strI. [.] copaDIo vagere mukavAnI abharAI bujhAravuM ja "bajhamAM. [(4) kuTeluM vAsaNa buka-selara vi. [e.] pustako vecavAne dhaMdhe karanAra, bujhAruM na. gaLA-hAMkaNuM, (ra) kuM(3) mahuM DyuiM. pustaka vikretA, graMtha-vikretA bujhAvaNI strI. [jae "bujhAvavuM' + gu. "aNu' . ] buka-sTela puM. [] pustake vecANa mATe rAkhavAnuM - bujhAvavAnI kriyA, bujhAI. (2) samajhAvaTa sthAna ke dukAna [khAvuM, bUkaDA phAkavA bujhAvavuM e "bujhAvuM mAM. bukATavuM a. kri. [ja "bUkavuM" dvArA.] bUkaDe bUkaDe bujhAvuM a. kri elavAyuM, TharI javuM. bujhAvAvuM bhAve, ki. bu-bakAnI strI, jie "bu(ba)kAnuM' + gu. "I' strI- bUjhavavuM, bujhAvavuM che, sa. kri. pratyaya.],-nuM na. dADhI ane gAla upara thaI mAthA pharate bujharga vi. [phA.] ja bujarga.' vaTavAmAM Ave tevuM kapaDuM ane eno AkAra bujhugI jhI. [phA] o "bujarga.' bukAre muM. [2vA.] pikAra, avAja buTa-bAvaLI strI e. nAmanuM eka ghareNuM thiI gayela bukAvavuM, bukAvuM ja "bUkavuM'mAM, buTaleha vi. [e. balara] (tucchakAramAM) vaTalela, bhraSTa bukAka na. taiyArInI dhamAla buTArI sI. sAva2NuM bukiMga (buki8) na. [aM.1 relave sinemAM nATayagRho buTe(-)TI asI, khisakolI vagerenI TikiTa levAnI kriyA. (2) relavemAM mAla sAmAna budA-de)-dAra vi. [ja "buddo' + phA. pratyaya.] buTTAvALuM, ravAnA karavAnI kriyA budAnA bharata ke nakazIvALuM bukiMga kAraka . [e. + ja kArakuna."], bukiMga-kalAke budI strI. jio "buTTo' + gu. "I' satIpratyaya.] nAne (buka) 5. [.] kAunTara upara besI ke Ubho rahI buTTo. (2) kAnanI bUTamAM paheravAmAM AvatuM DeraNA jevuM TikiTa vecanAra mANasa [sikko ke dALiyA jevuM nAnuM ghareNuM. (3) (lA.) akasIra vadha. bukiMga-sTempa (bukipha) muM. [aM.] TikiTa upara mAravAne (4) vi. (lA.) lucce, khepAnI. (5) kAbela, hoziyAra bukhAra 5. [ara.] uSNatA, garamI. (2) tAva, javara, budI-gucacha . [ja buddI.'+ saM.] bharata-kAmamAM upasAvelo [[, kAha (rU. pra.) gusso batAvo] bukhArI vi., pR. [ara. bukhAra' + phA. "I' pratyaya] budI-ghara vi. jio "buddI' + phA. pratyaya.] ghaTTIvALuM bukhArA zaherane rahIza. (2) saiyadanI eka aTaka. (saMjJA) budedAra ja "budA-dAra." bugada puM, bedI kAle pahADanI aMdara mArga, suraMga, budo chuM. kapaDA upara bharata-kAmane phUla je upasAvelo Tanela' AkAra. (2) (lA.) manane taraMga, tarka. (3) upAya, bugo juo bukame." ilAja. (4) yukti. [ UTha, sUjharo (rU. pra.) acAnaka bugalI kI, magadaLanI kasaratano eka dAva vicAra Avo] budheDe . ghasaDavAthI te liseTa buTaDuM,-5 vi. dhAra khAMDI ke jADI thaI gaI hoya tevuM bucakaluM vi. [o "baccuM' dvArA] khUba nAnuM, pUkaDuM (3) (lA) jADI buddhinuM. (4) lAgaNIhIna bucakAra chuM. [vA.] cuMbananA prakArano moDhAne avAja, buTa, buthala(-La) vi. [2vA.] mUrkha, bevakUpha, akkala bucakAro vinAnuM, maMda buddhinuM bucakAravuM a. kri. [ja "bucakAra,'-nA.dhA.] hetane bu-baka . haraDe ane marma maDhethI bucakAre kara. (2) (lA.) paMpALavuM. bucakArANuM buTa-buTa (buDaya-buDaya) strI, [2vA.] gaNagaNATa, (2) bhAve., kri, bucakArAvavuM che, sa. kri. saMnipAtamAM karAte bakavATa [javAnIne dekhAva bucakArAvavuM, bucakArAvuM e "bucakAravuM mAM. buTa-bha(-bhAM) (buDatha-bha(-bhAsya) sI. [ravA.] dhapaNamAM bucakAre muM. jio bucakAra' + gu. "o' svArthe ta. pra] buTA(-1)vuM, buTavuM ja "bUTavuM'mAM. juo bucakAra." buriyALa vi. baMdhiyALa, buDathala bhujagala na. raMgavA mATe kAmamAM AvatuM eka phaLa buDIta (tya) strI. [ja "bUDavuM' dvArA.] khoTI paDela bhuja-gaMdha (-ga-dha) na. pitAnAM kula. (2) e nAmanuM eka udharANI, kaLa-khAdha. (2) barachI. (3) phaNage. [baMdhAvI kariyANuM (badhAvI) (u. pra.) jamInamAM vAvelI zeraDInI kAtaLIbhuja-dAna na. e nAmanuM eka kariyANuM mAMthI aMkura phUTa] gura cho 2010_04 Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ buDI-1 1614 buddhi-gharSaNa buDI-1 ki. vi. eka hAtha jeTalA mApamAM. (2) vi 487nuM sAmAnya rIte svIkArAyuM che.) sva5 buddha-pada na. [sa.] jJAnanI "buddha" koTino daraje buddha, 98 vi. [saM. vRddha -> prA. yudghama, hiM. buddha-badhita vi. [saM.] jJAnI mANase ke buddhe upadezeluM buddA.'] ja haM.' buddha-bhakita cI. [saM.] gautama buddhanA zaraNanI bhAvanA buDhApaNa na. jio bUTuM'+ gu. "paNa" ta. pra.), buDhApe buddha-bhASita vi. [saM.] gautama buddhe kaheluM puM [+gu. "po' ta. pra.) e bujharga." buddha-maMdira (madira) na. siM.] jemAM gautama buddhanI mUrti buddha juo "buDaDuM.' rAkhI hoya tevuM sthAna ' '[paMDita-anya buta strI. [vA.] paththara dhAtu vagerenI mUrti, pratimA. [1 thavuM, buddha-mAnI vi. saM., .] pitAne paMDita hovAnuM mAnanAra, 0 banavuM (rU. pra.) mUrti jevuM jaDa thaI rahevuM [baThaDuM buddha-mArga kuM. [saM.] jue "buddha-dharma." buta-huM vi. [ + gu. "kuM' svArthe ta. pra.] (lA.) kALuM ane buddhimati zrI. [sa.] gautama buddhanI pratimA (aneka ThekANe buta-khAnuM na. [+ jue khAnuM.'] (mUrti jemAM hoya tevuM) mukhyatve guphAomAM maLe che.) maMdira, devAlaya, devaLa buddha-yuga puM. [saM.] ja buddha-kAla." butaparasta vi. [phA.) mUrti-pUjaka buddha-zAsana na. siM] gautama buddhanA upadezarUpI AjJA. butaparastI strI. [vA.] mUrtipUjA (2) jue buddha-dharma.' [ttama (gautama buddha) buta-zikanI strI. phi.] marti-khaMDana buddhasTha vi. [saM.] pUrvanA aneka buddha purUmAM sarvobutAna na. [ara. buhatAnuM ] dAva, kaMlaka, ALa, Arepa buddhAtmA vi. [saM. mAtmA) jenA AtmAne jJAna thayuM hoya tevuM butAna na. [e. baTa ] DeraNuM, beriyuM, "baTana" buddhAvatAra 5. [saM. sava-an2] nArAyaNa-viSNunA dasa mukhya butAnuM na, -ne puM. [ara. bitAna] juo batAvuM.' avatAramAne gautama buddhanA rUpane navamo avatAra che. butArA puM, meTo sAvara, meTuM jhADu janma. [0 dhara (rU. pra.) maMgA besI rahevuM] butAvavuM sa. ki. dhAtune paNa caDAvavuM. (2) (lA.) nA. buddhi strI. [sa.] samajha, akkala, sAna, inTilekaTa'(ma. na.) hiMmata karavuM. butAvANuM karmaNi, kiM. (2) vicAra. (3) IchA. (4) nizcayAtmaka vRttivALuM budabudAkAra vi. [saM. yuddha mA-WI] parapoTAnA AkAranuM aMta:karaNa, keziyasanesa'(A.bA.).(sAMkhya.0 UghavI, budabuda kuM. [saM. yu vRddha + gu, "o' svArthe ta. pra.] parapoTo 0-khIlavI (rU. pra.) sArI samajha AvavI. (2) buddhinI budabudavuM akri. [e "budabuda,' -nA. dhA.] parapoTA tIvratA thavI. calAvavI, - dohAvavI, 0 lAvavI thaI ubharAvuM. budabudAvuM bhAve., kri. budabudAvavuM e.,sa..i (2. pra.) samajhavA prayatna karavo. 0 cAlavI (rU. pra.) samajha budabudATa kuM. [ja "buhabudavuM' + gu. "ATa' ka. pra.]. pavI. nI khAI (rU. pra.) mukhe, bevakupha. nuM AgavuM para peTA thaI UbharAvuM e (rU. pra.) khUba DAhyuM. (2) mUrkha. nuM beTuM (rU. pra.) budabudAvavuM, budabudAvuM e "budabudavuM'mAM. (2. pra.) kharAba dAnatanuM. nuM bAradAna (rU. pra.) mUrkha, buddha vi. [saM.] jene jJAna thayuM hoya tevuM. (2) puM, boddha dharma- bevakupha. ne saMhAra (-bhamhAra), 0ne sAgara (rU.pra) saMsthApaka zAkyasiMha-gautama buddha. (saMjJA) (purANee ghaNuM ja kADhyuM. 0 pharavI, pharI javI (rU. pra.) kubuddhi thavI, "buddha'ne nArAyaNa-viSNunA navamA avatAra kahyA che.) dAnata bagaDavI. 0 batAvavI (rU. pre.) cAlAkI rakhADavI. buddha-kAla(La) muM. siM.] zAkayasiMha gautama buddhano samaya 0mArI javI (rU. pra.) bevakuphI batAvavI] | (I. sa. pU. 5 kI-5 mI sadInA uttara-pUrva samaya) buddhi-kakSA strI. [saM] buddhizakti, gaja, gaMjAyeza, kelibara' buddhakAlIna vi. [sa.) zAkyasiha gautama buddhane samayanuM buddha-kRta vi. [saM.] samajhapUrvaka kareluM buddhakALa ja "budha-kAla." buddhi-keza(-2) pu. [saM.] jJAnataMtuonuM jhUmakhuM, "narvasa buddhagayA strI, na. [+ ja gayA.'] magadha dezamAM buddhanuM sisTama' (ba.ka.ThA.) tapobhUminuM sthAna. (saMjJA.) buddhi-kauzala(-lya) na. [saM.] zANapaNa, buddhimattA buddha-jana 5. .] jJAnI mANasa budigata vi. siM] samajhamAM AveluM, samajhAyeluM. (2) buddhayaMtI (-jayantI) sI. [sa.) zAkyasiMha gotama buddhanA vicAramAM UtareluM janamane divasa (Aso sudi dazamI-vijayA dazamI) (saMjJA) buddhigamya vi. [3] samajhamAM Ave tevuM, samajhAya tevuM, buddha-tva na. [saM.] jJAna-dazA. (2) gautama buddhane jJAna thayuM "zanala' (je, hi.) [hevApaNuM e sthiti budha-gAMbhIrya (gAzmIrya) na. (saM.] gaMbhIra buddhi proha buddhi buddhadeva 5. siM] ja "budvA2)." buddhi-gecara vi. [se, muM.] jae "buddhigamya." buddha-dravya na. si.] stUpanI aMdara rAkhelo gautama buddhane buddhigrAhI vi. [sa, paM. buddhine pakaDI rAkhanAruM, samajhavALa ke evo koI avazeSa. (saMjJA.). vAne prayatna na kare ke karavA de tevuM buddha dharma chuM. siM] gautama buddhane prasarAvela prAcIna hiMdu- buddhi-grAhya vi. [saM.] juo buddhigamya." dharmane eka saMpradAya, bauddha dharma ke saMpradAya. (saMjJA) buddhi-gharSaNa na. [saM] buddhizALIomAM parasparanI buddhibuddha nirvANa na. [saM.] gautama buddhanuM avasAna (I. sa. pU. pUrvakanI carcA-vicAraNA na, 2010_04 Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ buddhi( vi)dhAtaka buddhi(-vi)ghAtaka vi. [saM.], buddhi-ghAtI vi. [saM., puM.] buddhine nAza karanAruM buddhi-camatkAra puM. [saM.], buddhi-camatkRti strI. [saM.], buddhicAturya na. [saM.] buddhinI caturAI, catura buddhi, 'viTa' (ma. na.) 1115 buddhi-cApala(kSya), buddhi-cAMcaya (-cA-caya) na. [saM ] buddhinI capaLatA-cAlAkI. (ra) muddhinI caMcaLatA. (3) (lA.) cAMpalAI [pUrvaka UbhuM thAya tevuM buddhianya vi. [saM.] buddhimAMthI kholI Ave tevuM, samajhana buddhi-natha na. [saM.] buddhinI jaDatA, jaDa buddhi hAvApaNuM buddhijIvI vi. [saM., puM.] buddhinA upayegathI bharaNa-poSaNa meLavanAruM (zikSaka vakIla vagere), 'InTilekcyuala' buddhi-tattva na. [saM] zarIramAM rahelA samajhadArI-rUpa padArtha, (2) sAMkhya tattvajJAnanuM khajuM tattva. (sAMkhya.) buddhi-dAtA vi. [saM. yuddha: vAtA, puM.], buddhi-dAyaka vi. [saM.], buddhidAyI vi. [saM., puM.] samajha khIlave tenuM, jJAna ApanAruM [vApaNuM buddhi-daurbalya na. [saM.] agninI UNapa, nabaLI buddhi buddhi-dhana vi. [saM.] (buddhi jenI mUDI hAya tevuM,) buddhimAna, buddhizALI . buddhinAza puM. [saM.] samajha-zakti mArI javI e buddhi-nidhAna vi. saM., na.] buddhimAna, samajhadAra, DhAg buddhi-puraHsara, buddhi-pUrvaka kri. vi. [saM] pUrepUro vicAra karIne, pAkI samajhathI, samajhapUrvaka, kharAkhara samajhaune buddhi-pratibhA strI. [saM.] buddhinA vaibhava, tIvra buddhi hovApaNuM buddhi-pradhAna vi. [saM.] jemAM buddhiniyAmaka hoya tevuM, pAkI samajhavALuM buddhi-prabhAva puM. [saM.] jae buddhi-pratibhA.' buddhi-prayAga puM. [saM.] buddhi ajamAvavI e buddhi-prAmANya na. [saM] samajhamAM Ave te ja svIkArya evI vicAra-paddhati, buddhivAda, rezanAlijhama' (ma. ha.) buddhiprAmANya-vAda puM. [saM.] samajhamAM Ave tevuM ja svIkArya evI vicAra-paddhatinA siddhAMta, buddhivAda, rezanAlijhama' [mAnanAruM, 'rezanAlisTa' buddhi-prAmANyavAdI vi. [saM., puM.] buddhiprAmANya-vAdamAM buddhi-khala(-La) ta. [saM.] buddhi-zakti, samajhavAnI tAkAta, mAnasika zakti [bhinna rIte sUjheluM buddhi-bhinna vi. [saM.] bhinna bhinna vicArakane bhinna buddhi-bheda puM. [saM.] buddhi ke samajhamAM DAmADoLapaNuM, A sAcuM ke e sAcuM' eve bhrama buddhi-(.vi)bhrama huM. [saM.] buddhimAM vikAra AvI javA e ke jenAthI sAcA-khATAnA viveka na rahe. buddhi-bhraMza (-bhraMza) puM. [saM.] jae 'buddhi-nAza.' buddhi-bhAvanA strI. [saM.] ja e 'buddhi-prAmANya'rezanA lijhama' (vi. yu.) buddhimattA sI., ttva na. [saM.] buddhimAna hovApaNuM, DahApaNa, zANapaNa, heziyArI, kuzaLatA, 'inTilekcyuAliTI' (ma.na.) _2010_04 buddhi-svAtaMtrya buddhi-mahimA puM. [saM.] buddhinI mahattA, buddhinuM gaurava, 'rezanAlijhama' (A. khA.) buddhi-maMta (-manta) vi. [saM. degma>=prA. degmaMta], buddhi-mAna vi. [saM. degmAn puM.] buddhivALuM, zANuM, DAdhu, hoziyAra, kuzaLa buddhimApana na. [saM.] bALaka ke mANaseAmAM samajhazakti keTalI che e mApavAnI kriyA, inTelijansa-TesTiMga' buddhi-mAMdya (-mA) na. [saM.] buddhinI maMdatA hovAghaNuM, nakhaLI buddhi kevApaNuM buddhi-mUlaka vi. [saM.] buddhi upara jenA AdhAra che tevuM buddhiyuM vi.saM. mudghi + gu.iyuM' ta...] jue buddhi-mAna' buddhi-cAga puM. [saM.] buddhinA upayega thaI zake evI paristhiti, vicAra karavAnI anukULa sthiti [eMdhANI buddhi-lakSaNa na. [saM.] samajha dharAve che e prakAranI buddhi-lakSaNI vi.saM., puM.] buddhivALuM, 'inTilekcuala' buddhi-lAghava na. [saM] sUkSma vicAra-zakti kevApaNuM buddhi-vardhaka vi. [saM.] buddhine vadhAranAruM buddhi-tyaMta (vata) vi.saM. yurlRi + gu. 'vaMta' ta. pra.] ja 'buddhimaMta,' buddhi-vAda puM. [saM.] jue' buddhi prAmANyavAda'-'inTilekacyuAlijhama' (hIM. vra.), 'raeNzanAlijhama' (na. lA.) buddhivAdI vi. saM. huM.] jue 'buddhiprAmANyavAdI.' buddhi-vikAsa puM. [saM.] buddhinI khilavaNI, buddhizaktimAM vadhArA thavA e buddhi-vidhAtaka jue 'buddhidhAtaka.' buddhi-vibhrama jae buddhibhrama.' buddhi-vivekapuM. [saM.] sAruM narasuM-sAcuMkhADhuM-sabaLuM nabaLuM,' jANavAnI zakti, jajamenTa' [bhrama buddhi-viSaya puM. [saM.] buddhinI maryAdAmAM AvatI bAbata buddhi-viSayaka vi. saM.] buddhine lagatuM, buddhi vizenuM buddhi-viSayI-bhUta vi, [saM.] buddhine viSaya baneluM buddhi-kaya na. [saM.] khuddhinI vyavasthAnA abhAva buddhi-vyApAra puM. [saM.] buddhine upayoga karavA e, 'rIniMga' (hIM. tra.) buddhiyApAra-vidyA, strI, buddhiyApAra-zAstra na. [saM.] tarkazAstra, 'laoNjika' (ba. ka. ThA.) buddhiyAmeAha puM. [saM.] buddhinuM mUMjhAI javuM e, (2) buddhibuddhi-zakti strI. [rsa.] buddhirUpI zakti, vicAra-zakti, samajha, viveka. (2) gajuM, guMyeza, 'kaeNlibara' buddhizAlinI vi., strI, siM] buddhizALI strI buddhizAlI(-LI) vi. [saM., puM.] jue buddhimaMta.' buddhisava na. [rsa,] buddhirUpa khaLa, buddhizakti buddhi-saMpanna (-sampanna) vi. [saM.] jue 'buddhi-maMta.' buddhi-sAgara vi. [saM., puM.] ghaNuM ja buddhimAna. (2) (kaTAkSamAM) markha, bevakUpha buddhi-sAmarthya na. [saM.] jue 'bugnikhala,' buddhi-siddhavi. [saM.] samajhathI nIvaDI AveluM rezanala' buddhi-svAtaMtrya (-svAta-trya) na. [saM.] darekane peAtAnI rIte [(ga.la.) Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ buddhi-svAtaMtrya-vAda bulAkhI vicAra karavAno adhikAra che evA prakAranI paristhiti, kSudhAtura, bhUkhALavuM. (2) (lA.) rAMka, garIba [mAgatuM buddhi-prAmANya, "rezanAlijhama' ['buddhi-vAda.' bumukSu vi. [saM.] khAvAnI IcchA karanAruM, bhajana karavA buddhisvAtaMtrya-vAda (-savAtavya.) puM. [saM.] ja e bumarANu na., bumAra, muM. [ja e bUma' dvArA.] bumAbuddhisvAtaMtryavAdI (vAtaca) vi. [sa. puM] jae buma, moTe dhATa, rADArADa, zerabakAra buddhivAdI." [vinAnuM, mUrkha, bevakupha bume ja baMbiyo.' buddhi-pINuM vi. [+jao "hIzuM.'], -na na. siM] buddhi burakhA-dhArI vi. jio burakhe' + se, muM.], burabeza buddhihInatA strI. [sa.] buddhihIna hovApaNuM, mUrkhatA, vi. [ara. burkaa + phA. pi ] burakho dhAraNa karanAruM bevakUphI tivuM, tarkalaka bura chuM. [ara. burkaa] AMkha sAme kANAMvALI jArI buddhihetuka vi. [saM.] jenA kAraNarUpe buddhi rahelI hoya hoya te AkhA zarIra upara oDho buddha vi. [saM. 2 -> prA. yuddhae, hi.] (kaTAkSamAM) buraja chuM. [ara. buja] kilAnI dIvAlane cAra khUNe mUrkha, buddhihIna, DevyuM bidhA bahAra kADhelo te te goLAkAra ane dIvAlamAM amuka amuka buddhopadeza pu. [saM. vRddha + 3parerA] gautama buddhe Apelo aMtare te te corasa ke laMbacorasa keTho (jenA upara rahI buddhopAsaka vi. siM, vRdgha + 35] gautama buddhanI upAsa- senika killA upara AkramaNa karanAra zatru sAme astrothI nA karanAra laDI zake.), hAthaNa, pusta bu dUba da dhuM. [saM.] parapoTo buraja-baMdI(-dhI) (-bandI, dhI) vi. [+ phA. "badI.] buddabadana na. [saM. prakAre navA Ubho karelo zabda] jene pharatA buraja hoya tevuM koThAvALuM (kilo vagere). (2) UkaLavuM e, utkalana philuM biMdu, utkalana-aMka zrI. burajavALI bAMdhaNuM [eka jIta buba dAMka (budabudA) . si 160 + ] UkaLavAnuM burajI vi., zrI. [ + gu. 'I' te pra.] zetaraMjanI ramatamAMnI budha pR. siM.] DAhyo mANasa, samajha. (2) vidvAna, paMDita, burajI-baMda(dha) (-banDa-bdha) muM. [+ phA. "banda] ghoDAnI (3e nAmane sUryanI najIka rahI pharato eka graha, pITha uparanA sAmAnano eka bhAga ' markayurI." (saMjJA.) (4) parANika mAnyatA pramANe caMdrane burabhesa(-spa) bI. ghaDapaNamAM javAnIne dekhAva enI patnI rohiNImAM thayelA putra ke je pAchaLathI graha- burAka alI. [ara.] tAbUtanA divase mAM karavAmAM Ave che rUpe the. (saMjJA). (5) saptAhanA sAta vAre mAna ravi- tevuM eka paga pazu thI ceAtho divasa. (saMjJA.). [bApane budhavAre (2. pra.) burAravuM ja bUDavuM.' ('buDAvavuM ne sthAne taLa gujarAtakazuM nahi, nya] mAM kavacita sAMbhaLavA maLatuM. sara0 "arADha.) budha-jana . [saM.] DAhyo mANasa burAnI na. chAsamAM kareluM zAka budharaDe . ujharaDe burAnI sI. taLeluM rIMgaNuM budha-vAra chuM. [saM.] ja "budha(5).' burAvavuM, baravuM e baravuMmAM. budhavAriyuM vi. [ + gu. "iyuM' ta. pra.] budhavArane lagatuM. bhuja-keTa 5. [e. brAuna-koTa 1 Akhe zarIre DhaMkAI (ra) na. budhavArane divase prasiddha thatuM sAmAyika. (3) jAya tevo koTa, ovara-keTa' budhavArane divase maLatuM maMDaLa (4) (lA) nAdArI korTe. burjhavA vi. [] samAjanA madhyama varganuM (5) vi. nAdAra, devALiyuM bulabaeNga kuM. [aM.] dhAtakI prakArane videzI eka kutare budhavAre vi. [+gu. "u" ta. pra.] budhavAre AvanAruM, bulaDojhara na. [.] pAvaDAnI jema jamInamAMthI mATI budhavAre Ave tevuM, budhavArathI zarU thatuM khAdI jamInane sarakhI karatuM eka yAMtrika vAhana, yaMtra-pAvaDe budhAravuM sa. kri. [jae badhuM-nA, dhA. dhekA vaDe mAravuM bulabala na. phi.] mIThA avAjavALuM eka suMdara pakSI budhAriyuM na. [ja e badhuM' dvArA ] bUDyuM, jADe che bulabulATa puM. [+gu. "ATa' ta. pra.] bulabulanA je budhASTamI strI. siM. vudha + aSTamI] budhavAravALI ajavALI madhura avAja AThama (caitrI AThama evI maMgaLa gaNAya che.) (saMjJA.) bulaMda (bulanDa) vi. [phA.] bhavya, meTuM, UMcI megyatAvALuM. budhASTamI-vrata na. siM.] budhASTamIne divase Avato upavAsa (3) UMcethI ucArAta ke vyakta thatuM (avAja vagere) buniyAda vi. phi. bunyAda] kulIna, khAnadAna. (2) strI. bulaMda-bakhta (bulanDa-) vi. [kA.] bhavya nasIbavALuM, jaDa, mULa, pA. (3) elAda, kuLa, vaMza, jAta mahAbhAgyazALI bhAgya, mATI nasIbadArI buniyAdI sI. [phA] kulInatA, khAnadAnI [bejhika" bulaMda-batI (bulada-) . phi.] UMcuM nasIba, parama buniyAdI vi. [+gu. 'I' ta. pra.] pAyAnuM, mUlabhata, bulAka,kha strI , na. [taka. bulA, '] nAkamAM paheravAmAM bunnasa na. [ara. bu ) e "banusa.' AvatuM laTakatuM vALInA jevuM ghareNuM bubela na. sAbaranA jevA zigaDAvALuM eka AphrikI pazu bulAkhI vi., . [+ gu. "I' ta. pra.] nAkamAM vALa paherI bumukSA salI. [saM.] khAvAnI-jana karavAnI IcchA, bhUkha, hoya te kare (ghaNAM chokarAM marI jatAM chelle janmatAM enuM nAka vIMdhI bulAkha paherAvAmAM Ave che. sara0 "nAtha" bubhASita vi. [saM.] khAvAnI IcchA karI hoya tevuM, bhUkhyuM, gujarAtI) 2010_04 Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bulAruM 1617 bulAru chuM. apazabda, gALI bubhA strI. e nAmanI eka vanaspati bulAruM vi. bAyaluM, traMNa (2) nabaLuM, nirmAya " sI. phi. bo] gaMdha, vAsa, bAsa buleTina na. [aM.] jAhera banAva ke bImArI yA navA bU* sI[u] muslima khAnanA nAmane aMte vaparAya che: maLelA padArtho vagerenI mAhitI ApatI aniyatakAlIna "mariyama-ba' vagere patrikA bUko 5. ujharaDe. (2) mUThI. (3) mUThI mAravAnI kriyA bulavuM na galIdaMDAnI ramatamAM dAva denAra galI pheMke tene bUka-ga)DI sI. kAnanuM eka jhUlatuM ghareNuM dAva lenAra phaTakA mAre e kriyA bUkaDe . jio bUike' + gu. Da' svArthe ta. pra.) dhANI buvAre' na. [hiM. buhArI vAsIduM kADhavAnI kriyA dALiyA vagerene moDhAmAM nAkhavAM e. (hANAne bUka' buvAra* (0raya) strI, ekhA pAse maLatI mAchalIne eka kahevAya, curNa phAkaDo' kahevAya.) prakAra bUka strI. Akhe bhako, AkhuM cUrNa barelI strI, eka prakAranI lAkha bUkalo chuM. TukaDe, kaTako bu chuM. [marA. buvA, sara0 bAvA.1 mATe paData. bUkavuM sa, ji. [2. prA. yuvera kotarAM, kaNasalAM,-nA. dha.] (2) mATe sAdhu ke bAvo AkhA dANA (dhANa dALiyA jevA) meDhAmAM nAkhavA. buzakeTa puM. [aM.] kaphanI pUrI bane ardho keTa bukAvuM karmaNi, kri. bukAvavuM che., sa. ki. buzala na. [e.) ATha gelananuM eka mApa bUke !. [2. mA. juvaka-] jue "bukaDo.' buza-zarTa na, [] bAvaDe aDadhI bAMnA adhe koTa bhUgaDI jue "bakaDI.' [vakhANa karavo] buzAmArI strI, dhamAla, dhAMdhala, dhamAcakaDI bUthuM na. [e. byugala raNaziMgaDuM. -gAM phUMkavA (. ) busadiyA DuM [ja bUsaTa' + gu. "yuM' ta, pra] sImaMtamAM bughalI strI, baraNI adharaNiyAta sIne kheALAmAM besI AchI ba Ta ke tamAro bUca na. jaDI pocI chAlavALuM eka vizALa vRkSa, (2) puM. mAranAra (mukhyatve diyara) na, e jhADanI jADI chAlamAMthI zIzI-zIzAnA meTAM baMdha buhAravuM sa. kiM. [jae "buhArI' hiM, nA. dhA. vAsIduM karavA karAto te te DATa. [0 ughADavuM(-), 0 kAvyuM vALavuM, jhADuthI vALavuM, jhADavuM, bakaravuM. buhArAvuM karmaNi.. (-), 0 khela(-) (rU. pra.) zIzInA ma mAMthI bane ji. buhArAvavuM presa. kri. DATa dUra kare. 0 mAravuM (rU. pra.) zIzI-zIzAnuM meM buhArAvavuM, buhArA jae "buhAra'mAM. [vALanuM bacane DATa ghAlI baMdha karavuM]. buhArI strI. [hi.] sAvaraNI, jhADu [karavI (rU.pra.) vAsIdu bUcakuM na. nAnA TUMkA vALane jathA baMda' na. [saM. viSNu, muM.] TIpuM. (2) (lA.) vIrya, zukra yama na. e nAmanA pakSInI eka jAta, 'DuMge" buda (bRdaya) strI, capATanA aMdaranA pATamAMnI navamI jagyA. bUcaTa vi. buddhivagaranuM, mukheM. (2) ka2vAdI [, besavI (-besavI) (u.pra.) hAra thayA karavI. 0mAravI, bUcara chuM. [aM.] kasAI, khATakI 0 lAgavI (2. pra.) nukasAnI thavI). "cale kI, khArA pANImAM thatI eka prakAranI mAchalI buka, dANu puM, ba. va. jenI kaeNphI bane che-kAva bane bUciyuM vi. jio "bu cuM' + gu. "yuM' ta. pra.] jAo che te eka prakAranA arabastAnI dANA bUruM." [chokarI, bacI. (pArasI.) buMdiyAM na, e. 1. [ A baMda'+ gu. "iyuM" ta. pra.] bacI jhI. jio "ba"+ gu. "I' pratyaya. nAnI varasAdanAM TIpAM, kerAM bU rca vi. [hiM. bacA] kAna ciDAI gayA hoya ke na baMdI jI. jio bada" + gu. "I' ta. pra.] caNAnA hoya tevuM. (2) besI gayelA nAkavALuM. [- kArabhAra leTanA taLelA dANa. [0nA lADu (rU.pra.) evA taLelA (rU. pra.) kamANu ke jhAjhI prApti vinAne vahIvaTa. (2) dANA cAsaNImAM nAkhI vALelA lADu] sattA vinAne vahIvaTa]. baMda-dhAge kuM. [+ ja "dhAge.' seya-dAre bu chuM. jio "baccuM.'] karo. (pArasI.) buMdelI vi. [buMdelA eka rAjapUta jAti + gu. I' ta. pra.] khUjale puM. AMcaLa buMdelA ane emanA deza baMdelakhaMDane lagatuM. (2) sI. bUjha (%) strI. [jae bUjhavuM.'] kadara baMdelakhaMDanI bhAratIya AryakuLanI eka bolI. (saMjJA) bUjhavavuM ja 'bujhA'mAM. [samajhI enI kadara karavI baMba, kaDI sI. [2. prA. cuMvA+gu. "DI' svArthe ta. pra.], bUjhavuM sa. kri. [saM. - prA. gussa-] sAmAna kAryane bATa, bATa, DuM [ + gu."ATa'-aDa' ta, pra.], -bANa bUTa jI. kAnanI nIcenI labaDatI cAmaDI, buTTI. [ 0 na. [+gu"ANa' ta. pra.] jue bUma." [bumATe | pakavI (rU. pra.) bhUlane svIkAra karo] [(saMjJA.) baMbA-ra (bukhArava) kuM. [. prA. yuvA + saM] bhAre bUTa zrI. [saM. mUtamAtA tarIke jANItI] eka vI. baMbiye . [ja baMba' + gu. "iyuM' ta. pra.] AvI bUTa . [aM] yuropIya paddhatine joDe che pagarakhuM paDatA yuddhanI khabara ApavAne mATe vagAravAne Dhela khU-bUTa . bAMdhyA vinAne haTha kuvo. (2) ciceDAnA ane ene khAsa tAla, bume eka bhAga. (3) caNAne popaTa "bhaluM na. hAthalA thAranuM sukAyeluM jharaDuM bUTa na., ke . varasAdanuM jhApaTuM Jain Educ a tional 2010_04 Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ buTI 1618 bUrI bUTaDI sI. jio "bUTa + gu. "DI' svArthe ta. pra.] khUddha vi. [saM. vR >prA. yumana, yusuma-] juo buDatuM." e baTa.' bhUtakI strI, bAvaLanA lAkaDAnuM banAveluM ciceDAmAM kAma bUTaDI sI. kAranI aMdara ghAlelA meranI AsapAsa AvatA AvatuM eka sAdhana abavAvALA lAkaDAnA be TukaDAmAM te te bU tuM na. akkala. (2) satta, baLa, rAma bUTatuM na. jio bUTa+gu. 'DuM ta. pra.] kAnanI bUTamAM bUtha (-zca) sI. parIno bhAga, mAthuM. (2) mAthA ke paheravAnuM eka ghareNuM, buTiyuM priANI gAla upara marAtI thapATa bUTa na. ghorakhodiyuM nAma dharAvatuM eka copaguM hiMsaka bUtha vi. juo bethaDa. bUTaDuM na pANI vinAne khADe [eka devI (saMjJA.) bUtha puM. [.] matadAna ApavAnuM UbhuM kareluM sthAna bUTa-devI zrI. jio bUTa + saM.] bhUta mAtA nAmanI khUdane puM. pravAhI padArtha bharavAnuM vAsaNa (2) cAlo. bUTa-bITa pulAva chuM. [ja bA-ba)Ta'+"pulAva.'] caNuM (3) vATako ane cokhAnA leTanI eka khAgha-vAnI bUhalI strI. mazAla mATe tela rAkhavAnuM vAsaNa bUTA(-)-dAra juo "buddA(-)-dAra." bUdha (9) strI. si. guddhi) jue buddhi." bUTAM na., a.va. nAnA choDa ane jhADanAM mULiyAMne laI bU (eN)dhuM na. [saM. vana->prA. caMpA-] jADuM DaMgoruM sakhata thaI gayelI jamIna ke evuM lAkaDuM. (2) vAsaNanI besaNuM ke nIcenI paDadhI. bUTi-ciyAM na, ba.va. gADAnA DAgaLAne jaDavAmAM AvatA (3) (caro) mahuDAne mera lAkaDAnA amuka AkAranA be kakaDA [buTaDuM." bUna strI. [jao bahena.] bahena (uttara gujarAtamAM) bUTiyuM na. [ja bUTa + gu. "NuM" ta. pra.) e khUbaka vi. phi.] buddhihIna, babUcaka. (2) 5. gharaDe bUTiyuM na. burAI gayela kavi mUrkha mANasa bUTiyuM na. jio bUTa + gu. "iyuM ta. pra.] joDAne khUbaDI ja babaDI. veha pahoLo karavA mATenuM lAkaDAnuM loLiyuM khUbeluM na. stana, dhAI bhUta-baM)TI ja "buTTI." khUbaluM? vi. mUrkha, bevakUpha. (2) mAla vinAnuM, taracha bUTI-mucha jao buTTa-gu." bUma strI. [de. prA. cuMvA] ghATe, hokAre, pokAra. (2) bUTIdAra ja "buddInadAra.' aphavA. [0 uThavI (rU. pra.) aphavA phelAvI. cha karavI bUTa-dAra e bA-dAra'-'buddA-dAra." (rU.pra.) phariyAda karavI. 058vI (3 pra.) luMTAvAnA avAja bUTha ja buThuM.' thavA. 0 pAvI, 0mAravI (2 pra.) bolAvavuM. (2) phariyAda bUDha (5) sI. [ja baDavuM.] bUDavuM e. (2) mANasa karavI. 0 bhege cIci (rU. pra.) navI vastu mATe baDI jAya eTalI pANInI UMDAI. (3) eka jAtanI bUmAbUma karI mUkavI] upakAra meTI mAchalI bUma-barADe muM. [+ juo "barADo.'] bhAre hokAre, mATe bUka chuM. [2vA.] DabavAne avAja bUmalA sI. e nAmanI mAchalInI eka jAta, baDakA sI. karaDa bUmaluM na. sukaveluM mATaluM, kheDuM bhUkI strI. [jae bUDavuM' + gu. "kI' ku.pra.) e "bakI.' bUmAbUma kI. jio "ma,-dvirbhAva], bUma-zora DuM, bAda na. pANInI UMDAI mApavAne dorIne bAMdhelo sIsAno [+ jue zera."] bhAre zerabaMkAra, ghAMTAghATa, bumarANa ke anya prakArane vajanadAra kakaDe. (vahANa.). (2) mADhanuM bUmi . [+gu. "yuM' ta. pra.] jae bubiyo." lAkaDuM. (3) pIDhaDIthI jarA jADuM lAkaDuM bhUraraya) strI. [ja e "baravuM.'] burAyelI ujajara jamIna bUDa na. vahANanuM paDakhuM, bera6. (vahANa.) bUra* (-2) strI. [sa, mUri vi, khUba dvArA) jAnanI vidAya bRdhuM ja ba Da (1)." [goLI vakhate apAtI bhUyasI dakSiNA. [0 vAMTavI (u.pra.) brAhmaNe bUma (-bhya) strI. pANInI UMDAI mApavA mATenI sIsAnI vagerene jAnanI vidAyanI bheTa ApavI] mUkavuM a. kri. [2. prA. ] ja "vuM." budANuM bhAve., bUraTha (-Taya) bI. cAmaDI upara unALAmAM thatI rAtA raMganI kri. buDA(-)vuM presa.kri. (AmAM "buDAvavuM vyApaka nathI). camakI, aLAI bUDI strI. aNIvALo bhAga. (2) talavAranI mUTha pAchaLanI bUravuM sakri. (pilANamAM ke khADAmAM) pUraNa karavuM, bharavuM, aNI. (3) kosane upara AkaDo bharAvavA mATe dATavuM. baravuM karmaNi, kri, burAvavuM che, sa. kri. bhAga. (4) bhAlAne nIcene baravALo che. (5) barachI khUrazI sI. varasAdanI RtumAM bilADInA Topa jevI UgatI bUDI-vA kri. vi. [+ juo "vA' (mApadarzaka)] jenA upara eka vanaspati bhAlo Ubho rahe teTalAmAM bUrasI DhI. sagaDI, sagaDI-cale bUDha vi., muM. (saM. vRddha>Dha, guDha-] (lA) bUDhA vAMdare bUrAI strI. jio bUruM' + gu. AI' ta. pra], za bUdiyuM vi. [ja TuM' + gu. "ghaNuM svArthe tapra.] jue (-15) strI [+ gu. "AzA' ta. pra.) bUrApaNuM bu'-buDa.' bUrI vi., sI. jio bUruM*+ gu. "I' pratyaya.] bUDhiyA vi, pR. [ja "DhiyuM.'] juo baDha (lA.) DuMDAM vagerene chaDatAM paDatI choDAMnI bhUkI, jhINI 2010_04 Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yu41 kutarI. (2) khAvaTA vagerene chaDavAthI nIkaLatA cheDAMnA bhUkA bhUruM` vi. kharAba, naThAM, narasuM. (ra) duSTa, nIca. (2) na. bUrI hAlata, kharAba dazA [paDelI keAtarI bUruMx na. [phA. vyUha ] daLelI khAMDa. (2) DuMDAMne chaDatAM mUla (khUlluM) na. jue khahaluM.' [. pra. paNa tyAM jue.] bhUzi(-si)yuM na. sUMDale khUsakuM na. [jae suMO' + gu. 'ka' svArthe ta.pra.] varasAdanuM AvI paDatuM sakhata jhApaTuM bhUsaTa,-4 (-Tala,-ThaSa) strI, hAthathI marAtI lapaDAka. (2) adharaNiyAta strIne diyara enA kheALAmAM esI haLave hAthe mAre che te lapATa bhUsaluM na. lAkaDAnA eka cheDe jADA ane bIje cheDe pAtaLA evA kakaDA, dheAkaNuM bhUsiyuM jae 'ziyuM.' mRtyu` na. jue sakuM.' khUsune vi, rasa ke svAda vinAnuM, esvAda. (2) mUrkha jaDa, jADI muzvinuM, evakz. (3) gAmaDaeNiyuM, rAcuM, (4) ghaNuM jADuM ne capaTuM (bAjarA vagerenA dANA) bhUsA huM. mejanI nIcenA lAkaDAnA ke leAkhaMDanA pa'Do khUhaluM na. [ke, prA. josa, josa + gu. 'luM' ta. pra.] phUlAnA bhAga, dhagaDA. (2) guDDA. [. chaTakI javuM, . vachUTI javuM (1. pra.) jhADA thaI javA, (2) khuba DarI javuM. * teADI nA (-nAM)khavuM, . vacheADI nA(-nAM)khavuM (rU. pra.) sakhata mAra mAravA] 119 khU'*(-ga)vuM a. kri. [ravA] mATe avAje jema tema bethlavuM, ekaluM. bhU kA(-gA)vuM bhAve., kri. yU'kA<-gA)vavuM ke.,sa.kri. bUkArI puM. [jae 'aMkaluM' dvArA.] bUma, rADa mUkAvavuM, mUkavuM jue aMkavuMmAM, khUMgaDI strI. ThaMDInA divaseAmAM zarIre lapeTavAnuM vastra mUMgaNu na. [jue 'aMgavuM' + gu. 'aNa" rR. pra.] khUMgavAnuM sAdhana, meDhuM pAtharaNuM, sIvelI jAjama (emAM meTe bhAge pAMca phALa UbhA sauvelA hoya che.) khUba| sa, kri patharAya ema DhAMkaNuM, AvaravuM, chAvaranuM. (ra) (lAkaDAMnA paTArAne leDhAnI cIpethI) maDhavuM. (3) bharavuM. bhUMgAvuMae karmaNi, kri. bhUMgAvavuM `ke.,sa. kri. khUbavuM ki. jae bhUMkavuM.' mAruM bhAve., kri. mUMgAvavuM? ke.,sa kri. mUMgA sI. ghAsanI bhArI ke meTalI mUMgAvavuM,-ra khUMgANuM1-2 jue aMgavuM1-2mAM, bhUgiyuM na. [jue 'bUMganuM `' + gu. 'iyuM' rR. pra.] AvaravAnuM ke bharavAnuM taraphALa jevuM sAdhana. (ra) beu bAja meDhAM bAMdhelI gAMsaDI. (3) (khAlI) khAradAna 'ikuMbiyA.' bhUgiyA puM. [jue aMgavuM '+gu. 'iyuM' rR.pra.] jae gI vi., puM. [jue bhUMgavuM*' + gu. ' kRtra ] aMgiyA Dhola vagADanAra khUMguM na, ketaruM. (2) (lA.) vakhANa bhUciyuM jue 'bhUcivuM.' [so.] khUTa juo ka _2010_04 bRhaspati-ca bUTa-pulAva jue bUTa-pulAva.' khUTI jue 'chUTI'-buTTI.' [jADI buddhinuM khUMTha vi. [jue bUM huM."] (lA.) kamaakkala, mUrkha, abdha, mUkhya puM. kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM khUMda` na. (bAmAM) seAkaDI pAkatAnuM chelluM ghara aMdarana. biMdu, TIpuM khUMda, dANA jue buMda, dANA,' bhUdiyALa jae 'baM dhaiyALa,' khUMdha (-ca) srI, nisAseA. (2) (lA.) sApa mUMdhatuM na. [jue bUM dhuM' + gu. 'la' svArthe ta. pra.] jae a-j )dhuM.' khUMdhA-vArI zrI. jio baMdha' dvArA.] dheAkAnA mAra khUdhALI strI, vAsaNa tUTI na jAya e mATe enI nIce caDAvavAmAM AvatuM paDe bhUdhi(-di)yALa vi. [jae baMdha' + gu. ta, pra.] badhA jevuM jaDa buddhinuM, (2) apazukaniyALa 'suM' + ' ALa' kramanasIba. (3) [(2) eDDI, susta khUMdhI vi. [juo baMdhu + gu 'I' ta. pra.] jue aMdhiyALa,' khUlluM jue badhuM.' [vinAnuM bhUsuM na. lAkaDAnA jADA kakaDo. (2) vi. aNaghaDa, saMskAra khUMha (-hatha) strI, chata, puSkaLatA bRhat<-6) vi. [saM.] meDhuM bRhatkAya vi. [saM.] meDhI kAyAvALuM, jakhkhara bRhatkAvya na. [saM.] meDhuM lAMbuM kAvya, 'epika' (ra.ae.pa.) bRhatkrANu chuM [aM.].meTA khaNA, ecna eN Mgala.'(ga.) bRhattama vi. [saM.] khUba moTuM bRhattara vi. [saM.] vadhAre meTuM bRhad jaA 'bRhat.' [gujarAta (rU. pra) gujarAtanI bahAranA gujarAtIe vasatA hoya tevA te te pradeza bRhadaraNya na. [saM. vRhat + aLa, saMdhithI], meTuM jaMgala bRhadAraNyaka na. [saM.] e nAmanuM ya jarvedatuM eka upaniSada, (saMjJA.) bRhad-gujarAta puM., na. [+jue 'gujarAta.'] gujarAtI. saMskRti ane sabhyatA jyAM jyAM phelAyelI che tevA 'gujarAta-saurASTra-kaccha' bahAranA te te bhubhAga bRhad-bhArata puM., na. [saM.] bhAratIya saMskRti ane sabhyatA jyAM jyAM phelAyelI che tevA bhArata sivAyanA te te deza -vibhAga, pAna-inDiyA' bRhad-bhAratIya vi. [saM.] bRhad bhAratanuM, 'pAna-inDiyana' bRhad-cAjanA A. [saM.] vizALa rekhAMkana, 'mAsTara-plAna' bRhad-vana na. [saM. bRhat + vana sadhithI] juA 'bRhadrazya.' bRhannagara na. [saM. vRt + nagara, saMdhithI] (uttara gujarAtanuM) vRddhanagara, vaDanagara. (saMjJA.) [vAra. (saMjJA.) bRhaspata-vAra huM. [saM. vRhapatti-vAra] bRhaspati-vAra, gurubRhaspati puM. [saM.] devAnA guru. (saMjJA.) (2) eka prAcIna RSi-aMgirAnA putra ane bharadvAjanA pitA. (saMjJA.) (3) e nAmanA eka meTA graha, guru. (saMjJA.) bRhaspati-cakrana. [saM.] sATha saMvatsarInuM eka cakra. (ye|.) Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhaspativAra 1110 bekadara bRhapati-vAra chuM. [saM.1 jue "bRhaspata-vAra." vagere [akkala vinAnuM, buddhihIna, murkha bahita (bahita) vi. [4] vRddhi pAmeluM, vadheluM. (2) be-aka(-) (be) vi. phi. be'+juo "aka(-).] garjita. (3) na. garjanA be-akhatyAra (be) vi. vi. + e "akhatyAra.']. be (be) vi. [saM. prA. eka ane eka maLIne adhikAra vinAnuM, bina-akhatyAra, anadhikArI saMkhyAnuM, "." [ AMkhanI zarama (rU.pra.) rUbarU hAjarInI | be-akhatyArI (be) strI. [phA. + e akhatyArI.] asara, 0 AgaLa caDe(tevuM (rU.pra) harIphAImAM caDiyAtuM. anadhikAra sattA (2) bezarama 0 AMgaLa bharIne kApavuM (rU. pra.) Teka utAravI. be-adaba (ba) vi. [phA "be' + ara. asahaca, avivekI 0 AMgaLa svarga bAkI (rU. pra.) ghaNuM magarUrI. 0 kAna beadabI (be) strI. [ + phA. "I" pratyaya] asabhyatA, vacce mAtha karavuM (2. pra.) sAna ThekANe lAvavI aviveka. (2) bezaramI, nirlajajatA (bALakane udezI). 0 kAna vacce mAthuM rAkhI cAlavuM be-AnI (be) strI. [ja e "be' + "AnI.'] jo be (u. pra.) maryAdAmAM rahevuM. (2) prAmANika banI rahevuM AnAnI kiMmatane sikko. (2) vastune 18 bhAga geja-no caha(8) (rU. pra.) beu bAjane sAcavI be-AbarU (be) vi. [.] Abara vinAnuM, pratiSThA.hIna, rAkhanAra, akadaki. 0 dhaDIne parANe (rU. 4 ) (2) strI. phajetI, apakIrti beu bAjuthI laTakI rahenAruM. 0 gheDe caDa(-8)vuM (. pra.) be ArAma (be) vi. [phA. 'be' + juo "ArAma.'] na thaI zake tevAM ekathI vadhu kAma karavAM. 0 chANanI thavA ArAma vinAnuM (2) mAMdu, nAdurasta devI (2. pra.) jhaghaDo karAvo. 0 chAMTA nA-nAMkhI levA bekiMga pAu8-) ra (beIka) ja be(04)(rU. pra.) jhaTa jhaTa saMkhyAmALA patAvI levAM. 0 chIpanuMtI kiMga pAu(-1)Dara." (u. pra.) Adarza ane niSkalaMka mANasa. jIvavALI be-Ijajata (-) vi., ane strI. phA. "be' + ara.], (2. pra.) sagarbhA, 0 taraphanI (ke bAjanI) helI ja "beAbara(2).' [be-AbarU(2)." vagaDhavI (rU. pra.) beu pakSane rAjI rAkhavA. 0 te karavuM be-IjajatI (be) strI. [+ga. I" ta. pra] jue (rU. pra.) asabhya vartana karavuM. 0 dANa akala na hovI e-insApha (be) vi. [phe. "be + ja e "InsApha."] anyAyI, (rU. pra.) tadana murkha hevuM. 0dhAranI (ke dhArI) talavAra InsApha na karanAruM [sApha na karavApaNuM (rU. pra.) beu pakSene rAjI karavA e. (2) baMne pakSone be-InsAphI (be) sakI. [gu. "I" ta. pra.] anyAya, nukasAna pahoMcADavuM e. pAMdaDe thavuM (rU.pra.) kAMIka samRddha be-ImAna (be) vi. [phA. "be"+ ara.] vizvAsaghAtI, thAM. 05ra (rU. pra.) be kAMThAe chalakAI jAya ema che peTa avizvasanIya. (2) aprAmANika. (3) kataranatA. (5) adharma karavA (u. pra.) akarAMtiyA thaI jamavuM. 0 paisA chAMTavA beImAnI (be) sI. phi. "I" pratyaya] vizvAsaghAta. (rU. pra.) lAMca ApavI. paisA bacavA (rU. pra.) rakama (2) aprAmANikatA. (3) kRtajanatA, nimakaharAmI. (4) bacata rahevI. paisA-bhAra (rU. pra.) thoDuMka. 0 paisA nAstitA. (5) adharma vAparavA (rU. pra.) yogya sthaLe kharca karavA. 0 bela beu vi. saM. + ma>iapa, ve-vibeya, be paNa, baMne prAstAvika lakhANa ke bhAmakA. 0 bhaNavI (rU. pra.) Thesa be-umeda (be) vi. phi. "be+ja e 'umeda."] 'umeda vinAnuM, khAvI. - bhAga (rU. pra.) vadhu paDate hisso. 0 bhAga thavA hatAza, nAumeda [abhAva, hatAzA nA umedI (rU. pra.) harIphAImAM vijayI thavuM. 0mata (rU. pra.) matabheda. be-umedI (be) sI. [+ gu. "I' ta. pra.] umedane 0 mAthAnuM (ke bhAthALuM) heluM, 0mAthAM hevAM (rU pra.) be-eLiyuM (baeNLiyuM) 1. [juo be"oLa' + gu. mAthAbhAre thaI rahevuM (2) garva rAkhI pheravuM. moDhAnI icuM" ta. pra.] nAnA repa thayA hoya te vakhate vacce thayela cAkaLaNa (rU. pra.) bolavAmAM ekavAkayatA na hovI. khasaluM dUra karavAnuM khetInuM sAdhana, belI, kariyuM 0 moDhAM hevAM (rU.pra.) vacana-bhaMga karavo. 0 (rU. pra.) beka (beka) vi. [ e "be' + gu. "ka" anizcitA khaba, puSkaLa. 0mo bAlavuM (rU. pra.) khUba vakhANa ta. pra.] Azare be, aMdAje be karavAM. 0 hAtha jevA (rU. pra.) vinaMti karavI. 0 hAtha eka-geIma sI. [e.] pAsA vaDe khelAtI eka videzI ramata vacce peTa (rU.pra.) samadaSTi. 0 hAthamAM lATa (ke lADu) baeNkagrAuM ("grAunDa), baeNkagrAunDa sI. [e.] pRSThabhUmikA, (rU. pra.) baMne pakSene saMtoSa. hAthavALA (u.pra.) mANasa. pAzva-bhUmikA. (2) mukhya viSayanA maLamAM rahelI vigata 0 hAthe jamavuM (rU. pra.) saMbhALA kAma karavuM. (2) sArI bekaTI . e nAmanI eka mAchalI rIte kamAvuM. 0 hAthe peTa batAvavuM (rU. pra.) bhaLyuM bekaDa, nadI taLAva vageremAM dekhAte jamInane UMca bhAga, hevAtuM sucavavuM. 0 hAthe lADa (ke lADu) na khavAya . (2) nAnuM eTaluM (rU. pra.) beu bAjane lAbha na levAya. 0nA be gaNavA be-kadara (be) vi. phi. "be' + ja "kadara.] kadara vinAnuM, (u. pra.) karatA hoIe tema karyo javuM. ekanA be na bajha vinAnuM, guNanI kiMmata na karanAra, aguNajJa thavuM (rU. pra.) pitAnI vAtane AgrahathI pakaDI rAkhavI] bekadarAI bekadarI' (be) sI. [+ gu. "AI'-' be (eN) pUrvaga. [phA; saM. . sAthe saMbaMdha] "vinA'- te. pra.] bekadara hovApaNuM e' vagere artha. beImAna' be-AbarU' be-zarama' bekarI vi. [+ gu. "I' svArthe ta. pra.] jAo "be-kadara." 2010_04 Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ eka-le baeNkra-ple strI. [aM.] krikeTanI ramatamAM krImanI aMdara rahI ramavuM e baeNka-myujhika na. [aM.] paDadA pAchaLanuM saMgIta, pArzva-saMgIta e-karAra (baeN-) vi. [phA, be' + ara.] e-grena, a-svastha, e-ArAma. (2) mAMduM 4 [mAMgI e-karArI strI. [phA. 'I' pratyaya] e cenI, a-svasthatA, bekarI zrI. [aM.] pAMu girrikaTa vagere banAvavAnuM rasekuM ke bhaThiyArakhAnuM [bhAganI battI eka-lAiTa na. [aM.] pAchaLathI AvatA prakAza. (2) pAlA ekaliyuM (baeN-) na. [jue 'bekeluM' + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] sAthe rahetuM cA nIkaLatuM be jaNanuM teDuM ekaluM (baeN-) vi. sara0 'ekaluM,'-enA sAdRzya.] be jaNanI joDI-rUpa. (ra) daMpatI, paraNeluM evuM [bhareluM vajana baeNka-leyiMga (leDi) na. [aM.] pAchaLanA bhAgamAM e-kasUra (-a~) vi. phA. 'be' + ara.] jeNe bhUla na karI hoya tevuM, vAMka vinAnuM, nirdoSa, niraparAdha ekAna (baeN-) vi. / 'e' + ara.] gerakAyade kAyA viruddhanuM, [sthiti kAyadA viruddhanI kAbU bahAranuM, ekAnUnI (ba-) strI. [ + gu. 'I' ta. pra.] e-kAzyU (eN-) vi. phA. be' + ara.] dazamAM na hoya tevuM. (ra) uta, udaMDa. (2) amA~da e-kAyadA,-de (ba-) kri. vi. [phA. 'be'+ jae 'kAyadA' + gu. e' trI. vi., pra.] kAyA viruddha, e-kAnUna, gerakAyade, geravAjabI rIte 1621 e-kAra (baeN-) vi. [phA.] kAmakAja ke rAjagAra vinAnuM. (2) kri. vi. khAlI, amastuM. (3) vyartha, niSphaLa, nirarthaMka ekArI (khe.) zrI. [ + gu. I ' ta, pra.] bekArapaNuM, bereAjagArI, ana-e`AyarmenTa' e-kALajI (baeN-) srI. [phrA. 'e' + jae 'kALajI,'] kALajInA abhAva, bedarakArI, upekSA. (ra) vi. bedarakAra, kALajI vinAnuM, cIvaTa vinAnuM e(04)kiMga pAu(-)hara (beika-) puM. [aM] raseAI tarata pAkI jAya e mATenA eka kSAra, khArI, sAjInAM phUla ekI (baeNkI) vi. [jae e. dvArA] khaenI saMkhyAnuM (jene khethI bhAgatAM zUnya vadhe tevI rakamanuM), (2) (lA.) phrI. (be AMgaLI rajA letI vakhate batAvAtI hAI) jhADe javuM e, havA javuM e. [(. karavA) javuM (rU. pra.) haMgavA javuM. 0.thavI (rU. pra.) jhADanA AvavA. 7nI rana (3.pra.) haMgavA javAnI rajA. 0 mUMjhAvI (rU. pra.) kabajiyAta vI. (2) maMjhavaNamAM mukAvuM. 0 lAgavI (ru. pra.) jhADe javAnI hAjata thavI] O e-jhaMDI-dAja (gaeN-) puM. [jae (lA.) e nAmanI eka ramata e-kaMda (baeN-kaMda) vi. [aa. 'e'+ 'juA' kre.'] jue e-kedI (ba-kraMdI) strI. [+]. 'I' ta, pra.) ekAm-paNuM e-kAla,-lI (maeN-kAla,lI) vi. [phrA. 'e' + jue'kAla' + gu. 'I' svArthe ta.pra.] kaiAla na pALanAruM, ApelA vacananI darakAra na rAkhanAra _2010_04 edhasu e-kAlI (baeNMkAlI) strI. [ + gu. 'I' ta. pra.] kAla na pALavApaNuM. (2) bevaphAI [jaMtu ekjhiriyA na., kha. va. [aM.] roganA kAraNe nAnAM baeNTiriyAEAjI strI, [aM.] jaMtu-zAstra eNTiriyAlojikala vi. [aM.] jaMtuzAstrane lagatuM eNkTriyana vi. [aM] maeNTriyA dezane lagatuM. (ra) strI. e dezanI gujarAtamAM I. sa.nA AraMbhathI AvelI prajA. (saMjJA.) eNTTiyA puM. [aM.] adhAnistAnanA 'akha' nAmanA pradezanuM aMgrejI nAma. (saMjJA.) e-khaDhaka,-ke (ba-) vi. [aa. 'e' + jue 'khadraka.'] khacakAyA vinA, thaMbhyA vinA, saMkoca karyAM vinA e-khabara,ruM (G-) vi. kA. 'e' + jae 'khabara' + gu. *' ta. pra.] khakhara vinAnuM, dhyAna vinAnuM, be-cAna e-khayAla (eM-) vi. [. 'e' + ara.] khyAla vinAnuM, e-yAna. (2) bedarakAra [nAstika e-khudA (eN-) vi. [phA. 'e' + ara.] IzvaramAM na mAnanAruM, e-khUNiyuM (eN-) vi. [jue 'e'+ khUNe' + gu. 'iyuM' ta. 5.] be khUNAvALuM [aMte 'amIrabega' vagere) baeNga puM. [turkI] (mAnavAcaka zabda) sAheba (nAmene beMga srI. [aM] kothaLI. (2) zailI. (3) Trenka khegaDha na. kalaInuM raMgeluM pataruM megaDI puM. hIrA upara pahela pADhanAra kArIgara begaDe puM. vyutpatti zraddheya nathI.] gujarAtanA sulatAna mahamUdazAhanuM eka jANItuM vizeSaNa (saMjJA.) egaNiyuM na. eka prakAranuM sutarAu jhINuM kALuM kApaDa eNga-pAi5 strI. [aM.] mazakavALI zaraNAI (baeNnDa-vAjone eka prakAra) e'+'kUMDI' + 'dAva.'] 'ie-kAbU' begama zrI, [turkI, 'bega' + 'ma' pratyaya] meATA darajajAnI muslima strI. (ra) muslima zahenazAha bAdazAha navAkha vagerenI rANI megara vi. [aM.] bhikhArI e-garaja,-jAu+, -jI,1-4 (baeN-) vi. [phrA. 'be' + jue garaja'+ gu. 'Au' -- 'I'~'u' ta, pra.] garaja vinAnuM, bedarakAra, e-tamA [bedarakArI e-garajIOM (baeN-) zrI. [+ gu. 'I' ta.pra.] garajanA abhAva, e-gAnA (baeN-) vi. phA.] ajANyuM, aparicita. (ra) pArakuM, parAyuM, trAhita e-gAra (ba) puM. [phA.] paisA ApyA sivAya karAvAtI majUrI, veDha, maphatiyuM vaitaruM viThiyuM egArI (khe.) vi. [+ gu. I ta.pra.] veThe majUrI karanAruM, khegAruM (eN-) na. [+ gu. 'F' svArthe ta.pra.] jae 'begAra.' e-guno,huM (baeN.) vi. [kA. 'e' + ja'gunA,.ha. '] vAMka ke aparAdha vinAnuM, niraparAdha, nirdoSa e-jInAlI (eN-) . [+ gu. IIpratyaya] vAMka ke aparAdha na heAvApaNuM, niraparAdhatA, nirdoSatA e-dhara vi. [jue eOM' + dhara.'] gharakhAra vinAnuM, 'hema lesa' meghasu na., skrI. saMbheAgane aMte puruSanA vIrya ane strInA rajanuM Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ beghAgheTuM 1622 beka eja vi. halakuM. (2) khare mizraNa [(3) avicArI beTa na. [] krikeTanI ramatamAM vaparAto hAthAvaLe capaTa beghAgha (-ghaNuM) vi. na samajhAya tevuM. (2) seLabheLa, mizra. ghATane pATaDe (lAkaDAno) be-ghATa (be) muM. phi. "be' + ja "dhATa.'] ghATa baMdhAyele beTakA puM, ba.va. magarInA megarA [beTa, (vahANa). na hoya tevuM, pagadhiyAM vinAnuM (nadI taLAva vagere) beTa-kuM na [ e "beTa' + gu. ke svArthe ta.pra.) nAne becarAvuM (e) a. kri. [ja "" dvAra.] (ekathI vadhu beTa chuM. jio "beTa,'-lAghava. dIkaro, putra mANasamAM carcAIne cUMthAI javuM, vaNasavuM beTatAM na., ba.1 DIMTAM [dIkarI, putrI be-cAra (be) vi. [jae "bev + cAra 31, becAreka beTI . strI. [ja beTI' + gu. "Da' svArthe ta...] (be) vi. [+ gu. 'eka' ta...] anizcita rIte be ke cAra, beTa- na. [jao "beTa' + gu. "huM" svArthe ta.ka.] nAne Azare bethI cAra [dIvAnuM beTa, nAne TApu pitra (vahAlamAM) be-cita baeN) vi. phi. be + saM.] be-cAna. (2) gAMDa, beTa pu. jio "beTa' + gu. Da' svArthe ta...] dIkare, be-cirAga (be) vi. vi. prakAza vinAnuM, tejahIna, jhAMkhuM beTa-nivAsI vi. jio "beTa'+ saMpuM.] beTamAM vasanAruM, (2) aMdhAriyuM. [0 karavuM (ra.a.) nAza karavuM] TApunuM vAsI be-ceTuM na. eka prakAranuM jhADa [maMjhavaNa anubhavatuM beTa(ra)majI pu. jio "beTe' dvArA + "jI" mAnArthe.] be-cena (be-caeNna) vi. phi. "be' - jAo ena."] asvastha, (kaTAkSa ke tiraskAramAM koI paNa mANasane) mAro beTe ! be-cenI (becenI) , [ + gu. "I' te pra.] becena thavApaNuM, beTarI strI. [.] jhaDapathI kaca karanArI lakarI TukaDI. asvasthatA, mAnasika maMjhavaNa (2) yAMtrika saMcAlaka sAdhana. (3) selavALI vighatanI [billo dIvI, Torca. (4) moTara vagere yaMtromAM selavALI vidyutanI beja chuM. [a.] jue caparAza." (2) praveza mATe joite zaktinuM yaMtra be-ja8 (be) vi phA. "be' + ja o "jaDa.'] jaDa vinAnuM, baeNTalajhara strI. [.] jhaDapI lazkarI jahAja, manavAra maLa ke pAyA vinAnuM [(2) jama na karanAra baeNTalanazapa na. [aM] sarvasAmAnya lakarI jahAja be-japhA (be) vi. [phA.] nukasAna ke jabaradastI na karanAra. beTa-vAsI vi. jio "beTa'+saM. 5.] e "beTa-nivAsI." e-javAba be) vi. [phA. be + ara.] javAba na ApI beTAI vi. [ja "beTa' + gu. "AI' ta...] beTane lagatuM, zake tevuM, niruttara [riposibala" beTanuM. be-javAbadAra (be) vi. [sA. pratyaya javAbadArI vinAnuM beTA-khAu vi., jio "be' + khAvuM' + gu. "Au' be-jA (be) vi. phi.] kaThekANAnuM, egya sthaLe na hoya ku.pra.] pite beThAM dIkarA marI gayA hoya tevuM (mAtA ke pitA) tevuM. (2) aNachAjatuM. (3) khATuM, geravAjabI beTA-jI puM. jio beTa" "jI mAnArthe.] jao beTamajI." be-jAna (be) vi. [1] jAna vinAnuM, nirjIva, maraNa beTA-beTI na., ba.va. [ beTA-baTI na., ba,va, jiA " o "beTa'+ beTI.] dIkarApAmeluM. (2) karamAyeluM dIkarI, putra-putrIo be-cAra (be) vi. phi.] kaMTALI gayeluM, kAyara thaI gayeluM. beTA(28)liyana strI. [.] eka hajAra mANasanI karakarI (2) azakta. (3) duHkhI. (4) nAkhuza TukaDI [dAva levo e be-jArI (be) strI. [pha.] kaMTALo. (2) azAta. (3) beTiMga (beTi) na. [.] krikeTanI ramatamAM beTathI du:kha, herAnagata, parezAnI. (4) nAkhuzI baeNTiMga (baeNTika) na [e.] jagAramAM paisA mUkavAnI kriyA be-jigara (be) vi. phi.) jigara vinAnuM dila vinAnuM. beTI zrI. jio "beTa' + gu. 'I' strI pratyaya; hiM. mAM (2) hiMmata vinAnuM. (3) bIkaNa paNa e ja] dIkarI, putrI (paraMtu gu. mAM A zabda rUDha be-jIva (be) vi. [ja e be + saM] garbhadhAraNa karyo nathI, ane hiMgane uchIno che) hoya tevuM (strI temaja pazunI mAdA) beTIka na. kapaDAM raMgavAnI eka paddhati bejavI (be) vi., strI, [+ga. "uM' ta. pra + "ImAM strI- beTIjI strI, jio "beTI' + "cha" mAnArthe.] AcArya gara pratyaya] sagarbhA strI, garbhavatI strI. (2) gAbhaNI kaI vagerenI putrI, (mukhyatve puSTi.) paNa pazu-mAdA beTIvahevAra (-:vAra) pR. [juo beTI' + "vahevAra.'], be-8 (be-Datha vi. [kA. "be'' ja o jeDa.'] jene beTI-vyavahAra puM. [+ saM.] dIkarI-dIkarAnA lagnamAM Apale je nathI tevuM, advitIya, anupama. (2) kajoDuM karavAno saMbaMdha jigaNunI lAkaDI be-ra (be) vi. phi.] jera vinAnuM, (2) na. (lA) zeta- beTIsa na lAkhanI sIla karavA mATenI nAnI lAkaDI, raMjanI ramatamAM koI paNa mahoruM bIjA mahorAnA jora bemajI ja e beTamajI.' vagaranuM mUkayuM hoya tevuM baeNTaeNliyana juo baeNTAliyana." bejhika vi. [.] maLabhUta pAyAnuM beTe kuM. [hi. beTA,' uchIne] dIkaro, putra. (gu.mAM beTa chuM. cAre bAju pANIthI vIMTAyela jamInane bhAga, A vyApaka nathI, mAtra saMbodhanamAM vaparAtha che: "beTA.) TApu, "AIlenDa." (2) dvArakA pAse zabdAra beTa. be-Teka kri.vi. phi, be' + e TekavuM.'] kathA TakyA (raDha saMjJA) vinA, (2) (lA.) satata cAlu 2010_04 Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baeNTsa-maeNna baeNTsamaeNna puM. [aM.] krikeTanI ramatamAM eNTa laI ramavAnA dAva levA janAra khelADI eThaka (beMDhakaya) strI. [jue beThuM' dvArA.] besavAnI jagyA. (ra) AcAryAM je je sthAne birAjyA hAca tevI te te jagyA. (puSTi.) (3) makAnamAMnA besavA-UThavAnA mukhya eraDA ke khaMDa. (4) UTha-esa karavAnI kasarata. (vyAyAma.) (5) (lA.) ghaNAM mANasAnuM koI eka ThekANe carcA-vicAraNA vagere mATe besavuM e, satra, adhivezana, 'sezana.' (6) taLuM, pAye, besaNI, 'lintha.' (7) gudAmAMne AmaNanA bhAga (je nabaLAI ne kAraNe bahAra nIkaLI jAya.)[. karavI (3. pra.) kasaratanI draSTie UTha-besa karavI. 0 thavI (3.pra.) bhegA maLI besavuM. 0 bharavI (rU.pra.) nAnI sabhA ekaThI karavI. hAvI (rU.pra.) jaIne besavAnuM sthAna hovuM. (ra) besavA javAnI sthiti hAvI] beThaka-UThaka (baeNya-UThakatha) srI. [+jue 'UTheluM' dvArA. A 'UDhaka' zabda ekalA vaparAtA nathI.] besavuM ane UThavuM e. (2) avAra-navAra AvavuM e eka*-khaMDa (baeNThakatha-khaNDa) puM. [+ saM.] maLavA AvanArAMone besavAnA eraDo, dIvAnakhAnuM ekayuiM (eNkiyuM) vi. [+gu. iyuM' ta.pra.] beThaka-UMThakanuM sAthedAra [ja 'besaNI,' eThI (baeNDhaNI) strI. [jue 'beThuM' +gu. 'aNI' ta.pra.] eka-maliyuM (baeNTha) vi. jiA beDuM' +saM, masjI + gu. *yuM' ta.pra.] (lA.) beThADu thaI ALasu thaI gayeluM temaja nAjuka thaI gayeluM [taLiyAvALuM eThavuM (baeNTheluM) vi. [jue beThuM + gu. 'kuM'ta...] sapATa kheDA-khAu (paeNDhA-) vi. [jae 'beThuM + 'khAvuM' + gu. 'Au' kR.pra.] dhaMdhA-rojagAra karyA vinA besI rahI. petAnI jUnI maDInA upabheAga karaneruM. (2) (lA.) ALasu. (3) apazramI, 'paeNrAsiTika' (vi.ka.) kheDAgaruM (eNDAgaruM), beThADu (baeNThADu) vi. [jue 'beTha' dvArA.] kAmadhaMdhe na karatAM besI rahenAruM (je enI besI rahevAnI Tevane laI ne kAmakAjamAM dila parAvI zake nahi.) beThA-beka (khaMThA-baeNThatha) strI. [jue beThuM,'- dvirbhAva] kheDAhupaNuM. (2) kri.vi. kheDeluM hoya ema beTha(1).' kheDA-eDI (baeNThA-baeNThI) strI. [+ gu. 'I" ta.pra.] jue 'beThAkheThAru (baeNThAruM) vi.jie 'beThuM' dvArA.] jue gara'- 'beThADu.' beThA kheDaNI epha (khaMThuM) vi. saM. jIvananTala->. Tyuba-] bhUtakALamAM jeNe besavAnI kriyA karI che tevuM. (2) niSkriya raheluM, 'paeNsiva' (meA.ka.) (3) mULabhUta. (4) hayAta. (5) ThaMDuM ke TADhuM paDI gayeluM. (6) zAMte gativALuM, (7) (lA.) kiMmata hAvI ke thavI, (8) kiMmatanI dRSTie paDatara (kiMmatanuM). (9) jemAM kAI hilacAla ke heraphera karavAnI na hoya tevuM, [~ThA ghATanuM (rU.pra.) ThIMgaNuM, vAmana. ThAM beThAM khAvuM (baeNThAMbaeNThAM-> (3.pra.) kAmadhaMdhA na karavA. ThI kiMmata (kiMmata)(rU.pra.) paDatara kiMmata. - ThI khAtAvahI (rU.pra.) thADI levaDadevaDavALA nAnA vepArIneA rAjameLa na rAkhatAM judA judA AsAmInA nAmanA ke vepAranA padArthanAM khAtAM alaga rAkhI emAM hisAba mAMDavAmAM Ave eve cepaDe. ThI gAra (3.pra.) jUnAM peADAM ukheDhayA vinA karAtI gAra, "ThI daDInuM (3.pra.) bharyAM zarIranuM ThIMgaNuM. -DhI bAMdhaNInuM (rU.pra.) nIcA ghATanuM (mANasa tema makAna vagere). "ThI haDatAla (rU.pra.) kAma upara javuM ane kAma na karavuM e. karavuM (rU.pra.) UbhuM karavuM. 0 caMdra(Dha)vuM (3.pra.) dhImA tApe UbharAya nahi ema khadakA sAthe pAkavuM. pANI caDhA(-DhA)vavuM (rU.pra.) DaMphAsa mAravI, baDAInI vAtA karavI, * pANI pahevuM (3.pra) dhIme dhIme varasAda varasavA. -De khAmaNu (rU.pra.) DhIMgaNA ghATanuM. De page (3.pra.) bhadraka besIne. -DhA pagAra, DhA musArA (rU.pra.) varSAzana, penzana'. DA pula (rU.pra,) uparathI pANI jaI zake tevA pula. A popaDA ukhevA (3.pra.) zAMta thayelA jhaghaDA saMkAravA, vaDhI khaLavA (rU.pra.) zAMta ahiMsaka virodha, 3 / bhAta (rU.pra.) pahelethI ja pUratuM pANI nAkhI esAvyA vinA zrIme tApe karelA bhAta. ThA bhAva (rU.pra.) TakI raheleA bhAva, (2) paDatara kiMmata. -ThA meLa (3.pra.) nAnA nAnA vepArI taraphathI ATha divase ke mahine levaDadevaDanI jamAkharcanI mAMdha. - hAthI (rU.pra.) navI kamANI karyA vinA gharanI janI saMpattimAMthI gujarAna karye jatA mANasa, ruMvADAM kheThAM thaI javAM (baeNaeThAM-) (rU.pra.) Azcarya pAmavuM. (3) khatra gusse thavuM] eDela,-luM (kheDela,-luM) vi. [jue 'beThuM' + gu. 'ela',"huM' bI.bhU,] jae 'beThuM' (Ostana bhU. kA, mAM paNa A prayeAjAya che.) 1ra3 eThA pula (baeNThe!) puM, [ja 'beThuM 'pula.'] rastAnI sapATI kharAkhara yA jarA nIce jatAM DhALamAM bAMdhele pula kaeNjha-ve' e (Daya) strI jue kheLa,' [bichAnuM erlR na. [aM.] nadI taLAva vagerenuM taLiyuM, (ra) pathArI, ehankalara na. [aM] ekADa eThAM beThAM (beThAM-beThAM) kri.vi. [ja beThuM ' + gu. 'AM' sA.vi. nA arthanA pratyaya; dvirbhAva] besI rahIne mAtra, UbhA thayA vinA. [. khAvuM (rU.pra.) nirAMte upabhAga karavA (zrama karyA vinA)] eThI (baeNThI) strI, [jue 'beThuM' + gu. 'I ' srIpratyaya; 'vAta' adhyAhAranuM vi.] TALa, mazkarI. [. karavI (rU.pra.) ceApATa kAMkarImAM navI kAMkarI zarU karavI. . calAghavI, hAMkavI (rU'pra.) khoTI vAta cAlu karavI ke kahevI. bIjA rU,x. jaee-khala (baeN-) jue 'beThuM'mAM ] [(lA.) ALasu, nirudghamI ega puM. vADe eDIla (baeNThIluM) vi. jae 'beThuM' + gu. ItuM' ta.pra.] DhaNI (baeNDaNI) strI. [jue _2010_04 eTa* na. AMgaLAMemAM babbe sAMdhA vaccenA bhAga, 'pera.' (2) AMbalInA kAtarAmAMnA pratyeka kacUkA. (3) kAnanuM cApavuM, (4) varasAdathI bharAyeluM khAkhe|ciyuM. (5) varasAdathI thayelA kIcaDa 'e-dakhala.' [kuLa veDavAnuM sAdhana, eDiyuM 'beThuM' dvArA.] AMbA vagerenAM Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ beDa-pena 114 kheta-bhAjI 2. beTa-pena na. [e.] mAMdAM mANasene pathArImAM rahI jhADe karavAnuM Taba besTaminTana na. [e.] eka videzI ramata (meja upara nAnAM rekeTathI pIMchAMvALA daDAthI ramAtI) beDarUma chuM. [aM] sUvAnA oraDe, zayanAgAra beli chuM. [jao "beDa + gu. 'luM 'svArthe ta... + "iyuM" tama] dariyAI beDAmAM kAma karato khalAsI belI' (baeNDalI) zrI. jio "beDaluM' + gu. "I' A pratyaca.] DuM, joDakuM belI . [ja beDa + 5. "' svArthe ta.pra. +I strI pratyaya.] nAnuM vahANuM ke heDI beluM (beDaluM) . juo beDuM + gu. 'la' svArthe ta...] jevuM, joDakuM. (2) nAnuM beDuM (dhaDa ke gAgara ne hADe). (3) pANInuM nAnuM khAbociyuM, beDakuM bedazAjI, beTI (sI) sI. baDAI karavI e, patarAi pada, abhimAna, ahaMkAra, AtmazlAghA, zekhI beTI -sI)-bAra vi. [+ phA. pratyaya] baDAI karavAnI TevavALuM, zekhI-bora ['beDazI(sI)." besAI sI. jio "beDazI(-sI).'] juo beDazAjI'- besAI-khera vi. [+ phA. pratyaya] juo beDazI-khera.' beDasI o "beDazI"--beDazAjI." besI khera vi. jae beDazI-khera." beTAca88-8) (baeNDA-caDatha, 8) strI, jio evuM' caDa(-)vuM.'] (lA.) ghoDAnA ke baLadanA kapALamAM eka upara sIdhI lITIe bIjI bhamarI hoya evI sthiti. (A uttama cheDA ane baLadanuM lakSaNa manAya che.) beThA-(-DhAMkaNuM (beDA-) na. jio beDuM + DhAMkaNuM.'] paNane beDAnuM dhAtu ke mATInuM DhAMkaNa beTA-pheTa (baMDA-pheDa) sI. [o beDuM + DavuM."] (lA) ghoDAnA ke baLadanA kapALamAM nIcenI bhamarIthI sIdhI lIe na hatAM trAMsI lITIe bIjI bhamarI hovI e. (loDAnI ane baLadanI A eba gaNAya che.) biTakuM sa.ki. (khAsa karIne siMhanuM) karavuM, bhAre gussAmAM AvI javuM jio "beDaliye. beriyAta chuM. [jue "beDe + gu. "thayuM" ke "Ata' ta,..] bediyuM (oNDiyuM).na. jio "beDuM' + gu. "chayuM svArthe ta...] devane naivigha vakhate mukAtuM dhAtunuM ke lAkaDAnuM nAnI gAgara ane hAMDAnA rUpanuM beDuM. (2) be baLada kheMcI zake tevuM gADa, (3) zeraDInI vAvavAnI be AMkhavALI kAtaLI. (4) AMbA uparathI kerI viDavAnI be be pAMkhiyAvALA vAMsaDA uparanI chAlakI, beDaNI. (5) (lA,) be baLada gADAmAM upADI laI jaI zake teTaluM dANAnuM mApa. [0 hAMkavuM (2.pra) pahakhAM palaTAvyA sivAya baLada hAMkavA] eTiyA (beDiye) . jio "beDuM gu. "chayuM" ta.pra.] cAra baLadanA gADAmAMnI pAchalI jeDa beriye puM. [jae "beDe'+gu. "IyuM' ta...] jao beDaliyo.' (2) nA machavo beTiMga (beDi) na. [.] bichAnAne vIMTalo, bistare behI' sI. kedIne tema hAthIne pagamAM nakhAtI jaMjIra, (3) strIonuM pagaluM moTe bhAge cAMdInuM eka ghareNuM. (3) (lA.) aDacaNa, ADakhIlI. (4) lagnagraMthi. [0 kApavI, 0 tevI (rU.pra.) baMdhanamukta karavuM. 0 ghAvI, 0 javI, 0 nA-nAMkhavI, 0paherAvavI (-:rAvavI) (rU.pra.) pagamAM beDI nAkhavI. (2) baMdhanamAM nAkhavuM. (3) upAdhi nAkhavI. 050vI (rU.pra.) keda thavuM. (2) lagnagraMthithI joDAvuM]. beThI* sI. jio "beDe' + gu. 'I' satIpratyaya.] nAnuM vahANa, heDI behI zrI. ghaNuM kAdavavALI jagyA beThI-baMdhu (-badhu) 5. [ja "beDI + saM] kedakhAnAno sAthIdAra, sAthIdAra kedI hAMDAnI jeDa be beDuM na. jio be' dvArA] ghaDe ke gAgara ane be vi. khATuM ke besvAda. (2) kuM, e be puM. [de.prA. A.] vahANa, jahAja, (2) vahANene samUha. (3) (lA.) dariyAI lakaranI TukaDI. (4) sarvasAmAnya lazakarI TukaDI. (5) samudAya, saMgha, TeLuM. [pAra Utara, 0 pAra thA, 0 pAra 5 (rU..) saMpUrNa saphaLatA maLavI. 0 pAra kara (rU.pra.) saMpUrNa saphaLatA meLavavI). be puM. pANI ane kIcaDanuM mizraNa hoya evI sthiti be-DelI (be-DolI) vi. [o "be'+ Dela' + gu. "I' ta.pra.] be kuvAvALuM (vahANa) [vinAnuM, kadarUpuM e-DaLa (beDeLa) vi. [phA. "be'+ jue "DeLa.'] ghATa-bUTa be -tA (baeNDaeNLa-).[+sa, ta.ka.), beDoLAI (beDoLAI) strI. [+gu. "AI ta.ka.] beDeLa hovApaNuM bepheluM beDaluM) vi. jio beDoLa + gu. 'uM' svArthe tapra.] juo "be-DeLa." be-Dhaba(-baM) (be) vi. phiA, "be' + ja Dhabe'+ gu. u' svArthe ta..] rItabhAta vinAnuM, amaryAda. (2) kaDhaMga. (3) beDoLa, kadarUpuM be-taMga,muM (baeN-8, -) vi. [kA, "baeN' + ja "kaMga' + gu. "uM' vArthe ta...] kaMga vinAnuM, kaDhaMguM, avyavasthita. (2) rItabhAta vinAnuM, be-ba. (3) behAla be-DhALiyuM (be-taLiyuM) vi. jio be'+'kALa' + ga. IyuM' ta...] be TALavALuM (chAparuM) beNuM (beNe) na. siM. vadana> prA. vA, hiM. bahananA sAda pravAha, vaheNa (2) nadInA paTa bata' (baeNta) 5. jogavAI. (2) yukti, tadabIra, veta, (3) manasa, dhAraNA. (4) (lA.) veza. [0 utAra (ra.a.) yukti pAra pADavI. 0 kara, 0 , 0 racA , 0 lagADha (rU. pra.) yukti karavI] beta (baeNta) sI. [ara. bayata ] kavitA ke padanI kaDI (uda-phArasI dhATInI) [niraparAdha, be-gunAha, nirdoSa be-takasIra (be) vi. vi. be' + ara.] aparAdha vinAnuM. be-takasIrI (be) strI. [phA. pratyaya aparAdha na hovApaNuM, niraparAdhatA, begunAhI, nirdoSatA be-tanta (-) vi. [phA. "be' + ara.] rAjagAdIthI padabhraSTa beta-bAjI strI, jie "beta' + pho] sAmasAme kavitAnI 2010_04 Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ be-tamAM 1125 benamUna kaDIonI mukhathI Apale karavAnI kriyA vinA, dakhala karyA vinA, aDacaNa karyA vinA be-tamA (be-tamA) vi. [phA. be' + ja e 'tamA."] darakAra be-dama be) vi. [.] zvAsa na letuM hoya tevuM, mRta ke vinAnuM, bedarakAra, bekALajI, beparavA. (2) (lA.) niHspRhI mRtaprAya. (2) (lA) dama vinAnuM, zakti vinAnuM. (3) vRddha, be-tamIja (be) vi. [pha. be' + ara. tamaIja] vivekazanya, avivekI, asabhya. (2) mUrkha, kama-akala bedarakAra (be) vi. [pha.] darakAra vinAnuM, paravA vinAnuM, be-tarapha (be) vi. [phA. be' + juo tarapha.'] taraphadArI kALajI vinAnuM, bekALajI. (2) khAlI haiyAvALuM, pramAdI vinAnuM, pakSapAta vinAnuM, niSpakSapAta bedarakArI (be) sI. [vA.] bedarakArapaNuM betaraphI (be-sI. phi. pratyaya) taraphadArI na hovI e, be-darda (bejha vi. vi.] dayAhIna, nirdaya, lAgaNI vinAnuM niSpakSapAtapaNuM beu taraphanuM, baMne bAjanuM bedarI (be) strI. phi.] dayAhInatA, nirdayatA, lAgaNI be-taraphI (be) vi. jio "be'+"tarapha gu. "I' ta...] na hovApaNuM [zirastAthI UlaTuM be-tAka(-kAyata (be) vi. [phA. be' + ara.] tAkAta vinAnuM, be-dastUra (be) vi. vi.] rivAja ke dhArA-viruddha, zaktihIna, nirbaLa be-dANA (be) vi. [phA. be-dAna] ochA dANAvALuM be-tAja (be) vi. [phA.) rAjamugaTa na paheryo heya e be-dANA* (be) ., ba.va. vi. bidadAnaha sapharajananAM prakAranuM, tAja vagaranuM bI. (2) auSadhopayogI eka anya vanaspatinAM bI be-talaba (be) vi. [vA. "be' + ara.] mAgI na zakanAruM be-dAda (be-) vi. [1] jenI dAda-phariyAda sAMbhaLavAmAM betAba (be) vi. phi.] asamartha, kamara, nirbaLa. na Ave tevuM (2) vyAkuLa, gabharAyeluM, gabharuM. (3) dhIraja vinAnuM. bedAdI (be) sI. [pha.] dAda-phariyAda taraphanI bedarakArI. (4) jhAMkhuM paDI gayeluM (2) gera-InsApha betAbI (be) strI. [phA.] betAba paNuM be-dAra be-) vi. [phA.] jAgrata, sabhAna be-tAra (be) vi. phi. "be' + jue "tAra.] tAranAM doraDAM bedAradila (be) vi. [kA] sabhAna cittavALuM vinAnuM, 'vAyara-lesa" bedAradilI (be) strI. [phA.] sabhAna citta hovApaNuM batArI (be) vi. jio be'+ "tAra' + gu. "I' ta...] bedAra-magaja, bedAra-maja vi. [phA. "bedAra' + ara."maraja']. be tAra ke dhAbAvALuM (khAdI vagere kApaDa tema khAMDanI sabhAna magajavALuM, cAlAka, capaLa cAsaNI vagere) bedAM na., ba.va. [ja e "beda'] pATalAmAM goLa Iki jevo betAruM be-) vi. [ja "be'+ "tAra' + gu. "u" ta...] kotarela bhAga be tAra ke dhAbAvALuM, banatANuM (kApaDa) be-dila vi. [vA.1 dila UThI gayuM hoya tevuM, nirutsAha. be-tAla,(-,) be-) vi. [vA. "bese. tA+gu. "G" (2) nAsIpAsa thayeluM. (3) citA-grasta ta.pra.] jemAM sAce tAla ApavAmAM na Avato hoya tevuM bedila (be) zrI. [phA.] be-dila hovApaNuM (gANuM mANasa vagere). (2) (lA) kAbUmAM na raheluM, beduM na. [ara. badao] pakSIo vagerenuM I, aMDa, 'ega' vaMThI gayeluM. (3) asta-vyasta be-dhaka (be) ki.vi. [phA. be' + ja "dhaDaka) dhaDaka betAla(-LAM) (be) na., ba.va. [ja e "betAlI(-LI)sa- vinA, DaryA vinA, dhAstI rAkhyA sivAya (2) (lA.) (-)' dvArA + gu. "uM' ta.pra.] betALIsa varSanI AsapAsa bezaka, jarUra Akhe AvatI jhAMkhapa. [ AvavAM, (rU.pra.) 6ranuM na be-pariyuM vi. joravALuM, jeka dekhAtAM yA jhAMkhuM dekhAtAM khAsa naMbaranA cazmAMne upayoga bedhAgharuM vi. goTe karanAruM, goTAvALuM karavAno samaya Avavo] be-dhAriyA (be) li., muM. [ e "be' + "dhAra' gu. "IyuM' betALa-lIsa(-za) (be) vi. [saM. dravArisAta strI. ta.ka.] sutAranuM be dhAravALuM eka hathiyAra mA. mAchaa] cALIza ane benI saMkhyAnuM, 2 be-dhAruM li. [jae be' + "dhAra' + gu. 'uM'' ta...] be betALI(lI)sa(-)-muM (be) vi. [+ gu. 'ta...] dhAravALuM. [rI talavAra (rU.pra.) baMne pakSane nukasAna kare betALIsanI saMkhyAe pahoMceluM, 42 muM tevI bAbata. balavuM (rU.pra.) dviarthI bolavuM. be tALuM(-luM) (be) e 'betAla,-luM." be-cheraNa be) vi. [phA. e' + ja "dhoraNa ] dhoraNa betALa-lo) (be) 5. jio "betALI(lI)(-) pramANe na hoya tevuM, anaupacArika, inpharmala' (ba.ka.ThA.) dvArA + ga. 'A' ta. pra.] jo betALIsa zeranA tela be-kyAna (be) ni. [phA. "be"+ saM.] thAna vinAnuM. (2) betuM (baeNtuM) vi. [ja e "be' dvArA] bevaDuM cATeluM. (2) bedarakAra. (3) upekSA-vRttivALuM rItabhAta vagaranuM bena puM. [e. benara'] havA kaI dizAe che e jANavA betha (be) kri.vi. be hAtha jorathI jADuM mATe vahANane saDha upara caDAvelI jhaMDI. (vahANa) bethariyuM (be) vi. bevaDiyuM, bevA pitanuM, (2) (lA) benakAba (be) vi. kA. "be' + ara.] paDadA vinA, ojhala bethuM na. eka tArano dhAbaLo, ekatArI kAmaLo [advitIya, anupama be-da(-)khala vi. vi. "be' + ja dakhala.'] dakhalagIrI benamUna (be) vi. [pha.] jene je na maLe tevuM, bejoDa, ' ane ' pita. (2) (lA) bajAro maDha 2010_04 Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ benara benara chuM. [.] vaja, vAvaTa be-nA (-) vi. [.] nirdhana, garIba. (2) kamanasIba, (3) puM. eka prakArane phakIra benavAI (eNne) strI. [+]. "AI' ta...] garIbAI be-nasIba (be) vi. [vA. be'+Ara.] kamanasIba, durbhAgI, abhAgiyuM enasIbI sI. [+phA, "I' pratya] kamanasIba, durbhAgya be-nAma (baeNjha vi. ki.] AbarU vinAnuM. (2) nidAyelu, badanAma be-naLI (be) vi. [ o "be+ "nALa' + gu, "I' ta.pra.] banALavALuM (baMdUkane prakAra - be naLI hoya tevo) beniphiTa . [aM.] lAbha, phAyado benka (be) jue "beMka.' benka-nATa (be) sI. [aM.] ja e beMkanoTa." benka.bila (be) na. juo "baeNkali ." baeNnka-reiTa (baeN ) chuM. [.] juo beka-reiTa.' benka-helIDe (be) 5. [] juo beka-holIDe' bekiMga (beki) na. [] juo beMkiMga.' besTa (be) vi. [.] jue "beTa.' benI (baeNkrapTasI) , [e.] ja e be kasI . benca (be-ca) 5. [ ] juo "beMca." benjhAina (be AIna) na. (aM] jae benajhAIna." bencana (bemina) na. [.] jeo "beMkana." baeNnTa (beDa), 0vAda na. [e. + ja vAje.'] juo beDa, vAja." bena-sTena (beDa-sTeDa) na. [] jAo eNDa-sTeDa." beDejA (beDeja) na. [] juo beDeja." be-pagALuM (be) vi. [ja e be+ "paga"+ gu. "ALuM' ta.pra.], be-5 (be) vi. [+ gu. "u" ta.pra.bepaga-vALuM beriyuM (be) vi. jio "be' + "paDa' + iyuM? ta...], be-paDuM (be) vi. [+gu. "G" ta...], be paDavALuM, bevaDuM be-paNuM (eN) na. [ja e be + gu. "paNuM" ta ma ] be hovAnI sthiti, ta-bhAva be-parA vi. jio be' + patto '] jenA sara-samAcAra na maLatA hoya tevuM, guma ke pharAra thaI gayeluM be-paravA (be) vi. [pha.] paravA vinAnuM, lAparavA. (2) garaja vinAnuM be-paravAI hatI. [+gu. "AI' ta.pra.] beparavApaNuM, lAparavAI, (2) garaja na hovApaNuM be-pAMkhiyuM (baeNjha vi. jio be' + pAMkha' + gu. IyuM ta.pra.] be pAMkhaDIvALuM. (2) be pAMkhavALuM be-potuM (be) vi. jio be'' + "pota' + gu. 'uM' ta.pra.] be phALavALuM, vaccethI be pATa sAMdhelA hoya tevuM, paniyuM beTijhama na. e.1 khristI dharmanA nAmakaraNa - vidhi pahelI dIkSA [Rtu pAkanAruM bephasalI (be) vi. jio "be'+ "sala."] varSamAM be e-phAka,-ga (be) kri. vi. jio 'be'+ phAga.'], [.vi. [+ e "phATavuM. ] ghaNuM azlIla, sAva bhU DuM, (2) nira- kuzapaNe bephAma (be) kri.vi [phA. be' + ara. "phaa.]vicAryA vinA, jema Ave tema, "Disikrameila." (2) jAo e-phATa." bephAlI (be) vi. jio be" + "phAla' +gu I' ta...] varSamAM be phAla Ape tevuM (khetara ke vRkSa). bephikara (be) vi. phiA "e" e "phikara.'] phikara vinAnuM, nacita, naphikaruM, nizcita [nizcitatA bephikarAI (baM) sI. [+ gu. "AI' ta. pra.] bephikarapaNuM, bephikaruM vi. [+ gu. 'uM' svArthe ta, pra.] e "bephikara.' [prakAranuM ghAsa beba (-bhya) strI. chAparA upara nAkhavA kAma lAge tevuM eka be-bagalI (be) strI, jio "be' + bagala' + gu. "I' ta...] lugaDAno eka prakArano kApa bebI strI e nAmanI eka vanaspati be-baMdha (be-badhI strI. vi. [phA. "be'+ saM.] baMdhana vinAnuM, niraMkuza [vahIvaTa, saramukhatyArI be-aMdhazAhI (be -badhI strI. [+ phA.] niraMkuza rAjyabebAka (baeNjha vi. [ka] keIthI Dare nahi tevuM, bahAdura be-bAka (be) vi. [kA. "e" + ara.] kazuM ja bAkI na rahyuM hoya ema bebAkaLuM (be-AkaLuM) vi. saM. mA-ghAvuDhakA dvArA] Dara ke dhaDakathI vyAkuLa thaI gayeluM, bAvaruM, gabharuM, gabharAyeluM bebilona na. [aM,] prAcIna sumera dezanI rAjadhAnInuM nagara (dakSiNa yuropa ane eziyAnI uttara-pUrva saMdhee AveluM. (saMjJA.) [(guja.mAM) nAnI bALakI bebI sI. ei. chokarA-chokarI game te nAnuM bALaka na.] be-buniyAda (-) vi. [phA.pAyA ke AdhAra vinAnuM. (2) UtaratA varNavuM. (3) kRtana, nimaka harAma be-beluM (be) vi. jio "be' + 'bela gu "u" ta...] bolIne pharI janAruM, be-vacanI be-bhata (be) vi. jio "be' + saM. matala- mA. marama- drArA] be bhAta. (2) (lA.) seLabheLavALuM be-bharama, -muM (be) vi. saM. vi ama dvArA] bhramavALuM. (2) (lA.) vAda vinAnuM, be-svAda bebhAna (be) vi. [phA, 'be' + saM.] bhAra vinAnuM, bezuddha bebhAniyata, bebhAnI (be) strI. [ara. "Izcata" pratyaya, ane gu. 'I' ta.pra]. bhAra vinAnI sthiti, bezuddhi be-majalI (be) . [phA. "be' + jue "majalo' + gu. "I' ta.ka] be majalAvALuM, be mALanuM (makAna) bematalaba (baeN- krivi. [vA. be'+ ara.] hetu ke kAraNa vinA. (2) (lA) svArtha vinA. (3) bedarakAra rIte be-matalabI (be) vi. [+ gu. I" ta.pra.] hetu ke kAraNa vinAnuM. (2) (lA.) savArtha vinAnuM. (3) bedarakAra be--manA (be) vi. [phA.] saMka9pa-vikalapa karanAruM, manamAM kaI cokkasa nizcaya karI na zakanAra. (2) strI. saMka9pavikaha5. (3) udAsI, udAsInatA. (4) nArAjI be-marajAda be-) vi. [kA, juo "marajAda."] maryAdA vinAnuM, 2010_04 Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ be-mAluma 1927 belaDI bezarama, nirlajajA, pITa. (2) uddhata berA puM. [e. bera' dvArA baMgA.] bhAravAhaka nokara, be-mAluma (be) vi. [phA. 'be' + ja mAlUma.'] jANa pATIvALa. (2) gharano nokara, rAme na hoya tevuM, binavAkepha, (2) gupta, ajJAna, (3) ki.vi. berAka jue "eNreka-barAka." ajANya. (4) chAnI rIte beriyama na. [4] eka kiMmatI maLa dhAtu, (saMjJA.)(pa.vi.) be-misAla (be) vi. phi. be + ara.] jeno joTo na beriyuM na. mAthe kalagIvALuM eka pakSo hoya tevuM, aDa, anupama, (2) seLabheLa, khIcaDhA jevuM berila ! eka jAtane kiMmatI paththara [(pa.vi.) be-munAsi(-sa)ba (eN) vi. [phA. "be+Ara. "munAsiba '] beriliyama na. [aM.] eka jAtanI kiMmatI dhAtu. (saMjJA.) aghaTita, ayogya, geravAjabI, anucita. (2) (lA) berisTara chuM. [.] juo "bArisTara' - "bAra-eTa-le." sAmAne na game tevuM, du:khada berisTarI strI. [+ gu. "I' ta...] berisTarane dhaMdhe, besurata (be) vi. phi. "be' + ara.] naguNiyuM, bArisTarI jita bekadara. (2) asabhya. (3) ka2, dayAhIna berI strI. sairASTranI maLI AsapAsa thatI ghoDInI eka khAsa be-mUluM (be) vi. [phA. "be' + se, mUraNa-> prA. muzvajha-] berIja strI. saravALAnI rakama. (2) badhI ja Avaka jenuM mUlya na thAya ke hoya tevuM, a-madhya, bhAre kiMmatI berIberI puM. [.] poSaNanA padArtha pUratA na maLavAthI thatA be-mosama (baMsI, phiA "be'+ ' mosama.] kata-katu eka cepI roga bemosamI baeN) vi. [ gu. I' ta.41 varSamAM be vAra baeNre(2)ka zrI. [e. "eNreka] ja barAka.' pAke ke phAle tevuM (khetara dhAnya vRkSa vagere) be-reka (be) ke.vi. [phA. "be' + "rokavuM.'] koI paNa jAtanI be-ca (be-ca) vi. [jae be'+ 'ya'] beu, baMne rukAvaTa vinA, rokaToka vinA [A lekha beyaneTa na. [.] rAIphalanuM saMgIna, baMdUkamAM bhAlAnuM bero-grApha ! (aM.] havAnuM vAtAvaraNamAM dabANa batAvata kAma ApavA khosAtuM eka hadhiyAra, saMgIna be-rojagAra (be) vi. phi.] kAma-dhaMdhA vinAnuM, bekAra berala (katha) strI. e nAmanI eka vanaspati berojagArI (be) strI. [kA.] kAma-dhaMdho na hove e, bekArI, bera ja beraka' barAka.' ana-eloyamenTa' berakha (berakha) kri.vi. vAraMvAra, haMmezAM beroneTa kuM. [.] aMgrejI rAjayanA vakhatano eka IphakAba (pratiSThita zaherI ane jAgIradArane apAto ke je 'sara' berakha* strI. [vA. baTuka ] hathiyAra ane vAja sahitanI nAnI lazkarI TukaDI. (cAkI karavA gayA saikAmAM arabAnI kahevAtA.) [nAruM yaMtra, vAyubhAra mApaka yaMtra berakha rajavADAM temaja tavaMgaronAM makAne AgaLa rahetI]. beromITara na. [aM.) havAnuM vAtAvaraNamAM dabANa batAva bela' (beca) strI. [saM dri->prA. je dvArA] belaDI, DI. berakhI (berakhI) sI. [jae "bera kha" + gu. I strI (2) (lA.) mitratA pratyaya.] strIonA kAMDAnuM eka ghareNuM bela (bela) 5. di.mA vara4; hi.] baLada era (baeNra) puM. puruSonA kAMDAnuM eka ghareNuM. (2) elara . (a.) dhaMTa, meTa Tekare. (2) strI. nAnI TekarI, cAla japa karavAno (dhaNuM karI aDhAra pArAnI nAnI mALA) dho 8 nI cheupara mamatI nAnI galI. beraje . eka jAtanA pahADI jhADano gaMdara, rAjana [ UDhavI, 05vI (rU.pra.) krikeTanI ramatamAM AuTa thavuM. bera8 . ghauM javane bhaMgAre ke mizraNa 058 (rU.pra.)samaya thatAM ke thatAM ghaMTanA TakerA karAvA] berAI jI. [ja bera DuM' + gu. "AI' ta...] beDApaNuM, bela-gAhI (bela-) strI. [hi.] baLada-gADI haThIlAI. (2) ADAI, khaMdhAI, luccAI be-lagAta (be) vi. [phA. 'be' + 'lAgavuM' dvArA.] kara ke beraDuM vi. haThIluM, jida, kadAgrahI, durAgrahI. (2) ADuM, vire na Apavo paDe tevuM (jamIna vagere) khaMdhuM, luccuM [ka-Rtu. (2) vi. kamosamanuM be-lagAma (eN) vi. [phA. "be' + jue "lagAma.'] lagAmabe-rata (be) strI. [ja e "be '+ saM. Rtu dvArA.) Rtu. -aMkuza vinAnuM, niraMkuza. (2) svachaMdI berata vei. luca, khaMdhuM. (2) uddhata [zake tevuM (eka) belagArI muM. bhAra upADanAra majara, pATIvALo erara vi. [aM.1 bhAra uThAvanA. (2) cekanAM nANAM maLI be-lagAya (baeN-) ji.vi. kiA, "e"+ "lAgavuM' dvArA.) roka-Toka berala na. [a] chatrIsa gelananuM mApa. (2) pIpa. (3) vinA. (2) sIdhuM. (3) ekadama maMgaLo ke naLI beva(-leTa kuM. [.] gupta mata-dAna bera vi. lAparavA bela(le)-patra . [+saM., na.] gupta matadAnane kAgaLa, beravAI strI.[ + gu. "AI' ta...] beparavAI beleTa mATenA mata-patra berahama (be) vi. phi. be' + ara, "hama'] rahema vinAnuM, baeNla(-)Ta-paddhati strI. [+ saM.] gupata rIte matadAna karavAnI nirdaya. (2) kara [nirdayatA. (2) karatA praNAlI niAkhavAnI peTI be-rahamI (be) strI. [ kA. praya] rahemano abhAva, bela(la)Ta-bephasa strI. [aM.] gupta matadAnanA kAgaLa be-raMga (beza), gI' vi. li. + gu. I ta...] UDI bela (belaDaya) e. [saM. dvi- prA. 2. dvArA) ja e "belaDI." gayelA raMgavALuM. (2) (lA) anizcita manavALuM belaDiyA (belaDiye) vi., pR. [ja e belaDuM'+ gu iyuM" be-raMgI' (beragI ), -zuM. vi. [+ gu. "I'-'uM' ta.pra.] ta.pra.] belaDAnA mANasa, jaDAne mANasa. (2) jeTe bhAtIgara raMgavALuM (Te bhAge "raMga-beraMgI' proga) belaDI (belaDI) strI, jio 'belaDuM' + gu. I' pratyaya ] 2010_04 Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ belaDuM mitra-mitra puruSa-strI strI- tema pakSInuM joDuM. (2) be jaNAnA saMgAtha ['kheruM' (padmamAM), (baeNlaDuM) na. [jae 'enDru' + gu. 'la' madhyaga.] jae elaDune (baeNlaDuM) vi. [ja e bela' + gu 'huM' svArthe ta.pra.] mAtAnA udaramAM sAthe vikaselAM be LALaka, (ra) e jaNAnI besa naDI khela-tela na. [aM, beiD 'jue 'tela] lAkaDAMne lagAvalA tema lAkaDAnA raMga taiyAra karavA vaparAtuM ukALI kareluM arzInuM tela eladAra puM. [phA.] kAdALI pAvaDethI jamIna kheAdanAra. (2) [hAthe| kaDiyAne madada karanAra melana puM. dhANInI lATha. (2) DUbelI hADI. (3) rU pIMjavAnA elapa (-pya) sI. [jue 'belI' + gu. '5' ta.pra.] belIpaNuM, rakSaNa, sahAya. (2) bhAI-cArA, bhAI muMdhI elahaLa (-bya) zrI. e nAmanI eka vanaspati elA-kharce puM. [phA.] dAna nimitte thatA kharca, sakhAvatI kharca elAkhiyuM (eN-) vi. jue 'be-lAkhuM'+ gu. 'iyuM' ta.pra.] e DALIvALuM. (ra) na. e DALI vaccenA bhAga. (3) nakazIkAmanuM eka enara 18 enlArkha (baeN-) na. be pAMkhiyAMvALuM lAkaDuM e-lAga (baeN-) vi. [phA. 'be' + jae 'lAga.'] lAga vinAnuM, TekA ke AdhAra vinAnuM. (2) adhdhariyuM e-lAjima (baeN-) vi. [aa. be' + ara.] aryeAgya, aNuchAjatuM, aNaSaTatuM, anucita elA 1 (gaeN-) na. [jaA 'khelaDa' dvArA,] joDAIne besavAnI sthiti -De khesADha(-2)vuM (besADa(-2)nuM) (3.pra.) gheADA ke UMTa upara eka savAra sAthe bIjAne besADavuM] lADave jaA 'baoNlaeNDa,' na eNlADInA ja beleDAnA' melA-tApa puM. raDavuM e, rudana elA-pATa puM. e nAmanI meMdInI eka jAta ezA-kharadAra pu. [phA.] dAna ApavAnAM nANAMnI krAthaLI upADanAra mANasa [sihaNunI joDI belAra (-ratha) sI. [jue belaDa' dvArA.] siMha ane elAzaka (baeN-) kri.vi. [ara. khilA-zaka ] zaka vinA, niHzaMka rIte, niHsaMdeha. (2) saMkrAca vinA `lAsTa na. [aM.] vahANa vagerene samatAla rAkhavA mATe aMdara rakhAtuM vajana. (2) relanA pATA nIcenuM kAMkarInuM purANa elAMTa (Taca) zrI. paganI AMTI [kArI nAkara belipha puM. [aM.] adAlatI samansa vagere khAvanAra eliyuM` na. azaktine lIdhe AMgaLAMnuM jhalAI javuM eliyuM` . e nAmanuM eka phUla ane enuM attara khelI (khaMlI) sI, [seM, ai-> prA. ve dvArA] joDI, belaDI, (2) melamAMnuM ghAsa kADhavAnuM be kariyAMvALuM sAdhana elIne sro, gADAmAMthI paiDuM nIkaLI na jAya e mATe dharAne cheDe kANuM pADI emAM ghAlavAnuM Azare be hAtha lAMbuM lAkaDuM elI vi. sAthI, sAthIdAra. (2) rakSaNa karanAra elI strI. [aM.] peTa, uttara, hojaruM sara _2010_04 e evaDa belIDA puM. [jue belI' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jae belI.. elI-taMga (-ta) puM, jie 'khelI '+taMga.'] gheADAnA peTa upara bAMdhavAmAM AvatA paTTo meluM (baeNluM) na. [saM* fa-> prA. Tve dvArA] joDuM, joDaluM. (ra) kAMtavAnI pUNInuM joDakuM. (3) (lA.) joDAvuM e, saMbaMdha eluM.na. paththaranuM esaluM.[mUkavuM (rU.pra.) meTI gapa mAravI] baeNleTa jue baeNlaTa.' eNleTa-patra ja 'baeNlaTa-patra.' baeNleTa-paddhati jue baeNlaTa paddhati.' baeNleTa-baeNksa e 'jue baeNlaTa-baoNksa,' baeNlaeN(-lA)pa . [aM] vIra-prazastinuM kAvya, pavADo khele DAnA na. [aM,] eka prakAranA sUkA malamanI zaradI vagerenA rAga para cADAtI pI baeNlaeNnsa na. [aM.] samatAla sthiti. (2) trAjavuM, vajanane kAMTA. (3) hisAmanA cApaDAmAMnI purAMta, silaka baeNlaeNnsarazITa na. [aM] hisAbI saravyuM. (2) evA saravaiyAnuM patraka eleA (kheMleA) pu. [a, dvi->>prA. ve- dvArA] joDiyA putra, beDalAnA dIkarA. (2) be divasanA upavAsa. (jaina.) elTa puM. [aM.] nAnA ke meTA paTTo. (2) hrada, maryAdA (jamInanI) e-ka(-*)ra (kha-) vi.zi. e'+jue vaka(-)ra.'] pratiSThA vinAnuM. (ra) bhAra-eja krU melA vinAnuM. (3) rIta-bhAta vinAnuM e-kUla (baeN-) vi. [phrA. 'e' + ara. vuddha] buddhi ke jJAna vinAnuM, mUrkha, akkala vagaranuM. [nA gora, ne bAdazAha, nA saradAra (rU.pra.) meTA mUrkha, pArke makhaM] bevaphAI, evarI (kha-) srI. [+ gu. 'AI' ta.pra. ane phrA. 'I" pratyaya] bevakUMpaNuM, mUrkhatA e-12 (baeN-) jae 'e-vakara.' e-vakhata (eN-) kri.vi. [kA. 'e' + jue 'vakhata.'] samaya na hoya teve samaye. (2) ayeAgya samaye, kravakhate, [vakhata-e-vakhata (rU.pra.) game te samaye samaya jovA vinA] e-vacanI (baeN-) vi. [jue e.'+saM. vacana + gu. 'I' ta.pra.] vacana ApyA pachI pheravI bAMdhanAruM, khelIne pharI janAruM. (ra) vizvAsaghAtI evaja (baeN-) vi. [aa. 'be'+ jue 'vajra.'] jeNe namAja vakhate hAthapaga dhoyA na hoya tevuM, apavitra, nApAka e-vajUda (baeN-) vi. [phA, 'e'+jue 'vajra,'] jemAM vAstavikatA na hoya tevuM, nApAyAdAra, pramANa-hIna evaTANuM (bhavaTANuM) juo bevaDAyuM.' beTAvAvuM (eN-) bhAve., kri. evaTAvavuM (baeN-) ke., sa.kri. evaTAvavuM, evaTAvAvuM (baeN-) jue evaTAvuM mAM, evA (vaDA) zrI. [jae 'bevaDAyuM.'] vaccethI vaLIne sAmasAmA cheDA ke peAta najIka AvI gayAM haiAya tevI sthiti. (2) vi. uparanA jevI sthitimAM mukAyeluM. [. vaLI javuM, vaLavuM (rU.pra.) zarIra taddana nabaLuM paDatAM Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bevaDaNa 1629 besara zarama.' e, bhAI, vAMkuM vaLI javuM. (2) jhADA thavA. (3) pAyamAla thaI javuM] bezaramI (be) strI. [+ gu. "I' ta...] zaramane abhAva, bevaDhaNu (bevaDhaNa) na. [jae "bevaDavuM' + gu. "aNa" ku.pra.] nirlajaja paNuM phATelA kapaDA upara sauvIne moTuM thIgaDuM caDAvavuM e. be-zaramuM (be) vi. [+ gu. "G' vArthe ta..] jae be(2) jue "bevaDa." bevaDa-baMdhu (bevaDa-banyuM) vi. jio "bevaDuM' + saM. varSa + gu. bezarA (be) vi. kA. "be' + ara.] zAstra viruddha, dharma uM' ta.pra.] zarIranA bevaDA bAMdhAvALuM, hRSTapuSTa, pUrA bezarI (bezarI) sI. nAkanI natha, nathaDI zarIravALuM be-zuddha (be) vi. phi. "be' + saM. zuddhi dvArA] zuddhi beva-deza (bevaDa-rAzya) sI. jio "bevaDuM' + "rAza."] vinAnuM, bebhAna, behoza, mUrhita, aceta (lA) eka dIkarA upara bIjo dIkaro janma e bezuddhi (be) sI. [phA. "be' + saM. zuddhi na hovI e, bevavuM (bevaDavuM) sakri. [ja bevaDuM,'nAdhA.] bevaDuM bebhAnapaNuM, behozI, marhita dazA, maMcha karavuM, eka upara bIja caDAvavuM. bevaTANuM (bevaDAvuM) be-zu(su)mAra (be) vi. phi. bezumAra ] ghaNuM ja ghaNuM, karmaNi, .i bevaDAvavuM (bevaDAvavuM) pre., sakri. apAra [ja beTha-UTha." bevaDhAvavuM, bevaTAvuM (be) e "bevaDavuM'mAM. besa-kITha (besya-UThatha) cakI. [ja besavuM' + 'uThavuM ']. bevadiyuM (beDyuiM ) vi. jio "bevaDuM + gu. IyuM' svArthe besa-keTa (besa-) vuiM. (hAlI cAlI na zake tenuM) khuba gharaDuM ta...] juo "bevaDuM." (2) na. dazAMza paddhatine sikko, be-khuM (be) vi. jio "be' + juo sAkha+gu. habu. (3) benI joDIvALo vasAvA bhIlone eka nAca. "uM' ta pra.] be sApavALuM (bAraNuM) [cA kaThAnuM (rU.pra.) e bevaDa-baMdhuM.' besaDA(rA)maNa (besa-) na, -zu sI. [ o "besavuM' bevaDuM (bevaDuM) vi. [saM. dripuTa->prA. vevasa-] be + gu. "ADa" pre., kupra. + "AmaNuM'-AmaNI." kRtri.] paDavALuM, dupaTa. [-jA koThAnuM -hA bAMdhAnuM, -DI pAMsaLInuM, besADavAnuM ke jaDAvavAnuM mahenatANuM -DI hAMThInuM (rU.pra.) e "bevaDa-baMdhuM.' 0 karavuM (rU.pra.) besa(-2)vavuM (besa-) jao besADavuM.' A punaH preraka sakhata mAra mAravA. 0 thavuM ( pra.) mArathI vAMkuM vaLI besaNa (besaNa) na. [ja e besavuM' + gu. "aNa kuma. javuM. 0 vaLI javuM, " huM vaLavuM (rU.pra.) azakta thaI ja. gu.) besavuM e. (2) besavAnuM sthAna, beThaka javuM. (2) bhAre kharcamAM UtarI paDavuM. -De dore (rU.pra.) besaNiyuM (baoNsaNiyuM) na, jioe "besaNuM"+ gu, "iyuM svArthe pUrate vicAra karIne. (2) majabUta] ta.pra.] (jenA upara besAya tevuM) pAtharaNuM, AsaniyuM be-vatana,nI (eNne) vi. [phA. "be' +ara. vatana' + gu. "I' besaNuM (besaNa) strI, jie besavuM' +]. "a" ku.pra.] vArthe ta.ka.] jene vatana na hoya tevuM. (2) vatanamAMthI kADhI jenA upara besAca te sthAna, beThaka. (2) khurazI mAcI mUkeluM, dezanikAla thayeluM vagere sAdhana. (3) makAna vagerenI UbhaNI, li-." (4) be-vana (be) na. [saM. di->prA. - dvArA o bevaDa(1).' zarIrane DhAMDhAne bhAga. (5) reMTiyAnI nIcenI pATalI. be-vaphA (be) vi. [. "e" + ara.] mAlika ke vaDIlane (6) hukkAne jamIna uparane bhAga droha karanAruM, nimaka-harAma besaNuM (besaNuM)na. jio besavuM' + gu. "NuM" ka.ma.besavuM bevaphAI (be) sI. [+ gu. "AI' ta.ka.] bevaphApaNuM, e.(2) beThakanuM Asana gAdI vagere. (3) jenuM eka vrata. nimakaharAmI, vaphAdArIne abhAva (jaina) (4) mRtyu thayA bAda maranArane tyAM loko kharakhare bevalo (bevalo) pR. [, dvi- prA. je dvArA] kAMTA pakaDavAnuM karavA Ave e, sAdaDI, uThamaNuM. [UMTanuM besaNuM be dAMtA ke pAMkhiyAnuM eka sAdhana (be) (rU. pra.) sukhadu:khanA dhakkA] . be-vAjiba (be) vi. [vA. be' + ara.] geravAjabI, besata (baeNsatya) sI. jio "besavuM+gu. "tuM" varta. } + "I' ayogya, anucita apratyaca pachInuM rUpa] (lA) paDatara kiMmata, mULa kiMmata be-vArasa.sI (be) vi. ka. ' + ja "vArasa' gu. besatama (bevi. [phA. bezatam] puSkaLa, ghaNuM I vA tapra.1 vArasa vinAnuM, nirva ziyuM, nAvArasI, besatala (besatala) vi. jio 'besavuM' + gu. "tuM" varte. binavasiyatI ka+ "ala' sAthe ta...] besatuM hoya tevuM, besanAruM evAMDhavuM (be) sA.ji. gherI levuM. evAMDhAvuM (be) karmaNi, besatI (besatuM) vi, zrI. [ja besata."] (lA) dostI, ji. evAMDhAvavuM be-) che, sa.kri. mitratA [meLa evAMDhAvavuM, evAMDhavuM (be) ja e "bevAMTava'mAM. besatuM (besatuM) vi., na. juo besata."](lA.) dastI, maMtrIche. [saM. nava-rA] paravaza [ghaNuM, puSkaLa be-sabUra (be) vi. phi. "be' + ja "sabara.) dhIraja beza (beza) vi. [vA.] sAruM, rUDuM. uttama, majAnuM. (2) vinAnuM, utAvaLiyuM bezaka (be) krivi. phi. "be' + ara.] zaka vinA, zaMkA be-sabUrI (-be- strI. kA. "I" pratyaya.] dhIrajano abhAva vinA, niHsaMdeha, ni:saMzaya. (2) alabatta, jarUra e-samajha(-ja) (eNsamajhaya(-jya)) DI. [phA. be' + ja be-zarama (be) vi. [phA. "be'+ja e zarama,' (phA. be-zarma)]. samajha(-).] gerasamaja, (2) vi. samagra vinAnuM zarama vinAnuM, nirlajaja, nirmaryAda. (2) dhRSTa, dhITa besara ja "bAsara." be ki.vi. [saM. viza] 2010_04 Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ esaraNa esaraNu (eNsaraNa) na. [jue besaNuM' dvArA.] besavAnI kriyA. (ra) besavAnuM bhADuM. (3) beThelI kiMmata, (4) badalAmAM gAMThanuM ApavuM paDakuM e. (5) kaDiyA tathA sutArane sAthe maLI besavAnI jagyA presarathI vi., zrI. [jue besara' + gu. vI' svArthe ta.pra.] jue 'besara'-khAsara.' presaraNuM (eNsaraNuM) na. [jue 'besavuM' dvArA.] besIne kAma karavAnuM sthAna, nAnuM kArakhAnuM esarAmaNa,-NI (baeNsa-) jae 'besaDAmaNa,-NI. esarAvavuM (eNsa-) jue 'esaDAvavuM.' e-saruM (kha-) vi. [jue baeN' + 'sara pra.] be sara ke phrAMTavALuM (mALA vagere) mesarA (bheMsarA) puM. [jae 'baeNsanuM' dvArA.] besavAnuM '' + gu. 'ta. 1630 e-hAthI paththara esAruM (eNsAruM) vi., na. [jue 'besaNuM' dvArA.] vAhanamAM besanAra mANasa, caDiyuM, utAru, musAphara besAlTa huM. [aM.] raMgamAM gherA bhUrA raMganA eka prakAranA esAvuM (baeNsAnuM) jae 'besavuM'mAM. [ghaNuM, bezumAra e-sitama (*-) vi. [kA.] Nu jamI. (ra) atyaMta, e-sumAra (be) jae bezumAra.' e-sUra,-ruM (baeN-) vi. kA. 'be' + jue 'sUra' + gu. 'F*' ta.pra.] gAvAmAM svaranI vyavasthA na hoya tevuM, bagaDI gayelA ghAMTAvALu [bagaDI gayelA svAdavALuM e-svAda (baeN-) vi. [aa. 'e' + saM.] svAda vinAnuM. (2) e-huka(*) kri.vi. [phA. e' + ja 'haka(-).'] & vinA, nAhaka. (ra) khAlI mithyA, amastuM. [behake paheluM (ke besavuM) (-baeNsavuM,) (rU.pra.) pUMchalIne besI paDavuM] e-hattha(-thu) vi. [jue 'be' + saM. dhRta-> prA. hrathama-] be hAthamAM jenI sattA heAya tevuM, e mANasanI sattA nIcenuM e-hada (a-) kri.vi. [fA, 'be' + ara.] jenI hada na rahI hAya tevuM, ghaNuM ja, puSkaLa, asauma, bezumAra e-hayA (ba-) vi. [kA, 'e' + ara.] bezarama, nirlaja e-hayAI (baeN-) strI, [phA. 'be' + ara.] bezarama heAvApaNuM eha(-I)sta jue behita.' e-ha(-he)sta-nazIna jue behita-nazIna,' eha("he)stI jae 'ehitI.' e-hAla (i-) vi. [l, 'e' + ara.] khUrI hAlatavALuM, durdazAmAM mukAI gayeluM. (ra) bImAra sthAna, Azraya-sthAna esavarDa vi. kuzaLa, hArizayAra esavuM (baeNsavuM) a.kri.siM. upa-vi-> prA,vasa-] zarIrane nIcenA bhAga jamInane aDI rahe evI sthitimAM cIpakAvuM. (2) capacapa gADhavAnuM. (3) sapATIthI nIce tarapha javuM. (4) bhArathI bhAMgI paDavuM. (5) (phaLa phUla vagerenA) janma thave. (1) jAmanuM. (7) gADhavAI javuM. (8) kiMmata paDavI, bhAva thavA. (1) kiMmata echI thavI. (10) zakti ochI thavI. (11) AraMbha thavA. (12) cUMTaNuM, pAsa lAgavA, (13) artha samajhAve|. (14) prabhutva thavuM. (15) nabaLu paDavuM. (16) patnI tarIke ghara mAMDavuM, [beThA thavuM (paeNDhA-) (rU.pra.) UbhA thayuM. esa esa (baeNsya,baeNsya) (rU.pra.) khelavuM baMdha kara. esavA javuM (eNsavA-) (rU.pra.) maraNa pAchaLanA besaNAmAM javuM. besavAnI DhALa (kheMsavAnI DhALya) (rU.pra.) AzrayanuM sthAna. besI javuM (eNsau-) (rU.pra.) dhaMdhAmAM khATa anubhavavI. (2) devALuM =kavuM. (3) vAsa AvI bagaDI javuM. esI paDavuM (mesI-) (rU.pra.) dhaMdhAmAM kheATa AvavI, esI rahevuM (baeNsI raeNDavuM) (rU.pra.) kAMI kAma-dhaMdhA na karavA. khUNe besavuM (-baeNsavuM) (rU.pra.) maraNa pAmelA patine sega pALavA. gAdIe besavuM (baeNsavuM) (rU.pra.) rAja-amala zarU karavA. ghara besavuM (eNsavuM) (rU.pra,) nirdeza javA. ghera besavuM (paeNratha baeNsavuM) (rU. pra.) nAkarI--dhaMdhA tUTI javAM, aeTe mesavuM, dUra besavuM (-baeNsanuM) (rU. pra.) ne acAle AvavA. nizALe esavuM (.besavuM) (rU.pra.) bhaNavAnuM zarU karavuM. bAraNe besavuM (eNsanuM) (rU.pra.) udharANInA takAdo karavA, reje esavuM (-besavuM) (rU.pra.) rAjanI majUrIthI kAma zarU karavuM] esAvuM (bheMsAvuM) bhAve., kri. esA(-2)vuM (besA-) pre., sakri esAd(-ra)vuM (eNsA-) jae 'esanuM'mAM. esAmaNa (baeNsAmaNa) na., -hyuI strI. [jae besavuM'+ gu. 'AmaNa'-'AmaNI' kR.pra.] besAvAnI kriyA, (2) kiMmata paDavI e, mala esanuM e esAmaNuM (eNsAmaNuM) na. [jue 'esanuM' + gu. 'AmaNuM' kR.pra.] jae 'esAmaNa,'(2) ja e 'besaNuM,' esAra(-8)vuM (basA~) jaA besavuM'mAM _2010_04 ehAlI (kha-) zrI. [phA. 'I ! pratyaya] bhUrI hAlata, durdazA. (2) bImArI ahi(-,-huM)zta vi. [aa. bihirzI svarga mahi(-ha,-he)zta-nazIna vi. [kA. bihista-nIn ] svargavAsI. (2) (lA.) maraNa pAmeluM ahi(-ha,-huM)ztI vi. [kA, bihatI] svargane lagatuM elI . kheDUtanI navI paraNeloDIne gAmanA kuMbhAre ApelAM mATInAM vAsaNa >>hu vi. [sa. Dhau vahu>= prA. te vaghu dvArA ja. *gu. 'bihu'ehu.' jae beu,' e-huramata (bha-) . [ja A e' + ara.] mAnabhaMga thayeluM, apamAnita. (2) kalaMkita e-huramatI (kha-) . [+ phAI' pratyaya] apamAnita thayuM e. (ra) kalaMkita thavA-hAvApaNuM behUdu (baeN-) vi. [phrA, behh] nakAmuM, nirupayeAgI. (2) bevaphI bhareluM. (3) svataMtratApUrvaka kareluM. (4) avivekI ehe(-1)sta jue 'behita,' behe(-ha)sta-nazIna jue 'behitanI.' ehe(-ha)stI jue 'behitI,' e-heza (eN-) vi. [aa.] heAza vinAnuM, bhAna vinAnuM, elAna, bezuddha, (2) (lA.) gAyela, mUrkha eheAzI (baeN-) sI. phA.] hAza vinAnI sthiti, mUrchA. (2) (lA.) murkhatA Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ meLa beDa. eLa (baeNnya) strI. cUlAne! uparanA chUTe bhAga, (ra) kanyAne vaLAvatI veLA apAtA anAjanA jaththA. (3) thAMbhalI meLe, meLe (baLe) kri.vi. mahA muzkelIthI, parANe meM (ba) kri.vi. [vA.] bakarAMnA avAja thAya ema heMka (baOM) srI. [aM.] mATe bhAge sarakAra taraphathI adhikRta thayelI meATI zarAphI peDhI 1:31 baeN kamAM [aM.] nANAM ApavA mATenI aMkaNa (baeNMkaNa) na. gADAnI pIMjaNIne bAMdhavAnuM kArahuM eNkadara (baeN ++-) puM. aM+jue dara. ] muzkelI rakamanA yAjanuM dheAraNa, 'baeN'ka-reiTa' eka-nATa (baeNkuM-) . vAyadA-ciThThI eN'ka-bila (baeNMkuM-) na. [aM.] ceka, hUMDI baeNka-reiTa (baeN -) puM. [aM.] rASTranA senAnI anAmata upara AdhAra rAkhatA beMkanA vyAjanA dara, baeN ka-dara baeNMkara (baM++ra) puM. [aM.] zarAph "vyavahAra (khaGga-) puM. [aM. + saM.], (baeNkUkiMga) d. [aM.] khaM keAmAMnI levaDa-devaDa eNkiMga baeN kahelIDe (baeN ku-) puM. [aM.] eN'kAnI rajAnA divasa baeNnkiMga (eNki) [aM.] baeNMkanuM kAmakAja, zarakI epsa (baeNnkrapTa) vi. [aM.] devALiyuM na. e kanTsa (beMka phralI) strI. [aM.] devALuM kADhavuM e eMzI (eN gI) strI. [aM. baeNg' dvArA] sIvelI nAnI peTakInA rUpamAM TapAla mAraphate mekalAtuM pArsala baeN'ca (be-2) puM. [aM.] bAMkaDA, pATalI. (2) zrI. nyAyAdhIzAne samUha ejhAina (begjhAina] na. [aM] peTroliyama sAthe nIkaLatuM eka pravAhI [AvatA eka arka e'jhina (bejhina) [aM.] khanIja }AlasAmAMthI kADhavAmAM eN,vAju (baeNDa-) na. [aM. jae 'vAju....] samUhamAM vagADavAnuM yuropIya paddhatinuM lazkarI vAgha eN ->=' (baeNDa-sTaeNNDa) na. [aM.] maeN Da vAjAM vagADavAnuM nahera sthaLa eNDeja (er3eja) na. [aM.] zarIranI tUTa-lAMga tema gUmaDAM ke dAjha upara davA lagADI aMdhAtA pATI khetALI(-lI)sa(-za) (maeN tA-) juA 'khetALI(-lI)sa(-za).' cheMtALI(-lI)sa(-za)-muM (beMtA) jue khetALI(-lI)sa(-1)-muM.' e tALAM (eN tALAM) jae 'zvetALAM.' e do (be DhA) puM. [saM. fvantu dvArA] cAMdaleA, cAMlle e bI (baeN"bI) sI. TI e -e' (baeN -e) kri.vi. [jue eM,'-DhirbhAva] jae e'.' aijika vi. [saM] khIjane lagatuM, maLa-bhUta. (2) vIryanA saMbaMdha dharAvatuM. (3) bIjagaNitane lagatuM, 'eMjibrekala' aihaka-eka vi. [ravA. + belavuM' + gu. '' kR.pra.] taDa ane phaDa kahI denAruM, aTaka-eluM baraDavuM, , bhairavuM naM. [jue 'baraDavuM'--pravAhI uccAraNa.] ja aisUkI ii. e nAmanA eka velA _2010_04 khAkA baeNMkuM nA beDDInA velAnuM phaLa zreNI zrI. [jue baraNI,'-pravAhI uccAraNa.] jue 'kharaNI.' ['kharaNeTI.' eNeTI zrI. [jue 'kharaNeTI,'-pravAhI ucAraNa.] juA maiNNA puM. [jae 'kharaNeA,'-pravAhI uccAraNa.] ja A 'kharaNA.' jaitulamAla puM. [ara.] vArasa na hoya tenI sarakAramAM khAlasA thaI jatI milakata aiyara zrI, jie kherI.] erI, bairuM, sI. (ra) patnI aiyAM strI [sa, yadunA vikAsa] (lA.) mAMhedharI, jAminagIrI (2) mada, sahAya, Tai. (3) zakti eNraka vi. [jue 'bairuM.'] kherA jevuM, strIprakRtinuM, streNa khaira-buddhi strI. [+saM.] bairAMnA jevI samajI, (ra) vi, kharAMnA jevI samajhavALuM khairaka-maMDala (-La) (-maNDala,-La) na. [+saM.] khairAMonuM ToLuM baeNrazAstra na. [saM] khairAMonI buddhie UbhA karelA [(vahANa.) rItarivAjone lagatI rUDhi khairasI. [phA. khagras] sukAnanA yekAne vIMTeluM doraDuM. khairI sI. [jue khAI 'dvArA.] ii, (2) patnI. [. karavI (rU.pra.) strI sAthe lagna karavAM, (3) strIne dharAvuM] khairI-pa(-1)khA puM. [+saM. pakSa- >> prA. vAlama-, degvavavama-] patnInA pakSa lenAra puruSa. (2) vahu-veleA bairuM na. [jue 'khAI" dvArA.] sarvasAmAnya strI. (2) patnI. [. karavuM (rU.pra) strI sAthe puruSe lagna karavAM] aihala vi. [saM.] bIlAMne lagatuM, bIlAMmAMthI anAveluM kheMDI . taLAvamAMthI TApalI vaDe pANI pAvA mATe pANI uDADavAnI kriyA A sI. ghamaMDa, abhimAna, ahaMkAra, garva bAra zrI. [phA.] khAsa, durgaMdha A phrI. [aM.] sIenI vALa bAMdhavAnI DhArI. (2). nekTAIne badale gaLA pAse khamIsamAM ceADAtI phIta. (3) vIMTA pArsala vagere bAMdhavAnI dorI, 'TvAina' oilara na. [aM.] eMjinanA jemAM varALa thAya che te bhAga, pANInI varALa karavAnuM yaMtra meilara-maeNna puM. [aM.] meilara para krAma karanAra kAmadAra eTalA zrI. bhAvanagara tarake ramAtI eka ramata AI zrI. e nAmanI muMbaInA dariyAmAM thatI eka mAchalI khAkaDa, kaMduM (kandu) vi. jADuM. (ra) kharabacaDuM ekaDiyuM na. [jaA 'ekaDA' + gu. 'iyuM' svArthe ta...] bakarInuM baccuM bakarI. (ra) bakarAnuM AMtaraDuM ekaDI sI. jio 'ekaDA'+gu. Ika skrIpratyaya.] ekaDuM na" bakaruM (sAmAnya) ekaDA puM. bakarA (nara). [-DhAnI rIte maravuM (rU.pra.) halakI rIte maraNa pAmavuM. banAvA (rU.pra.) mazkarInA AAga karavuM. . vadheravA (3.pra.) sA thavA AgaLa dhakelavuM] ekatuM vi. gaMdha mAratuM, gaMdhAtuM, durgaMdhavALuM ekaMduM (bekintu) vi. ukaraDA upara thatuM eka jAtanuM mAsa. (2) jUe 'ekaDa.' [vaparAtuM eka sAdhana AkA strI, UMDANavALI jagyAethI pANI kADhavA mATe Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bekA-TIlI 1632 boTa bekA-TIlI DhI. sAtatALInA prakAranI soraThamAM ramAtI kasadAra sAM. (2) DAMgaranA choDavAone pANInA abhAve eka ramata ThaMDI na AvavI e bAkAnI ja bukAnI.' beca puM. magara emanuM ja "bukAnuM.' becakuM na ja bacako." (2) sAvaraNuM ke jhADunuM ThaMDuM bAkAliyA dAva chuM. navasArI tarapha ramAtI eka ramata becale . becIthI laI samagra mAthuM DhaMkAI jAya tevI bAkAyuM na., [sau., ravA.] raDavAnI bhAre meTI cIsa bALakonI eka prakAranI TopI bekI'. jio beka' + gu. "I" pratyaya.] bacI, [(2) (lA.) DhIlA svabhAvanuM bakI, cuMbana beciya vi. [ja "e.'] tuTelA kAnavALuM, be cuM, bAkI vi. hoDIne doraDethI kheMcanAra beciyuM na. rasAI pIrasavAnA kAmamAM AvatI vAMsanI ekaluM na. kurakuriyuM, galuDiyuM, bheTIluM halakI TapalI. (2) gAMThiyA karavA mATenI lokhaMDanI kahAI be DuM rivA.] bekI, cuMbana cI sakI, gaLAne bahArane gaLAkAra bhAga, gaLacI. bokasa sI. aM.1 piTI. (2) khokha. (2) nATaka sinemA [e kAMkaro makI kAma karavuM rU.pra.) sakhata mahenata vagere jevA UMcA varganA prekSakone besavAnI alaga kADhI levI. (2) kaDaka niyamana rAkhavuM. 0 jhAlavI, 05mAvI ApelI jagyA che te eka khanija padArtha (4) phasAvavuM. 05ra caDI(-DhI) besavuM (-besaNuM) (rU.pra.) bephasAITa strI, [] jemAMthI ekayuminiyama dhAtu nIkaLe sakhata dabAmaNI karavI] bokasiMga (bekasijha)na., zrI. [.] eka kustI, muNiyuddha. bAcuM vi. [ja "bu cuM] juo * (2) na. garadana, (2) simenTanuM bAMdhakAma jamAvavA mATe karavAmAM Avato gaLecI, bocI. (3) tarApa lAkaDAMnAM pATiyAMnI goThavaNa ochATha, 2 (bADa-2) . varasAdanuM sakhata jhApaTuM bakha (-khya) sI. sira0 "ba khela."] pANI bharAI rahe bejapu. pri. voksa, emAM mahAprANuM che. bhAra, tevI nIcANavALI jamInane vistRta paDha. (2) bakarAM vajana. (2) (lA) mobhe, vakrara. (3) zAkha, AbarU. vagerenA cAmaDAnI pANInI nAnI pakhAla (4) javAbadArI [ pa (.pra.) bhAre muzkelImAM mukAvuM] bAkhaluM vi. jio "bokhuM' + gu. jala' svArthe ta...] ja beja puM. kumAza (vastranI) bAkhuM." [pAuM (u.pra.) pokaLa tuM thayuM. (2) bheAMThA paDI bekara (bejya) sI, Adata. Teva bekhADe DuM. kALAM UMbarAnuM jhADa bajAra vi. [jao "boja' + kA. pratyaya.] bejAvALu, bekhuM vi. paDI gayelA dAMtavALuM, (2) (lA.) namAluM vajanadAra, bhAre. (2) (lA.) bhAdAra. (3) AbarUdAra begaDuM na. [sara0 "bugade."] jue bugade.' (2) gAbaDuM, bejariyAM na., a.va. pagamAM paheravAnAM rUpanAM kaDalAM bhagadALuM jevAM ghareNuM beganavela (9] sI, e nAmanI eka vela bejavuM a.kra. paravaDavuM, pAlavavuM, anukaLa AvavuM. bajAvuM bAgI sI. [aM.1 musApharone besavAnA kAmane relave karmaNi, kiM. bajAvavuM che., sa.kri. Do. (2) DabAne vaLAMkamAM aTakAvavA karelI eka karAmata bejaLiye . eka prakArano voDe Akara, sakhata begha vi. jio "badhuM.] juo "be" bejA-rU5 vi. [ja "bo'+ saM.] bhArarUpa. (2) (lA.) beghala sI. eka prakAranI kahAM ziMgaDAMvALI bheMsa bejAvavuM ja bAja'mAM. begharuM na. jio "gharaDuM'-mAMthI rane la5]--na. bejavALuM vi. ja bAje' + gu. "vALuM ta.] (lA.) [ja begharaDuM-pravAhI uccAraNa.] ja "dharaDuM-zuM.' karajavALuM, kara-grasta beghanI strI. divasano pahelo rokaDe vepAra, be bajAvuM ja javuM'mAM. begharaDI, 7 sI. [so "bogharaDuM,-huM' + gu. "I' rI- bajiyuM na. jeo "jiyuM.' pratyaya.] nAnuM bogharaDuM beje . [ja boja+ gu. "e" svArthe ta...] ja bAdharahuM, zuM na. dUdha chAsa vagere mATenuM pahoLA peTa ane 'bAja.' (2) karaja vagerene bhAra merAvALuM trAMsA meTA kAMThAnuM dhAtunuM eka vAsaNa bata (-tya) jI. khetI, kheDa begha nA, ba.va. dhareNAM ane suMdara kapaDAM [sAvaraNI bejhana na. eka jAtanuM pUchaDI vinAnuM vAMdaruM bogharI rahI. [o beghara' + gu. 'I' strIpratyaya.] nAnI bejha-baTAI strI. laNelA anAjanA pULA vALI ene ja dA beghare muM. raste vALavAno meTo sAvaraNa [bo' pADavAnI rIta beghaluM vi. [ja badhuM' + gu. "la" svArthe ta...] o beTa' (-2Sa) strI, jio bATavuM.'] baTavAnI kriyA, beghANuM juo baghaNuM-gharaDuM,-hyuM," pravAhI ke khAdyane e karavAnI kriyA badhuM vi. [sara0 bezuM.'] buddhihIna, maM. (2) bhoLA beTara (-2) strI. daMTI. (2) mATInuM vAsaNa. (3) e dilanuM, olivuM." (5) (lA.) na. hAthInuM baracI ' nAmanI eka vanaspati, gorakha-maMDI baca vi. thoDI buddhinuM, (2) sAduM-sAdA svabhAvanuM beTa sI, [] heDI, machavo. (2) AgaboTa, sTImara becara chuM. dANA AvyA vagara juvAra ke bAjarAno beTa-abATa puM. jio "beTavuM' + "abeTa.'(lA.) 2010_04 Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ beTakAla 1633 betAnI AbhaDacheTa, TALa beDuM." beTakala (katha) sI. javAna chokarI bevuM sakri. prA. noTa-] asathI (mAthAnA) vALa utAravA, beTake chuM. nAnuM hAMDaluM maMDavuM. behAluM karmaNi, ji. beThAvavuM ., sa.ki. beTaNa na. jio beTa + gu. 'aNu" ka.ma.] beTanuM e, beTAkSara puM, ba.va. [ja boDuM + saM. akSara, saMdhithI] pravAhI ke khAdyamAM meM ghAlavuM e. (2) bALakanuM annaprAzana boriyA akSara, kAno mAtrA aja va2Du anusvAra vagere beTa sI. [ja "beTavuM' + gu. 'aNuM pra. + gu cihna vinAnA sAdA mULa akSara 'I' strI pratyaya. boTavAnI kriyA, (2) stananI DIMTaDI. beTAra chuM. eka jAtanuM cAmaDuM (3) DIMTaNInA AkAranI calaNI [kriyA beTAvavuM, bevuM beDavuM'mAM. beTa na. jio 'bATavuM' + gu. 'aNa' ku.pra.] boTavAnI badiyuM vi. jio "beDuM' + gu. "yuM' ta...] ja beDuM." beTa-de nisTa vi. [.] vanaspatizAstrI [ keriyuM (rU.pra.) sAva borDa, jarA paNa vALa na rahyo beTanI strI. [] vanaspati-vidyA hoya tevuM, mAthe TakA-maMDAvALuM beTa-bhADuM na. jio "beTa + "bhADuM."] AgaboTamAM beDI vi. keTalIka vanaspationuM nirarthaka vizeSaNa; jemake pravAsa karavA mATenuM apAtuM nUra "boDI aghADI' 'boDI ajame' "beDI ajamedI' baeNTala sI. [aM] zIzI, zIza, bATalI vagere. sara0 beDiye kahAra' baDe kahAra' "baDo boTavuM sa.phri. [2.prA. voTTa-] pravAhI ke anAjamAM moDha gari' beDe vAMda' vagere. [mALakhuM, khakha nAkhI eThuM karavuM. (2) (lA.) khAvuM. (3) abhaDAvavuM. beDI* strI, na. [4] zarIra, kAyA. (2) meTara vagerenuM (4) pahelethI kabajo jamAvo. beTAvuM karmaNi, kri. beDI-gArDa kuM. [.] aMgarakSaka sipAI beTAvavuM che., sa.ki. beDuM vi. [2.mA. noTaba-] mAtha vALa vinAnuM. (2) mAthe boTaTI na. keLAMnI eka jAta ziMgaDAM vinAnuM. (3) DALAM pAMdaDAM vinAnuM. (4) mAthA beTAvavuM, bATAvuM ja "beTavuM'mAM. upara devanAgarI lipimAM thatI zirorekhA vinAnuM. (5) kAne beTiyuM vi. [jae "boTavuM + "yuM' ku.pra.] (lA.) bIjAe mAtrA ajai varaDu anusvAranAM cihna vinAnuM (akSare.) vApareluM abhaDAveluM.(2)na. abeTiyuM, rezamI ke zaNanuM vastra (6) na. DIMTaDI vinAnuM pAna. (7) vagaDAu nAnuM taLAva. boTanisTa ja "beTanisTa.' [0 karavuM (rU.pra.) lUMTI sApha karavuM. 0(ta)maDuM, baTa, beTo muM. zAhIne khaDiye, vAta 02Nuka, reDuM (rU.pra.) taddana boDuM-Do bhAta (rU.pra.) dhI baTha na. AMgaNuM vinAne lUkho bhAta] beThiyuM juo bAMyuiM." baNavuM (baeNNavuM) sakri. jie "beNu,"--nA. dho.] beNI bAra (Da) strI, hiMsU pazuo katarAM vagerene paDI rahevAne ApavI. (2) kamANI karAvavI. (3) (lA.) gALa devI. pilANavALe khAMcA-khacaka, kha, bakhola, baDha. (2) lA.) bANavuM (baNAyuM) karmaNi, ji. bANAvavuM (baoNNAvavuM) na. chANasUtara vagerenI gaMdakI che, sa.zi. [dhA] (lA.) gALa ravI beTiMga (beTi) na. [aM] hoDI calAvavAnI kriyA. beNAvuM(baMNATanuM) sa.kri. [ja "beNavuM.'--bANI,'-nA. (2) hoDI calAvavAnI kasarata beNavavuM, beNAvuM (baeNNa-) juo "beANavuMmAM. beTI sahI. mAMsane TukaDo. (2) ruvAMTuM. [0 utAravI (rU.pra.) beNu (be) cI. [e. baeNna] maherabAnInI bheTa, mAMsano TukaDo paDe ema karaDI khAvuM. kApavI (rU.pra.) khuzabakhtI. (2) dukAnadAranI dukAna ughADatAM pahelA sodAnI zarIranA TukaDe TukaDA karavA. 0 caDha(-)vI (rU.pra) zarIre 2kama, (3)(lA) AvaData, pahoMca. (4) gALa. [ karAvavI huM-puSTa thavuM. (rU.pra.) khalatI dukAne pahele mAla laI nANAM cUkavavAM] bAhuM na. [ja bATavuM' + gu. 'huM' ka...] o "boTiyuM.' bAta (ta) 5. aai. bU-mUrti] (lA.) bAdhA jevo beTI li, a. jio beDa + gu. "I pratyaya. mANasa, jaDa mANasa, beDa ziMgaDAM na AvyAM hoya tevI nAnI uMmaranI gAya, (2) taDa, vijae "bathaDa.' (2) na palaTAyeluM. (3) na. vALa vagaranI strI, (3) (lA.) vidhavA, rAMDIrADa UMTanuM banyuM [UMTa beThaka vi. [ja "beThuM' + gu. 'ka' svArthe ta.pra.] juo betaDe vi, pR. [ja e "betaDuM.'] vaNa-paloTAyele javAna beDa.' betaNI strI. stananI DIMTaDI behathala vi. juo bothaDa' taruM na. [jao bera + gu. 'uM' .ka.] lAgalagATa bAra (-15) sI. [e. "borDara'-kinArI] (lA.) pANI comAsAmAM 72 divasa sudhI varasAdanuM na AvavuM e kheMcanAre UbhA rahevAnI jagyA taruM na. ALa, AkSepa beTarana. rAtA raMganuM eka pakSI betANuM na. beTI vAta, gapa, aphavA belI strI, jie beDaluM' + gu. 'I' pratyaya] juo betAna' na. [ara, buhatA] kalaMka, ALa, tahomata, Apa, beDakI.' (2) phakIra sAthe rahetI puruSavezadhAriNI akI AkSepa, baddo [ta.pra.] pAghaDuM, moTo kAle eTaluM vi. jio Da' + . "la' svArthe ta..]. ja e botAna', -nuM na. ne puM. [ara. "bihatAna ]+). uM' ke-103 2010_04 Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bottera 134 tera vi. [sa. -vattafa-> prA. zAhasittera (da.bhA.) ane be saMkhyAnuM, betara, 02 bedhakatA strI. siM] bAdhaka hevApaNuM bera- vi. [+gu. "muM' ta...] boteranI saMkhyAmAM bedha-kathA sahI. siM.] upadeza ApanArI vAta, parebala' pahoMceluM, betaramuM bedha-kAkya na. [saM.] upadezAtmaka kAvya berI . [+gu. I' ta...] betarano samUha bedha-gamya vi. [3] upadezathI jANI zakAya tevuM. (2) beneruM na. [+gu. "u" ta. pra.] be-tera divasanA samaya samajhaNamAM Ave tevuM (varasAda kheMcAtAM) [sakhata mAra mAravo] badha-garbha, bedha-ghana vi. [saM.] jenI aMdara zikhAmaNa betha (tha) sI. mAdhuM. (2) lamaNuM. [0 lAvavI (rU.pra.) rahelI che tevuM, upadezathI bhareluM [bodhaka.' bothaDa vi. kAMI na samajhe tevuM, jaDa buddhinuM, beghaDa, buDathala bodhadAyaka vi. [saM.], badha-dAthI vi. [saM5.1 jAo bAtha puM. e nAmano eka choDa. [kasarata dhanA strI. [4] samajha, "kanseTa," "kansezana' (ha.vI.) bAthaTI zrI. e nAmanuM eka zastra. (2) eka prakAranI bedhanIya vi. siM] samajhavA jevuM. (2) upadeza ApavA jevuM bethAluM na., kuM. jio betha' dvArA.] pAghaDuM, betAnuM bedha-patra , na. sina., badha-patraka na. [saM.] rUparekhA bethI strI. jio "betha' + gu. "I' strI pratyaya.] roTalI khyAla ApanAre kAgaLa, mAhitI-patra, prospekaTasa' badhuM na. jio "betha' + gu. "u" svArthe ta...] mAthuM bedha-parAyaNa vi. [saM] bodha ApavA tatpara raheluM. (2) pAghaDuM (2) bodhathI bhareluM, "DAi kaTika' (na..) bethuM vi. "bethaDa.' bodha-pATha puM. [saM.] namanA tarIke pATha. (2) padArthapATha. badabAI strI, cAraNenI e nAmanI eka devI. (saMjJA.) (3) zikhAmaNa, dhaDe. [. Apa (rU.pra.) sajA karavI, bedarAvavuM, darAvAvuM ja badarAvuM'mAM daMDa karo] [(2) upadeca lenAruM bAdarAvuM a.phri. (vepAramAM nukasAna sahana karavuM, khoTa badha-pAtra vi, [saM. na.] upadeza ke bodha levA jevuM anabhavavI, bekarAvALuM bhAve., kri. bedarAvavuM ., sa ki. bodha-pUrNa vi. [4] bedhathI bhareluM, upadezAtmaka badalI vi. pArakA upara AdhAra rAkhanAruM bodha-prada vi. [saM.] ja "bodhaka'-'isTrakaTiva" badalI strI, eka jAtanI DI badha-pradhAna vi. [saM.] ja e "bodhaka'-'DAiDekaTika' (u..) beluM vi. [o "bo' + gu. "la' svArthe ta. pra] e badha-prApti pI. [saM.] zikhAmaNa maLavI e ba6.' [lI bAI (rU.pra.) bAyo mANasa bedha-phala-La) na. [4] upadeza ke zikhAmaNanuM pariNAma badalo pu. lATInI eka jAtanI ramata. (2) kapaDAne badha-bhASA strI, [] zikSaNa ApavAne mATe vAparavAmAM pataMga. (3) lakheTI vagere ramavAnI gabI, badI. (4) lakheTI- AvatI mAdhyamarUpa bhASA, "mIDiyama' (vi.ka.). nI ramatanI samApti bedha-rUpa vi. siM] bodhathI bhareluM, bodha-pUrNa, bedhAtmaka bedAra, kAkare puM, zita-zI, sisa) strI. [+juo beba-hAyaka vi. [+juo "lAyaka.'] juo bedha-pAtra (1)." kAMkare.'-'8i-zasiM ,-sI)ga.'] sIsAne gaDhanA rUpamAM badalAvavuM sakri jio "poSa-nAdhA.] (lA.) bedha-pATha maLatA kSAra (e davA tarIke ghasIne vaparAya che.), "leDa- Apo, sajA karavI ekasAiDa bedhaluM na. [+ gu. huM' vArthe ta...] bAdha, upadeza. (2) zikhAmaNa, salAha. (3) upadezAtmaka kavitA. (4) (lA.) vAthI (lAkaDAnuM) beda thaI vaLI javuM. (2) pANImAM vi. aNasamajha, bheLuM [zikhAmaNanuM veNa bhIMjAvAthI kohavAI javuM be-vacana na. siM.] upadezanuM vacana, upadeza-vAkatha, 6 vi. vi.] pilA avAjavALuM, dabAvatAM ke ThokatAM dhavaluM ja badhayuMmAM. DhIlo avAja ApatuM. (2) bedAI gayeluM, bhIMjAI jaI bedha-vArtA sI. [sa, juo 'bedha-kathA'--jerebala' nA da) DhIluM paDI gayeluM. (3) saDI gayeluM, kohavAI gayeluM.() dha sa kri. (saM. roSa, -nA.dhA] bAdha karavo, samajha (lA.) rasakasa vinAnuM. (5) kAmamAM nabaLuM ApavI. (2) upadeza Apavo, zikhAmaNa ApavI. (3) badala na. e nAmanuM eka jhADa sAvadha karavuM. bodhAvuM karmaNi, ki, bodhAvavuM che, sa.ki. bAdo puM. ghInA DabAnuM moTuM baMdha karavAne kapaDAM mATI badha-zakti khI. saM.] samajhavAnI zakti. (2) samajhAvavagerene lagADAte Da vAnI zakti bedArI . jio * + dorI.'' ja che. bedha-sAdhana na. [sa.) jJAna meLavavAnuM sAdhana ke sAmagrI baddha vi. [saM] samajhavA jevuM. (2) samajhAvavA jevuM badha-svabhAva . [saM.] samajhadArI, "keziyasa' (nAde). bedha . saM.] jJAna, samajha, kansepTa' (hI.va.) (2) mAhitI. bedhAtmaka vi [+ saM. yAramana + 8bodharUpa, bedhanAM (3) upadeza, zikhAmaNa. (4) (lA.) gAje. [ lakSaNovALuM, 'DAiDekaTika' (rU.pra.) dhaDa levo, zikhAmaNa levI) bedhAvavuM, bedhAvuM ja "bodhavuM'mAM. bedhaka vi. [saM.) bodha karanAruM. (2) bodha levA jevuM, bedhi strI. [sa.] saMpUrNa jJAna, (2) samyapha darzana, kharI samajha. daSTAMtAtmaka, upadezAtmaka, "DAiDekaTiva' (mana), 'para bala' (3) AtmajJAna. (4) jIvanmukti 2010_04 Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ edhi-carcA edhi-caryA . [saM.] jagatanA uddhAra karanAra-tattvajJAna mATe prayatna karanAra vyaktinuM e vizenuM AcaraNa bAdhita vi. [saM.] jene bedha karavAmAM AvyA hoya tevuM. (ra) jene bedha karavAmAM AvyeA hoya te Adhi-taru na. [saM.,puM.] jyAM gaitama buddhane jJAna thayuM hatuM te pIpaLA (buddhagayAma ne) 11:5 edhinI vi., strI. [saM.] bAdha karanArI sra ke pustikA edhi-vRkSa na. [saM.puM.] jue 'bAdhi-taru.' edhi-sattva puM. [saM.] aneka janmamAM zubha karyAM karyAM pachI UMcI kakSAe paheAMcelA jIva. (2) gautama buddha, ne te te pUrvAvatAra. (3) pUrNa jJAnanA mArga uparanA sAdhu jIva badhI vi.,puM. [saM.] jene jJAna thayuM che tevuM. (ra) jAtismaraNathI athavA avadhijJAnathI mANe janAra, (3) bIjAne bedha karanAruM, bAdhaka Ape driya (bAdhendriya) srI. [saM. roSa + rUndriya na] jJAna meLavavAnI indriya khAdhya vi. [saM.] jue 'bodhanIya'-edravya.' mukhya-tA zrI. [saM] jJAna ena (bona) strI, [jue bahena.'] jue 'bahena' gujarAtamAM) enasa na. [aM.] kAyadAnA hakkathI maLatI krama uparAMta kAryakarone apAtI vadhArAnI rakama, (2) akSisa, sukhaDI, (3) beraNI beluM vi. [ravA.] aMtarA pAcuM ane peluM, (ra) kAkuM (3) kheAkhaDuM. (4) na. stana bAbA huM. [jue eyuM] maiduM stana khabara (raya) sI. garama rAkha ebhATa juo bebATa.' emAiTa puM. [aM.] eka prakAranA kSAra bomba puM. [aM.] jue 'beba.' eNmba-goLA ja 'baeNba-gALA,' bA-prUpha jue Aba-prUka.' bombamArA jae khoMkha-mArA.' baeNmbara na [aM.] juo bara.' kh-vAda puM. [a~ + saM.] juo beba-vAda,' ovAdI vi. [+ saM.,puM.] jue 'baeNAMkhavAdI,' (taLa-baoNmbArTUna na. [aM.] jae 'baeNAMkhArDana.' baeNmbArDamenTa na. [aM] jae 'baeNAMbArDamenTa,' ya chuM. [aM.] DhAkareA. (2) yuropIya DhabanI raheNIkaraNIvALA makAnanA neAkara (meTe bhAge nAnI uMmarane) ya-kATa puM, "TiMga (-Tika) na [aM.] bahiSkAra, tyAga yaskrAuTa puM. [aM.] sevAbhAvI cAritryavAna tAlImaaddha kizAra enAphAiDa vi. [aM.] mAnya, pramAdyuita, pramANa-siddha boneTa strI, [aM.] cimanI uparanI vALAnI jALI. (2) meTaranA AgaLanA bhAgamAMnuM saMcAnuM patarAnuM DhAMkaNa. (3) strIonI kAra vinAnI TIpI oNnca (khaNDa) na. [saM.] jue 'khAMDa,pai bonsa-pepara (baeNDa-) puM. [...] jue 'baeNoNDa-pepara,' epa na. chata. (ra) chAparuM e-paTI,dI sI. [jue 'e' + 'paTI,-TTI'] skrInAM pAlakAM vagere kapaDAMemAM mukAtI pAtaLI ane judA judA raMganI kapaDA ke dArAnI paTTI _2010_04 ApaDI sI. sAvaraNI skrIpratyaya.] ApaNI strI, tamAkunI eka jAta bApA-gALA huM., ba.va. [ja bApA-gALuM'vi.] pAtA, upara ghaNuM duHkha paDayuM hoya e prakAranA DhoMga mepA-gALuM vi. pApaNuM. (2) DhoMgI baDI strI. jae 'bekhaDuM' + gu. I ' (lA.) jIbha (tiraskAramAM), [. baMdha karavI (khadha-) (rU.pra.) khelatA baMdha thayuM (tiraskArathI sAmAnI aruci.). 0 vadhavI (rU.pra.) sAmAne game na game enA khyAla rAkhyA sivAya khela khela karyAM karavuM] ebaDuM vi. [jue 'bekhuM + gu, 'Da' svArthe ta.pra.] spaSTa uccAraNana karI zakanAruM, jenAthI cAkhkhuM belI na zakAtuM DhAya tevuM ('bebaDuM' ba-kha evA uccArathI, teAtaDuM' tata evA uccArathI) {'eyuM(4).' ebaluM na. [jaMga 'eyuM'+ gu. 'la' svArthe ta.pra.] jue + era-kUTa AkhA(-bhA)Ta puM. [2] virAdhanA pezvAra -khATavuM agni. babaDATa karave, khakhaDavuM ebina zrI., na. [.] vANAnuM sUtara bharavAnI lAkaDAnI ke dhAtunI kAkaDI. [. bharavuM (rU.pra.) bebina upara dArA vIMTavA] AyAma (-mya) strI. kharI khAyuM. na. chAla utArI lIdheluM karAMThInuM pAcuM lAkaDuM, (2) jhaTa bhAMgI jAya tevuM lAkaDuM. (3) pAcuM ane jhaTa saLagI UThe tevuM lAkaDuM khAyuM? na. [aM, khoI + gu, 'F' svArthe tAma] UMDI nadI ke samudramAM kharAbe batAvavA taratuM mukAtuM laMgaravALuM lAkhaMDanuM peluM goLAkAra sAdhana khAra naM. saM. 170 prA. vo, prA. tatsama] kheraDInuM kuLa, badarI-phaLa. (ra) sIenuM mAthAnuM eka ghareNuM. (3) sIenA AMgaLIe paheravAnA eka bhAtIgara vIMTalA. [. ApI kullIo kADhavI (rU.pra.) najIvI vastu ApI meTuM kAma sAdhI levuM, . jevaDAM AMsu (rU.pra.) meTA mApanAM AMsunAM TIpAM, nA amacchu (3.pra.) thADenake jhAjhuM vecANa, .nuM Dad(-da)Ta (3.pra.) kazuM ja nahi. . khera AMsue rAvuM (ke rahevuM) (rU.pra.) pAke pAka mUkI raDavuM. > mUkavAM (3.pra.) kapaDA upara beranA AkAranA geALa buTTA mUkavA. pAtAnAM khAra vecavAM (rU.pra.) halakAI pragaTa karavI. zabarInAM khera (rU.pra.) lAgaNIpUrvakanI bheTa era huM. [aM.] jamInamAMthI pANI vagere kADhavA mATe karAtA UMDA taddana sAMkaDA khADo. (ra) sArane paheALuM karavAnuM sutAranuM sAdhana [karI janAruM era-kada vi. [jue bera'' + prA. TTa] (lA.) khelIne era-kUTa na. [jue 'bera' + 'phUTavuM.'] (lA.) adhakacaruM 0 Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ beraTa 1636 bolatAM-mAra khAvAnI kriyA berI sI. [jao 'boro' + gu. ' strI pratyaya.] anAjanI bAra-aDho . [+]. "o' vArthe ta..] juo "bAra-kaTa.' gaNa [cokaDI pADI hoya te cophALa (2) (lA.) kaccaraghANa, saMpUrNa nAza. [ vALa (rU.pra) borI-kALa (-ce phALa) chuM. (juo phALa.'] vaNATamAM pAyamAla karI berIDuMna[ja bAra' + gu. IDuM'] jao boriyuM (1)." bera-ghaMTa (-dharTa) . e nAmanI eka vanaspati be na, [sa, vaidrA >prA. vorama-] juo bera.' bera-che muM. AMbAnI eka jAta bera na. kaNasalAnuM te te khokhuM ke ke bera chaMcha (9) sakI. jio chaMche.'] chaMchanI bhAjI boreTika eNsi . [.] e: * jAtanI durgaMdhanAzaka davA bera-jhApaTa . e nAmane eka choDa bero chuM. [phA. "burya" sAdaDI] babe tANAvANAvALo bera-TANuM na. [ja "berakha+ "TANuM.'] ziyALAmAM hIna ke sALanA vaNATanA paTTa AvatI bera thavAnI mosama berTa na. [aM.] pATiyuM. (2) maMDaLa, maMDaLI, samiti baraDI strIjio 'bera' + gu. 'DI' vArthe ta...] boranuM beThera sI. [aM.1 kinArI, kora. (2) hada, sImA, sarahada. jhADa (cAlu boranuM jhADa moTuM, khArekaberanuM madhyama prakAranuM, | (3) chuM. borDiMgamAM rahI abhyAsa karanAra vidyArthI, caNa beranAM to jaLAdhATanAM mAThAM thAya che.) [ khaMkheravI chAtrAvAsI vidyArthI (-khakakheravI), 0jhaMjheTI (-jhajheTava), 2 jhUDavI (ra.a.) beriMga (borDi) na. [aM.] rahevA utAro kare che. (2) khUba mAra mAro] sI. chAtrAvAsa, vidhArthI-nivAsa beraDuM na. jio bera' + gu. 'DuM svArthe ta.ka.] (lA.) bekiMga hAusa (oNrDi-) na. [4] ja e 'beDiMga (2).' bAranA AkAranuM eka sonerI ghareNuM (strIone mAthAnuM). bola S. [1e bolavuM.'] zabda, veNa, vacana(2) (2) DeraNuM, butAna, bariyuM, "baTana' (lA.) zikhAmaNa. (3) AkarSaNa ane apakarSaNathI Ubhe bAraNuM na. jio bera' + gu. "NuM' vArthe ta...] ja thata savara. (saMgIta). (4) maheNuM. [2 A5ve (rU.pra.) boraDuM(2) vacanathI baMdhAvuM. 0 kADhavA (rU.5.) vicArIne bolavuM. (2) bAra-phUla na. [ 'bara"+ "kula.'] juo boraDuM." taMtuvAdyamAM gAnanA zabdonI pratikRti pADavI. 0 de bera-bapora . [ja bapora,'-dvirbhAva.] asUra-savAra, (rU.pra.) javAba Apo. (2) kAmamAM AvavuM. 0 balavA, viLA-kaveLA 0 mana (rU.pra.) kahyA pramANe karavuM. 7 levA (u.pra.) bera-mALA zrI. jio bera' + saM. ma] bera jevA maDha karavA amuka zabda bIjA pAsethI sAMbhaLavA. le pArAnI gaLAnI mALA (ghareNuM) ['bhorIMgaNI.' baMdha na hare (-ba-5) (u.pra.) bolavAmAM taMga-dhaDe na bera-gaNI strI. [jao bora ' + rIMgaNI.'] ja hevo. -le bele motI kharavAM (rU.pra.) bolavAmAM sorya beravuM sa.ji. ugADavAne mATe bI ke ropavA dharune jamInamAM hevuM]. cApavA. (2) (najaranuM meluM) sApha karI laI javuM. barAvuM bola paM. [aM] daDe. (2) yaMtranAM cakronI gatinI saraLatA karmaNi, &, berAvavuM pre, sa kri. mATe dharI ane cakranI nAnA saMbaMdhavALA bhAgamAM bharAvAtA bAra-caNiyo vi, puM. jio bera' + vecavuM' + gu. goLa charAomAMne te te karo (charA "beriMgamAM bharAyelA aNu" ka. + "IyuM' ta.ka. ] bAra vecavAnuM kAma karanAra. heya che.) (2) (lA.) puruSanI jananeMdriya bAlakaNuM, bela muM vi. jio "bAlavuM' + gu. "kuM' + aNuM berasalI-halI) sI. [saMvarabIprA vakatarI dvArA kavAcaka ku.pra.] bola bela karyA karanAruM, balakuM. (2) eka phUla-jhADa, belasarI, bakula-vRkSa (lA.) takarArI berasiya puM. eka UMcI jAtane AMbo bAla-cAla (belya-cAhaya) strI, jio belavuM' + "cAlavuM."] barAka caDhI. [ara. burAka ] tAbUta AgaLa karavAmAM bolavuM-cAlavuM e. (2) vAtacItane saMbaMdha. (3) bolAcAlI, AvatI pAMkhavALI ghoDAnA zarIravALI mAnava-parI vANIthI jhaghaDe rAvavuM, beravuM e bAraNuM' mAM. bela-chA strI. jio "bolavuM' kAra.] balavAnI Dhaba barAM na. ba.va. [ja e "boruM' + gu. 'A' ba.va, pra] belaDiyA kuM. jio "bola' + gu. 'DuM' svArthe ta. pra. bera (bahuvacane) [sapheda bhake, kAMsAjaNa + 'I' ta...] juo 'bela (1)." (paghamAM) barika puM, na. [e.] dukhatI AMkhamAM AMjavAne eka bolavuM na., - kuM, jio bela' + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] bariyuM na. jio 'bera"+ gu, "IyuM' ta.ka., baranA ghATanuM [bola(1)." hoI0 (lA.) DeraNuM, bAraNuM, butAna, baTana.' (2) mAthAnuM besaNuM na. jio belanuM' + gu. "aNuM ke pra.] ja strIonuM eka ghareNuM, bora bolatAna sI. [ja e "la" "tAna.'] zAradIya saMgItamAM beriye muM. saurASTranA cheDAnI eka jAta gAna-vastune sthAne sArIgama bolavI e. (saMgIta). (2) beriMga (berijha) na. [] jamInamAM zAraDI utArI tabalAno bela. (saMgIta). pANI tela vagere kADhavAnI kriyA, zArakAma, (2) evI bolatAM-mAra chuM. [ie "bolavuM' + gu. 'tuM' varta. ka. + rIte taiyAra thayelo kuvo, "bera' ' sA. vi. nA pra. + "mAra.] vahANanI eka prakAranI 2010_04 Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ elana-raulI khAsa gati. (vahANa.) belana-zailI srI. [jue 'belavuM' + saM ana kR. pra. + saM.] khelavAnI khAsa prakAranI Dhaba ela-para na. [jUe 'khela' + saM.] beAlatuM citra-paTa, 'sinemA,' 'mUvI' [baMdhAvuM e, elInA karAra khela-baMdha (-badha) puM. jie'beAla' + saM.] vacanathI khela-bAlA zrI. [jue ela' + phA. 'bAlA '] vAha vAha, jejekAra. (lA) kArti, nAmanA. (3) AbAdI, cAtI. (4) prabhAva, pratApa. (5) saphaLatA eNla-eMTa na. [aM,] krikeTanI ramata ola-beriMga (-eri) na [aM.] cakranI dharI ane cakranI nAnA jayAM saMbaMdha hoya che tyAM charA rAkhavAnI DAbalI 1635 khela khela kri.vi. [e khelavuM,'-DhirbhAva.] vAre vAre bAphyA kare. ema [nRtyamAM batAvAnI kriyA khela-bhAva puM. [jue 'khela' + saM.] gItamAMnA khela nRtta ke bAthara [aM,] krikeTanI ramatamAM daDA pheMkanAra khelADI ola-rala puM. [aM.] e nAmanI daDAnI jema chekarAM ALeTa e. prakAranI videzI eka ramata khelavuM sAhi. [4.prA. koi-] vANI uccAravI, vadhyuM, kaheluM. (ra) (lA.) ThapakA Ave, vahevuM, lakhuM. (3) harAjImAM mAgaNI levI. (bhU.kR. mAM kartariprayAga.) [-tI ghaMTI (-dhar3I) (rU.pra.) grAma kena' (da.khA.). -tuM cAlatuM (rU.pra.) jIvatuM. cAlavuM (rU.pra.) vAtacIta karavI, 0 thavuM (3.pra.) vANInA jhaghaDA thavA. bakAravuM (3.pra.) javAba ApavA. khelI UThavuM (rU.pra.) acAnaka zabdo kADhavA, kheAlI javuM (.pra.) khyAla vinA zabda kADhavA. (ra) memATe kareluM saMbhaLAvavuM. meAlI devuM (rU.pra.) saMkreca vinA kahevuM. khAlI nA(-nAM)khavuM (2.pra.) saMkeca vinA kahezuM. (2) khyAla rAkhyA vinA kahezuM. khelI esavuM (-baeNsavuM) (rU.pra.) vagara vicArye kahI devuM. kheAlI mAravuM (rU.pra.) jema tema khelI nAkhavuM. elI rahevuM (-2:luM) (rU.pra.) khelatA baMdha thavuM. Aya baMdhana hovA (-bandha-) (3. pra.) game tyAre game tema khelI nAkhavuM. sAmuM khelavuM (sAmuM-) (rU.pra.) viruddha kahevuM. (2) uddhatAIthI kahevuM] elasarI strI, sa. varDIjIzrI) prA.'sirI] jue [bolAcAlI, vANInA jhaghaDo khela khelA (bAlam-bAlA) sI. [ja A 'bAlakuM,'-dirjAva.] khelA-cAlI strI. [ja A 'khelavuM' + 'cAlavuM'+gu. 'i 'kR.pra.] vAtacItanA saMbaMdha. (ra) vANIthI jhaghaDA, vAgyuddha, takarAra. [. thavI. (3.pra.) vAyuddha thavuM, jhaghaDavuM] khelA-cAlA puM. [+ baMnene gu. 'e' kR.pra.] beAlavAnA saMbaMdha, beAlI-cAlInA saMbaMdha bArasalI,' elANu na. [jae 'belaTyuM' + gu. 'ANa' kR.pra.] belavuM e mAlAmAla (-ca) strI. [jae belanuM,'-DhirbhAva], lI . [+ gu. 'I' kR.pra.] jaA elA-cAlI.' khAlAmaNuM na. jio 'khelavuM' + Y. 'AmaNuM' rR.5 ] khAlAvavA mAkalavuM, e, hakAruM, teDu (ra) vaitaruM elAvaNuM na. [jae lAvavuM+zu. 'aNuM' kR.pra.] khelAvI 2010_04 bALa-pharo magAvavAnI kriyA, 'samansa.'[. kADhavuM (rU.pra.) samansa meAkalavA] elAvavuM jue elanuM'mAM. (2) khabara pUchavI. (3) (lA.) teDhAvavuM. (4) 25 karavA, aDavuM khelAvuM jue elanuM'mAM. melAza,-ze puM. [jue 'khelavuM'+gu. 'Aza' kR.pra. + 'e' svArthe ta.pra.] mANasAnA avAja khAlistAna na. [ja 'elI'+ phA. 'stAn.'] samAna khelI hoya temanuM eka rAjya. (kri.gha.ma.) eliMga (bAli ) na., zrI. [aM.] krikeTanI ramatamAM daDo pheMkavAnI kriyA. 'khelI' + 'TALI' khAlI strI. [jue beAlavuM' + gu. I " kR.pra.] bAlavAnI kriyA. (2) khelavAnuM. (2) khelavAnuM-vAtacItanuM mAdhyama, 'DAyAlephTa.' (3) kabUlata. (4) zarata, vacana, karAra, 'Tarma' khelI-cAlI strI. [jae belanuM' + cAlavuM, + baMnene gu. 'I ' kR.pra.] vAtacIta karavAnI Dhaba khAlI-TALI (-DhALI) strI. jue (mazkarI).] mazkarInA khela meluM vi. [jue bAlavuM' + gu. '' rR.pra.] khAlanAruM (samAsamAM uttarapada tarIke mIThA-kheluM' 'meTA-beluM' vagere) [karAra bAlA huM. [jue ela + gu. 'e' svArthe ta.pra.] meDhAnA baeNTa puM, [aM.] mAthuM adhelA pecavALA khIle eNkzevika vi. [aM.] raziyAnA samAjavAdI rAjyane lagatuM zejhima na. [...] eNlzevika raziyAnA samAjavAdI siddhAMta khAvAvavuM, evAvuM jae evuM'mAM meluM sa,kri. [saM. candvArA hiM, 'evuM'] vAvavuM. (2) lA.) gumAvavuM. (rUpAkhyAna kheAuM, eksce, khAya, e' noMdhapAtra.) AvAvuM karmaNi, dvi, vAvavuM pre., sakri khAzalA puM. bALakane paheravAnI eka jAtanI TopI, maisale mAsa puM. [saM.] uparI adhikArI ke zeTha mAlika besaDuM vi. gaMdha-mAratuM, gaMdhAtuM khAsara (25) sI. jenA kAna caurI bene badale cAra kAMDAM karyAM hAya tevI bheMsa khasavuM sarki [jue bese'-nA,dhA.] cI levI, cuMkhana karavuM, cUmavuM. besAluM karmaNi, kri. esAvavuM ke.,sakri khAsAvavuM, bhesANuM jue besavuM'mAM, khAsI strI. [jae bese' + gu. 'I' pratyaya.] cUmI, cuMbana, bakI, ekI, khacI khAsa puM. [phA. 'besaha] cuMbana, mI ekI strI., na. [aM.] eka prakAranuM rezamanuM kApaDa bALa (khALa) puM. e nAmanA eka breDa. (2) eka jAtanA gaMdara [batAvavA 'TADhuM-kheDULa' evA prayAga) meLa (maeNLa) vi. jue 'bALavuM.'] zautaLa (e artha khALa-kerI (baeNALa-) DhI, [jue baLavuM' + karI.'] meLaguMdAMnI jema khArA ane khATA pANImAM kareluM kerInAM cIriyAMnuM athANuM Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baLa-gAM 1638 pAsI(-zI)muM baLavti (La) na, ba.va. [ja "bALavuM' + "gaM.'] patravyavahAra karavA vaparAto eka khAsa jatano kAgaLa gaMdAnA makhA khArA ane khArA pANImAM nAkhI banAveluM tera ( ra) jAo "bottera." athANuM teramuM (be -teramuM) o "ba jora-muM." bALa-cotha (beLa-stha) , [baLa' aspaSTa + "cetha.] terI (be-terI) ja e borI.' zrAvaNa vadi ceAthanI tithinA ane eka utsava. (saMjJA.) baheruM (eNne) jao jeruM." bALaNu (oNLaNa) vi. jio 'baLavuM' + gu. aNu' bedAra (badAra) puM. e nAmanuM eka jhADa, AMja Niye kartavAcaka ka.ma.] pANImAM baLanAruM. (2) (lA) kuLanuM baMdI (baudI) nI kUla kharI gayA pachInuM choDanuM bI nAma kalaMkita karanAra boMba ( kha) puM. [e.] athaDAvAthI dhaDAkA sAthe kare baLA-LA vA (boLa) . jio baLavuM' + "vADe.'] tevI dAra gaMdhaka vagerenI banAvaTa ["beba(1).' (lA.) bhraSTavADo, bhraSTAcAra boMba-ge ( ba) puM. [+ gaLe.'] e baLavuM baLa) sa.ki. [de.prA. voka-1 palaLe e rIte bababupha (baoNba) vi. [.] bebanI jene asara na pravAhImAM nAkhavuM, palaLe eTalA pUratuM DubADavuM. (2) thAya tevuM [kavAnI kriyA (lA.) kalaMka lagADavuM. (3) vaNasADavuM. baLI mAravuM boMba mAro (baMba-) [e, + "mAro."] saMkhyAbaMdha beba (baLI-) (rU.pra.) pAyamAla karavuM. AMgaLI (ke cAMca) boMbara ( mba2) na. [aM.1 beba nAkhavA mATenuM khAsa bALavI (boLavI) (rU.pra.) khAvuM. jAta bALavI (-baulavI) prakAranuM vimAna (rU.pra.) jAta gumAvavI, bhraSTa thavuM, AbarU gumAvavI] baLA bAMba-vAda (beba) . [e. + saM. yuddhamAM baeNba pheMkavA (baeNLAvuM) karmaNi, ji. beLavavuM (baeNLAvavuM) , sakri. ja jaiye e prakArane lazkarI mata-siddhAMta baLabaLa (baeNLama-baLa) kri.vi. [jAe baLavuM,'- boMbavAdI vi. [+ saM5. be bAvAdamAM mAnanAruM dvirbhAva.] vAraMvAra baLavAmAM Ave ema. (2) chaleila boMbAna (bombArDana) na. [] e nAmanuM eka yuropIya bALa-bALA (baeNLabaeNLA) strI. [+gu. 'A' ke pra.] prakAranuM vAjiMtra vAraMvAra baLavAnI kriyA [palaLe ema DubADavuM e babAmeMTa (babADamenTa) na. [4] boMba vipula baLANa (ba) na. [ja baLavuM' + gu. "ANa' ku. pra.] saMkhyAmAM pheMkavAnI kriyA. (ra) e nAmanI eka yupIya baLAbaLa (boLAbeLya) a. jio boLavuM,'-kribhava] ramata e bALa-baLa." beMza ( ya) sI. carcA, vAda-vivAda. (2) harIphAI, baLAvavuM (baLAvavuM) jue baLavuM'mAM. hAMsA-taisI. (3) haTha. (4) patarA. (5) baLAtkAra bALA-vA boLA-) jAo "bALa-vADe.' zA-beza (bezAba3) strI. jio bAMza," -Dhibhava.] beLAvuM (beLAvuM) e 'baLavuM'mAM. sAmasAme gussAthI karAtI takarAra beLiyuM (LiyuM) vi. [jAe "boLa + gu. IyuM pro] bAha(navuM) 4. karoLiyAnuM jALuM boLavAmAM AveluM hoya tevuM (gaMdAM kerI karatAM koThIMbAM bIe(ve) muM. lADu, lADa vagere athANAM). (2) eka paNa hajI bacyuM na thayuM hoya bauddha [saM] gautama buddhane lagatuM. (2) bauddha dharmane lagatuM. tevI gAya [(2) vAcharaDe (3) bauddha dharma pALanAra beLiye (Liyo) . jio Liyu] juo boLa, 2 bauddha dharma vi. saM. j], bauddha-paMthI (-5nathI) vi. -beNa (-Lu) vi. jio baLavuM' + gu. "u" kavAcaka [ + ja pathI.'], bauddha-mArgI vi. siM paM.] bauddha dharma ku.pra.] baLanAra. (khAsa karI samAsamAMH "ghara-baLu' "nAma- pALanAruM, bauddha [ rezanAlijhama' baLuM vagere) bauddhavAda . [saM.] buddhithI nakkI karelo siddhAMta, bele (baLo) chuM. [ja baLavuM' + gu. ' ka.ma.3 boddhika vi. [saM.] buddhine lagatuM, buddhisaMbaMdhI, "InTileTu khArA ane khATA pANImAM gaMdAM kerI karatAM koThIMbAM ala." (2) jemAM buddhi khIle tevuM, "ekeDemika.... (3) vagere nAkhI karavAmAM AvatuM te te athANuM. (2) palALI na, jJAna ke samajha levAnI kriyA ni hoya tevuM rAkhelo loTa. (3) bharaDakA jevI eka khAgha-vAnI. (4) bahetara vi. saM. varU tara] boddha sivAyanuM bIjuM, bauddha (lA.) jao "bALa-vADe.' boravAvavuM, bIrAvAvuM ja baurA'mAM. bacI (cI) sI. pApaDI baravuM a.li. viveka vinAnuM thayuM. bIrAvALuM bhAve, &i. bAMha (Da) na. bhaMDaDuM borAvAvavuM che,sakri. boMDa ( Da) na. [aM] baMdhaNI. (2) baMdhANI-patra bAvuM ja bou." beMkI (beDakI, satI, jio "baDakuM' + gu. "I' strI- ba ja bau ." [hakIkata-kathana pratyaya.] bhaMhaNa, bhaMDaNa, bhUMDanI mAdA khyAna na. [ara. bayAna] varNana, nirUpaNa, kephiyata, beMkuM (baDakuM) . [ja "ba"+ gu. "kuM svArthe khAsI-zI) vi. saM. DhathIfi>prA. vANI eMzI ta.pra.] juo beDa.' ane be saMkhyAnuM, 82 [pahoMceluM, 82 muM ba-pepara (baeNDa-) kuM. [.] baMdhaNune karAra-patra. (2) vyAsI(-zI)muM vi. [+gu, "ma' ta.ka.) vyAsanI saMkhyAe 2010_04 Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ myureTa 139 brahAjama myureTa sI, [.] pravAhInuM mApa karavA mATenI mApanA brahA-kela (-kela) 5. [+ ja e "kola."] paramAtmAe akavALI naLI ApeluM vacana, brahmane bela (nAda.) yuresI strI. (a.] amaladArazAhI, nokarazAhI brahmakSatriya 5. [sa.] kSatriya dharma svIkArI lIdhele tevI yurekeTa vi. [.] amaladArazAhImAM mAnanAruM. (2) brAhmaNemAMthI vikasI AvelI eka jJAti ane ene sakhtAIthI amalavArI karanAra amaladAra puruSa. (gujarAtamAM eka musadI koma che. saurASTra-kacchagUgala na [e.] eka prakAranuM raNaziMguM siMdhamAMnI e khatrI vagerenA dhaMdhAmAM che.) bradhara ! [aM.] bhAI brahmakSetra na. [saM. viMdhya parvatamALA ane sahyAdi vane bradharahUDa na. [.] bhrAtRbhAva, bhAIcAro, baMdhutva janasthAnane (nAsika najIkana) pradeza. (saMjJA.) braza chuM. [.] lugaDAM jeDA gaMdakI vagerene dhasI sApha brahma-khumArI strI. jio "khumArI.'] jJAnanI ucca koTie karavAnuM aneka TUMkA ubhA tAMtaNA ke vALanuM lAkaDA tema pahoMcavAnI eka sAtvika mastI lAsTika vagere aneka AkAranuM te te paTTInuM sAdhana. brahmagati strI. [saM.] brahmanI prApita, mokSadazA, mukti (2) dAMta sApha karavAnuM dAMDInA cheDe UbhA goThavelA brahmagAMTha (-gAMTheca) strI. [+ ja e "gAMTha."] jAImAM vALavALuM sAdhana. (3) evI sonA-rUpAnA dAgInA vagere traNa trAganI jyAM ATI paDe che te graMthi sApha karavAnI pIMchI. [ karavuM (rU.pra.) brazathI sApha brahma-girA RI. [saM.] veda-vANI. (2) AkAza-vANI, ka2vuM]. adaya vANI [nava vAha. (jaina) brahma na. siM, traNana na.: vada 5. traNA brahmadeva.] jIva brahala-gupti mI. [saM.] brahAcaryanA rakSaNa mATe javAnI jagatane upAdAna ane nimitta kAraNarUpe svIkArAyeluM brahma-graMthi (-grathi) sI. [saMj.] brahmanI sAthe ekAtmaka anAdi anaMta eka paramatatva, paramAtmA, paramezvara. (vedAMta.) thavuM e. (2) ja "brahma-gAMTha." (3) suSuNNA nADImAM (2) paramabrahathI UtaratI koTinuM akSara brahma. (dAMta.) rahelI eka graMthi, karoDarajaja (3) mizyA jagatanI utpattimAM kAraNabhUta manAyeluM brahmaghAta . [saM] brahma-hatyA [karanAra mAcika eka tatva, mAyAbila brahma. (zAMkara vedAMta.) brahmaghAtaka vi. [saM.], brahmaghAtI vi. [sa,5] brahmahatyA (4) vedazAstra. (5) jJAna. (6) brAhmaNa. (7) satya brahama-cheSa puM, paNa sI. [saM.] vedane ivani, vedoccAra anuSThAna. (jaina.) brahmadina vi. [saM.] jue "brahma-dhAtaka.' brahma-aNu na. [sa, saMdhi vinA] brAhmaNa pratyenuM RNa brahmacaka na. [saM.] mAthAmAM magajanA bhAga pAsenuM eka brahma-kaTAha puMsiM] sakaLa sRSTi, brahmAMDa, vizva gika cakra, brahmaraMdhra najIkanuM keMdra. (ga) braha-kanyA strI. si.] brAhmaNanI dIkarI brahmacartha na. siM.] ATha prakAranA maithunakarmano sarva rIte brahma-kapAla na. [sa.] divya kapALa tyAga, iMdriya-saMyama, selibrasI.' (2) jIvananA cAra brahma-karma na. [saM] vaidika karmakAMDane anusarI karavAnuM che te AzramarUpa tabakkAmAM pahelA tabakko, brahmacaryAzrama saMcA vagere nityakarma, vakta karma-kAMTha [svarUpa brahmacaryaparAyaNa vi. [sa.] custa rIte brahmacarya pALanAra brahmalA sI. [saM] cittamAM raheluM brahmanuM aMzAtmaka brahmacarya-vAsa chuM. [saM.] akhaMDa brahmacarya pALavAnI kriyA brA-kalpa chuM. [saM draznana- 5. (trahmA) + varSa] paurANika brahmacarya-vRtti strI. [.] brahmacArI rahevAnI prabaLa lAgaNI mAnyatA pramANe eka brahmAnA coDa cokaDI jeTalo samaya brahmacaryavrata na. [sa.] satata brahmacArI rahevAne niyama brahma-kAMe (-kA) kuM. siM.] vedane adhyAtmajJAnane lagate brahmacarya-khalana na. [saM.] brahmAcaryamAMthI bhraSTa thavuM e bhAga-prAcIna upaniSadane samuha brahmacaryA strI. si] brahmanI prApti mATe karavAmAM brahma-kiraNa na. siM.] para brahmane teja kaNa AvatuM AcaraNa, (2) brahmacarya pALavAnA niyamonuM brahmakumAra dhuM. [saM. ne puM. (hA) + gumAra] paurANika pAlana mAnyatA pramANe brahmAnA putra-nArada RSi. (2) sanaka brahmacaryAvasthA strI. [+ saM. eva-sthA] brahmacaryanA pAlananI vagere cAra bhAIomAMne brahmAne te te putra. (3) brAhmaNane brahmacaryAzrama . [+saM. mA-bama] bhAratIya prAcIna vaidika dIkaro brahmAnI putrI-sarasvatI paripATInA jIvanane abhyAsa karavAno pahelAM 25 varSe brahmAkumArI strI. [sa. grAna +(traNa) + gunAnI] samaya [(sAdhaka yA vidyArthIo brahma-kula(-La) na. [saM.] brAhmaNanuM kuLa brahmacaryAzramI vi., pR. [saM. 5.] brahmacarya AzramamAM rahela brahmamulAvataMza (-sa) chuM. [+ saM. ava-taMa] brAhmaNa kuLamAM brahmacAriNI vi, strI. [saM.] sakhata rIte brahmacaryanuM pAlana bhUSaNarUpa uttama brAhmaNa karanArI strI [karanAra (sAdhaka ke vidyArthI) brahma-kuLa jue "brahma-kula." brahAyArI vuiM, puM. [sa. puM.] brahmacaryanuM custapaNe pAlana brahmajUrca na. [4] paMcagavya (gAyanA dUdha dahI dhI mUtra brahma-ciMtana (-cintana) na. siM] para brahma paramAtmA vizenAM chANa). (2) paMcagavyanA pAnarUpI eka vrata vicAra manana vagere brahmaskRta vi. [saM] paramAtmAe kareluM. (2) brahmAjIe brahma-janma kuM. saM. na.] brAhmaNane tyAM thayelo janma sarajeluM. (3) brAhmaNe kareluM (2) dvijane jamAI ApatAM te nava-saMskArarUpa janma 2010_04 Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prazna-ja5 1540 brahmabaMdhu kA brA-ja5 chuM. [sa.) gAyatrI-rUpI brAnuM satata mananAtmaka brahmadeva paM. [] porANika mAnyatA pramANe A samagra A-vartana pribaLa irachA suSTinA kartA, vizvakarmA, prajA-pati, brahmA. (2) brAhmaNa brahma-jijJAsA jI. siM] para brahmanA svarUpane jANavAnI pradeza puM. [saM] bhAratavarSanA AsAma pradezanI pUrva brahmajijJAsu viSe. [sa. puM.] brahma-jijJAsA karanAra bAjunA eka deza, barmA." (saMjJA) braha-jIvI vi. puM. [saMj.] vaidika saMhitAne pATha karI brahmadroha kuM. [saM] brAhmaNa pratyeno droha, brAhmaNa-nidA AjIvikA meLavanAra brAhmaNa, (2) zrauta-vaidika karmakAMDa brahadrohI vi. [saM5] brahma-droha karanAra, brAhmaNa thI karAvI jIvana calAvanAra brAhmaNa brahma-dvAra na. [saM.] mAthAnA uparanA bhAgamAMnuM eka chidra, brahma-jJa vi. [saM.] para brahmanA svarUpanuM jJAna dharAvanAra brahmaraMdhra brahma-jJAna na. [saM.] paramatatva brahma ane enA saMbaMdhanAM brAddha puM. siM.) ja "brahma-droha.' jagata-vanA svarUpanI UMDI samajha, tatvajJAna brahma-dveSI vi. [saM5.] jue "brahma-drohI.' brahma-Thaga DuM [+ jue "Thaga.'] Ama-jJAnane DhAMga karanAra brahmadhAma na. [saM.] parama tatvarUpa paramAtmArUpI sthAna. AbhAsI sAdhaka. (2) me Thaga [dharAvIne raheluM (2) para brahmanA AdhArarUpa baneluM akSaradhAma, (dAMtA) brahmajJAna-niSTha vi. saM.] brahmanA jJAnamAM pUrI zraddhA brahma-nADI strI. [saM. suSumaNA nADI brahmajJAnI vi. saM.] A "brahma-jJa." brahma-nidarzaka vi. [saM.) brahmanA pratIkarUpe raheluM. (2) brahmaNya vi. [saM.] brAhmaNonI tarapha saMpUrNa Adara rAkhanAra na. brAnuM pratIka (mUrti 5) temaja brAhmaNanuM bharaNapoSaNa karanAra briAhmaNa brahma-nirvANa na. [saM.] para-mokSa, parama-mukti brahAzya-1 muM. siM] brAhmaNe nA pAlaka paramAtmA. (2) brahma-niSTha vi. [saM.] parabrahma paramAtma-tatvamAM jenI brahmata na. [4] paramAtma-tattva(2) akSara brahama AsthA che tevuM brA-tanayA zrI. [saM.] juo "brahma-kanyA.' (2) juo brahmaniSThatva na., brahmaniSThA satI[saM.] brahama paramAtmabraha-kumArI." tatvamAM AsthA, brahma-ga bradAtA sI. [saM.] brahmanI sAthenI ekAtmakatA, brahma- brahma-5tha 5. siM.] brahmane prApta karavAnI saraNa, Atma bhAva, ekSa-zA, mukti. (2) brAhmaNa hovApaNuM ciMtanarUpa mArga [mukti. (3) brAhmaNano darajajo brA-tAla kuM. [saM] saMgItane eka tAla. (saMgIta.) brA5da na. [saM.] ja "brahma-dhAma(1)'. (2) mekSa, brahmateja na. siM. tena] brAhmaNamAM raheluM paramatattvanuM brahmapara,03 vi. [sa.] parabrahma tatvamAM jenI laganI teja, brahmajJAnane jhaLakATa, brAhAya hoya tevuM. (2) brahmane uddezIne raheluM brahma-1 na. siM] jue "brahma-tA.' brahmapara(ka)-te sI. siM] parabrahma tattvamAM laganI brahatatva-bala(La) na. siM.] brahmatejanI zakti brahma-parAyaNa vi. siM] jAo "brahmapara,' brahA-darzana na. [4] brahmanA tAtvika svarUpanuM jJAna, 'riyAli- brahmaparAyaNatA a. vuiM.] juo "brahmapara-tA." kezana' [sthiti brahmapaMcaka (-5caka) na. siM] puruSa zrotra | zabda brahma-dazA strI, siM.] brahmajJAnathI maLelI paramahaMsa prakAranI tathA AkAza e pAMca tatva (jemAM sarvatra brahma vyApI brahma-daMDa (67) . siM] zarIramAMnuM karoDanuM hAkuM. (2) raheluM che.) brAhmaNa taraphathI maLate zApa braha-putra chuM, -tra strI. si.] strI. himAlayanI uparanI brahma-daMDI (-dI) strI. [saM.] e nAmanI eka vanaspati bAju thI nIkaLI baMgALamAM AvI gaMgAnI sAthe ekabrahma-dAtaNa na. [+jue 'dAtaNa.'] vaDavAInA dAtaNathI rUpa thayele eka nada, brahmaputrA nadI. (saMjJA.) karavAnI maLanuM nivAraNa karanArI eka prakriyA. (ga) brahmaputrI sI. [saM] juo brahmAkumArI." brahama-dAtA chuM. (saM.) dvija-baTune veda bhaNAvanAra guru brahmapura na. [sa.) e "brahma-dhAma(1)." brahma-dAna na. [sa.) brija bALakane paraMparAthI maLatuM vida-jJAna brahmapurI strI, siM] brAhmaNone rahevAne vAsa, brAhmaNabrahma-dAya puM. [saM] vedano abhyAsa pUro karatAM maLatI vADe. (2) brAhmaNane samUhamAM maLI bhajana lagna vagere dakSiNa. (2) brAhmaNanI bhautika saMpatti karavAne vaMDe ke makAna [puruSottama brahyadAya-hara vi. siM.] brAhmaNanI milakatanI corI karanAra brahma-puruSa chuM. (saM.] brahamanAmathI jANIto parama puruSa brahmadina chuM. [saM. zuM na.) paurANika mAnyatA pramANe brahmapralaya puM. [saM.] brahmAnAM se varSa pUrAM thatAM AvatA eka kAla. (2) besatuM varSe paMcAMga vAMcI varSanI karavAmAM manAte mahApralaya (je pachI navesarathI sAInuM maMDANa thAya.) AvatI AgAhIne e divasa brahma-prApti strI. [saM] parama mekSa brahma-dIkSA sI. [sa.] brahmanI prApti karavAnA mArge AgaLa brahma-baTu,0ka na. siM.] brAhmaNane bALaka vadhavA guru dvArA thato eka dhArmika vidhi brahma-bala(-La) na. [saM] brAhmaNanI zakti, brahma-teja brahma-daSTi strI. [4] badhuM ja bradArUpa che evI jJAna-dazA brahmabaMdhu (-badhu) pu. [saM.] mAtra brAhmaNagrahamAM janmele brahAdeva na. [saM.] brAhmaNane ApavAmAM AveluM jamIna brahmakarmohIna puruSa, AdhaNanA ArArathI bhraza thayelo vagerenuM dAna, dharmAdA-jamIna brAhmaNa, bhAmaTA 2010_04 Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ brahmabaMsarI brahma-baMsarI (-badegsarI) zrI. [+jue baMsarI.'] (lA.) paramAtmatattvanA khyAla ApatuM sAdhana brahma-khAla(-La),04 puM. [saM.] brAhmaNanA putra brahma-khIja na. [saM.] OMkAra. (ra) brAhmaNanA bALaka brahma-bhaTTa puM. [saM.] brAhmaNAmAMthI rAjAonI stuti karavAnuM kArya karavAne judI paDelI eka jJAti-bhATa ane ene puruSa. (saMjJA) ('khAreTa' e sa. aA-maTTa>prA. vAr<Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahmasattA 1642 brahmAMDa-mImAMsa brahmasattA samI, siM] parama tatvarUpa brahma che evI sthiti, kAryomAM mukhya gaNAte praNava-maMtra, rUkAra. (2) si, brahmanuM astitva [sthiti, brahmAstivAda grahmana ! + akSara, na.] brahmAnuM vacana. [0 mAMTavA (rU.pra.) brahma-satyatva na. [saM.] brahma satya svarUpa che evI pari. bhaNavAnuM zarU karavuM] brahmasatra na. [saM.] vedanAM paThana pAThanano gALo ke samaya brahmagni . [sa. trahAna na. + mani] pApa badhuM ja brahma-sana na. [sa.] jue "brahmA-dhAma." (2) brAhmaNanuM ghara bALI nAkhanAra paramatatvarUpI agni brA-sabhA cUkI. [saM] brAhmaNone meLAvaDo ane evuM sthAna brahmANI sI. [8,] brahmAnI strI, sAvitrI. (2) durgAdevI brahmasamarpaNa na. [4] badhuM ja paramAtmAnI mAlikInuM brahmAtmaka vi. si. jhAna na. + Atmana + ] ja che e bhAvanAthI brahma kikA paramatatvane zaraNe jaI Ama- "brahma-rUpa." nivedana karavuM e (puSTi). brahmAtmatha na. [+ saM. vaLa] brahmarUpatA, brahmamaya-tA brahmasamAja chuM. [saM] brAhmaNone samAja, brAhamaNonuM brahmAtmakatha-jJAna na. [sa.] brahmanI sAthe ekatva vizene maMDaLa. (ra) ja "brahmosamAja'. khyAla brahmasamAja vi. siM5] ja brahmosamAja." brahmAnaMda (narja) . [saM. gAna na. + mAM-nav] drata sthitinA brahma-saMbaMdha (-sambandha) muM., na. [saMpuM] zrIvallabhAcArya- saMpUrNa abhAve brahmanI sAthe ekAtmakatAno anubhava. vedAMta.) chanA puSTimArgamAM bhagavAnane zaraNabhAvanApUrvaka sarva- brahmAnaMdI (-nadI) vi. [4, pR.] brahmAnaMdane AsvAda samarpaNanI dIkSAthI thato sarakAra. (puSTi.) lenAra paramajJAnI [sAkSAtkAra." brahma-saMbaMdhI (-sambandhI) vi. [ S] brahmane lagatuM. (2) brahmAnubhava 5. si. anna , + anu-ma] juo "brahmapuSTimArgIya brahma-saMbaMdhanI dIkSA levA mAganAra. (puSTi.) brahmArpaNana. [saM. na. + ] paramatatvanA caraNemAM (3) jene AvI dIkSA thaI cUkI che tevuM. (puSTi.) sarva dharI devuM e. (2) brAhmaNane dAnamAM ApavuM e brahma-saMsada (-saMsada) strI [+ saM. saMa] brahmatatva vize brahmArpaNa-buddhi strI. siM] sarvasvanuM paramAtmAne arpaNa vicAra karavAne mATe maLatI pariSada, vedAMtIonI sabhA karavAnI samajha, Izvara-praNidhAna brahma-saMsthA (-saMstha) vi. saM.1 laukika vedika badhAM ja brahmApita vi. [saM. gaNana na. + apita] paramatatva parakarmonA tyAgapUrvaka parama tattva paramAtmAmAM lIna thayeluM mAtmAne arpaNa karI dIdheluM brahma-sAkSAtkAra . [.] IzvaranAM sAkSAta darzana ane brahmavarta puM. (saM. mana , "veda' + mA-varta] uttara bhArata saMbaMdha, "riyAlAzina' [tmaka thavuM e, parama mekSa varSane sarasvatI ane daSadvatI nadIo vacceno pradeza. (3) brahma-sAyuja na. si] brahAnI sAthe joDAI jaI ekA- jayAM veda ane brAhmaNone nivAsa hato te prAcIna braha-sAvaNi puM. [sa.] paurANika mAnyatA pramANe cauda kAlane uttara bhAratavarSane gaMgA yamunA prayAga ane haradvAra manuomAMnA have thanAro dasame manu. (saMjJA.) vacceno pradeza, aMtarveda. (saMjJA.) ['brahma-sAkSAtkAra.' brahmasihAsana (sihAsana) na. [saM.] juo "brahma-dhAma(1)." brahmAvibhava chuM. [saM. zraddhA na, + mA]i [ja e brahma-sUcaka vi. [saM.] parama tatva brahamane khyAla ApanAruM, brahmAsana na. [grAna . + mAsana] brahmAjIne besavAnuM brahma-viSayaka sthAna. (2) thAnamAM besavAnuM sthAna temaja haba brahmasUtra na. siM] jaI (2) devI vASa, gopala. brahmAtivAda . [sa.] brA evuM eka paramatatva che ane (mana, 21.). (7) bAdarAyaNa vyAsane sutra-graMtha, uttara- emAMthI jaDa cetana samagra sRSTine AvirbhAva thaye che. mImAMsA. vedAMtasUtra. (saMjJA.) e mata-siddhAMta. (vedAMta.) braha-na. [4] brAhmaNanI mAla milakata brahmAstivAdI vi. [saM5.) brAti-vAdamAM mAnanAruM brahmasvarUpa na. siM.] parama tatva paramAtmAnuM je kAMI ani- brahmAstra na. [saM. jhAna . + ] brahmAjIne khAsa maMtra rvacanIya svarUpa che te, (dAMtA) (2) brAhmaNanuM svarUpa bhaNI enA tejavALuM pheMkavAmAM AvatuM manatuM divya brahma-hatyA strI. [saM.] brAhmaNanuM khUna, brAhmaNono ghAta amra, (2) (lA.) saceTa ghA brahma-hatyAre vi. [+ juo hatyAruM.'], brahmahaMtA (-ha-tAbrahmAsvAda muM. si. tratranuM na.mA-svADha] e "brahmAnaMda." vi, puM. [saM. jhaHM: , 5.] juo "brahma-ghAtaka.' brahmAMjali (brahmA jali) sI. [sa. zrena na, + akSaro brahma-hadaya . [saM.) e nAmane eka AkAzI tAro. vedanuM adhyayana karavA guru pAse jaI joDavAmAM AvatA (saMjJA.). hAthanI mudrA brahmA chuM. [saM. Tana chuM.] juo "brahmadeva(1)." (saMjJA, brahmAMd (brahmADa) na. [saM. vAna na. + mAra] IMDAnA (je cAre vedanA jJAtA ane samagra yajJakArya upara dekharekha AkAranuM samagra vizva, samagra sRSTi, mekrokoma' (da.bhA.) rAkhe.) [0nA akSara (rU.pra.) pAkI vAta. 0nA lekha [0nI AzA (2.pra.) kadI pAra na paDe tevI rakhAtI (rU.pra.) TALyuM na TaLe tevuM bhaviSya, 0nI ghaDI, ne dahADe AkAMkSA. 0mAM caDI(-DhI) javuM (rU.pra.) aMtarAza thavI, -dA:Do) (2.pra) lAMbe ane kaMTALA-bharelo samaya] unALa caDavI) [brahmAMDa brahmAkAra vi. saM. mana na. * mA-FIR] brahmarUpa, brahmAtmaka brahmAM-keza (-5) (brahmANDa-) brahmAMDarUpI eka meTa bIDe, brahmAkSara kuM. siM. zraddhA na. + a-kSara, na.] samagra vedika brahmAM-mImAMsA (brahmANya-mImIsA)strI.[saM.] brahmAMDa svarUpa 2010_04 Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ brahmAMDa-vijJAna 1143 brAhmaNiyuM [jAti zuM e vizenI tAtvika vicAraNA Sa kalaha niMdA asaMyama viSayAsakti kaDa-kapaTa asatya brahmAM-vijJAna (brahmADa-) ne. [saM.] samagra jagatane lagatI vagere durguNothI mukta purUSa, (3) na. udika saMhitAo pachI vidyA, kemelajI' (na. ma. zA.) yajJakriyAnA aMgamAM vedamaMtrone kedramAM rAkhI enI AsabrahmAMza- (brahmAza) . [saM. na. + maM] parama- pAsa vyApaka thayeluM anumationuM purANa-prakAranuM graMthatatvano aMza ke bhAga, (2) java, (3) jaDa jagata. (vedAMta.) sAhitya (jenA eka bhAgamAM AraNyako ane aMtabhAgamAM bradhiMTha vi. [saM.] brahmamAM takalIna, bAnA AnaMdane bhega te te prAcIna upaniSada AvatAM) karanAra. (2) saMpUrNa vedonuM jJAna dharAvanAra brAhmaNa-kAla(La) [sa.] vaidika maMtrasaMhitAonA yuga brahma vi saM. mA rUDha nathI., pR.] brahmadezane lagatuM, "ba ' pachI brAhmaNa-graMthAnA vikAsane yuga (I.pU. 1500thI A brahmI-bhUta vi. [saM.] brahmarUpa thaI cUkeluM. (2) (lA.) bAjane saMhitA-kAla pachIna ane I.pU. 500 nA sutra avasAna pAmela, maraNa pAmela (saMnyAsIone mATe A kAlanI pahelAM manAyela) zabda rUDha che.). [patA, mekSa, mukti brAhmaNa-graMtha (-graMtha) S. (.) e brAhmANa(3).' brahaula na. siM. zreNana + deva6] para brahmanI sAthe eka- brAhmaNa-janma kuM. [sa, pena.] brAhmaNa jJAtinAM mAtA-pitAbrahyo chuM. [sa. kAna dvArA] AsAmanI kacArI jAtino ne peTe avatAra levo e bhaktisaMpradAyane te te anuyAyI. (saMjJA) brAhmaNa-jAti sI. [saM.] brAhmaNane varNa ke jJAti, viprabrahyodakiyuM vi. [saM aiznana na. + 3 + gu. "chayuM' ta...]. brAhmaNa jAtIya vi. [saM.] viprajAtinuM, brAhmaNa varNanuM brAhmaNanA pANuthI raMdhAyeluM, brAhmaNiyuM brAhmaNa-jIvana na. [saM] vaidika praNAlI pramANe brAhmaNanAM brahmopadeza puM. si. jhAna na. + 3pa-re] brahmatattava vize kartavya karatAM jivAtuM jIvana apAtI samajha, brahma-jJAna. pegaDAmAM paga ne brahmopadeza brAhmaNa-jIvikA rahI. [saM.] brAhmaNa tarIkenI vRtti (yajana (rU.pra.) cheka chevaTanI ghaDInA zikhAmaNa (je nirarthaka nIvaDe che)] yAjana paThana pAThana dAna ane pratigraha prakAranI brahmopadezaka vi. saM. traNana+35-rAja] brahmatattvane upadeza brAhmaNatA sI., va na. [saM.] brAdhA5NuM [kAma karanAra brAhmaNa-deha . siM] brAhmaNanA draSanuM ane ene kAcavavAnuM brahmopAsaka vi. [sa, grahmana na. + upAsa] brahamatacvanI brAhmaNa-krolI vi. [sa,5] brAhmaNane droha karanAruM upAsanA karanAruM, brahmatatvane ArAdhaka, paramAtmA parame. brAhmaNa-dharma muM. sa. vaidika paripATI pramANe AcArazvarane bhakta tivanI ArAdhanA vicAranuM pAlana jemAM che tevI dharmapraNAlI, cheda-dharma, brahmopAsana na., -nA strI, siM. trahmanuM na.pAsana-] brahma hiMdu dharma. (saMjJA.) [darajajo brahmo samAja chuM. (sa. pradAna na. dvArA brahmo' + saM.] murti- brAhmaNa-5da na. [sa.] brAhmaNane adhikAra, brAhmaNane pUjA ane kriyAkAMDamAM na mAnanAro baMgALamAM rAjA rAma- brAhmaNa-paraMparA (paramparA) zrI. [saM.] brAhmaNonI cAlI mohanarAya ane kezavacaMdra zena vageree sthApelA eka AvatI AcAra vagere vizenI praNAlI brahmavAdI saMpradAya, brahmasamAja, (saMjJA-) brAhANa-pUjana na., brAhmaNa-pUjA sI. [sa.. brAhmaNonuM brahmosamAja vi. [+ saM., 5.] brahma samAjanA siddhAMtonuM karmakAMDanI paddhatie karAtuM hazopacAra pUjana ane samAna anuyAyI, brahmasamAja, brahmasamAjI brAhmaNa-priya vi. siM] jene brAhmaNe vahAlA che tevuM. (2) brAuna pepara 5. [aM] paThAM vagere caDAvavAnA upayoga brAhamaNane gamatuM, jemAM brAhmaNanuM hita che tevuM mATe bhUrA ke AchA kathAI raMgano khAsa kAgaLa brAhANu-baMdhu (-badhu) ja e "brahmabaMdhu." brAnca (brAnca) sI. [e.] ja "brAMca-ophisa." brAhmaNa-buddhi strI. [saM.] brAhmaNanI samajha-zakti. (2) vi. brAnca-ophisa (brAnca) sI. [] jeo brAMca-ophisa.' (lA.) kAma patI gayA pachI jene buddhi sake che tevuM brAnca-skUla (brAnca) sI. [aM.] juo "brAMca-skUla.' brAhmaNa-bhAga 5. [] vaidika saMhitAo pachIno AraNyake brAnDI (brADI) strI, [.] juo 'brAMDI." ane upaniSado sahitanA viziSTa graMtha-vibhAga . . [aM.] pittaLa vagerenA padArthone poliza karavAnuM brAhmaNa-bheja puM, -jana na. siM.] juo "brahmabhoja.' eka prakAranuM vArniza brAhmaNa-varNa puM. [saM] bhAratIya prAcIna cAra varNomAMne brAhuI . aphaghAnistAnanI balucistAnanI bAjae pahelo varNa, vipra-varNa uccavarNanA hiMduo AvelI hada najIkanA pradezanI draviDI kuLanI bacelI eka brAhmaNa-vANiyA puM, ba.va. [+ja e "vANiye.'] (lA) bolI. (vyA, saMjJA.) brAhmaNazAlI vi. [+juo "zAhI."] brAhmaNanA vartanane brAhama vi [saM.] brahmatatvane lagatuM, (2) brahmAne lagatuM. lagatuM, brAhmaNanA varcasavALuM. (2) zrI. brAhmaNe sarva [kAla(-La), muhurta, velA(-LA) (rU.pra.) sUryodaya sattAdhIza hoya evI vyavasthA pahelAMnI be ghaDIne samaya] brAhmaNatikrama puM. [+ saM. mata-ma] brAhmaNanuM apamAna brAhmaNa paM. siM] brahama-vedanuM adhyayana jene karavAnuM che cA brAhmaNavatAra chuM. [+ saM. sava-tAra] ja "brAhmaNa-janma.' brahmajJAnane je adhikArI che te (vaidika praNAlInA cAra brAhmaNiyuM vi. [+]. "IyuM' ta pra.] brAhmaNane lagatuM, varNomAMnA pahelA varNana) puruSa, vipra, (saMjJA.) (ra) rAga brAhmaNanA saMbaMdhavALuM 2010_04 Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ brAhmaNiye bronjha brAhmaNa vipuM. jio "brAhmaNiyuM.'] (lA.) zarIre brIpha strI. [aM.] adAlatI mukaddamA saMkSipta hevAla ane dhoLAM ane kALAM cAThAMvALo khoDIlo gaNapate eka prakArano ene kAgaLa. (2) (lA.) uparANuM, pakSakArI. [maLavI baLada. (u.pra.) vakIlatAnuM kAma maLavuM. 0 levI (ra.a.) brIphanuM brAhmaNI sI. [4] brAhmaNa strI ['brAhmaNiyuM. TAMcaNa karavuM. (2) vakIlAta levI, vakIla tarIke kAma karI brAhmaNa vi, siM, grAhULa + gu. "I' ta.ka.] ApavAnuM svIkAravuM]. brAhmaNetara vi. [saM. grAhmaNa + ] brAhmaNa varNa sivAyanuM brama-gADI strI. [e. + ja "gADI.] eka prakAranI brAhmaNa na. [4] brAhmaNapaNe braka-baoNna, bUka-bae (-oNrDa) vi. [aM.] e mArka ke brAhma-dhame muM. [saM.] juo brahmosamAja." kaMpanInuM (enI cA jANItI che.) brAhmadhamI vi. [4,5.] jae "brahmosamAja." breka strI, [.] ja breka.' brAhamata ! saMna.] ja e "brahmosamAja." breIsa [aM.] o bresa-mena." brAhma-vivAha . [] jemAM sadAcAra-saMpanna varane bolAvI breI kama na. [4] e "breka-Drama.' kazuM ja lIdhA vinA zaNagArIne ane dAcA sAthe kanyA breika-vAna na. [.] juo "breka-vAna.' paraNAvavAmAM Ave te uttama lagnavidhi leI ja "leDa." brAhmasamAja, brAhma-saMpradAya (saMpradAya) kuM. [saM] e breina na. [4] magaja brahmosamAja, jio "brahmosamAja." breina-phIvara ! [.] magajano tAva brAhmasamAja, brAhrAsaMpradAyI (-sampradAyI) vi. siM, muM. breina-sikanesa sI. [aM.] magajanA rogane kAraNenI brAhmI vi. [saM.] brahmAne ke veda temaja brahmane lagatuM. mAMdagI ei (prANahAraka roga) (2) sI, brahAnI patnI, sAvitrI. (3) sarasvatI devI. breIna hemareja na. [e.] magajanA jJAnataMtuonuM tUTI javuM (4) vANI. (5) e nAmanI eka vanaspati. (6) (jemAMthI breila-5ddhati Ama, [e. + saM.] AMdhaLAM mATe breIla nAmanA bhAratavarSanI laMkAnI siyAmanI ane tibeTanI badhI lipi- yuropIya vidvAne zelI lakhavA-vAMcavAnI rIta no vikAsa thayo che te (saithI prathama I.pU. trIjI sadImAM breila-pATI zrI. [e. + juo 'pATI. breila-lipi mATenuM azokanA aneka ukIrNa lekhamAM jovAmAM AvelI pUrNa pATiyuM [mATenI akSarAsa-paddhati svarUpanI eka lipi (upacArAtmaka). (saMjJA.) breila-lipi bI. [e. + se.] AMdhaLAone lakhavA-vAMcavA braho-dharma, brAhmosamAja . [saM. zrAddha dvArA. saM.] juo bresaleTa samI. na. [.] juo "bresaleTa." brahmosamAja.' [samAja." bre(0)ka strI, [.] kaI paNa prakAranAM, vAhana ke cakro brAdhodhamI, brAhmosamAja vi. [+ saM. 6.] juo 'brahmo- cA yaMtranI gati thaMbhAvI devA mATenI kaLa, (2) relabrAMca (brAnca) strI, [] zAkhA [kacerI gADIne gArDana brekavALe Do. [0 mAravI, lagAvI brAMca-ophisa (brA-ca) strI. [.] zAkhA-kAryAlaya, zAkhA- (ra..) gativALAM cakrone thaMbhAvavAM. 1 lAgavI, 0 vAgavI brAMcala (brAnca) strI. [aM.] peTA-zALA, peTA-nizALa (u.pra.) gativALAM cakronI gati baMdha thavI brAMDI (brADI) strI. [.] eka jAtano dArU bre(I)kema na. [.] breka lagADatAM meTaranAM paiDAMmAM brigeTa strI, [.] bethI traNa palaTaNane saha jenI sAthe breka cATI jAya che tevuM loDhAnuM eka sAdhana brigeDiyara chuM. [.] brigeDane uparI adhikArI bre()ka-vAna na. [] jemAM AkhI relagADInI brija . [] pula. (2) strI. pAnAMnI eka prakAranI ramata benI mukhya cAvI rahe che te Dabo briTana muM, na. [.] briTizarone deza, aMgrejone deza, baeNkeTa . [] kauMsa cina. (2) raveza jharUkhA chAjalI IlaeNnDa, Adeza. (saMjJA.) [aMgreja vagerenI sapATIne Teko ApavA nAkhelo paththarane lAkaDAbriTana-vAsI vi. [+ saM., pR.] briTanamAM rahenAra, briTizara, na ke dhAtune veDo ke khaNiye briTAniyA ! na. [aM.] jue "briTana. (2) rahI. e bre(I) kasa-mena puM. [.] relagADImAM mukhya gArDane nAmanI eka mizra dhAtu sahAyaka gArDa riTI, pAMu briTiza vi. [.] briTana dezane lagatuM, aMgrejI breDa puM, strI, [.] roTale roTalI vagere. (2) Dabala briTiza-kAla(La), briTiza-yuga puM. [..] bhAratavarSa breDa-baTara na, ba.va. [e.] Dabala roTI ane mAkhaNa uparanI aMgrejonI sattAnA bhogavaTAno samaya bre(cha)saleTa strI, na. [.] kAMDA upara paheravAnuM eka brizira vivuM. [aM] briTanano vatanI, aMgreja, (saMjJA.) ghareNuM brIca sI. [e.] bhaMga, teDavuM e. [0 opha dasTa (u.pra.) brokara chuM. [aM.] dalAla vizvAsaghAta] brekareja zrI. [aM] dalAlI brIcIjha sI. ei.] ghoDesavAro pahere che tevI khAsa bronkAITisa (AITisa) puM. [saM.] ja e "kAiTisa." prakAranI ane pIMDIe capocapa besI jAya tevI suravAla bre-nyumoniyA vuM. (breko-) puM. [] jo ke brIDiMga (brIDi) na. [ ] uchera nyumeniyA'. brIdhiMga (brIdhi8) na. [e.) zvAse chavAsanI kriyA bronjha (bro) na. [] jue "brAMe." 2010_04 Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ broDakAsTa -sTiga 1645 bhaluM braha-kAsTa, sTiga sTi) na. [e.] ekI sAthe philma ke leITa jovA vaparAtuM drAvaNa ghaNe sthaLe tAra vinAne saMdezo tema vigato sAMbhaLavAnI bleka AuTa 5. [] rAtrie battIo na bALI aMdhAra vyavasthA. [-sTa karavuM (rU.pra.) reDiyo sTezanathI bolavuM) rAkhavuM e [ke cepaDe bro-geja puM, strI. [aM] sADApAMca phaTanA mApano relamArga bleka-buka sI. [aM] gunA saMbaMdhI hakIkata lakhavAnI pustikA bromAi na, [.] bromInane eka saMjanAtmaka padArtha. balekalisTa na. [aM] doSavALI kAmagIrI noMdhAyelI hoya (pa.vi) [rAte eka khAsa prakArane kAgaLa tevI yAdI, kALI yAdI [astrAnI) bromAITa pepara dhuM. [.] keTegrAphImAM chApa levA vapa- le(04) strI, [] dhAravALI patarI (yamAMnI temaja jaimIna na. [4] eka mULa tatta. (5 vi) - bleDara strI, [] rabaranI kulAvI zakAya tevI kothaLI. broMkAiTisa (breITisa) chuM. [.] phephasAMnI naLIo (2) mUtrAzaya, mUtra rahevAnI kothaLI [kArDa-TikiTa." upara sojo, bharaNIne roga, "bonkAITisa" le-) . [] jue "blekabrake-nyumoniyA (breka koI puM. [.] udharasavALo zaradIne bleja-varsa (blethI. (aM] juo beMka-varsa." [dhAtu, kAMsuM bleke (laeNko) 5. [e.] ja "oM ke.' brAMjha (ba ) na. (aM.1 tAMbe kalAI ane jasatanI mizra bleka-kA-TikiTa (blekuM.) sI. [] jemAM nara lakhavuM lai ba. [aM.] lehI paDe tevI khAlI khAnAvALI TikiTa bla-phrAnsajhana, blaDa- dAMthajhana na. [.] eka jIvatA bleka-varsa (ble.) . [] apadyAgadya kAvya baMdha prANInuM leAhI bIjA jIvatA prANInA zarIramAM picakArIthI ghAlavuM e blake (bleka) . [aM.] buTapoliza mATe sapheda padArtha blaDapresara na. aM.1 lohInuM dabANa [(sAmAnya) khalaka . [.] vibhAga. (2) meTA makAnamAMne ekama. blAujha na. [a] videzI phezananuM pila. (2) piolakuM (3) cesaluM. ( chApaNIne mATenuM citra vagerenuM AkhuM blisTara kuM., na. [.] phelo, jhare bIbuM. (5) pakSa (rAjakIya) lisTara-lAI sI. [aM. eka jAtanuM pAMkhevALuM jIvaDuM blekeTa puM. [aM] vere ghAla e (jenA zarIrano jherI padArtha mANasonI cAmaDIne aDatAM bleTara chuM. [e.] zAhI savAre eka prakArane kAgaLa kohalA thaI Ave che). bleTiMga (loTi 8) na., pepara puM, [aM.] e "zloTara' blIciMga (lIci) na. [a] keruM kApaDa rAsAyaNika khayU vi [a] AsamAnI raMganuM [citAra prakriyAthI dhAvuM e kiravA mATe eka kSAra yUprinTa sI. (a.] IjanerI nakazo. (2) rUparekhA, lIciMga pAu(-2)ra (lIca3.) . (aM.] blIciMga balya-buka strI[] niyamAvalInI pustikA blIciMga-sekayuzana (blIci-na. [aM] keTegrAphImAM lU bleka vi. [.] kALAzanA pAsavALuM AsamAnI T H 5 me kha bha bha bha brAhmI nAgarI gujarAtI bha puM. [saM.] bhArata-Arya varNamALAne eSThatha cheSa mahA- prANa vyaMjana. (2) nakSatra. (3) chaMda zAstramAMno 'gAlala' prakArane trisvarI eka gaNa (piMgaLa.). bha-kakSA ApI. siM.] nakSatrone pharavAne dekhAte mArga (pRthvI pharatI hoI ApaNane nakSatro pharatAM dekhAya che.) bhakacaDe chuM. ADe avaLe lITa, bhama-cakaraDe bhaka bhaka kri.vi. [ravA.] "bhaka bhaka' evA avAja thI, havA- mAMnA bhaDakAone avAja thato hoya ema bhakabhakiyuM vi. [+ gu. "yuM che. pra.1 bela bela karyA karanAruM, AkhAboluM bhakalAva 5. yukti, hikamata. (2) chetarapIMDI bhaka chuM. mUrkha mANasa bhakasavuM sa. kri. rivA.] khAvA upara tarApa mAravI. bhakasAvuM karmaNi, kri. bhakasAvavuM presa kri. bhakasAvavuM, bhakisAvuM ja "bhakasavuM'mAM. bhakasI sI. kedakhAnuM, "jeIla" bha-kAra chuM. [saM.], "bha' uccAraNa ane varNa bhakAravuM sakri. [ravA.] bhaMbheravuM, kAnamAM kahI uzkeraNI karavI. bhArAvuM karmaNi, ji. bhakArAvavuM che, sa.ki. bhakArAvavuM, bhakArAvuM ja "bhakAra"mAM. bhakArAMta (bhakArAta) vi. [. majAra + ma7] jene cheDe bha vadhyuM che tevuM (zabda) bhakAsa (sva) strI. eka prakAranI mAchalInI jAta bhakI strI, jie "bhakuM' + gu. "I' strI pratyaya | anAjanAM ketarAMnI jhINI raja, [ UTavI (rU. pra.) meDhAnuM teja vadhavuM]. bhakuM na. jio "bhUko.'] anAjanAM ketarone ke bhakeTa (-Taya) strI. jio "bhUko."] jhINe bhUko bhaTuM na. jio "bhUke."] kaThoLanuM tiruM bhakeluM na. moTuM bAku, bAkoruM 2010_04 Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhakrama 1646 bhakSyAbhaThyaprakaraNa bhakkama vi. [ara. muham] daDha, majabUta bhaktinI mukhyatAvALuM (-phakhA,khA, khA)- beluM vi. [2vA. "bhaka + bhakti-bhAva chuM. [saM.] bhaktipUrvakano prema ke Adara bolavuM' + gu. 'uM' ku. pra.] maDhADha jevuM hoya tevuM bhakti-bhInuM vi. [+ o "bhInuM.'] bhakti-bhAvathI saMbhaLAvanAruM, AkhAboluM taraboLa bhakhA-kha) vi. sthala ane vajanadAra. (2) avivekI. bhakti-mAna vi. siM, "mAna chuM.] bhaktivALuM, bhakitathI bhareluM (3) bhaya vinAnuM, nIDara bhakti-mArga . [saM.] ananya zaraNabhAvanAthI jemAM bhagavAnabhakakhA-khA, khA)-beluM e "bhakA-beluM.' nI bhakti karavAmAM Ave tevo saMpradAya, bhakti dvArA bhata vi. [saM.] jene vibhAga karavAmAM Ave che tevuM, bhagavaprAtinA paMtha phALaveluM. (2) jenI sevA ka2vAmAM AvI che tevuM. (3) bhaktimAgI vi., [saM., pR.], gAya vi. [saM.] bhaktimArgane jenI bhakti karavAmAM AvI che tevuM. (4) jene laganI lagatuM. (2) bhaktimArganI rIte bhakti karanAruM lAgI che tevuM. (5) vaphAdAra. (6) vaLagIne rahenAruM. (7) bhakti-mImAMsA (-mImAMsAstrI, siM.] bhaktinA svarUpane bhajana karanAra vyakti. (8) puM. Azare AvIne rahela ane enA dvArA bhagavaTAtinI zAstrIya vicAraNA ane puruSa ke vyakti. (9) nA pravAsamAM laI javAnuM bhAtuM, bhAta enuM zAstra [bhakti karavAnI prakriyA bhakta-uddhAraka, aNu vi. si. saMdhi vinA] bhaktane uddhAra bhaktivega kuM. [saM.] ananya-zaraNanI bhAvanAthI prabhunI karanAra (paramAtmA guru vagere) bhakti-gI vi., pR. siM, 5.] bhakti dvArA bhagavatmApti bhata-kathA rad, siM] prabhunA bhaktonI vAto, bhakta-cariMta prayatna karanAra bhakta (rahenAruM, bhakti-parAyaNa bhaktagaNu chuM. saM.] prabhunA bhaktone samUha, bhakata-maMDaLI bhakti-rata vi. [saM.] bhagavAnanI bhaktimAM ra... pacyuM bhakta-maNi puM. [saM.] uttama kATi bhakta bhakti rasa puM. [sa.] prabhunA bhajanane parama AnaMda. (2) bhakta-mAlA(-LA) . [saM.3, -La jI. siM. mArA] bhaktonA meDanA kAvyazAstrIoe svataMtra rasa tarIke svIkAre caritonuM varNana Apate graMtha khAro rasa. (kAvya.) [bhagavAna) bhA-rAja 6. [saM.] bhaktomAM zreSTha bhakta, bhakata-maNi, bhakti-vaza,-zya vi. [saM.] bhaktithI anukULa thaI rahenAra bhata-ziromaNi [tevuM (paramAtmA) bhakti-zAstra na. siM.1 jue "bhakti-mImAMsA.' bhakta-vasula visa.] bhakta ke bhakto jene vahAlA che bhakti-sUtra na. [saM.] bhaktinuM svarUpa ane enA prakAre bhaktavatsala-tA . [saM.] bhaktavatsala hovApaNuM vize vicAraNA Apate te te sutrarUpa graMtha (zAMDilya tema bhakta-vara,rya vi, puM. [saM.] uttama bhakta bhiktAdhIna nAradane nAme A eka eka sUtragraMtha jAti che.). bhakta-vazya vi. [saM.] bhakta ke bhakatone adhIna (bhagavAna), bhasatyAsakta vi. [+ saM. mAM-] bhaktimAM Asatibhakta-vRMda (-16) na. [saM] jae "bhakta-gaNa." vALuM, bhakti-rata bhakta-ziromaNi puM. [4] o "bhakta-maNi.' bhayukeka puM. [+saM. 3a] bhaktine uchALo bhA-samAja, bhakta-samudAyapuM. [.] jae "bhaktagaNa." bhakSa chuM. [4] bhojana mATe padArtha. (2) (lA.) zikAranuM bhakta-hadaya na. siM.] bhakti bhAvanAthI bhareluM. (2) vi. pazu ke pakSI jenuM haiyuM bhakti-bhAvanAthI bhareluM che tevuM bhakSaka vi. [saM.] bhakSaNa karanAra, khAI janAra, khAvAvALuM bhAI sI. [+ gu. "AI' ta. pra.] bhatapaNuM bhakSakanIti strI. siM.] ja "bhakSaNa-nIti.' bhaktANI strI. [+. "ANI' pratyaya] bhakta strI, bhakti- bhakSaNa na. siM] khAvuM e, bhejana karavuM e. parAyaNa nArI. (2) (vyaMgamAM) vezyA bhakSaNa-nIti strI. [saM.] (lA) dareka prasaMga ke egamAMthI bhaktAdhIna vi. [+ saM. maNIna] jue "bhakta-vAya.' khAyakI karavAnI dAnata bhakti strI, [.] judA paDavuM e, vibhAjana, vibhAga, (2) bhakSaNIya vi. saM.] khAvA jevuM, khAvAne gya AzarAvALI laganI. (3) vaphAdArI. (4) bhajana karavuM e. bhakSavuM sa. ki. [sa. maNa , tatsama] khAvuM, jamavuM, bhejana (5) prema. (6) Adara. (7) stuti, stavana karavuM. bhakSAvuM karmaNi, mi. bhakSAvavuM che, sa.ke. bhakti-kAvya na. [saM.] jemAM bhagavAna ke anya devadevInA bhakSAvavuM, bhakSAvuM ja "bhakSavuM"mAM. pratye bhakti bhAvanA yakta karavAmAM AvI hoya tevI bhakSiNa vi, strI. [4] bhakSa karanArI (rAkSasI) kavitA, "sAma' bhakSita vi. [saM.] khAvAmAM AveluM, jamavAmAM AveluM bhakti-tAva na. [saM.] bhaktinuM 2hasyarUpa svarUpa bhakSitavya vi. [saM.] jue "bhakSaNIya.' bhakti-dhArA stra. [saM.] bhakitane aTakayA sivAya cAlu bhalI vi. [sa, puM, moTe bhAge samAsanA uttara padamAM rahete pravAha, avirata bhakti [lAgI raheluM khAnAruM, bhakSaka (jemake "zAka-bhakSI' "mAMsabhakSI' vagere) bhakti-niSTha, bhakita-parAyaNa vi. saM.] bhakitamAM satata bharyA vi. [saM] ja "bhakSaNIya.' (2) na. juo "bhakSa." bhakti-pUrNa vi. [sa.] jue "bhakti-mAna." bhAbhakSya vi. [+ saM, a-mapha] khAvA jevuM ane na khAvA bhakti-pUrva kri. vi. siM.] bhakti-bhAva sAthe, pUrI laganIthI jevuM(2) na. evI te te vastu bhaktipradhAna vi. [saM.] jemAM bhakti mukhya rahelI hoya tevuM, bhakyAbharya-makaraNa na. [saM.) zuM khAvuM zuM na khAvuM enI 2010_04 Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhakhA bhagavarachAstra carcA Apate graMtha-vibhAga, "DAyeTikasa' (na.de.) bhagatAI sI. [+gu. AI' ta. pra.] o "bhAI' bhakha' puM. [saM. makSa prA. mava ja "bhakSa.' bhagatANu cI. [+ gu. "ANu apratyaya ja "bhaktANuM." bhakha*(0 bhakha) kri. vi. vi.] "bhakha' evA avAja bhagatiyA strI. [+ gu. "IyuM" ta. pra.) e "bhagataNa(2)." sAthe. (2) (lA.) tarata. [1daIne (rU. pra.) ekadama, bhagati vi., pR. [ja "bhagatiyA'mAM "bhagatiyuM.] jhaTa jhaTa] nAcanAre kare [(2) bhagataDuM turakAramAM.) bhakha(ga)daLa, bhakha-nALuM na. meTuM bAkuM bhagatuM vi. [+ gu. "u' ta. pra.] bhaktano DoLa karanAruM. bhakha bhakha e "bhakha.' bhagate (-zya juo "bhagataNa.' bhakhabhakhaNuM vi. [SNu. "aNuM ta...] "bhaka-bhakiyuM.' bhagadara chuM. ApaghAta..(2) ekAeka lAgelo bhaya, habaka bhakhabhakhATa kuM. [+gu. "ATa' ta. pra.] bhakha mukha karavuM bhagadaLa jue "bhakha-daLa." [kekANA vinAnuM e, bhUkha bhakha thavuM e. (2) bahu bakavATa kara e bhagadaMTha (-da8) vi. nAsabhAga karanAruM. (2) gAMDA jevuM, bhakhabhakhiyuM vi. jio "bhakha, dvibhava + gu. "I chuM' bhagadaMDI (-daraDI) jhI. [+ gu. "I' ta. pra.] nAsabhAga ta.pra.] "bhakha bhakha' evo avAja karanAruM (relave eMjina). bhagadALuM na. [jae "bhagadaLa" + gu. "uM' svArthe ta. pra.] (2) e "bhakabhakiyuM.' jue "bhakha(ga)daLa." bhakhara bhakhara kri.vi. rivA.] ghAsa khavAtuM hoya ema bhagabhaga kri. vi. rivA.] juo "bhakha bhakha.' bhakharAvavuM, bhakharAvAvuM jue "bhakhAvuM'mAM. bhagabhagAvavuM, bhagabhagAvAvuM jue "bhagabhagAvuM'mAM. bhakhAvuM a. kri. gabharAI javuM. [bhakharAI javuM (rU. pra.) bhagabhagAvuM a. . [ja e "bhaga bhaga,' -nA.dhA. "bhaga bhaSTa thaI javuM.] bhakharAvAvuM bhAve, ki. bhakharAvavuM bhaga" evo avAja thavo. bhagabhagAvAvuM bhAve, phri. B., sa.ji. bhaghabhagAvavuM che. sa.phri. bhakhale pR. strInI peni (azlIla) bhagara vi. bhUrA raMganuM. (2) strI. kapALamAM gheLA cAMdalAbhakhavuM' saM. kri. [sa mazna) prA. mava8] ja "bhakSavuM.' vALI bheMsanI jAta. (3) khoTo DoLa, DhaoNga. (4) chetara(A tad nava dhAturUpa vyApaka nathI.) bhakhAvuM' karmaNi,ke. pIMDI. (5) (lA.) bheMsa jevA dekhAvanI bharI jADI strI bhakhAvavuM' presa.phri. [(ja o "bhAkhavuM." bhagaraDI kI. [+gu. 'huM' vArthe ta. pra. + "I' pratyaya] bhakhavuM sakri. [saM. mA6-> gu. bhAkha-'bhakha'] kahevuM (lA.) kALA nahi ne gheLA ye nahi evA raMganI jhAMkhA bhakhaLavuM a. kri. AcArathI bhraSTa thavuM. (2) khAuM bhUrA raMganI gadheDI khAuM karavuM bhagarAM na, ba.va. [ja e "bhagayuM.'] dhoLA vALa, paLiyAM bhakhA(-khA, khA)-boluM e "bhakA-beluM." bhagarI vi., sI. [ja e "bhagayuM' + gu. 'I' satIpratyaya.] bhakhAyeluM vi. gi "bhakhAvuM' + gu. evuM bI.jU ka] (lA.) kheTe DALa, DhoMga, daMbha. (2) bheMsa jevA sthaLa (lA.) nisteja zarIranI bhUrA raMganI jADI strI, bhagara bhakhAvavuM, bhakhAvuM e "bhakhamAM. bhagayuM vi. jio "bhagara'+ gu. "uM' ta. pra.] bhUrA raMganA bhakhAvavuM, bhakhAvuM ja "bhAkhavuM'mAM. zarIravALuM. (2) UDI gayelA raMganuM, bhabhare. (3) baraDa, bhakhI strI, eka prakAranuM ghAsa (4) naThArI cAla. (5) cIkAza UDI gaI hoya tevuM bharuM na. meTuM bAkuM, gAbaDuM. (2) khADe. (3) (lA.) bhagarI muM. jio "bhaga2.'] bhabharI sukhaDI, dhasiya. (2) jao "bhakhalo.' TA aa kaNane bhUke bhakha jAo "bhakhaDa.' bhagala va. bhUrA raMganuM. (2) kapaTI, DhoMgI, daMbhI, DoLI bhakhA(khA khA)-beluM jue "bhakA-boluM.' bhagala-bhAvArtha chuM. [ravA. + saM. mAva + artha Dhega, DALa, daMbha bhaga na. [saM.] aizvarya vIrya yaza zrI jJAna ane vairAgya bhagala bhAvAthI vi. [ravA + sa. mAva + arthI .] (lA) e che ezvarya. (2) nasIba. (3) kANuM, bAkuM. (4) bagabhagata, DhoMgI bhakta. (2) kapaTI, prAMcI strInI jananendriya bhagaliyuM vi. [+]. iyuM' ta. pra.) kheTa DoLa karanAruM, bhama-tUtI strI, e nAmanI eka ramata DaLI, daMbhI, DhAMgI. (2) banAvaTI, kRtrima bhagaDuM vi. ["bhAgeDu.'] jAo "bhAgeDu.' bhagaliyA li., pR. [jae "bhagaliyuM."] (lA.) UMTa vaida bhagaNuM chuM. [saM] nakSatra-samUha. (2) ja "bha(3).' bhagalI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] ja e "bhagaliyuM." (piMgaLa.) bhagale pR. [sa. mAvAra nuM gu. TUMkuM rUpa + gu. "huM" svArtha bhagata puM. (saM. mara, arvA. tadabhavavuM ja e "bhata(7, 8).' ta. pra.] (lAIva a) bhagavAnadAsa. (saMjJA.) bhagata li. [+ gu. "huM" vArthe ta...] bhakta (tu kAramAM). bhagavacitana (citana) na. [saM. maLavat + vintana, (2) bhakta havAnA Daba karatuM saMdhathI] bhagavAnanAM svarUpa ane lIlA vizenI mananAtmaka bhagata(te)Na (zya) sI. [+ gu. "a8-e)Na' pratya] vicAraNA, bhakti [Azare juo "bhagatANI'-bhaktANI. (2) mAravADamAM nAcanArI- bhagavacharaNa na. siM. mAvat + rAvaNa, saMdhithI] bhagavAnano eno eka varga bhagavachAstra na. si. mAvat + rAccha, saMdhithI] bhagavAnanuM 2010_04 Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavaddhA 1648 bhagava-mukhAraviMda "na upadezeluM athavA jemAM bhagavAnanA svarUpa vize temaja bhagavadAkAra vi. [saM. mAvat + mA-2, sadhithI] bhagavatamaya, emanI bhakti vagere vize nirUpaNa thayuM hoya tevA bhagavapa. (2) bhagavAnamAM talIna [hukama, zAstra-graMtha [AsthA, prabhumAM vizvAsa bhagavadAzA strI, [sa, maLavat + AzA, saMdhithI] bhagavAnane bhagavacha ddhA akI. siM. mAvai + zraddhA, saMdhithI] bhagavAnamAM bhagavadArAdhana na., -nA strI. [sa.] bhagavAnanI bhakita bhagavata puM. (saM. mAvat nuM sIdhuM gu. rUpa ja "bhagavAna.' bhagavadI vi. siM, mAvaDhI], dIya vi. saM.] bhagavAnane bhagavata vi, zrI. [saM.] ezvaryazALA zrI. (2) durgA lagatuM. (2) bhagavAnanI bhaktimAM rahyuM-parphe rahenAra, vagere mAtAnuM te te svarUpa bhagavatparAyaNa, (3) (lA.) bheLuM, nikapaTI bhagavatI vi. jio "bhagavata' + gu. "I' te. pra.] jae bhagavaddagItA vi., strI. [saM. majAvatA , saMdhithI] mahA bhagavadI." [ dIkSA (rU. pra.) jaina prakAranI pravaLyA. bhAratanA bhISmaparvamAMnA "bhagavada gItA parvamAMnuM bhagavAna (jaina)] zrIkRSNa ane pAMDava ajana vaccenA saMvAdarUpanuM karma jJAna bhagavakIrtana na. siM.] bhagavAnanAM guNagAna. (2) jemAM bhakti vagere viSayonuM eka ucca koTinuM 700 zlokonuM bhagavAnanI vividha lIlAonuM nirUpaNa hoya tevuM bhinna pustaka, gItAjI. (saMjJA.) bhina ra ane tAlamAM gavAtuM pada ('bhajana'mAM stuti bhagavad-daSTi strI, siM. majAvat + dRSTi, saMdhithI] bhagavAnanI prArthanA tema jJAna vagerenuM nirUpaNa hoya che; "kIrtana'mAM naja2 ke bhagavAnane jovuM e. (2) jagatanA jaDa-cetana lIlAonuM nirUpaNa hoya che, je kIrtigAna che.) badhA ja padArtha bhagavAnanuM ja svarUpa che evI samajha bhagavatkRpA sI. [saM.] bhagavAnanI maherabAnI, prabhukRpA, bhagavad-bhakta chuM. [saM. mAvat + magara, saMdhithI] prabhune IzvarakRpA bhakta, bhagavadbhakti karanAra vyakti bhagavatkITA strI. [saM.] jae "bhagavalIlA.' bhagavad-bhakti strI, siM. mAvata + mAvata, saMdhithI] zAstramAM bhagava5ra, kavi. [sa.] bhagavAnane lagatuM, bhagavAnane kahyA pramANenI zravaNa kIrtana maraNa pAdasevana arcana udezIne rahevuM. (2) bhagavataparAyaNa vaMdana dAsya sakhya ane Atma-nivedana e nava sAdhana bhagava5rAyaNa vi. saM.] satata bhagavAnanAM smaraNa ciMtana bhakti ane dasamI niHsAdhana premalakSaNA bhakti manana vageremAM takalIna bhagavada-bhajana na. [saM. mAvat + manana, saMdhithI] bhagavAnanuM bhagavastrasAda muM. [saM.] e "bhagavakRpA." (2) bhagavAnane bhajana, bhagavada-bhakti. (2) jemAM bhagavAnanI stuti dharAyela naivigha ke sAmagrI dharAyA pachI bhaktone vAMTavAmAM prArthanA vagere hoya tevuM geya pada Ave che te, prasAdI, parasAda bhagavadbhAna na. [sa. mAva + mAna, saMdhithI sarvatra bhagabhagavastrApti strI. [saM.] bhagavAnane pAmavuM e, parama vAna che evI samajha, bhagavadraSTi mokSa. (2) (lA.) avasAna, maraNa, mRtyu bhagavadbhAva . [sa. maLavat + mAva, saMdhithI] bhagavAnanA bhagavatsaMgI (saga) vi. [se, muM.] bhagavAnamAM jenI bhakto bhagavadrapa che evI lAgaNI Asakti che tevuM, bhagavad-bhakta [che tevo anubhava bhagavaghaza chuM. [saM. majAvat + rASTra na. bhagavAne karelA bhagavarti strI. siM.] jaDa cetana sarva padArthomAM bhagavAna bhaktonA uddhArane lagatAM kAryonI maLelI kIrti bhagavamaeNraNa mI. saM.] bhagavAnanA svarUpa ane enI bhagavaddhArtA strI. [saM. mAvata + vArtA, saMdhithI bhagavAna lIlAone yAda karavAnI kriyA. (2) puSTimArgIya vaiSNavone sAthenI vAtacIta. (2) jemAM bhagavAnanA svarUpa vize prabhune yAda karavAne ugAra, (puSTi.) vicAra hoya ane jemAM bhagavAnanI lIlAnuM nispaNa heya bhagavasvarUpa na. [saM.] bhagavAnanuM divya rUpa. (2) ThAkorajInuM tevI carcA ane tevA graMthonuM vAcana. (puSTi.) kASTha dhAtu ke paththara vagerenuM baneluM mUrtirUpa. (3) vi. bhagavakribhUti jI. [saM. mAvat + viti, saMdhithI] bhagabhagavAnanA svarUpa tarIke mAnapAtra (guru AcArya vagere) vAnanuM ekAda ethaye jemAM utarI AveluM hoya tevI bhagavadadhIna vi. [saM. mAvata + adhIna, saMdhithI] prabhune vaza vyakti ke avatArI puruSa [lagatuM raheluM. (2) prabhunI IcchA pramANenuM. (saM. zabda mahInA bhagavadviSayaka vi. [saM. mAvat vivALa saMdhithI] bhacavAnane hoI "bhagavadAdhIna' huM rUpa che.) ["bhagavarti .' bhagavad kema. (saM. mAvatanuM saMbodhana mAvana] he bhagavAna, bhagavadanubhava chuM[saM. mAvat + anu-mava, saMdhithI ja he pUjya puruSahe mahAnubhava-AvA prakArane ugAra bhagavarcana na., -nA strI. [saM. maLavat + arcanA-nA, bhagavaniSTha vi. [saM. mAvet + niSThA, ba.vI., sAMdhethI]. saMdhithI bhagavAnanA svarUpanuM ke martinuM pUjana bhagavAnamAM parama AsthAvALuM, prabhumAM prabaLa zraddhAvALuM bhagavadartha 5. siM. mAvata + artha, saMdhithI] jemAM bhagavAna bhagavaniSThA strI. [saM. mAvata +, saMdhithI] bhagavAnamAM nimitta che tevA koI paNa hetu. (2) vi. jao bhagavadarSaka. parama AsthA, prabhu-niSThA bhagavadarthaka vi. saM. mAtra + ] bhagavAnane nimitta gaNI bhagavanmArga kuM. [sa mAvata + mA, saMdhithI bhagavAnane kareluM, bhagavAna jemAM heturUpa hoya tevuM, bhagavadviSayaka pAmavAnA raste, bhakti mArga, harino mAraga bhagavadavalaMbana (lambana) na. [saM. mavat + arajI, bhagavanmukhAravida (mUMkhAravida) na. [saM. majAvat + HH + saMdhithI bhagavAnane Azraya, prabhunuM zaraNa mAvi, saMdhithI bhagavAnanuM kamaLa jevuM suMmaLa meTuM 2010_04 Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhagavalalIlA 1649 sAyaka bhagavalIlA DhI, [sa. mAvat + sTIi, saMdhithI] bhagavAne bhage 6 [. mAvAna nuM lAIva] (lA.bhUkha, bA, kamautpanna kareluM A sUchapa kArya. (2) avatAra-dazAmAM akkala (na.mA.) [0 bhAI (u.pra.) mUrkha (na.mA.)]. karelI kI bhageDa vi. jio 'bhAgavuM' vArA] ja "bhageDubhagavavuM ja 'bhAgavuM' mAM. bhAgeDu." bhagavaMta (bhagavata) che. [sa, maLavava> prA. 1ad], bhaga- bhageDuM na, rezamane keroTe. [0 pAvAM (rU.pra.) vaNavA vAna chuM. [sa, maLavAna] ezvarya vIrya yaza zrI jJAna ane mATe rezamanA tAra taiyAra karavA). vairAgya e che ezvaryavALuM para brahma paramAtmA puraSottamanuM bhagela(La) 5. [saM.] krAMtivRttanI AsapAsano nakSatro svarUpa(2) guru AcArya vagere te te pUjaya puruSa. ane tArAone samagra pradeza. (ja.) [bhagavAnanA gharanuM ke bhagavAnanuM mANasa (rU.pra.) bheLuM bhagA(go)Sa chuM. [e. mA + moSTha, vekadipaka saMdhi InI bhaluM ne AliyA bhAvanuM mANasa, bhagavAna maLyA jananeMdriyanI beu bAjanI dhAra (rU.pra.) joItuM badhuM ja maLyuM] bhagaLa ja "bha-gela.' bhagavuM vi. si. mAvaita, + gu. '' svArthe ta...] (lA.) bhagoSa ja e "bhagoSTha.' [jayeluM sAdhu saMnyAsI vagere pUjya ane pavitra. (2) (lA.) saMnyAsI bhagna vi. [saM.] bhAMgI paDeluM, tUTI paDeluM. (2) (lA.) hatAza je raMganAM vastra pahere oDhe che tevA geravA raMganuM. (3) bhagna-kaMTha (ka8) vi. [saM.] jenI Deka bhAMgI paDI hoya tukAramAM) DhoMgI saMnyAsI. (4) na. bhagavA raMganuM kapaDuM tevuM. (2) jenA kaMThano sva2 phATI gayuM hoya tevuM. (3) bhaga(gu) 1, pR. [ja e "bhaNavuM."] geruvA raMganI bhAMgelA kAMThAvALuM (nadI taLAva kuMDa dhaDa vagere) saMnyAsIonA maTha ane zivAla upara UDatI dhajA ke bhagna-citta vi. [saM.] jenuM mana bhAMgI paDayuM hoya tevuM, hatAza jhaMDe. (2) rAdhidraya svayaMsevaka saMghane evA raMganA vaja. bhagna-tA strI. [saM.] (lA) hatAza thaI javApaNuM (3) (lA.) jue "bhagavuM(3)." bhagna-pRSNa visiM.] jenI pITha bhAMgI paDI hoya tevuM, bhagaLa vi. jao bhagala(2).' bhAMgelI ke vAMkI vaLelI pIThavALuM [doSa. (kAvya.) bhagaLa-bhAvArtha kuM, rivA. + saM. bhAva + artha ja e "bhagala- bhagna-akrama puM. [saM.] kAvyano eka vAkaya-doSa, avacabhAvArtha." ['bhagala-bhAvArthI I'bhagavakrama bhagna-prAya vi. siM.] lagabhaga bhAMgI paDeluM bhagaLa-bhAvAthI vi. rivA. + saM. mAra + marNA, .] e bhagna-manazya puM. [sa.] jenI irachAo bhAMgI paDI hoya bhagaMdara (bhagandara) na. [saM. 5.] jananeMdriya ane gudAnI tevuM, bhagna-citta, hatAza [hacamacI gayA hoya tevuM vaccenA bhAgamAM thatuM eka prakAranuM jokhama gumaDuM ke nAsUra. bhagna-saMdhi,0, (-sadha,07) vi. siM.] jenA zarIranA sAMdhA (2) (lA) meTuM bAkuM, bhagaLa bhagna-daya vi. [saM.] ja e "bhagna-citta." bhagADavuM ja "bhAgavuM"mAM. bhagnahadayA , sI. [] bhagna-citta strI bhagA-bhAI puM. (saM.mAvAna "bhagavAna"nuM laghurUpa "bhage' + bhagnahadathI vi. [saM., pR.] ja "bhagna-hRdaya'-"bhagna-citta." juo "bhAI."] (lA.) bhalo bheLo mANasa bhagnAlyA vi. [saM. mana + AhamA .] jene AtmA bhagAra vi. [jae bhAgavuM dvArA.] ja "bhageDu'-bhAgeDuM.' bhAMgI paDo hoya tevuM, hatAza, bhagna citta bhagAvuMjuo "bhAgavuM-2' mAM. bhagnAvaziSTa vi. [saM. mana + ava-rASTa] junI imArata bhagAsthi na. [saM. mA + ma ]] strInI peni AsapAsanuM vagerenuM bhAMgI tUTI baceluM paDeluM hADakuM [nAnI yA samavayaska strI bhagnAvaroSa chuM. [saM. mana + ava-ro] janI ImArato vagerebhaginI strI. siM] bahena. (2) (vivekamAM) sarvasAmAnya ne bhAMgI tUTI paDela bacelo te te bhAga. (2) khaMDera bhaginI-pati muM. siM] bahenane pati, banevI bhagnAza vi. saM. mana + mArA, bra. bI.] jenI AzAbhaginI-bhAva puM. [sa.], bhaginI-prema chuM. [sa, pR., na.] AkAMkSA bhAMgI paDelI hoya tevuM, hatAza bahenano bhAI taraphane ane bhAI no bahena taraphane prema bhagnAMka (bhagnADu) puM. [saM. mana + ba) jene bhAgAkAra bhaginI-samAja puM. [.] bahenuM maMDaLa, mahilA maMDaLa. karavAmAM AvyuM hoya tevA aMka. (2) apUrNa ka, apUrNa (2) e nAmanI pUrve muMbaImAM sthapAyelI eka sI- saMkhyA [hisse, bhagnAvazeSa saMsthA. (saMjJA.) bhagnAMza (bhagnAza) puM, (saM. mana + saMza] bhAMgI paDele bhagIratha ! [sa.] IvAku-vaMzane eka prAcIna rAjavI ke bha tsAha vi. [saM. mana + 3rakSA] jeno utsAha ke umaMga je gaMgA nadIne bhAratavarSamAM lA hatA. (saMjJA.) [ kArya, bhAMgI paDayo hoya tevuM, hatAza [paDayuM hoya tevuM prayatna (rU.pra.) bhAre moTA sAhasathI bharelI mahenata] bhagnAdyama vi. [saM. mana + 3ghama] jenuM kAmakAja bhAMgI bhacu ja "bhagave." - bhaca' ki. vi. [2] "bhaca' evA avAjathI bhariyA vi. [jao "bhAgavuM' dvArA 'bhaga' + "iyuM' vArthe bhaca vi. mAladAra, sArI sthitinuM. (2) puM. vaibhava. [0 ta...] bhAgeDu svabhAvanuM(2) (lA.) caMcaLa, asthira. pAka (rU.pra.) ghaNuM maLI rahe. mAM para (rU. pra.) (1) pakSa palaTo karanAruM vevizALI jIvana maLavuM pAmavuM e bhageDu vi. jio "bhAga dvArA] ja "bhAgeDu' bhacaka (ka) strI. [ravA. laMgaDAvuM e. (2) Azcarya ko-104. 2010_04 Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhacaka(-kA)vuM 1650 bhaTakaNa bhacaka(-kA)6 a. kri. [ravA.] "bhaca' evA avAja sAthe "bhajanamAlA.' bhaTakAvuM-athaDAvuM. (2) laMgaDAvuM. (3) AzcaryamAM paDavuM. bhajanika vi. [saM. manina + ] bhajana karanAra-bhajano bhacakAvavuM pe saki gAnAra, bhajana-dhana karanAra, bhagata, bhajanI bhacakAre 5. [ja "bhacaka" dvArA.] "bhaca' e avAja bhajaniyuM na. [saM. makara + gu. "yuM ta..] jue "bhajanabhacakAvavuM, bhacakAvuM ja "bhacakavuM"mAM. (2)." (2) bhajana gAvAmAM vaparAtuM kAMsiyAM vagere te te bhacake . [ja e "bhacaka' + gu. "e" svArthe ta...](lA.) vAgha. (3) (caMgamAM) gALa. [vAM saMbhaLAvavAM (rU. pra.) AMkhane cALe. (2) prabaLa lAgaNI. (3) samUha, Dhagalo gALo bolavI) [gAnAra, bhajanika bha-cakra na. si.] juo "bha-gola" bhajaniye vi, puM. saM. manana + gu. chaDuM ta. pra.] bhajana bhaca, 0 bhaca di vi. [ravA.] bhacaDavAno ke bhacaDAvavAne bhajanI vi. [sa.,5] juo 'bhajanika.' avAja thAya ema, "bhacaDa" evA avAjathI | bhajanI strI. [sa. manana + gu. "I' ta..] bhajana karatI bhacavuM sa, kri. [ja e "bhIDa.'-nA.dhA.] "bhacaDa" evo veLA rAkhavAmAM AvatI mALA avAja thAya ema kacaDavuM ke pIsavuM. (2) kAcuM koruM bhajanIya vi. [saM.] jenuM bhajana karavAnuM che te (paramAtmA) khAvuM. bhacaDhavuM karmaNi,kre. bhacaDAvavuM che. sakri bhajanapadeza ! si. manana + s5 rerA] prabhunuM bhajana karabhaca-bhacA (bhacaDam), bhacaDAbhI (-Datha), bhacaDhA- pAne bodha [bhajana karavAne bodha ApanAra bhacaDI strI. [jae "bhacaDavuM,'-dvibhava.] vAraMvAra bhacaDavuM | bhajanapadezaka vi. [saM mana + 36-rAja, sAdhethI] prabhunuM ke bhacaDAvuM e, bhIMsA-bhIMsa, kacaDA-kacaDI bhajara na. eka jAtanuM kariyANuM bhacAmaNu (-zya), acchI strI. [jae "bhacaDavuM' + gu. bhajavaNI strI, jie "bhajavazuM + gu. I ' strIpracaya], AmaNa'-AmagI' ka. pra.] ja e "bhacarDa-bhacaDA." -zuM na. [4 bhajavavuM' + gu. " NuM" ka.-4] bhajavavAnI bhacaDhAvavuM, bhacaDhAvuM e "bhacaDavuMmAM. [avAja thI kriyA, abhinaya karavo e, abhinayana, "sTeIja-parphormanasa' bhaca bhaca vijio "bhaca,'-rbhAiva) "bhaca bhaca' evA bhajavavuM sa. kri. [saM. mane - tatsama; pre.mAM "pizAkanI bhacarake puM. [2vA.) "bhaya' evA avAja sa thenI bhIMsa sajAvaTa karavI' evo eka artha che ene gu, bhAva]. bhacaravuM sa.ji. [2vA.] e "bhacaDavuM. bhacarAvuM karmaNi, nATaya-prakAramAM te te pAtrane svAMga sajI te te pAtrane ji. bharAvavuM presa kri anurUpa kArya karI batAvavuM, abhinaya karI batAva. bhacarAvavuM, bhacaravuM ja "bhacaraDavuM' mAM. [nATaka bhajavavuM (rU.pra.) TIkhaLa karI batAvavuM. bhAva bhacarAvavuM, bhacarAvAvuM ja "bhacarAyuMmAM. bhajava (rU.pra.) hissAnuM kAma karavuM. veza bhajave bhacaravuM a.kri. [ravA.] bhacaDAvuM, "bhaca" evA avAjathI (rU.pra.) anukaraNa karavuM] bhajavALuM kamANa, jhiM. bhaja kacaDAvuM. bhacarAvavuM bhAve, jhiM. bhacarAvavuM che. sakri. vAvavuM . sakri bhacA(-)-bhaca phrivi, jie "bhaca'-dvirbhAvI jue bhajavA (-3) strI. [o "bhajavavuM' dvArA.] (lA.) nukasAna bhaca bhaca." bhajavAvavuM, bhajavavuM ja "bhajavavuM" mAM. bhacAM na., ba.va. [ja "bhaca' + gu. "uM' ta...] (lA.) bhajavuM sakri. [saM. man , tatsama] Azcaya karI rahevuM, saMtava, AnaMda. zaraNe jaI rahevuM. (2) bhajana karavuM, arcana-pUjana-ArAdhanabhacAM? kiM.vi. basa, pUratuM, hAM upAsana karavuM. (3) japa karavA. (4) dhAraNa karavuM. bhajAvuM bhacI (Da) strI. pAchuM laI levAnI kriya. (2) (le.) karmaNi, ji. bhajAvavuM che. sakri lAbha (mUDIne saMkoca) bhAvaTa (-) zrI. ei "bhajavavuM+gu. "aAvaTa' ku.pra., bho-bhaca (ca) juo "bhacA-bhaca'-bhaca bhaca.' 'bhajavavuM' aMga thaye] bhajavAnI kriyA, bhajavaNI bhagna jue "bhaca." bhajAvavuM, bhajAvuM e "bhAjamAM. bhaja-kaladAra vi. [saM. mana AjJA bI.pu.e.va. + juo bhajiyuM na. [saM. mafra-> prA. makian; bhajevuM. "kala-dAra.] (lA.mAtra paisA khAtara kAma karanAruM. (2) vesaNamAM zAka keLAM vagerenA TukaDA nAkhI telamAM taLavAmAM nANuM, piso AvatI eka khAdya vAnI bhajana na. [saM.] bhakti. (2) jemAM bhagavAnanI stuti -bhaja vi. [ja "bhajavuM' + gu. "u" pha. pra; samAsamAM prArthanA tema jJAnanI nirUpaNa hoya tevI geya pada racanA. uttarapada mA.) bhajanAra (jemake "paisA-bhaja;' meTe bhAge [0 besavuM (eNsavuM) (rU.pra) nakAmuM kharca thavuM]. padyamAM) bhajana-maMDala(La) (mahala,-La) na, lI(-LI) sI. .] bhaTa' . siM] yuddho, laDavA bhajana karanArAMone samUha [tevI pustikA bhaTa puM. [sa. bhaTTa (hakIkata saM. ma nuM prA. rUpa saM. mAM bhajana-mAlA(-LA) jI. [saM.] jemAM bhajana saMgraha cheya svIkAreluM)] juo "bhaTTa. bhajanAnaMda (-na-da) . [+saM. cA-na] bhajananI mastI bhaTakaNa na. jio "bhaTakavuM' + gu. "aNa', kriyAvAcaka bhajanAnaMdI (nandI) vi (saM. muM] bhajananI mastI mANanAra kupra.] bhaTakavuM e, rakhaDapATa bhajanAvalinalI,Li,-LI) zrI. [+sa, mAvA, ] ja bhaTakaNa vi. [ja e "bhaTakavuM' + gu. "aNu' koMvAcaka 2010_04 Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaTakaNiyuM 1651 bhaThI(-8) ku.pra.] bhaTakanAruM, bhaTaku. (2) arithara bhaTavaNa (-zya) strI. e nAmanI eka vanaspati bhaTakaNiyuM na. jio 'bhaTakAvuM' + gu. "aNu" ka. pra. + "iyuM" bhaTa-varNa na. e nAmanuM eka vRkSa, varaNe ta.pra.] kavAnA thALAmAMnI sAmenI pANI bhaTakAI ne gheriyA bhaTa puM, e nAmane eka choDa tarapha vaLe che te ADaca ['bhaTakaNa. bhaTAI juo "bhAI.' bhaTakaNu na. [jue "bhaTakaNa" + gu. 'uM' ta. pra.) e bhaTAulI strI, siM. maThThAvavi>prA. bhaTTAmA (ja..)] bhaTakaNuM vi. [o "bhaTakaNa ' + gu. "u" ta.pra.e yoddhAonI nAmamALA (je bhATa leke bhaNI batAve), 'bhaTakaNa. [so "baTaka-boluM." bhaTAvaLI bhaTaka-bela vi. rivA, + o "bAlavuM" + gu. 'u ku.pra.] bhaTAke puM. [ravA.] ja "bhaTake." [kA nA(nAMkhavA bhaTaka-bhavAnI strI. rivA. + sa.] (lA.) Akhe devasa (ke mAravA) (rU.pra.) khijAI javuM, ciDAvuM]. rakhaDavA rajhaLavAnuM kAma karatI strI, vagara kAme ghera ghera bhaTANu strI. [e "bhaTa' + gu. "ANI strI pratyaya] rakhaDanArI strI [mANasa, baTakabela purANunI strI, bhaTajI mahArAjanI patnI bhaTaka-bhAle pR. [ravA. * juo "bhAlo."] (lA) vAcALa bhaTArka !. [rsa.] valabhIpuranA maitraka vaMzane saMsthApaka senAbhaTaka-bhoyuM vi. rivA. "bhaTaka' dvArA] rakhaDu, rakhaDAu, bhaTaku pati. (saMjJA.) bhaTakavuM a.kri. [ravA.] rakhaDavuM, rajhaLavuM, nakAmA AMTA-pherA bhaTAvaLI strI. ["bhaTAulI.'] e "bhaTAulI." karavA. (2) camakavuM. bhaTakAvuM bhAve,ki, bhaTakAvavuM presa.ke bhaTiye che. [ o "bhaTa' + gu. "IyuM ta...] juo "bhaTa.' bhaTakATavuM sakri. (ravI.] mAravuM, jhUDavuM. (2) DIne kaNasa- bhariyuM na. katarAnuM baccuM, galuDiyuM, kurakuriyuM. (2) (lA.) lAMmAMthI dANA kADhavA. bhaTakATAluM kamANa, kri. bhaTa- nAnuM bALaka [(2) ghAsa anAja vagerene bhale kATAvavuM che. sa.ke. bhariyuM vi. rivA.] bhUkA jevuM, bhUko thaI jAya tevuM. bhaTakATAvavuM bhaTakATAvuM, juo "bhaTakATavuM'mAM. bhaTo 5. [o] 'bhaTa+gu. "e' vArthe ta.pra.] (tucchakAramAM bhaTakAmaNuM strI. jie "bhaTakAvuM' + gu. "AmaNI" ku.pra. ochuM bhaNelo purANI, bhaThTho [nAkhavAne rUmAla jemAM bhaTakAI paDavAnuM thAya tevI eka ramata, AMdhaLo pATe bhaTara chuM. []i Thaga lene lekrone phAMsI nAkhI mArI bhaTakAra, . [ie "bhaTakavuM' dvArA.] bhaTakavuM e. (2) bhaTabhaTa 6i. vi rivA.] ekadama, popaTa, tarata tarata (lA.) phAMphAM mAravAM e bhaLiyuM jue "bhariyuM." bhaTakAvavuM, bhaTakAvuM e "bhaTakavuM" mAM. bhada puM. [saM. mai > prA. bhaTTa; e ja sa. mAM svIkArA bhaTakAM na., ba.va. [ravA.] valakhAM, phAMphAM. (2) (lA.) le che] paMDita, vidvAna (e arthane ilakAba). (2) paurANika lupatA. [0 mAravAM (rU.pra.) kerA-AMTA mAravA. (2) me- kathA vArtA vAMcavAne dhaMdhe karanAra brAhmaNa, purANI. (3) LavavA nakAmI mahenata karavI] brAhmaNa 2 (6) rAjAonI prazasti gAnAra eka bhaTakiyAM na., ba. va. jio "bhaTakAmAMnuM "bhaTakuM' + gu. brAhmaNajJAti ane eno puruSa, bhATa. (5) paurANika vRtti IyuM svArtha ta. pra. + gu. 'A' pa.vi, ba,1] jue karanAra vidvAna "bhaTTane kAraNe te te brAhmaNa jJAtimAM bhaTakAM." (2) (lA.) eka prakAranAM tIkhAM maracAM UtarI AvelI eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) bhaTakiyuM na. jie "bhaTAMkeyAM.'] e nAmanuM eka prakAranuM zastra bhadA(-TAI sI. (juo 'bhaTTa'-bhaTa' + gu. "AI.' bhaTakI na., ba.va. [2vA) eka prakAranAM marI, tIkhAM te pra.] purANo vAMcavAnI vRtti bhaTakuM vi. [juo bhaTakavuM' + gu. 'u' u.pra.] rakhaDu, rajhaLu, bhaTTAcArya puM. [sa, maTTa + mAnArthI] baMgALI brAhmaNanI eka bhaTakavAnI AdatavALuM avaTaMka. (2) (lA.) abhaNa, murkha bhaTako chuM. [ravA. "bhaTaka' + . "e" svArthe ta.pra.] (lA.) bhadAraka pu. [saM.] saMmAnanIya, pUjanIya. (2) rAjA. (nATaya.) manamAM thatA AMcake, caTake, bhaTAko. [FkA bhegAvavA (3) jaina AcAryone eka IlakAba (rU.pra.) baraDe bhAMgI paDe teTale mAra mAravA] bhadi kuM. saM. ma ) prA. bhaTTa dvArA] maitraka vaMzanA eka bhaTajI puM, ba. va. [ie "bhaTa' + "jI" mAnArthe.] bhaTTa dharasena nAmanA rAjAnA samayamAM valabhIpuramAM thayelo mahArAja [tetara pakSI 'AvaNa-vadha" kiMvA "bhaTTakAvya'thI jANItA mahAkAvyano bhaTa-tI-te)tara na. [ha.] uttara bhAratamAM thatuM eka prakAranuM kartA brAhmaNa kavi (saMjJA) bhaTanAgara chuM. [hiM.] uttara bhAratanA kAyasthonuM e nAmanuM bhadi kAvya na. siM] valabhIpuranA bhaTTi kavinuM e nAmathI eka kuLa ane ene puruSa (sajJA.) jANItuM mahAkAvya, rAvaNavadha mahAkAvya. (saMjJA.) bhaTamevADe puM. [ja bhaTa' + "mevADe.] mevADamAMnA bhadI puM. [saM. mardine ja prakAra] rAjapUto tema kAraDiyA ane mevADamAMthI gujarAtamAM AvelA mevADA brAhmaNanA rAjapUtonI eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) eka goLa (bIjo geLa trivedI mevADA) ane ene puruSa bhado' chuM. [saM. ma%->prA. bhaTTa-] bhaTTajI ( takAramAM.) (saMjJA.) [dIkarI, putra bhadA? juo "bhuko." bhaTalI strI. [6 'Talo' + gu. I strI pratyaya] baTalI, bhaTha (-9) kri.vi. rivA.1 jue "bhaTha." bhaTale pR. [A 'baTalo'] baTalo, dIkaro, putra bhaThI(-8) zrI. [saM. mRSTinA prA. maTimA nIcethI AMca 2010_04 Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaThI(-8I)-dAra 165ra bhaDake ApI zakAya te mATe calo (mATIne ke IMTa canA pANI kADhavAnI sagavaDa mATenuM bAMdhakAma). [bAMdhe paththara, karnesa.' (e yAMtrika paNa have che.) [ utAravI (rU.pra.) vAtanuM mathALuM bAMdhavuM (rU.pra.) bhaThThI TharI gayA pachI ke karyA pachI enA uparanA bhATa (Da) strI, kesanI varatamAMnI cheDe bharAvelI khIlI padArtha kADhI levA. 0karavI (rU. pra.) verajhera vadhAravuM, 0 (lAkaDAnI). [0 kADhavI (rU.pra.) bhopALuM khulluM karavuM. cA(-DhAvavI (rU.pra.) padArtho paripakava karavA bhaThTha banAvI nIkaLI javI, verAI javI (rU.pra.) bhopALuM khuhaluM enA upara pakavavAne padArtha goThavavA] thavuM. bhaThI-hI-dAra vi. [ kA. pratyaya] bhaThThI karanAra. (2) bhaTa' () strA- juo 'bhaThoruM." (lA) dArUnI bhaThThI dvArA dArU banAvI vecanAra bha" kri.vi. [2vA.] bhaDa' evA avAjathI bhaTake(-) . siM. maMthana->kA maDhama-] moTe bhAge jyAM bhaThaka (Da) strIjio "bhaDakavuM."] manamAM pesI gayelI ITa taiyAra karavAmAM Ave che te bhaThThIvALuM sthAna, "kiphana." dhaDaka kebIka. [0 kADhavI (u.pra.) manamAMthI bIka dUra karavI. bhaTha ki.vi. [2vA.) "bhaTha' avAja sAthe [khAvuM e 0 pesavI (esavI) (rU.pra.) manamAM bIka gharanI javI. 0 bhaTha (-4) pI. [ravA.] utAvaLI kriyA. (2) utAvaLethI bhAMgavI (..) bhaya dUra thavo ke karo] bhaTha(-,-Do)havuM sa.kri, sArI rIte dabAvIne khAI levuM. bhakaNa na. [4 "bhaDakavuM' + gu. "aNa' kriyAvAcaka (2) (lA.) ucApata karavuM. bhaTha(-,-)DhAvuM karmaNi,kri. ku.pra.] bhaDakavuM e, dhaDakavuM e, Dara, bIka, dhAstI, dahezata bhaTha(ke,-hAvavuM presa.ji. [DavuM" mAM bhaDakaNa, zuM vi. [ e "bhaDakavuM" + gu. "aNuM aNuM" bhaTha-ke, De)DAvavuM, bhaDa(-ke, De)ovuM jue "bhaTha(Theka-The) kavAcaka ta.pra.] bhaDakI UThanAra bhaThavuM a ki, ciDAvuM. (2) gusse thavuM, khIja caDAvavI. bhaTaka-dAra vi. [+ phA. pratyaya] juo "bhaDakaNa.' (2) dhamakAvavuM. (a kri. pragaH "huM ene bhaka.) bhaDAvuM bhaTakamAra vi. [o "bhaDa'+ "kamADa.'] (lA.) jue bhAve. ki. bhaThAvavuM presa.ji. [mArAmArI "bhaDa.' bhaDAbhaDI strI. [2vA.] prabaLa dhabbo lagAvAye jAya tevI bhaTakala . meTuM bAkoruM. (2) me daravAje bhaThAvavuM, bhaThAvuM e "bhaThavuM mAM. bhahakalAM na, ba.va. jio "bhaDakala' +. "u ta. pra.] bhaThiyANI sI. jio "bhAThe' + gu. "aNu' strI pratyaya.] kANAM, cheda (kapaDAmAM paDe che te) bhaThiyArAnI strI, bhaThiyArI, bhaThiyAraNa bhaTakatuM na. bhaDa6, bhagadaLa. (2) (lA.) gharapheDa cerI. bhaThiyAra chuM. jio bhaThiya.'] dharmazALA sAcavanAra mANasa [pAvuM (rU.pra) khAtara pADavuM] bhaThiyAra-khAnuM na jue "bhaThiyAruM' + 'khAnuM.'] hiMduo bhaTakatuM na. paDha, paroDhiyuM, prAtaHkALa sivAyanI kamenuM moTuM rasoDuM (2) (lA.) raseDAnuM bhaTakavuM a.ki. rivA. coMkavuM, camakavuM. (2) DarI javuM, kAmakAja (arucine bhAva) dhaDaka anubhavavI. 0 bhaTakAvuM bhAve, kri. bhaTakAravuM, bhaThiyAra(-2)Na (-zya) sI. [ o "bhaThiyAro' + gu. "a- bhaDakAvavuM pre. sakri. [e. bhaDaka (e)Na apriya.], bhaThiyArI strI. [+ gu. "I' strI- bhadrakATa kuM. [ o "bhaDakavuM + gu. "ATa' ka. pra.] bhaDakavuM pratyaya] juo "bhAThecANI." bhakAmaNuM vi. jio bhaDakavuM' +gu. "AmaNuM" ka. pra.] bhaThiyAre na. jio "bhaDhiyAra' + gu. "' ta.] rAMdhavAnI kriyA. (2) bhaThiyArAno dhaMdhe, rAIne dhaMdhe (hiMdu bhaTakAravuM, bhaDakAvavuM ja "bhaDakavuM mAM. sivAyanI kamamAM) bhakA-vALuM na. jio "bhaDako' + "vALuM."] (lA.) rAtre bhaThiyAro chuM. [saM.machAra prA. mafkavAra-] rase baLataNane ajavALe karavAmAM AvatuM bhojana (hiMdu sivAyanI kAmomAM). (2) rAMdhIne 2AI vecanAre bhaTakavuM e "bhaDakavuM'mAM. dhaMdhAdArI mANasa. (saMjJA) bhakiyuM vi. [ o "bhaDako" + gu. "IyuM' ta...] tarata bhaThiyAla puM. nadImAM heThavAsa ['bhaThaDavuMmAM. bhaDako thAya tenuM, saLagI UThe tevuM. (2) na. kAkaDI bha-)havuM, bhaka(-)DhAvuM, bhaThe(-The)DhAvavuM juo ane gaMdhakane ghI lagADI bALI taiyAra karavAmAM Avato bharavuM sakri. sukI jamInamAM anAja vAvavuM. bharAvuM cUo. (3) (lA) nAnAM chokarAMne kAMDe baMdhAtuM kIDiyAnuM karmaNi, kri. bharAvavuM che.,sa.phri. ghareNuM, darzaniyuM bharAvavuM, bharAvuM ja bhaTheravuM'mAM. bhakiya vi., pR. jio "bhaDakiyuM."] (lA) (maLasake Ugata. bharuM na. (khAsa karIne khetInI jamInamAM patI phATa hoya che tyAre) zukano tAro. (saMjJA.) bhaThTha jae "bhaTa-bhaTha." bha(02)kI strI. "bha(02)DakuM' + gu. "I' apratyaya.] bhaThThI e "bhaTakI." rAbaDI ke kAMjInA jevI pIvAnI eka vAnI, threza bhaThThI-dAra ja bhaThI-dAra.' bha( 2)kuM na. jio "bhaDavuM' dvArA] zaba ke kAMjI jevuM bho ja "bhaThe." [zALI, zuravIra jarA jADA loTanuM ghasiyA prakAranuM khANuM bhA'' vi. [saM. maTa>prA. maDha, haiddho.] bahAdura, parAkrama- bhaTakuM na., ko rivA.] acAnaka saLagI UThatI lAgatI bhA' kuM. kavAnA thALA AgaLane UMce bhAga (kavAmAMthI moTI javAlA, josathI UThato Aga bhabha. [ UTha 2010_04 Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaDa bhaDache (3. pra.) manamAM prakhaLa du:khanI lAgaNI thavI. 7 tha (3.pra.) ekadama jhaghaDo thavA] bhacha bharacha kri.vi. [ravA.] 'bhaDacha bhaDacha' evA avAja sAthe bhata,tha na. rIMgaNAM vagerenA eLe bharathAvuM .di. [jue 'bhaDatha,' "nA.dhA.] bhaDathanI jema agni upara sIjhanuM jie 'bhaData,tha.' bhathiyuM na. [jue 'bhaDatha' + gu. + thayuM' svArthe ta. pra.] bhaDathuM na. [jue 'bhaDatha' + gu. ''' svArthe ta.pra.] saLagIne kaThaNa leAcA jevuM thaI gayeluM hAya te, bhaDathAyelA padArtha, (ra) (lA) namANe AdamI. (3) zULa upara sekeluM mAMsa bhaddANu na. [jue bhaDa'' + 'dA.'] (lA.) teAla-mApanA mahenatANAnA vere. (2) Aya-vera, 'eMDroya' bharatuM na. khAruM, bAkruruM, bhagadaLa, (2) DuM. (3) cAThuM. (4) paMkhIe TAMceluM phaLa. (5) vi. nirmAya, muDadAla bha-pUta puM. [jue 'laDa'' + pUta.'] khahAduranA dIkarA bhaDa bhaDa kri.vi. [jue 'bhaDapa-dvirbhAva.] bhaDa bhaDa' evA 1153 avAjathI. (2) jhaDapathI, jhaTa bhaDabhaDavuM a.kri. [ravA.] bhabhaDathuM, baDabaDavuM, gusse ke arucithI khela beAla karyAM karavuM, (ra) manamAM bharAyelA gussA bahAra kADhavA, bhaDabhaDAvuM bhAve,kei bhaDabhaDAvavuM che.,sa.kri bhaDabhaDATa chuM. jie'bhaDabhaDavuM' + gu. 'ATa' TTa, pra.] bhaDabhaDavuM e, khakhaDATa brahabhaDATa puM, [ravA,] thatA bhaDakAone avAja, (ra) kri.vi. evA avAjathI baLatuM hoya ema bhaDabhaDAvavuM, bhaDabhaDavuM jue 'bhaDabhaDavuM'mAM bhaDabhayuiM vi. [jue 'bhaDabhaDavuM' + gu. 'iyuM' kR.pra ] khullA OM bheALA manathI khela khela karatuM. (ra) vAcALa, bahubhASI bhA-bhaDuM na. [jue 'bhaDaOM' + 'bhaDuM.'] vAva kUvA vagerenA thALA AsapAsanA bhAganuM caNattara bhaDha-bhAgahuM vi. [jue 'bhaDa.' + saM. mAth + ], 'chuM' ta.pra.] bhAre nasIbadAra, parama bhAgyazALI bha-bhATa puM. [jue bhaDa`+'bhATa' (prA. ma> bhAdara ] moTA dilanuM ahAdura ane pratiSThita, (2)(lA.) aDAbIDa, samartha ane pahoMceluM [maLasakuM bhara-bhAMkhaLuM na. savArane khagabagAnA samaya, paraDha, parADhiyu, bhaDa-bharyuM vi. azkaTa vALavALuM bhariyA puM. jAdUgara [eka jAtanI DAMgara bhaDarI skrI. DuMDAMne karyA pachI emAM rahelA dANe, (2) bhAliyAra puM. e nAmanA eka suobhita cheAra bhaDalI(-LI) strI, anuzruti pramANe hRdara nAmanA prAcIna eka jyAtiSInI putrI (ke jeNe varasAda ane varSa kevAM thaze enA saMcAga vize dAharA karelA leAkamAM 'bhaDalI-vAkaya' tarIke jANItA che.) (saMjJA.) bhaDalI(-LI)-nema (-nAmya) strI. [+ jue 'nAma.'] ASADha suda nAmanI tithi. (sajJA.) bhaDalI(-LI) vAkathana. [ + saM.], bhaThThalI(0) lAyaka na. _2010_04 zaDAye [ + rsa, vaya, arvA, tadabhava] bhaDalI nAmanI jyAtiSInI putrInA AgAhIvALA deharA bhatatra(-ve)Nu (-Nya) zrI. [4eka 'bhaDave' + gu. '(-e)Na' strIpratyaya.] bhaDavAI karanArI ii, bhaDavI bhaDavAI srI, [jue 'bhaDavI'+ gu. 'AI ' ta.pra] bhavApaNuM, bhaDavAnuM kArya, (2) bhaDavA tarIke maLatuM mahenatANuM, bhaDavAnI mAI, bhaDavAnI dalAlI [jue 'bhaDavaNa,' bhaDavI vi., strI, [jae 'bhaDavA' + gu. 'I' zrIpratyaya.] bhuta-vIra puM. [jue 'bhaDa' + saM. vI] bahAdura yADho. (2) vi. zUravIra, bahAdura bharavuM a.kra. [jue 'bhaDa,1'-nA.dhA.] yuddha karavuM, AkhaDavuM, jhajhayuM. bhAthuM bhAve., kri. bhAvavuM ke.,sakri bhale! huM pAtAnI strI pAse vyabhicAra karAvI e Avaka para jIvanAra pati. (2) vyabhicAranI dalAlI karanAra AdamI. (3) (lA.) patnInA kahyA pramANe karanAra pati bhaDasAI jue 'bhaDavAI' bhadra-sALa strI. calA ke agnikuMDa AgaLanI UnI rAkhanA jaththA, cUlA vagerenI UnI rAkhavALA bhAga bhaLI jae 'bhaDalI.' DhaLI-nAma (-naeNAmya) ja'bhaDalI-neAma.' [vAcaka,' bhaLI-vAkya, bhaDaLI-vAyaka jue 'bhaDalI-vAkaSa'-'bhaDalIbhareMga (Da) vi. bheLuM, nikhAlasa haiyAvALuM bhAI zrI. [jae bhaDa +gu. 'AI.'] bahAdurI, zUravIratA, mardAnagI 1, [e bhaDhAkIkri.vi. [ravA.] 'bhaDAka' evA avAjathI bhAkara (ka) strI. meDhA ADaeN mukAtA paDadA, lAja kADhavI bhaDAkaluM jae 'bhaDakaluM.' bhAkiya puM. [jae 'bhaDAka' + gu. 'iyuM' ta.pra.] phaTAkiyA, phaTAkA (dArUkhAnAnI eka vastu) bhA yuM. [jue 'bhaDAka'+ gu. 'e' ta.pra ] bhAre meTA dhaDAkA jevA avAja (baMdUka tApa vagereneA). [-kA nA(-nAM)khavA (rU.pra.) UAMka AM thavuM. (ra)gALa devI. . karavA (6.pra.) badka vagerenA avAja karavA, (2) cAMkI uThAya tevuM kAma karavuM. 0 thavA (rU. pra.) cAMkI UThe tevuM kAma thayuM. 0 mAravA (rU.pra.) taddana gapa mAravI. (2) nIDara thaI khelavuM. (3) paheleA tarata vijaya meLavave! AbhamAM bhAkA (rU.pra.) dhyeya vagaranI vAta] bhatA-pATalI strI, [jue 'bha'+ pATalI.'] uthADAne badale dIvAlamAM ADA mUkavAmAM AvatA lAkaDAnA lAkhA TukaDA bhA(-31).bhata kri.vi. [jue 'bhaDa, ,pa'-DhirbhAva.] bAraNA baMdha thatAM avAja thAya ema. (2)(lA.) ekadama, turatAturata, dhaDAdhaDa bhatAbhaDI sI. [+gu, 'I ' ta.pra.] 'bhaDa bhaDa' evA avAja bhaDAbhaDIde . [jue 'bhaDathuM,'-dvirbhAva + gu. 'I' kuM.pra.] mArAmArI. (2) dhAMdhala [veraNa-cheraNa thavuM e bhaDA-bhUTa (-Tatha) strI, ekadama laDAlaDI thavAnI kriyA, (2) bhAlA huM. khAravA Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laDAvavuM bhaDAvavuM, bharAvuM jae 'bhaDavuM' mAM. bhaDhAsAluM sa.kri, khAvuM. (2) bhAravuM. bhAJaDhAvuM karmaNi, kri. bhahAsaDhAvavuM che.,sa.kri. 1654 bhaDAsaDhAvavuM, bhaDAsaDhAvuM A bhaDAsavuM'mAM. bhaDu strI, khetaramAM be cAsa vaccenI vagara kheDAyelI jamIna bhaDuM na. [ja 'bhaDara' + yu. ''' svArthe ta.pra.] kUvAnI ke vAvanI bhIMta. (ra) gharamAM TUMkA esAranI karelA bhIMta (3) gADImAM rUnA bhareleA bhAra, dhAkaDuM. (4) ni:saMtAna marI javuM e bhasa kri.vi. [ravA.] 'bhaDUsa' evA avAja sAthe bhaThUsavuM sa.kri. [jue 'bhaDsa,'-tA.dha.] lAmAM vadhu paDatAM lAkaDhAM nAkhavAM. (2) (lA.) peTamAM nAkhavuM, khAvuM bhaDatI vi. [jae 'bhADuM' dvArA. bhADuMrahenAra, bhADUta bhaDerI srI. vAsaNAnI utaraDa bhaDelI strI. [ja 'bhaDuM' dvArA] kavAnI bhIMta bharelA puM. beTa dvArakA taraphanI eka muslima dharmAM jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) bhaDA puM. [ja bhaDuM.'] kUvA ke vAvanI bhIMta. (ra) vAvAva uparanI reMTanI ceAjanA. (3) rUnI me TI gAMsaDI, dhAkaDuM bhaDI-bhata jae 'bhaDA-bhaDa.' [e. (3) bhaNatara bhajI (zya) strI, [jae 'bhaNavuM.'] khelavuM e. (ra) vAMcavuM bhaNuka (kaca) zrI. [ravA.] bhaNakAra, guMjana prakAranA avAja bhaNakAra,-rA, bhaNukA huM. [ravA,] phreInA AvavAnA ke evA halana-calananA kAnamAM athaDAtA raNakA. [02-saMga (-sa) (3.pra.) saMbaMdha, saMparka, 'esesiyezana' (vi.ra.)] laNaNI strI. [jae'bhaNavuM'+ gu. aNI' rR. pra.] bhaNatara na., (25) zrI. [jue 'bhaNavuM' + gu, 'tara' kR.pra.] bhaNavAnI kriyA, vidyAbhyAsa, tAlIma, adhyayana, abhyAsa, zikSaNa [bhaNatara pUratuM bhaNatariyuM vi. [ jue 'bhaNatara.'+ gu. 'iyuM' ta.pra.] bhaNatiyALa vi. [jue 'bhaNavuM" + gu. 'tuM varta. kR+thayuM? ta.pra. + 'ALa'ta.pra.] bhaNavAmAM citta ceTADI rAkhanAruM bhazubhaNavuM a.kri. [ravA.] 'bhaNa bhaNa' evA avAja karavA, bhaNabhaNAvuM bhAve, kri bhaNabhaNAvavuM che.,sa.kri bhaNabhaNAvavuM, bhagubhaNAvuM e 'bhagubhaNavuM'mAM bhajIluM sa.kri. [saM. man tatsama] khelavuM, kheAlI javuM. (2) pATha karavA. (3) vidyAbhyAsa karavA, abhyAsa karavA, zIkhavuM. (4) vAMcavuM. (bha. qa. mAM kari praga: 'huM pATha bhaNyA-kavitA bhaNyA' vagere) [. gaNavuM (.pra.) vidyAbhyAsa sAthe vyavahAra-kuzaLa banavuM.] bhaNAvuM karmaNi,kri. bhaNAvavuM pre.,sakri bhaNusAlI,-LI puM. [saM. mAGarA i> saM. maMdAoir; rajavADAne meTAM vAsaNonA kAranI dekharekha rAkhanAra amaladAra-] vANiyAenI eka jJAti ane enA puruSa (atyAre 'bhAnuzAlI' zabda kRtrima ne bhrAmaka che.) (saMjJA) bhAmaNu na. [jue 'bhaNavuM'+gu. AmaNa' qa pra.], paNI strI. [ + gu. 'AmaNI' kR.pra.] bhaNAvavAnI kriyA. (2) bhaNAvavA badala maLatuM mahenatANuM _2010_04 .bhayavAra bhaNAvavuM. bhaNAvuM jae 'bhaNavuM' mAM. [bhAvI mUkavuM (rU.pra.) salAha ApI sAvadhAna rAkhanuM] [vAtacIta bhaNita vi. [saM.] bhaNavAmAM AveluM. (2) na, vArtAlApa, bhIna.. [saM. maLa vai., saM.bhaTTa.> prA. mami., -te uddezIne] taraka, praii. (ja. gu. mAM mATe, sAru, kAje, vAste' tema ne lIdhe paNa) bhaNeluM aphri [ravA.] avAja sAthe AvI pahoMcavuM, bhaguNAvuM lAve,kri, bhaNeNAvavuM ke.,sa.kri. bhaNeNATa puM. jae 'bhaNeNavuM' + gu. 'mATa' rR.pra.] avAja sAthe AvI pahoMcavuM ke nAsI javuM e. (ra) bhaNakAra bhaNuNAvavuM, bhaNeNAvuM jue 'bhaNeNavuM'mAM. bhaNeAbhaNa kri.vi. siM, mAnu>= prA. mALu dvArA dvirbhAvathI] sUrya AthamatI veLAe (ra) karAya, bhekhaDa bhata (-5) strI, jamInanI jemAM pANI gayuM hoya tevI phATa. bhatakATavuM akri. [ravA.] khaba mAra mAravA. bhatakATANuM karmaNa,kri bhatakATAvavuM pre.,sa.kri. bhutakATAvavuM, bhataTAvuM jue 'bhutakATavuM'mAM. bhatakuM na., -ke puM. phAMsa, ADakhIlI. (2) lAkaDInA prahAra. [kuM mUkavuM, -kuM melavuM, ko mAravA (3.pra.) dhabbA mArave] bhuta-khAnuM na. vAhana bhatarI-jamAI jue 'bhauna-jamAI.' bhatarIjA-vahu (-vai:) ja 'bhatrIjA-vahu.' bhatarIjI jae 'bhatrIjI.' bhatIje4e 'bhatrIjo.' bhata(-tha)vAra na. [saM. ma"> prA. matta dvArA.] kheDUtane mATe khetare laI javAtuM bhAta bhata(-tha)vArI strI. [ja'bhata(-tha)vAruM'+gu, I " strIpratyaya.] khetaramAM bhAta laI janArI kheta-strI bhata(tha)vAruM vi. juo 'bhata(-tha)vAra' + gu, ''' ta.pra.] khetare bhAta laI janAruM mAsa bhatA(-thA,-tai)NuM, na. [saM. mata>prA. matta dvArA] bhAta laI javA mATenuM kapaDuM bhati(-thi)yArI strI. [saM. mata> prA. matta dvArA] jue bhataNuM,yuM jue 'bhatANuM.' bhatthA(-ththA)-kArakuna puM. [jue 'bhacu'+kArakuna.'] bhaththu (elAvansa') cUkavanAra karmacArI ['bhatavArI.' jonI patnI bhattha-chyuM) na. [. mah- > prA, masatra-] bheAjana-nimitte ApavAmAM AvatI rakama. (ra) khAsa kAma mATe pagAra uparAMta apAtI rakama, elAvansa' [vara bhojana-jamAI puM [trae 'bhatrIjo' +'jamAI.] bhatrIjIne bhatrIta-vahu (-vau:) zrI, [jue bhatrIje' + 'vahu,'] bhatrI[bhAInI dIkarI, bhatarIjI bhatrIcha strI. [jue 'bhatrIjo'+ gu, 'I' pratyaya.] bhatrIjo puM. saM. atretha>prA, matterkhAma; 'nA prakSepa thaye] bhAInA dIkarA, bhatarIjo bhatha puM. DhagalA. (2) jaththA bhatharaNuM jue 'bhatANuM, ' bhathavAra jue 'bhatavAra.' Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhathavArI 1655 bhapa(-bha)kI bhathavArI e "bhatavArI." bhadrakAlI(-LI) strI. [saM] durgAnuM e nAmanuM eka svarUpa. bhathavAruM ja "bhatavAruM.' [javuM. bhathAvuM bhAve kri. (sajJA.) [(hAthI veDA vagere) bhathavuM a jhiM. galIdaMDAnI ramatamAM bIjAthI AgaLa nIkaLI bhadra-jAtika vi. [saM] eka khAsa prakAranI UMcI nasalanuM bhathA(-08)NuM jae "bhatANuM.' bhadratA strI. [saM] bhalAI, saraLatA. (2) sabhyatA, gRhabhacAravuM sakri. varasAda AvatAM pahelAM khetaramAM anAja sthAI, 'eTikeTa' vAvI daI DhAMkI rAkhavuM. bhathAravuM karmaNi, kei, bhathArAvavuM bhadra-mukha ni. [..] mAMgalika meDhAvALuM che. sakri. bhadramukhI vi, zrI. [sa.] bhadramukha zrI bhathArAvavuM, bhathArAvuM jae "bhathAravuM'mAM. bhadraloka puM. [saM] saMskArI ane pragatizIla samAja bhathiyArI ja "bhatiyArI', 'bhatavArI." bhadra-zIla vi. siM] khAnadAna AcaraNavALuM bhaththA-kArakuna ja "bhatthA-kArakuna." bhadrazIlA vi., strI. [saM] bhadra-zIla strI bhaLyuM ja "bhaLyuM.' bhadra-bhadra (bhadram - bhadra) vi, siM, paraMtu gu. mAM ubhe karelo bhadakAravuM saki. ja "bhadake', -nA dhA.] ghA kare. zabda] (lA.) gaNele nahi te paMDita, vidiyo. (ra.ma.) bhadakArAvuM kamaNi, kiM. bhadakArAvavuM che.sa..i bhadraMbhadra-zAhI (bhadrambhadra-) vi. [ + phA.] vidiyA jevuM bhadakArAvavuM, bhadakArAvuM ja e "bhadakAravuM'mAM. bhadraMbhadrIya (bhadrambhadrIya) vi. [+ saM. tA.pra.] bhadraMbhadrane bhadakiya puM. jAsusa, guptacara lagatuM, vediya mANasa kare tevuM bhadake puM. [ravA.] ghA, prahAra [thAya ema bhadrA strI. [] e nAmanuM sAtama karaNa-cAMgamAMnuM eka bhada bhada ji.vi. [ravA. picI jamInamAM cAlavAthI avAja muharta. (jo.) bhadamadAvavuM sakri. [ravA.] be vastuone bheLI bhaTakAvavI. bhadrAkaraNa ja e "bhadra-karaNa." (2) jhADane halAvI phaLa pADavAM. bhadabhadAvAvuM kamaNi, kei. bhadrAkSa puM. [sa. madra + akSi. batrI ] e "rudrAkSa." bhadavA-pAlI vi. jio "bhadavuM' + lI."] (lA.) mAla bhadrAtmA vi. [saM. madra + mAtmA puM, bra.vI.] maMgaLarUpa vagaranuM, namAluM, bAyaluM AtmA jema che tevuM bhadanamATIne nA paDe, DhacakuM bhadrAvavuM sa.phri. [saM. madra nA. dhA] (yajJopavIta vagere prasaMge bhadavuM* vi. [saM. madrA > prA. maga dvArA] (lA.) joDI baTukanA vALa utAravAmAM AvatA hoI) (lA.)muMDana karAvavuM buddhinuM. (2) napuMsaka, hIjaDuM. (3) namAluM, bAyeluM (kaTAkSamAM). [bhajavyuM eTale bhadrAvavuM (rU.pra.) hAthamAM bhadaMta (bhadanta) 5. pAlI., saMbhavata: se mAtra dvArA lIdheluM kAma pUruM karavuM bauddhomAM sAdhune mATe mAnanAcaka zabda bhadrAsaNa na. siM, madrAsana, arvA tabhava, jAna ughalAvatI bhadAka kri.vi. [2vA.] picI jamIna upara kAMI paDavAthI veLA brAhmaNane Asana upara besADI pUjana-arcana-dakSiNA avAja thAya ema thatAM e paraMparAe jAna vidAya thatI veLA gAmanA bhadAhara chuM. aDadhA pAkelA dANA taiyAra kareluM anAja pAdharamAM brAhmaNane devAmAM AvatI dakSiNa bhad vi. [saM. mah -> prA- maddama-] o "bha.' bhadrAsana na. [sa. midra + mAsano mAMgalika Asana. (2) bho chuM. mATInuM eka nAnakaDuM vAsaNa yoganAM AsanemAnuM eka. (yoga.) (3) rAjAnuM siMhAsana bhadrara . [sa. madra > prA., hiM "bhada2. musilama kAlamAM bhadrika vi. (saM. madra + saMrakRtAbhAsI DuM ta..] bhadra amadAvAda vagerenA "bhadra' killAone mATe zabda. (2) na. prakAranuM. (2) bheLuM mAMgaryo. [0 karAvavuM (rU.pra) muMDana karAvavuM] bhakikatA strI. [+ saM. tAM ta. pra.] bhadrikapaNuM bhad vi. [. madraya >> prA. mA-, hiM. 'bha"] (lA) bhaniya paM. [saM. mAnava dvArA ja "bhANiyo-bhANeja' jADuM. (2) kadarUpuM. (3) kaDhaMguM. (4) mUrkha (hulAmaNono zabda) [(lADamAM) bhANejI bhadra vi. siM] kahacANakArI. (2) umadA sAlasa svabhAvanuM. bhanI zrI. [saM. mAjInevA dvArA "bha' + gu. 'I' amIpratyaya.] (3) kakSA pedA vagerenI daSTie mobhAdAra, (4) zrImaMta. bhapa(-) kri.vi. [ravA.] "bhapa' evA avAjathI (5) na. kalyANa, bhaluM, ca, maMgaLa, (6) sukha, AbAdI. bhapa(-ba)ka(-kA)-dAra vi. jio "bhapa(-)ko'ke. (7) puM. eka prakAranuM mahAlaya. (sthAthatya.) (8) caDatA pratyaya], bhapa(-bha)kA baMdha (-bandha) vi. [+ phA. "ba6] UtaratA khAMcAvALo ane jene ATha hAMsa che te staMbha, bhapakAvALuM, zebhI UTheluM, bhAre zobhAvALuM. (2) 'senTrala opha-seTa' (ma.Dha.) (sthApatya.) (9) corasa ghATane sugaMdhI, khuzabedAra kaMDa. (sthApatya.) (10) esa AkArane killAne eka bhapa(-bha)kAvavuM sakri. [ravA.] vegathI pravAhI reDavuM. (2) prakAra. (sthApatya) (lA.) saLagAvavuM. (3) uzkeravuM. (4) cokhe- cekha bhadraka vi. saM.] bhadra, sAlasa, (2) na. kayANa kahI nAkhavuM bhaka(-dvA)-karaNa na [sa] (lA.) muMDana bhapa(-bhokI strI, jie "bhapa(.bha) ko' + gu. "I' kIbhadra-kAya vi. siM] mAMgalika dehavALuM (2) suMdara zarIravALuM pratyaya.] (lA.) roka, dama, dhamakI. (2) pataMga uDADatAM bhadrakArI vi. [saM5.] bhadra karanAruM, bhaluM karanAruM deranI se devI e (pataMga laDAvatA) 2010_04 Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bha(s)| bhapa(-bha)kA puM. [ravA.] ekama karavAmAM AvatI ze|bhA, varaNAgI, sAmAne AMjI de tevI zANA karavIe, [.mAravA (rU.pra.) ke mArave, DaghAvavuM] bhapUDA puM, [ravA,] jae 'bhapakA.' bhapeAlA yuM. pharapheAlA bhrakha kri.vi. [ravA,] 'bhap' evA avAjathI bhappala vi. [ravA.] jADuM, sthUla, bhalA jevuM, bhakaDuM bhaju 'bhapa' bhaphAka kri.vi. [ravA,] bhaphAka' evA avAjathI bhaphAkiyuM vi. [ + gu. iyuM' ta.pra.] (lA.) phAve tema khelanAruM.(ra) sAhasika, [-yA paMtha (-pantha) (rU.pra.) vAmamArganA eka prakAra, moTA paMtha. (saMjJA.)] 1656 bhrama-pAMcorI bhabharATa puM. [jae 'bhabhaDathuM' + gu. 'ATa' rR.pra.] bhabhaDavuM e, khakhaDATa 'bhabhaDATa.' bhabhara puM. [ravA.] bhayamAM pADelI rADa bhaDuM vi. [ravA.] jue 'bhapala.' bhabharavuM a.kri, jaA 'bhabhara,'-tA.dhA.] bhayamAM rA pADavI. (2) DaravuM, bIjuM bharaeNluM vi. [ravA.] jae 'bhala.' (2) na. nuM nAnuM dheAkaDuM bhabharAvavuM sakri, [ravA.] koI padArtha upara jhINA bhUkA (3) ghAsanI dAbIne vALelI gAMsaDI leTa vagere veravAM. (ra) (lA.) zaMkA AvavI. mULa bhabharAvavI (rU.pra.) bagADI nAkhavuM. marImasAlA bhabharAvavAM, mIThuM maracuM bhabharAvavAM (phuM.pra.) jhaghaDAne saMkAravA] bhabharuM vi. jemAM kaNekaNa judA hoya tevuM. (ra) na. jADuM daLeluM anAja G(vz)bhaDhavuM a.kra. [ravA.] khela bela karyAM karavuM, khakhaDavuM. bha(0)bhaDAvuM bhAve,kri, bha(02)bhaDAvavuM che.,sa.kri _2010_04 bha(08)bhaDAva, bha(c)bhaDhAvuM jue 'bha(08)bhaDavuM' mAM, bhabhaDI strI, bhUkharA raMganI daLavALI jamIna bhabhaDA puM. [jue 'bhaDavuM'+ gu. e' rR. pra.] jue zaphAkA huM. [ravA.] 'bhak' avAja sAthe paDavAno avAja. (2) sakA, khAkA, (3) (lA.) gapa, DiMga bakAvavuM, bharAvuM jae 'bhAkavuM'mAM bhAMga kri.vi. [vA.] 'bhak' evA meATA avAjathI (paDatI veLA) [(2) ADa-khIlI bhaphAMgiyA vi., puM. [+ gu. 'yuM' ta.pra,] (lA.) pathA. bhIDuM vi. jaA 'bharaeNluM(1).' bharUchuM sa.ki. [ravA.] jorathI mAra mArave. (ra) (lA.) khuba khAvuM. (3) ucApata karavuM. (4) nAza karavuM. bhapheDAvuM karmaNi, kri. bhapheDhAvavuM ke, phri bhapheDAvavuM, bhapheravuM jae 'bhareDavuM'mAM. bhakhagna (ka) strI. utkaTa vAsa, AkarI gaMdha. (ra) (lA.) bhaDakAnuM vadhI paDavuM e lakhavuM a.kri. [jue 'bhakhaka,'-nA.dhA.] gaMdhAyuM. bhabakAvuM bhAve,kri. bhamakAvavuM pre,sa.ki lakhAvavuM, bhakhakANuM jue 'bhakhakavuM' mAM, bhakhaphrI zrI. [jue 'bhabhaka'+ gu. I'svArthe ta. pra.] bhabhUtI zrI. [saM. vimUrtti] jue 'bhabhUta,' jue 'bhramaka.' (2) (lA.) dhamakI, Dara bhabUkuM vi, cakacakatuM, (ra) rAtA raMganuM bhakhkhaDha,2 puM. [ravA.] gabharATa bhA-bhrama kra vi. [ravA.] 'bhabha' evA avAja sAthe bhabhaka (-katha) strI, [ravA.] sArI suvAsa, sugaMdha, saurabha, khuzakhe. [. UThavI,* 0 mAravI (rU.pra.) maheka maheka thavuM] bhabha (-kA)-dAra jae 'bhapaka(-kA)-dAra.' bhabhakA-baMdha (anya) jue 'bhapakA-baMdha.' bhabhakAra puM. [ravA,] jue 'bhapakA.' bhalakArA puM. [ravA.] gheTAM makarAM khelAvavA govALanA meDhAmAMthI nIkaLatA eka khAsa avAja bhabhakAvavuM ja 'bhapakAvavuM.' bhabhakI jae 'bhaTTI,' bhakta ja 'bhapA' bhabharATa (-Taya) zrI. pleA elavyA pachInI dhagadhagatI rAkha bhabhukAvavuM, bhabhukavuM jae 'bhalakavuM' mAM, bhabhUka (ka) zrI. rivA.] jae 'bhabhaka.' bhabhUkavuM a.kri. [jae 'bhalaka,'-nA.dhA] UchaLI bahAra AvavuM. (2) bhaDakA UbheA thave. (3) (lA.) ekadama gusse thaI helaphela zA kahevA. bhalukAnuM bhAve,kri. bhabhukAvavuM ke.,sa kri bhabhUke puM. [jue 'bhaka' + jhu, 'e' svArthe ta.pra.] (dharatInA peTALamAMthI pravAhInA) prabaLa UbharA bahAra AvavA, (2) bhaDakA UThavA e O bhabhUta (-5) zrI. [saM. vimUrtti] khAvA sAdhunI dhaNImAMnI rAkha, bhabhutI. [. cALavI (-coLavI), lagAvavI (rU.pra.) AvA thaI javuM. ceALAvavI (cALAvavI) (1.pra.) pAyamAlI taraphe DhasaDI javuM] bhabhUta-dhArI (bhabhRtya) vi. [+A.,puM.], bhrabhUtiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta.pra.] verAgI baneluM bhabha ja 'bha' bhabhbhA huM, 'bha' varNa, (2) 'bha' uccAra bhama kri,vi, [ravA.] 'bhrama' evA avAjathI bhamakatuM vi. hUbahUM, AbehUba, tAza, aaadala bhrama kArA puM. (ravA] 'bhrama' evA avAja bhamagarA vi., puM. kharAdI kAma karanAra, sarANiyA bhamagalAlA jae 'bhapa-galAlA.' bhamatiyALa vi. [jae 'bhamavuM' + gu. 'tuM' varte.kR., + "yuM ta,pra. + ALa' ta.pra.] bhamyA karanAruM, rakhaDuM, rajhaLu bhamatI strI. [ja 'bhamatuM' dvArA.] hiMdu maMdiramAM garbhagRhanI pharatA AvelA karavAnA mArga, pradakSiNAmArge bhrama-pakhAla vi. rivA. + jue 'pakhAla.'] (lA.) khUba jADuM (pakhAla jevuM meDhuM pAchuM te jADuM) [thayeluM bhrama-patIruM na. [ravA. + 'patIruM.'] (lA.) khAI pI tagaDuM bhrama-pAMcazerI srI [ravA. + jae 'pAMcazerI.'] (lA.) gupta saMketa, gupta vastu ke vAta Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhamara 1657. bhamAvatuM bhakaTi bhamara' puM, siM. samara>mA mamara, prA. tatsam] vamaLa, dIkare, (2) bAla kumAra pANImAM paDatI bhamarI (geLAkAra). (2) bamare. [kALuM bhamara 5. jio "bhamara' + gu. "huM' svArthe ta. pra.] bhamara (rU.pra.) bhamarAnA raMga jevuM tadana kALuM] ja "bhamaro.' (padyamAM) [vAne rega bhama(ma) strI. [saM. " dvArA] AMkha uparanuM bhavuM, bhamAM, bhamaravA 5. [jAo. "bhamara' + "vA.'] cakarI Ava bhamarALa,-luM vi. jio "bhama" + gu, "ALa'- ALuM' bhamaraDI strI, jio 'bhamara'' + 'kaDI.'] khIlAmAM pharyo ta..] (mAthAmAM ke zarIra 52 vALanuM guMcaLuM apazukana kare tevI goLa kaDI, khIlAvALI goLa kaDI gaNAtuM hoI) (lA.) apazukaniyALa. (2) kamanasIba bhamaraka? . [4e "bhamara" + "ka-puM. rU5] bhamara- bhamarAM-aDhI sI. kavAyatane eka prakAra kaDInA prakAranuM kuvAmAMthI pANI kADhavAnA kesane jaDelI bhamariyAI vi.[ja e "bhamaryuiM'gu. "ALuM' svArtha ta. pra.] lokhaMDhanI kAMbI upara 2khAtuM lekhanuM moTuM kaDuM (jemAM bhamarAnI bhAtavALuM. (padyamAM ) varata baMdhAya che) [vALo bhamaraDe bhama(ma)riyuM vi. [jue "bhamara' + gu. 'iyuM' ta. pra] bhamara-gariyA ! jio "bhamara"+ "gari.'] bhamara-kaDI- goLa goLa pharyA karatuM. (2) bhamarAne lagatuM. (3) bhamarAbhamara-gAMTha (-4) strI o "bhamara' + "gAMDa,"] dorIne oe banAveluM. (4) cakarInA rogavALuM. (5) na. cakarI tANavAthI vadhu sajajaDa thatI jAya evI rIte vALelI graMthi roga, bhamara-vA. (6) bhamarAnI bhAtanuM strIonuM eka vastra bhamara-guphA strI, [ja bhamara' + "guphA.'] DekanI upara- bhamarI strI, jio "bhamaro' + gu. 'I' apratyaya.] nA bhAgamAMnuM cakra bhamarAnA prakAranI eka rAtA raMganI mATI mAkhI. (2) bhamara-gerala . e nAmanI eka dezI ramata, ghaMTI-khIla bhamarAnA AkAranuM pANImAM paDatuM nAnuM nAnuM vamaLa, (3) bhamaracakkara kri.vi. jio "bhamara' + 'cakkara.'] bhamaraDAnI mAthA paranA ke zarIra paranA vALanI nAnI gaMcaLI. (4) bhamarInA jema goLa goLa pharatuM hoya ema AkAranuM khIlAnA mAthA nIce rakhAtuM nAnuM cakaraDuM, 'vAyabhamara-chAla (-15) sI. [ o "bhamara" + "chAla."] e sara." (5) DiyAnA moravAyA upara jaDavAmAM AvatuM eka nAmanI eka vanaspati (kavinaina jevA guNadharmavALA) ramakaDuM. (6) mAthAnuM strIonuM eka dhareNuM. [2 khAvI bhamaraDA-dAva chuM. jio 'bhamaraDe" + dAva."] e nAmanI (rU.pra) cakkara AvavAM. 0 5DavI (.pra.) pANImAM ke taravAnI eka gata pravAhImAM havAnI asare nAnAM vamaLa thavAM]. bhamaraDI sI. [ juo "bhamaraDe' + gu. I' pratyaya] bhamaro puM, [saM, amara -> prA. mamarama-] bhramara, puda. goLa goLa phUdaDI pharavI e. (2) eka ramakaDuM, cakaraDI, pharaka- (2) pANImAM havAne kAraNe paDatuM pramANamAM jarA moTuM DI. (3) patarAMmAMthI bhamarI banAvavAnI zAraDI. (4) e vamaLa. (3) mAthA para ke zarIra upara vALanI thatI moTI nAmanI eka vela, gariyA-vela : bhamarI. (4) jeTalA roTalI para dAjhano pharela. [0 bhaMsa bhamaraDuM na. (juo 'bhamara" + gu. huM svArthe ta. pra.]. (ra.a.) kAma bagADavuM. 0 bhaMsAI jaze (rU.pra.) kamanasIbI cakkara cakkara pharavuM e. [0 vaLavuM (rU.pra.) pariNAma zunyamAM thavI. 0 he (rUma) (zarIramAM koI paNa bhAgamAM bhamarAnuM AvavuM]. cihana hovAnA aMdAje) kyAMca TharI ThAma na besavuM. (2) bhamaraDo chuM. [o "bhamara' + gu. 'DuM' vArthe ta. pra.] kamanasIbI hovI] AravALuM kAMIka zaMku-AkAranuM eka ramakaDuM, gari. bhamalI strI, [ja e "bhamavuM' dvArA] cakarIne roga, bhamarI [- jevuM (rU.pra.) asthira jevuM. (2) zunya-rUpa. (3) bhamalI* zrI. e "bhaMbhalA." mukhe. pharI vaLa (rU.pra.) bhAre nukasAna veThavuM. (2) bhamavuM aji. [saM. stram > prA, mama:, mA, tasama] goLAzunyamAM pariNamavuM. 0 pherava (pra.) game tema avicArI kAre nAnAM moTAM vartulomAM pharavuM. (2) pharavuM, AMTA mAravA. rIte sahI karavI]. . (3) bhaTakavuM, rakhaDavuM. (4) (lA.) magajamAM vicAra AvavA. kAmara-bArI strI. [jue "bhamara" + bArI.'] (lA) pANImAM (5) tammara AvavAM. (6) chetarAvuM. (7) vahemAyuM. [0 tuM bhama(-sma)-bhAluM na. [e "bhamara' + "bhAluM.'] bhama- - bhUta (rU.pra.) Akho divasa ahI tahIM rakhaDayA karatuM rAnA jevA tadana kALA raMganuM bhAluM. (2) (lA.) kAtila mANasa, bhamI javuM (rU.pra.) koInA caDAvyA deravAI javuM. prANahAraka bhAlo (2) tammara AvavAM. (3) vahemamAM AvavuM] bhamAvuM, bhamara-bhIMDI strI, chokarIonI eka ramata bhAve.. ji. bhamAhavuM che., sa.ji. 2khaDAvavuM, rajhaLAvavuM. bhamara-bhUlI jhI. eka dezI ramata, akkala-bhUlI bhamAvavuM che sa. kri. bhrAMtimAM nAkhavuM. (baMne prerakamAM bhamara-riMga (-bhe8i ) muM. vaDodarA tarapha ramAtI e arthabheda che.) nAmanI eka ramata bha-mela(-La) (-mala,-La) na. [saM.] nakSatra-maMDaLa. bhamara-bheLuM vi. jio "bhamara" + bheLuM.' (uDADe toya bhamAM strI, [saM. 4 ] AMkha uparanuM bhavuM, bhamara, bhakuTi bhamaro pAcho Avate heya-e sarakhAmaNIe) tadana bhamaravuM "bhamavuM'mAM bheLuM, nikhAlasa hevAnuM. (2) (lA) snehALa bhamA, vi. [ja e "bhamavuM' dvArA. rakhaDAu. (2) lebhAgu bhamara-lAla puM. jio "bhamara" + saM.) lADake dIkarAne bhamAvavuM, bhamAvuM juo "bhamavuMmAM. 2010_04 Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhamo 1658 bharakhavuM bhamI strI. . jhamiv> prA. mami] cakakara, tammara, saMdeha batAvanAruM tivI jagyA bhamarI khAvI e bhaya-sthAna na. [saM. jyAMthI bhaya thavAnI zakayatA hoya bhameda vi. aLakhAmaNuM meDhAvALuM. (2) apazukaniyALa bhaya-hetu 5. [.] bhayanuM kAraNa bhamodaruM vi. meTI phAMda ke phAMdavALuM bhayaMkara (bhayara-) sI. siM.] atyaMta bhaya upajAvanAruM, bhasma kri.vi. [2vA.] "bhamma" evA avAja sAthe (nakkara bhayAnaka, vikarALa, ghera. (2) (lA.) jIva-leNa ke bhAre vajana paDatAM) bharyakara-tA (bhaya-) zrI. siM.] bhayaMkara hovApaNuM bhammara ja "bhamara." bhayA ke.pra. [saM. prAtA > prA. mAthA, mAya, dvArA hi. bhamara-bhAluM ja "bhamara-bhAluM." bhaiyA'] kaI kaI jJAtimAM "jamAI' mATenuM saMbodhana bhammara-bheLuM jue "bhammara-bheLuM." bhayAkula(-La) vi. [saM. maya + mAI] juo "bhaya-vyAkula.' bhaya . [,na.] bhIti, bIka, Dara, dhAstI, dahezata. (2) bhayAta (krAnta) vi. [saM. maLa + mA-zAna bhayathI gherAI (lA.) Apatti, Aphata, saMkaTa (3) paM. bhayAnaka rasane gayeluM, taddana bhayabhIta e nAmane sthAyI bhAva (kAvya.) [dekhA (rU.pra.) bhayAtura vi. saM. matha + cAtura) e "bhaya-vyAkula." bivaDhAvavuM. (2) dhamakI ApavI, 0 pAmavuM, 3 lAga bhayAtmaka vi. [saM. maLa + marama + +] bhayarUpa, bhayayukta (u.pra) Dara, dhAstI anubhavavI. o zAkha (rU. pra.) bhayAnaka vi. [saM.] e "bhayaMkara." (2) 5. jene sthAyI sAvadhAna banavuM, sabhAna rahevuM bhAva bhaya' che tevo kAvyano eka rasa, (kAya.) bhaya-kAra, kavi. [4], bhaya-kArI vi. [sa., .] Dara bhayAnakatA strI, [sa.] ja "bhayaMkara-tA." Ubho karanAruM, bivaDAvanAruM bodheluM bhayAnvita vi. saM. mitha + azvita] juo "bhayayukta.' bhaya-zrata visiM.1 bI gayeluM, DarI gayeluM, bhayabhIta, bhayArta vi. [sa, ma + mAdI ja "bhaya-trasta." bhaya-cina na. [sa.] bhayanuM eMdhANa bhayAvaha vi. saMmag + mAM-vahR] bhaya lAvI ApanAruM, bhaya-ceSTA jI. [saM.] DarI gayela hoya evI rItabhAta bhaya-dAyaka bhayajanaka vi. siM.] jue "bhaya-kAra." bhayAviSTa vi. [saM. mag + T-viSTa ja "bhaya-parNa." bhaya-janita vi. [] Darane lIdhe thayeluM bhayAspada vi. [sa. maNa + arUDha na.] bhayanA sthAnarUpa, bhaya-trasta vi. [saM.] Darane laI trAsI UTheluM, bhaca-pIDita bhayathI bhareluM bhaya-dazI vi. [sa, puM] bhayane joI zakanAruM, jene bhayo bhayuM vi. siM, mata-> prA. mULama-> vraja, "bhayo' khyAla AvI jAya tevuM (thayuM) dvArA gu.) thayuM, thayeluM. (padyamAM.) bhaya-dAyaka vi. [saM] ja e "bhayajanaka.' bhaya ke.pra. jio 'bhayuM,' vraja, bhaye."] (lA.) sAruM bhaya-pIDita vi. saM.] juo "bhaya-trasta ' thayuM e bhAvane ugAra, 0i kare (3 praka) mAnatA pUrI bhatha-pUrNa vei [.] bhayathI bhareluM, bhayAtmaka, bhayamaya karavI, 0 bhaye (rU.pra.) vAha vAha, ghaNuM sAruM thayuM]. bhatha-prada vi. [saM.] jue "bhaya-dAyaka'-bhaya-janaka." bhopazama DuM. siMmA + 3pa-rAma] bhayanI zAMti, Dara cAha bhaya-prIti zrI. [saM.] Darane laI karavAmAM Avato prema ja e bhaya-bharita vi. siM. ma-mRta, paNa "mara' chuM. ne saM. daMta bhara' chuM. [saM.] bhAra, beja. (2) lAkaDAM ke ghAsanA pULA ku.pra. lagADI] bhayathI bhareluM [bhayamAMthI mukta karanAra gADAmAM bharavAmAM Ave che athavA e bharavALuM gADuM bhaya-maMjana (-bhajana) vi. [saM.] bhaya bhAMgI nAkhanAra, bhara vi. jio "bharavuM.] "bhareluM' e arthamAM samAsanA bhayabhIta vi. [saM.] bI gayeluM, DarI gayeluM pUrva padamAM: "bhara-pUra' 'bhara-javAnI' "bhara-bana" "bharabhayabhItAvasthA strI. [+ sa. ma.sthA] DaranI paristhiti, bajAra' vagere. bhayanI hAlata [bhayathI bacavA prayatna karanAruM -bhara kri.vi. [ja e "bharavuM.'] "bhareluM' e arthano anuga bhaya-bhIru vi. [saM.] bIkane laI DaghAI janAruM. (2) samAsane aMteH "neha-bhara' "kSaNa-bhara" "divasa-bhara' bhaya-mArga kuM. [saM.] bhayathI bharele raste bhara-AkAra puM. [juo 'bhara+sa.] pUrI viTI (khetara bhaya-mukta vi. [sa.] bhayamAMthI cha TuM thayeluM, bhaya-hIna thayeluM mATe vire) bhaya-mUlaka vi. [sa.] jenA maLamAM bhaya rahelo hoya tevuM, bhara-upATa 5. (bharatha-upADatha) strI. [ja e "bharavuM + bhayane lIdhe thayeluM upADavuM.'] khAtAmAM nANAM vagere mUkavAM ane upADI levA e bhaya-yukta vi. [saM.] bhayavALuM, bhayathI bhareluM bhara-UMgha zrI. jio 'bhara' + "UMdha.] gADha nidrA bhaya-rahita vi [saM.1 jue "bhaya-mukta.' bhara-jaya strI- [ja e "bhara' + kuca.] (lA.) paracuraNa bhaya-rUpa vi. siM.] o "bhaya-yukta.' cIja-vastuo ke mANaso vagereno samUha ("bharakasa' e bhaya-laza vi. [saM.] bIdheluM, DareluM grA. uccAraNa) bhayavazAt kri.vi. [sa.] bhayane lIdhe, DaranA kAraNe bharakha kuM., na. [ja "bharakhavuM."] AhAra, khAdya, kherAka, bhaya-yAkula(La) vi. [ ] bhayane kAraNe gabharAyeluM, bAvaruM bhakSa (khAsa karI hisya pazuo kare che te) bhayasUcaka vi. [saM.] bhayane khyAla ApanAruM, dhAstInA bharakhavuM sakri. [sa- maNa -> prA. maga dvArA] (hiMstra 2010 04 Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhara-khaMDuM 1659 bharata 1 pazuoe) AkhuM ane AkhuM moDhAmAM khAI gaLI javuM. (2) tANIne bAMdhavuM. (3) (lA.) samajhathA vinA game tema (2) (lA.) herAna-parezAna karavuM. bharakhAvuM karmaNi, ki. bapayA karavuM. [bharaDI devuM, bharaDI mAravuM (rU.pra.) khAnagI bharakhAvavuM che., sa ki. vAta bolI nAkhavI] bharAvuM karmaNi, ji. bharAvavuM bhara-khetuM na, jio "bhara' + khaMDavuM' + gu, "u" kuba,] 9., saki [badha khAI janAruM DhasA maThiyAM ke bhAkharA khAtAM pUrA na bhAMgelA TukaDA, gaThAM bharA-bhesa(-za) vi. jio "bharaDavuM + bhaMsavuM."] (lA.) bharakhAvavuM, bharakhAvuM ja e "bharakha'mAM. bharaDhAvavuM, bharAvuM e "bharaDavuM'mAM. bharakhAM bharakhAM ka.vi. [ja "bharakha-dvirbhAva. AmAM bhara-hAM na. jio "bhara' + "hAMDa."] (lA.) pUrA jorathI AM' e varta. kALa pa.pu.e.va.] khAuM khAuM cAlavuM ke doDavuM e bhara- bale pR. [ja "bhara' + "bale.'] bharela bharatiyuM na. (juo 'bharaDavuM' + gu. 'iyuM" ka. pra.] javAra be, A khobo cokhA ane tuveranI sarakhe bhAge karelI eka khAdya vAnI bharakhI 'bharagarachI.' bharaDuM vi. juo "bharaDavuM + gu. '3' ku.pra.] bharaDakA jevuM bhara-gacha thai. jie "bhara' + saM. 18] gurUchAvALuM bhara De' chuM. [sa maTana -> marahama-] zivAlaya vagerene bharagachI, chachI vi., [bharata bhareluM "bhara-gara' + gu. 'I', pUjArI, tapodhana svArthe ta...] bharata bhareluM. (2) strI, sIonuM eka rezamI bhara* 5. [jue "bharaDuM.'] bharaDIne karelo anAjane ke, vastra (gucchA-bhareluM) jADuM daLeluM anAja, (2) kasIne karavAmAM Avato bIDa bhAragata na. [marA.] bharI nAkhavAnI sthiti, pUrNatA ke vITa. (2) chAparAnI vaLIene kabajAmAM rAkhavA vAMsa bhara-gALe . jio "bhara' + "gALo.'] (lA.) bharatI, vaDe lIdhela baMdha. (4) dorI vaNavA mATenuM lAkaDAnuM eka umeraNa sAdhana. (5) zeraDI vagerenA sAMThAne eka rega. [0 de, bharacaka vi. [jao "bhara' + "caka' (maca' artha)1 0 le (rU.pra.) sakhata rIte vIMTI levuM]. pUrepUruM thaI gayeluM, tadana cikAra. (2) ThasoThasa raheluM bhara-DhALa [ja 'bharavuM' + DhALavuM.']lA,) Avaka-jAvaka, bhara-caTa,-2 ja e "bhara-caka.' (2) na- Te. (3) mana-be bharacaMdI (ca-dI) zrI. [jae "bhara' + "caMdI."] cheDA bharaNa na. [saM.] bharavuM e, pUravuM e. (2) dukhatI AMkhamAM mATenAM dhApANInI vipulatA (2) vi. jyAM puSkaLa cimeDa vagerene bhU bhara e. (3) e bhake. (4) ghAsa-pANI hoya tevuM (lA.) jAdUgarane Tucake bhara-mAsuM (mAsuM) ne. jio "bhara"+ mAsa. bharaNa-taTa muM na. [] nadI ke samudranA kAMThAne kura jAmI paDelI varasAdanI Rtu, kha comAsuM bharaNa-poSaNa na. [saM.] AjIvikA, khAdhA-kherAkI, gujabharajarI vi. jio 'bhara" "jarI' (sonA-rUpAnI.)] rAna, nibhAva, nirvAha, meinTenansa' khIcAkhIca jarIe bhareluM [vALuM, nava-javAna bharaNa-poSaNa-kartA vi. [saMj.3 gujarAna pUruM pADanAra bharajuvAna vi. e "bhara' + juvAna.'] pUrepUrI javAnI- bharaNa-poSaNa sI. [saM.mAM 1qoSaNAstrI, rUDha nathI.] juo bharajavAnI strI, jio "bhara'-javAnI.'], bharajobana "bharaNa-poSaNa.' [poSaNa meLavavAne hakka na, jie "bhara' + jobana.']pUrNa yauvana [tAkAtathI bharaNapoSaNAdhikAra chuM. [sa,maraNa-poSaNa + mafSa-kA2] bharaNabhara-ra vi. [ie bhara' + "jera."] pUrA jorathI, pUrI bharaNiyuM na. [saM. maLa + gu. 'iyuM" te.pra.] meTa Tepale. bharadiyuM na. jhIpaTA nAmanA choDanuM phaLa (2) dhaMTInA thALAnA cokaThAmAM besADeluM lAkaDAnuM te te bhara' (-Datha) strI. jio "bharavuM.'] be paththaro vacce pATiyuM bharaDAvAnI jagyA. (2) kesa ane varata e baMnene joDa- bharaNI strI. [saM.] sattAvIsa nakSatramAMnuM bIju nakSatra. nArI lokahAnI khIlI, khera-saNuM (kha) (2) staMbhanI UMcAI vadhAravA ya enA baMne bharaDa2 ki.vi. rivA.] bharaDAtAM thAya tevA avAjathI. (2) vibhAgane judA pADelA batAvavA mATe vayamAM umerAtI vi. bharaDAI jAya tevuM, baraDa amuka bhAganI alaMkArelI zirA. (sthApatya.) bharaka vi. jio 'bharaDavuM tArA] (lA.) bela bela karyA bharaNI strI. [ja "bharavuM' + gu. "aNuM" ka.pra. + "I' karanAruM. game tevuM bolyA karanAruM. (2) paM. bhaya, bhevA pratyaya] bharavAnI kriyA, (2) umeraNa, pUraNa. (7) (zAka bhaka-bhajazuM na. [ja e "bharaDaka' + bhIMjaNuM.'] aDadhuM karavAnuM) eka jAtanuM vAsaNa laLeluM bharaDeluM keI paNa khAdya bharaNuM na. [ja e "bharavuM' + gu. 'aNuM" kR.pra.] ja e bharakI strI. [e "bharaDakuM' + gu. "I' "pratyaya.] bharaNI*(1,2)." (2) rokaDa nANAM vagere khAtAmAM ke bharaDelI bhUkI, bhaDakI, (2) rAbaDI jevI eka vAnI leNAmAM ApavAM e, "remiTansa." (3) rAja-bhAga, vaje. bharakuM na. [ja "bharaDavuM tAra.] ghaMTaDA vageremAM bharaDelo bharata paM. [3] saryavaMzanA RSabhadeva rAjAne pATavI putra, ke, bhaDakuM (saMjJA.) (2) caMdravaMzanA rAjA duSaMtane zAkuMtalAmAM thayelo bhara-bha kri.vi [ravA.] bhavayAnAM bhUMgaLAM vAge ema putra. (saMjJA) (3) sUryavaMzanA dazarathane kaikeyI rANImAM bharavuM sa ji. [ravA.] dANAnA TukaDA paDe e rIte daLavuM. thayele putra, rAmane sAva nAno bhAI. (saMjJA) (4) saMskRta 2010_04 Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bharanAra bharapAnuM nATayazAstra nAmanA graMthane manAte Adi lekhaka muni. (saMjJA.) bharatiyo vivuM. [juo "bharatiyuM.'] dhAtunA DhALa pADa(5) naTano dhaMdho karanArI eka prAcIna jAti ane ene nAra kArIgara. (2) bharata bharavAnuM kAma karanAra kalAkAra. puruSa. (saMjJA) (3) nANAMnI sAme kayA meLavanAra vara (kanyAvikrayathI) bharata* na. [ja e "bharavuM' + gu. "ata' kapri] bharavuM e, bharatI strI. [ie bharavuM' + gu. "tuM" varta ka + "I' strIbharaNuM. (2) (mATI vagerenI) pUraNa. (3) thavuM-pIlanuM pratyaya.] bharavAnI kriyA, pUraNuM. (2) nekarImAMnA khADA e (kapaDA upara), vela-bu vagere bhAta dArAthI vastramAM pUravAne mATenI kriyA, 'kriTamenTa.'(3) Avare, Avaka. uThAvavI e, (4) nava-kAMkarInI ramatamAM khAnAmAM kAMkarI (4) dariyA ke khADImAM pANIno caDato javALa, 'TAI." mUkavI e. (5) dhAtune rasa bIbAmAM reDIne ghATa pADavA [eTa (rU.pra) caDatI-paDatI.0 karavI (2.pra.) khAlI e. (6) khATalAmAM sIMdarI bharavI e jagyA pUravA mANasanI pasaMdagI karavI. 0 thavI (u.pra.) bharata-kalA(-15) strI, jio "bharata' + saM.] kapaDA upara puSkaLa pramANamAM AvavuM-umerAvuM. 0 thavuM (rU.pra.) lavakaramAM vela-buTTA vagere prakAranI bhAta khIlavAnI vidhA ke piolIsamAM nokarI meLavavI] bharata kAma na. jio "bharata' + "kAma] juo 'bharata ?' bharatI-dAra vivuM. [+ kA. pratyaya lakara pilIsa vageremAM bharata-kula(-La) na. [sa.] caMdravaMzI durgaMtanA putra "bharata ne khAlI jagyA pUravA ke navI jagyAe pUrava pezya mANavaMza (-pAMDa ane kera e kuLanA hatA.) (saMjJA.) seAnI pasaMdagI karanAra amaladAra bharata-kSetra na. [saM] jue "bharata-khaMDa.' bharatI-sAMpaNa (zya) strI. [+ jue "sAMpaNa.] vahANamAM bharata-khaMta (kha) puM. [saM] sUryavaMzI rAjA bharatane kAraNe mAla-sAmAna pUre bharatAM jayAMsudhI pANImAM besatuM thAya athavA caMdravaMzI duvyaMta-putra bharatane kAraNe AryAvarta enI sapATI batAvatI AMkelI rekhA. (vahANa.). -brahmAvata sahitane vizALa pradeza, bhAratavarSa (AjanA bharathari kuM. [ o 'bharathAra' + 7. "chayuMta..] juo bhArata-pAkistAna-baMgalAdeza-silena-brahmadeza sahita) "bharatAra.' (padhamAM) bhahatakhaMDI (-khaDI) vi. [ + . 'I' te pra.] bharatakhaMDane bharatharI muM. [saM. matRhari dvArA] anuzruti pramANe rAjA lagatuM, bhAratavarSIya | vikramAdityane mATe bhAI. (saMjJA.)(2) ekatA re vagADabharata-gUMthaNa na. [4o "bharata + "gaMthaNa.] bharata bharavAnuM nArI sAMI bAvAonA prakAranI eka hiMdu jJAti ane ane dorAthI gUMthaNI karavAnuM kAma [Tuka, bhAteDiyuM ene puruSa (saMjJa') bharataNuM na. khetare bhAta bAMdhIne laI javAne kapaDAne bharathAra ja e "bhara tAra." bharata-bhUmi strI, siM.] juo "bharata-khaMDa." bhara-darabhAra puM. [4e "bhara ' + "darabAra.'] saMpUrNa rIte bharata-mata chuM, [sa na.] rAgonA viSayamAM kahevAtA nATa- bharAyelI rAjanI kacerI zAstrakAra bharata ane siddhAMta bhara-dariye DuM. [4 'bhara' + "dariye ] dUra sudhI kayAMya bhAratara(-la,-La) na. [ o "bharavuM' dvArA.] bharavuM ke pUravuM jamIna na dekhAtI hoya te sAgarane bhAga e, pUraNI. (2) (lagaDA uparanuM) bharata. (3) bharIne bharadvAMTa na. bahu ja utAvaLe deDavAnI kriyA ApavAnuM mApa. (4) DhALo karavo e. (1) mApaNI bhara-deha (Da) strI. [e "bhara' + deDa.'] bahuM ja bharatara-lekha (lekha3) na. [ + e "lokhaMDa'] kALAnuM utAvaLe devuM e, bharadAMDa. (2) chalaMga, phalAMga loDhuM, "kAsTa-Ayarna' [(3) kSetraphaLa bhara-derI strI. [o "bhara"+ ArI.'] pataMga sAthenI bharatI strI, jio bharavuM' dvAra.] bharatara. (2) mApa. pUrepUrI dara. [e javuM (rU. pra) UMce caDele pataMga bharatala(-La) juo "bharatara." uDADanAranA hAtha pAsethI tUTatAM cA javA]. bharata-vana na. [4] giranAranI upara uttara bAjunI UMcI bharadvAja muM. siM.] aMgirA RSinA kulamAM utpanna thayela khINamAM AveluM jaMgala. (saM.) eka prAcInatama RSi-"bhadvAja' gotrane mULa puruSa. bharata-vAkya na. [saM.1 saMskRta prakAranI nATa-racanAomAM (saMjJA. (2) na. [sa, ] e nAmanuM eka pakSI cheka aMte 2ja karAtuM AzIrvAdAtmaka vacana (lokanA bharanidrA strI, jio "bhara' + ] gADha UMgha rUpamAM). (nATatha) [eka taMtuvAdya bharanIMgaLa na. (juo "bharavuM' + "nIMgaLavuM.') phUTIne bharAyA bharata-vINa strI. [saM.] karAvINAne maLatuM prAcIna kAlanuM kare tevuM AkaruM gumaDuM. (2) (lA.) caDatI-paDatI. (3) na bharataLa(-) jue 'bharatara.' [pati, dhaNI, nAtha khuTe tevI kriyA bharatA(thA)ra puM. [sa, maif, a. tadabha4] bhartA, svAmI, bhara5 (ya) strI. jio "bharavuM' +. "pa' ku.pra.] bharabharatiyuM vi. jio "bharata' + gu. chevuM" ta. pra] jemAM vAnI rIta ke paddhati. (2) mApa mAla bharavAmAM Ave che tevuM (gADuM). (2) jemAM nANAM bhara-pade ji.vi. [4 e "bhara' + "paTTo.' gu. "e" sA. bharavA paDe tevuM (varakriya-keMdra, viyamAM 'va' ke 'kanyA'). vi.pra.) joie teTaluM, puSkaLa. (2) paTa-pUra. (3) (lA) (3) na. samAI zake teTaluM mApa. (4) tALAnuM vAsaNa, (5) svachaMdapaNe, niraMkuzatAthI pitAvaTanA rUpamAM, ati gADA vagere mAM mAla-sAmAna bharavAmAM AvatAM enI vepA- bharapAI ki.vi. [o "bhara' + hi "pAnA' dvArA.] saMpUrNa rIe lagelI hiMmata-vAra yAdI, "InavoIsa ke bila' bharapa6 a.ji. [4 "bharapAI' -nA,dhA.] cUkate thanuM 2010_04 Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bharapAvuM bharavuM bharapa1 a.kri. thAkI javuM bharala (990) svI bhUkhane AbhAsa. (2) bhUkha bharapUra vi. [o "bhara" pUra.] saMpUrNa rIte bhareluM, bharavavuM ja e "bheravavuM." (2) (lA.) bhaMbheraNI karavI. paripUrNa. (2) chalochala bharavAnuM karmaNi, kiM. bharavAvavuM che., sa.. bharapeTa ki.vi. jio "bhara' + peTa.'] pUrepUrA bharela bhara-vasati . [4e "bhara' + saM] badhAM raheThANa vasI paTe, gharAIne, peTa-pUra [kapaDAM paherIne gayAM hoya tevI paristhiti bhara-pezAka %i,vi. [ie "bhara' + pozAka.) pUrepUrAM bharavasUla kI. [jae "bhara'+ "vasala.'] pUre pUruM mahebharaphoDhiye paM. halakI jAtanA sapanI jAta sUla vasUla karavuM e bharabharavuM a.kri. (ravI.] juo "bhaThabhaDavuM." (2) herAna bhare-vastI strI. [ja "bhara + "vastI.'] prajA cikAra thavuM, duHkhI thavuM rahetI hoya tevI paristhiti, (2) (lA.) udhADe divasa, badhAM bharabhariyuM vi. [jae "bharabhaDavuM' + gu. "IyuM" ka.pra.] jema jaI zake evI paristhiti Ave tema belI nAkhanAruM, bhaDabhavuiM. (2) (lA.) bharavATa' puM. [ja gu. "bharUyADi.'] mukhyatve saurASTranA bhoLA dilanuM pUrva bhAganI eka pazupAlaka jJAti ane ene puruSa. bharabhara vi. rivA.] chuTuM chUTuM. (2) ke, lUkhuM (saMjJA.) (ra) (lA) kAmaLInA jevAM rUvAMvALo eka bharabharATI sI. [2vA.] jAhojalAlI, vaibhava, samRddhi comAsu jIvaDe bharabharAvavuM e "bhaDabharAvavuM.' bharavA (Da) strI. [jae "bharavADa" juo "bharavADaNa." bharabharAvuM a.ke. vyAkuLa thavuM, gabharAvuM bharavADa-kUdake puM. [ja "bharavADa"+ "kudake.'] (bharavADabharabhariyuM e "bharabhaDayuM." nI kedanI sarakhAmaNImAM UMcI kada, pala-jaMpa.' bharabharI strI. bejo, bhAra, vajana bharavA(-De) (-ya), bharavANu strI. [+ saM, "a-eNa'bharabharuM vi. [ja e "bhara-bhara . "uM" ta...] jue bharabhara." "aNa" ta.ka.] ja "bharavADa., bhara-bhAdara jue "bhaDa-bhAdara.' bharavAhiyo chuM. [ja e "bharavADa" + gu. "iyuM' svArthe ta.pra.] bhara-bhAMkhaLuM na. sUrya UgatAM pahelAM divasanA AchA juo bharavADa." prakAzanI eMdhANI Apatti samaya, mesUjhaNuM, bagala, bharavADI vi jio "bharavADa"+gu. I" ta...] bharavADane maLasakuM, "na lagatuM. (2) vi strI. (lA.)(bharavADanA jevI) ghasaghasATa UMgha. bhara-bhUrI strI, saheja retALa jamIna [tANavI (rU.pra.) dhasaghasATa UMdhavuM] [ dhaMdho bharama puM. [saM. Ama, arvA. tadabhava] bhrama, bhrAMti, saMdeha, bharavADuM na. [jae "bharavADa" gu. 'uM ta..] bharavADazaMkA, vahema. (2) (lA.) rahasyavALI vAta, bheda-bharelI bharavAvavuM, bharavAnuM ja "bharavavuMmAM. vAta. [0 ukela (rU.pra.) saMdeha TALave. 0 ughADekara, bharavuM sa.ji. [saM. me>prA. mara, prA. tasama] (khAlI 0 khela, 2 bhAMga (rU.pra.) zaMkAnuM nirAkaraNa karavuM hoya temAM) nAkhavuM, pUravuM, umeravuM. (2) reDavuM. (3) (2) rahasya ughADuM karavuM. 0 khUla (rU.pra.) rahasya khulluM thavuM] saMdharavuM. (4) mApa karavuM. (5) (DagaluM AgaLa dharavuM. bhara-makadUra kri. vi. [juo bhara'+ makadUra."] pa2tI tA- (6) bharatakAma karavuM. (7) cakavavuM. (8) goThavavuM. (9) bhItaDuM kAtathI, pUrepUrI zaktithI dunikhAlasa heyAnuM karavuM ke khacakuM levuM. (10) (pANI) sAravAnuM kAma karavuM. bharama-bheluM vi. [o "bharama' + bheLuM.'] kapaTa vinAnuM (11) (lagaDAmAM sIvavA derAthI khIlavuM. (12) pariNAma bharamAra (-2) zrI. [e "bharavuM' + "mAravuM nahi.] khUba AvavuM. (13) nAnAM bALakanuM dUdhanuM ekI nAkhavuM. ja bharAI javuM ke bharI devuM e, atizayatA, puSkaLatA niratAmAM bharavuM (rU.pra.) puSkaLa hoya tyAM umero karavo. bharamAvavuM, bharamAvAvuM jae "bharamAvuMmAM. bharI A5NuM (rU.pra.) majare ApavuM. bharI ghAlavuM(u.pra.) bharamAvuM a.kri. [ o 'bharama,'-nA. dho.] bhramamAM paDavuM ThasAvI devuM. bharI devuM (u.pra.) saMpUrNa rIte pUravuM ke cUkavavuM. ke rahevuM, bhramita thavuM. bharamAvAnuM bhAve, kri. bharamAdhavuM bharI pIvuM (rU.pra.) pahoMcI vaLavuM. bharI bhAMgavuM (rU.pra.) presa.phri. bharama.' khuba khuba bharI ApavuM. bharI mUkavuM (rU.pra.) saMgharavuM. bharamAra 5. jio "bharamAvuM' + gu. "a" ka. pra) bharyuM ghara (3.pra.) jAhojalAlI. bharyuM bhAdara (3.prarU) pUrI bhara-mijalasa jI. [ja e "bhara' + "mijalasa."] pUrI samRddhi, bharyuM-bhANuM (rU.pra.) khAdya sAmagrIthI bharela thALI. jAmelI sabhA. (2) kri. vi. bharI sabhAmAM bharyo peTe (rU.pra.) dharAyuM hoya ema AMkha bharavI (rU.pra.) bharamI, mIluM vi, jie "bharama' + gu. "I' - "IzuM' raDavuM. kara bharo (rU.pra.) verAnA paisA cUkavavA. kAna bharavA ta.pra.] bhramavALuM, brAMta, zaMkAzIla, vahemI. (rU.pra.) bhaMbheraNI karavI. khoLA bhare (rU.pra.) agharaNubhara bhUla na. jio bhara' + 'mUla) pUrepUrI kiMmata. te prasaMga Ujavavo. ghara bharavuM (rU.pra) aNahakkanuM lAvI (2) ki.vi. pUrI kiMmate saMdharavuM. calama bharavI(calakhya-)(rU.pra.) maraNa pAmavuM. jamIna bhara-pAvana na. [ja "bara' + saM.] jAo "bharajuvAnI." bharavI (u.pra.) jamInanuM mApa karavuM. dANA bharavA (rU.pra.) bhara-reSa kri. vi. jio "bhara + saM. pUrA rAvathI, pUrA anane saMdhare kare, divasa bharavA (rU.pra.) roja kAma gussAthI karavuM. pagalAM bharavAM (rU.pra.) kAravAI karavI, IlAja karavo. 2010_04 Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sara-vega baMdUka bharavI (bandUka-)(rU.pra.) taiyAra thaI javuM. peTa bharavuM gujarAna calAvavuM. TIpe bharavI, phALA bharayA (rU.pra.) phALAmAM rakama neAMdhAvavI, phasala bharavI (rU.pra,) varSane dANA bharI leve. bAtha bharavI (.pra.) bhAre hiMmata karavI, raMga bharavA (2) (3.pra.) khIlavavuM. (2) uttejakuM. vADI bharavI (3.pra.) veNImAM kula gaMthatA. hAkA bharave! (3.pra.) maraNa pAmavuM.] bharAvuM karmaNi, kri, bharAvavuM che., sakri bhara-vega kri.vi. [jue 'bhara' + saM.] pravegathI, khUba bhAga, bhaDasALa bharasALa (bya) strI, calA ke sagaDImAMnA UnI rAkhavALA bhaTiyA puM. jae 'bhaTa.' jhaDapathI bhAI zrI, [jue 'bharavuM' + gu. 'AI ' kRx.] bharavAnI ke pUravAnI kriyA. (ra) bharavAnI rIta. (3) bharavA ke pUravAnuM mahenatANuM, bharAmaNa bharAhu vi[4e 'bharavuM' + gu, '' rR.pra.] aMdarathI bhareluM. (2) puSTa, jADuM, bharAvadAra [bALakanuM raDavuM e bharatabharADa na. [ravA.] janmyuM thADA dahADA vIyA tathA bharANa (Nya), maMNI strI. [jue bharAvuM' + gu. 'aNu 'aNI.] baccAMne thatA varAdhanA roga bha(-bhA)rADI vi. luccuM., khepAnI. (2) UMdhuM cattuM karanAra. (3) aDAbIDa, (6) sAhasathI kAma karanAra bharAbhara 'kri.vi. [jue 'bharavuM,'-DhirbhAva.] bharapUra, saMpUrNa'bhIma vi. bharAbhara2 (-raca) zrI. (jue 'bharavuM,'-DhirbhAva] vAraMvAra bharyA karavuM e, bhara bhara karyAM karavuM e bharAmaNa na.. [z2aA 'bharavuM' + gu. 'AmaNa'kR.pra.] jue 'bharAI.' bharAmaNa puM. [sa, mAAga, aryAM. taddbhava, (grA,)] brAhmaNa bharAmaNI. srI. [jue 'bharavuM'+ gu. 'AmaNI' rR. pra.] jue 'bharAI.' (2) (lA.) kAna bhaMbheravA e, caDAvaNI, bhaMbheraNI [brAhmaNI.' bharAmaNI strI. [saM. makSI, arvA. taddbhava (grA.) ja eka bharAva puM. [jae 'bharavuM'+ gu. 'Ava' kR.pra.] bharAvuM e, bharAvA, jamAva. (2) pUrNatA. (3) samla, jameleA. (4) bhIDa, giradI 162 bhare (-i)sA (8) aMta Avave. (9) samUhamAM ekatrita thavuM. (10) zamaya pUrA thavA. (1) vaLagI raheluM. (2) zaradIne laI varAdha nAmanA rogane varA thavuM (khAsa karI bALakane lagatA). [bharAI AvavuM (rU.pra.) bALakane varAdhanA roga thave, rAsaNI thavI, bharAI javuM (3.pra.) Akhara thayuM, aMta Ave. bharAI paDavuM (6.pra.) phasAI javuM. bharAI esavuM (-baeNsavuM.), bharAI rahevuM (-2 :vuM) (3.pra.) chupAI ne javuM] bharavA puM. [jue bharAva' + gu. 'e' svArthe ta.pra.] jae 'bharAva'[. thavA (rU.pra.) jamAvaTa thavI.] bharAMsA jue 'bhare(-2)se.' bharita vi. [saM.] bhareluM, (ra) paiSaNa pAmeluM ariyala vi. [saM. mArta prA, apa. thai] bhareluM vA (rU.pra.) hAMkI kADhavuM, kADhI mUkavuM. pANI bharAvavuM (3.pra) sarasAI khatAvavI. (2) kaLamAthI vadhavuM. mudata bharAvavI (rU.pra.) vakhata pUrA karAvavA. TAMkA bharAvavA (rU.pra.) TebhA levaDAvavA, TAMkA maravA] bharAvA-dAra vi. jue 'bharAvA'+ ku. pratyaya.. 'bharAvadAra'-'bharAu.' bharAvuM. jue 'bharavuM'mAM. (2) sAI javuM. (4) salavAI javuM. (3) gherAI javuM. (4) ekaThuM thaI jAmavuM. (5) UbharAvuM, ahAra dekhAvuM . (6) thakI akaDAvuM. (4) zna AvavI. _2010_04 bharAva-dAra ci. [+phA. pratyaya] jue 'bharAuM,' bharAvavuM jue 'bharatuM'mAM. (2) bhaMbheraNI karavI, UMdhuM cattu samajhAvI uzkeravuM. (3) TIMgADavuM, laTakAvavuM. bheravavuM, (4) khAsayuM. [bharavI mAravuM (.pra.) bhaMbheravuM. ucALA bharavA (3.pra.) sara-sAmAna sAthe sthAna cheDI javuM. ucALA bharAva-bharATiyuM na jue 'bharATuM'+gu, iyuM' svArthe ta. pra,], (padmamAM.) bhariyuM na, kAMDAnuM bALakanuM kI,iyAMnuM banAveluM eka ghareNuM bharI zrI [ 'bharavuM' + ].' kR.pra.] bhAreTa (2) chAvaNI mATenAM dhAsa ke pAle bharI-pUrI sI. [jue bharyuM -pUryuM + beune gu'I" srIpratyaya.] (lA.) sagAM sAgavAM sArAM ane paise Take pete sukhI hoya tevI strI. (7) te. cUkate thayela (rakama). (3) ve, pUrA rAte A 'baravuM' dvArA.] bhAravALuM, vajanadAra, bhAre bharu-kaccha na. [saM.] dakSiNa gujarAtanA taMgara bharyanuM prAcIna saM. nAma. (saMjJA.) bharUca na. [saM. ma%0>prA. maz2a] jue 'bharukaccha.' bharUcI vi. [+]'I ' ta pra] lacane lagatuM, (2) puM. varlabha saMpradAyanA eka phirakAnA zrIgaeNAkulezAnuyAthIonA eka peTA phirake. (bharUcamAM vikaselA hAI) ane ene puruSa. (saMjJA.). [. bhAjI (rU.pra.) cIlanI bhAjI (na.mA )] bharUTa(-) puM. jenA kAMTAvALAM nAnAM phaLa kapaDAMmAM ceTI jAya che tevA eka aDabAu che|Da, bhaTiye, gADariyA bharUDI strI, nAnI nAnI keTalI bharUda puM, pANI mApavAnA sIsAne TukaDA. (vahANa,) bharI sI. [jue 'bhareDe' + gu. 'I 'zrIpratyaya.] A bhareOM(t).' (2) zarIranuM teja, vAta bharaDo huM. meTe pataMga, paDAI. (2) jUe bharADA.' bharA-jaDo puM. [jue bhAM-jaDayo,' 'zruti'neA lepa.] nava kAMkarInI ramatamAMne! eka dAva bharADuM ta. [ma, mavRtta. prA. maA] dhAsa kaDama sAMDI vagerene bhara (gADAmAM bharere!) bharata puM, saMtA bharaDuM e 'bhaDAruM.' jaelar(-i)sA-dAra vi. [4e 'bharAi.-rAM)' +, pratyaya.], bharA(-i)sA-pAtra vi. [ + saM.,na] SizvAMsa rAkhI zakAya tevuM, vizvAsapAtra bhara-rAM)se puM. jU gu. vAMsa.'] vizvAsa, zraddhA, patIja, itabAra, cakIna Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1663 bharALa bharALa (-) strI, lAkaDI vagerenA mArathI zarIra upara UThI AvA sAMkaDA lAMbA ghATanA lAkaDI jevA AkAra, seLa, (2) peTamAMnA bhUkhanI lAgaNI bharAMsA-dAra ja 'bharAsA-dAra.' bhare sA-pAtra jue 'bharAsA-pAtra.' bharAMsA jaA 'bharase,' [karIne sUryane!) bharga na. [saM maLaeNk teja, krAMti, jhaLahaLATa, prakAza (khAsa bhartanya vi. [saM.] jue 'bharaNIya.' bhartA puM. [saM.] bharaNa-pASaNa karAvanAra. (2) dhAraNa karanAra. (3) dhaNI, svAmI, paraMtu, (4) zeTha bhartAra pu, [ta. mA~, arvA. ta bhava jue 'bharatAra.' bhartRhari puM [saM.] udhinInA I.sa.nI AraMbhanI sadIAmAMnA anuzrutimAMA eka rA, bharatharI. (sajJA.) (-) 'bhartRhari zatakaca' nAmathI jANItA subhASita-saMgrahanA kahevAtA kartA. (saMjJA.)(3) pANininA aSTAdhyAyI vyAkaraNa upara 'vAkaSapadIya' nAmanI TIkAnA kartA, (sajJA.) bhartI vi., strI. [saM.] mAlika zrI, zeThANI bhartyana ta., -nA strI. [saM.] tarakheDI nAkhavAnI kriyA, tiraskAra, tarjanA. (2) niMda. (3) dhikkAra bhartyanuM sAkrisa. mam', tatsama] bhartyana karavuM. bhoMghuM karmaNi, kre. bhartAvavuM che.,sa kri. bhartAvavuM, bhartAvuM jue 'bhartyanuM'mAM. barbarasthi na. [saM, mama + sthi] khAparInA taLiyAnA bhAgeAmAMnuM ghanAkAra eka hADakuM bharyuM'-patha vi. jue 'bharavuM' + 'paDavuM' + aMtene gu. 'yuM' kuM] prepUruM bhareluM bharyuM pUryu. vi. [jue 'bharavuM' + 'pUravuM'+ baMnene gu. 'cuM' bhuM. kR.] (lA,) khUba sukhI, samRddhivALuM bharyuM-bhANuM na. [jue 'bharavuM'+gu. 'cuM' bha kR.] khAvAnI sAmagrIthI bharelI thALI bharyuM -bhAdaryuM. vi. jue 'bharanuM' + mAtra samAsamAM saM, mar parathI nAmadhAtu 'bhAdaravuM'=pUrNa thaI vaheluM + baMnene gu, 'cuM' bhaTTa] saMpUrNa rIte samRddha bhalakAravuM akri. z2ie 'bhaluM' dvArA] 'bhale' ema kahevuM, svIkAravAnI saMmAta ApavI bhalakArA puM. [jue bhalakAravuM' +gu. 'e' kR.pra.) 'bhale' eve zaSTAcAra, saMmatine hakAra [bANa bhakiyuM na. (jue 'lalakuM' + gu. 'kyuM' svArthe ta...] bhakiyuM? na.[saM. macchuTM + gu, 'yuM' svArthe ta. pra.] nAtuM ziyALanuM bhalakI strI. [saM ma1] kharachI bhalakuM na. [saM. matyu + gu. '*' svArthe ta...] tIkhuM ane tedAra bANa ke bhAyuM bhala-gheDhiyA puMjae 'bhaluM' + QOM' + gu. 'iyuM" ta,pra.] (lA.) sArA kuzaLa gheADesavAra bhalapa (-pya) strI, [jue 'bhaluM'+ gu. 'pa' ta.pra.], bharlIpaNa [+gu. 'paNa'ta.pra.] bhalApaNuM, bhalamanasAI bhalabhaluM vi. [jue 'bhayuM,'haeNrjAya.] sAruM umadA ane _2010_04 bhale bhale pratiSThita, khUba mahAna bhalamaNu na. [jue 'bhaluM' drArA jaA 'bhalapaNa,' bahumanasAI srI. [saM. madra-manuththa che prA.maOmaLa rakSa nuM hiM, 'bhalamana+ gu. 'AI' ta. pra.] -ta, (tya) zrI. + gu. 'Ata' ta.pra.] bhalAI, sajjanatA balavAI sI. [jue 'bhaluM' dvArA.] jue 'bhalamanasAI,' bhala-veruM vi. jue 'bhaluM' dvArA.] bhaluM, sajjanatAvALuM bhala-saruM na. [jue 'bhaluM' dvArA.] sukALa varSa, seAMdhavArIvALe samaya bhalA ke.pra. [jue 'bhaluM' nuM saMbadhana ] vAtacIta ke vAyanA AraMbhe vaparAtA eka udagAraH bhalA, zuM karaze ?' vagere bhalAI zrI. (4e 'laluM' + gu. 'AI' ta.pra.] "e 'bhala'-'bhalamanasAI, bhalADI zrI. saM. mahAtiSThA prA. madghAttimA] e nAmanI eka vanaspati, DikAmArI bhalANu na. [4e 'bhaluM' dvArA.] ghAsa sArA pramANamAM UgatuM hoya tevI jauna bhalAbhalI zrI. Ai 'bhaNuM,dvirbhAva + gu. 'I ' ta.pra.] sArA sabaMdha rAkhavA e, sArAsArI, mitratA bhalAmaNa (-Nya) strI. jio 'bhaLAvanuM'mAMnA 'bhaLa' aMgane 'AmaNa' kuM.pra.] bhaLAvavAnI kriyA, bhALavaNI, seAMpaNI, (2) siphArasa, rekamanDezana' bhalAmaNa-patra (bhalAmaNya-) puM. [+[x.,na.] siphArasanA kAgaLa, 'rekamanDezana leTara' bhalAmaNI strI, [jue 'bhalAmaNa.' ahIM gu. 'AmaNI' kR.pra.] A 'bhalAmaNa.' (ra) (lA.) lavAjama, 'phI' bhalAza (zya) strI. [jue 'bhaluM'+ gu. 'Aza'tA. pra.] jue 'bhalAI.' bhalI vi., zrI z2i 'bhaluM' + gu. 'I ' srIpratyaya.] bhalA svabhAvanI zrI. (2) bhalA samAcAra. (3) (lA.) sadaguNa bhaluM che. saM. ma>prA. mama] bhadra svabhAvanuM, bhalamanasAI ALuM, lAlaNIvALA svabhAvanuM, (2) bheLuM, sAlasa, (3) mAyALu, (4) na. kalyANa, hita, zubha, kuzaLa, (5) (lA) phAyadeA, lAbha [-lA bhAInI prIta (-tya) (rU.pra.) upara-ceTiyA sneha. -lI karavI (uM. pra.) grAma sarasa rIte karavuM. (ra) zAbAzInA ela. lI bajAvavI (rU.pra.) sAruM kAma karavuM. bhalI bhalAI e (rU.pra.) gRhasthanI rIta. -lI bhA(-bhAM te (rU.pra.) sArA prakAre, cainya ane sArI rIte. -lI bhUMDI (6.pra.) 4e 'bhalI-kharI.' .lIvAra ( pra.) saphaLatA, (2) AvaData. (3) gama. (4) sattva, sAra. bUruM (ke bhUMhUM') saMbhaLAvavuM (rU.pra.) padmA ApavA. bhALuM (rU.pra) saraLa hRdayanuM] .. bhale ke,pra., kri, vi, [saM. madra-> prA. makSa + ja. gu, 'I' tro. vi.,pra. = 'bhalai 'dvArA] vAru, che, ThIka che, bahu sAru bhale-ne kri.vi. [ +jue ne.' chene, khelAzaka bhale bhale ke.pra. [jue 'bhale,'-dvirbhAva.] ghaNuM sAruM. (2) thAvA dedya, cAlavA DhA Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaleDuM 1614 bhavitavya bhale vi. jio "bhaluM' + gu. eruM' tulA, ta..] vadhu mAM vAraMvAra jamavA-maravAnI kriyA bhaluM. (2) vadhu bhoLA svabhAvanuM bhava-bhaTakaNa vi. [saM. mava + e "bhaTakaNa ] janmabhala puM, na, siM.] bhAle. (2) bANa, tIra maraNanA pherA pharyA karanAruM bhallAtaka na. siM. 6, bhilomAnuM jhADa. (2) bhilAmuM bhava-bhaya pR. [sa, na] janma-maraNa thayA karavAnI bIka bhalAtakI strI. [sa.] ja e "bhalAtaka(1)." bhavabhaya-bhaMjaka (-bharUjaka), -na vi. [sa.] janma-maraNa bhalu-9)ka na. si.pu.) rIMcha thayA karavAno bhaya TALanAra [TALanAra bhava chuM. [saM.] avatAra, janma prakriyA. (2) chAnane samaya, bhava-bhaMjaka (-bhara-jaka), na vi. [saM.] janma-maraNanA pherA ja-mAra, jiMdagI. (3) ahaMtAmamitAbhaka saMsAra. (4) bhava-bhAna na. [saM.] duniyA hayAtI dharAve che e khyAla mahAdeva, rudra, ziva. [0 tara (rU.pra.) maikSa meLavo. 0 bhava-bramaNa na. si.] janma-maraNanA pherA nI bhAvaTa(8) (-, -ThaMgha) (u.pra.) jAmArAnI ja jALa. bhavamocaka, -ne vi. [saM.] juo 'bhava-tAraka." 0 hArI chUTavuM (rU.pra.) jiMdagIbhara pIDA sahana karavI. bhava-yamunAtaTa puM. [3] saMsArarUpI yamunA nadIne kAMThe eka bhavamAM be bhava (rU.pra.) strIe punarlagna karavuM] (jene Azraya bhagavAnanA satata saMbaMdhe bhavatAraka banI bhava-kaTI strI. [saM. hiM kATavuM' + gu. 'I' kupra] vAraMvAra zake.) (nA. da) jamavAmAMthI bacAva, mokSa, mukti [jamAre bhava-raNa na. siM, puM] saMsArarUpI yuddhabhUmi. (nAda) bhava-45 5. siM. saMsArarUpI ahaMtA-mamatAnA baMdhanavALe bhava-raga che. [saM] jama maraNarUpI vyAdha bhavagarta puM, rtA strI. [sa.] saMsArarUpI khADe, khADA bhava-samudra, bhavasAgara, bhAvasiMdhu (-sindha) . [saM.] je hAnikAraka janmAro ja e "bhava-jaladhi." bhava-cakra na. [saM.] janma-maraNanuM satatapaNuM. ( ka) bhavahAriNI vi., sI. [.] juo "bhava-tANI." bhava- cheda kuM. si.] punarjanama na thavApaNuM bhavAI strI. [saM. mAtra sAthe saMbaMdha loka-nATaya. (2) bhavacherI vi. [35] pharI janma-le na paDe evuM (lA) bhADe. phajeto. [ karavI (rU.pra.) TIkhaLa karavuM. karI ApanAra jeivA agAdha saMsAra 0 thavI (3 pra.) phajetI javI. bhagaLa vinAnI bhavAI bhava-jala(La)dhi . siM] saMsArarUpI sAgara, sAgaranA (rU.pra.) bhavADo, phajeta] bhavaDhAvavuM jae "bhAvavuM'mAM. bhavATavi, vI sI. (saM. mava + aTavi,vI] saMsArarUthI bhava-taraNa na. [4] pharI janma thavAmAMthI bacI javAnuM jaMgala, jaMgalanA jevo vikaTa saMsAra bhAva-tANa -zya) bI. [ + ja "tANa.'] saMsArane mATenI bhavADhavuM sakri. [saM. meM ghAtunuM ja guru che. rU5] batAvavuM mananI Asakti [bacAvI lenAra bhavA(-) puM [ja "bhavAI. '] (lA.) kaI paNa vAtanI bhavanAraka, Na vi. [3] janma-maraNanA pherAmAMthI jAheramAM karAtI phajetI. [jagata-bhavADa (..) nAmozI, bhava-tAraNa na. siM.) janama-maraNanA pherAmAMthI bacAvI apajaze. nAge bhavADe (rU.pra) khuleAma phajetI]. levAnI kriyA [kerA DhALanAra zakti bhavAdarza ! [sa, mava + ]i saMsArarUpI arIse bhavatAraNI, bhava-tAriNI vi, sI. (saM.] janma maraNanA bhavAnI strI. si] bhava-rudranAM patnI, pArvatI, gaurI. bhava- tRNa strI. [3] saMsAranI Asakti [a-AvedIbhavAnImAM (3 pra) phAtaDe, hIjaDo, pAvo] bhavadIya vi. si.] (vivekathI sAmA mANasane udezI) bhavAbdhi chuM. [rasaM. mava + avuiM] juo "bhava-jaladhi." Apane lagatuM, ApanuM. (khAsa karIne patramAM cheDe, e bhavAbhava puM, ba.va. [sa. mava + ama] saMsAra ane mekSa aM. ne anuvAda) [ima' (ma.Ta.) bhavAbhAva chuM. saM. mara + -mAva] saMsAra na rahe e, bhavana-bhamAM puM. [saM.] sthApatyanI bhavyatA, "manyumenTali- janama-maraNano abhAva, mekSa bhavana na. [4] dhara, makAna, raheThANa, vAsa. (2) mAraka- bhavA(-) 5. [ja "bhavAI' dvAra.] leka-nATaya DivA sthaLa, "menyumenTa.' [0 ThekANe heluM (2.pra.) magaja sthira bhavAI karanAra dhaMdhAdArI varga. (2) e nAmanI e dhaMdhe hevuM. 0 pharavuM, pharI javuM (rU pra.) nabaLI dazA AvavI) karatI eka jJAti ane ene purUSa. (saMjJA) bhavanapati muM. si.] eka prakArano deva-samaha. (jaina) bhavAraNa na. [ ma + arang co "bhavATavi." bhava-nAza puM. [] pharI jamavuM na paDe evI sthiti | bhAvArNava paM. [saM. ma + ad] A "bhava-jaladhei.' bhava-nAzaka, -na vi. siM.] pharI jamavuM na paDe evI sthiti bhavAti strI, [sa, mava + mAd] janama-maraNanI pIDA. (2) lAvI ApanAra [hAra] jue "bhava-jaladhi." sAMsArika kaSTa [aMta, mekSa bhavAnidhi . siM. meva-niva; vaccethI "karu'ne adhyA- bhavAMta (bhavAnta) chuM. [saM. mava + aa] janma-maraNane bhava-paTa chuM. sa.] saMsArarUpI vistRta pAtharaNuM, saMsArano bhavAMtara (bhavAntara) na. (saM. meva + attara ] bIne bIje vistAra [rudra. (saMjJA.) ja-mAre bhavanAtha 6. siM.] ja e 'bhavatA2ka." (2) mahAde 1, ziva, bhavika vi. [saM.] siddha thavA poSya, bhavya, je. bhava-baMdha (-ba-dha) .. -dhana na. [saM.) saMsArano phAMsalo na. kaDayANa, kuzaLa, maMgala. jena.) bhava-bhaTakaNa na. [saM. mava + jue "bhaTakaNa.'] saMsAra- bhavitavya vi. [saM.] bhaviSyamAM thavA jevuM, banavA joga. 2010_04 Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavitavyatA 1665 bhasaka (2) na, nasIba, bhAgya bhaviSyavANa sI. [saM. maga + saM] bhaviSyamAM thavAnA bhavitavyatA pI. siM.] nasIba, bhAgya banAva vizenuM kathana, AgAma-vANuM, varatAre bhavitavyatA-vAda 5. (saM.1 nasIbamAM hovA pramANe thayA bhaviSyavAdinI vi, sI. [sa. mavazvanI 1 bhaviSya kare evo mata-siddhAMta, jaiva-vAda [devavAdI vAdI strI bhavitavyatAvAdI vi. [saM.] bhavitavyatA-vAdamAM mAnanAruM, bhaviSyavAdI vi. [sa, mavizvata + cAvI, . bhaviSya vize bhaviSa na. saM. maviM], -bdha' na. [sa.] nasIba, bhAgya, kahenAra, bhAvInI AgAhI karanAra, bhaviSya-bhASI ApI devuM, baMdhAvavuM (badhAvavuM) (rU.pra.) kiMmatI bhaviSyavettA vi. [saM. viSNata + saM5.] bhAvI banAvane vastu ApI devI. 0 khAvuM (rU.pra.) vArase bhegavA] agAuthI khyAla meLavanAra aiNasAra ApanAruM bhaviSya vi. [sa. mafa] have pachI banavAnuM, bhAvI. bhaviSya-sUcaka vi. [saM. viSkata + saM.] bhAvI banAvane [ kahevuM (kevuM) (rU.pra.) have pachI banavAnuM hoya tenI bhaviSyAdhIna vi. [sa. malthi + adhInI nasIbane vaza AgAhI karavI. 0 thavuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM] bhavikhyAdhIna vi. [sa. maniSkata apIna] bhAvamAM binabhaviSyakathana na. [saM. mavazva + saM.] bhAvI vAta kahI nArA banAva upara AdhAra rAkhanAruM batAvavI e, varatAro bhaviSyArtha chuM. (saM. mavizvata + artha] have pachInA kALane bhaviSyakAla(La) puM. [saM. mavazvat + I] Avate lagate artha. (vyA.. samaya, have pachInA samaya (vyAkaraNanA traNe kALamAM bhavuM na. [sa. a ii) prA. mamahaM-na] bhamA, bhamara, kuTi eka) (vyA.) (baMne AMkhanI upara kapALanI dhAra upasnI kezAvalI). bhaviSya-kRdaMta Rta) na. [saM. mavizva + + aa] [-vAM caTA(-DhA)vavAM (rU.pra.) gusse karo, re batAvo] bhaviSyakALane artha batAvanAruM apUrNa vizeSaNAtmaka bhave e "bhavADe. rUpa. (vyA.) bha ja "bhavAI." bhaviSya-ciMtana -citana) na. siM, magi +.] bhAvIne bhaya ja "bhavAya.' lagate vicAra, bhaviSyamAM zuM thaze e vicAra bha c . saM. maDha + 32] janama-maraNano nAza, mekSa bhaviSya-jJAna na. siM. mavighata + saM.] bhaviSyamAM je kAI bhochedI vi. [saM5.] janma-maraNane nAza karanAra, thavAnuM hoya tene prathamathI AvI jato khyAla mekSadAyo bhaviSyata na. [samAvagsa bhavi. ke.] bhaviSyamAM bananAre bhadadhi chuM. [samaya ja "bhava-jaladhi. banAva. (2) (lA) nasIba, bhAgya bha-bhava (m) kri.vi. [saM. mava, dvibhava + ja. gu. I" bhaviSyakAla(La) puM. [saM.] bhAvo samaya sA.vi., pra. ne pachI ca>> ti] janma jage, dareka janme bhaviSyakAlIna vi. [saM.] bhAvI samayane lagatuM bhavya vi. [saM.] bhaviSyamAM thavA jevuM banavA jevuM. (2) bhaviSyadarzana na. [sa, maviSya + saM.] bhaviSyamAM thavAnA bhapakA ane pratibhAvALuM, prabhAvazALI, goravavALuM, "grAnDa banAvanI sUjha - (na.), megniphiza, "saplAima' (mana) (3) mekSanuM bhaviSya-daza vi. siM. viSNata + sAruM,] bhAvamAM thanAra adhikArI, bhavika. jena.). banAvane pahelAMthI jevA-jANavAnI zaktivALuM bhavya-gaMbhIra (-gambhIra) vi. siM] bhavyatAne lIdhe gaMbhIratAbhaviSya-bhAkhI vi. [saM. mari + mApI, muM. a. ta6- vALuM, phAuDa (ba.ka.ThA) bhava, -bI vi. jie "bhaviSya-bhAkhI.'] bhAvI banAvane bhavya-tama vi. [saM.] khUba ja gauravavALuM, prabaLa pratibhAkhyAla laI agAuthI kahI batAvanAra vALuM. (2) atyaMta ronakadAra bhaviSya-bhUta viyuM. [saM.maviSNata+sa, bhU, kR] vyAkaraNamAMne bhavyatA strI. [3] prabaLa gaurava, prabaLa pratibhAvALuM kriyAtipattine maLate eka abhUta-ta6 bhAvI misa kALa hovuM e. (2) sArI evI ronaka, bhapake, "grAnDapora, (e AvavAno hato.'--bezaka, Aje ke nahi e nizcita "salimiTI' dekhAva, dabadabAbharyo dekhAva nathI.) (vyA.) bhavyAti cI. [ + saM. mA-fi] gauravazALI AkAra che bhaviSyamalla puM. si.] cAra prakAranA momAMno eka mahala bhAdAtta vi. [+saM. 3] atyaMta gauravazALI ane bhaviSya-rekhAM strI, siM.] hatheLImAMnI nasIbano khyAla - umadA guNavALuM. (nATaya.) ApatI rekhA bhazata-sa) puM. [saM. sumukSaTaprA. duvava dvArAkhAvAnI bhaviSyalakSI vi. [saM. mAvat + , ] bhaviSya tarapha bhAre aturatA. (2) (lA.) AturatA, AkAMkSA, icchA najara rAkhanAruM, " prekaTiva' bhaSaNa na. [sa.] bhasavAnI kriyA bhaviSya-vatA vi, pR. [sa. magva + se, muM] bhAvI bhasa' na. siM. mar dvArA] vipulatA, puSkaLatA, chata. banAvAnI AgAhI karanAra vidvAna, jotiSI, jezI, najamI(2) (lA.) lIlA lahera bhaviSya-vartamAna pR. [saM. viSNan + saM., varta.] bhasa ki.vi. [ravA.] "bhasa' evA avAja sAthe bhaviSyano vartamAnakALanI najIkano artha batAvanAra eka bhasakavuM a.ji. [2vA.) "bhasa" avAja sAthe paDI javuM. mizra kALa (e AvavAnA che.) (vyA.) bhasakAI bhAve,ki, bhasakAvavuM che. saki. Jain Educad o rational 2010_04 Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhasakanuM bhaLavuM bhasakavuM addhi. si. mazna ] khAvA upara tUTI paDavuM. copaDavI e bhasakAra bhAve. phi. bhasakavara .sa.ji. bharUmadhArI vi. [savuM] zarIre vibhati lagAvI hoya tevuM bhasakAvavuM,12, bhasakAvuM ja "bhasakavuM-mAM. bhasma-yaMtra (canga) na. [sa.] dhAtuo vagerenI vaidhakIya bhasakuM na. [ravA.] varasAdanuM nAnuM jhApaTuM rIte khAkha taiyAra karavAnuM sAdhana bhasaMke ja "bhazako." [khAudhara jI bhasma-paga kuM. [sa.] sUrya nakSatrathI caMdra nakSatra sAtamuM hoya bhasakkara (DaSa), bhasaka vi., jI. [jao "bhasakavuM' dvArA.] evI AkAzIya paristhiti, (.) bhasa sakri. ei "bhasakavuM.'] khAdhe rAkhavuM, khAtA bhammarAzi chuM. [saM.) rAkhanA Dhagalo ja rahevuM. bhasarA karmaNiji. bhasatAvavuM presa.ki. bhasma-zeSa vi. [saM.] bAkI rAkha rahevA pAmI hoya tevuM bhasatAvavuM, bhasatAvuM e "bhasaDavuMmAM. bhasmasAta kri.vi. (saM.] taddana bALIne khAkha karavAmAM bhasa-bharuM vi, nabaLuM. (2) suMvALuM Ave ema bhasabhasita vi. [jae "bhasabhacuM' + saM. zata ta.ka.] ghaNuM bhasma-snAna na. [4] Akhe zarIre bhabhUti lagAvavI e sukuM. (2) bhAMgI jAya tevuM bhasmAvazeSa vi. [+saM. sava-ze ja zamazeSa." bhasarAvavuM, bhasarAvAvuM e "jasarAvuM'mAM. bhamAtra na. [+saM. manna] badhuM ja bALI de tevuM pheMkavAnuM bhasarAvuM a.ji. DhasaDAI paDavuM, ekAeka paTakAI paDavuM. eka hathiyAra, aNu-rbomba ane hAIDrojana ' ' bhasarAvALuM bhAve. kri. bhasarAvavuM che.,sa.ki. bhamAMkita (bhasmAkakita) vi. [+ sa. atii] jenA upara bhasavuM a.di. [sa. ma9->prA. maH-] (katarAnuM) bAlavuM. rAkhanAM nizAna hoya tevuM, kheDiyuM (2) (lA.) nirarthaka bakavATa kara. [bhasI UThavuM (u.pra.) bharamAMta (bhasmAta) vi. [ + saM. ma7] saLagIne rAkha gussAmAM game tema bolI javuM. bhasI maravuM (2. pra.) thaI gayeluM, bhasmIbhata jahadI bolI nAkhavI. bhAI bhAve,ki, bhasAvavuM amita vi. [sa.] saLagI gayeluM presa.ki. bhasmIkaraNa na. [sa.] bALIne rAkha karavAnI kriyA. (2) bha-bhasA (bhasammasA), bhasAbhasa (sya) sI. [ja dhAtu vagerene vaghakIya rIte khAkhanA rUpamAM karavuM e bhasava-dibhava.ekabIjAnI sAme bhasyA karavuM, bhamI-kta vi. [saM.] bALIne jenI rAkha karI nAkhavAmAM (kutarAnI) sAmasAmI raDAraDa AvI hoya tevuM [kiyA bhAre pu. jio "bhasa dvArA] bhasavuM e bhamI-bhavana na. [4] bALa nakhAIne rAkha thavAnI bhasAvana kuM. dANuM laI jatI hoDI upara levAne kara bhasmIbhUta vi. [saM.] baLIne khAkha thaI gayeluM bhasAvavuM, bhasAvuM ja "bhasanu'mAM. bhasamaya vi. [saM.] bhasmane lagatuM bhasita na. [saM] bhasavuM e, bhasAro bhaLa (-Lya) sI. [ja "bhaLavuM.] bhaLavuM e, maLavuM e, bhaNuM na, marachara milApa. [0 bhAMgavI (u.pra.) maLavA vizenI zarama chUTavI] bhaselo chuM. mIThAM pANInI eka moTI mAchalI bhaLakadiye ja "bhaDakiyo.' bhad na., to: 5. siM. massA strI, hA ] cAmaDAnI bhaLaka6 na. khasane eka kALe malama lI. (2) (lA) peTa, udara bhaLakiyuM che. bALakanA kAMDAnuM eka ghareNu, bhaDampiM, darzaniyuM bhatuM na, sto . zi. behis] (lA) dakhamuM, bhaLakaDuM vi. jio "bhaluM' dvArA](lA) bhaluM, nikhAlasa mazAna (pArasInuM). bhaLa' vi. jio "bhaLavuM + gu. "ke" kuma.] maLI jAya bhA,aikA . [sa.] dhamaNa. (2) cAmaDAnI thelI evA svabhAvanuM, maLatAvavuM bhasma sI. [saM. mahamana na.] rAkha, 2khyA, vAnI. (2) bhaLakena. siM. maLa dvA] nAnuM bhADuM yajJanI rAkha, vibhUti, bhata. (3) (senA vagerenI vadha- bhaLakuM na. maLasa, pare kIya prakriyAthI karelI) khAkha. [ karI nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) bhaLakaDuM ja "bhaLakaDuM.' saLagAvI mukavuM. (2) nAza karavo. 0 lagAvavI (ra.a.) bhaLatuM vi. jio "bhaLavuM'+gu. "tuM" varta. ka] sarakhA bAvA saMnyAsI thaI javuM]. ghATa ke svarUpa vagere-vALuM, maLatuM AvatuM hoya tevuM. bhamaka vi. [saM.] baLIne khAkha karI nAkhe tevuM. (2) (2) AbhAsI chuM. e nAmano peTano eka rega bhaLatuM-bhaLatuM vi. seLabheLavALuM [aNasamajhu bhasma-kuMTha (-ku23) puM[] (paurANika mAnyatA pramANe) bhaLa-bhaLyuM vi. lavAro karyA karanAruM, vAcALa. (2) (lA) narakano e nAmane eka kuMDa. (saMjJA) bhaLabhaLavuM akri. seje Avo bhasmagaMdhA (-ganyA) sI. [saM.] e nAmanI eka vanaspati, bhaLa-bhaLAmaNa (-2) sI. jio "bhaLAmaNa." Adi be khaDasaliyo, pitapApaDo atiene dvibhava.] jue "bhaLAmaNa." bhasma-carcita vi. [saM.] zarIre vibhUti lagAvI hoya tevuM bhaLabhAMkhaLuM na. maLasake, mAM-sUjhaNuM bhasma-dhAraNa na. [3] brAhmANenA saMdhyAvaMdana vagere maLavuM a.kra. [saM. sa)prA. mA-] ekabIjAmAM mizrita prayoga vakhate zarIranAM bhinna bhinna aMga upara vitti thavuM, bheLAvuM, joDAvuMbhaLavuM bhAve, ji. bheLavavuM che, 2010_04 Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaLAmaNa 1167 bhajas hakI sa.ji. bhaLAvavuM che, sa.ji. (paNa arthabheda). bhaMgI (bhagI) puM. e nAmanI bhIla ThAkaraDA rAjapUta bhaLAmaNa (9Nya), -zu sI. jio "bhaLAvavuM" ne "bhaLa" vageremAMthI muslima kAlamAM laDAImAM azata thatAM melAM +gu. "AmaNa-AmaNuM' ku.pra.] jue "bhalAmaNu." kAmanI pharajiyAta ropaNIne aMge hiMduomAM gaNAyelI bhaLAvavuM e "bhaLavuM'mAM. (2) havAlo Apa. (3) eka aspRzya kAma ane ene puruSa, esara, mahetara, paricaya karAvo jhAMpaDe, saphAI kAmadAra (aspRzya gaNAtI hatI te kAmamAM bhADuM na. moTuM da2, bheNa A kema sauthI UtaratI e mATe gaNAtI hatI ke emane bhaMga (bhaB) puM. [sa.] bhAMgavuM e, toDI nAkhavuM e. (2) meluM upADI sApha karavAnuM, marelAM katarAM DhasaDI javAnuM, khalela, aTakAva, (3) ullaMghana, "brIca, "ina-keijamenTa.' rastAo vALavAnuM ane mazAnanI rekI karavAnuM, evAM (4) aMgane cokkasa prakArano mareDa, (5) vaLAMTa. [0 karaze kAma karavAnAM rahetAM. beravAnAM jAjarU che tyAM meluM (rU.pra) amAnya rAkhavuM, niyamane ke hukamano anAdara upADavAne rniva rivAja hajI cAlu che.) karavo. 0 5 (u.pra.) vara aDacaNa UbhI thavI. bhaMgI-caMgI (bhagI-cagI) vi. [jae "bhaMgI' + "caMgI.] 0 pATha (rU.pra.) aDacaNa UbhI karI thaMbhAvI devuM] bhAMga pI eja mAranAra bhaMga(ge) (bha-ge) viSe. [ja "bhAMga' dvAra.] bhaMgI-jaMgI (bhagI-jagI) vi. jio "bhaMgI' + jaMgI.] bhAMgane vyasanI, baMgaDI bhAMga pIne masta rahenAra, (2) (lA.) maMgadhaDA vinAnuM. bhaMga(ge)-khAnuM ( bha geDa) na. [+ juo "khAne.] (2) taraMgI bhageDIene bheLA maLI bhAMga pIvAne aDuM bhaMza vi. [saM. mAra + gu. " svArSe ta.ka.] kSaNabhaMgura baMgaDI strI, jio "bhaMgI'+ gu. ta.pra. + "'- aMjIra (bhagura) vi. [saM.] bhAMgI paTavAnA-tuTI paDavAnA pratyaya.] bhaMgiyaNa, mahetarANI, jhAMpaDI [bhaMgI.' svabhAvanuM. (2) nAzavaMta, vinazvara, kSaNabhaMgura bhaMga kuM. jio "bhaMgI'zu. "huM" svArthe ta.ka.] jue bhaMguratA (bhagura) sI. siM.) bhaMgura hovApaNuM bhaMgIla (bha5) vi. saM.] bhAMgI paDavAnA savabhAvanuM, bhaMga (bhakaze) ja "bhaMgaDa." baraDa, baTakaNuM [paNuM baMga-khAnuM (bhageDa-) ja "bhaMgaDa-khAnuM.' bhaMgazIlatA (bha) strI, (saM.) baraDa hovApaNuM, baTakraNA- bhaMgaDI vi. [ja "bhageDa' + gu, "I' svArthe ta. pra. ], bhaMgANa na. [ja e "bhegAvuM' + gu. "aNa" ku.pra.] vaccethI bhaMgeracI (bhagera-cI) vi. [jao "bhageDa' + phA. pratyaya] bhAMgI paDavuM e. (2) aTakI paDavuM e, gati ke kriyAne e "bhaMgaDa. aTakAva thA e. (3) (lA.)nAsabhAga. [0506 (rU.pra.) baMgeraNa,-ta (bhageraNya,tya) sati. jio "bhaMgere' + gu. samUhamAMthI chUTA paDI nAsI chUTavuM. 0pADavuM (rU.pra.) zatrutA "aNu" "ata" pratyaya.] bhAMga vecavAno dhaMdho karanArI strI karAvavI. (2) nasADavuM aMge (zarU) na. e nAmano ghAsane eka cheDa bhaMgAra chuM. [o "bhAMgavuM' dvArA] lAkaDAM dhAtu vagerenA bhaMgerA (bhakagere) muM. [sa. mAM dvArA] bhAMga vecavAno dhaMdho mAla-sAmAnane tUTI phUTI gayele bhAga. (2) (lA.) vi. karanAra vepArI takalAdI, tUTI jAya tevuM. (3) napAvaTa, hIna, udhAra baMgaDuM-Lu) na. galana cheDanuM bI. baMgAriyA puM. +gu. "NuM" ta...] tAMbA pittaLanAM vAsaNa maMgetuM na. e nAmanuM eka ghAsa [mAravAM]. durasta karanAra temaja TelAM vAsaNa kharIdavAne dhaMdhAdArI aMgeruM na. e nAmanuM eka ghAsa[-rAM kaMkavAM. (u.pra) gappAM 1 kaMsAra baMgALuM ja "bhaMgADuM." bhaMgArI sI. e nAmanI mAchalInI nata bhaMjaka (bha-jaka) vi. siM.) bhAMgI-toDI nAkhanAra. (2) . bhaMgAruM na. e nAmanuM eka ghAsa bhAgAkAramAM bhAganArI rakama. (ga) bhaMgAre jio "bhaMgAra'+ gu. " svArthe ta.ka.) bhajana (bhajana) na. [saM.] bhAMgavAnI kriyA, teDa-bhAMga jao "bhaMgAra(1). [bhaMgAriyo." bhajana (bhajana) vi. [saM.] juo "bhaMjaka." bhagArA 5. jio "bhaMgAra' 4 ga. "G" ta.ka.] juo bhejavAra . [sa. mazna. "bhAMgavuM' dvArA], (-4), DI jI. bhaMgAvavuM, bhaMgANuM (bha-) jo "bhAMgavuM "mAM. [+gu, "I' svArthe ta...] nukasAna. (2) (lA) herAnagata, bhaMgi -gI) (bhagi,-gI) strI, si] rIta, paddhati, ba. pajavaNuM (2) zarIranA aMga-maroDa. (3) (lA.) vANInI cekasa bhaMjavA . [4 e "bhejavAha' + ga. 'e' svArthe ta..] prakAranI laDhaNa. (kAvya.) (4) pagathiyuM nukasAna. (2) (lA.) bhavADe, phajetI maMgiya(-2)Na (-zya), bhaMgiyANI strI, jie "bhaMgiyo" javuM (bha-javuM) sa.ji. [ saM. maja, tatsama ] bhAMgavuM. + ga. "a-e)*-aNI' pratyaya.] juo baMgaDI.' bhaMjAvuM (bhAvuM) karmaNi,ji. aMjADavuM (bha-navuM) e., baMgiyo chuM. jio "bhaMgI' + gu. kayuM svArthe ta...] sakri. (A dhAtu gu. mAM jANato nathI.) e "bhaMgI. bhaMjare puMsiM. mae- "bhAMgavuM dvArA] Thera Thera bhaMgAra bhaMgA (bhaga) jue "bhaMgi.' ['baMgaDa.' paDayo hoya evI sthiti [(2) (lA.) vinAza bhaMga (bhaka) vi. jio "bhAMga' +gu. I' ta.pra.e bhaMjAvuM. . mana "bhAMgavuM' dvArA bhAMga-ha, teDa bhAMga. "papArA L " 2010_04 Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaMjoDavuM laMADhavuM, bhaMjAvuM (la-ja-) jaA 'bhaMjavuM'mAM, baMnnate (bha-jAte) kra. vi. [saM, mAnu>prA. mAnu>gu. 'bhANu' + jue 'jAvuM' + gu. 'tuM' varte.kR. + e' sA. vi. ma., sati saptamInA prayoga ane lAdhava] sUrya asta thate hoya teve samaye, sUryAstane samaye bhAvavuM (bhaktavatuM) jue 'bhAMjavuM'mAM, bhAvuM. (bhAvuM) z2ae 'bhaMjavuM'mAM. saMnavuM. (bhAnuM) jue 'bhAMjanuMmAM, [z2ae 'bharUTa.' bhaMTa(-4) (bhraSTa, Dha), -ThiyA puM. [gu. 'iyuM' svAe~ ta. pra.] bhaMdraka (bhaNDa) na, jamInanI sapATI uparanuM meTA makAnanuM bheAMyarA jevuM bAMdhakAma, bhaMDakiyuM. (2) AgmeTamAM trIjA varganA musApharane besavAnA phALakA bhaMtaka-bhaMza (bhaDaka-bhaNDa) puM. [ravA.] nAza bhaMDakiyuM (bhakiyuM) na. [jue 'bhaMDaka' + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] jue 'bhUMDaka.' (2) gADAM sigarAma gADI vagerenI beThakanI sapATI nIcenuM bhaMDAriyuM bhaMta-kharAma (bhaNDa-) puM. jae bhUMDaka-bhaMDA,' bhUMDaNa (bhANa) na. Udhane cheDe pIMjaNI bAMdhavA mATe cheADiyAnA nakzA rAkhavA mATenuM sIsamanA lAkaDAnuM sAdhana bhaMtana (bhaNDana) na. [saM.] yuddha, vigraha. (ra) jhADA, TaMTA, kajiyA sAhitya (ra.ma.) bhaMDa-lekha (bhaNDa-) puM. [saM.] niMdA karanAruM lakhANa ke enuM bhaMDAra (bhaDAra) puM. [saM, maDhavA> prA.maMsrI, prA. tatsama] vAsaNA rAca-racIluM nANAM vagere rAkhavAnuM sthAna, krAThAra, 'sTAra.'(ra) saMgraha-sthAna, eperiyama.' (3) aneka vastu yA eka cesa jAtanI vastuonA vecANa mATenI mATI dukAna. (4) vahANamAMnuM nIcenuM mAla-sAmAna rAkhavAnuM phALakhuM, (vahANa.) bhaMDhAra(-2)Nu (bhaNDAra(-re)Nya) sI. [jue 'bhaMDArI' + gu. 'a(-e)Na' pratyaca.] bhaMDArInI skrI bhaMDAra-paMjI (bhaNyAra-5-7) na. [jue 'bhaMDAra' + '[jI' = nahI.] bhaMDAranA hisAba rAkhavAnuM patraka bhaMDAra-bhAvanA (bhaDAra-) sI. [jae 'bhaMDAra' + saM.] cIjavastu bhaMDAramAM rAkhavAthI sacavAya e prakAranA cAla bhaMDAravuM (bhaNDAravu) sakri. [jue 'bhaMDAra,'nA. dhA.] (lA.) jamInamAM dATI devuM, bhaMDArAvuM (bhaNyArAnuM) karmaNi, kri. bhaMDArAvavuM (bhaDArAvanuM) pre., sa.kri. bhaMDArAvavuM, bhaMDArAvuM (bhaNDA-) jae "bhaMDAravuM"mAM, bhaMDAriyuM (bhaNDAriyuM) na. [jae 'bhaMDAra' + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] chupAvIne surakSita rAkhI zakAya tenuM nAnuM bhaMDakiyuM, (ra) gADI gADAM vagere nIcenuM nAnI nAnI cIja rAkhavAnuM khAnuM. (3) vahANa AgoDha vageramAM paracuraNa mAla-sAmAna rAkhavAnuM bheAMyarA jevuM sthAna, kALanuM bhaMDArI (bhaDArI) puM. [saM. mArAni> prA. maMDhAritra-] bhaMDAranA adhikArI amaladAra, khajAnacI, 'Trejharara.' (ra) e dhaMdhAne laI UtarI AvelI eka aTaka ane enA puruSa. (saMjJA.) bhaMdrA (bhaDArA) puM. [jae 'bhaMDAra' + gu. e' svArthe _2010_04 bhaMDA ta. pra.] (lA.) sAdhu saMnyAsInA maraNa pachI enI pAchaLa karAvavAmAM AvatuM bAvA sAdhuone jamaNa bhaMDAvavuM, bhaMDAvuM (bhaNDA-) jue 'sAMDhavuM'mAM bhaMDhALavuM (bhaDALanuM) sakri, nAza karavuM. (2) herAna karavuM. bhaMDhALAluM (bhaDALAnuM) karmaNi, kri. bhaMDhALAvavuM (bhaNyALAvavuM) ke.,sa.kri. ste bhaMDhALAvavuM, bhaMDALAvuM (bhaNyA-) jae bhaMDALavuM'mAM. khaMDera (lagDara) sI. [saM. maLyu dvArA] vAsaNanI utarata bhUMDA (bhaNDA) puM. [hiM. bhaMDA] (lA.) 2hasya vAta, guptatA, bheda. [. phUTavA (1. pra.) gupta vAta khullI paDI javI, rahasya pragaTa thaI javuM] bhUMDALa (bhaZALa) na. [saM, mANDa dvArA] vepAra vagere mATenI ekatrita karelI mATI kama, pUcha, mUDI bhaMDALa-samiti (bhasALa-) strI. [+saM.] pUchanA vahIvaTa karanArA pasaMda karelA sabhyAnuM maMDhaLa bhaMDALiyuM (bhaDaeNALiyuM) vi. [+ gu. thayuM' ta. pra.] bhaMDoLane lagatuM. (ra) paMtyALuM bhaMDALiyA (bhaNDALiyA) vi., puM. [jae 'bhaMDALiyuM.'] meTuM bhaMDALa dharAvanAra vepArI, mUDIvALA mANasa khaMta (anta) puM. [jae 'bhadaMta,'] jaA 'bhradaMta.' bhaMpADuM (bhampADuM) vi. jue 'bhama'+'pADuM'*lASava.] moTA pADA jevuM nahuM saMpeAla (lampAla) vi. [jue 'bhrama' + peAla.'] uparathI meTuM ane vizALa chatAM aMdarathI peluM evuM. (ra) (lA.) maThAI kheAra, zekhI-khAra zaMkhaka (bhambaka) na. mADhuM khAruM saMkherI (lamberI) sI. pataMgiyuM zaMkhA(-be) (lakhe, bhe!) puM. jADI puruSa ke jADI dI bhaMevuM (lambADavuM) sakri. karaDavuM. bhaMkhADhAvuM (lambeDAvuM) karmaNi, kri. bhaMkhArAvavuM ke, sakri zaMkhADhAvavuM, bhaMkhADAnuM (bhakheDA) jaA baMDavuM'mAM, bhraMza (bhamsa) vi. rivA.] avAja kare tevA pAlA zarIravALuM joDuM baMbalI strI. [jae 'bhaMbha' + gu. 'huM' svArthe ta, pra. + I' pratyaya.] nAnA ghaDA, DhesakI, (2) sAMkaDA mAMnI khetInA ghATanI nAnI zirAI bhaMbhAravuM (lambADavuM) sa. kri. [ravA.] kuMAADavuM, vIMkhavuM. khaMbhADAvuM (lambhADAnuM) karmaNi, kri. bhaMbhADhAvavuM (lambhoDAvavuM) che.,sa.ki. bhaMbhADhAvavuM, bhaMbhADAvuM (lambADA-) A 'bhaMbhADavuM'mAM, bhaMbha-rA (lambA-) puM. [ravA + saM.] gAya bheMsa vagerenuM bhAMbharavuM e bhaMbhA-zeka (bhambA-) puM. [jae 'khaMbhA'+saM.] mATInA vAsaNamAM agni rAkhI zarIrane apAtA zeka bhUMjI (lambu) puM. [ravA.] eka prakAranI Ataza-khAjI bhaMbhUDI (bhADI) sI. [ja bheMsUDA' + gu. 'I ' strIpratyaya.] nAne! bhaMDA (eka Ataza-khAjI) bhaMbhU (bha^DA) puM. [ja e 'zaMbhu' + gu. 'huM' svArthe Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaMbhera ta. pra.] jae 'bhaMbhu.' aMbheravuM (lambeDavuM) sarki. khAvuM. bhaMbheDhAvuM (lambeDAnuM) karmaNi., kri. bhaMbheDhAvavuM (bhambeDhAvavuM) ke.,sa kri saMgheDAvavuM, bhaMbheDAvuM (bhambha-) jae 'bhaMbheDavuM 'mAM. bhaMbhera (bhaAra) kri.vi. [ravA.] qha hAya ema bhaMbheraNI (lamberaNI) zrI. [jue 'bhaMbheravuM'+gu. 'aNI' rR.pra.] bhaMbheravAnI kriyA, kahIne karelI uzkeraNI, caDhAmaNI aMbheravuM (bhabheravuM) sakri. rivA.] kAnamAM vAta karI bIjAnI viruddha uzkeravuM, caDAvavuM. bhaMbherAvuM (lamherAvuM) karmaNi, kri, bhaMbherAvavuM (lamherAvavuM) pre., sa.kri. bhaMbherA (lamberA) sI. bhaMkherI, pataMgiyuM bhaMbherAvavuM, bhaMbherAvuM (lamberA-) jae bhaMbheravuM'mAM. bhaMbherA (lamberA) puM. [jue 'aMbheravuM' + gu. 'e' rR.pra.] jae 'bhaMbheraNI.' bhaMbhA (bhambhA) puM. [ravA.] aMdarathI avAja Ave teva mATInA cA dhAtune DeDe. (ra) (lA.) joDe puruSa ke strI, laMbA bhaMbhAta (bhagneTa) puM. jae 'baMnne'dvArA.] mATInA kaMnne, bhaMbheTiyA. (2) eka jAtanI Ataza-khAjI laMbATiyA (laAATiyA) puM. [jue 'bhaMbheA.'] ghaDe. (2) eka dArUkhAnuM, zaMbhu [vAyunA vikAra khaMbhAta (bhagneADa) puM. [jue bhaMbhe|' dvArA.] peTamAM thatA khaMbhADAvuM (lambeDAvuM) a. kri. [jue 'bhaMbheADa,' -nA. bA.. peTamAM vAyunA upadrava thavA aMbADI (la(DI) zrI. [4e bhaMbheruM' + gu. 'I ' - pratyaya.] nAnA bhaMbheTiyA--eka Ataza-khAjI jaMbhADuM (lambhADuM) .. [jae 'bhaMbheDa' + gu. ''' svArthe ta. pra.] jae'bhaMbheADI,' (2) vi. avAja kare tenuM peluM jADuM 1st bhaMbheAla(-La)(lambhAla, La) vi. [jue'bhaMbhe|' dvArA.] gALamaTALa. (2) jADuM, sthala, (3) ApharI gayeluM traMbAlA (lambhAle) puM. [+], e ta. pra.] dAjhavA vagerethI thatA keAA saMbhALa (bhambhALa) jue 'bhaMbhela.' saMbhALavuM (lambhALavuM) sai. [jue 'bhaMbheLa,'-nA. dhA.] (lA.) kheALakhALA karavI, kuMkALavuM. bhaMbhALAnuM (lambhALAnuM) karmaNi, kri. bhaMbhALAvavuM (lambeALAvavuM) ke.,sa.kri. saMbhALAvavuM, bhaMbhALAvuM jaA 'bhaMbheLanuM'mAM, bhaMbhALI (lambhALI) strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta bhA` sI. [saM.] AbhA, krAMti, teja bhAgyuM. [jae 'bhAI,'bAMdhava.] (kAThI rAjapUta vageremAM) bhAI, (ra) kAI paNa vaDIla, [. pAse javuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM] bhAi(-ya), puM. [ja 'bhAI ' + gu. 'huM' svArthe ta, pra.] puruSa, marada. (ra) pati, dhaNI bhAiyALI strI. [+]. 'AchuM' + 'I'skrIpratyaya.] bhAIaMdhI, bhAI-cArA, mitratA, maitrI, stI bhAilA huM. [+]. 'huM' svArthe ta. pra.] (lAmAM) nAnA _2010_04 bhAra bhAI, (ra) kAI paNa nAnA TekarA bhAI (bhAi) puM. [saM. jJA>prA. mA, mAM] eka ja mAtA pitA ke pitAnA putra! ekabIjAne paraspara, bhrAtA, baMdhu, bAMdhava. (ra) kAkA-kAkI mAmA-mAmI mA-mAsI koI-phuAnA putra eka-bIjAne. (2) lagabhaga samAna vayanA kAI paNa puruSa-ekabIjAne mATe saMkheAdhe e. (4) kAMIka mAnanA bhAve vizeSa nAmeAne aMte AvatA anuga jevA zabda (dharamAM kAkA kAI A vagere hAya ane bhAI yA nAnA bhAIne 'bhAI' kahetAM hAya tA enAM saMtAna paNa pitAne 'bhAI' kahevAnA paNa rivAja che.) bhAIcArA puM. [+suM, cA> prA. nAE- 'AcaraNa] bhAInA jevuM vartana, dAstI, mitratA, bhAI-baMdhI bhAIjI puM., bhAva. [+ jae 'jI' mAnArthe.] derANI vagerene jeTha mATenuM saMkhAdhana. (ra) pitAnA meTA bhAI, meTA bApA, (3) vivekanA kAI paNa puruSa mATenA udagAra bhAI-dAve puM. [+jue 'dAvA.'] bhAI tarIkenA haka ke adhikAra bhAI-bhaMya (bandha) puM. [+ saM. vadhu] mitra, dAsta bhAI-baMdhAI (-badhAMi), bhAI baMdhI (-andhI) zrI. [+ gu'AI'-'I' ta, pra.] dostI, mitrAcArI, maMtrI bhAI-bApA ke, pra. [+jue 'bApA.'] lAcArI batAvavA sAmI vyaktine uddezI uddagAra. [. karavA (rU. pra.) krAkaladI karavI, vinaMti karavI. (2) naramAzathI samajhAvIne kAma levuM] bhAI-bIja strI. [+ jae bIja,2] hiMduemAM kArtika sudi bIjanI tithi, cama-dvitIyA. (e divase netaravAthI bhAI bahenane tyAM jamavA jAya.) (saMjJA.) bhAI-bhAMDu na., kha.va. [+ jue 'bhAMDu.'] eka mAtApitAnAM saMtAna, bhAMDu, bhAMDaraDAM bhAI-zrI puM. a.na. [+ saM. zrI, mAtra mAnArthe] vivekamAM kAI paNa 'bhAI" darajajAnA puruSanuM saMkheAdhana, zrImAna bhAI-salAma strI. [+jue 'salAma.'] 'he bhAI, tamane salAma che' evA ArAyanA laTaka"salAmanA vyavahAra bhAI-saMga 4.pra. [jue 'saMga'( prA.siMgha) ] (tiraskAramAM) kAI paNa AdamI bhAI-mA 3.ma. [+juA 'sAheba'-nuM lAdhava.] sAmAnya mAnavI joga vivekanA udgAra bhAI-sAma (-sA:kha), bhAIsAheba pu., kha.va. [+ja 'sAheba.'] (mAna sAthe) krAI` paNa prakAranA bhAI ne mATenuM (lAcArInA bhAvavALuM) saMbodhana. [. kahevA (-kaeN:vA), * kahevaDhAvavA (-keHvaDAvavA) (3.pra.) temA AkAravI ke peAkarAvavI] [ja 'bhAI' bhAu chuM. [saM. moM>prA. mAra marA.] (mahArASTramAM) bhAu(-)DuM na. AbunI taLeTInA pradezanI pahADI prajAnuM mANasa. (saMjJA.) zAka huM, hAthInuM AgalA paganuM laMgara bAMdhavAne bheAMcamAM khADelA paththara ke lAkaDAnA majabUta khIle| bhAOM vi. vAMDhiyuM. (ra) dUdha daitAM baMdha thayeluM (DhAra), pAMkaDuM Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAkasI bhogavatakAra (2) na bane tevuM, asaMbhavita (vAta vagere) TanAruM. (2) (lA) Darapoka, bIkaNa. (3) bAyaluM, namAluM bhAkasI sI. baMdI-khAnuM, keda, haDa. (2) pArakI upAdhi, bhAgatI sI. [ja e "bhAMgavuM' + gu. "tuM vate. 5 + "I' lapa. (3) bhaThThI strI pratyaya] khoTa, khAdha. (2) paDatI, avanati, utaratI dasA bhAkASAlekhana na. siM. mA-kAi + bAvanI kotaranAranA bhAga-tyAga kuM. [+] pitAne hisso jato karavo e." upayoga mATe bI pADavAnI kaLAthI lAkaDAnI sapATa "kaoNmpromAisa' (rA.vi.) (2) lakSaNano eka prakAra, bhAgaupara koI paNa vastuno keTo pADavAnI rIta, "TokAI- tyAga-lakSaNA. (kAvya) [(kAvya.) logrAphI bhAgatyAga-lakSaNa samI. si.] jae jahadajahAlakSaNa.' bhAkA-ke)savuM sa.. [saM. makSa dvArA] khAvuM. bhAka(-kA)- bhAga-darzaka vi. [saM.] bhAgane khyAla ApanAruM sAluM karmaNi, ji. bhAka(-)sAvavuM che., sakri, bhAga-dAtA vi. [saM. mAtra sAtA, muM.] bhAga ApanAruM bhAka(ko)sAvavuM, bhAkA-kA)sAvuM ja e "bhAka(ko)sanuM'mAM. bhAga(gIdAra vi. +i phA.pratyaya] vepAra vageremAMnuM bhAgiyuM, bhA-kriyA cI. [saM.] yAMtrika rIte chabI pADavAnI kriyA, hissedAra, "pArTanara keTa-ekaTiviTI' feka prakAranI DigaLa-gIta bhAga(gI)-dArI rajI. [phA] hissedArI, "pArTanarazipa' bhAkhaDI strI. [saM. mAthA dvArA gu. ahI' svArthe ta.pra.] bhAga-dhAraka vi. [+], bhAga-dhArI vi. [sa., j] e bhAkhara . [sa. makSaprA . mavala dvArA) khare ke kaDaka "bhAga-dAra.' jaDe reTalo, bhAkhare, (2) Dhose bhAgadheya na. siM.] bhAgya, nasIba, kimata, takadIra bhAkhariyA vi. puM. [+gu. IyuM' ta..] bhAkharA ke DhasA bhAga-kala(La) na. [saM.] bhAgAkAranA hisAbamAM Avate zekI banAvela lADu javAba, bhAgAkAra. (ga) bhAkharI strI. [ja "bhAkharo' + gu. "I" pratyaya.] bhAgabaTAI DhI. [+hi.] jamInanuM mahela anAjanA nA bhAkhare, ghaune nAme kaDaka ane khare roTalo rUpamAM apAya evI paddhati ni AraMbha. (jyo.) bhAkharo paM. jio "bhAkhara' + gu. 'A' savA ta.ka.] bhAgabharI jI. sUryanuM navI rAzimAM dAkhala thavuM e, saMkrAtija "bhAkhara." bhAga-bharuM vi. kamanasIba bhAkhavuM sakri. [sakri. mara AryA. taddabhava.] kahapanA ke bhAga-bharuM' vi. nasIbadAra. (2) sukhI, AbAda aMdAjathI kahevuM. (2) bhaviSya-kathana karavuM. bhakhAvuM karmaNi, bhAga-majama na. [4. mA + juo "majama] sahiyArI kri. bhakhAvavuM presa kri. jamInane bhAga ['jahadaja halakSaNA." (kAvya) bhAkhA strI. [saM. mAvA, arvA. tadabhava lokabelI (jema bhAga-lakSaNa strI. [sa.] e "bhAgatyAga-lakSaNA - ke "vraja bhAkhA' 'gujara bhAkhA') . bhA(-bhAM galuM vi. [ o bhAta-bhAMgavuM"+ gu. eluM' bI. bhAkhiyuM na. khetare bhAta laI javA bAMdhavAnuM kapaDuM bha. ku.nuM belInuM rUpa-] bhAMgI paDeluM, tuTI gayeluM. (2) kharuM bhAkhe chuM. e nAmano eka cheDa thaI gayeluM [lA paga (ra.a.) nirAzA, nAumedI. lAM bhATiyAM-bhaLa-bhe) (2) ki.vi. jio "bhAkhaDiyuM" hADakAM (rU.pra.) ALasa, khele page (rU. pra.) manamAM saMdeha ke + gu. 'A' na., pa.vi., ba.. + e "bha(-).] nirAzA sAthe. TAMTiyAnuM (ke paganuM) bhA(-bhAMgatuM (rU.pra) ghUMTaNiye cAlatuM hoya ema, ghUMTaNiyA-bhara, gaThaNiyA-bhara cAlavAnA kaMTALAvALuM, ALasu hADakAMnuM bhA(-bhAM)galuM bhAviyuM na. (bALakanuM) jamIna sAthe dhaMTaNa aDakADI (u.pra.) ALasu. hAtha-paganuM bhA(-bhAM)galuM (rU. pra.) AgalA be hAthathI pazu jema cAlavuM e, ghUMTaNiyuM. [cAM azakta ane ALasu] . bharavAM (rU.pra.) dhaMTaNiye sarakavuM]. bhAgalo chuM. (saM. mar + gu, "huM" svArthe ta. pra.] bhAga, bhAga kuM. [saM.] aMza, hise, pAMtI, kALavaNI, vAMTA, hisse, aMza, kALavaNI, khaMDa, TukaDe, "menTa.' [lA zera." (2) TukaDe, kaTakA, kakaDe. (3) zAkhA. (4) bhAgA- paTavA (rU. pra.) judA paDavuM, bhAga judA paDavA. -lA kAranI kriyA. (ga.) [0 kara (rU.pra.) TukaDA pADavA. pAvA u. pra.) vaheMcaNI karavI, vAMTA karavA). 0 kADhI nA(nAMkho (rU.pra) bhAgIdArImAMthI chaTA thavuM. 0 58 (rU.pra.) hise tha. (2) 2kamane bhAgAkAra (2) bhagavadbhakta. (3) puM. e nAmane vedika karmakAMDanA tha. 8 pAra (rU.pra.) vAMTA karavA. 0 rAkha (rU.pra.) dharma pachI vikaselo nArAyaNa ane enA avatAranI bhAgIdArI svIkAravI) bhakti saMpradAya, ekAMtika saMpradAya, sAvaMta saMpradAya, bhAgamahaNadoSa chuM. [] bhAgane ja pakaDI rAkhavAne deva, pAMcarAtra saMpradAya. (saMjJA) (4) na. aDhAra purANemAMnuM pRththakaraNa hevAbhAsa, "phelasI oNpha Divijhana' (bha,2) viSNunA avatAranuM ane emAMya khAsa karI zrIkRSNanA jIvanabhAga-grAhI vi. [sa. 5. potAne hisso lenAra vRttAMtanuM nirUpaNa ApatuM I.sa.nI 7 mI sadI AsapAsa bhAga-cihana na. [sa.] bhAgAkAranuM cihna (ka). (ga) vikaseluM vadhu prauDha bhASAvALuM saMskRta bhASAmAM racAyeluM bhAga-jAti bI. [saM.] aparNakanuM sarakhA chedamAM rUpAMtara eka viziSTa purANa (saMjJA.) (5) devI bhAgavata. (saMjJA.) karavAnI kriyA, (ga) (2) bhAgAkAra (ga.) bhAgavata-kAra vi., muM. [sa.] bhAgavata purANano kartAbhAgatala vi. [o 'bhAgavuM' dvArA.] bhAgI janAruM, nAsI sAmAnya rIte bAdarAyaNa vyAsa 2010_04 Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAgavata-dharma 16 bhAlekha bhAgavata-dharma chuM. [saM] ja "bhAgavata(3)." bhAgiNu (zya jue "bhAgiyaNa.' bhAgavata-pATha chuM. [saM.] bhAgavata purANanA saMzloka belIne bhAgI vi. [4, .] bhAga dharAvanAruM, bhAgIdAra sAvaMta vAMcavA e [(purANI) bhAgI-tUTI jue "bhAMgI-taTI.' bhAgavatapAThI vi. [se, .] bhAgavatano pATha karanAra bhAgIdAra ja bhAga-dAra-pArTanara, bhAgavatI vi, strI, siM.] bhagavAnane lagatI (kathA deha bhAgIdArI o "bhAgadArI'-'pArTanarazipa." vagere) (2) bhAgavata dharmane lagatI (dIkSA vagere). (3) bhAgIrathI strI, [saM.] gaMgA nadInuM gaDhavAlanA pradezamAM bhAgavata purANane lagatI (thA). (4) jaina dharmanI sAdhu- jANItuM nAma. (saMjJA) sAvInI (dIkSA) [hisse ke kara bhAgIlaM vi.saM. mALa + gu. "huM ta.pra.] ja e "bhAga-dAra.' bhAga-vibhAga kuM. [saM.] janA rAjyataMtramAM apAtA rAjAne bhAgu vi. jio "bhAgavuM+gu. "u" ku.pra.] bhAgI chUTabhAgavuM a.kri. siM. mana >prA. mA- bhU, ku, nA. nAruM, bhAgeDu. (2) (lA.) beThAkhAu [bhAI (u.pra.) dhA.] nAsI chuTavubhagAvuM bhAve, ji. bhagAvuM bAyela, namAlo mANasa che. sakri. (artha "nasADavuM') bhAzuM ki.vi. [sa. mAna drA lIdhe, ne kAraNe bhAta-bhAMgavuM sa. ji. [sa. mA, nA. ghA., juo bhAgura vi. bhUkharA raMganuM bhAMgavuM.'] bhAgAkAra karavo. (2) teDI nAkhavuM. (3) a.kri. bhAgeDu vi. jio "bhAgavuM" dvArA,] jae "bhAgu(1).' baMdha thavuM, aTakI paDavuM. (4) (lA.) nirAza thaI rahevuM. bhAgetuM . si. marga dvAra.] UpajamAM bhAga TharAvI kheDavA (5) sa.kri. (lA.) vaLa caDAvavo. (6) dhADa pADI luTI levuM. ApeluM, bhAgAmuM khetara) bhi(-bhAM)gI rAta (2) (3. pra) madharAta pachIno samaya] bhAgevaTa vi. vacalA varganuM, vacalA vAgAnuM, madhyamasaranuM ma-bhogAvuM? (bha , karmaNi, bhAve, phiM. bhAge(-ga)La (-ya) jI. gAma nagara ke killAno daravAje. bhAgarI' strI, pAza, phAsale, jALa. (2) saMkaTa, duHkha (2) (lA.) daravAjA bahAranuM sAmenuM medAna, pAdara. [ jevuM bhAgazI na. masANa (..) pahoLuM ke vakAseluM. ane javuM (--) (rU. pra.) bhAga-svAmI vi, siM, puM.] bhAga dharAvanAra, hissedAra gAma bahAra jAjarU javuM dIvA karavA (-) (rU.pra.) bhAgaLa (-N) A "bhAge.' jAherAta karavI] [pahero bharanAra sainika ke rakhevALa bhAgaLiyo ja "bhALiyo.' bhAga-ga)LiyA vi. puM. [+gu. IyuM' ta...] bhAgaLane bhAgAkAra chuM. siM. mA + A- ]] me TI 2kamane nAnI bhA(-bhAMgI-TI kei, strI, jie "bhAta-bhAM)yuM -TaDyuM+ rakamathI bhAgavAnI kriyA ane enuM phaLa. (ga.) beune gu "I' pratyaya.] jIrNa thaI gayelI (vastu). (2) bhAgA' . rane hADakAMvALe bhAga bAlavAmAM thotharAya ane zabdo tUTe evI (vANI) bhAgATha (-Datha) sI. DhoranAM hATakAM nAkhavAnI jagyA bhAgya na. [saM.] nasIba, kismata, takadIra, bhAvi. [0 bhAgAdhika vi. [saM. mArA + apinna gharanA vyAsane cha raghavuM, kuLavuM (rU. pra.) sukhI thavuM. nuM baLiyuM bhAga laMbAImAM vadhArIne karavAmAM AveluM (makAna.). (rU.pra.) kamanasIba. 0 pharavuM (rU.pra.) nabaLImAMthI sArI (sthApatya.) sthiti AvavI. pharI vaLavuM (rU.) kharAba sthitimAM bhAgAnubaMdha (ba) puM. saM. mA + ana- ] pUrNAka mukAvuM. 0 phUvuM (rU. pra.) du:kha AvI paDavuM. 0 raLavuM sahita apUrNA kane AMkaDe. (ga.) piTAbhAga (u.pra.) mahenata karI kamAvuM]. bhAgAnubhAga 5. [saM. mA + mana-mAna] bhAga ane enA bhAgya-ca na. [saM.] sArA narasA nasIbanuM Avartana ca), -gI zrI. jio "bhAgavuM bhAgya-ge ki.vi. [+ jao aga' + gu. e' trI. vi, - ddhiva + gu. "I.' ku. pra.] judI judI dizAmAM nAsI ma.] nasIbano saMga maLatAM, sAre nasIbe thavuM e, nAsAnAsa, nAsabhAga bhAgya-nya na. siM.] kamanasIbI. (ge.mA.) bhAgAmI vi. [saM. mana dvArA bhAga ApavAnI zarate bhAgya-nirmANa na. [saM.] nasIbamAM nakkI thaI gayela kheDavA ApeluM. (2) puM. evI rIte bhAgamAM kheDanAra paristhiti bhAgiyo kheDUta bhAgya-pati muM. siM.] nasIbane savAmI-gurugraha. (ja.) bhAgAkuM li. (saM. mAna dvArA] "bhAgamI.' (2) na. bhAgya-5va chuM. [sa., na.] jemAM nasIba nAMdhAI gayeluM che vighaTIne badale bhAga levo e te kahapanika kAgaLa. (nA.4). bhAginI li., amI. (saM.) nasIbadAra strI [bhANiyo bhAgya-bhavana na. siM.] janmakuMDaLImAMnuM navamuM dhara. (.) bhagineya puM. si.] bahenane dIkaro, bhANeja, bhANe, bhAgyavega puM. [saM] sArA nasIbane AvI paDela saMyoga bhAganI strI. [saM.] bahenanI dIkarI, bhANajI, bhANI bhAgya-rekhA zrI. siM] hatheLImAMnI nasIbane khyAla bhAyi (ve)zu jI. [4e "bhAgiyuM' + gu. "a(-)Na ApatI varacenI UbhI rekhA. (sAmu) pratyaya.] bhAgIdAra strI bhAgya-lakSamI sI. [.] bhAgyanA svarUpamAM rahelI samRddhi bhAgiyuM vi. [sa mA + gu. IyuM ta...] bhAga dharAvanAruM (nA.da.) [gayela paristhiti hissedAra, "pArTanara,' (2) na. bhAgIdArI, "pArTanarazipa' bhAgyalekha chuM. siM] nasIbamAM thavA vize nizcita thaI 2010_04 Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAgya-vizA 12 bhAle bhAgyavat ji.vi. siM.] juo "bhAgya-ge.' bhAjya vi. [saM.] bhAgAkAra karatAM bhAjathI je rakama bhAgya-vaMta (-vata) vi. [+ saM. vata prA. saMta] bhAgya- bhAMgavAnI hoya te rakama) zALI, nasIbadAra [evA matasihAMta bhATa chuM. (saM. maTTa (saM. ma no vikAsa)] rajavADAomAM bhAgya-vAda puM. [sa.] nasIbamAM lakhyA pramANe ja thAya che prazasti gAnArI eka brAhmaNa jAti ane ene puruSa, bhAgyavAdI vi. siM5] bhAgya-vAdamAM mAnanAruM brahmabhaTTa (jeo "vahIvaMcA bAreTa' vagerethI paNa kavacita bhAgya-vAna vi. [+ saM. degvAna chuM.] o "bhAgyavaMta." oLakhAya che.) (saMjJA) (2) (lA.) khuzAmatakhera mANasa bhAgya-vidhAtA vi. si., muM.] nasIba bAMdhI ApanAra, bhATakavuM a.kri. [ja e "bhaTakavuM.]nakAmuM jyAM tyAM rakhaDavuM, bhAgya UbhuM karI ApanAra, bhAgya ghaDI ApanAra AthaDavuM. (2) athaDAvuM, bhaTakavuM bhAgyavidhAtrI vi., sI. [saM.] bhAgyavidhAtA satI devI bhATaDI sI. [ja e "bhATa' + gu. "huM" svArthe ta.pra. + 'I' vidhAtA) pratyaya.], Na (-zya) sI. [+gu. "aNa" strIpratyaya], bhAgya-vidhAyaka vi. [saM.] jae "bhAgya-vidhAtA.' nI sI. [+ gu. "a ' pracaya.] bhATa jJAtinI strI bhAgyazAlI(-LI) vi. [sa. puM.] e "bhAgyavaMta.' bhATale zuM. meTe roTalo, bhAkharo bhAya-hINa vi. [+saM. ghIna, na vi. saM.] kamanasIba, bhAyA-ka-4)le e "bhATele.' abhAgiyuM [(la) taMgImAM AvI paDeluM bhATa-DA ., ba,va, jie"bhATa' + "DA.'], bhATAI strI. bha8-bhAgya vi. [o "bhAta-bhAM)gavuM'gu. "huM" bhU. kR] [+gu. "AI' ta...] bhATanuM kAma. (2) (lA.) beTI bhAta-bhAM)yuM- kharDa vi. [+ e "khe kharuM.] pUruM khuzAmata bhAMgeluM nahi tevuM khokhA jevuM thaI gayeluM bhATiya(-)Na (-4), bhATiyANI strI, [jao "bhATiya' bhAta-bhAMgyuM tUTavuM vi. [+"tUTavuM' + gu. "yuM. bhUka) + gu. "a-eNa'-ANI' strI pratyaya.] bhATiyA jJAtinI (lA) aDadhuM paDadhuM. (2) aDadhuM azuddha ane aspaSTa. sI. (saMjJA) (3) samArakAma karavA jevuM bhATiyA khuM[bhaTTI' rAjapUtemAMthI vikaselo eka jJAtibhAgya, 0ja kri. vi. [saM. mA + gu. "e' TI.vi, pra + prakAra] kaccha ane hAlAranA pradezanI eka vepArI koma ja'; lekhanamAM A "ja' alaga nathI lakhAte.] (lA.) ane ene puruSa. (saMjJA.) (2) (lA.) dUdha vecavAno dhaMdhe javale, kavacita, kadAca, kadImadI karanAra, (3) zAka vecavAne baMdha karanAra kAchiye bhAgyodaya kuM. si.mA + 3yo nasIbanuM khIlI aAvavuM bhATI puM. ['bhI' rAjapUta Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAga bhATho chuM. khetaramAMne anAjane sUkA sAMThe ke thaDiyuM. (2) daMDUkA. (3) DhekhALeA. [-4.khAvA (rU.pra.) mAra khAve, -DhA devA (rU.pra.) mAra mArave] bhAThA, `vi. [jue 'bhAThuM.' dvArA.] zarIra upara bhAThAMvAMchuM, bhAThALuM, (ra) (lA.) daridrau bhAThA vi. khUba khAnAruM bhADuM na. [jue 'bhAThuM' dvArA.] bhAThAvALI jamIna bhA (Daya) zrI. [saM, mArTi> prA. mAphi mahenatANuM] bhaDavAInI kamANI. [. khAvI (3.pra.) phaMTaNuM calAvI rejI kamAvI] OM (-DaSa) strI. [OM prA.,puM.,na.] dhANI dALiyA zekavA mATenA meTA glA. (A zabda gu. mAM vyApa nathI; 'bhADabhaMnta' che.) bhAta-khulluM (bhADaSa-) vi. [jue 'bhADa'+ 'khabhe!' + gu. 'u'' ta.pra.] (lA.) kaTaruM calAvI gujarAna meLavanAruM bhAta-khAu, cuM (bhADatha-) vi. [ja e 'bhADa'+ khAvuM' + gu. 'A'-'yuM' kR.pra.] jue 'bhADa-khabhuM.' bhADabhUja(-je)Na (-Nya), bhADabhajI strI. [ja bhaMjo' + gu. '(-e)Na' strIpratyaya.] bhADabhuMjAnI skrI bhADa-bho puM. [jae bhADaOM, + 'bhajavuM' + gu. 'e'kR. pra.] meATA cUlA upara tAvaDAmAM dhANI dALiyA pauA vagere baMjavAnA dhaMdhA karanAra dhaMdhAdArI eka jAta ane ene puruSa. (saMjJA.) 'bhADa 173 bhADakuM na. reTaleA. (kAThI.) [laI emAM rahenAra bhakhavAta vi. jue 'bhADuM' dvArA.] makAna vagere bhADe bhADA-kiMmata (-kimmata), bhADhA-kImata srI. [jae 'bhADuM' + 'kiMmata'-'kImata.'] makAna vagerenuM bhADAnI najare kara vamAM AvatuM mUlya, 'renTala vaeNlyU,' bhADhA-khata na. [jae 'bhADuM'+khata lakhata).] bhADAne lagatA karArane dastAveja, bhADA-ciThThI, 'renTa-neTa' bADA-kharca puM., na. [jue 'bhADuM'+ kharca.'] bhADAne lagatA Arthika vyaya [bhADAnI rakama ApavAnuM khAtuM bhADA-khAtuM na. [jue 'bhADuM + khAtuM.' ] cApaDAmAMnuM bhADA-ciTThI(-ThThI) strI, [ja e 'bhADuM' + ciThThI(ThThI).'] jae 'bhADA-khata'-renkaneTa.' bhArAtI vi. [jae 'bhADuM'dvArA] bhADuM laI gADuM hAMkanAra bhADA-nAnuM na. [jue 'bhADuM' + 'nAmuM.'] jue 'bhADA-khata,' bhADA-paTA(-TTo) puM. [jue 'bhADuM' + 'paTa( TTo).'] lAMbI muddatane mATe makAna ke jamIna bhADe levAnA karAra, 'lIma' bhADhiyA puM. [ja 'bhAra'+gu, 'iyuM' ta.pra.] anAja zekavAnuM kalANuM ke bakaDiyuM. (2) bAMdhyA vinAnA veA, eriyA bhADukAvavuM, bhADuMkAvuM jae 'bhADUkavuM'mAM. bhADuM na. [saM. mATa>prA, mahima] makAna vAhana vagere vAparavA mATe ApavAmAM AvatuM ke levAmAM AvatuM nUra, (makAnanuM) 'raeNnTa,' (vAhana vagerenuM) 'kera,'(mAlasAmAnanuM) 'keiTa.' [-DhAnI vela (jya) (rU.pra.) game tyAre ulALI mukAya tevI cIja-vastu, DhAnuM ghara (rU.pra.) game tyAre sAMpI devuM paDe tevuM makAna. nAnuM TaTTu (3.pra.) kSaNika Take tevuM. _2010_04 bhI: (2) asthira sthAna. bhAM-bhADuM (rU.pra.) (bhai-) zmazAnamAM bALavA nimitte levAtA vere. vagara bhADAnI kATala (rU.pra.) kedakhAnuM, 'jela'] bhADuM-tAruM, bhADuM-khADuM na. [jaA 'bhADuM,' -DhirjAva.] bhADuM ane ene lagatA banne kharca bhADUka (-kaya) strI, [ravA.] sAbaranA avAja bhADUkavuM.ki. [jUe 'bhADUka,'tA.dhA.] sAbaranA avAja thave. bhADukAvuM bhAve, kri. bhADukAvavuM che., sa.kri bhADUta jae 'bhADavAta' TenanTa,' bhADUtI vi. [+gu. 'I'ta.pra.] bhADe rAkheluM. (ra) pagArana thI kAma karatuM. (lA.) veThiyA prakAranuM bhADeliyuM vi. UlaTI khAjue lakhavAmAM AvatuM (nAmuM) bhADA puM. [jue bhADaOM' dvArA.] saLagatA agninA rakharakhatA bharo bhANa bhANa`huM. [saM.] dasa prakAranAM nAtha-rUpAmAMnA viTa vagerenA Atma-vacaneAvALA eka ekAMkI nATaya-prakAra. (nATaya.) bhANa? puM. [saM, mAnu> prA. mAnu] sUrya, sUraja bhANI zrI. [juA'bhANakA'+ gu. 'I" pratyaya.] bhANa, bhANI [bhANeja, bhANA, bhANiyA puM. [jue 'bhANe' + gu. krU' svArthe ta.pra.] bhANujI zrI. [ja 'bhANanne' + gu. 'I' pratyaya.] jue 'bhANakI.' [jue 'bhANeja'--'bhANakA.' bhANo puM. [jue 'bhANeja' +gu. 'e' svArthe ta.pra.] bhANA-bhAI vi. [jue 'bhANe|' + 'bhAI'] (jarA mAna sAthe) bhANA, bhANeja bhANA(-i)-khaC/khaDha (-khaDaya-khaDaya) zrI. [jue 'bhANuM' + gu. 'AM' pa.vi., kha.va., pra. + khaDakhaDavuM.'] vAsaNeAnA sAmasAme athaDa!8. (ra) (lA.) parasparanI athaDAmaNa ke jhaghaDA bhANA(-:).bheda puM. [jae bhANuM' + gu. 'AM'pa.vi., kha.ta., pra.] jamanArAMone pIrasavAmAM khAdya vAnagIone taphAvata rAkhavA (peAtAnAMne sArI vAnIe ane pArakAMnAMne halakI vAnIe pIrasavI e, bhANAMtara bhANA(-Nu M)-vahevAra (-vaeN:vAra) puM. [jue. 'bhANuM' + gu. 'AM' pa.vi., kha.va., pra. + 'vahevAra.'], bhANA(-i)vyavahAra puM. [+A,] sAthe besI ekabIjAne tyAM jamavAnA saMbaMdha, sarpatapaNuM bhANAM-khaDabhaDa (-khaDaya-khaDa) jae 'bhANA-khaDakhaDa,' bhANuAMtara na. [jue 'bhANA'+saM. mantar] jue 'bhANAbheda.' bhANAM-vahevAra (vaeN:vAra) jue 'bhANA-vahevAra.' bhANAM-nyavahAra juA 'bhANA-yavahAra.' bhANikA strI. [saM.] bhANanA prakAranI eka enAthI UtaratI kakSAnI nAca-racanA. (nAya.) bhANiyA puM. [jae 'bhANeA' + gu. 'chayuM" ta.pra.] jue 'bhANeja'-'bhANA.' (ra) (lA.) vIMTALavI paDe tevI vastu, sAgAta bhANI strI. [saM.] ja 'bhANikA.' ['bhANakI,' bhAre srI. [jue 'bhANA' + gu. 'I ' strIpratyaya] jue Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhANI bhAdara bhANu-bA, I ii. [+ juo ,I'] (mAna sAthe bhAta muM. jio "bhAtalAM-'] (lA.) ghauMne meNavALe bhANajI, bhANakI bhAkhare tireha pramANe, prakAra pramANe bhANuM na. [saM. mAnana->prA. mAyAma-, mALAma-] pIraseluM bhAta-vAra (bhAtya-0 ki.vi. jio "bhAta + "vAra' krama.] vAsaNa ke thALI. [NA uparathI uThATha (rU.pra.) gurAnanAM bhAtiyuM na. jio "bhAta" + gu. thayuM? ta.ka.) khetare laI sAdhana jhuMTavI levAM. -NAmAM dhULa nA(nAkhavI (rUma) javAnuM bhAta rAkhavAnuM vAsaNa, "TI-phIna." (2) bhAta laI cAlatuM gujarAna jhuMTavI levuM. 0 mAMDyuM (rU.pra.) jamavA besavuM. javAnuM kapaDuM. (3) bhAta esAvavAnuM kANAMvALuM sAdhana 0 sA(-sAMcavavuM (rU. pra.) kALajIpUrvaka jamADavuM che ke Topalo. (4) cokhAnAM khetaramAM bhamatuM eka pakSo khapatuM (rU.pra.) sapata, nAtanuM. teNe bhaLavuM (rU.pra.) jama- bhAtIgara, -La vi. jio "bhAta' dvArA aneka prakAranI vAmAM sAtha Apavo] bhAtavALuM, bhAtIluM, bhAtabhAtanuM, tarahevAra bhANeja nuM. (saM. maniprA mALe ja "bhANaje.' bhAtIThuM na. jie "bhAta' dvArA] chAsa pANuM vagere bhANejaDAM na ba.1 [+gu. "huM' svArthe ta...] bahenanAM rAkhavAnuM bharavADa vagerenuM vAsaNa ['bhAtIgara. bALaka. bhAtIluM vi. [ja e "bhAta' + gu. IluM' ta...] juo bhANeja-vara chuM. jio "bhANejI) +saM. bhANane pati bhAtuM (-zuM na. [sa. mA ->mAsa-] pravAsa mATe laI bhANeja-vahu sI. jio bhANeja' + "vahu."] bhANejanI patnI javAmAM AvatuM khAvAnuM, TImaNa, (2) vahANanA mAlika bhANeja na, ba.va. jio "bhANeja' + gu. "uM' ta.pra.] taraphathI khAravAone apAte kherAka. [ bAMdhavuM (rU.pra.) e "bhANejaDAM." [bhANuM sAruM narasuM kAma karavuM. mUAnuM bhAtuM (rU.pra.) mRtyu sudhI bhANejI nI. [ja bhANeje + gu. I" pratyaya.] bhANajI, cAle teTalI mUDI]. bhANeje 5. jio "bhANeja' + gu. e' svArthe ta.ka.] bhAtuM-potuM na. [+ ja "patuM.] jAo "bhAd(1)." jue "bhANajo." bhAtariyuM vi. jio "bhAta' dvArA pravAsamAM bhAtuM laI bhANuM chuM. saM. mAjida->prA. mAya.] e "bhANaje. javAnuM vAsaNa bhAta muM. [rsa. mAra>prA. ma7] rAMdhelA rekhA (hamaNa bhAtha !, jie "bhAtho] bANe rAkhavAnuM sAdhana hamaNAM "cokhAnA sAdAye ba.va. paNa). (2) na. kheDUtane bhAthaDI strI. eka prakAranuM ghAsa khetare pahoMcADavAmAM AvatuM bhajana bhAthaDe puM. [o "bhAtho' + gu. Da' vArthe ta.pra.] juo bhAta (tya) mI. sa. malii> mA. ma7i] citarAmaNanI "bhAthA." [-De bharAvuM (rU.pra.) kasAI javuM tareha ke velabuTTAvALI chApa, "DijhAIna," "peTarna." [jata bhAtharaNuM na, prayAsa, prayana vinA bhAta na paDe (jAtya, bhAtya-) (rU. pra.) ucca kuLa bhAtharI sI. paTela vinA saMskAra na hoya. bhalI bhAte (-) (2.pra.) sArI bhAthare, -8 (TathI rahI. kavaDa . (2) dhaNuM khAnArI strI rIte]. bhAtha na. ghauM ane bAjarAne jarA joDe AMgaLInAM bhAta-khAu vi [ja "bhAta khAvuM' + gu. "Au' TeravAMthI khADA pADela bhAkharA ke roTalo kupra.] (lA) svabhAvanuM DhIluM pADyuM. (2) jI-pejI bhAthAre [de. prA. mAgha + saM. sa 1 -> prA. bhAta-khAcara na. [ja "bhAta' dvArA.] cAkhAnA pAka magarama, mathAma-] bANa rAkhavAnA bhAthA banAvanAra sAre Upaje tevI jamIna, kayArInI jamIna kArIgara bhAtalaDuM na. jio "bhAta" + "huM' + "huM svArthe ta...], bhAthiyAdAdA, bhAthiyA-khatarIyuM, bava. jio "bhAdhi' bhAtariyuM na. [+gu. Iyu' svArthe ta.pra] juo "bhAta + "dAda" "khatarI.'] sApa vIMchI vagerenA daMza utAravAmAM (2)." (5ghamAM.) [bhAta.' (2) gaMthaNa jenI ANa devAmAM Ave che te eka manAte devI bhAtaDI sI. [e "bhAta"+ gu. 'DI' svArthe ta..] ja puruSa. (saMjJA.) bhAtaNa (ca) sI. jio "bhAta' dvArA] DAMgara kameda bhathiyA, bhAthI puM. [ja "bhA+gu. IyuM -I' ta..] vagerenI chetarI bhAyo bAMdhI laDanAra yuddho. (2) saMgAthI, sAthIdAra, mitra bhAta-dALa (ya) strI, jie "bhAta" + "dALa."] dALa- bhAthuM ja bhAtuM." bhAta. (2) (lA.) sAdo kherAka [pANI sAthe chuM. [de mA, mA-] yahAne bANa rAkhavAne eka bhAta-pANI na, ba.va. jio "bhAta"+pANI.] anna- prakArane khabhAnI pAchaLa rakhAte kothaLo bhAta-bhAtanuM (bhAya-bhAtyanuM) vi. [ja "bhAta,kha-dvirbhAva bhAdara strI. [sa. mA ->, mAM] saurASTranI jasadaNa + gu. "' che.vi. anuga] tareha tarehanuM, bhAtIgara najIkanA madAvAnA DuMgaramAMthI nIkaLI pazcima tarapha navIbhAtaraDI . govALiyA-rabArIo vagerenI dahANI baMdara pAse samudramAM paDatI eka nadI. (saMjJA.) (2) evI ja bhAtalaDI . jio "bhAta" + gu. huM vArSe ta.pra. + pUrva bAju vahI dhaMdhukA pAsethI thaI kacachanA akhAtamAM la" mayaga.] khAvAnuM bhAta (paghamAM) paDatI nadI. (saMjJA) -nA bha8 (u.pra.) zuravIra mANasa. bhAtala na., ba.va. jio "bhAta' + gu. huM svArthe ta...] [nAM taDa (rU.pra.) muzkela kAma. -nAM pANI taravAM khetare laI javAnuM bhAta. (2) roTalA (u.pra.) mukela kAma pAra karavAM. nI bhALa (rU.pra.) 2010_04 Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAdara(-re)Da patto na lAgavAnI sthiti. -paTTI karavI (3.pra.) kha Thapako ApavA] bhAdara(-2)Dha na. kheDIne paDatara rAkheluM khetara, sAMkh bhAdaraNuM na. ghauM vagere ziyALu pAka vAvavA kheDIne rAkhI mUkeluM khetara 165 bhAdara-kAMDuM, [+ jaA 'kAMThe.] e bhAdara nadIonAM kAMThAnA samagra pradeza. (saMjJA.) (2) jUnAgaDha jillAmAM kutiyANAthI laI navIbaMdara sudhInA bhAdaranA baMne kAMThAnA vistRta pradeza. (saMjJA.) bhAdaravA puM [saM. mAddavar- > prA. mavJa-] hiMdu kArtikI vikramI varSanA agiyAramA mahinA, bhAdrapada. (saMjJA.) [-vAnI bheMsa(za) (-laeNMca,-5) (6.pra.) khAI pI puSTa thayeluM mANasa. -vAnA bhIMDA (rU.pra.) javAnIne navaleAhiyA tAra, (2)-thADI prAptithI chakele mANasa. varasave (3.pra.) khUba kamANI thavI] bhAdare ja'bhAdaraDa,' [puruSa. (saMjJA.) bhAdelA puM. musalamAna khAravAonI eka jAta ane enA bhAdrapada puM. [rsa] jue 'bhAdaravA.' (2) na., [k.] pUrvA ane uttarA ema be alaga alaga evuM azvinIthI gaNatAM 25 muM ane 26 muM te te nakSatra. (saMjJA) (khageALa.) bhAdrapadA zrI. [saM.] jae 'bhAdrapada(2).' bhAna na. [saM.] khyAla, sUdha, samajha. (2). gama, lakSya, dhyAna. kALajI, sAvacetI. (3) heAMza, sudhI, zuddhi, 'phrAnsi casa-nesa.' [. AvavuM, thavuM (rU.pra.) sAcI samajha thavI. * karAvavuM (,pra.) sAcI samajha ApavI] bhAna-bhUluM, -hyuM vi. [+ jae 'bhUlavuM' + gu. 'cuM' kR.pra.] gama vinAnuM, samajha vinAnuM [parakhavAvI samajha bhAna-sAna na. [jame'bhAna'+ 'sAna.'] khyAla ane brAna-hIna vi. [saM.] caitanya 4 khyAla vinAnuM bhAnahIna-tA srI. [saM] bhAnahIna hai|vApaNuM bhAnu chuM. [saM.] sUrya, saraja bhAnu-kaMpa (kampa) puM. [saM.] grahaNa samaye sUryanA khinna uparanA prakAzamAM dekhAtI asthiratA bhAnumatI ii. [saM.] strIonuM prAcIna kAlathI hiMduomAM apAtuM eka nAma. (saMjJA,) [jevA raMgavALuM bhAnu-vahuM' vi. [+saMcaLa + gu. ta.pra.] sUryanA bhAnu-suta puM. [saM.] zani nAmanA graha bhAnu-sutA ii. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe camunA nadI bhAnudaya puM. [ + rsa, 3] sUryanuM UgavuM e, sacedica bhAnAlI sI. roTalInA eka prakAra bhAra (-kSa) strI, varALa vAyu ke padArthonuM dabANa mApatuM eka yaMtra, `nA mITara' [kri. bhaphAvavuM che., sa.kri bhAOM sa.kri. anumAna karavuM, aMdAjavuM. bhAthuM karmaNi.. bhAphe puM. [ja 'bhAkanuM'+gu. e'kR.pra.] anumAna, aMdAja. (ra) (lA.) gappu bhAkhara (25) sI. halakA prakAranI kALI jamIna bhA-bApA huM., kha.va. [jue 'bhA'+ khApeA.'] bhAI ane _2010_04 bhAmaNa bApa (mATe bhAge kAI ne AjIjI karavA A zabda caiAca che.) [. karavA (rU.pra.) naramAzathI vinaMti ke AjI karavI] bhAbhadra-bhUtaDuM vi. [ravA. + 'bhUta' + gu. 'huM' svArthe ta.pra,], bhAbhara, bhUtaDuM vi, [ravA. + x A upara.] (lAM.) AchI samajhanuM, gama vinAnuM bhAbhalaDI zrI, [ja 'bhAbhI' + gu, 'DI' svArthe ta... + 'bhAleA' +'kaTanuM'+ gu. 'aNuM' 'la' madhyaga.] bhAbhI (padmamAM.) bhAbhAcUMTaNI strI. [ja rR.pra.] kuzaLa ane luccI bAlAjI chuM., kha.va. [ja 'bhAbhA' + 'jI' mAnArthe.] jaA 'bhAbhA'(mAnArthe). [ane khAyaluM bhAbhA-pADaLI vi. [jue 'bhAbhA' dvArA.] (lA.) azakta bhAbhA-bhUta vi. [jae 'bhAbheA' + saM.] (lA.) cetana vinAnuM. (ra) na.,a.va. cAmAsAmAM thatAM eka prakAranAM jIvaDAM, bhAbhI strI. [jIe 'bhAle' + gu, 'I ' srIpratyaya.] * bhAInI vahu, bhAjI, bhAjAI. (2) (kAkA keAI bhAbhI kahetAM hAI emane AdhAre saMtAna paNa kahetAM thatAM) mA, mAtA bhAbhIjI na., kha.va. [+'jI' mAnArthe] 'bhAbhI'nuM mAnathI saMmelana. (2) jeThANI. (3) (lA.) hIjaDA, pAvA bhAbhu na., kha.va. [jue 'bhAbhA'+ gu. 'u' skrIpratyaya.] bhAbhI (mAnArthe). (2) khApanA me TA bhAInI patnI (mAtAnA bhAve) bhAbhA huM. [jae bhAI ' + 'bhAI '-lAdhava + gu. 'e' svArthe ta.pra.] (lA.) AdarapAtra vaDIla (uMmare ThIka ThIka meTa). (2) saurASTranA kaNabI tema anya kheDUtemAMnA vaDIla gaNAtA te te puruSa. (7) saurASTranAM gAmAmAM sarvasAmAnya vRddha DAMsesDa. (4) kharaDA ane khArADInA pradezamAM nAnA meTa pratyeka brAhmaNa. (5) (lA.) sasarA (vahuvArunA viSayamAM) bhAma (mya) strI. [jue bhAmavuM.'] veThe AvavAnuM netaruM ke kaheNa. (ra) (lA.) khIka, bhaya. (3) marelAM DhAranuM cAmaDuM. (5) bhinna bhinna svabhAvanAM ane uMmaranAM nAnAM bALakAnA samUha bhAmacI sI. nAhavA mATenI mATInI mATalI bhAmaTA(-ThA)-veDhA puM., a. va. [jue 'bhAmaTA(-3)' + 'veDA,'] dharmabhraSTa mANasanI hilacAla. (2) (lA.) nIcatA. (3) luccAI bhAmaTI(-60) sI. jae 'lAma (-The!)' + gu. 'IM' strIpratyaya.] (lA.) nIca ane halakI strI bhAmaThuM(-phaeN) vi. jae 'bhAmaTe (-6).'] (lA.) nIca ane halakuM mANasa bhAmaTe (-3) puM. [saM. mAALa dvArA gu. lAdhava] dharmabhraSTa brAhmaNa, brAhmaNa-baMdhu. (2) (lA.) nIca ane halakA mANasa 1 bhAmaNa na. [saM kALa>prA. naLa] brAhmaNa (gAmaleAAmAM.) bhAmaNuOM (Nya) zrI. [jae' 'bhamavuM' + gu. 'aNa' kR.pra.] bhramita thavAnI kriyA, bhramaNA, bhrAMti, bhrama Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ emaNaluM 1601 bhAra-gADI bhAmaNa na. jio "bhAmaNuM"+gu, "la' svArthe ta. pra.] putrane paraspara paDatA hisso [bhAyagai.'] jae "bhAmaNuM' (padyamAM) bhAga e "bhAyaga-"bhAgya." [jI (rU. pra.) e bhAmaNiya la, jio "bhAmaNa + gu. " iyuM ta.ka.] bhAya , jio "bhAI' + gu. 'e' svArtha ta.pra.] brAhmaNane lagatuM, brAhmaNane paNa upagamAM Ave tevuM, bhrAtA bhAI, baMdhu (bheTe bhege vahAlamAM) brAhamaNiyuM. (2) (lA.) zuddha, pavitra bhAra chuM. [saM.] vajana, beja, loha,' "barDana. (2) kapAsanA bhoma sI, jie "bhAmaNa' + S. "I' satIpratyaya.] tela mATenuM eka mApa (24 maNanuM). (3) nI praNAlI (gAmaDAmAM) brAhmaNa strI, brAhmaNa pramANe 20, 21, 76,000nI saMkhyA (jemake "aDhAra bhAmaNuM na. siM, jhAmaLa ->prAmAmA(hAtha) ghumAvavA bhAra vanaspati' e aMdAjI) (4) (lA,) apa, ajIrNa. e] AvanAra vyaktinA mAthAne be hAtha lagADI potAnA (5) dAba, dabAva. (6) pharajane beja, bhAraNa. (7) mAthA upara mUThI vALI TAcakA vagADavAnI kriyA, pAraNuM, javAbadArI, jImedArI, khama. (8) gaurava, meTAI, ovAraNuM (vArI javAnI bhAvanA) bhArekhamapaNuM, vakara. (9) uracAraNamAM svara upara AvatuM bhAmaNuM na. jio "bhAmaNa + gu. 'uM' svArthe ta...] balAtmaka temaja ArohAtmaka dabANa, ekasanTa' (da.bhA.) vahema, zaMkA, bhrama, bhramaNa (0) anudaSTie evuM dabANa, ekresisa. (11) bhAmadAra vi. jio "bhAma"+. pratyaya.] marelAM daranAM ba.va. guMjAza, gaja. [ Ava (rU.pra.) javAbadArI cAmaDAM ekaThAM karavAnA IjAro rAkhanAra [bhAminI.' AvI paDavI. (2) meTAI batAvavI. 0 upADa (rU.pra.) bhAmanI sI. (saM. mAlinInuM uccAraNa-sAdhava] jue javAbadArI uThAvavI. 0 kare (rU.pra.) kaSTarUpa banavuM. bhAbhara (23) a. [saM. mAmA dvArA] bhAminI, satI, nArI 0 khAva (rU.pra.) bhAva khA, mAnanI apekSA rAkhavI. bhAbhalaDuM na. jio "bhAmaNaluM, 'NanA sthaLavyatyaya thatAM khe, * gumAva (ra.a.) vakkara cAlyo ja, gaurava pUrva svaranI anunAsikatA gaI ane anunAsika ardhaya- gumAvavuM. 0 caha(8) (rU.pra.) ahesAna thavuM0 chAM tara "Da" uccAraNa.] e "bhAmaNaluM.' (rU.pra) narama banI rahevuM, mAna jatuM karavuM. 7 jA (rU.pra.) bhAmavuM sa.ji. [saM. Ama- prA. mAma:, keravavuM, 2pa- halakA dekhAvuM. 0 tANa (rU.pra.) javAbadArI uThAvavI. DAvavuM] veTha karavA AvavAnI varadhI ApavI, veThe laI 0 daIne (rU.pra.) AgrahapUrvaka. 0 de (ra.a.) dabAvavuM. javA teDavuM jio "bhAMbhaLa,-." 0 5 (rU.pra.) javAbadArI AvI paDavI. (2) zeha bhAmaLa, nartha vi. jio bhAMbhaLa, zuM uccAraNa-bheda mAtra.] paDavI. pUrvaka (rU.pra.) e "bhAra daIne." 0 bharavA, bhA-maMTava(-La) (-maDala,-La) na. [.] tejanuM vartala (khAsa 0 lAda (rU. pra.) vAhanamAM vajanavALA mAla-milakata karI vyaktinA medAne pharatuM citramAM batAvAtuM) vagere mUkavAM. 0 bhAta-bhAM) (rU.pra.) niHsaMkAca belAya bhAmAM strI. si.] juo 'bhAminI.' e saMbaMdha che. 0mAM rahevuM (jaivuM) (rU.pra.) vaTamAM bhA-miti strI. (saM.] prakAzanI ghanatA mApavAnuM zAstra hevAne DeLa kara, 0mUka (3.pra.) vAtanuM samarthana karavuM. bhAminI strI, si.] kAMIka gusso dharAvatI javAna alI, (2) javAbadArI nAkhavI. 0 rahe (2:vo) (u.pra.) peTamAM bhAmA. (2) sarvasAmAnya strI, nArI ajIrNa thavuM. (2) gaurava sacavAvuM. 0 rAkha (rU.pra.) jAo bhAmuM na, me puM. [e. ama->prA. mamama- dvArA] bhrama, bhAramAM rahevuM." 0 vagaranuM (rU.pra.) nirmAkya, nabaLuM, DhIluM, bhramaNA, vahema, zaMkA, aMdeze. (2) khoTI AturatA. (3) piruM, bhAla vinAnuM. 0 vadhAre (ra..) javAbadArI (lA.) gAMDapaNa. (4) bhUlathApa [AkAMkSA vadhAravI. bhAre mAravuM (rU.pra.) herAna ka2vuM. bhAmo chuM. ullAsa, AnaMda, utsAha. (2) ete, bhAra-kAraka vi. [], bhAra-kArI vi. siM, bejo bhAya-1)ga na. siM. mAi, ava. tadabhava; ja. gu] jae vadhAranAruM 'bhAgya' [bhAgajI (rU.pra.) pati marI jatAM rotAM vidhavA bhArakI strI, AyA, dAyaNa, narsa [te sthAna taraphathI pati mATenuM ene saMbodhana (su) (na.mA.) bhAradra (%) na. [saM.] jyAM gurutva-biMda raheluM hoya bhAyaDe ja "bhAIDe." bhAra-kSama vi. [saM.] je uThAvI levA zaktimAna bhAyaDAlekha puM, khana na. ['bhAyaza aspaSTasaM. mA-@G] bhArakSamatA asI. si ] bene uThAvI levAnI zakti hovAjasatanA patarA upara kotaravAne hunnara paNuM, "leDakepesiTI' bhAyAta vi. [jae "bhAI' dvArA) eka ja pitRkuLamAM bhArekhama vi. [ + ja e "khamavuM.'] bhArakheja sahana janmanArAM paraspara, sagotra, pitarAI karanAra pratiSThata ane AbarUdAra bhAyAtI vi. [+ gu. "I' ta.ka.] bhAyAta ke bhAyAtane lagatuM bhAra-kharma vi. [+ja e khamavuM' + gu. "'kapra] bhArabhAyAtI adAlata strI, [+ja "adAlata'), bhAyAtI beja sahana karanAruM oNrTa strI. [+ aM.] rajavADAMnA bhAyAto vaccenA mukadamA bhAra-khAnuM na. [+jae "khAnuM."] jemAM mAtra bhAra sAmAnanA calAvanArI adAlata (aMgrejI rAjyamAM hatI, have baMdha DabbA hoya tevI relave-gADI, mAla-gADI, gUDjha Trena.' thaI che.) (2) bhAra-khaTAre (moTaraka) bhAyA-bhAga kuM. jio "bhAyo' + saM.) pitAnI saMpattimAMthI bhAra-gADI strI, [+jue "gADI."] jao bhAra-khAnuM (1).' 2010_04 Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAragALI 167 bhArAja bhAra-geLI rahI, [+juo goLI.] bALakane peTamAM ApeluM InDe jarmanika) ajIrNa thAya enI davAnI goLI, bALAgoLI bhArata-varSa puM. na. siM] juo "bhArata(1).' bhAra sI. saM. mA arvA. tabha1] e "bhAya.' bhAratavaSaya vi. [sa.] bhAratavarSane lagatuM, bhAratIya, hiMdubhAra-jha vi. [sa. mAra+juo "jhAlavuM + gu. "G" ku.pra.] stAnI, hiMdI bhAra-baja jhIlanAruM, be uThAvI lenAruM, khamatIdhara bhArata-vAsI vi. [saM., S.] bhAratanuM vatanI bhArata-reTi(ThiyuM na., ye puM, jio "bhAroTa" gu. bhAratavida vi. [+saM. degIva bhAratIya vividha vidyAonuM iyuM" ta...] bhATa, chAparAnuM ADuM. (2) sALanI tera jJAna dharAvanAra, "ilaoNjisTa' [vighA, "iDe' ke turI. (3) varALayaMtramAM loDhAno bhAra ke Teke bhArata-vighA sI. [saM.] bhAratIya vividha viSayane lagatI bhAraNa na. [saM] be bharavAnI ke lAdavAnI kriyA. (2) bhArata-zAsana-adhiniyama muM. siM] bhArata sarakArane e vajanano dAba eka kAyade (1935 ni), "gavarnamenTa opha inDiyA bhAraNI sI. [+gu. "I' svArthe ta.ka.] jue "bhAraNa (1)." eNTa' (1935) bhArata puM, na. siM] brahmAvarta-AryAvartane samAvI nepALa bhArata saciva paM. [saM.] e "bhArata-maMtrI." stAna sikkima pAkistAna ane bAMgalA deza sahitane bhArata-sAdhusamAja puM. [saM. hiMdustAnanA samasta sAdhu samagra hiMdustAnane pradeza. (saMjJA) (2) (I.sa. 1947mAM saMnyAsI bAvAonuM saMgaThana sAdhyuM che te saMdha. (saMjJA.) pAkistAna' "hiMdustAna' jahAM paDatAM tema nepALa' e bhAratasevAzramasaMgha (-sa) puM, [saM] I.sa. 1916 mAM pahelAM ja svataMtra banatAM bAkI bacelo pradeza. (saMjJA.) svAmI praNavAnaMdajIe sthApele nata-pAtanA bhedabhAva (3) paM. caMdravaMzI rAja duSaMtanA putra bharatano vaMzaja vinA prajAnI sevA karavA mATe saMdha, (saMjJA.). (pAMva koro vagere). ( nATaya bhajavanAre prAcIna bhAratI sI. [4] bhAratavarSanI bhASA, vedika bhASA, gIvaNa eka vaMza ane ene te te naTa. (5) na. bhAratanA vaMzane bhASA, devabhASA. (2) saMsakRta bhASA. (3) sarasvatI devI, ItihAsa raju karatA "mahAbhArata'mAM upAkhyAna ane zAradA. (4) kAvyazAstranI hAsya zAMta ane adbhuta umera vinAne cAvIsa hajAra zlokane yuddhavarNane rasa ApatI eka vati.(kAvya.)(5) (lA) vi., pR. dazanAmI sahitano ItihAsa-kAvyagraMtha. (saMjJA.) (6) "mahAbhAratanuM saMnyAsIone e nAmano eka phirake. (saMjJA.) TaMke nAma. (saMjJA) [ calAvavuM (rU.pra) lAMbI lapa karavI, bhAratI-makha puM. [sa.] vANIrUpI yajJa, sarasvatI-yajJa, TAyalAM karavA. 0 baLiyA (rU.pra) khuba jorathI nIkaLelAM zAradA-pUjana zItaLA. 0mAMDhavuM (2) jhaghaDe jamAvavo] bhAratIya vi. [saM.] bhAratavarSa tema bhArata dezane lagatuM, bhArata-kAla(La) paM. siM] mahAbhAratamAM varNita yuddhane hidustAnI, hiMdI, (2) "mahAbhArata'ne lagatuM samaya. (2) mahAbhAratanI ke emAMnI 24000 lekenI bhAratIyakaraNa na. [sa.] bhAratIya na hoya tevAM bhAratIya bhAratasaMhitAnI racanAne samaya banAvI levAnI kriyA, bhAratIya na hoya tene khaseDI tyAM bhArata-kSetra na. siM] ja "bhArata(1)." bhAratInI bharatI karavAnI kriyA, 'inDiyA nikezana" bhAratadharma-bhaSaNa vi. [rsana] e nAmanI zaMkarAcArya vagere bhAratIyatA akI. .] o "bhAratIya hovApaNuM, taraphathI dhArmika puruSane apAtI padavInI dhAraka inDiyana nezanAliTI.' inDolojI bhArata-prasiddha vi. [saM] samagra hiMdustAnamAM vikhyAta thayeluM bhAratIya-vidhA AI. [saM.] bhAratadezanI prAcIna te te vidyA, bhArata-bhUmi kI. [saM.) e bhArata (1). bhAratIyavRtti sI. [saM.] jue "bhAratI(5).' bhArata-bhUSaNa vi. [sAna.] sarakAra tema dharmAcAryo taraphathI bhAra-tulA jI. [4] vAstuvidyA pramANe staMbhanA nava moTA dezasevakane apAyelI padavInI dhAraka (vyakti) bhAgomAM pAMca madhyamAM rahela bhAga, AuTreva' bhArata-maMtrI (manTo) puM. [] aMgrejI rAjyakAlamAM hiMdu- (ma.Ta.) (sthApatya.) stAnanA rAjya-vahIvaTa sAthe saMbaMdhavALo igleMDamAM rahetA bhAratatthAna na. [saM. bhArata + 3rayAna) bhArata dezane amaladAra, "seTarI oNpha sTeITa phora inDiyA' ayudaya, bhAratanI jAgRti bhArata-mAtA sI. [sa.] e "bhArata(1) ane (2).- bhAratha na. [saM. mAra, ja, gu.] jue "bhArata.' enI mAnavAmAM AvelI AdhyAtmika zaktirUpa devI. (saMjJA.) bhArathI vi, pR. [sa. mAratI] jue "bhAratI(5).' bhArata-mArta (mArtaDa) vi. [sa. 5.] paMDita-sabhAe bhAradarzaka vi. [saM.] bhAra batAvanAruM, vajanane yAla taraphathI meTA vidvAnane apAtI hatI tevI eka padavI ApanAra dhAraNa karanAra (vyakti) [(1, 2).' bhAra-dorI samI. [4. mA+juo "darI.] garbhastrAva na thAya bhArata-mayA . [+ hiM] ja e "bhArata-mAtA-"bhArata e mATe karAto eka cAMtrika derI bhArata-yuddha na. [saM.] mahAbhAratamAM varNaveluM pAMDava-koranuM yuddha bhAradvAja vi. [ ] bharadvAja RSinA vaMzanuM. 2) bhArata-yuropIya vi. [+ juo "yuropIya.] mekasa mulare puM. agamya kaSi. (3) droNAcArya. (4) AkAzIya svIkArelA "AryakuLanI mathALa bhASAnuM yuropanA vidvAna- saptarSiomAMne uparathI trIjo tAro (khagoLa.)(5) na. e e ApeluM vizeSaNa, "inDo-yuropiyana" nAe nAmanuM eka pakSo 2010_04 Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAradvAya 1678 bhAlara bhAradvAjaya vi. saM.] bharadvAjane lagatuM (2. pra.) Azcaryajanaka ke agharuM kAma karI batAvavuM. (2) bhAra-najaruM li. [. mAra+juo "najara' + gu. "G" ta.pra.] duHkha thAya evuM karavuM. 0 thI (2. pra.) Azcaryajanaka ke sAmA upara prabhAva pADanArI daSTivALuM adharuM kAma thavuM. (2) duHkha thAya evuM thavuM. peTa bhAre bhArapUrvaka ki.vi. [saM.] nizcitatAthI, "epheTikalI' thavuM (rU.pra.) sagarbhA thavuM]. bhAra-baradArI sI. [saM. + pho] bhAra kheMcavAnI kriyA. (2) bhAraka cha . [saM.] jenI rAjadhAnI bha2kaI hatI te vi. bhAre vajana kheMcanAra (te te pazu) (3) majarI karanAruM narmadAno keTaloka prAcIna pradeza (Ajano lagabhaga bharUca bhAra-ja paM. [+ jue "baja;' samAnArthI zabdonI jillo). (saMjJA.) dvirukti.] bhAra, beje, vajana. (2) (lA) javAbadArI bhADuM (bhAra3) jeo "bhAraMDa. bhAra-bhata vi. [saM.) bejA-rUpa thayeluM kiMmITara." bhAre ja "bhArI.' [ karavuM (rUpra) e "bhArI karavuM." bhAra-mApaka yaMtra (ya-tra) na. [saM.] vajana mApavAnuM yaMtra, 0khama (rU.pra) vajanadAra. (2) AbarUdAra. (3) gaMbhIra. bhAra-meka na. [sa. mAra + jue mUkavuM" dvArA ] bAradAnanI 0 thavuM (rU.pra.) e "bhArI thavuM.' dila (u.pra.) bina apAtI kapAta, bAradAnanuM vaLatara, 'Tera' hRdaye. 0 page levuM (rU.pra.) sagarbhA hovuM. divasa (rU.pra.) bhAra-STi strI. [saM.] kAvaDa muzkelIne divasa. mAM bhAre (rU.pra.) khUba ja kiMmatI. bhAre-yuta vi. [saM.) vajana dharAvanAruM, bhAravALuM.[0 uracAraNa mijAja (u.pra.) kaDaka svabhAva. lAgavuM (rU. pra.) semyuezana."] vajana anubhavavuM. (2) agharuM lAgavuM. 0vagI, vAI bhAra-vakara chuM. saM. mAra + ja "vakkara."] maratabo, me, (rU.pra) sagarbhA strI, 0sala (rU. pra.) ghaNuM vajanadAra, AMkhe vakara. (2) AbarU, pratiSThA, zAkha, Ijajata, gaurava bhAre thavI (a .) (rU.pra.) UMdha AvavA lAgavI bhAravaTa, Ti kuM. [saM. mAra dvArA] juo "bhAreTa. bhAre-sALa (anya) strI. [+ja "sALa.'] UMcI jAtanI bhAra-vajita vi. [saM.] bhAra vinAnuM, bhArahIna eka gujarAtI DAMgara bhAra-vAI sI. [saM. mAra dvArA] vajanathI vahANanuM vadhu bhAre dhuM. [, mArava -> prA. mAraya ] ghAsa-cAre lAkaDAM nIce dabAvuM e, heThAvaTa [ApatuM vagerene bAMdhelo jhaDa, moTI bhArI. [duHkhane bhAra (rU.pra) bhAravAcaka vi. saM.] bhAra batAvatuM, vajanane khyAla ghaNuM ghaNuM du:kha. sApane bhAre (rU. pra.) sAMcavavI bhAravAhaka, bhAra-vAhika vi. [saM.), bhAravAhI vi. [sa, mukela nAnI nAnI cIjone jo] S] bhAra-baja uThAvI laI janAruM bhA-ubhAro chuM. [+juo ubhAre.'] (lA.) mAMdagInuM bhAravi paM. [4] I.sa. 6 ThThI-7 mI sadI AsapAsanA vAraMvAra UthalA mArI AvavuM e. (2) saMka9pa-vikalpa siddhapurane gaNAyele vatanI eka brAhmaNa kavi (kirA- bhAroTa(8) puM. [saM. mAra dvArA] mabha, bhAravaTiye, ADatAjanIya mahAkAvyane kartA) (saMjJA.) sara (moTe bhAge lAkaDAnuM, paNa jayAM lAMbI zilAo bhAravuM sakri. [saM, mAra, tasama.pre. dhAtu.] anAja vagere saDI prApya che tyAM paththaranI cATa paNa.) (2)kUvAnA mathALe na jAya e mATe rAkha bheLavIne kaDI vageremAM bharI rAkhavuM. AvelA maMDANanI nIcenuM lAkaDAnuM ADuM (2) saLagatA agnine jALavI rAkhavA 2AkhanI nIce bhAreTi(-)yuM, e jeo "bhAraTiyuM,-." saMgharI rAkhavo. (3) (lA) mahita karavuM bhAre TI sI. jeo "bhAroTa' + gu. I' pratyaya... bhAra-saha vi. [saM.] jae "bhAra-kSama." chAparAnI ADI.(2) lAkaDAnI bhArI. (3) pioTalI, biMdaDI, jhaDI bhAraMgamULa (bAra) na. [sa, maLa-mUe] e nAmanI bhATha jeo "bhAroTa.' eka vanaspatinuM auSadhopayogI mALiyuM. (ve.) bhAraDiyuM, yA * (12) * e "bhAraTiyuM,po- "bhAraTiyuM,"-yo." bhArata-2) (bhAra(2)Da) na. [sa. puM.) e nAmanuM eka bhAroDI ja "bharavADI." (2) (lA.) luTAru kAhapanika pakSI lidAyeluM bhAraddharaNa na. [sa, mAra + 32] bhAra UMcakavAnI kriyA bhArAkrAMta kAnta) vi. [saM. mAra+ mA-Ra] bhArathI bhArobhAra ki.vi. [sa. mAMra, dvirbhAva] vajananI daSTie bhArADI o "bharADI." sarakhuM vajana thAya ema. (2) (lA.) khaba, puSkaLa bhArabaMdha (-adha) muM. jio "bhAre' + saM] gADA uparano bhArgava paM. [4] prAcIna bhagu RSino koI paNa vaMzaja. bhAra bAMdhavAnuM eka deraDuM (2) paurANika mAnyatA pramANe asuranA guru-zukrAcArya, bhArAvalaMbaka-1 (labakatva) na. [saM. mAra+ ava-javava-a] uzanA. (3) jamadagni RSinA putra parazurAma. (4) bhapadArthonA paramANuonuM ekabIjA taraphanuM kheMcANa thavApaNuM rUcanA nivAsI bhUga vaMzaja gaNAtA brAhmaNane eka phirake bhArAMka (bhArA) muM. [saM. mAra + ] dravya ane ene puruSa. (saMjJA) bhArI strI. [jeo "bhAro' + gu. "I' satIpratyaya.] nAne mAryA jI. [saM] paraNelI patnI, dhaNiyANu, vahu bhAre, nAnI gAMsaDI bhAla na. [saM] kapALa, lalATa. (2) puM. saMgItane eka bhArI-ra) vi. siM. mAri-> mA]i bhAravALuM, vajana- alaMkAra. (saMgIta.) dAra, "hevI.' (2) ghaNuM, khUba, (3) prabaLa, (4) pracaMDa, bhAla puM. dhoLakA-naLakAMThA-dhaMdhukA vacceno nicANane ghaune (5) mukelI bhareluM, agharuM. (6) Azcaryajanaka. [ karavI sAro pAka ApanAre kALI mATIne pradeza. (saMjJA) ma 2010_04 Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAlakA-tIrSa 1676 bhAva-pTaka bhAlakA-tIrtha na. [ja e "bhAlake + saM] jAo "bhAlakuM.' pra.) ciMtA, phikara, bhAle (rUpra.) ucATamAM bhAla-kArI vivuM. [ja "bhAluM' + sAruM] hAthamAM bhAluM bhAledAra ja "bhAlA-dAra." rAkhanAra sainika, bhAlAvALo bhAla-savAra ja e "bhAlA-savAra.' bhAlakuM na [sa. maraha + gu. "!' svArthe pratyaya] zrIkRSNane bhAle pR. [ja "bhAluM.] ja "bhAluM." jarA nAmanA vyAdhe paganA paMjAmAM mArelA bANane kAraNe bhAlA na. [ja e "bhAluM' dvArA.] e "bhADuM." verAvaLa pAsenuM e tIrtharUpa gaNAyeluM sthAna. (saMjJA.) bhaleriyuM na. jio "bhAlo' + gu. IyuM" svArthe ta.ka.]. bhAva-caMdra (-candra) puM. (saM.1 jamanA lalATa upara caMdra hoya nAnuM nAnuM te te bhAluM che tevA mahAdeva, ziva, rAMkara (paurANika mAnyatA pramANe) bhAleDuM na. jio "bhAluM' + gu. Di' svArSe ta..] nAnuM bhAla-tala na. siM.] lalATanI sapATI bhAluM. (2) tIra, bANa bhAla tilaka na. [saM.] kapALamAM kareluM TIluM ke cAMdale bhAloLiyuM na. [ja e "bhAluM' dvArA.] bhAlAne AkAra bhAla-deza' puM. siM.] kapALano bhAga, lalATanI sapATI bhAva muM. mi.] astitva, hayAtI, sthiti. (2) svatva, bhAla-dezara kuM. jio "lAla' + saM.1 ja "bhAla. "spiriTa' (da.bhA.) (3) guNavattA, "kavoliTI' (pa.ge.) bhAla-paTa, -8 puM. [saM.] ja "bhAla-deza_bhAla-tala. (4) lAgaNI, prema, phIliga," "Imezana' (ba.ka.ThA.) (2. bhAla-5tra puM. [saM. na.] kapALarUpI kAgaLa ma) (2) Azaya, IrAda, icchA, matalaba, udeza, bhAva-pradeza chuM. [ja e "bhAla' + saM.] ja "bhAla-deza. AiDiyA" (ma.na.), "kasezana." (2.bA.) (3) mananI bhAvama(3) strI. paththaranA paDa vinAnI gorADu jamIna UpajatI vRtti, "pezana" (na.lA.) (4) kAvya-nATakanA (jemAM pANI najIka hoya che) (2) eka prakAranI bheMsa, rasane kAraNarUpa te te paristhiti (sthAyI temaja saMcAbhAlamI rInA svarUpanI). (kAvya) (5) sutradhAra vagerenuM mAnavaMtuM bhAlamI samI. ja "bhAlama(2)." vizeSaNa, (kAvya). (6) bajAranI rUkha, da2, "prAIsa.' bhAla-rekhA rajI. [2] kapALamAM paDatI te te karacalI ke saLa (7) grahonuM zubhAzubha phaLa. (.) (8) darakAra, kALajI. bhAla-locana . [saM.] (jemanA lalATamAM hovAnuM [ Ava, 0 Upaja (rU.pra.) premane udabhava tha. manAya che tevA) mahAdeva, ziva, zaMkara (2) sArI kiMmata UpajavI. 0UchaLa (rU.ma.) bajAramAM bhAlAkAra chuM. [o "bhAluM' + saM. -I] bhAlAkRti mAlanI kiMmata vadhI javI, 0 UtaravA (rU.pra.) kiMmata bI. [+saM. mA-fi] bhAlAne ghATa ke dekhAva, (2) vi. ochI thavI. 0 utara (rU.pra.) prema ocho thaze. 0 bhAlAnA ghATa ke rekhAvanuM [bhAla-kArI." kara (rU.ma.) kiMmata nakkI karavI. (2) lADakAI batAvabhAlA(-le-dAra vi. [ja e "bhAluM' + phA. pratyaya.] jAo vI. 0 khA (u.pra.) mAnanI IcchA karavI. 0 ca88-8)vA bhAlA-baradAra vi. [ja e "bhAluM' + pho] bhAluM upADIne (rU.pra.) vastune dara vadho . 9 caha(-) (rU.pra.) premanI cAlanAra nokara vita lAgaNI thavI, gamavuM. 0nuM bhUyuM (rU.pra.) prema ane bhAlA-verA puM. jio "bhA' + "vere."] (lA.) lAMca, AdaranI IrachA rAkhatuM. 0no uchALo (rU.pra.) ekadama bhAla-le-savAra puM. jie "bhAluM'+ "savAra.] bhAlA- UMce dara thavo. 05 (rU.pra) kiMmata ke dara nakkI vALo DesavAra sainika (hADakuM tha. (2) dara nIce ja. 7 5DhAva (rU.pra.) kiMmata bhAlAsthi na. [saM. mahA + asthi] pALanuM sapATIvALuM aMkAvavI. 0 (rU.pra.) sAra saMbhALa levI. bhajavabhAlALuM vi. [ ja 'bhAluM + gu. "ALuM ta. pra.] bhAlA vA (ra.a.) pitAnuM kharAba svarUpa sAmAne batAvavuM, vALuM. (2) (lA.) aNadAra nAlAyaka thaI UbhA rahevuM. 0mAM cIrI nA(nANuM bhAliyA-ghauM , ba.va. [ja e "bhAla'+ gu. "iyuM" ta. (u.pra.) bhAre kiMmata levI. 0rAkha (rU. 4) heta ema pra. + ghauM.] bhAla pradezamAM pAkatA UMcI jAtanA dAUda- jALavavo. 7 levA (u.pra.) bhAre kiMmata vasUla karavI. (2) khAnI dhauM [pradezane lagatuM sAmAnuM mana pArakhavuM] bhAliyuM vi. jio "bhAla' + gu. "i" ta.ka.] bhAla- bhAva-utAra chuM. siM. + ja "utAra.] sarakAra taraphathI bhAli(La) vi, . jio "bhAliyuM.] (bhAla praderI- calaNI sikkAnI kiMmatamAM karAto ghaTADe mAM pANInI achata hovAne kAraNe moTA paDe vaparAya bhAvaka vi. saM.] kAvyanA marmane anubhava kaphanAra, sahAya. che tethI] maTe ghaDe, meTI gAgara (2) nAthane prekSaka. (nATaya.) bhAlI strI, jio "bhAluM' + gu. "I' pratyaya.] bhAlAnI bhAvaka-tva na. [.] sahRdaya-tA. (nATatha.) Teca ke aNI. (2) (lA.) sAMga. (3) bacchI bhAvakatRka vi. siM] jemAM kriyAnI sthiti-gati ja mAtra bhAla na. [rsa, maraMtuna- mA. marA -puM. rIMcha. (2) kaDI, katapaNAne artha ApI kriyApadanuM niyamana kare tevuM (e phAuDI, phAlu kriyApada). (jA.) bhAluM na. [saM. mA->mA. maha4ma-] cheDe aNIdAra bhAva-karma na. siM] karmanA traNa mahine eka prakAra, lokhaMDanA kaNAvALI lAMbI DAMga ke lAkaDI, (2) hAthIne koi mahAdri rAgadveSa ane mahamukita bhAva, (jana.) vazamAM rAkhavAnuM eka sAdhana, aMkuza. [UbhuM bhaluM u. bhAva-koSTaka na. [4] vecANa mATenA daranI tAlikA ke yAdI 2010_04 Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAva-kSamatA bhAvano-vavA bhAva-kSamatA . [saM.] lAgaNIne sahana karavAnI pare- bhAva-dharma che. [+] Atma-zuddhi. jenI sthiti, "sesibiliTI' (nabhe.) bhAva-kvani chuM. [saM.] jemAM rasanA sthAyI bhAvano khyAla bhAva-era vi. [+ phA. pratyaya] prasaMga maLatAM saMdharelI Ave te guDha artha. (kAvya.) cIja-vastunI UMcI kiMmata meLavanAra [sabajekaTiva' bhAvana na. [sa.] pAcana, samIkSA, vicAraNA. (2) bhAvagata vi. saM.] Atmagata, AtmalakSI, svabhAvagata, (lA) maheNuM. [pAvAM (rU.pra.) maheNAM mAravAM. bhAga-gama vi. [saM.] prema ane AdarathI samajhI zakAya bhAvanagarI vi. [saurASTranA gehalavADanuM-AjanA bhAva. tevuM. (2) saiddhAMtika, "thiyoTikala | [AzayavALuM nagara jillAnuM pATanagara (saMjJA.) + gu. I' ta, pra.] bhAvabhAva-gaMbhIra (-gabhIra) vi. [sa.] gaMbhIra hRdayavALuM, gaMbhIra nagarane lagatuM bhAva-gIta na. saM.] aMtaranI UrmiomAMthI nIkaLelI ya bhAva-namaskAra che. [saM] prema ane AdarapUrvakanuM namana kAvya-racanA, geya UrmigIta bhAvanA akI. [saM.] dhAraNA, kahapanA, " ke zana'(vi2), bhAva-prahaNa na. [saM.] Azaya samajhI levApaNuM senTimenTa' (ra.a.) (2) abhilASA, icchA, AkAMkSA, bhAva-rAhaka vi, [sa.], bhAva-grAhI vi. siM5.] cIja vAsanA, imezana" (prA.vi.), kinsezana" (dI.va.) (3) ke prasaMga yA viSacanA marmane pakaDI lenAruM, "saraseTibala." Adarza, "AIDiyAlijhama' (ra.a.), "AIDiyA" (ma. na.) (na.bho.) (ra.a.) (4) AtmajJAnane abhiniveza, reprejhanTezana bhAva-ghaTa (29) strI, -TADe . [saM. + ja "ghaTavuM' gu. (ma.na.) (vedAMta.) (5) ciMtana, anuzIlana, thAna. (6) ADe' kupra.] kiMmata ochI thavI e, Deprosiyezana' (davAne apAtA) puTa, paTa [(ma.na.) bhAva-ghaTADo 6. [+ja e "dhaTADe.'] kiMmata yA mUyanuM bhAvanA-jJAna na. [sa.] sAdhita-jJAna, "esTekaTa noleja." ochuM thavuM e bhAva-nADI strI. [saM.] lAgaNIpradhAna nasa, "sipetheTika narva' bhAva-ghela (-la) na. [ja e "bhAva-gheluM' + guM. "Da' bhAvanatireka DuM [samAvanA + ati-rejI bhAvanA karavAmAM savArthe ta..] ja e "bhAva-leluM." (padyamAM.). hada vaTAvI javI e, "maMbriDiTI' (da.bhA.) bhAva-gheluM gheluM) vi. [+ja gheluM.] atyaMta premALa bhAvanAtmaka vi. [saM. mApanA + Alama-] bhAvanAthI pUrNa, hRdayavALuM AdarzarUpa, "AiDiyala' (u.ka), "AIDiyAlisTika bhAva-caDhA(hA) . + jue "caDhA(-jAva.'] sarakAra (na..) (2) lAgaNIthI bhareluM, "Imezanala' (nAde) taraphathI calaNI sikakAnI kiMmatane UMcI laI javAnuM kArya bhAvanA-dAsa . siM.) (lA.) kevaLa AdarzamAM mAnanAruM, bhAva-citra na. [saM.] hRdayanA Azayane mUrta karI ApatI "AiDiyAlisTa' (ba.ka.ThA.) [DiyAlisTa' (vi.4) tasvIra, AIDi-grAka' bhAvanA-draSA vi. [saMj.] ja "bhAvanA-dAsa-AIbhAva-4 vi. [saM.] bhAva-Azayane khyAla meLavI lenAra bhAvanAdhigama chuM. (saM. mAvanA + aSi-ma) mAnasika vicAra, bhAvaTa, - (traya, -6thI rahI. [saM. mA->prA. nAva]i "esTeTa thikiga' (mana) (lA.) AMtarika temaja bAdha upAdhi, jaMjALa. (2) bhAvanA-puraspara ki.vi. [saM.] bhAvanA pramANe, hRdayanA akaLAmaNa, ucATa. [bhAMgavI (u.pra.) muktatA maLavI. sada bhAva pramANe, bhAvanApUrvaka bhAvanA-maya (2) sArI samRddhi maLavI] [duHkhI sthiti bhAvanApUrNa vi. saM.] hRdayanA udAra AzayathI bhareluM, bhAvaThI sI. [+ga. "I'svArthe ta.ka.] kaMgALa dazA, daridratA, bhAvanA-pUrvaka kiM.vi. [sa.] jae "bhAvanA-purasara.' bhAvaDuM jue "bhAuDuM." bhAvanApradhAna vi. [saM.] jenA hadayamAM AzayanI ja mukhyabhAva-taraMga (-tara) . siM.] premanuM maja tA hoya ane bIjuM badhuM gauNa hoya tevuM bhAva-tAla puM, ba.va. [4] bajAranI rUkha, bajArane dara bhAvanA-bodhaka vi. [sa.] hRdayanA udAtta Azayane khyAla bhAvatuM vi. jio "bhAvavuM' + gu, "tuM" vartaka] manane rucatuM, ApanAruM ['bhAva-bhUkhyuM.' gamatuM. (2) baMdhabesatuM bhAvanA-bhUkhyuM vi. [saM. mAvanA + juo "bhUkhyuM.] juo bhAva-tRpti sI. [saM.] mAnasika saMtoSa bhAvanA-maya vi. [sa.] jAo "bhAvanA-pUNa'-AiDiyala' bhAva-tata vi. [+ o "tADavuM.] cAlu bajArabhAvane (ma.na.), "AIDiyAlisTika' (ba.ka.ThA.) toDI nAkhe tevuM bhAvanAmayatA strI, si.] bhAvanApUrNa hovApaNuM, AdarzabhAva-tva na. [sa.] sthiti, havApaNuM. (2) abhAvarUpa na vAda, Adarza-dazitA (ba. ka. ThA.), "AIDiyAlijhama' hoya evI pratIti thavApaNuM. (tarka.) (ca.na.) [vALuM, "reprejhanTeTiva' (ma.na.) bhAva-dayA . [saM.1 sAmAnAM dukathI potAno kimatI bhAvanA-mizra vi. [saM.] mAnasika udAtta vicArasaraNa mAnava-janama gumAve che e prakAranI karuNAnI lAgaNI. (jaina) bhAvanA-yuta vi. [saM.] bhAvanAvALuM, prema ane AdaravALuM bhAva-darzaka vi, [saM] astitva darzAvanAruM, "ekaTiva' bhAvanArUpa-vRtti sI. (saM.) Adarza lAgaNI, "AIDiyala (ha.va) (2) prema ane Adara batAvanAruM. (3) (dukAna phIliMga" (ma.na.) vageremAM) cIja-vastuone dara batAvanAruM bhAvanA-lakSI vi. [saM5] peyalakSI [nAthI devAnuM bhAva-darzana na. [3] hadayanI lAgaNI vyakta karavI e bhAvanAvaza vi. [sa.] bhAvanAne vaLagI rahenAruM, bhAva 2010_04 Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAvanAvAtA 1681 bhAvanavikAsa bhAvanAvazatA . [sa.] bhAvanAne vaza karavApaNuM bhAva-prAkaTa na. [sa.] hadayanI lAgaNIne pragaTa karavAnI kriyA bhAvanA-vAda chuM. [saM.] yecavAda, AdarzavAda, "AIDiyA- bhAvaprAkaTatha-vAda 6. si] bhAva-prAkaTayane siddhAMta, lijhama' (na,) [DiyAlisTa (na.) "ekaprezanijhama' (A. bA.) bhAvanAvAdI vi. [savuM.] meyavAdI, AdarzavAda. "AI- bhAvaphera che. [+jao phera.'] kiMmata ke mUyane tapAvata, bhAvanA-vAna vi. [ saM. mAvanA-nAna kuM.] jae "bhAvanA- "DisperiTI ina reIsa' rikha, "prAisa-mArkeTa' pUrNa.' [Azayane khulo karavApaNuM bhAva-bajAra strI. na. [+ jue "bajAra.] kimata ke mUkAnI bhAvanAvikhAra kuM. (saM. mAvanAmavijhA] hadayanA umadA bhAva-bhakti rahI. [saM.] hadayanI UMDI lAgaNIpUrvakanI bhAvanA-vyApAra chuM. [saM.] lAgI , phIliMga' (ke.ha) zaraNa-bhAvanA, bhakti-bhAva hadayanA bhAvathI bhareluM bhAvanAzakti bI. saM.] lAgaNImaya sthiti, liMga" bhAva-bharyuM vi. [+ jue "bharavuM + gu. 'yuM" . ka] bhAvanAzAlinatA rahI. siM] bhAvanAzALI hovApaNuM bhAva-bhaMgi, gI (-bhagi ,-gI) kI. [saM.] hRdayanA bhAva bhAvanAzAlI(-LI) vi. sa. paM.1 AdarzathI bhareluM, "AI- batAvavAno prakAra. (kAvya) prikriyA. (puSTi.) DiyAlisTika' (caM.na.) bhAva-bhAvanA akI. siM] hRdayanI lAgaNI batAvavAnI bhAvanArIe fa. [4] bhAvanAvALuM bhAva-bhInuM vi. [+ jue "bhInuM.] hRdayanA udAtta bhAvathI bhAvanAzIlatA sI. [4] bhAvanAzIla hovApaNuM tarabaLa [lAgaNInI khUba apekSA rAkhanAruM bhAvanA-nya vi. saM.] hadayanA keI Azaya vinA, bhAva-bhUsuM vi. [saM. mAra + ja e "bhUkhyuM.'] hRdayanI dayeya vinAnuM bhAva-bhUluM vi. saM. + ja e "bhUlavuM' + gu. "6' ka. pra.] bhAvanAzUnyatA sI. siM] bhAvanA-zanya hovApaNuM (lA.) jue "bhAva-zunya.' bhAvanA-sulabha che(saM.] hadayanA bhAvane laI meLavavuM bhAva-maya vi. [saM] jue "bhAvapUrNa.' 'ipeDa" (na. saheluM (da.bhA.) ".), "imAzanala' (na.pA.) bhAvanA-hata vi. saM.] mAnasika rIte ghavAyeluM, "mobiDa bhAvamayatA zrI. [saM.] bhAvapUrNa hovApaNuM. bhAvanasRSTi sI. [.] kalpita jagata, bhAva-sRSTi bhAva-maraNa na. [saM.] pitAnA svarUpanA ajJAnathI gALabhAvanA-hIna vi. [4] e "bhAvanAzUnya.' vAmAM AvatuM jIvana. (jena.) ['prAisa-sTrakacara' bhAva-nidarzana na. [saM.] hadayane prema temaja Adara vyakta bhAva-mALakhuM na. [+ e mALakhuM.'] mu ne bAMdho. karavAM e rihenAruM, prema-pUrNa bhAva-mUDha vi. [saM.] hecAnuM dUbaLuM. bhAva-nimagna vi. [saM] prema ane AdaramAM rahyuM.paNuM bhAvamUha-tA zrI. [.] haiyAnuM dUbaLApaNuM bhAva-niyamana na. [4] bajAranI rUkha e darane kAbamAM bhAva-yuta vi. [saM.] prema ane AdaravALuM rAkhavAnI kriyA bhAvarahita vi. [4] e "bhAva-za." bhAvanirUpaNa na. [1] hadayanI lAgaNI ane premAdara rajU bhAvaliyA viSe jio "bhAvatuM' +gu. ayuM' ta. pra.] karavAM e. 1) graMthano marma raja kare e premavALo priya bhAva-nivedaka li. (saM.kiMmata batAvanAra, prAisa- riporTara ' bhAvalIna vi. siM.1 jue "bhAva-mana.' bhAvanadIpaka vi, [saM. manar + 3IvI bhAvanAne sateja. karanAruM. (2) bhAvanAtmaya, "senTimenTala' bhAva-vadha-ghaTa (-vadhya dhaTaya) sI.+ijoo "vadhavuM'+"ghaTavuM.] bhAva-patraka na. [saM.] cIja vastuo vagerenI kiMmatanI yAdI, kiMmata ke mUkyanuM vadhavuM ane ochuM thavuM e, "prAisa-phUlaprAisa-riTarna nizcaya. jena.) yuezana" [vRddhi, "eprIziyezana bhAva-55 na. siM] dravya-pApanA kAraNarUpe rahelA azubha bhAva-vadhArA . [+ja vadhAre."] kiMmata yA mUlyanI bhAva-puruSa na. [4] dravya-puNyanA kAraNarUpe rahelo zubha bhAva-vajita vi. [sa.] jue "bhAva-nya.' nizcaya. (jaina) ['ipezanDa' bhAva-laza vi. siM.] lAgaNIvALuM, premALa bhAva-pUrNa vi. [saM.] prema ane AdarathI bhareluM, bhAva-maya, bhAvavazatA . siM.] premALa hevApaNuM bhAva-pratIka na. [sa.] hRdayanI lAgaNInA cihana tarIkenI bhAvavaMdana (-vandana) na. siM] prema ane AdarapUrvakanuM namana vastu, alaMkAra, "imeija' (u..) bhAva-vAcaka vi. [saM.] jemAM guNa ke kriyAne bAdha hoya bhAva-pratIkAtmaka vi. [ saM. mArama7-] bhAva pratIkarUpanuM, tevuM (nAma). (vyA.) [zakAya tevuM AiDi-grAmeTika" [batAvatI e bhAva-vAya vi. ni.) hRdayanI bhAvanAthI vyakta karI bhAva-pradarzana na. siM.] hadayanI lAgaNI vyakta karI bhAva-vAna vi. si. mAvAna, pR.] ja e "bhAva-pUrNa.' bhAva-pradhAna vi. [saM.] hRdayanI lAgaNI jemAM mukhya sthAne bhAva-vAha vi. [sa.) e "bhAvadarzaka.' hoya tevuM, bhAvAtmaka, lIrikala" (nA.) [ kAvya na, [.] bhAvavAhitA sI. siM.] bhAvavAhI hevApaNuM UrmikAvya. (nA. da.)]. bhAva-vAla vi. sa. puM) e "bhAva-vAhaka'-bhAvanadarzaka' bhAva-palaTo chuM. [+ja "palaTa.'] hadayanA bhAvanuM ke bhAva-vikAsa chuM. siM.] rajU karI zakAya te prakArane prema tathA AdaranuM badalI javuM e vikAsa, "remonTaTiva DevalapamenTa' (ma.na.) 2010_04 Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAva-vikriyA 168ra bhAvi 11.) bhAva-vikiyA strI. [saM] manovikAra zubha ke azubha pravRtti karatI veLAnI eka avasthA. (jena) bhAva-vizuddhi strI.[.] hadayanI pavitratA, bhAvanAnI zuddhi, bhAvAnukIrtana na. [saM. mAtra + anu-kIrtana) hRdayanI bhAvanAne aMta:karaNanI nirmaLatA. vyakta karI batAvavI e bhAvavuM a.kri. [saM, mAva, pre. dhAtu] svAdanuM pasaMda AvavuM. bhAvAnukUla(La) vi. [+saM. ana-] mAnasika lAgaNune (atyAre khAvAnA viSayamAM artha maryAdita che) baMdhabesatuM, "ipezanDa (DAmAM) bhAva-vyakti strI. [saM.] hRdayanI lAgaNI ke vicAra khullAM bhAvAnubhUti strI. [saM. mArambhanu-mUi] kaI paNa lalita kaLAnI karI batAvavAM e, "e sTezana" (a.rA.) racanA (e citra hoya tema kotarakAma ke gadya-padya racanA bhAva-bhaMjaka (vyajaka) vi. siM.] hRdayanI lAgaNI che paNa hoya tene levAmAM AvatA AsvAda Azaya pragaTa karanAra [Azaya pragaTa karavAM e bhAvAnuvAda puM. [saM. mAtra + anu-vaidra zabdazaH nahi tevA bhAva-bhaMjana (-10-jana) na. [saM.] hRdayanI lAgaNI ke vastunA tAtparyane samAvI leto tarajame, "kI TU-sTezana" bhAva-zabala vi. [saM.] jemAM ghaNA bhAva hoya tevuM, hRdaya- bhAvAbhAva ., ba.va. [saM. mAtra + ba-mAra] hastI hevI nI vividha prakAranI paristhiti batAvatuM ane hastI na hovI e bhAvazabala-tA strI. [saM.] bhAva-zabala hovApaNuM bhAvAbhAvAtmaka vi. [+. gAmana-] jenI hastI hoya bhAva-zuddha vi. (saM.] zuddha bhAvavALuM, pavitra lAgaNIvALuM paNa kharI ane na paNa hoya tevuM, "DakaTomasa' (rA.vi) bhAva-zuddhi strI. [saM.] jae "bhAva-vizuddhi.' bhAvAnuvAda puM. [+saM. mana-vADha) mULa racanAne Azaya bhAva-zanya vi. [.lAga vinAnuM, bhAvahIna, pesiva' sacavAI rahyo hoya tevuM bhASAMtara ke tarajame, "eDAbhAvazanyatA strI saM.) bhAva bhAvanA ke lAgaNune sadaMtara zana" (da.bhA.) abhAva bhAvAbhAsa puM. [saM. mAva. amAra] e nAmanA eka rasabhAva-samagratA strI. [saM.] lAgaNInuM ekAtmaka hovApaNuM, vedAdi prakArane alaMkAra. (kAvya) (2) eka prakAranA "yuniTI opha Ipezana" (a.sa.) [samAva vani. (kAvya.) bhAva-samAdhi sI. [saM5) vicAronI ekAgratA, dhyAna- bhAvArepa puM, paNa na. [saM. mAtra + mAro-gl] abhibhAva-saMdhi (-sadhi) 5. [saM.1 e nAmano rasadAdi prakAra- naya vakhate abhinetAnuM te te pAtranA guNadharmanuM pitAmAM ne eka alaMkAra. (kAvya.) marta karI batAvavApaNuM. nATaya.) bhAva-saMzuddhi (saMzuddhi) . juo "bhAva-vizuddhi.' bhAvArtha chuM. [sa. mAra+ a tAtparya, rahasyArtha, sAra. bhAvasAra . hiMduomAM e nAmanI eka jJAti ane (2) (lA) Azaya, matalaba, manasUbe ene puruSa (lugaDAM chApavAne dhaMdho karanArI uttara guja- bhAvAlaMkAra (-lAra) puM. (saM. mAtra + ai] e nAmano rAta vageremAM vasatI jJAti) (sajJA.) eka alaMkAra. (kAvya) bhAvasAra(-2)Na (3) strI. [+gu. (e)Na strI pratyaya] bhAvAlekhana na. si. mAva + cA-chevane hRdayanI bhAvanAnuM bhAvasAra jJAtinI strI. (saMjJA.) vicAronuM sAtatya prakaTIkaraNa, bhAvanI vyakti bhAva-sAhacarya na. [saM.] bhAva-premanuM sAthe hovApaNuM. (2) bhAvAvatAra chuM. [saM. mAva + avatAra) (lA.) saMta-puruSa bhAvasUcaka vi. [saM.] astitva ke hastI sUcavanAruM, bhAvAvasthA strI. si. mAva + ad-1] jJAnI ke bhaktanI "paMjhiTiva." (2) dukAna vageremAM cIja-vastuonA) dara bhagavanmaya anubhavanI paristhiti batAvanAruM | bhAvAveza chuM. [e. mAvai + Aveza] lAgaNI UbharAvAnI bhAvasRSTi strI. [saM.] ja "bhAvanA-sRSTi." [aniSTa sthiti, umaLake, utsAha, umaMga bhAva-hiMsA -hisA) . [saM] hRdayamAM koInuM vicAreluM bhAvAzrita vi. [saM. mAtra + mA-zrita] jemAM hRdayanI bhAvabhAva-hIna vi. [saM] jae "bhAva-zUnya.' nAo rahelI hoya tevuM, bhAvapUrNa bhAvara na. jemAMthI kAgaLa banAvI zakAya tevuM eka ghAsa bhAvAstiva-vAda che. [+sa. atitva-vADho vAstavikatAbhAvAtIta vi. [saM. mAva + atIta] bhAvanAone vaTAvI vAda, riyAlijhama' (ma.na.) gayeluM, bhAvanAthI para bhAvAMka (bhAvA) . siM. mAva + a kuMDalImAMnA lagnanA bhAvAtmaka vi. [saM. mAtra + gAma] hayAtI ke sthiti | sthAnane batAvanAra AMkaDo. (bdha.) 2) kiMmata AMka, batAvanAruM, atirUpa, pojhiTiva' (A.bA.), "ekaTiva." "prAisa-I-Dekasa nambara' (2) satya, vAstavika, riyala' (u.ke). (3) amarta, bhAvAMjali (bhAvAra-jali) zrI. [sa. mAva + aki , pR.] agocara, "esTrekaTa' (pa. go.). (4) lAgaNI ne dayA hRdayanA prema ane AdarathI jIvatI ke maraNa pAmelI banAvanAruM, petheTika' (rAma), imezanala." (5) ghaniSTha, vyaktine mATe belAtA zabda InTimeITa' (vi.2.) bhAvAMtara puM. siM. mara + bajAra. na.] rasane bIje bIje bhAvAata na. (saM. mAra + ma-dvaita) dvata hovA chatAM bhAva- sthAyI ke saMcArI bhAva. (kAvya) nAthI advaitano anubhava thA e. (dAMta) bhAvi na. [saM. mAtra 5.vi., e.va.] nasIba, bhAgya, bhAvAdhikaraNa na. (saM. mAtra + adhi-M] saMsArI manuSyanI takadIra, kimata (A napuMsakaliMganuM rUpa hoI nAma tarIke 2010_04 Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAvika 1683 bhASA-kera havata che. vizeSaNa tarIke eno artha hoya to e bhASaNa-khora vi. [+ phA. pratya] bhASaNa para bhASaNo bhAvI' dIrghata tarIke gu.mAM svIkArya che. mAtra mAsamAM ApavAnI AdatavALuM pUrvapadamAM "bhAvi' svAMta lakhI zakAya) bhASaNiyuM vi. [+gu. "chayuM" ta...] e "bhASaNa-khera.' bhAvika vi. [saM] AsthAvALuM, zraddhALu. (2) kAvya vage- (2) bhASaNanA gunAthI jelamAM purAyeluM (jelane zabda) renA bhAvane samajhanAruM, sahRdaya. (kAvya.) (3) napuM. e bhASaNe pasaMhAra (-saMhAra) puM. [saM.] bhASaNanA badhA mudAnAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya) one saMkSepamAM pharI makI karavAmAM AvatI samAdita bhAvi-kathana na. [saM] bhaviSya bhAkhavuM e bhASA zrI. [saM.] bolavAnI rIta ke kriyA, 'varkiMga." (2) bhAvikAlaMkAra (la 2) kuM. [saM. mAviB + -%Ara] jao parasparanA vyavahAra mATenI belI, lokabhASA, upa-bhASA, bhAvika(3)." vibhASA. (3) te te dezamAM zikSaNa sAhaiitya nyAyataMtra bhAvita vi. [3] jene vize vicAra karavAmAM AvyuM hoya zAsana-vahIvaTa vagerene mATe sarvasAmAnya vyavahAranuM tevuM, vicAreluM, dhAreluM. (2) pAsa ke puTa devAmAM Ave ziSTa-mAnya vANI-rUpa, "teM veIja.'(4) loka sAmAnyamAM hoya tevuM (auSadha vagere) saMskRta bhASA sivAyanI te te bhAratIya deza-bhASA bhAvitAtmA vi. [+saM. mama] jeno AtmA ucca bhASA-kavi chuM. [3] saMskRta prAkRta sivAya madhyakAlIna AzayavALo hoya tevuM, sthitaprajJa, dhIra bhinna bhinna bhAratIya lokabhASAone te te kavi bhAvidraSTA vi. [saM5.] bhaviSyane agAuthI khyAla bhASAkIya vi. [saM. mAvA + svArthe + saM. ug ta. pra. meLavanAruM, bhaviSyanA banAvone agAuthI jenAruM lagADI Ubhe karela gu. zabda, saM. rAtrInA sAda. bhAvi-lakSI vi. [saM.] bhaviSyamAM vikase tevuM, "presapekaTiva' sara0 "nANAkIya.'] bhASAne lagatuM, 'liMgvisTika' bhAvI [sa, mAvana pavi, e.va, pR.] bhaviSyamAM bana- bhASA-gata vi. [saM.] bhASAmAM raheluM, liMgvisTika' (pra 5) vAnuM, bhaviSyanuM. (2) bhaviSyalakSI, "presapekaTiva' bhASA-jJAna na. vi. saM.te te bhASA bolavA-samajhavAnI zakti bhAvuka vi. [sa.] e "bhAvaka." (2) jAo "bhAvika(1). bhASAdaMbara (-Dakhara) . [+ saM. mA-TAvara] bhAre ane bhAvukatA strI. [saM.] bhAvuka-paNuM saMskRta vagere bhASAnA tatsama zabdone vadhu paDato upathaga bhANuM na. jio "bhAva-nagara- laghu rU5.1 saurASTranA karavo e [tAtvika svarUpa gohilavADamAMnA bhAvanagara jillAnuM pATanagara-bhAvanagara, bhASA-tava na. [saM] mULamAM bhASA zuM che e, bhASAnuM (5dhamAM) (saMjJA.) (2) vi. bhAvanagarane lagatuM, (padyamAM.) bhASAtarava-jJa vi. [saM.3, -vida vi. [+ , degvi ] bhAva-prayoga kuM. [saM.] kartA vAyano udezya na rahetAM jyAre bhASA-tatvanuM jJAna dharAvanAra, bhASAzAstrI mAtra kriyAne artha ja udezya banI rahe tyAre thatA aka- bhASA-doSa chuM. [4] vAtacItamAM ke lekhanamAM asvAbhAvika rmaka kriyApadane eka prayoga (sakarmakanA karmaNi prayoganI vaNe ke vAkaya-racanAnI bhUla prakriyAne); jemake mArAthI javAya che vagere. (vyA.) bhASA-nipuNa vi. [saM.] te te bhASAnuM zuddha jJAna dharAvanAra bhAve puM. siM. mAtra + gu. "o sAthe ta. pra.] garbhavatI bhASA-niyAmaka vi. siM.) sarakArI bhASA-viSayaka taMtrano strIne amuka jAtane khorAka khAvAnI thatI icchA, dohada mukhya amaladAra, "DirekaTara oNpha leMgrejIsa' bhAva5 (bhAvaka5) puM. [. mAvaThThaw| lAgaNI- bhASA-niSThA strI. [saM] potapotAnI bhASA taraphanI lAgaNI ene prabaLa Avega [vRttione tyAga. (jaina) bhASA niSNAta vi. [saM.] e "bhASA-nipUNa.' bhAskarSa pu. [saM. mAva + satkarSa] krodha vagere kharAba bhASApakSI vi. [, ] rAjyamAM bIjI kaI bhASA bhadaya puM. [saM. mAva + 3Dha] eka prakArane rasavadAdi mahatva dharAvatI hoya to mAtRbhASAne pakSa kheMcanAra koTino eka arthAlaMkAra. (kAvya.) bhASA-paMDita (-paDita) chuM. siM.] pitAnI te te bhAvAnuM bhAvAdI5ka vi. [saM. mara + dIgha5] hRdayanI bhAvanA ke ucca koTinuM jJAna dharAvanAra lAgaNIone uttejita karanAra bhASA-prabhutva na. siM.] lekhana sarjana ane bhASaNa e bhAddIpana na. [saMmAtra +3Ivana] hRdayanI bhAvanA ke traNeyamAM bhASA uparanI prabaLa pakaDa lAgaNIonI uttejanA thavI e bhASA-pravega kuM. [saM.] bhASAnAM lekhana temaja vAtacIta bhAddhaka chuM. (saM. mAtra + 3] bhAvano uchALo, lAgaNI- karavAmAM ugamAM AvatA bhASAne lagate te te vyAkaraNI enA Avega, "zana' (na. .), "eTesTI' prayoga, chaDiyama' bhAmi zrI. [+saM. maM] juo "bhAvodraka.' bhASA-pravAha !. [saM.] mukhyatve vyAkhyAnAdi ApatI veLA bhAvehalAsa . [saM. mAtra + 3 sTAra] lAgaNIone AnaMda vANIne vahelA satata vega. (2) svAbhAvika bhASA, iDiyama' bhASaka vi. [saM.] kahenAra, belanAra, vaktA bhASA-priya vi. [saM.] potAnI bhASAne cAhanAruM bhASaNa na. [saM.) bAlavuM e, kathana. (2) vyAkhyAna, pravacana. bhASA-prema [saM., pR., na.] pitAnI bhASA taraphane anurAga (3) vAtacIta bhASApremI vi. [sa, j] jae "bhASA priya." bhASaNa-kata ti. [saM. mAvastha vArtA, puM], bhASaNa-kAra bhASA-phera puM. [saM. + juo kera."] balavAmAM paDate ke vi. saM.] vyAkhyAna ApanAra, vyAkhyAtA paDele taphAvata 2010_04 Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhASA bada bhASA-baddha vi. [saM.] dezI bhASAmAM baMdhAyeluM ke racAyeluM bhASA-ava(-La) na. [saM.] bhASAnI abhi-vyakti, 'ekasprezana' bhASA-baMdha (anya) puM. [saM.] dezI bhASAmAM karelI racanA bhASA-bhakta vi. [saM.] jae 'bhASA-priya,' bhASA-bhakti strI. [saM.] jue 'bhASA-prema.' bhASA-baMDhAra (-bhaNDAra) puM. [saM. jae 'bhaMDAra.'] vAparavA ke upayegamAM levA mATe aneka zabdonA samUha bhASA-bhASI vi. [saM.,puM.] te te bhASAnuM beAlanAra bhASAbhijJa vi. [+ saM. maninjI] te te bhASAnuM jJAna dharAvanAra bhASAbhijJa-tA zrI. [saM.] te te bhASAnuM jJAna dharAvavApaNuM bhASAbhimAna na. [+ ami-jJAna, puM.]*peAtAnI bhASA mATenuM gaurava [rAkhanAra bhASAbhimAnI vi, [saM., puM.] pAtAnI bhASA mATenuM gaurava bhASA-bhUta (-ya) dI. [saM, + jue 'la,'] bhASAnA prayAga ke prayogAmAM karavAmAM AvatI cUka (nyAkaraNa-uccAraNa vagerene lagatI) bhASA-rUDhi zrI. [saM.] bhASAmAM pracalita rUDhiprayogA, bhASAnA prayAganI te te lAkSaNikatA 1684 bhASyakartA bhASA-zuddhi ii. [saM.] te te bhASAnAM uccAraNa temaja prayAganA viSayamAM svAbhAvikatA bhASAzailI zrI [saM] bhASAmAM zabdaprayogonI khAsa prAranI DaMkha, 'Dikzana' (na. bheTa.) bhASA-sama na,, puM. [saM.] evI jAtanI zlAka vagerenI racanA ke jemAMnA akSara-zamphrAnAM svarUpa uparathI ekathI vadhu bhASAnA te te zlAka ke lekhana che evA anubhava thAya. (kAvya.) bhASA-samiti zrI. [saM] bhASAnA viSayamAM UThatA praznAnA abhyAsa karI ene yathAsthita karavAnuM kAma soMpAyuM hAya tevI vidvAnAnI maMDaLI. (ra) khelavAmAM sAvadhAnI rAkhavI e, (jena.) bhASA-saMkara (saYra) puM. [saM.] eka bhASAnA zabdanI sAthe samAsamAM bIjI bhASAnA zabdanuM joDhANa cA Icha bhASAnA kRdaMta ke tahita pratyayeAnA prayAga [hovApaNuM bhASA-saMkaratA sI., -01 (-saYra-) na. [saM] bhASA-saMkara bhASA-sAmya na. [saM.] samAna kuLanI bhASA ke bhASAonA zabdAnuM te tenA kuLanI dRSTie maLatuM samAna svarUpa bhASA-sAMzcarya (sApphurya) na. [saM.] jue 'bhASA-saMkaratA,' (2) eka bhASAnA pravAhamAM maujI bhASAenA zabdo ke kavacit vAkaya-bhaMDAnA upayega karavA e bhASAnsauSThava na. [saM] bhASAnA prayogonI madhuratA, mIThA lAge tevA zabdasamRddha bhASAprayoga bhASA-svarUpa na. [saM.] bhASAnAM aMgopAMgAnI lAkSaNika tasavIra [dharAvanAra bhASA-svAmI vi. [saM., puM.] te te bhASA upara prabhutva bhASAMtara (bhASAntara) [+ seM, antar] eka bhASAmAMthI khIMcha bhASAmAM karAtuM rUpAMtara, anuvAda, tarajumA, 'TrAnsalezana' G. bhASAMtara-kartA (bhASAntara-) vi. saM. mAyAntarva vartA,puM.] bhASAMtara karanAra, anuvAdaka, 'TrAnsaleTara' bhASAMtara-kalA(-LA) (bhASAntara-) sI. [saM.] anuvAda-kalA bhASAMtara-kAra (bhASAntara-) vi. [saM.] jae 'bhASAMtara-kartA.' bhASAMtara-khAtuM (bhASAntara-) na. [+ jae 'khAtuM.'] jyAM eka bhASAmAMthI bIjI bIjI bhASAmAM anuvAda karavA karAvavAnuM kAma thatuM hoya tevuM taMtra (meTe bhAge sarakArI) bhASAMtara-zAkhA (bhASAtara-) mI. [saM.] bhASAMtara-khAtAmAMnA bhASAMtara karavAnuM kAma siddha thatuM hoya te vibhAga bhASAMtarita (bhASA-tarita) vi. [saM.] bhASAMtararUpe thayeluM, anuvAda pAmeluM, anaiita bhASita vi. [saM.] khelavAmAM AveluM. kaheluM. (ra) na. vacana, ukti [kaTu-bhASI' vagere) -bhASI vi. [saM., puM.] khelanAra. (samAsamAM 'bhASA-bhASI' bhASya na. [saM.] jemAM viSaya zaMkA pUrvapakSa uttarapakSa ane chevaTa nirNaya evI rIte te te zAstranA khaMDonuM vivaraNa ApavAmAM AvyuM hoya tevI TIkA bhASya-kartA vi. [saM. mAththav jJa, puM.], bhASya-kAra vi. [saM] bhASyaprakAranI TIkAnuM lekhana karanAra bhASAlakSI vi. [saM., puM.] bhASAne lakSyamAM rAkhavAmAM AvI hAya tevuM, bhASAne uddezIne raheluM bhASA-vargA strI. [saM.], zrI sI. [gu.] bhASAonuM AnuvaMzika temaja svarUpa paratve karavAmAM AvatuM vargIkaraNa bhASA-vartula(-La) [sa.] te te bhASAnI pradhAnatA sAthenA peTA kholIenA samUha [ApavAnA mata-siddhAMta bhASA-vAda puM, [saM.] pAta-peAtAnI amuka bhASAne prAdhAnya bhASAvAdI vi. [saM.] bhASAvAdanuM AgrahI bhASA-vizvAsa puM. [saM.] te te bhASAnI uttarettara thatI khilavaNI bhASA-vijJa vi. [saM.] jue 'bhASAtattvajJa.' bhASA-vijJAna na. [rsa ] bhASAnAM utpatti vikAsa ane vibhAjanane lagatI vidyA, 'liMgvisTikrasa' bhASA-vida vi. [+saM. degvid ] te te bhASAnuM jJAna dharAvanAra bhASAvijJAnI vi. [saM, puM.] bhASAvijJAna vize prabaLa zAstrIya jJAna dharAvanAra, 'liglisTa' dharAvanAra bhASA-vizArada vi.saM.] bhASAnA prayAga vagere upara prabhutva bhASAveza puM. [saM.] jue 'bhASA-pravAha,' bhASA-vaicitrya na. [saM.] bhASAnA prayAganI camatkRti bhASA-vaijJAnika vi. [x.] jaA 'bhASAzAstrI(2).' bhASA-vaibhava puM. [saM.] bhASA-samuddhi (bhASADaMbara' judI vastu che.) thavAnI tAkAta bhASA-zakti strI. [saM.] bhASAmAM rahelo vicArIne vyakta bhASAzAstra na. [saM.] bhASA-tavanA aitihAsika saMbaMdhavALA vikAsanI vidyA, TrAilAlaeNjI.' (2) jae 'bhASA-vijJAna,' bhASA-zAsrI vi. [saM., puM.] 'bhASA-rAsa(1)'nuM jJAna dharAvanAra, 'kilAlaeNjisTa.' (ra) bhASAvijJAnI, liMglisTa' bhASAzAstrIya vi. [saM.] bhASAzAstrane lagatuM, 'phile lojikala,' liMgvisTikra' minisTika ejyukezana' bhASA-zikSaNu na. [saM.] bhASAnA prayAgAnI tAlIma, hyu 2010_04 Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhASya gata bhASya-gata vi. [saM.] jenuM bhASyamAM bayAna AvI jatuM hAya tevuM, bhASyamAM nirUpita ke vaNita, bhASyamAMnuM bhAsa' huM. [saM.] Age prakAza, jhAMkhu teja. (ra) manamAM AchA jJAnanuM ke AchI samajhanuM paDatuM khima. (3) AbhAsa. bhrAMti. (4) dekhAva, 'epiyaransa.' (pa) saMskRta bhASAnA nATaya-lekhakemAMnA I. pU. 4 thI-2 jI sadI vacce thayelA jANavAmAM AvelA pahelA nATayakAra. (saMjJA.) bAsara zrI. [saM. mAtha] saMdhi-baMdha kAnyAmAM 'kaDavA'nA jeveA ekama, ThavaNI [(ra) kalpanAmAM AvatuM bhAsa-mAna vi. [saM.] jenA bhAsa thatA hoya tevuM, dekhAtuM, bhAsavuM a.kri. [saM. mAr, tatsama] Adhu dekhAvuM, jhAMkhuM jovAnuM [maMtUruM, varte. rR.] jue 'bhAsamAna.' bhAsaMta (bhAsata) vi. jue 'bhAsanuM'+ saM. mat prA. bhApura vi. [saM] dIpyamAna, tejasvI bhAsura-tA zrI. [saM.] dedIpyamAna hovApaNuM bhAskara puM. [saM.] sUrya, sUraja, bhAnu, riva bhAskara-lavaNa-cUNuM na. [saM.] mahattvanA kSArAnA mizraNavALA auSadhIya bhUko. (vaidyaka.) bhAskaryuM na. [saM.] citrita mUrtinA meDhAnI AsapAsastuM tejo-vartula [karanAruM, jhaLahaLatuM bhAjjata vi. [saM. mAzrvat], bhAskara vi. [saM.] prakAza bhAsvara-tA strI. [a,] prakAzitatA, tejasvitA bhALa ("bya) srI. [jue 'bhALavuM.'] najara rAkhI karavAmAM AvatI saMbhALa. (2) patto, khA. [. ApavI, . devI (6. pra.) khakhara pahoMcADavA, mahitI ApavI. 0 kADhavI (rU. pra.) saMbhALa levI. . thavI, . lAgavI (rU. pra.) patto lAga. (ra) samAcAra maLavA, paDhavI, maLavI (rU. pra.) mAhitI ke khabara maLavI. rAkhavI, . levI (rU. pra.) saMbhALa rAkhavI] bhALavaNa (Nya), -zA strI. [jue 'bhALavavuM' + gu. 'aNu' -'aNI' rR. pra.] jue 'bhalAmaNa.'(2) suparata, seAMpI bhALavavuM sakri. [sara. 'bhaLAvavuM."] bhalAmaNa karavI. (2) suparata karavI, sAMpanuM bhALiyA jae 'bhAliyA,' bhALuM ke, pra. [jue 'bhALavuM'+gu. 'varte. kA., 5, puM., e.va., pra.=huM jouM] (lA.) vAru, DIka, sAruM bhAM kri.vi. [ravA.] gAya aLadanA bhAMbharavAnA avAja thAya ema. [. karatAM pazu na AvaDavuM (2. pra.) vAta karavAnI paNa AvaData na hovI. (2) taddana maryAM hovuM] bAMkaDI strI. gAkharunA prakAranA eka cheDa bhAMkI strI. [ja 'bhAMka' + gu. I ' pratyaya.] ja 'bhANakI.'(prAde.) bAMkA puM. [ja A 'bhANakA'-lAdhava.] jue 'bhANakA.'(prAde.) bhAMkha (-khya) strI. [jae 'bhAMkhavuM.'] dhAraNA karavI e. AMkaDe nakkI karI Apaveza e, bhAva nakkI karavA e bhAMkha<-khA)Dha-bha(-be)ra (-25), bhAMkha(-(1)-DiyA(-bhe)ra (rapa) kri.vi. jue 'lAkhADiyA-mera.' bhAMkharA puM. DuMgara, pahADa _2010_04 1685 . bhAMgavuM bhAMkhavuM ja bhAkhavuM.' bhAMkhAra (-Datha) strI. dhaMTaNa, DhIMcaNa, gADhaNa bhAMkhADha-bha(be)ra (-raSa), bhAMkheDhiyA-(-bhe)ra (-15) juo 'bhAkheADiyA-bhera.' [jue 'bhAMkhADa.' bhAMkhoDhiyuM na. [jue 'bhAMkhADa' + gu. 'iyuM' svArthe ta,pra,] bhAMga. (-5) skrI. [saM. mA~ rIta, prakAra] seMthA. (ra)(lA.) sUryodaya vakhatanA pUrvanA A| prakAza. [nAM pANI (rU. pra.) nAtA javALa, . phATavI (rU. pra.) savAra thavuM] bhAMgara (5) sI. [saM. mA] eka prakAranA phI choDanAM pAMdaDAM, vijayA. [. caDha(-Dha)vI (rU.pra.) mada caDavA, cha pIne besavuM (-eNsavuM) (rU.pra.) vagara vicAryuM khelavuM. gharamAM bhUMjI bhAMga na hovI (bAMgya-) (rU. pra.) atyaMta daridratA hAvI] tADavAnuM kArya bhAMga-kAma (bhAMgya-) na. [jae 'bhAgavuM' + kAma,OM'] bhAMgavA bhAMga-Dha (bhAMgya-chADaya) strI. [ja 'bhAMgavuM' + 'UDavuM.'] khAMdha-aADa. (2) (lA,) vATAghATa bhAMga-DhiyA (bhAMgya-) vi.,puM. [jue 'bhAMgavuM' + 'jaDavuM' + gu. 'yuM' kR pra.] teADavAnuM ane jaDatara karavAnuM kAma karanAra, (2) (lA.) lavAda bhAMgaDha-tUgaDha vi. aNusamajhu gAmaDiyA jevuM bhAMgaNI strI, [jue 'bhAMgavuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] bhAMgava / tADavAnI kriyA bhAMgaNuM vi. [jue 'bhAMganuM'+gu. 'aNuM' kR.pra.] bhAMgI paDe tevuM, tUTI jAya tevuM, kharaDa, takalAdI bhAMga-tUTa (bhAMgya-tUTaya) zra, [jue 'bhAMgavuM' + 'tUTavuM.'], bhAMga-tADa (bhAMgya-teDaya) srI. [+ jae teADavuM.'] bhAMgI tUTI paDavuM e, bhAMga-Dha, bhAMga-pheDa bhAMga-phrUTa (bhAMgya-phrUTatha) sI. [jue 'bhAMganuM'+ 'phUTavuM.'], bhAMga-phADha (bhAMgya-vADatha) strI. [+jue keADavuM."] juo 'bhAMga-tUTa'-'seTeija ' bhAMgaphaeNADiyuM (bhAMDya-) vi. [+ gu. 'yuM' rR.pra.] bhAMga-tADa karanAruM. (2) vidrohakArI, savarsiva,' sebeTara' bhAMgarI sI. e nAmanuM eka ghAsa bhAMgaruM' vi. [saM. mArA-> prA. manuE-] jue 'bhAMgaNuM.' bhAMganuM? vi. [jae 'bhAMgara' dvArA.] bhaMgeDI, bhAMganuM vyasanI bhAMgarA puM. [saM, mAna->prA. maithya-] oSadheApayegI eka che|Da. [. vATavA (rU.pra.) pe| bheda ` pADave. (ra) vAtacItamAM ekanuM bIju kahI nAkhavuM, khAphI mAravuM] bhAMgavuM` a.kra. [jue 'bhAMganuM.] bhAgI paDavuM. [-tA tAla (rU.pra.) echuM vajana. bhAMgI paDavuM (rU. pra.) nAhiMmata thaI rahevuM. (2) nirAza thavuM. (3) devALuM phUMkavuM. bhAMgyAnA bheru (rU.pra.) aNIne vakhate madada karanAra mANasa, caNatara bhAMgavI (rU.pra.) caNatara dArImAM na hAvI, jhera bhAMgavuM (rU.pra.) mora thavuM, zakti ochI thavI. bhAre bhAMgavuM (3.pra) peAtAnAM ja kAraNe narama thaI jazuM. bhUkha bhAMgavI (rU.pra.) cAla thavuM. bhA bhAMgavA (rU. pra.) kiMmata AvavI. mAthe bhAMgavuM (rU. pra.) javAbadArI AvI paDavI. rAta bhAMgavI (rAjya-) (rU.5.) Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAMgavuM bhAMbhabhe) rAto pAchalo bhAga zarU thavo. vacana bhAMgavuM (rU.pra.) vacana bhaTaNa vi. jio "bhAMDavuM' + gu. "aNa" kartAvAcaka ku. pALI dago de. sAhukAra bhAMga (rU.pra.) devALuM kADhavuM] pra] azlIla gALa denAruM bhagAvuM (bhAvuM) bhAve,kiM. bhaMgAvavuM (bhAva) bhAMkaNa-kalA(-LA) strI, jie "bhAMDaNa" + saM] gALo che. sa ki. devAmAM vaparAtI caturAI bhAgavuM sakri. [ 'bhAgavuM.'] juo 'bhAgavuM bhAMDhaNuM na. jio bhAMDavuM' + gu. "aNuM kiyAvAcaka [bhAMgI nA(nAMkhavuM (rU.pra) paracuraNa karAvavuM. (2) nA- kRma.] juo "bhAMDaNa. jio "bhAMDu." himata karI nAkhavuM. cUDale bhAMgo (u.pra.) vidhavA thavuM, bhAMDaraDuM na, jie "bhAMDu + gu. "ru' + 'DuM svArthe ta...] duHkha bhogavuM (rU.pra.) sukhI karavuM. doraDuM bhAMgavuM (rU.pra.) bhAMDara-vela 5. jio 'bhAMDaru' ke 'vile'] bhAI ane verAvaLa daI deraDuM taiyAra karavuM. hADakAM bhAMgavAM (rU. 5) velo (nA.) jio "bhADuM." mAra mAravo, hAMDalA (ke hAMhalA) bhAMgavAM (.pra.)nakAmuM bhAM, zuM na. jio 'bhAMDuM' + gu. "ru' 'ruM svArthe ta.pra.] besI rahevuM] bhaMgAvuM (bhavuM) karmaNi, ji. bhegAvavuM bhAMDavala (-kya) zrI. mUDI (bhAvavuM) pre.sa.ki. bhAMDha-vAdana (bhADa) na. [saM.] vAsaNa upara tAla ApI bhAMgaLuM vi. kSAravALu, uSara vagADavuM e (mANabhaTTa "bhaMbho" vagADatA e prakAra) bhAMguM na. tANAne be ghaDI vaccenA bhAga bhAMTavuM sakri. (saM. mave] gALe devI. (2) (lA.) sakhata bhAMge muM. [ o "bhAMgavuM' + gu. "e" ka... 1 vaparAsa, niMdA karavI. bhaMDhavuM (bhaDDAvuM) karmaNi ji. bhaMDAvavuM vApara, (2) vakaro, khapata, uThAva. (3) nikAsa. (4) (bhaDAvavuM) che.,sa.kri. prakAra, bheda bhAMTa-DA puM, ba.va. jio "bhAMDa' + veDA.] bhAMDanA bhAMgyuM-kharuM ja "bhAcuM-kharuM.' jevuM vartana, nirlajajatA, bhAMDapaNuM ['bhAMDa." bhAMgyuM-tUTathe ja e "bhAgyuM-taTadhuM.' meiTA meDhAnI bhAMDa kuM. jie "bhAMDa' + gu. "vuM' vAthe ta.pra.] ja e bhAMcare paM. mATInuM vAsaNa. [rA jevuM (rU.pra) paheLA bhAMDha-bhAMThA (bhAMDabhAMDA) zrI. [e "bhAMDavuM,"-rbhAiva.] bhAMja-tha(ga) (bhAjya-gha(-ga)tha) strI. jio "bhAMjavuM' + gALAgALI ['bhAMDa-veDA." dhaDavuM] (lA.) paMcAta, mAthAkuTa, kaDAkaTa. (2) takarAra bhAMTAI zrI. jio "bhAMDa? + gu. "AI' ta...] juo bhAMjaghaDiyA-) (bhAjaghaDhiya(-)) zrI jio "bhAMja - bhAMDAgAra (bhAThAgAra) na. [ saM. ma0 + mA2] jemAM gha(-ga)DiyuM' + gu. "ana-eNa" pratyaya.] bhAMjaghaDa kara* vAsaNe rAkhavAmAM AvyAM hoya tevo maTe oraDe ke nArI strI khaMDa, bhaMDAra bhAMjagha(ga)riyuM (bhAjya-) vi. [+ gu. "chayuM' ta...] bhAMja. bhAMDAgArika (bhADA-) vi. [saM.), bhAMDAgArI (bhADAghaDa karanAruM, mAthAkuTiyuM, paMcAtiyuM gArI) vi. [saM., S.] A "bhaMDArI.' bhAMjaNa na. [jae "bhAMjavuM' + gu. "aNa" ka.pra.] bhAMga- bhAMDA-Tha (bhASThA-) vi. [ saM. mAru + ja pheDavuM."] vAnI kriyA, nAza (lA) khAnagI vAta khulI pADI daI athaDAvI mAranAruM bhAMjaNiya . [+ gu. "yuM' ta...1 ja vaNavAnA tANAnuM mAMdA-bhAMDa (Da), DI strI, jio "bhAMDavuM,"-dvirbhAva + phIMDaluM vIMTavAnA kAmamAM AvatuM lAkaDAnuM eka sAdhana gu. 'I' svArthe ku.pra.] juo "bhAMDuM-bhAMDA." bhAMjaNI strI, jio "bhAMjavuM' + gu, "aNI' ka..] o bhAMDI-ThaMDI strI. si. mAjI sATamA. maMdiyA + jue "kaMDI.] 'bhAjaNa." (2) vANI, vaheMcaNI. (3) eka ja saMkhyAne rAInAM vAsaNa caDatA utaratA kramanAM rUpa ApavAnI prakriyA, (ga.) bhAMDara (bhAThIra) . [saM.] mathurA pradezamAM AvelA eka bhAMjauM sakri. (saM. ma-dvArA sIdhuM] toDavuM, bhAga karavA. sthAnano vaDa (purANa pramANe jyAM zrIkRSNa khelatA.) (puSTi.) bhaMjAvuM (bhAva) kamaMNi.. kri. bhajavavuM (bhAva) bhAMDIra-vana (bhAThIra-) na, .] bhAMDIra vaDane pharate AveluM pre.sa.i (paraMtu A dhAtu' gu. mAM vyApaka nathI.) eka prAcIna vana. (puSTi.) (saM.) bhAMjiyuM na. tamAkunuM bI bhAMDa na. bhAIbahena vagere ekabIjAne paraspara eka ja bhAMTa 5. e nAmane eka choDa mAbApanAM tema pitarAI paNa). bhAThAvADuM vi. javAra vagerenA agatara mela paDI gayA bhADe muM. e "bhAMDa."] (lA.) me ghaDo (mATIne). pachI vagara kheDeluM (khetara) (2) pahoLA nuM ane peTavALuM vAsaNa, boraDuM bhAMTha1 (bhAska) na. [saM.] vAsaNa, kAma, bhANuM bhAMpu chuM. tIkSaNa buddhivALe mANasa bhAMTha chuM. [3. meTTa] azlIla prakArano abhinaya kara- bhAMbara (-2) strI. hiMdu laganamAM corImAM pharavAnI kriyA nArI jJAtine puruSa (saMjJA.) (2) (lA.) asatya, nirlajaja, bhAMbaLI strI. vaNavA mATe venuM sarakhuM bAMdhanuM e [0no dune (2 pra.) baMne taraphathI rakhaDI paDela mANasa. bhAMbha na marelA DheranuM cAmaDuM. (2) (lA.) baravALa kuTuMba 0 bAlavuM (rU.pra.) gALe kADhavI] bhAMbhaDa vi. ujajaDa, virAna bhAMThaNa na. [ja e "bhAMDavuM' + gu. 'aga" kriyAvAcaka ku. bhAMbhara(-La) ja 'bhAMbharuM(-LuM). [jhINA vALa pra.] bhAMDavAnI kriyA, gALe devAnI kriyA bhAMbha(-bhera" (-15) strI, kapALanA uparanA khUNAnA 2010_04 Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAMbhara(-La)kuM vAnA avAja bhAMbhara(-La)kuM na. bhara-bhAMkhaLuM, maLasakuM bhAMbharA puM. jiA 'bhAMbharavuM' +gu. 'huM' .pra.] bhAMbhara[AALuM, sAdA sIdhA svabhAvanuM bhAMbhara-bheLuM vi. [de.prA. mama+jue bheLuM.'] taddana bhAMbharavuM akri. [ravA.] gAya baLada meDhethI avAja kare che ema avAja karavA. [bhAMbharIne bheLA karavuM (rU.pra.) ama-barADA pADI bheLAM karavAM] bhAMbharuM(-LuM) vi. nahi mIThuM ke nahi khAruM (pANI) bhAMbha-verA puM. [jue 'bhAMbha' + 'vere.'] marelAM DhAra upara levAtA kara 1687 ra, bhAMbhayuM va. [ravA.] rADo pADavI e bhAMbhaLa, -LuM jue 'bhAMbhara'--'bhAlaruM.' bhAMbhaLakuM jue 'bhAMbharakuM.' bhAMbhaLuM jae 'bhAMbhaLa.' bhAMbhI puM. [ja 'bhAMbha' + gu. 'I' ta.pra.] marelAM DhAranAM cAmaDAMnuM kAma karanAra, camAra, cADiyA, (2) mAcI bhAMbhera (-5) e 'bhAMbhara. bhAMbhere puM. zarIra uparanA thADA sAjo, thAyara bhikhkhu(-pru) puM. [ saM. mikSu > pAlI, mityu ] bauddha bauddha dharmanI sAdhvI bhikSu(-khu)NI strI. [saM. mikSa LI> pAlI, mithuLI] bhikSA zrI. [saM.] bhIkha, yAcatA, mAganuM e. (ra) bhIkhamAM levAnA ke devAnA dANA vagere. (3) gocarI. (jena.) bhikSA-kAla(-La) puM. [saM] bhIkha mAgavA javAneA samaya brikSA-caraNa na, [saM.], bhikSA-caryA . [saM.], bhIkha mAgavA pharavuM e, bhikSArTana bhikSA-jIvI vi. [saM.,puM.] bhIkha mAgIne gujarAna calAvanAra bhikSATana(-Na) na. [saM. mikSA + aTana (guja. -La)] jue 'bhikSA-caraNa.' dharmanA sAdhu bhikSAnta na. [+saM. anna] bhIkha mArgo meLaveluM anAja bhikSApAtra nuM, [saM] bhIkha mAgavAnuM vAsaNa bhikSAjita vi. [+saM. tni ta] bhIkha mAgIne ekaThuM kareluM bhikSArthe puM. [ + saM. marya] bhIkha mAgavAnA Azaya bhikSArthI vi. [saM., puM.] bhIkha mAgavA cAhatuM bhikSA-vRtti zrI. [saM,] bhIkha mAgIne jIvana-nirvAha karavAnA bhikSA-vrata na. [saM.] bhIkha mAgIne jIvavA lIdheleA niyama bhikSAhAra huM [+A. AJ-ara] bhIkha mAgIne meLavelA khArAka, bhIkha mAgIne lAvelA dANAmAMthI taiyAra kareluM khAgha bhikSAhArI vi. saM.,puM.] bhikSAhAra karanAra bhikSita vi. [a.] bhIkhIne lAveluM bhikSu puM. [saM.] [jae bhikSuka.' (2) jae 'lippu.' bhikSuka vi. [saM.] bhikSA mAgIne peAtAnA gujAre karanAra, yAcaka, jAcaka, bhikhArI _2010_04 bhikhADha(-1)vuM jae 'bhIkhavuM'mAM. bhikhAra-cUs vi. [saM. mikSAvAra > prA. milArI + 'cATavuM' dvArA] bhIkha mAgIne khAvAnI TevavALuM bhikhAra-cATa vi. [+ jue 'ceATavuM.'] vAraMvAra AvI bhIkha mAganAruM. (ra) bhikhArInI jema vaLagI rahenAruM bhikhArI chuM. [jue 'bhikhArA'+ gu. '' svArthe ta.pra.] bhikhArI (tiraskAramAM) bhikhAra(-re)Na (Nya) srI. [jue bhikhArI' + gu. e(-e)Na' skrIpratyaya.],bhikhAraNI srI, [sa, mikSacaribilA > prA, miyA i1i] zrI bhikhArI bhikhAravuM vijae' bhikhArI' + gu, 'vuM' svArthe ta.pra.] (tucchakAramAM) jae 'bhikhArI,' bhikhAra-veDhA puM., a. va. [jaA 'bhikhArI'+ 'veDA.'] jue 'bhikhArI-veDA.' bhikhArI vi. [saM. mikSAcArio-> prA. mivArikha-] bhIkha mAganAruM, bhikSuka, yAcaka, jAcakra bhikhArI-veDhA puM., a.va. [+jue 'veDhA.'] bhikhArInA jevuM mAgyA karanAruM vartana ke Adata bhikhAruM, -ruM vi. [saM. mikSAra-> prA, millAtha-] (tucchakAramAM) jue 'bhikhArI.' bhikhAvavuM, bhikhAvuM jue 'bhIkhavuM'mAM. bhikhkhu jue 'bhikSu' bhikhkhuNI ja 'bhikSuNI,' bhagANuM jue 'bhIMjAvuM' bicaDhAvavuM jue 'bhIcaDavuM'mAM. [dhaMdhAbhicAvavuM, bhicAryuM jue 'bhAcavuM'mAM. bhi(-bhIM)navuM jae 'bhI(-bhI)januM'mAM, bhir3akAvavuM sa.kri. [ravA.] aDaDiyALuM baMdha karavuM bhaDAI sI. [jue 'bhIDavuM'+ 3, 'AI 'kR.pra.] liDAnuM e, sakhata bhaseA, (2) (lA.) yuddha, laDAI bhiDAvavuM, bhiDAvuM jue 'bhIDavuM'mAM. bhi("bhIM)taraDI zrI. [jue 'bhA(-bhI)taDI' + gu. ra' madhyaga.] jae 'bhItaDI.' bhitariyuM vi. [jue 'bhItarI' + gu. 'yuM'ta,pa.] aMdaranI mAjanuM (vraja. 'bhitariyA') (2) na. haiyuM, aMtara bhitariyA puM. [vraja.] maMdiromAM aMdaranI raseInI sevA ApanAra sevaka. (puSTi), (2) rANIvAsamAM javA AvavAnI chUTavALA puruSa bhitti zrI. [saM.] bhIMta [cItarela citra, mesmA' bhitti-citra na. [.] bhIMta ke dIvAlanI sapATI upara bhikSuka-gRha na. [saM., puM.] mAgatA aTakAvavA bhikhArIene sAcavavAnuM sthaLa, begarsa hAma bhikSuI strI. [sa.] bhikhAraNa. (ra) jue 'bhikSuNI.' bhikSugatika vi. [saM.] bhikSuenI sAthe rahI bhikSu jevuM AcaraNa karanAra (virakta na thayuM hoya tevuM) bitti-citra bhikSu-gRha na. [saM.,puM., na.] jue 'bhikSuka gRha.' bhikSu-carcA zrI. [saM.] bhikSunI vRtti karavI e, sAdhu samAcArI bhikSuNI zrI. [saM] bhikSukI. (ra) jae 'zikakhuNI,' bhikSu-jnma na. [saM.] bhikSu thaI rahevApaNuM bhikSu-saMgha (saGga) puM. [saM.] bauddha bhikSuenuM maMDaLa bhikSApajIvI vi. [saM. mikSA+35-nIyI, puM.] jae 'bhikSAna jIvI.' Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhitticitra-nimaNa 1688 bhidipAla kriyA bhitticitra-nirmANa na. siM.1 dIvAla upara citra cItaravAnI pRthakaraNa, vileSaNa kriyA [kAgaLa, "pisTara' bhiyo chuM. jio "bhAI'] jAo 'bhAI' (ja. gu, padyamAM) bhitti-5 na. [saM.] dIvAla upara caDavAno pelo bhiraMDela (bhiraDela) na. kokamanuM tela bhitti-patrikA sahI, siM] dIvAla para cADavAnuM nAnuM nAnuM bhilAha muM, samI. [juo "bhIla dvAra.] paMcamahAlamAM chApeluM patAkaDuM vasato bhIlone eka phirakA [jhADa. (2) enuM phaLa bhidura vi. [saM.] bhAMgI paDe tevuM, baraDa bhilAmuM na. [saM. marAd, S.] e nAmanuM jaMgalanuM eka bhinabhinANuM aji. jue "bamaNavuM.' bhilAme puM. jio bhilAmuM.'] jao "bhilA)muM (1).' bhinaDuM vi. jio "bhInuM dvAra.] varasAda paDI javAthI bhiloDI vi. [ja "bhIla.' kAra.] juo "bhIlI. thayuM hoya tevuM (TADhADuM.) (2) na. TADhavuM bhila puM. saM. mAM svIkArAya che.] bhAratavarSanA pahADobhinAvavuM jao bhinA'mAM. mAMnI kirAta puliMda pukakasa zabara niSAda vagere Adima bhinavuM aki. jio "bhInuM,'-nA. dhA. bhInuM thavuM, bhIMjAvuM. jAti ane eno puruSa, bhIla minAvavuM , sa.phri. bhilabhAla(La) na. [6. prA.] jue "bhinna-mAla.' bhinna vi. [saM] bhedAI gayeluM, chedAI gayeluM. (2) alaga bhilI strI, [sa, juo "bhila.'] bhila sakhI, bhIlaDI thaI gayeluM. (3) judA prakAranuM, ja, vilakSaNa bhillu chuM. ramatane sAthI, bhera bhinna-jama . [saM.1 kAvyano e nAmano eka dA. (kAvya.) bhiratI (tI) puM. [ kA. bahitI.' svargone lAyaka kAma bhinna-getra vi, [saM.3, -trI vi. [se, muM.] jahA pitRkuLanuM, karanAra] pANI bharavAne dhaMdhAdAra muslima a-sagotra bhiSaka (ga,ja) puM. [saM. miSa nAM pa.vi., e.va. fmadA, bhinna jAtIya vi. saM.] alaga prakAranuM. (2) alaga ke -- ane maLa zabdane gu. ja] vaidya. (aSa vyaMjana judI jJAtinuM, bIjA varNatuM, paranAtIluM pahelAM "" vara ke veSa vyaMjana pahelAM ja maLaze, ja bhinnatA strI.. -tatva na. si.] bhi-na vApaNuM, bheda, nIce yathAsthAna.) taphAvata, kera bhiSa-tama puM. [] uttama prakArane udya bhinnadezakatA nI., na. si.] adA dezanuM hevApaNuM bhiSaNa ja e "bhiSaka.' bhinaMderIya vi. [sa.] judA dezane lagatuM, judA dezanuM bhiSagAlaya na. [sa. fmAn +mAtha, saMdhithI] ghanuM davAkhAnuM, bhinapAThIya vi. [saM.] jahA ja prakAranA pATha ke vAcanAvALuM vaidyakIya oSadhAlaya bhina-jAva chuM. [4] jue "bhedabhAva." bhiSagAcArya puM. [saM. miSajJa + cAvArtha, saMdhithI] vaidyavidyAnI mina-maga vi. (saM5.], -gAya vi. siM] judA mArge ucca parIkSA pasAra karatAM maLatI padavI cAlanAruM. (2) judA saMpradAya ke phirakAnuM bhiSabhAkara chuM. saM. miSaLa + marda, saMdhithI1. bhiSa. bhinnamAla(La) na. [de.prA. mirama] prAcIna gurjara bhUSaNa puM. [+ saM. mahA na, saMdhithI], bhiSamaitna chuM. deza(AjanA pazcima mAravADa)nI zrImALa pradezanI eka siM. rana, na, saMdhithI ucca sAbita thayelA vaidyane samayanI gurjara pratIhArenI rAjadhAnI, bhilamAla, bhInamALa maLatI te te Adara-pAtra padavI (saMjJA) [icchAvALuM bhiSamrAja paM. siM. mAn + , samAsamAM saMdhithI), bhinna-ci vi. [3] alaga pasaMdagIvALuM, bhinna bhinna bhiSavara, A E. [+saM. vara,I, saMdhithI uttama vaidya bhinna-varNa vi. siM.], NI vi. [saM., aNIya vi. bhiSaja ja "vika(-ga)." si.] alaga prakArane akSaravALuM. (2) alaga prakAranA bhisANa na. e "bhIMsANa'-'bhIsa." raMgovALuM. judA raMganuM. (3) judI jJAtinuM bhisAvavuM, bhisAvuM ja "bhIsavuM-'bhIMsavuM'mAM. bhinna-vRtti vi. siM] judA prakAranA vartana ke valaNavALuM bhiseTI o "bhIseTI.' bhinnati-tA sI. [saM.] bhinavRtti hovApaNuM bhistI juo 'hitI.' bhinnAtmaka vi. [+saM. mAtama + ] bhinna prakAranA bhiMte-bhI gatiyuM na. [4 "miM(- jIgaDuM' +5. "yuM' ta. svarUpavALuM.(2) bherAI gayela-duHkhI che AtmA jene tevuM pra] be paDavALuM mRdukAya eka dariyAI jaMtu (chIpavALuM) bhinnabhinna vi. [+ saM. ma-minnI alaga raheluM ane bhi(-bhIgaDuM nA zarIra upara kAMI lAgatAM gumaDA vage. ekarUpa thaIne raheluM. renI rUjha AvatAM jAmatuM piDuM. (2) mAchalAMnA zarIra bhinnabhina-nA . [saM] bhinnabhinna devApaNuM upara pAtaLA hADakAMnuM cakatAM cakatAM je te te huM bhinnArtha chuM. [+saM. artha] ja kedA ja prakArane bhAIne. bhiMte-bhIgArI strI. [saM. prA. mimrimA-] bhamarI (2) vi. jA ke judA prakAranA mAinAvALuM bhi(-)mAre . [saM. mA->prA. Aira-] bhamara bhinArthaka vi. [{] e "bhinnArtha(2)." biM(-bhai, -bhI)charuM vi. mAthA para ghaNA vALavALuM, tharAbhinnAga (bhinnA) na. [+sa. ma] kapAIne ja vALuM. (2) bhUMDanA jevA dekhAvanuM giphaNa paDeluM aMga. (2) vi. jenuM aMga bherAI gayeluM che tevuM bhiAta-dimALa sI. [sa, mivr>prA. miTimAi muM) bhinI-karaNa na. [saM] alaga alaga karI nAkhavAnI kriyA, biMdipAla (bhipiAla) chuM. [saM.1 jAo "bhiDamALa.' 2010_04 Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhIkha 1689 bhI(bhIta bhIkha strI. strI. [se mikSa>prA. fmavala.] yAcanA, "bhIMta'mAM. [dulAba, hATiyuM mAgavuM e. (2) bhIkhIne meLavavAmAM AvatI cIja-vastu. bhI(-bhI)ta-kabATa (bhI(-bhI) 2- na. [+ja e "kabATa.'' 0 mAgavI (ra.a.) nirdhana thaI javuM] bhItacitta vi. [saM.] haiyAmAM harI gayeluM [citra." bhIkhala vi. [+gu, "huM' ta.ka.] chokarAM marI jatAM navuM bhI(-bhAta-citra (bhI(-bhI)) na. [+saM.] juo bhittichokaruM na marI jAya e daSTie snehI savajanemAMthI bhI(-bhataDI . [ja "bhI(-bhIMtaDuM + gu. "I' strIcIjavastu vagere lAvI chokaruM maDha karavAmAM Ave tevuM pratyaya.] nAnI bhIMta, nAnI dIvAla bhI(bhI)taDuM na. [+gu. huM' svArthe ta...] nahi jevI jarA bhIkha-vALI strI. [+ ja "vALI.] bhIkhalAM bALako mATe jADI dIvAla, jADI bhIMtaDI sagAM sAgavAmAMthI meLavelI kAnanI vALI (e bALakane bhI(-bha)ta-patra (bhI(-bha) tya-) na. [jue "bhI(bhI)ta' paheravAnI). + saM] juo "bhitti-patra" bhIkhavuM sa.kiM. saM. mita->prA. mitrad-] yAcanA karavI, bhI(-bhata-patrikA (bhI(-bhIM)ya-) strI. jio "bhI(bhI)mAgavuM, nAcavuM. (bha,kumAM kartari praga). bhikhAvuM bhAve., ta.' + saM.] e "bhiti-patrikA.' kri. bhikhA(-16 p.sa.ki. bhI(-bhIta-phaTAke (bhI(-bhIM)tya-) paM. jie "bhI(bhI)bhIcaka vi. [saM. mI dvArA] gabharAyeluM ta' + "phaTAke."], bhI(-bhIta-bhaDAkiya . jio bhIcavuM sa.ji. [ravA.] bhacaDavuM, bhIMsIne dabAvavuM. bhIcaDAvuM bhI(-)ta' + "bhaDAke' + gu. "iyuM ta..juo 'bhIkarmaNi, kri. bicAvavuM pe.sa.ki. (-bhI)ti ." bhIcavuM sa.. phivA.1 dabAvIne nacAvavuM.bhicAuM karmaNi, bhItara ki. vi. saM. mAmAnsa>prA. mitta: vaja.mAMthI di. bicAvavuM presa.ki. uchIne aMdaranI bAjue. [1dAjhavuM (rU.pra.) manamAM duHkha bhI(-bhIMjaruM juo 'bhiruM.' anubhavavuM]. Dirapoka bhI(-bhI)chAM na, ba.. mevALA, vALa, keza bhItanuM vi. [sa. mIta + gu. "ruM svArthe ta.ka.) bIkaNa, bhI(-bhIMjavavuM jue "bhI javuM'mAM. bhI(-bhItaruM* vi. jio 'bhItara' + gu. "u" ta. pra.] bhI(bhI)javuM e "bhIMjavuM.' bhi-bhANuM karmaNi,kri. aMdaranuM. (2) (lA.) prabhunI sevAnI aMdaranuM bhI(-bhajavavuM che. sa.kri. bhI(-bhItare . [ja "bhItara' + gu. "uM'' ta..) kheDAbhIke pR. 8Te, jhaghaDe vALa nAgara vagere brAhmaNa jJAtiomAM ucca gaNAtA AvyuMbhI. sI. jio "bhIDavuM.'] parasparano bhIsa, giradI, tara vibhAgano puruSa. (saMjJA.) heTha, bhare. (2) (lA.) aDacaNa, mukelI. (3) kheMca, bhI(-bhagata-vela (bhI(-bhI)tya-velya) strI, jio "bhI(-bhIta' taMgI, achata, "zeTeIja." [ karavI (2 pra.) TeLe maLavuM. + vela.'] bhIMtamAM mULiyAM coTADI AgaLa vadhatI eka vila TALavI(rUma), 0 bhAMgavI (rU.ma.) mukelImAMthI bacAvavuM. muzkelImAMthI bacAvavuM. bhI(-bha)tA-kabATa puM. [4 e bhI(-bhI tA-kabATa puM. "bhI(-bhI)ta' + gu. e' 0 pAThavI (rU.pra.) taMgI anubhavavI. (2) mukelI UbhI svArthe ta... + "kabATa.'] juo "bhI(-bhIM)ta-kabATa.' thavI. 0mAM hAtha (rU.pra.) Arthika saMkeca]. bhI(-bhatA-laga (-lagya) strI. jie "bhI(-bha)" bhIDa-bhacaTha (-Daya) sI. [+ jue "bhacaDavuM."] sakhata giradI + "laga."] pheMcInA baMne cheDA bhIMtamAM khosavAmAM Ave bhI-bhaMjaka,na -bhajIka-na). vi. siM .], bhIDa-bhAthI che te lAkaDuM vi. [+ja e "bhAtha' + gu. "I' ta.ka.] Arthika ke bIjI bhI(-bhI)tA-staMbha (stambha) puM. [jae "bho (-bhI)-ta." koI paNa prakAranI muzkelI dUra karI ApanAra + saM.] bhIMtamAM aDelIne Ubhe karele thAMbhalo bhIDavuM sa.ji. di. prA. mira] ekabIjAne bhIsa Apavo. bhIti zrI. siM.] bhaya, bIka, Dara, daherAta, dhAstI, (2) (2) baMdha karavuM, vAsavuM. (3) (lA.) bhIMsamAM levuM, sakhata (lA.) saMdeha, zaMkA, zaka [S.] bhayakAraka rIte lerI levuM. bhivuM karmaNi, kiM. bhiDAvavuM presa.kri bhIti-nara, bhIti-kAraka vi. saM.), bhIti-kArI vi. [sa, bhI-bhI (bhIDablIDA), bhIDhA-bhInI. jio "bhIDavuM'- bhIti-grasta vi. [sa.] bhayathI gherAyeluM, cAre bAju bhayavALuM dvibhava.] atizaya giradI, sakhata bhIsa. (2) (lA.) bhIti-janaka vi. siM.] juo "bhauti-kara.' jhaghaDe, laDAI bhIti-prada vi. [4] jue "bhIti-kara.' bhIDa vi. jio "bhI' + gu. 'DuM ta...] bhIDa karanAruM. bhI(-bhotiyuM na. jio 'bhI(-bhI)< + gu. 'IyuM' sAthe (2) (lA.) ghaNuM, jhAjha (mANase ekaThAM thAya e) ta...] bhIMtamAMnuM hATiyuM, tArka, tAke bhIDe ! jie "bhIDavuM' + gu. "e" ku.pra.] sakhata bhIse. bhI(-bhIti . [ja "bhI(-bhI) ta'+gu. "chayuM' ta...] (2) dAba ApavAnuM lAkaDAnuM ojAra. (3) (lA.) saka, bhIMtamAM pachADIne keDavAno khAsa prakArano gaLInA AkAraphasAmaNa. (4) jhadhaDo , laDAI, [0 ghAlavo (rU. pra.) varace ne phaTAkaDe, bhIta-phaTAke, bhIta-bhaTAka aDacaNa ubhI karavI. 0 le (rU.pra.) sakhata baMdha bAMdhavA] bhI(-bhI)nuM vi. jio "bhI(-bhIMta' + gu. "u' ta...] bhIta' vi. [saM.] bIdheluM, DareluM, bhaya pAmeluM bhItane lagatuM, bhAtane aDhelIne AveluM bhI(-bhIta* -tya) strI. si. mitta] dIvAla. pra. e bhI(-bhai)te puM. jio "bhI(-bhIM)tuM.] bhIMtane aDhelIne 2010_04 Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhItyaMtara mukAtA thAMbhalA, bhItA-staMbha. (2) bhItamAM ghAlele mAla ke vaLe, (3) bhIMtamAM ghAsele khaNiyA bhItyaMtara (bhItya-tara) kri.vi. saM. mitti>gu. 'bhauti'+ saM. antar, saMdhithI] dIvAlanI aMdara. (ra) na. e eraDI vaccenI bhIMtanI pAdI ['bhinnamALa' bhInamALa na. [saM., prA. miljhamA> bhinnamALa] jae bhIna vi. [jue 'lInuM. jue 'bhInuM.' (bhauna varSa' eve mAtra prayAga) (2) na. ativRSTivALuM eka prakAranuM dukALiyuM va bhInalAvaraNuM vi. ji'bhInaluM' + saM. vaLe. arvA tabhava + gu. '''ta.pra.] jae 'bhInaluM.' bhInaluM(-vuM) [jue 'bhInuM'+ gu. 'la' va'svArthe ta...] sAmaLA varNanuM phaeN raMganuM (mANasa) [vAnuM karmaNi, sa.ki. bhInavavuM sakri. [ja 'bhaunuM,'nA. dhA.] bhIMjavavuM. bhInabhInavuM jae 'bhInaluM,' bhInAza (ya.) strI. [jue 'bhInuM'+gu 'Aza' ta.pra.] bhInApaNuM, ArdratA, bheja bhInAza-bhUmi (thya.) zrI. [saM.] bhejavALI jamIna, bhInAtsUkuM vi, jienA 'bhAnuM'+ 'sUkuM,'] saheja sukAya ke tarata jarA bhInuM karavAmAM Ave tevuM 160 bhAtiyuM vi. [jue 'bhInuM,' + gu. cuM' ta.pra.] jae 'bhInuM.' (2) ativRSTivALuM. (3) na. ativRSTivALuM varSa, bhIna. (4) (lA.) tahevAra bhInuM vi. de, prA. minA zrI. nAhavuM e, snAna dvArA] bhIMjAyeluM, A, bhAnArAvALuM, bhejavALuM, lIluM. (2) kALI jhAMI mAratuM, AchA kALA raMganuM. [-nA ghauM daLavA (-dhAM-) (rU.pra.) sakhata zrama paDe tevI mahenata karavI. karavuM (rU.pra.) pathArImAM UMdhamAM taravuM. . thayuM (.pra.) pathArImAM pezAba thaI javA. * bhadara (3,ma,) taddana bhInuM, sAva bhIMjAyeluM. * saM kevuM (sahkelakyuM) (rU.pra.) mAMDavALa karavI, adhavaca patAvI levuM ke TALavuM, -ne vAna (-vAca) (rU.pra.) kALA jevA raMganA zarIravALuM, zAmaLuM] bhInuM-sUkuM vi. [ + jUe 'sUkuM] jue 'bhInA-sUkuM.' bhIma [saM.] bhayaMkara, bhayAnaka, (ra)vizALa ane majabUta. (3) huM ane kadAvara, (4) puM. pAMca pAMDavAmAMnA jo bhAI, bhImasena. (saMjJA.) (5) gujarAtanA selaMkIkAlanA eka pratApI rAjA (jenA samayamAM mahamada gajhanIe seAmanAtha upara caDAI karI dhvaMsa karelA), bhImadeva. (saMjJA.) bhIma-agiyAraza, sa (-5,-ca) zrI. [+jue agiyAraza,~sa.'] jeTha suTThi agiyAramI tithi, nirjalA ekAdazI ane enuM vrata. (saMjJA.) _2010_04 bhISma-parva uDADe che te thUMka. [. uDhADhavAM (3.pra.) evI rIte thUMka uDADavuM ] bhImaDI na. [marA, bhivaMDI; muMbaI najIkanuM eka khAra. (tyAM UMcI jAtanA ceAkhA pAke che te 'bhImaDInA ceAkhA' tarIke gu.mAM jANItA che.) bhImaka, rAja puM. [.] rAjA naLanI patnI damayaMtIne pitA-vidarbha-nareza. (saMjJA.) (2) zrIkRSNanI paTarANI rukamiNInA pitA-vidarbha dezanA eka rAjA. (saMjJA.) bhIma-kAM, -mA~ vi. [saM.,puM.] mahAna parAkramI bhIma-kAya vi. [saM.] vizALa ke bhayAnaka zarIravALuM bhImaThI sI. pAMpaNanuM pApaNuM bhImaDAM na., ba.va. bALakA meDhuM baMdha rAkhI hAThanA kUkaDATathI bhIma-darzana vi. [saM.] mahAkAya ke bhacAnaka dekhAvavALuM bhIma-palAsa, strI. puM., kAphI thATanA eka jANItA rAga. (saMgIta.) bhIma-rUpa vi. [saM.] mahAkAya ke bhayAnaka svarUpavALuM bhIma-sena puM. [saM.] jae 'bhIma (4).' bhImasenI kapUra [+], 'I' ta.pra.] kapUranI eka jAta, kharAsa kapUra (khAdya sAmagrI vageremAM vAparI zakAya tevA) bhImASTamI zrI. [sa. mIma + aau] hiMdu mAdha suDhi AThamanI tithi. (saMjJA.) [" khAnAruM bhImahArI vi [ saM, mauna + mAddArI, puM.] bhImanA jevuM 'mArza'bhIru vi. [saM.] bIkaNa svabhAvanuM, Darapoka, rakaNa, (2) DhIluM-pAsuM, DhIlA dilanuM, haicA-dUbaLuM, spAina-lesa' bhIru jue 'bheru.' bhAru-citta vi. [rsa,] bIkaNa haiyAnuM bhAruM-tA zrI., tla na. [saM.] bIkaNa he|vApaNuM bhIru-prakRti, bhAru-svabhAva vi. [saM.] bIkaNa vabhAvanuM bhIla puM. [saM. miTTa] jae 'bhila.' bhIla-DI strI, jie 'bhIlI'+gu, Da' svArthe ta.pra ] bhAla zrI. [nAM khAra (rU.pra.) premathI arpaNa karelI cIja-vastu [ta nRtya, bhAleAnuM leAka-nRtya bhIlanRtya na. [ + saM.] bhIla leAkAnuM khAsa prakAranuM te bhIla-zAlA,-LA strI. [ + saM.] bhIla bALakAne bhaNavA mATenI nizALa [vAMkAM-nIcAM ziMgaDAvALuM bhAliyuM tri [jue 'bhIla' + gu. 'yuM' ta.pra.] (lA.) bhIlI vi. jiA 'bhIla' + gu. 'I'ta...] bhalene lagatuM, bhIla saMbaMdhI. (2) strI, bhIla lAkonI kheAlI. (3) (lA.) bheMsanA eka prakAra (bhIlAM ziMgaDAMnI) bhIlI strI, [aspaSTa + gu, I ! srIpratyaya] gALanI cAkI bhIkSu vi. aspaSTa + gu. '' ta. pra.] (lA.) nIce namelAM ziMgaDAMvALuM, (2) vAMkuM bhIluM vuM. jue 'bhIlI 2, bhISaNlR vi. [saM.] dAruNa, bhayAnaka, bhayaMkara, karAla. (ra) (lA.) laDAyaka, 'miliTanTa' (ga.la.) bhISaNa-tA zrI. [saM.] bhISaNa hAvApaNuM bhISma vi. [saM.] jue 'bhASaNa.' (2) puM. kaurava-pAMDavAnA dAdA vicitravIryaMnA eramAyA meTA bhAI ane vaDIla -pitAmaha (mahAbhArata-yuddhanA prathama senApati.) (saMjJA.) bhISmaka huM. [sa.] jae 'bhImaka(1)' (saMjJA.) bhISma-karma na. [saM.] bahu ja meDhuM kAma bhISma-paNa na. [saM.,puM.] jae 'bhISmapratijJA.' bhISma-pa na. [saM.] mahAbhAratanuM bhISma pitAmahanA bhImarAvuM Adi. AsapAsa pharavuM ke cakkara mAravAM bhImaruM na. jae 'lImaDAM,' Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhIma-paMcaka 1691 bhIsaMza senApati-pade thayelA bhArata-yuddhanuM bayAna ApatuM 14 parva. bhIDa S. jADI Aga lIlA pILA raMganI zAkanI eka (saMjJA.) khAsa ziMgono choDa ane enI e ziMga, "leDIjha phiMgara." bhIma-paMcaka (-5-caka) na. siM] kArsika sudi agiyArasathI [0 ghAla, 0mAra, mee (eN:-) (rU.pra.) gapa pUnama sudhInA pAMca divasanuM eka hiMdu parva. (saMjJA.) mAravI. (2) ADakhIlI karavI, naDatara karavI. bhAdaravAne bhISma-pratijJA strI. siM] pitA saMtanu pAchaLa pate gAdI bhIDa (.pra.) ke nahi tevo uchALo]. na le e mATenI bhISma pitAmahanI AkarI pratijJA. (2) bhariyuM na. [ie "bhIMDo dvArA.] bhIMDAnI kAMTAvALI (lA) bhISma pitAmahanA jevI bhAre daDha pratijJA, bahu bhata (-tya) jue "bhIta." [ 9 garI , gilADI (rU.pra.) AkaruM paNa kiruM paNa lenAruM gupta vAta sAMbhaLavA saMtAIne UbhuM rahenAra mANasa. 0ne bhImatrata-dhArI vi. [sa. puM.] bhISma pitAmahanA jevuM kAna havA (rU.pra.) 2hasyavAta pUrI sAvadhAnIthI karavI. bhISmAcArya 5. siM mana + mAnArthI (lA.) mAnanIya 0 bhUlavI (rU.pra.) bhAre meTI bhUla karavI. (2) taddana vayevRddha puruSa, vaDIla, peTriyA' (da.bhA.) avaLe raste caDI javuM. 0mAM bhaDAkA (rU.pra.) kheTe bhISmASTamI strI, siM. mIma+magI hiMdu varSanI mAgha DaLa. mAM lAta mAravI (rU.pra.) zaktine vicAra karyA sudi AThamanI tithi. (saMjJA) vinA sAhasa karavuM (nirarthaka thAya.). te caDa(-) (tye-) bhIsa (sva) "bhIsa.' (2.pra.) phajeta thavuM]. bhI(-bhI)sarA na, ba.va. ghaNA samaya sudhI sAtha hajAmata bhIta-kabATa (bhIMtya.) jue "bhIta-kabATa." na karAvavAthI vadhelAM jaTiyAM bhata-caTI, DI-tI) strI. e nAmano eka velo bhI(-bhasaruM na. paththara bhIMtariyA ! e nAmano eka choDa bhI(-bha)saruM? vi. mAthA upara ghaNA vALavALuM. (2) dhaNA bhIMtacitra (bhIMtya-) e "bhIta-citra.' samayathI hajAmata na karatAM vadhelA vALa, jaTiyAM. (ba.va. bhIMtaDiyAM na, ba.va. jio "bhIMtaDuM + gu. 'iyuM te.pra.] mAM "bhI(-bhIMsarA' rU) [, sa.phri. nAnI nAnI dIvAle. (padyamAM.) bhasavuM e "bhIMsavuM." bhisAvuM karmaNi, kri. bhisAvavuM bhIMtaDI juo "bhIMtaDI. bhIMga kuM. kAca bhIMtaDuM ja "bhotaruM." bhIMgadiyuM jue "miMgaLyuiM.' bhAta-patra (bhIM tya-) jAo "bhIta-patra'- 'bhitti-patra.' bhIMgaDuM juo bhiMgaDuM." bhIMta-patrikA (bhI tya-) jue "bhIta-patrikA.' bhIMgArI o "bhiMgArI." bhIMta-phaTAke (bhIMtya-), bhIMta-bhAkiyA (bhI tya-) e bhIgAre "miMgAre." bhIta-phaTAke- "bhIta-bhaDAkiyA' -bhauti.' bhauca (e) strI. rivA.] ja "bhIsa.' bhatarAri paM. e nAmano eka cheDa bhIMcha jao "bhi (bhI) che.' [presa.ke. bhItaruM ja "bhItaruM.' bhIcavuM ja "bhIMsavuM" bhacAluM karmaNi, ki, bhacAvavuM bhIMtare juo "bhItare.' bhIcAvavuM, bhacAluM ja "bhIcavuM'mAM. bhIMta-vela (bhI tya-5) e "bhIta-vela.' bhIMcha na. e nAmanuM eka hiMsaka prANI bhatAkabATa ja "bhIta-kabATa'-bhautA-kabATa.' bhIMcha na. siM maraNa >prA fmagra] nekara, sevaka bhatA-stabha ja "bhItA-staMbha." bhIMDAM na, ba.va. cItharAM bhatA-laga (gya ja "bhItA-laga." bhIcharuM na., ba.va. 'bhi(bhI) ruM." [bhajavavAnI kriyA bhutiyuM ja "bhItayuM'-bhItaDuM." bhIMjavaNa (-zya) strI, jie "bhojavavuM' + gu. "aNa' ka..] bhatiye ja "bhIti." bhaja(jA)vavuM jue "bhI javuM." bhatuM ja "bhatuM. bhIMja(-jA)vuM a ki. [.mA. minA, snAna, dvArA] bhInA bhato e "bhIta.' thavuM, palaLavuM. (2) (lA) tallIna thavuM. bhIMja(A)vavuM bIMdI muM. kAMTAriye [UgatI jhINI ruvAMTI pre, sa, kri. bhIMbhara (-15) strI. mAthAnA vALanI AsapAsa strIone bhajeluM vi. juo 'bha javuM' + gueluM bI. bha. kR] bhI(-bhI) () [ja "bhIM(-)savuM.'] vadhu mANase (lA.) pIdheluM, dArU pIdhe hoya tevuM ekaThAM thatAM ekabIjA daLAya evI triradI, be bAjanuM bhIDamALa ja 'bhiDa(-Di)mALa." prabaLa dabANa. (2) (lA.) mukelI, saMkaLAmaNa [0 bhIMDaluM na. phIMDaluM (dorA ke dorInuM) karavI (rU.pra.) mukelI ubhI karavI. 0mAM AvavuM (rU.pra.) bhIDI strI. saNane choDa. [vepAra-DI (u.pra.) hAMsala sANasAmAM ke saMkaLAmaNamAM phasAI javuM. 0mAM kheMcavuM vinAne dhaMdhe] [rAkhavAnuM makAna (-kheMcavuM), 0mAM levuM (rU.pra.) saMkaLAmaNamAM phasAvavuM, herAna bhI-AnuM na. [+ ja "khAnuM.'] (lA.) dukAnane sAmAna karI makaj]. bhIMDIbajAra strI, [ + juo "bajAra.' muMbaInA eka latto] bhIMsada (7), @(-zya) sI. jeo "bhIM' sa.' (lA.) khAMjaruM, kaTaNakhAnuM bhasaMrAM juo "bhIsarAM." 2010 04 Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhIMsaruM-2 1692 bhujaMza bharUra juo bhasaruM2, nI karNa sivAyanI bAkInI be bAjanI te te rekhA. (ga.) (-bhI)savuM sa.ki. [ravA.] ghasAya ema dAbamAM levuM, (4) AlekhamAM biMdunuM eka mApa, oNrDineTa." (ga) bhacaraDavuM, capacapa dabAvavuM. bhaja-bhisAvuM karmaNi, kri bhujaneTi-TI) sI. (saM.] bhuja ane Ti, koorDineTsa.' bhI(-bhi)sAvavuM che, sakri. (ga) bha(-bhi)sANa -zya) strI, jio "I(bhI)nuM' + gu. bhujaga ja "bhujaMga.' ANa' ku. 5.] e "bhIsa.' bhujageza, -zvara puM. [+saM. za, Sa), bhujageMdra (bhujagendra) (-bhi)sAvavuM, (bhi)sAvuM ja "(bhI)savuM'mAM.' puM. [+se. 2 sapamAM mATe sarpa-zeSanAga tema bha(-bhi)soTI pI. jio "bhauC.bhIMsa' dvArA ]ja e "bhIMsa." vAsuki nAga TyaMtra, bhuja-yaMtra bhukara vi, puM. bhUkhare paththara bhuja-jaMtra (ja) na. [saM. + e "jaMtra.) hAtharUpI bhukariyuM na. pANI je thatA jhADa bhujajuga, mAna. [saM+ "ga" - ma. be hAtha, bhukAvavuM, bhukavuM e "bhakavuM'mAM. bhujapugya diArI ke chavA. (ga.) bhukko 5. jue "bhUke." [-kkA nIkaLI javA (u. pra.) bhuja-jIvA, bhuja-jyA strI. [saM.] trikoNamitimAM bhujanI khuba khuba herAna thavuM, herAna parezAna thaI javuM] bhuja-tala(-La) na. siM.] hatheLI [prabaLa hAtha bhukha(-kha) vi. saM. sumula >mA. muhu dvArA bhUkhALavuM. bhuja-daMDa (-43) . [saM.] hAtharUpI DaDa, daMDa jevo (2) (lA.) daridra, kaMgALa bhuja-padI na. [saM.] hAthanA AkAranA pagavALuM eka prANa bhuta vi. [sa.] khAdheluM, jameluM, (2) bhogaveluM. (3) bhuja-parisarSa puM. siM.] hAtha paga upara cAlanAra patriya vApareluM. (4) . bhajana. (5) bhega prANI (neLiyo uMdara che khisakolI vagere). bhuta-bhera vi. [saM.], gI vi. [sa, puM] 4 bhAga bhuja-5za yuM. [saM.] beu bhujAone kAMsalA je karela bIDe bhogavI lIdhA che tevuM, khAI-pI UtareluM bhuja-piMjara (- pija2) na. [saM.] be bhujAo-rUpI pAMjaruM bhuta-bhezya na. [sa.] gaNita, lekhuM (ja) bhuja-bala(La) na. [saM.] hAthanI tAkAta, bAhubaLa, kAMDAbhakta6 sa.ki. (saM. muvata, nA. dhA. khAvuM, jamavuM. (2) nuM jora bhAgavavuM. (3) vAparavuM. bhuktAnuM karmaNi, kri. bhuktAvaluM bhuja-baMdha (badha) muM. [saM.] jue "bhuja-pAza.' pre., sa.i [. chAMDaNa, eThuM bhujamaMDala(La) (maDala,-La) na. [4] e "bhuja-pAza.' bhukta-zeSa vi. siM.] khAdhA pachI vadheluM, iMDAyeluM. (2) bhuja-yuga,ma, bhuja-yugala na. [.] jue "bhuja-ga.' bhutAvavuM, bhaktAvuM e "bhutavuM'mAM. bhuja-latA, bhuja-vallI strI. [4] bhujArUpI vela, velanA bhutAvaziSTa vi. saM. muvera + -rASTo, e "bhuta-zeSa jevA sukomaLa hAtha (1)." (2) na. e "bhaktazeSa(2).' bhuja-vIrya na. [saM.] jae "bhuja-bala.' bhaktAvazeSa chuM. [sa. murata + arva-ze2] ja bhaktazeSa(2).' bhujaMga (bhuja) . [saM] saM5, bhujaga, bhujaMgama bhutAvasthA sI. [sa. muraMta + arva-sthA] caMdra vageree te te bhujaMga-yAta (bhuja) chuM. [se, na.] cAra cagaNathI banato rAzi ke nakSatra bheLavI lIdhAM hoya evI sthiti. (.) bAra akSarane eka gaNameLa chaMda akSarameLa chaMda, bhujaMgI. bhuiAMza (bhutiza kuM. [sa. muvata + aMza] bhogavelo aMza (piMgaLa.). bhukti satI. [saM.] bhejana. (2) bhega, upabhoga bhujaMgama (bhujama) 5. [saM.] juo "bhujaMga." bhuktivAdI vi. [saM5] abhidhAmAM ja abhidhA ane bhujaMga-vRtti (bhuja) zrI. [sa.] sarSanA jevuM valaNa lakSaNane samAveza thaI jAya evo mata-siddhAMta dharAvanAra. bhujaMga-zAthI (bhuja) vi, pR. [saM.] porANika mAnyatA (kAvya). pramANe zeSanAga upara zayana karI rahelA bhagavAna viSNu, bhukhahalI ja "bhukhalaDI." zeSazAyI bhukhalaDI strI. jio "bhUkha' + 'DuM svArthe ta. pra. + "la' bhujaMgAsana ( bhu sana) na. [sa. muin + mAsano e madhya + gu. "I' satIpratyaya; uccAraNa so karyo "bhUkhaDalI' nAmanuM veganuM eka Asana, (ga.) zakaya nathI.] bhUkha, (padyamAM.) bhujaMginI (bhuja ginI) strI. [sa.] sApaNa, nAgaNI bhukhAvaDa vi. jio bhakha' dvArA.1, bhUkhALavuM vi. jio bhujaMgI (bhuja) chuM. [saM.] ja "bhujaMga-prayAta.' "bhUkhALuM' + ' svArthe te, pra.], bhukhALuM vi. [ja o bhuja sI. (saM. mana chuM.] jae "bhuja(1)." "bhakha'+gu. "ALuM' ta. pra.] jene bhUkha lAgyA ja kare bhujAlI strI. [hiM.] kukarInA prakAranuM hathiyAra tevuM, vAraMvAra khAuM khAuM karanAruM bhujAsitha na. [saM. mujha + ahitha] hAthanuM te te hADakuM bhukha ja "bhuka.' [bhathAM bhujALuM vi. saM. muna + gu. "ALuM" ta. pra.] bAhuovALuM bhuchAM(cha) na., ba.va. gudriya AsapAsa ugatA vALa, bhujaMtara (bhujAta2) kiM.vi. saM. muLa + sattA ] be bAvabhuja puM. [.3, - zrI. [gu. mAM strI.] AMgaLIthI khabhA DAMnI vacce sudhIne saMpUrNa hAtha, bAhu. (2) gaNitanI kaI paNa bhujaza (bhujAza) 5. [. muLa + aMrA] krAMtivRttane eka AkRtinI te te bAjanI pratyeka rekhA. (ga.) (3) kATakhUNA- bhAga, sIlezciyala lejiTaDa." (khago). 2010_04 Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhuza-vRtta bhuvanezvarI bhujAMzavRtta (bhuja)na. si.] rekhAMzavRtta, "sarkala opha bhurA(rA), bhurAyuM vi. raghavAyuM (haDakAyA kUtarAnI jema laoNjiTayuDa' ahIMtahIM vaDacakAM nAkhad), vihavaLa, bebAkaLuM bhuTakaNa strI. jio 'TakAvuM' + gu. aNu" ku.pra.) maMDANane bhuru jue "bhura22.' bhAga (ke jayAM kesa kheMcanArA baLada pAchA AvatAM bhurUta na. e nAmanuM eka pakSI UbhA rahe che.) bhulakaNu vi. [jae "bhUlavuM' + gu. "ka" magaga +"aNa" bhuTaka-pALA kuM. [+ jue "pALe.'] dhariyAmAMthI paNa ka. pra.] ja "bhulakaNuM." [javAnI Adata bahAra na nIkaLI jAya e mATe karavAmAM AvatI ADaca bhulakaNA-beThA rahI. [ja "bhulakaNuM' + 'vaDA.] bhalI ke nAnI pALa, bhulakaNuM vi, jie "bhUlavuM' + gu. ka' mamga + "aNuM bhaTakAvavuM ja "bhaTakANuMmAM. [makAI no DoDo ku.pra.), bhulaNiyuM vi. [ja "bhalanuM+ 2. aNa" bhuTaka . jio "bho.] kAma sAdhI levuM e, (2) ku. pra. + 'iyuM? ta. pra.] bhUlI javAnA svabhAvavALuM, bhuTA-phala puM. karaverAno eka prakAra jene yAda nathI rahetuM tevuM, vAraMvAra bhalI janAruM bhuTAMga ki.vi. [2] sakhata rIte, jethI bhulabhulAma(-)Na strI. [ja "bhulAma(1)" Adi bhaTAMga? . jemAM TaMkANamAM itihAsa vagerenI vAta lakhelI be kRtio dvibhava.] bhulAvI de te vAMkAco mArga. che tevA bATenA lakhANanA prakAranuM eka graMtha. (saMjJA.) (2) (lA.) aTapaTuM kAma. (3) e nAmanI eka dezI ramata dA (ThA, , , , -ke-cera chuM. jie "bhurI, bhulabhulAma(1)NuM vi. jio "bhulAma(-4)Sya' -Adi ke, ho' + saM.] (lA.) halakA prakAranI corI karanAra be atiene kirbhAva.] bhulAvAmAM nAkhI de tevuM. (2) mANasa (khetara vageremAMthI) aTapaTuM, guMcavaNa bhareluM bhudo, - , - . goTA-rIMgaNuM. (2) makAI DeDe bhulavaNa (-zya), NI strI. jio "lavavuM' +]. "aNa bhuDha(-2)kasa strI. [hiM. suraka paracaraNa nakAmI vastu -"aNI" 3. pra.] bhulAvAmAM nAkhavuM e. (2) vismRti. ene samUha, bharakaca, bhaMgAra, (2) bhUke. (3) (lA.) nAnAM (3) guMcavaNI phi. pra] jue "bhulAve." karacAM-baracAM. (4) chokarAM ne mANasane samUha bhulAma(-1) strI. jio "bhUlavuM' + gu. 'Ama(4)NI' bhutakAvavuM ja "bhaDakAvuMmAM. bhulAma(1)chuM vi. [ja "bhUlavuM' + gu. Ama(-1)yuM" bhudAsa (sva) strI, gusso. (2) dilagIrI, aphasosa ka. pra.) bhulAvAmAM nAkhanAruM. (2) bhrAmaka bhutariyuM vi. jio bhUtaDuM' + gu. "iyuM' ta. pra.] bhUtane bhulAra vi. cAhanAra, jhaMkhanAra lagatuM. (2) bhUtanA AvezavALuM bhulAvavuM, bhulAvuM e bhUlavuM'mAM. bhutakriyA vi, pR. [o "bhutariyuM.] bhata kADhanAre bhulasAvavuM e "bhUlasaNuM'mAM. manAto mANasa, bhave. (2) gheDAnI eka jAta bhulA puM- e "bhUlavuM' + gu. A "ku.pra.] bhUlavAnI bhutAra chuM. [sa. mursa dvArA vaLagADa kADhanAra bhU kriyA. (2) bhUla evuM sthAna. [vAmAM paDavuM, , khAve bhutAruM na. [4. mA tAra] bhUta vagerene vaLagADa (u. pra.) cakkaramAM paDavuM, lAMbA keramAM javuM. (2) bhramamAM bhuphAke juo "bhaphAke.' rahevuM] bhubhATa, bhubhAvaTa puM. DoLa%mAma bhuva sI. [sa. - dvArA pRthvI, mi. (pathamAM.) bhubhukAra-hukAra chuM. [ravA.] vAMdarAone avAja bhuvaMga (bhuva8) vi. [sa. meM + vA, saMdhithI] (lA.) bhumareTa (2) cI. cinagArI, A aMgAro, taNa gAmaDyuiM. (2) na. pAyAnI mAMDaNI bhuya-8 (Da) bI. eka prakAranI vanaspatirUpa phaga bhuvana na. [sa.] duniyA, jagata, loka ("dhara-makAna' e bhaya-zira chuM. e nAmano eka cheDa arthamAM "bhuvana' nathI, e "bhavana' che, chatAM arthanA bhurakasa jue "bhuDakasa." ajJAnane laI leke vApare che: "vasaMta-bhuvana' 'kamaLA-bhuvana" bharakAvavuM ja "bhUrakAvuM'mAM. vagere). puiruSa bhurachaTa jae "bhUruM." bhuvana-caMdra (candra) che. [saM] jagatamAM caMdranA je saMdara bhurabharATa puM. rivA.] bharabhara bhUkA jevo avAja bhuvana-traya na, ba.va. si., na., e..], thI ramI. [saM.1 bhurabharAvavuM ja "bharabharAvavuM.' pAtALa pRthvI ane svarga e traNa loka, tribhuvana, triloka, bhurabharAvuM ja "bhabharAvuM.' trilokI bhura22 kri. vi. [21] bhUrarara" evA avAjathI, bharU32 bhuvana-pAla(-La) vi., 5. [sa.] paramAtmA-paramezvara bhurasAvavuM ja "sUrasa"mAM. bhuvanAdhipati chuM. [+sa. adhi-]i janmakuMDaLImAM janamabharI bharI ) strI, puM. e nAmane eka choDa, (2) sthAnane adhipati graha. (ja.) e nAmanuM madhya AphrikAmAM AveluM eka rAjya. (saMjJA.) bhuvanezvara kuM. [+ saM. zvara] traNe lokanA svAmI, paramebhurAI sI. bhoLapaNa, sIdhApaNuM thara. (2) na. erissAnI rAjadhAnI hatyAnA "bhuvanezvara' bhurA(rAM)Ta vijo "bhurAyuM." [paDatI marI mahAdevanA nAmathI). (saMjJA) bhUrATaNa na. jie "bhUra' dvAre.] zIta lIpavAnI ratAza bhuvanezvarI sahI. [sa.] e nAmanI eka devI. (saMjJA.) 2010_04 Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhuva-bhartA 1694 bhUkha-kaThAro bhuvanabhartA . . muH + ma gu.mAM "visarga UDyo bhUkaruM li. tarata tUTI jAya tevuM, bara, kAkaNuM che.] pRthvIne svAmI paramezvara. (2) rAja kare . je, "ke. (2) bhUkharo paththara. (3) bhakharA bhuvalaka, pR. [saM. muvaH + cho] svarga ane pRthvInA paththaranI tAcha [vagerenI bhUkI aMtarAlamAMnA manAto eka loka, sAta lokamAMnA eka leka bhUkalI strI, jio "bha kalo' + gu. 'I' pratyaya.1 kolasA bhuvAriyuM na. pANIne laI jamInamAM paDele khADe bhUkale muM. jio "bhako' + gu. "" svArthe ta...] juo bhuzaTiyuM vi. zarIre ruvAMTIvALuM [jilejikala erA" bhuzaM-zuM)DI (bhuza-zu)DI) sI. (saM. murAiTTa] e nAmanuM bhU-ka95 chuM. [4] pRthvIne stara jAmavAne te te samaya, eka junI jAtanuM hathiyAra (pheMkavAnuM eka astra) bhUkavaca na, siM] pRthvIno uparano ja pipaDe bhusakAvavuM e "bhUsakamAM. bhUkavuM e "bhaMkavuM." bhukAvuM bhAve,, kri. bhukAvavuM che., sa.phri. bhusAvavuM jue "saDavuM'mAM. bhUkaMpa (kampa) . [sa.] dharatIkaMpa, "artha-ika' bhusA ja "bhUsake'. bhUkaMpa-darzaka (bhaka5-) vi, na. [saM.] dharatIkaMpane khyAla bhusA e "bhUsanuM'-bhaMsavuMmAM. ApatuM yaMtra, "sismogrApha bhasApa ja chuM. raMDApo, vaidhavya bhUkaMpa-miti (bhakampa-) zrI. si.] bhUkaMpa jevAnA yaMtranI bhusAra vi. bhUMsAvALuM [kaNi madadathI bhUkaMpane lagatI ghaTanAonuM vaijJAnika rIte gaNita bhusArI vi, . [ + gu. "I' ta.pra.] dANAno vepArI, ApatuM zAstra bhusAvavuM, bhusAvuM jae "bhusavuM' "bhaMsa'mAM. bhUkaMpanavidyA (bha kampa- strI. [saM.] bhUkaMpa thavAnAM kAraNe bhuselo chuM. anAja ketarAM nIraNa vagere rAkhavAnI jagyA ane enI asaranI carcA vicAraNAnuM zAstra bhu ! bAkuMbakaruM, moTuM kANuM, bheNa bhUkaMpalekha (bhakampAlekha) puM. [+ saM. mA-] dharatIkaMpa bha0 ja "bhaMDa.' mApavAnA yaMtranI madadathI kAgaLa upara aMkAtuM mAnacitra bheNa (-zyo ja "laMkaNa." bhUkI strI. jio "bhUko' + gu. "I' satIpratyaya.] carNa, bhaMhaNa-vALa (bhuDaca) jeo "bhaMDaNa-vALa.' jhINI jhINuM bArIka kaNI (dhULa jevI) zuM ja "bhaMDaNa." bhUke sUkA vi. jio "ke,' dvibhava.] bArIka TukaDe muMTaNI o "bhaMDaNI.' TukaDA thaI jAya ema chinna bhina, carecara muMdaNuM ja "bhaDachuM.' bhUdra (kendra) na. [saM] pRthvInuM madhyabiMdu bhaMthANuM . baLavAna mANasene samUha bhUkaMdrIya (kendrIya) vi. [saM.] pRthvInA madhyabiMdu ne lagatuM bhethANa na. ajJAna bhUko kuM. rivA. bhuko, re, AkhuM cUrNa, pAuDara,' bhUvuM ja "bhaLyuM-zuM." phAiliMga' (dhAtune.) [ kADhI nA(nAM) (rU.pra.) baMdara ja "bhUdara." saMpUrNa nAza karavo. 0 thaI jaze (3.pra.) sApha thaI javuM, bhaMdarI ja "bhaMdarI." nimLa thaI javuM. 0 nIkaLo (rU.pra.) herAna thaI javuM. baMdaruM ja "bhUdaruM.' bhAkI(.pra.) jhINe jherIe. (2) vadhI paDeluM khAvAnI baMdhAraNuM sa.. dhIme dhIme masAlo taLavo bhUkha strI. [sa, vamukSA TesTI. prA. mula] sudhA, khAvAnI muMbUra (-2) strI. dhULa, raja talapa. (2) tRSNA, lAlasa. (3) vi. nAnuM ane kaMgAla. saMbhaLATa muM. sthiti karatAM vadhAre meTo DoLa karavo e. (4) lAlaca. [ UghavI (rU.pra.) jijJAsA vadhavI. 0 UDI (2) kuMphADe javI (rU.pra.) bhUkha marI javI. * kADhavI (rU.pra.) taMgI bubhUla -6tha) strI. garama rAkha anubhavavI. 0 TaLavI (3.pra.) taMgI dUra thavI. 0 nuM bhAthuM bhaMbhe sI. rAkheDI (rU.pra.) ane bhAte maLavuM (rU.pra.) bahu garIbAI AvavI, bhaMvara (-15) zrI. kotara 0ne bhAthe thavuM (.pra.) pAyamAla thavuM. 0 bhaTake (rU.pra.) bhRvAre . bhecaruM khe parasa. 0 bhAMgavI (rU.pra.) taMgI dUra thavI ke karavI. bheseTaluM sakri. jio "bhUMsavuM" dvArA.] jue "bhesanuM.' 2) icchA pUrNa thavI ke karavI. bheLuM thavuM (u.pra.) tadana (2) (lA) nAza kara. bhuMseTAvuM karmaNi, bheTAvavuM garIba-nirdhana thaI javuM. 0lAgavI (rU.pra.) tIvra icchA ke che., sakri. lAlasA thavI. * veThavI (rU.pra) taMgI anubhavavI. nA bhU samI. [sa.] bhUmi, pRthvI, jamIna, gharA, dharatI. (2) bhaTAkA (rU.pra.) bhukhAvaLa svabhAva. -khe bharaDe bhAve [gu.] 1. pANu (bAla-bhASAmAM). [ karavuM (rU.pra.) bALake. (2.pra.) jarUriyAta vakhate sAruM narasuM jovAmAM na Ave. pezAba kare. 0 pItuM karavuM (rU. pra) tarata janamelA khe maravuM (rU.pra.) sakhata bhUkhamare viTho. - mAravuM bALakane pANImAM bheLI mArI nAkhavuM. 0 pItuM javuM (u.pra.) kaMgAla karI nAkhavuM. aDhAra gADAM bhUkha (rU.pra.) (rU.pra.) kArya siddha karyA vinA pAchA vaLavuM.] atyaMta dIna dazA. bhavanI bhUkha javI (ke bhAMgavI) bhUkarI sI. jio "bhUkara' + gu. I" pratyaya.] jerA, (pra.) dAridraya nAza pAmavuM bhU, bhUkI. (2) kolasAnI bhUkI bhUkha-kaThAro chuM. [+jAo "kaThAro."] pitAnI sthiti 2010_04 Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUkhaDuM 1695 sAmAnya chatAM tavaMgara dekhAva karavo e bhUgarbhavettA vi. [saM. 4.] juo "garbhazAstrI.' bhUkhaDuM vi. [o "bhUkha' + gu. "huM ta. pra.] bhUkhALavuM. bhUgarbha-zAstra na. [sa.] jue "bhUgarbha-vighA.' (2) (lA) kaMgAla, garIba, raMka. (3) taMgI anubhavatuM. bhUgarbhazAsakI vi. si., j] bhUgarbhavidyAnuM jJAna dharAvanAra [DI bAra(za) () (rU.pra.) tana raMka, khAvA vidvAna, bhagarbha-vattA, " jilaeNjisTa' mATe vaDacakAM nAkhatuM hoya tevuM bhUgala(La) chuM. [saM.] pRthvIne gaLe. (2) (lA) strI. bhUkhaNa-sI-pI) vi. jio "bhUkhyuM' dvArA "bhUkhaNa + saM. (guja, mAM) bhagaLane lagatI vidyA tema paristhiti liMa >prA. vI; nAmamAM dharmasiMha' "narasiMha" jema bhUgolaka chuM. siM.] jao "bhUgala (1).' lAgatAM] khADiyuM, khAudharuM, bhUkhAvALuM bhUgala(-Lavida vi. [+. fa] bhagaLane zAstranuM bhUkha-baLo chuM. [+ baLa' + mu. "o' vArthe ta.ka.] pitAnI jJAna dharAvanAra sthiti sAmAnya chatAM bhAre zaktimAna hovAno batAvAto daMbha bhUgala(-La-vidhA sI. [sa.] pRthvInI sapATI upara AvelI bhUkha-maruM li. [jao "bhUkhamare' + gu. "uM' ta...] prAkRtika sAmAjika rAjakIya vagere paristhitine khyAla bhUkhamarUAvA, atyaMta kaMgAla thaI gayeluM (jene khAvAnuM ApatuM zAstra, "jyogrApha' [mAhitI paNa na maLe ke je meLavI na zake tevuM) bhUgala(-La)-vRttAMta (uttAta) kuM, si] bhagaLane lagatI bhUkhamaro . [ja e "bhakha' + mare.] anAjanI ajhata bhUgala(-La)-verA vi. [saM5.] e "bhagola-vida." ke meLavavAnI muzkelIne laI bhUkhe veThavI e. (2) evI bhUgala(La)-zAstra na. (saM.] jue "bhUgala vidyA.' bhUkhathI maravA paDavA jevI sthiti bhUgala(-LazAstrI vi. [saMpuM.] e "gola-vida.' bhUkhara strI. jio "kharuM' dvArA.) jemAM pAka na thAya bhUcakavi, rivA.] bIdheluM, bhayacakita. (2) gabharAyeluM tevI khAra-jamIna, ukhara, (2) (lA.) ujajaDa, verAna jamIna bhU-cakra na. [4] pRthvInA paridha(2) krAMtivRta. (3) bhUkhara chuM. ziyALAnA traNa cAra mAsa uttara taraphathI viSava-rekhA vAte vAyare bhU-cara vi, na. [sa.] pRthvI upara pharanAruM te te prANu pazu bhUkharavALuM vi. jADha dharA avAjavALuM (mANasa vagere) bhUcarI sI. [saM.] ganI pAMca mudrAomAMnI eka. (yoga.) bhUkharuM vi. kAMIka khAMkhA rAkheDI raMganuM. (1) UpayAI bhUcana-saMskAra (- raskAra) kuM. [saM.] kaI paNa AkAzIya gayelA raMganuM graha vagerenA kharA ane paMcAMgamAMnA sthAna vacce paDatA bhakhaluM (bhakhAM ) vi. [ja bhavyuM' + gu. "la svArthe tAvatanI zaDhi. (.) ta.pra.] bhUkha svabhAvanuM. (2) (lA.) lAlacu. (3) namAluM bhU-caMpe (-capa) puM. siM. ma-5, AmAM. prA. rAmabhUkha-vacakAM na., ba,va, [ + ja "vaDaca."] bhUkha lAga- mAtra.] caMpAnA jhADa ane phaLanI eka jAta, bhaiya-caMpa vAne kAraNe moDhA dvArA marAtAM phAMpha. (2) (lA) daridra- bhUciyuM vi. ro ro thaI jAya tevuM. (2) takalAdI, barata paNAne kAraNe thate gusso bhU-cuMbakatva (cumbakatva) na. [saM.] pRthvInA keMdra tarapha bhUkha-hahatAla strI, [+juo haDatAla.'] ekathI vadhu uparanA padArthanuM kheMcANa thavApaNuM, "greviTezana' mANase virodhamAM anazana kare evI paristhiti, "haMgara- bhUyaMbaka-yaMtra-cumbaka-ya-tra)[sa.] pRthvInA keMdra tarapha kheMcANasTrAika' ne khyAla ApatuM cAMtrika sAdhana bhUkhaMDha (kha) muM. [saM.] pRthvIne te te vibhAga, 'TrekaTa' bhU-chAyA nI. [saM.] pRthvIne (caMdra upara paDe che, grahaNa bhUkhaMDAra (bhUkhamhAra) vi. jio "bhUkha' dvArA.] bhukhAvaLuM, vakhate e) paDachAyo vAraMvAra bhavuM thatuM bhUjiyuM na. eka jAtanuM cIbhaDuM bhUkhyuM vi. sa. makSita- ->mA. mulavavAma-] jene bhUjiyA DuM. [ o "bhaja' + gu. "IyuM' ta.ka.] karachamAM khAvAnuM nathI maLyuM ane bhUkha lAgI hoya tevuM. (2) taja pAseno e nAma DuMgara. (saMjJA.). (2) tAMbaDI (lA) taMgI anubhavatuM. (3) talasatuM. [5AyuM, baMgALI - ghATano kaLaze pri sakri. (bALI) (u.pra.) tadana bha nuM ] bhUTaka(-kA)6 a.kri. [2vA.] e "bhaTakAvuM.' bhuTakAvavuM bhUgarbha dhuM. [saM.] pRthvInuM peTALa, pRthvInA popaDAno nIcene bhUTa (ya) strI, jemAM pANI TakI na zake tevI jamIna bhAga. [mAM javuM (3.pra.) chupAI rahevuM, saMtAI rahevuM, bhUTa chuM. chAjalI nIce cakAMvALe bhAga anDara-grAuna thavuM bhUka(jA)6 a.kra. chetarAvuM. (2) maMtramugdha banavuM. bhuTabhUgarbhajaLa-zAstra na. [saM.] pRthvInA peTALamAM kAM pANI kAvavuM che, sa.phri. che e zodhI kADhavAne lagatI vidyA bhUDalI zrI. e nAmanuM eka kula bhUgarbha-(nivAsa DuM [saM] (lA.) (sarakArI Aphatane bhUta vi. [saM] thaI gayeluM, banI cUkeluM. bhUtakALanuM. (2) kAraNe guptavAsa sevavo e, bhagarbhavAsa vAstavika, yathArtha. (3) na. paMcamahAbhUtemAMnuM AkAza bhUgarbha-vidyA strI. [saM.] pRthvInA peTALanA padArtho temaja vAyu teja pANI ane pRthvImAMnuM te te tatva. (4) prANa vibhinna prakriyAone lagatuM zAstra, bhastarazAsa, "ji- mAtra (cetana). (5) avagatiyuM manAtuM mRtAtmAnuM jIvatatva, laoNjI, " jignomI' (pa.ga.) preta. (1) puM. vidyAdhara gaMdharva kinara yakSa rakSasa vagere maLaze 2010_04 Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUta-kaNa bhUtala(-La-vettA .(1) mahama, prakArane divya nine eka jIva. (7) rudrano eka gaNa bhUta-dhADe . siM. + ja dhAvaDe."] e nAmanuM eka ane enI te te vyakti. [0 AvavuM, 1 caDa(-8)vuM (rUma) jhADa, bhUta-bakaro bhUta vaLagyuM hoya te Aveza Avavo. (2) khUba gusse bhUta-nAtha, bhUta-pati muM. [saM.] mahAdeva, ziva, rudra thavuM. 0 kAhavuM (.pra.) vahema dUra karavA. 05ra ciThI bhUta-palIta na., ba.va. [saM. + ja palIta."] bhUta preta -ThThI) (u.pra.)jo vAyade. 0 bhamavAM(rU.pra.) pAchaLa pAchaLa pizAca vagere. (2) paM. (lA. beDoLa mANasa bAtamIdAronuM bhamavuM. 0 thavuM (rU.pra.) gAMDA jevuM ke bhrAMta bhUta-pUrva vi. [sa.] pUrve thaI cukeluM, pUrvanA samayanuM. (2) thaI javuM. 0no bhAI (rU.pra.) jaDathA jevuM. 0 banavuM (lA) nivRta, mAjI, ekasa,' "riTAyarDa." (3 (u.pra.) tanmaya thaI kAma karavuM. 0bharAvuM (rU.pra.) gheluM sadagata. (beune mATe "leiTa (A.bA.) lAgavuM. (2) dhana lAgavI. (3) risAvuM. 0 bhUsakA mAre bhUta-prakRti sI. [saM.] prANIone lAkSaNika svabhAva, (rU.pra.) khAlI ghara. vaLagavuM (rU.pra.) gAMDA jevuM thaI "kereTarisTika' (da.bhA.) javuM. (2) bhrama thA. 0 vaLagADavuM (rU.pra.) lapa vaLagADavI1 bhUta-preta na, ba.va. [saM.] avagatiyA gaNAtA jIva bhUta-kaNa chuM. [saM.] bhUtakALanA banAvane eka paNa avazeSa bhUta-bali-Li) . [saM.] prANIone udezI nitya ApatuM bhUtakAla(La) . siM.] vItI gayelo samaya, pUrvane samaya. naivedya vagere. (2) bAkaLA (2) kriyApadanA vItI gayele kALa. (vyA.) [banI gayeluM bhUtabakare chuM. (saM. mRta dvArA ja "bhUta-dhAvo." bhUtakAlIna vi. [saM] bhUtakALane lagatuM, pUrvanA samayamAM bhUta-bAdhA strI. [saM.] bhUta vagere taraphathI thatI pIDA bhUtakALa e "bhata-kAla.' bhUta-bihAmaNuM vi. [saM. + e "bihAmaNuM."] bhUtanA bhUta-kRdaMta (kadata) na. [2] bhUtakALano artha batAvatuM jevuM DarAmaNuM. (2) (lA.) na.koI ne khATuM TharAvavAnI kriyA kriyAjanya apUrNa rUpa. (vyA) (enA "paheluM ane bhUta-bhakAmaNuM vi. [saM. + e "bhaDakAmaNuM.] bhUtanI jema bIja' evA be bhedaH "karyuM" ane "kareluM. uparAMta karuM (jene jotAM Dara lAge.) avyayAtmaka saMbaMdhaka bhUtakRdaMtaH "karI-karIne.') bhUta-bho chuM. [saM. + e "bhaDako.'] bhaDakAnI bhrAMti. bhUtakhAnuM na. [+ja "khAnuM."] avAvaru ane ujajaDa ghara (2) ramazAna vageremAM phaoNspharasane kAraNe thatI agninI javALA bhUta-gaNuM chuM. [saM.) rUdranA e tane samUha bhUtabhartA vi, pR. [saMpuM.] prANIonuM bharaNa-poSaNa bhUta-grasta vi. [] jene bhUta vaLageluM hoya tenuM, citta-bhrama karanAra paramezvara bhUta-graha pR. [saM.] bhUtano vaLagADa bhUta-bhaviSya vi. saM. maviSyaa 1takALa ane bhaviSyanuM bhUta-grAma paM. [] jaDa padArtho ane cetana prANIone (ra) kriyAnA mizra kALamAM saMzayALe keTane eka samUha. (2) cetana prANuone samUha kALa (karyuM haze" "thayuM haze' vagere prakArane). (vyA) bhUta-javara kuM. [saM.] kAmaNamaNathI thayela manAte tAva bhUta(tA)-bhAI puM. [saM. + ja "bhAI.](lA) balA-rAta bhUtaDI vi, strI, jie "bhUtaDuM' + gu. "I' pratyaya] bhUta-bhAvana viSe. [saM.] prANuM mAtra sarajanahAraDAkaNa, pizAcaNI. (2) (lA) beDoLa sI. (3) bheMsanI paramezvara eka jAta. (4) leDInI eka jAta bhUta-bhAvI vi. [4] jae "bhUta-bhaviSya (1)." bhUtaDuM na. [sa. mata + gu. 'DuM svArthe ta.pra] bhUta pizAca bhUta-bhASA rahI., Sita na. siM.] prAkRta bhASAomAMnI eka vagere prakAranuM adRSTa prANuM. (2) (lA.) jenAthI DarI prAcIna prAkRta-pizAca bhASA, paizAcI (bhASA) javAya tevuM gaMduM ane vikRta aMge vALuM prANI bhUta-mahezvara puM. [3] samagra sacetana sRSTinA svAmI-paramezvara bhata chuM. [e "bhUtaDuM."] juo "bhUtaDuM." (2) eka bhUta-mAtra na. [saM.] badhAM ja prANIo, samagra sRSTi prakAranI nAhavA-dhovAmAM kAma lAgatI ghoLI dhaLa (sagarbhA bhUtayajJa chuM. [4] nityanA pAMca yajJamAM apUsaNu ane o e zekIne keTaleka sthaLe khAya che) vaizvadevanA prakArane nitya-cAga ('bhatabali'nA rUpana) bhUta-tatva na. [sa.] pAMca mahAbhUtomAMnuM te te tattva. (2) bhUta-pAni jI. si.] bhUta-mAtranuM utpatti-sthAna. (2) bhata bhautika vijJAna. (3) (lA.) asuravidyA pizAca vagere prakArane jama nuiM zAstra bhUtatatva-jJa vi. saM.3, -vida vi. [+{. degf4] vijJAna- bhUta-vidyA sI. [saM.] bhUta-preta vagere nionA viSayanuM jJAna dharAvanAra, (2) asura-vidyAnuM jANakAra bhU-tala(La)na. [saM] pRvonI sapATI, jamIna uparanuM taLiyuM, bhUtanava-vidyA nI. [.] bhUstarazAstra, japeleMjI bheya-taLiyuM rahevuM e bhUta-dayA zrI. [saM.] prANI mAtra taraphanI anukaMpAnI vRtti, bhUtala(La)-vAsa [chuM. [3] jamInanI sapATI upara paDayA jIva-dayA, "hyumeniTI' (A.bA.) bhUta(-La)vAsI vi. saMpuM.] bhUtaLa-vAsa karIne raheluM bhUta-dazA strI. siM.] bhUtakALanI paristhiti bhUta(-La)-vidyA strI. [1] pRthvInI sapATI vizenuM jJAna bhUta-daSTi sI. [.] bhUtakALanA viSayamAM karavAmAM AvatI ApanAra zAstra, pRthvInI sapATI uparanA kudaratI padArthonuM vicAraNA. (jaina) jJAna ApanAra zAstra. (2) prAkRtika bhUgoLa, "phijhikla bhUta-droha puM. [saM.] jIvaMta samagra prANIo taraphanI avajJA-vRtti grAphI' (ma.na.) bhUtadrohI vi. [savuM.] bhUta-droha karanAra bhUtala(La)nA ni, [sa,puM.] pRthvInI sapATI vizenA 2010_04 Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 0 chaglI bhUtala(-La)-zAsa madhya-samudra badhA ja prakAranA viSayothI vAkepha. bhu-pRpa vizenuM jJAna [0nA(-nAM)khavI (u. ka.) bharamAvavuM. (2) vazIkaraNa karavuM] dharAvanAra bhUtiyuM vi. si. mUargu. "yuM" ta. pra.] bhUta-pretanA saMbaMdhavALuM. bhUtala(La)-zAyI vi. [saM] bhoMyataLiye sUI rahenA (2) (lA.) jenuM maLa-mAthuM na jaNAya tevuM banAvaTI, bhUtala(La)zAstra na. [saM.] ja e "bhatala-vidyA." bogasa." [jAM kArDa (rU. pra.) banAvaTI patro, "dhesTa-kArDa"] bhUtalIya vi. [sa.] bhUtaLane lagatuM bhUti vipuM, jie bhUtiyuM.] (lA) vaMTeLa, vaLiye bhUta-vartamAna vi. [4] bhatakALanuM ane cAlu. (2) kriyA- (pavana) ['peTroliyama' padanA miznakALamAM eka kALa gayo chuM A che -tai-)la na. [saM. ma-tai1 ghAsaleTa, kerosIna.' (2) vagere, pUrNa vartamAna). (vyA) bhUtatpatti strI, si. mRta + 3patti] juo "bhUta-sarga.' bhUta-vAda puM. [saM.] kudaratI krama anusAra cAlatI rAjya- bhUthara (-2) alI. saurASTramAM koDInAranA dariyAmAM thatI vyavasthA (jemAM nANuM nahi, paNa bhUmi ane kAcA mAla eka prakAranI mAchalI e ja milakata gaNAya.), "phijhiyokasI' bhUdara, re . [sa, mpara + gu. "o' svArthe ta..] (lA) bhUtavAdI vi. siM.] bhUta-vAdamAM mAnanAra bhagavAna, paramAtmA, bhUdhara bhUta-vijJAna, bhUta-zAsana. [4] mAnasika vyAdhi ne lagatuM bhU-darzanazAstra na. [saM.] pRthvI ane enI sapATI uparanA zAstra. (2) preta-vidyA deihazuddhi padArthone jovAnuM zAstra, "jiyopI ' bhUta-zuddhi strI. siM.] hazopacAra dvArA maMtrAdithI karAtI bhU-dAna na. [saM.] jamInane TukaDe dAnamAM ApI devAnI bhUta-sarga . siM] prANIonI utpatti. (2) e kriyA, bhUmidAna kiravuM e-rUpI yajJa bhUta-sRSTi." bhUdAna-yajJa chuM. [saM.] jamInanA TukaDA ke TukaDAonuM dAna bhUta-saMgha (-sa) . .] prANIone samagra samUha bhU-deva paM. si.], chatA puM. si., a.] (lA.) brAhmaNa, bhUta-saMcAra (savAra) puM. [sa.] vaLagADavALI vyaktinA bhU-dhara kuM. si.] (lA.) pahADa, parvata, DuMgara. (2) samagra zarIramAM thatI bhUta vagerenI asara vizvanuM dhAraNa karanAra paramAtmA bhUta-sRSTi rI, [saM.] prANIonA rUpamAM raheluM A samagra bhUdharajI kuM, ba.va. [+ja e "jI' mAnArthe.] ja "bhUdhara sarjana. (2) bhUta preta vagere [kheDa-hakaka bhUtaLa ja "bhUtala." bhU-dhAraNa na. [saM] jamInanA TukaDAnI mAlikInA hakaka, bhUtaLa-vAsa e "bhatalavAsa.' bhUnuM na. sukAI gayeluM phaLa ke ziga. (2) tuveranuM sukAI bhUtaLavAsI o "talavAsI." gayeluM kecaluM. (3) pIpaLAnI upaDI bhUtaLa-vidyA ja "bhUtala-vidyA.' bhUpa chuM. [4] 2AjA, bhUpati, (2) e nAmane eka rAga, bhUtaLa-verA ja "bhUtala-vattA.' bhUpALI. (saMgIta.) bhUtaLa-zAyI jue "bhUtala-zAyI.' bhU-paTala(La) na. siM.] pRthvIne popaDo ["rAjA.' bhUtaLa-zAstra e "bhUtala-zAstra.' bhUpata (-tya) . [sa. mUpati], ti muM. saM.jue bhUtAkAza na. [saM. mRta + mArA puM, na.] paMcamahAbhUta bhU-parikramA sI. saM.dezATana, pRthvI-paribhramaNa mAMnuM AkAza tatta. (dAMta) riheluM bhU-paridhi . siM.] pRthvIno gherAvo bhUtAtmaka vi. siM. + mAramana + ] paMcamahAbhUtanA rUpamAM bhU-pAla(-La) . [ ] ja "bhU5(2).' bhUtAtmA chuM. (saM. mae + AtmA] prANIomAM jIvAtmA bhUpAlI chuM. si. maj] jae "bhUpa()." (saMgIta.) (jene paramAtmA paramezvarathI thoDe aMza bhinna ke bhU-pALa jue "bhU-pAla.' aMzAtmaka che.) (vedAMta.) ['bhUta-dayA.' bhU-pRSTha na. si.] pRthvInI sapATI, bhUtala, bhU-paTala bhUtAnukaMpA (-kappA) zrI. [saM mata + anua5] e bhUpRSTha-vidhA strI, siM] ja e "bhUtala-vidyA." pogrAphI' bhUtAnurAga kuM. [sa, mud + a [1] prANIo taraphane prema bhUpuSTha-sarvekSaNa na, si.] jamInanI sapATInI majaNI. bhUtArtha chuM. [sa, mata + marya] sAcI bInA, satya, 'Ta' 'TeoNgrAphikala sarve' (ma, saM.) jinAruM-samajhanAruM bhU-prakaMpa (-ka5) , -5na na. [4] e "bha-kaMpa.' bhUtArthadazI vi. [saM.] satya hakIkata ke satya svarUpane bhU-bhAga . siM. pRthvInI sapATI upara te te bhAga bhUtArtha-STi strI, siM.] satya-darzana, vAstavika samajha. ke pradeza [vadhI paDelAM pApane ja bhUtAvaLa (-vya) strI, [sa. mahi ;ii] bhUtine samuha bhU-bhAra chuM. [saM.] pRthvInuM vajana. (2) (lA.) pRthvI upara bhUtAviSTa vi. [sa, mata + mA-viSTa jenAmAM bhUtane vaLagADa bhU-madhya pR. [sAna.], 0 pradeza [saM.] pRthvInI sapATI lAgelo hoya tevuM upara barAbara vacamAM Avelo pradeza, viSuvavRttane bhUtAza puM. [sa. mata + mA-veza] bhUtanA vaLagADanI asara pradeza, viSuva-pradeza, " iTara' [nika lITI bhUtALuM vi. [saM. mUa + gu. "ALuM? ta. pra] jyAM bhUtanI bhUmajya-rekha sI[saM.] viSuvavRttamAMthI pasAra thatI kApaasara thaI hoya tevuM, bhUtavALuM. bhamansa-sasaka . si1 eziyA AphrikA ane yuropana bhUti sI. [saM] saMbhava, utpatti. (2) samRddhi, AbAdI. vibheTAne e nAmane samudra, meDiToniyana sI." (saMjJA) 2010_04 ke-107. Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhramazI(-sI) bhUmI(-sI) srI. vAvetaramAM UgatuM e ziyALu ghAsa 1698 nAmanuM eka [nA gALe bhU-maMDala(-La) (-maNDala-La) na. [saM.] samagra pRthvI, pRthvIbhUmaMDala(-La)-cakravartI (-maNDala) vi., puM. [saM] pRthvInA ekacchanna samrATa bhramA yuM. [saM.] puSkaLatA, anaMtatA, vizALatA bhU-mAna na. [sa] jamInanI mApaNI, 'sarve' bhUmAna-karma na. [sa.] jamInanI mApaNInuM kAma bhUmAna-zulka na. [saM.] jamInanI mApaNI karavA mATenI sarakArI lAgata ja bhUmAnAdhikaraNa na. [ + saM. madha-raLa] jamInanI mApaNI mATenI kacerI, sarve oNphisa' bhUmAnAMka (bhramAnAS) puM. [+ saM. ma] jamIna-mApaNI apAyela AMka, sarve nambara' bhU-mArga puM. [saM.] jamIna-mArga bhUmAvena na. [saM mUman + mA-vedana ] grahaNa vakhate caMdranI ADe pRthvInuM AvI javuM e, caMdranuM pRthvIpa AvaraNa bhUmi(-mI) strI, [saM.] pRthvI, dharA, dharaNI, 'artha. (2) pRthvInI sapATI, dharA-tala, jamIna, laeNnDa.' (3) deza, pradeza bhUmika huM. [saM.] mukhI bhUmikA zrI. [saM.] sapArTI, tala, (ra) kakSA, pAyarI. (3) bheAM, mALa, 'sTorI.' (4) prayeAjana prApta karI ApanArI yAjanA ke kakSA, kheMsisa.' (vedAMta.) (5) pRSTha-bhUmikA, 'baeNka-grAunDa.' (5) yAganI te te kakSA. (yoga.)(cha) graMtha vagerenuM prAstAvika kathana, e bela, 'prIkeisa.' (8) nATayanuM pAtra ane enuM kArya. (nATaya.) paDatA pNA. (ga.) bhUmikANa puM. [saM.] nIcenI AdhAra-rekhA sAthe bhujanA bhUmi-khaMDa (-khaNDa) puM. [saM.] jamInanA nAnA TA TukaDA [daTAI ne raheluM (ra) jamInamAM ke vibhAga bhUmi-gata vi. [saM.] jamInane lagatuM. bhUmi-gRha na. [saM., puM.,na,] bhoMyaruM bhUmi-tala(-La) na. [saM.] ja 'bhU-tala.' bhUmiti zrI. [saM.] jamIna uparanAM aMtara temaja judI judI jAtanI AkRtionuM mApa levAnI khAsa vidyA, rekhA-gaNita, 'jyumeTrI' bhUmi-saMlagna bhUmi-durga puM. [saM.] sapATa jamIna upara khAdhele killA bhUmi-patrikA srI. [saM.] jamIna upara lakhAtuM lakhANa, bhUmiti-kSetra na. [saM.] bhUmitinuM DhAreluM kAma bhUmiti-jJa vi. [saM] bhAMmati-zAstranuM jANakAra bhUmitidharma puM. [saM.] bhUmitizAstranI prakriyAone lagatuM te te lakSaNa, 'ye meTrikala 'preparTI' (ma.na.) bhUmitizAstra na. [saM.] jue 'bhUmiti.' bhUmiti-zreDhI, -Ni, maNI strI [sa ] guNettaranI rItanI eka zreNi, 'ye meTrikala preAgrezana' (ma.na.) bhUmi-d(-te)la na. [sa, bhUmi-te] jue 'bhU-tela,' bhUmi-daMDa (-daNDa) puM. [saM.] jamInathI samAMtara rahI pIlavA mAM AvatI daMDanI kasarata, (nyAyAma.) [karanAra bhUmi-dAtA vi. saM. mUmeH + ddAttA, puM.] 'jamInanuM dAna bhUmi-dAna na. [saM] jae 'bhUdAna.' [kriyA, dAna bhUmi-dAha puM. [saM.] (lA.) mahattAne jamInamAM dATavAnI _2010_04 bheAMca-patrikA bhUmi-parIkSA srI. [saM.] navuM nagara ke gAma vasAvavuM hoya tema nadI-nALAM ke baMgha AMdhavAnAM hoya te vakhate karavAmAM AvatI jamInanI jaMca bhUmi-phera puM. [+jue 'phera."] khetInI jamInAmAM jamIna taLa badalAvyA karavAnI kriyA bhUmi-bhAra puM. [saM.] jae 'bhu-bhAra.' bhUmibhAra-hArI vi. [sa,,puM.] pRthvI uparanA pApIonA bhAra Ache! karanAra (paramAtmA) bhUmiyAna na. [rsa,] jamIna upara cAlanAruM te te vAhana bhUmiyuM vi. saM. mUni + gu. iyuM' ta.pra.] bhUmine lagatuM. (2) (lA.) jamauna jene paricita hoya tevuM, bhemiyuM, 'gAiDa' bhUmi-lepa puM. [saM.] jamautanI sapATI upara gAra karavAnI kriyA ['laeNnDa thrI' bhUmi-vAta huM. [saM.] jamauna taraphathI samudra tarapha vAtA pavana, bhUmi-vikraya puM. [saM.] jamInanuM vecANa bhUmi-vijJAna na, bhUmi-vidyA srI. [saM.] jaunanA rasakasanA jJAnanuM zAstra, 'seAila-phijhiksa' bhUmi-vidhAna na. [saM.] navuM nagara ke gAma vasAvavAnuM hoya ke nadI-nALAM cA baMdha bAMdhavAnA hoya tyAre jamInanA vibhAganI saMkalanA karavI e jamIna-rUpI pathArI, bheAMca-pathArI bhUmi-zayana na. [saM.] pRthvI upara sUI raheluM e bhUmi-zayyA srI, [saM.] jamIna uparanI pathArI. (2) [sUI janAruM bhUmi-zAyI vi. [saM.,puM.] jamIna upara kazuM pAtharyA vinA bhUmi-zAstra na. [saM.] kRSizAsra, kheta-vighA, 'aMgreAnomI' bhUmizAstrI vi. [saM.,puM.] kRSizAsrI, 'aMgreAne misTa' bhUmi-zuddhi strI., bhUmi-zeAdhana na. [saM.] yajJa yAga vagere karatI veLA prathama jamInane maMtrAdithI vidhipUrvaka zuddha karavAnI kriyA bhUmi-zeAdhaka vi. [saM.] bhUmimAM khedakAma karI emAMthI jJAna meLavanAra, 'eNplerara' (vi.ka.) bhUmiSTha vi. [saM.] jamIna upara raheluM (juo 'bhUmi-stha.') bhUmi-saMgraha (-sagraha) puM. [saM.] navuM nagara ke gAma vasAva vA mATe tema nadInA baMdha bAMdhavA mATe dabAvAnI jamIna chUTI karAvI ekahaththu karavAnI kriyA bhUmisaMthArA (-sanhArI) vi. [saM, mUmi + jae 'saMthAra' + zu. 'I' ta.pra.] maraNa samaye jamIna upara pAtharyA vinA sUI janAruM. (jaina.) bhUsisaMthArA (-santhAre) puM. siM, mUrtti + ja saMyAre.'] jamIna upara maraNa mATe paDI rahevuM e. (jaina.) bhUmi-saMpatti (-sampatti) strI, [saM.] jamaunarUpI milakata bhUmi-saMpAdana (-sampAdana) na. [rsa ] jue 'bhUmi-saMgraha,' bhUmi-saMrakSaNa (-saMrakSaNa) na. [saM.] jamInanA rasakasanI sAcavaNI, 'seAila-kansaverAna bhUmi-saMlagna (-saMlagna) vi. [saM.] jamInane vaLagIne raheluM Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUmi-saMsparza 1699 * bhUmi-saMmparza (-sasparza . saM.) dhArmika vidhi vakhate jue "bhUrapa-bharATa' jamInane hAthathI aDakavAnI kriyA bhUriyuM vi. jio "bhUruM - gu. chayuM' vArSe ta. pra.] bhUmi-sudhAra 5, 2Nu strI. [sa, bhUmi + jue "sudhAra'- bhara raMganuM [2mata sudhAraNA. ] vaijJAnika paddhatie nabaLI jamInane phala95 bhUriyuM na. kaDI tarapha ramAtI bhilu' prakAranI eka banAvavA mATenI prakriyA, "lenDa-ipravamenTa bhUrI strI, e nAmanuM eka ghAsa bhUmi, sthita vi. [saM] jamIna upara raheluM bhUruM' vi, bhUkharA ujaLA raMganuM ruvAMTIvALuM gera (hakIkate bhUmi-sparza puM. [saM] juo "bhami-saMsparza." rAte ghaLe ane pILo e traNa raMganuM mizraNa hoya che.) bhUmi-hIna vi. [saM.] khehavAne jamIna na hoya tevuM khetI [0 bhaTa, 0 bhaTAka (rU.pra.) taddana bha] karanAruM bhUruM na, lAkaDAnuM lAkaDIthI jADuM baMdhuM [bharA-kALuM bhUmI e "bhUmi' (gu. mAM "bhamI' dIrdhata vyApaka nathI.) bhUruM keLuM na. [ja e "bhare + keLuM.'] keLAnI sapheda jAta, bhU-mukha na, siM] jamInamAM paDeluM bAkoruM, bheNa bhU-rekhA strI, [saM.] kSitija uparanI pRthvI-AkAzane bhUsvaMtargata (bhUjyantargata) vi. [saM. bhUmi + asata] pRthvInI sAMdhatA batAvatI lITI aMdara gayeluM ke raheluM bhUrja-patra na. [saM.] bharja vRkSanuM pAMdaDuM bharja nAmanA jhADanI bhUyaMtavartI ( bhantarvartI) vi. saM. mUvi + antarva, puM.] pAtaLI aMtarachAla, (pUrve jene graMtha-lekhanamAM 'kAgane pRthvInA peTALamAMnuM [pavitra kArya sthAne upayoga thato.) [mRtyunaleka bhU yajJa chuM. [saM.] bhUmihIna lekene bhUmi AvavA-rUpI bhUlaiMka chuM. [saM.] : 5. vi, e. va. + saM. rojha] pRthvIbhUyasI strI, si., strI. "vadhAre moTuM.'] (lA.) hiMduomAM bhUla (-Daya) strI. [6e "bhUlavuM.'] kAMI sAruM ke barAbara kanyAne tyAMthI varanI paraNIne jAna vidAya thatAM pAdare vara na hovApaNuM, cUka, kara, kSati. (2) gaphalata. (3) khAmI. taraphathI brAhmaNone apAtI dakSiNa [0 AvavI, 0 5.vI (rU.pra.) hisAba vagere babara na bhU-darzana na. siM.] vAraMvAra dekhAvuM e [pavana thavo. 03 karavI, 0 khAvI, 0 thavI (rU.pra.) pramAdathI cukI bhUra chuM. ziyALA vagere RtumAM vAto pUrva dizA taraphano. javuM. 0mAM nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) bheLavI levuM. (2) chetaravuM. bhUra? . navarAtramAM chokarIo kapALamAM caMdana ane kaMkunI 0mAM raheluM (-2:6), 0mAM heNuM (rU.pra) gaphalata thavI] picaLa kare che te . [nAmazeSa. (su) bhUlaka, * vi. jio "bhUlavuM + gu. "ka'- ku pra.] bhUra vi. bharAyuM. (2) (lA) makhuM. (3) luccuM. (4) ja "bhUlakaNuM." bhUra" (-2) strI. thavuM, 'tarI bhUlakuM* vi, bhUrA raMganuM suMvALuM nAnuM bALaka) bhUraka(-kA)vuM ja "bhUDakavuM.' bharakAvavuM . saki. bhUla-khAu vi. [4e "bhUla' + "khAvuM' + "Au' . pra.] bhUraka na, ba.va. [2vA.] sabaDakA bhUla karanAra, (2) vIsarI janAruM bhUrakI strI, jio "bhUrakavuM' + gu. "I' kupra.] mohinI, bhUla-cUka (bhUkya-cUkaya) strI. jio "bhUla + "caka,'] ja AsaktivALuM kheMcANa [0nA -(-nAM)khavI (rU.pra.) vaMzIkaraNa "bhala.' (2) (lA.) hiMsAbamAMnI vadhaghaTanI kasUra [utpatti. (2) bhaugolika sthiti bhUlaNa' na. [ja e "bhalavuM' + gu. aNu" kriyAvAcaka ku.pra.) bhU-racanA strI. [saM.] pRthvInI AjanA, jamInanI bhUlI javuM e bhUja sI. (saM. mU-na] jamInanI bArIka dhULa bhUlaNa, zuM vi. jio "bhUlavuM' + gu. "aNa' 'aNuM" bhUraTa vi. jue "bhUruM.' ka vAcaka kupra.] bhUla karanAruM, bhulakaNuM bhUrakI strI, e nAmano eka choDa bhUlathApa (bhaDya-thAya) zrI. jio "bhUla' + "thApa."] jAo bhUre puM. e nAmane eka anya choDa bhUlabhUla-cUkI bhUra, zuM vi. [4o bharuM + gu. "'-Na svArthe ta..] bhUlapa ( sI. [jue "bhaluM + guru "" ta.pra.] bhUla bhUrA raMganuM, bhUrI ruvAMTIvALuM karavApaNuM 'bhUla." bhUrata chuM. eka prakAranuM e nAmanuM ghAsa bhUla-bhAla (bhabhAlaya) strI. jio "la dvibhAva. jeo bhUra5 (ya) strI. [jue "bhUru' + gu. "pa" ta...] bhUrApaNuM bhUlavavuM ja "bhulAvavuM'-bhalavuM'mAM. bhUrI (sI) strI. [saM. mathatI] jue "bhayasI. [0 ApavI bhUlavuM sa.kri. di.mA. muva bhaTTa, nA dhA] yAda na rAkhavuM (rU.pra.) lAMca ApavI] visarI javuM. (2) gaphalata karavI, beTI rIte karavuM ke bhUrasanuM sakri, bhUrakI nAkhavI, bharamAvavuM, bheLavavuM. bhUra- javuM. (bha ka. mAM kartari praga.) [bhUkayuM bhaTakavuM (2 pra.) sAvuM karmaNi, kei. bhurasAvavuM presa.ji. ajAye ane avaLe mArge caDavI bhulAvuM karmaNi, ki. bhUrasI jue "bhUrazI.' bhUlavavuM, bhulAvavuM che, sa phi. bhUrA-keLuM ja "bharuM koLuM." iAMca ApavI. (2) bALavuM bhUlasA karmaNi. bhUrATa puM. [ja "bharuM' + gu. "ATa''ta.pra.] o "bhUrapa.' kri. bhusAvavuM che, sa..i bhUrATuM,-cuM ja "bhurA." bhUlI strI. bahena (vahAlane zabda) bhUrAza (15) strI. jio "bhUruM + gu. "Aza' ta..bhUluM vi. diprA. suraja bhu. ka] mArga bhUleluM. (2) brAMti karavI 15 2010_04 Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUlecUke 170 0 mAM paDeluM, bhramita thayeluM. (3) (lA) mudha thayeluM, mohita bhUsavuM ja "bhUMsavuM' bhusAvuM karmaNi, ji. bhusAvavuM thayeluM. (4) valakhAM mAratuM che, sAruM. [evA koI kAraNe sAMkaDuM thavuM e bhUlecUke [bhU-cUka) ja "bhUla-cUkave." bhU-saMkoca (-sakoca) puM. siM.] jamInanuM dharatIkaMpa ke bhUleka puM. [saM.] ja "bhUle." bhU-saMcAra (-sacAra) . [saM.] jamIna upara halana-calana bhUla-cUka kri.vi. [o "bhUlavuM' + cUkavuM' + baMnene gu karavuM e. (2) bhogelika kAraNasara jamInanuM adazya thavuM e yuM' bhU. ka. pra. + "e" sA. vi., pra.] bhUla thavAthI, cUka bhU-saMpatti (-saspatti) ra. [saM.] jamIna-rUpI milakata, thavAthI, bhUlecUke sthAvara milakata bhUvaNa (zya) strI [saM. mUfma dvArA] pRthvI, dharA. (prAM.) bhU-saMlagana (nsalagna) vi. saM.] jamIna sAthe vaLageluM bhU-valaya na. [saM.] pRthvInuM vartAla, pRthvIne gALe, "goba' bhU-saMskAra (-sakAra) . [sa.] juo "bhami-saMsakAra.' bhU-vidyA strI. [4] jamIna saMbaMdhI dareka prakAranuM jJAna bhUsI . jie "bhUsuM' + gu. "I' strI pratyaya.] kotarI ApanAra zAstra. (2) bhugarbhazAstra, "jilaoNjI' (pe.go) bhUsura DuM. [saM.] juo 'bhU-deva." bhU-vibhAga kuM. [3] pRthvInI sapATIne te te nAne nAne bhUta-bhUsuM na. [saM. 3-> 3-, muttama-] dANAnAM khaMDa, "pleTa' [kAhapanika lITI photarAMne ke, kuzakI, "brena." [0 bharavuM (rU.pra.) magajamAM bhU-viSa varekhA sI. [.] pRthvInI sapATInI madhyabhAganI 1 Te vahema bharAvo. (2) yAdazakti kama thavI. (3) bhU-Nita vi. [{] cAre bAja jamInathI vIMTaLAyeluM abhimAna karavuM. manamAM vicArano goTALo vaLa: magajanuM (taLAva, sarovara, nAne samudra vagere) bhU-bhuM)muM (rU.pra.) magajamAM bharAyelo vahema vagere) bhU chuM. [saM. - > vana-] (lA) mAtAne aMgata bhU-secaka vi. [saM.] nahera vaDe khetarano pAnAra, irigeTara pUjArI, (2) bhUta vagerenA manAtA vaLagADa kADhanAruM mANasa bhU-secana na. siM.] nahera vaDe khetarane pANI pahoMcADhavAnI (e dhUNIne vaLagADa vize kaheto hoya che.). prakriyA, "irigezana' bhUruM chuM. saM. meM dvArA] pANInA jorathI jamInamAM paDhatA bhUstara 5. [saM.] jamInamAM eka nIce bIje e rIte taddana sAMkaDe UMDo khADe, bakharuM. (2) kiDiyArAmAM Avela te te ghara, pRthvInuM aMdaranuM te te paDa thata eka jIvo. [0 5TavA (u.pra.) pANIthI De sAMkaDo bhUstara-kAla(La) che. [saM.] je samaye pRthvInA eka upara pale khADe thA]. eka thara jAmatA AvatA hato te prAcInatama samaya, bhU-zamyA strI. [saM.) e "bhUmi-zamyA." jilAjikala eja. [bayAna bhU-zAstra na. [sa.] ja "bhU-vidyA." bhUstara-varNana na. [saM.] pRthvInA aMdaranA dhare vizenuM bhU-zAstrI vi. [saMpuM.] bhavidyAnuM jANakAra, jilaeNjisTa' bhUstara-vijJAna na. [4] juo "bhastara-vidyA'-jiyolojI' bhU-zira zrI. si. ma-rAram na] jamInanI samudramAM Adhe bhUstara-vijJAnI vi. sa. puM.] ja e "bhastara-vidhAsudhI gayelI sAMkaDI paTTI | vizArada,'-' jijisTa." bhUSaNa na. si.] zobhA ke zobhArUpa kriyA yA sthiti, bhUstara-vidyA sahI. [sa.] juo "bha-vidyA,"--jilojI.ma (2) alaMkaraNa, alaMkAra, ghareNuM, dAgIne. (3) eka bhUstaravidyA-vizArada vi. [sa.], bhUstara-verA vi. [sa, prakAranuM makAna. (sthApatya.) (4) (lA.) zAkha, AbarU mUratA vettA, muM.] pRthvInI aMdaranA thare vizenuM jJAna bhUSaNa-bhUSita vi. [sa.] ghareNAMthI zaNagAreluM ke zaNagArAyeluM dharAvanAra, "jiyolaoNjisTa' bhUSA samI. (saM.zaNagAra sajyA hoya tevI sthiti. (2) bhUstarazAstra na. [saM.] jue "bhUstara-vidyA-bhu-vidyA.' zaNagAra, zobhA bhUstarazAstrI vi. siMj.] jue "bhastara vijJA.' bhUSAcAra chuM. [+saM. mAra] rItarivAja, zirasto, rUDhi, bhUstara-sarvekSaNa na. [sa.] pRthvInA peTALanI majANI, prathA, "zana' reiluM ke zaNagArAyeluM "jiyolojikala sarve' [jiyolejikala' bhUSita vi. [sa.] jeNe zaNagAra sajayA hoya tevuM, zaNagA- bhUstarIya vi. [saM.] pRthvInI aMdaranA tharane lagatuM. bhUsakavuM a.ji. [ravA] "bhUsa' avAja sAthe paDavuM, UMcethI bhU-svAmI vivuM. [saM] jamIna mAlika, 'laeNnDa-le.' kadI AvavuM, khAbakavuM. bhUsarAvuM bhAve, ji. bhusakAvavuM (a.sa.) [pramANe ., sa.kra. bhUka bhUka kri.vi. [ravA.] mana phAve te pramANe. (2) amaryAda bhUsake dhuM. [ja e "bhUsakavuM" + gu. "e" ku.pra.] uparathI bhU A na. ba.va. jie "bhU' dvArA] pANI. [0 bharAI nIce kUdI AvavuM e, dhubake. [1khAvo, 0mAra javA (rU.pra.) thAkI javuM, kAyara thaI javuM]. (rU.pra.) khAbakavuM, aMdara ThekI paDavuM] bhU sI. [saM. mUma >apa. mUpa ja e "bhUmi.' (grA) bhUsavuM sa.ji. bedarakArIthI lakhavuM, ghasaDavuM. (2) bhUMsI bhaMI sI. si. pUmi > apa, meMdama] ja e "bhUmi.' nAkhavuM. (3) naSTa karavuM. (4) mAMDI vALavuM. bhUsavuM bhUMka (-katha) , [ja e "bheMkavuM.] bhUMkavAnI kriyA bhusAvavuM che., sa.kri. (gadheDAnI) [pra.] bhUMkavAnI kriyA, bhuMka bhUsaNI jae "bhesaNI." bhUkaNa na. [jae "bhaMkanuM' + gu. "aNa" kriyAvAcaka ku. saruM vi. bhUlavALuM bhUkaNu* vi. [e "bhUMkavuM' + gu. "aNu kartavAcaka ka...] 2010_04 Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zaMkaNa-gADI 1701 bhuMDaNa-vALa bhaMkanAre. (2) bheMkavAnI AdatavALuM kADhavuM. (3) bIDI pIvI. (4) niHsaMtAna javuM. 0 bhAMgavuM bhuM kaNa mADI strI. [ja e 'bhaMkaNa' + 'gADI.] (lA.) meTara- (rU.pra.) sAmA mANasanI paravA karavI] kAra moTara khaTAre vagere bhUMgaLe kaMTALo (-kacchALe), baMgaLa thera muM. [+ jue bhUMkavuM a ji. [saM. ghava>prA. 5 va\, mua] (gadheDAe kaTALo'-bhAra.] palAM DAMkana eka jAtanA jaMgalano vAra moTethI) avAja karo, meM meM karavuM. laMkAvuM bhAve. bhUMgAI sI. jaMgalanI pedAza upara levAta kara, bhaMgaI ki bhaM kAvavuM presa.. bhUMgiyo . sutarAu kApaDa upara caDAvAto eka prakArane raMga bhUMkaLI mATe (rU.pra.) puSkaLa bhaMgI strI. [ja e "bhego' (karachI) + gu. "I' strI pratyaya.]. bheMkAra chuM. rivA.] bhaMbhe evo (gadheDAno avAja nAnI jhuMpaDI bhUkAvavuM, bhUkAvuM ja e "bhUMkavuM'mAM. bhU zuM na. ghuvaDa, dhUha bhUgaI (bhU) strI jamInanI pedAza upara eka prakArane kara bhUMge muM. [2chI] karachanA bannI vagere vistAramAM mAlabhUMgaLuM . e "bhuMgare.' dhArIone rahevAne bhAtIgara be bhUMgareTa (3) bI. garama garama rAkha bhUjana-cUrNa na. jio "bhaMja' + gu. "ana" (sa. prakArane) bhUMgare muM. zekelAM dhANI caNA dhau vagere ku.pra. "bhaMjavAnI kriyA + saM.] roTalI-reTalA tema bikiTa bhUMgaLa' (-bhya) sI. [de.kA. maMTa na. ] piluM naLAkAra vagere kulAvavA mATenuM eka rAsAyaNika mizraNa, bekiMga prakAranuM eka phUMkI vagADavAnuM vAdya. [vagaranI (kevinAnI) pAuDara bhavAI (u.pra.) khAlI phajeto). bheMjara (0ra5) strI. bhaMDaNI ane enAM baccAMone samUha. bhUMgaLa (-dhya) strI. juo "bhogaLa.[bhivI (.pra.) (2) (lA.) nAnAM chokarAMonuM ToLuM nirvaza ja]. bhuMjaravADa (-2tha-vADaSa) strI., [+juo "vADa'] - muM. bhUMgaLa-bhaTa, dauMjio "laMgaLuM' + "bhaTa6."] TIMpaNe [+ja "vADe.] juo "bhaMjara." (2) (lA.) gaMdavADa, ke paMcAMganuM bhUMgaLuM pAghaDImAM besI jezIne dhaMdho karanAra gaMdakI priANI brAhmaNa, bhegaLa-bhaTa bhaMjaro paM. pitAnA samUhamAM bIjAthI moTuM thaI gayeluM bhUMgaLabhaTiyuM na. [+ gu. "IzuM" ta..] bhaMgaLa bhaTanuM TIpaNuM. bhU javuM sakri. [saM. muna 'jogavavuM -bhejana karavuM'nA arthamAM (2) (lA) khUba lAMbuM lakhANa che, paraMtu prA, munima sekeluM' artha Ape che. gu. ne bhUMgaLabhaTiyA vi. ji e "bhaMgaLa-bhaTiyuM.] jAo pAblo A artha ka. tarIke maLe che.] (dhANI dALiyA bhuMgaLa-bhaTa." vagere sekAI pocA thAya e rIte kalAyAmAM sAdhanathI bhUMgaLa-vAya na. jio "bhagaLuM' + saM.] lekane ekaThA halAvIne zekavuM. [bhaMjI bALavuM ke mAravuM, yA vALavuM) karavA mATe vaparAtuM vAkatha, "slogana" (ba.ka.ThA.). (2.pra) TALI nAkhavuM. (2) bagADI nAkhavuM.bhaja pApaDe bhUMgaLAkAra , bhegaLAkRti sI. [ja "bhuMgaLuM' + saM. na bhAMgo (3.pra.) saheluM kAma karavAnI paNa zakti na mAM-ra, mA-fa] bhUMgaLAnA naLAkAra. (2) bhuMgaLAnA hAvI]. bhaMjAvuM karmaNi, kri. bhUjAvavuM che. sakri. jevuM naLAkAra [kAgaLa bhU jaI strI, jie "bhe javuM' + gu. "AI' kupra.) dhANI bhUMgaLiyA paM. ba.va. jio "saMgaLiyuM.'] goLa vIMTelA vagere bhejavAnuM mahenatANuM bhUMgaLiyuM vi. jio 'maMgaLuM" + gu. "thayuM' ta.pra.] juo bhuMjADa kuM. e "bhaMjara-vADa." bhagaLAkAra(2)." [kAma karanAra mANasa bhUANuM na. [4 'bhajavuM' + gu. ANuM" ka. pra.] jae bhaMgaLiye vi., pR. [ja "bhaMgaLiyuM.] bhUMgaLa vagADavAnuM "bhajiyuM." bhaMgaLiye kaMTALe (-kaTALe), bhaMgaLiyo thara e bhaMjAra ta. jio "bhaMja' dvArA.] bhaMjavA mATenuM vAsaNa bhegaLo kaMTALe.' bhUjAvavuM, bhaMjAvuM ja "bhaMjavuM'mAM. bhUMgaLI cI. jio 'maMgaLa' + 5. "I ' strI pratyaya.] pilI bhUriyuM na. bhaMgaLiyA thAranuM sukAyeluM bhaMbhaLuM naLAkAranI sAMkaDI naLI. (3) vAMsa ke dhAtunI vagADI lUMTha5 (4) jae "bhe Thapa." zakAya tevI naLI. (4) dAktaranuM "sTethoskepa." (5) lAkaDI bhUhuM ja "Tha" [nirupadravI pazu vagerenI khelI. (6) kAnanAM cAMpavAmAM paheravAnI nAnI bhUMTha na. [2.mA. muM] DukkaranI jAtanuM vastImAM raheluM eka piolI naLI. (7) calama, caMgI - bhU-kuM, huM na. [+ gu. "kuM-huM svArthe ta.] nAnuM bhaMDa, bhUMgaLuM na. di. prA. muMjAya-eka vAgha] pramANamAM moTuM ane bhaMhanuM baccuM pahoLuM naLAkAra sAdhana (jemAMthI havA dhumADe vagere bhUMDaNa () kI. [+]. "aNu" apratyaya.] bhaMDanI nIkaLe), (nAnuM maDha) dhumADiyuM (dhAtunuM-sTImara vagerenuM), mAMdA. (2) (lA.) gaMdI gebI ii, (3) jhAjhAM chokarAMcimanI." (2) dhamaNanI naLI. (3) lAMbA lAMbA kAgaLanuM vALI strI paMcAMga ke TIpaNuM. (4) (lA.) mila kArakhAnuM. [-LAne bhUMhaNa na. mAthAnI vaccenI sapATImAM thatuM gumaDuM sAMdhe (rU.pra.) vAraMvAra pharI jAya ke pheravI bAMdhe evI bhUDhaNu-vALa (bhaMDaya-vALya) sI. [juo "bhaDaNa" dvAra.] sthiti. 0 pheMkavuM (rU.pra.) vakhANa karavAM. (2) devALuM kacAM-bacAM. (2) nAnAM nAnAM eka ja bApanAM ghaNAM chokarAM 2010_04 Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaMDaNAM 1702 bhUDhaNa na., ba. va. [jIe "bhaMDaNa.'] kaThoLamAM paDatAM eka bhUyuM na. [ravA.] pavanathI avAja karavAnuM bhUMgaLuM jAtanAM jaMtu [jao bhuMDaNa.' byura vi. juo 'bhepuM." bhUDhaNa akI, jio "bhaMDa' + gu. aNI' strI pratyaya.] -bhU )saNI strI. jio "bhusavuM' + gu. "aNI" ku.pra.] bhUDhaNuM na. [AbhaDa-DuM svAbhAvika uccAraNathI "bhaMDaNuM."] curamAnA bhaMkAmAM gALa ane dhI meLavavAnI kriyA jae "bhaiDakuM." 'bhAI' bhU()savuM sakri. [2vA.] ghasIne chekavuM. (2) (lA.) nAza bhU5 (ya) strI. [jue "bheTuM - gu. "pata... jue karI nAbUda karI nAkhavuM. [bha (bhU)sI vALavuM (rU.pra) rada bhU-maze(-zo)LiyuM vi. kapaTI, luccuM. (2) lIluM, khArIluM karavuM.] bhU-bhu)sAluM kamaeNNi, kri. bhU-bhu)sAvavuM pra. bhUMsAI strI. [o "bhaMDuM' + gu, "AI ' ta.pra] bhaMDApaNuM, sa.ki. [bhasAvuM mAM che. artha nathI.] bhaMDapa. (2) veSabhAva, khAra. (3) (lA.) jhaghaDe, kaji bhUMsADavuM ajhiM. [ja e "bhesavuM" dvArA) e "bhasavuM.' (4) kharAbI, nAza bhUMsADAvuM bhAve., kri. bhU sADAvavuM che. saki. bhaMDAddha vi. e bhaMDALuM." [bhuMDAI." bhUMsADhAvavuM, bhesATAvuM e "bhesADamAM. bhUrA , jio "bhaDuM+gu. "Apa ta.pra.) e bhaM(-bhusAvavuM, bhUta-bhu)sAvuM ja e "bhesavuM'mAM. bhaMThA-beluM vi. [ja "bhaMDuM + 'elivuM' + gu. "G" kRma.] bhUsuM jae "bhesuM.' TAvavuM che, sa.ki. bhaMDI gALo bolanAruM. azlIla-bhASI. (2) nidAkhara bhUM eTaluM ja "bhuMsavuM." bhaMseTAvuM karmaNi, kri. bhU sebhuM karavuM a,kiM. AthI pAkelI sthitimAM AvI javuM bhUM TAvavuM, bheTAvuM e "bheTavuM'mAM. bhuM kAza (-zya) strI. [ o "bhe DuM + gu. "Aza' ta...] bhUta-bra, bhrakuTi, -TI strI. [sa.] bhavuM, bhammara juo "bhaMDAI." bhUgu chuM. [saM] dhodha, dhaMdhavo. (2) e nAmane eka prAcIna bhUMDALa' na. [jae "bhaMDa' dvArA "bhaMDa.' RSi. (saMjJA)(ka) zukrAcArya. (saMjJA.) (4) zukravAra, (saMjJA.) bhuMDALa(.) sI. [jao "bhaMDa' dvArA.7 ja bhaMTaNI." bhagu-kacacha na. [sa.,5] bharUca zahera. (saMjJA.) (mULa to bhuM DALe vi. [o "bha' + gu. "A" ta.ka.1 bhaMDuM kara- mahafche, pAchaLathI saMskRtIkaraNathI mRgukaccha ubhu kareluM che.) nAraM, (2) bhaMDA dekhAvanuM. (3) na. gALa. (4) niMdA. [0 bhaMgukIya vi. [4] bharUcane lagatuM karavuM (rU.pra.) azlIla cALA karavA. 0 bAlavuM (rU.pra.) bhU-kSetra na. jio "bhagukaracha,' saM.] bharUcanI AsapAsane gALo devI] narmadAne pavitra gaNA pradeza. (saMjJA) [ApaghAta bhuMDI strI. di.kA. maM]i Akhe zarIre vALavALuM eka bhagukhyAta chuM. [saM] (lA.) UMcethI paDI karavAmAM Avato jaMtu, (2) eka jAtanI nAnI mAchalInI jAta. (3) (lA.) bhUgulAMchana (-lAra-na) na. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe sasano roga, varAdha viSNunI chAtImAM bhagu trASie lAta mAryAnuM nizAna bhUMDI-bhaMchI strI, kacchamAM pUrve levAto vasavAyAM pAse kara bhRgu-vaMza (-) . siM.] guRSinuM kuLa (jemAM parazubhaMDuM vi. [ke.kA. maMga- "bhaDa'vAcaka.] (lA.) varavA ane rAma paNa thayelA) bAvanuM. (2) kharAba, kapaTI, " te, bUruM. (3) la- bhU vAra, sara puM. (saM.) zukravAra, (saMjJA.) vADiyuM. (4) alIla, (5) ni. (6) na, a-kalyANa, bhagusaMhitA (saMhitA) zrI. [saM.] bhaguRSie racele [ karavuM (rU.ma.) saMga karavo. 0 tAkavuM (rU.pra.) bUruM manAta jAtiSanA phalAdezane lagato saMskRta eka graMtha. IrachavuM. bolavuM (rU.pra) azlIla zabda kahevA. (2) (saMjJA) [artharvaveda. (sajJA.) kharAba ke bUruM bolavuM. bhUrATa (u.pra) khUba kharAba. 0 bhuvAMgirasa (bhUkhyAgirasa) puM. [sa. mRga + Ari] bhUkha (rU.pra.) nAnuM ane kharAba dekhAvanuM bhataka vi. saM.pagAra laI javanAra. (2) pagAra laI bhaMDerI strI. agnihotrIne agni rAkhavAnuM sthAna laka karI sevA ApanAra (sainya). (3) na, pagAra, vetana * bhaMDeruM vi. [jao "bhaMDuM' + gu, "eruM' tulanAtmaka ta.pra.] bhUtakAkyApaka vi., pR. [ + saM acchA ] pagAra laI vadhAre bhaMDuM bhaNAvanAra zikSaka | [ApavuM e bhUMthANa na. ajJAnapaNuM bhatakAdhyApana vi., [+saM. aApana] pagAra laI zikSaNa bhuM thANasa chuM. baLiyAone samUha bhUtakALyApita vi. [ + saM, mAvita] pagAra laI jene bhuMbhaliye chuM. [jue "bhaMgaLiye zAra." zikSaNa ApavAmAM AvyuM hoya tevuM bhuMbhalI jue "bhaMbhalI.' bhUtakAdhyAyI vi. [ + se acchAthI, paM. zukaka (phI) ApI bhaMbhala na. sukAI gayele kAMTALo bhaMgaLiye zAra zikSaNa lenAra [dAra cAkara bhUbhavavuM a.kri. [2vA.] "bha bhaM' evo avAja karavo. bhatya 5. [saM.] pagArathI nokarI karanAra nekara, pagArabhUbhavAnuM bhAve., kri, bhaMbhaLAvavuM che, sa.ki. bhUtya-varga kuM. [saM.] nokara-cAkarane saha bhaMbhaLAvavuM, bhaMbhavAyuM jue "bhaMbhavavuMmAM. bhaSTAnna na. [saM. mae+ sanna] zekeluM ke bhareluM anAja bhaMbhU, bhU vi. [ravA. khAsa karIne meTaranA hornane (dhANI dALiyA vagere) avAja thAya che ema bhaMga (bhU) puM. [saM.] bhamare, bhramara, Sapada. (2) na. bhUya e "bheya." eka jAtanuM khanija, "hAisa megneziyama silikeTa(2.vi.) 2010_04 Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaMgAra 1703 bheju bhaMgAra (bhU) paM. [saM5,na.] senAnI jhArI ke karavaDe bhegIsALe . jio bhega' dvArA] bheLI sALo, prabaLa bhaMgAraka (bhAraka) 5. siM] bhAMgare nAmanI vanaspati mizraNa bhaMgAvali(-lI,-Li,-LI strI. '[, mAvA, zrI] bheguM ke vi. [jue "bhega' + gu. "u" ta pra.] bheLuM, sAtha, bhamarAonI paMkti, bhramara-paMkti mizrita, ekatrita, ekaThuM. (2) (lA.) majiyAruM, majam bhaMga > 5. [saM] zivane e nAmanA eka bhege bheguM ja bhega-bheguM.' pAsavAna. (saMjJA.) atiSiA nAmanI vanaspati be-cAra vi. [sa. magha- nuM lAdhava] bhayathI AbhuM banI bhaMga (bhagI) zrI. siM.] bhamarI. (2) atalasanI kaLI, gayeluM. (2) (lA.) gabharAI gayeluM bhe (muM) puM. [. ma na,] bhaya, bIka, Dara, dahezata, bhe(-bhe) 5. bharA, bharacakapaNuM. (2) chaMdAyela dha stI, bha. (2) (lA) jokhama, [bhAga (rU.pra.) bIka mAMsane lAge. (3) pANI vagerethI taraboLa sthiti. dUra thavI ke dara karavI] [, UTha, 0 kIDI ja, 0 nIkaLI jaze (rU.pra.) kacaDAI bhe--kIthala vi. [+ ja "UthalavuM.'] bhayabhIta thayeluM, bhaya- maravuM. (2) bhAre kaNa anubhavavuM. 0 kADha (rU. pra.) bhAre vyAkula, vyagra, bebAkaLuM [bhayakAraka kaSTa ApavuM. (muM) kara (-) 1. [saM. matha%8] bhayaMkara, bhayAnaka, bheja 5. saa prA . mamikanaimina thI) bhekha chuM. [saM. veva> vea dvArA] (lA.) dIkSA laI saMnyAsIne AdratA, bhInAza. (2) TADhe ThaMDaka, ThaMDI havA. [0Avaze, viza dhAraNa karavA e, saMnyAsanI dIkSA. (2) vairAgya, , lAga (rU.pra.) bhInAzanI asara thavI.] . virAga. (3) virakata ke saMnyAsI thayela sAdhu. [0 ughADe bheja-grAhaka vi. [+ saM] bheja-grAhI vi, [+ saM5.] pADavo (u.pra.) rahasacavAta khullI karI nAkhavI. 0 utAra bhejane pakaDI lenAra, havAmAMthI bhejane cUsI lenAre, "hAI(rU.pra.) bAvA-sAdhune vaza choDI devA. 0dhara, le groskopika.' (ra.vi.) (rU.pra.) koI yeyanI pAchaLa sarvasvane jatuM karavuM bheja-drAvaka vi. [+ saM] havAmAMnI bhInAzathI AgaLanAra, bhekha (Da) sI. nadI samudra vagerene patharavALe Ubhe likavesanTa ['Delivezana" kAMThAno khaDaka ke mATI vagerenI UbhI karADa. [0 5havI, bhejakavitA strI, [+ saM. tA .pra.] bheja dravI hovApaNuM, 0 pAkavI (u.pra.) acAnaka nANuM maLavAM. ke bharAvuM bheja-dravI vi. [+ saM5.] jue "bheja-drAvaka." (Da) (rU.pra.) muzkelImAM mukAvuM] bheja-dhAraka vi. [+saM] bhejane dhAraNa karI rAkhanAra bhekhaDAvavuM ja "bhekhaDAvuM mAM. bheja-nivAraka vi. [+ saM.] bhInAza dUra karanAra bhekhaDavuM akei, [jae "bhekhaDa,'-nA.dhA.] athaDAvuM, bhaTa- bheja-nivAraNa na. [+ saM.] bhInAza dUra karavApaNuM, 'DikAvuM, aphaLAvuM. (2) haDapheTamAM AvavuM, sapATImAM AvavuM. hyumiDiphikezana (3) na javAnA sthaLe akasmAta caDI javuM. [bhekhAvI bheja-mApaka na. [..! ]:havAmAMnI bhInAza mApavAnuM yaMtra, mAravuM (rU.pra.) sAmasAmA jhaghaDe karAvavA, bArebAra "hAI.mITara' TaMTa karAvavo] bhekhaDAvavuM che., sakri. bhejavuM sa.ki. [hi. "bhejanA."] mokalavuM, pADavavuM, 2vAnA bhekhaDe paM. ji e bhekhaDa' - gu. 'A' svArthe ta...] bhAre bheja-zeSaka bheja-hAraka vi. jio "bheja.'+ saM] bhejane moTI bhekhaDa, khaDaka, karADa sUkavanAru phikezana-eNpereTasa' bhekhadhArI vi. jio "bhekha' + saM..] jeNe dIkSA lIdhI bheja-sAdhana na. [+ saM.] bheja mApavAnuM yaMtra, hyumiDihoya ane bAvA-sAdhu-saMnyAsInAM kapaDAM paheryA hoya tevuM. bhejAgepa,-ba vi. jio bheja' + gepa, ba.'] jenuM magaja (ra) (lA) dharmopadezaka, 'mizanarI' (.ka.). (3) keI kAma na karatuM hoya tevuM, akala vinAnuM. (2) bhUlakaNuM kAmanI pAchaLa maMDI rahenAra. (4) peTe veza dhAraNa karanAra bhejALa' vi. jio bheja'+ gu. ALa" ta.ka.] bhejavALuM, bhekha-vaTa . jio beba' dvArA.] bhekhadhArI thavuM e bhInAzavALuM, A buiddhizALI, akkalabAja bhekha-siddhi strI, [ja e "bhekha'.+ saM] bhekha dhAraNa karavAthI bhejALa vi. jio "bheja' + gu" ALa" ta...] bhejAvALuM, thayelI ucca saMprApita bhejAbAjI strI, jio "bheja' + gu. "A pavi, ba.va. bhega kuM mizraNa, bheLa, meLavaNuM + phA.] buddhicAturya, akkala-hoziyArI bhegaTa na. ja e "bhega." (2) vi. bhegavALuM bheja' na. [hi, "bhejA.'] magaja. (lA.) buddhi, akkala. bhegaTiyuM, bhegaTuM vi. [+ gu. IyuM'-'uM' ta. pra.] ja [jAnuM dahIM kareluM (-) (rU.pra.) sakhata mathAmaNu karavI, bhegaTa(2). thAkI javAya teTalo vicAra karavo. -jAnuM bhUjeluM (rU.pra.) bhega(-gA,-ge bheguM ki.vi. [jae "bhega,'-dvibhava + gu. khedarakAra, kALajI vagaranuM. jAne khIme kara (3 pra.) uM' ta...] sAthosAtha, sAthe sAthe, sAthe-lanuM ja e "bhejAnuM dahIM karavuM." -jAmAM utAravuM (rU.pra.) bhega-vaTa puM. [ bhega," dvAra.] jao bhega.' samajhamAM levuM. -jAmAM UtaravuM (rU.pra.) samajhAvuM. -jAmAM bhega(gA)vaDuM vi. [ja e "bhega' dvAra.] bhegavALuM, mizrita vahera bhara (vera-) (rU.pra.) magarUra thavuM. 0 khavAI javuM bhega(ge)bheguM ja "bhega-bhezuM." (rU.pra.) gama na paDavI. 0 khasavuM, 0 ThekANe na hovuM (rU.pra.) bhegAvaDuM jue "bhegavaDuM." gAMDapaNa AvavuM. 0 khAI javuM, khAvuM (rU.pra) kaMTALe 2010_04 Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhejara 1704 We Apavo. ge (ba) hevuM (rU.pra.) samajhazakti na hovI. sAmasAmI mAthAnI Takkara mAre che e kriyA 0 ThekANe na levuM (rU.pra.) mijAjanuM ThekANe na levuM. bheTa . tha8 0 kekANe rahevuM (revuM) (rU.pra.) samajhavA taiyAra hovuM. bheTulI strI. adhinA stananI DIMTaDI 0 ThekANe rAkhavuM (rU.pra.) samajhavAnI sthiratA hovI. 0 bheTuM na. bAvaLa boraDI vagerenA kAMTAnA gaLAyA, phAMTuM pAkI javuM (rU.pra.) kaMTALI javuM. 0 phATI javuM (3 pra.) bheTe 5. [ja e "bheTa" + gu. "e" ka.pra.] aNadhArI magaja uparathI kAbu gumAvavo. (2) gAMDA thaI javuM. phATela rIte sAmasAmA ekaThA thavAno prasaMga, mulAkAtano prasaMga bhejanuM (u.pra.) casakelA magajanuM. (2) jalada svabhAvanuM] (2) athaDAmaNa, (3) saMgama bhejuM na. gADAno UMTaDAvALo bhAga beTha(-Ta*) (-ThayAya) strI. keha kasIne phALiyuM vagere bAMdhavuM bheTa strI. [2 prA. miTTa] sAmasAmAM zarIra maLe ema e. [0 bAMdhavI (rU.pra.) kAma karavA taiyAra thavuM. bAMdhI maLavuM e. (2) mArgamAM sAmAM maLavuM e. (3) upahAra, bheTe javuM (-bheye) (rU.pra.) AbarUsara vidAya levI) bakSisa, InAma ThArAM na ba.vakALI jamIna sukAI gayA bAda emAM bheTa Ta) sI. jao bheTha." paDatI maTI phATe [(2) jI. thappaDa bheTa-kalama strI, jio bheTa' + kalama.] ekabIjA beTha' (bheDaya) kri.vi. [2vA.] "bhAI avAja sAthe. (re.) choDanI DAMkhaLI ke DALI sAthe bAMdhI karavAmAM Avate bheTa na. laDatI vakhate kapaDAM uDe nahi e mATe jamaNA mizrita choDa DAbA khabhA AsapAsa AMte kapaDAno paTaka bheTa-TikiTa sI, jio bheTavsaM.1nATaka sinemA vageremAM bheTa cheka na. [sa me >>, magI gheTuM, meTuM lavAjama lIdhA vinAne pravezapatra, kolamenTarI pAsa' bheTa' (-2) strI. [sa. meTUi )prA. duA-] veTI, meMDhI bheTazuM na. [de. pra. miTTa-] ja "bheTa(3). (2) beDakuM vi. jio "bhe' dvArA] bIkaNuM bheTavuM e bheravavuM sa ki. zaratamAM utAravuM. (2) mukAbalAmAM mukavuM. bheTa-nakala sI. jie "bheTa"+ nakala.'] bakSisa tarIke joDavAnuM karmaNi, ki, bheDavAvavuM che., sakri. maLela pustakanI te te prata, prejhanTezana kaMpI, keli - bheTavAvavuM, beThavAvuM ja "bheDavavuMmAM. menTarI kopI' bhehavuM sa.ki. rivA] (bAraNuM) vAsavuM, bhIDavuM, bIDavuM. bheTa-baMdhI (-badhI) zrI. jio "bheTa"+ phA. bI.] (2) bhamAvavuM. beThANuM karmaNi, kri. bheThAvavuM pre., sa.phri. (lA) dastI, mitrAcArI, bhAIbaMdhI beThAvavuM, bheTAvuM ja "bheDavuM'mAM, bheTa-meTA strI. [jae "bheTa" dvirbhAva ja bheTa-bheTA. bhedAva 5. kaTokaTI ke muzkelI vakhate vagADavAmAM AvatA bheTa-TiyuM va. [+gu. "iyuM ta...] lagolaga AvI bhediyuM vi. dheTA jevuM, (2) mIThuM. (3) lucca mANasa. pahoMceluM (4) me jevuM narama, (5) mUrkha, aNadha. () na. 12, bheTa ma.kri. [de. prA. miTTa-] sAmasAmA aDIne maLavuM, nAra. (7) ziyALa. [vA cAla (-ya) (rU.pra.) gADariye (2) saMparkamAM AvavuM. (3) yuddhamAM athaDAvuM. bheTavuM pravAha]. karmaNi, ji. bheTAvuM che, sa.kri. beDuM vi, kajiyAkhora (mANasa) bheTa-segAta(6) strI. [ja e "bheTa' + "sogAta -8)."] bheDuM gAyanuM godhAnA samAgama mATe garama thavuM e bheTanI vastu beDuM vi. jADuM. (2) namAluM. (3) sAMkaDuM bheDha-bheTA (bheTameTA) sI. [jue "bheTa" dvirbhAva,] sAma- be puM. kuvA vAva vageremAMnI nIcenI kaThaNa lekhaka. (ra) sAmA bheTavuM e. (2) mulAkAta, meLApa cAlu bhekhaDa. (3) paththara [jamInanau milakata bheTADavuM e "bheTavuM'mAM. bheNI strI, jenA upara bAMghakAma thaI zake ane hoya tevI bheTAmaNa na. [ja e "bheTavuM' + gu. "AmaNu" ku.pra.], NI bheNI-adhikArI vi. [+ saM5.] rAjyamAM jamIna-makAnanA bI. [+ gu. "AmaNuM' kapri.] bheTAvAnI kriyA. (2) sadA rajisTarDa karI dastAveja para sahI-sikkA karanAra prasaMge ApelI bheTa jio bheTa-bheTA." amaladAra [pUDA taravAnuM mATInuM kalA bheTA-bheTI zrI. jie "bheTa, dvibhava + gu. "I' ta. pra.] bheNa, (bheNa, hu) na. jio "bhANuM."] dhI tAvavAnuM tema bheTAvuM ja "bheTa"mAM. bhenA vi. [ 5] bhedanAra bheTiyA !, ba.va. jio 'bheTiyuM.] jemAM ramatAM sAma- bheda puM. [saM.] kaI paNa bene alaga karavAnI kriyA. (2) sAme bheTavAmAM Ave tevA prakAranI dAMDiyArasa ke evI phuTa pADavAnI kriyA. (3) aMtara, taphAvata, Dipharasayezana," ramata [maLeluM "DisTinkazana" (da.bhA.) (4) vilakSaNatA. (5) prakAra, meTiyuM vi. [ja e "bheTa" + gu. "IyuM? ta..] bheTa tarIke jAta. (6) rahasya, mame. [0 Apa, ughADe pATha, meTiDha DuM [ja bheTiyuM."] tIrthasthAna AcArya tema meTAM 0 khela (rU.pra.) rahasya batAvavuM. 0 kara (rU.pra.) koI maMdiranI anuyAyIone tyAM jaI bheTa ugharAvanAra mANasa. be vacce eNuM vadhu vartana rAkhavuM. 0 jaNa, pAma (2) mulAkAta karAvanArA mANasa (rU.pra.) gupta vAta meLavI levI. devo (rU.pra.) jAo berI sI. jie bheTavuM' + gu. ' kama.] pazuo laDatAM bheda Apa." (rU.pra.) jAherAta karI devI, rAkho 2010_04 Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhedaka 1705 bheTa vaherA aMtara jALavavAM. 0 le (rU.pra.)chupI vAta jANI levI] bhedaka vi. si] bhinna karanAra. (2) kANuM pADanAra. (3) kaI paNa be vacce taphAvata batAvanAra. (4) (lA) tIvra, vidhaka, (5) asara upajAvanAra. [daSTi (rU.pra.) tIvra asara upajAvanAra najara. (2) bheda-bhAva 0 mata (rU.pra.) samAna mata paDatAM pramukhane pato mata, "kAsTiga Ta." 0 zakita (rU.pra.) koI paNa sthaLa padArthamAMthI thanAruM baLa] bhedakatA strI., nava na. [saM.] bhedaka hovApaNuM bhedakAtizakti strI. [+ saM. maracA + kavita] atizaye- kti alaMkAne eka prakAra. (kAvya) bheda-kArI vi. [saM. .] bheda karAvanAra, bheda karanAra bheda-graha pR. [saM.] taphAvata ke aMtarano khyAla bheda-janya vi. [saM.] bhedane laI UbhuM thAya tevuM bheda-jJAna na" [saM] kaI paNa be vaccenA aMtara ke taphAvatane lagatI bheda-daSTi bhedaDI strI. rAkha. (2) rabaDI bheda-daza vi. [saM..!] bhedane khyAla ApatuM bheda-daSTi strI. [.] pAI paNa be vacce aMtara ke taphAvatane khyAla, bheda-bhAva, dRSTi-bheda bhedana na. [4] bhedavAnI kriyA bhedana-kalA(-LA) strI. (saM.] zastropacAravidyA bhedana zakti strI. [saM.) padArthane bheda karavAnuM baLa bheda-nIti strI. [sa.] phATa-phUTa paDAvavAnI rAjanIti bhedanIya vi. saM.] bheda karavA-karAvA jevuM bhedanIyatA strI, [saM.] bhedanIya hevApaNuM bheda-pArakhu vi. [ + jue 'pArakhu.] bheda pAmI javAnI zaktivALuM, 'DiTekaTiva' (vi.ka) simajha bheda-pratyaya ! [saM.] dvata-jJAna, judA judA hovApaNAnI bheda-pradhAna vi. [sa.] jemAM bhinnatA mukhya hoya tevuM bheda-prabheda puM. [3] prakAra ane piTA prakAra, jAta ane peTA-jata bheda-buddhi strI. [saM.] jue "bheda-pratyaya,- "rikana' (jai.hi.) bheda-bharyuM vi. [+ jue "bharavuM + gu. "huM" bhU. judA- paNAnA bhAvavALuM. (2) rahasyamaya bheda-bhAva , -vanA sI. [saM.] jAdApaNAne taphAvata hovAnI lAgaNI, Disikraminezana." (2) viSama bhAva, ane samAnatA bheda-mUlaka vi. [saM.] juo "bheda-bharyuM.' bhedarekhA sI. saM.1 hada ke maryAdA batAvanAra lITI, maryAdA- rekhA, "lAina oNpha DimArkezana' bheda-vacana ne, bheda-vANI strI. [saM.] kapaTa , kahevAnuM paNa karavAnuM nahi tevuM veNa bheda-vAda puM. [] brahama jIva ane jagata alaga che evo mata-siddhAMta, tavAda bhedavAdI vi. [saM., muM.] bhedavAdamAM mAnanAruM, 'tavAdI (khAsa karI madhavAcAryanA dvata siddhAMtamAM mAnanAruM) bheda-vArtA strI, saM.] jemAM bheda-bharamanuM nirUpaNa hoya tevI kathA, jAsusI vArtA, "DiTekaTiva sTorI' (vi.ka.) bheda-vAsanA jI. [saM.] bheda hoya tevI pAraMparika lAgaNI bheda-vijJAna na. siM] jIva ane jaDa judAM ja che e prakAranI samajha. (jaina) bheda-vibheda puM. siM.1 jue "bheda-prabheda.' bhedavuM sa.ke. [saM. meDha nA.dhA.] aMdara pesADI 6 pADavuM. (2) vecavuM, khesavuM. (3) kANuM pAThavuM. (4) ArapAra vIMdhavuM. (5) phATa pADavI, teDavuM. bhedavuM karmaNi, kri. bhedAvavuM pra., sa.ki. bheda-vRtti zrI. [saM.] bheda-bhareluM valaNa bhedazakti strI. [saM] phATaphUTa paDAvavAnI tAkAta bheda-zUnya vi. [4] jene bhedano vicAra na hoya tevuM, bhedarahita hoya tevI daSTivALuM [(jaina) bheda-saMvedana (-saMvedana) na. [saM.] judApaNuM hovAne khyAla. bhedAtmaka vi. [+ saM. mana + ] ja e "bheda-bharyuM.' bhedAnabheda puM. [+ saM. mana-meDha] jue "bheda. prabheda." bhedabhAva . [+saM. a-mAva] jIva-Izvara jIva-jaDa jaDa Izvara vacce abhedabuddhi. (dAMtA) eikarUpatA bhedabheda puM, ba.va. [+se. a-meDha] alaga hovApaNuM ane bhedabheda-vAda puM. [saM.] vyavahAramAM dekhIte bheda ke bhinnatA anubhavAtAM hovA chatAM AtyaMtika rIte ekarUpatA ke ananyatA che e mata-siddhAMta (mukhyatve niMbArkAcAryano ane bhAskarAcAryana), tAta-vAda. (dAMta) bhedabhedavAdI vi. [sa,] bhedabhedavAdamAM mAnanAra (mukhyate niMbArka ane bhAskaranA siddhAMtamAM mAnanAra) dAdI a. [saM. me,dvibhava + gu. "I' te pra.] badha alaga che evI sthiti, vividhatAnI sthiti, 'hITajeniTI' (ba.ka.Tha.) bhedAvagAhI vi. [+saM. ad-frI, 5.] taphAvata ke bhedane anubhava karanAruM. "DipharaziyeTiga' (prA. vi.) bhedAvavuM, bhedavuM juo bhedavuMmAM. bhedita vi. [saM.] jAdu pADeluM. (2) ArapAra vIMdheluM. (3) teDI DI nAkheluM. [(taMtra.' bhedinI vi, strI. [saM] taMtra-zAstramAM jANItI eka zakita. bhediyuM vi. [saM. me + gu. "yuM ta..] chAnI vAta jANavAno prayatna karanAruM. (2) bhaMgANa paDAvanAruM. (3) (lA.) takalIna banI raheluM bhedI vi. siM paM.1 jae "bhedaka." (2) rahasyamaya, chAnuM, gupta. [vArtA strI. siM.] jAsUsa kathA, kiTiva-sTerI,' "spAI-sTorI' (da.bA.) bhedu vi [jue "bhedavuM' + gu. "u" ku.pra.] juo bhedI." (2) aMdaranA bheda jANanAra. (3) jAsUsa, guptacara, pAI." (4) maLatiyuM, sAthIdAra, bheru ['bheda-vibheda.' bhedapabheda chuM. (saM. medra + 31-meDha] jae "bheda-prabheda'bhegha vi. [sa.) e "bhedanIya." ghanatA strI. [sa.) e "bhedanIya-tA.' bhebAraza chuM. vicitra veza dhAraNa karyo hoya tevo mANasa bebha vi. bhoLuM. (2) AvaData vinAnuM bheTa (Ta) strI, garama 2khyA, unI vAnI, dhagadhagatI rAkha, 2010_04 Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ UlaTAvuM bhaDasALa [Da [Akha lagADhAvI belaTAvuM akri. jiA 'bheTa,' "nA, dhA] zarIre UnI bhebhUra vi. krAdhe bharAyeluM emaThI strI. pApacuM, bhavAM besaNue (memaNo) puM. e nAmanA eka auSadhIya bera1 (25) strI. [saM. merI] pipUDInA prakAranuM eka lazkarI vAya. [. karavI, kheMcavI (kheM'cavI), 0 tANavI (rU.pra ) madadaeN DhADI javuM] bherara bhera (25) strI, [4e 'bheru.'] sahAya, madada (5) kri.vi. jiA 'bharavuM' dvArA.] sAthe sahita tema mApanI dRSTie sudhI paryaMta artha Apate anugaH 'hAMzabhera''dheAtiyA-bera' ghUMTaNa-bhera' vagere. bheraTa (Taya) strI, jue 'bheTa.' bheraNahAra vi. jaA bheLuM' dvArA.] bheLuM karanAruM bhera11 (bharava) puM. [sa, bhairava] ja e 'bhairava.' bhairava (bha2nya) strI, [saM. maivI] cAkharI nAmanuM pakSI, cIkharI, khuzara [dvArA.] bhairavanI mUrti bhairava-caDI(-DhI) (bharava-caDI,-DhI) srI. [ + jae 'caDa(Dha)vuM' bherava-jaTA (bharava-) zrI. [ + saM.] e nAmanuM eka vRkSa. (2) tADanAM phUlAnI lAMbI chaDI bhairava-japa (bherava-) puM. [saM. bhairava-nava] giranAranI bIjI ka-gaumukhI pAse uttare AvelI sevAdAsanI jagyA pAsenA eka UbhA khaDaka. (saMjJA.) [ khAvA (3.pra) berava-japanA khaDaka upara caDI tyAMthI sIdhI khINamAM paDI ApadhAta karavA. (ra) vikaTa kAmamAM AMdhaLiyAM karavAM. (3) bhAre meTuM sAhasa-karma karavuM] bhairava-joDI (barava-) zrI. [+jue paheravAnuMjanA prakAranuM eka ghareNuM bhairava-3ALI (bharava-jhoLI) strI, [ + ja bhairavaDI strI, revaDI (khAla) bheravavuM sakri. juie 'bharavuM;'enuM A paNa preraka rUpa samajhAya che.] AMTI daIne ke TherAvIne bharAvavuM-vaLagADavuM, laTakatuM rahe ema TIMgADavuM. (2) (lA.) raeNsAvavuM. bheravAvuM karmaNi, kri, bheravAvavuM pre., sa.kri. bhairava-zi(zI, si,-sIMga (5) zrI. [jue' bherava'zi (-zIM,--siM,--sI )ga.'] ceAmAsAmAM thatA kauvacanA velAmAM thatI ziMga 1706 bheravAvavuM, bheravAvuM jue 'bheravavu'mAM. bheravI (bheMravI) srI. [saM. maia1] bhairava rAganA saMbaMdhavALI e rAganI gaNAtI eka savAranA samayanI rAgiNI, bhairavI, (saMgIta.) [laI javAnuM vacaluM sAdhana bheravuM na. [jue saM. merI dvArA] dhamaNamAMthI havA cUlamAM bherAMTavuM (baeNrAMTavuM) .kri. [ja bhe' dvArA.] AluM thaI bhayabhIta thavuM. berAMTAvuM bhAve, kri. beri(-rI) strI. [saM.] jaA bhera. beri(-rI)-nAda puM. [saM.] bherInA avAja beriyA' puM. [ja 'bheru +gu. iyuM' ta.pra.] bheru, mitra, sAthIdAra (khAsa karIne ramatanA) _2010_04 'oNDI.'] kAnamAM [jhALI 'OMLI.'] bhikSAnI meLavuM [rAta karavI] beriyAra puM. lIMbaDAnI jAtanuM eka jhADa berI srI. [saM.] jue 'bheri' [. phUMkavI ( pra.) jAhe. brerI strI. UnI rAkha, belaTa, bheTa, bharasALa [pakSI bherI srI. paMjAba bAjuthI AvatuM eka meAsamI zikArI berI-nAda jue 'bheri-nAda,' bheru vi.,puM. sAthI, sAthIdAra (ramatane!), biThyuM. [.nAM hADakAM (1 pra.) ramatamAM sAmasAmAM dAva khelaveza. bhAMgyAnA bheru (3.pra) aNIne samaye madade AvI pahoMcanAra] bheru-DI strI. [+ gu 'DI' svArthe ta.pra.) sAthIdAra sahAyaka strI bheru-baMdha (ardha) puM. [+saM. vag bhAIbaMdha, sAthIdAra (khAsa karI ramatamAM) bherubaMdhAI (-bandhAi ), bherubaMdhI strI. [+ gu. 'AI''I" ta.pra ] bherubaMdha hovApaNuM. bhAIbaMdho (ramatamAMnI) bheru-bhAva puM. [+ saM] mitra-bhAta, maitrI, 'TIma-spiriTa' belA-kakuTA puMjue 'bheluM' dvArA.] bhIlIne! geLa bhelA e 'bheLADa.' bhelADhavuM jae 'bheLADhavuM.' belI zrI, jie bheluM' + gu'I' pratyaya.] beluM jue 'bhIluM,' bevala na. [aM. bevala ] game teTalA khUNA mapAya ke dArAya e prakAranI yAjanAvALuM eka sAdhana, evala skavera' bhaiSaja na. [saM.] vanaspatijanya davA, auSadha, esaDa, bhaiSajaya ['bhAlA, 2, A beSaja-jJAtana [rsa,] auSadheA vizenI jANakArI, bheyajajJAna beSaja-sAyana na. [saM.] davAne lagatI rasAyana-vidyA, bhaiSajya-rasAyana, 'phArmAsyuTikala kemesTrI' bhaiSaja-vidyA srI., bhaiSajazAstra na. [saM.] vaidyaka-vijJAna, Ayurveda besata vi. seLabheLa thayeluM, bhegavALuM bhe-sata (lasatya) srI. [jue 'bhe' dvArA.] jue 'bhe.' bhesuM na. [4e 'bheMsa.'] be sanuM cAmaDuM [82 besUra (bheMsara) vi. [saM, ma->prA. masuM) (lA.) bheLa (bhaLa) pu. jiA 'bheLava'- bheLavavuM.'] bheLavavuM e, mizraNa, bhega. (2) bhelA. (3) (senA vagerenuM) bhaMgANa, (4) mamarA sela gAMThiyA vagere vAnInuM mizraNa, cavANuM bheLapa (bhaLapya) strI. [jue bheLuM' + gu. '5' te pra, ] bheLA rahevApaNuM bheLa-bhaMjavADha (bheLa") puM. [+jue 'bhaMjavAC/.'] khetaramAMnA UbhA melamAM Dhorane caravA mUkI daI karavAmAM AvatA bagADa bheLavaNa (bhaLavaNa) na. [jae 'meLavavuM' + gu. 'aNa' e.pra.], "NI strI. [+ gu'aNI' kR.pra.] bheLavavAnI kriyA, miNa bheLavavuM (baeNLavavuM) 4e 'laLavuM'mAM. bheLavuM (bhaLavuM) sakri, [ja 'bhaLavuM' dvArA.] khAvAnI dRSTie (khetaranA UbhA melamAM) pharI vaLavuM. (2) (lA.) vaNasADavuM, bagADa karavA. (3) mizraNa karavuM. bheLAvuM (bhaLAvuM) karmaNi, kri. bheLAvavuM (bhaLAvavuM) pra., sa kri Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bheLasaMbheLa bheMsaluM bheLasaMbheLa (bheLya-bheya), bheLa-seLa (bhaLya saMkhya) strI, bheco (bheca) . [ravA. "bha" avAja sAthe cipApele jio "bheLavuM" kArA be padArthonuM mizraNa, apa-mizraNa, haide. (2) mAMsane loce. (3) kaMdAyelI vastu, (4) eNDakaTarezana.' (2) (lA.) goTALo [bheLaseLavADuM (lA.) bhara. (5) kasa, dama. [0 UTa, 2 DI jaje, bheLaseLiyuM (bheca-seLiyuM) vi. [+ gu. "chayuM' ta...] 0 nIkaLI ja (rUma) bhAre parezAnImAMthI pasAra thavuM. bheLa-hIna (bheLa-) vi. [+ saM] bheLa vinAnuM, cokhuM, 0 uThAva (rU.pra.) jamInadosta karI nAkhavuM. 0 kADha nikhAlasa [game tevI rItanuM mizraNa (rU.) Ide karI nAkho . (2) thakavI devuM. bheLabheLA (bheLabheLA) strI jio bheLavavuM,'-dvirbhAva ] meMTha (bhe 8) na. garabaDa. (2) lapa bheLAIseLa (bhe I-meLA) kiM.vi. jio 'bheLAvuM. bhaMDa (bheDa) na. e nAmanI eka vanaspati seLAvuM,' - + gu. "I' saM bha ka] ekameka thaIne bheDAva (bheDAva) chuM. rivA.] Dhola vagADavAnI eka gata. bheLA(-lA) (bheLA(-lADa) . jio bheLAvuM + gu. "ADa" (2) (lA.) phajeto u.pra.] khetaramAMnA UbhA melamAM Dhora caravA mukI karavAmAM bheDI (bheDI) sI. pArasa-pIpaLAnuM eka nAma Avato melano bagADa bheDe (bheDe) muM. taDAke, prabaLa prAti [gama bheLA(-lA)havuM (bheLA (-lA) DavuM) sakri. jio bheLa- bhata (ca) kri. vi. [ja "bhata' dvArA.] tarapha, bAja, (-lA)Da,"-nA.dhA.] bheLATha karavo, bhelANa karavuM bheduM (bheM), - (bhaipha) vi. murkha, bevakUpha bheLANa bheLANa) na. jio bheLAvuM' +. "ANa' kRu.] bhe-bhe (bhaMbheM) ki.vi. jio seM,'-dvirbhAva ] e "bheM." paricaya. (2) saMpIlA banI javuM e. (3) jue "bheLADa." bheMza (bhaiya) e "sa." bheLabheLa (baeNLAbe) sI. [jae "bheLavuM,' dvirbhAva] bheMzaDI-DuM (bhezaDI,-j) jue "bhesaDI, DuM.' juo bheLa-saMbheLa." (2) kri. vi. sAthosAtha, sAghe-lakhuM bhaMza-5-5) (bhezya-pU(pa) che) ja 'bhesa-pU(5) che.' bheLAmaNa (bheLAmaNa) na., aNI sI. [ja "bheLAvuM' + gu. bhezara (bhezara) e "bhesara." AmaNa'-AmaNI" ka...] bheLavavAnI kriyA. (2) bheLava- bheMzalaDI (zalaDI) ja e "bheMsalaDI." vAnuM eTale ke mizraNa karavAnuM mahenatANuM bhezalAM (bheMzalAM ja "bheMsalAM.' bheLAvavuM, bheLAvuM (bheLA) jeo "bheLavuM'mAM. bheMza (bheMzalo) ja "bheMsalo." bheLAvuMseLAvuM (bheLAnuM-saeNLAvuM) aji. [o bheLAnuM,' bheMza leluM (bheca leluM) jue "bheMsa-leluM.' dvibhava.] bheLaseLa thavuM, ekabIjAmAM mizrita thavuM bheziyA-jaLa (bheMsiyA-) e "bhesiyA jaLo.' bheLA(-LI)-sADe ! [ja meLuM dvArA.] parasapara thaI bheMza (bhezI) jue "sI.' gayeluM mizraNa (2) parasparane saMbaMdha ke samAgama. (3) bheMsa(-2) (bhezva,sya) sI. [. mahiNI]> prA. dilI] bheLo vasavATa gAyanA prakAranI jaMgalI svabhAvanI dudhALA prANInI eka bheLiyo vi. puM. jio bheLuM' + gu. '' ta...] (lA.) jAta, DobuM. (2) copATanI ramatamAM kALA raMganuM sogaThe. dhaLA vANA ne kALA tANAne kAmaLe. (2) bhUvA dhUNatI 0 thaI javI (rU.pra.) bhese sagarbhA thavuM. ne bhAI (rU.pra.) veLA pahere che te aDadiyA raMganuM kapaDuM taddana mUrkha. 0pADe AvavI (rU.pra.) bheMsanuM anumatI bheLI strI, jio 'bheLuM' + gu. 'I' strI pratyaya] (maganI thavuM, garbha dhAraNa karavAnI vRtti thavI. 1bhakAmaNuM (rU.pra.) ke anya dALa ne cokhAnuM mizraNa heI) khIcaDI. (puSTi.) nuM mizraNa hAI) khIcaDI. (puSTi.) bihAmaNuM. 1bhAMgavI (rU.pra.) bheMsa sAthe pADAne saMga bheLIDuM vi. [juo bheLuM' + DuM ta.pra.) sAthe rahenAruM thavA. 0mUhuM (rU.pra.) mUrkha, maMda buddhinuM, pADA-maMDa. bhagarI bhAgIdAra bheMza jevuM (-bhe zva,sya-) (rU. pra.) mukhe bheLI-sAde ja meLAsADe." bhesa(-za)DI (bheMsya-(ya)-DI) strI, DuM na. [+]. 'DuM bheLa vi. [jue "bheLavuM' + gu. 'u' ku.pra.] sAthe kareluM, svArthe ta.pra. + "I ' strI pratyaya (sAmAnya.) bheMsa mizrita, guM, ekaTha, ekatrita bhesa(za-5-5) che (bheMca, ca-) vi., pR., [ + juo bhe (bhe) kri vi rivA] 'meM' evo avAja thAya ema. pUN)+gu. uta...] bheMzanA jevA puMchaDAvALo eka [0 karavuM (rU.) meTethI bolavuM]. prakAranA cheDA [pADe, bhese bheMkaDe beMkaDo), . [2vA ! moTe sAde raDavAne bhesa(-zara (bheMsa(-)2) paM. [ja "bheMza(-sa)' kAra.] avAja. [0 tANa (rU.ma.) moTo avAja kADhIne raDavuM) bheMsa-zola-DI (bheza(-sa)la-DI) sI. jio 'bhesa(2)' bheMkavuM (meM kavuM) .. rivA.] mATe sAde raDavuM. kAvuM + gu. huM svArthe ta.pra. + "la' mayaga.] bheMsa. (padhamAM.) (kAnuM) bhAve, kei. bheMkAvavuM (bheMkA ) che,, sa phrei. bhesa(-za)lAM na, ba,va, ji e "bheMsa (2)' + gu. 'luM bheMkAra (bheMkAra) jae 'bekAra." svArthe ta.pra.] ghaNI bheMsa, DelAM bheMkAra (bheMkAra) chuM. rivA.] "meM evo jADo sAde avAja bheMsaruM (bheMsaruM) vi. maLatAvaDuM [vacceno Tekare bheMkAravuM (bheMkAravuM) a.ki. [ravA.) bheMkaDo kADhI 2DavuM. bheMsalI (bhesalI) strI. gADAvATamAM ghasArAthI paDela bheMkAravuM (bheMkArA) bhAve, kri. bheMkArAvavuM (bheMkArAvavuM) bheMsaluM (bheMsaluM) vi. jio bheMso' + gu. huM svArthe che., sa kri. ta...] (lA) pADA jevuM murkha prakRtinuM - 1 2010_04 Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bheMsaluM 1008 bhAruM bheMsaluM (bherAluM) . kuvAna paraDAnA vartulanAM lAkaDAMmAMnuM khUba ragaDavuM. 0nIkaLI javI, verAI javI () eka lAkaDuM bhopALuM khulluM thaI javuM. (2) khuba ragaDAvuM. 0 lAdavI bheMsa(-za-leluM (bhesya(-15)leluM) . lelAMnI jAtanuM eka pakSI (u.pra.) Aphata vaLagADavI, AphatanI sthitimAM makavuM] bheMsalo (bhesalo) 5. gADAvATamAM be cIlA vacce kI . jao * . "I' strI pratyaya] juo jarA UMca bhAga. (2) giranArane jAmakaMDa upara vAdhe- "bharaDakI.' [bhayaDakuM zvarI mAtAvALo pUrva-pazcima patharAyelI dhAravALo DuMgara, baikuM na. [jue "bhaDakuM-pravAhI uccAraNa.] bharaDaku, raivataka (skaMdapurANane). (saMjJA.) bhairavuM sa. kri. jio "bharavuM'-pravAhI uccAraNa.] bharaDavuM, bheMsAra-sagUgaLa (bheMsA-) puM. jio 'bhese' + 'gUgaLa.] bhayaDavuM. maitAnuM karmaNi, kri. bhaTAvavuM pre.. sa. kei. gugaLanI e nAmanI eka jAta ['bheMsane vALa bheTAvavuM, bheTavuM ja bhaMDa'-bharaDavuM mAM. bheMsA(bha)ta (bheMsa (tha)ta) chuM. jio bheMsa' kAra.] bhemI . [sa.] vadarbha bhImaka rAjAnI putrI damayaMtI.' bheMsAle (bhaMsAle) e "bheMso(1). (saMjJA). (2) vadarbha bIjA bhImakanI putrI rUkamiNI.' bheMsAsaNa (bhesAsaNa) paM. jio 'bheMsa' kAra.] me pADe (saMjJA) bheMsAsura (bhesA-) 5. jio "bhese' + . masura] porA- bhaiya-1) (-zya) zrI. jio "bhe"+ gu. "a-(-e) Nika mAnyatAne 'saptazatI-caMDIpAThamAMne eka "mahiSa strI pratyaca. uttara pradezanA maiyAnI sI [bhe.' nAmane asura, mahiSAsura. (saMjJA) (2) (lA) pADA jevo bhayAjI puM, ba.va. jio 'bhe' + "jI' mAnA.] e DarAmaNo mANasa. (3) gadheDe bhaiye puM. saM. stra dvArA hi. bhaiyA -ja. ".] bhaMsAsUra (bhesA-) DuM [e "bhese + sUra.'] pADAnA uttara bhAratamAMthI gujarAtamAM kAma-dhaMdhe AvI rahela haraje mATe AraDavAno avAja koI jJAtine te te Isama bheMsAsurI (bhaMsA-) vi. [+gu. I' ta...] kaMTha ane bhairava pu. [saM.] ziva-mahAdevanuM eka rudra rUpa, kALa-bhairava, sara-tAla vinA AraDIne gAnAruM (2) e nAmane eka savArane mukhya rAga, bherava, (saMjJA.) bhesiTarnazIyA-jaLa (bhe zi8-siDyA) sI. jio "bheMsa bhairava-ghATI DhI. [+ja "dhATI.* bhayAnaka pahADI mArga (-) + gu. "iDyuM ta.pra+ jaLe.'] jaLa nI eka moTI jAta bhairava-ja5 chuM. [saM.1 jue "bherava-japa." [ ga.) bheMsI(-zI) (bheMzI,sI) strI. jio 'bheMsa(-za' + gu. bhairavAsana na. [ saM. mAna] e nAmanuM ganuM eka Asana. I' ta...] bheMsanuM cAmaDuM [cAmaDuM bheravI strI. siM.] bherava rAganI eka komaLa svaravALI bheMsuM na. jio bheMsa + gu. "G' ta...] bheMsanuM ALuM rAgiNI, bheravI. (saMjJA.) bheMso (bheso) . siM. mafoNSa , mahima- ja. gu. bhairavI* vi. [+gu. "I' ta...] bhairavane lagatuM. [caka "bhaisa-] bhesane nara, pADe. (gu. mAM "bheMse' zabda (rUma) vAmamArgIone samAraMbha] rUDha nathI; hiM. "bheMsa.) vijya na. [saM] juo bheSaja.' bhese-gaLa (bha) jue "bheMsA-gUgaLa.' bhaiSajya-jJAna na. siM] jAo "bheSaja-jJAna." bhai . [jae "bhAI'> "bhAI"nuM svAbhAvika uccAraNa meSajyavasAyana na. [saM.) jae "bheSaja-rasAyana." juo 'bhAI!' bhaiSaya-vidhA strI. siM.] ja bheSaja-vidyA.' keI na e nAmanuM eka vRkSa bhaiSajyazAstra na. [saM.] ja e "bheSaja zAstra" bhekSa(kSya) na, siM.] bhikSAthI meLaveluM ke meLavavAnuM kema. (saM.) are, aho anna vagere, bhIkha bhera (bha) puM. [. mathaprA. maga-na.] bhaya, bIkra, bhe, bhaikSa(jya)-kAla(La) 5. [saM.) bhIkha mAMgavAno samaya dahezata, Dara, dhAstI zaikSa-zya-caryA strI. [sa.] bhIkha mAgavA javuM e. (2) (-bhoMiyA)Na (zya) zrI. [ja "bho(-)I' + bhIkha mAgIne maLelA uparanuM gujarAna gu. "a-e)Na" pratyaya.] bhAI jAtinI strI, bhoMyaNa bhakSa(-)-jIvikA strI, [] bhIkha mAgI calAvavAmAM bhe(-)I . [moja-mohama- gAmane mukhI ] AvatuM gujarAna, bhezya-carcA [calAvanAruM pAlakhI upADavAne maLa dhaMdhe karanArI kaDiyA ane cho zaikSa(-kya)-jIvI vi. [5] bhIkha mAgI gujarAna karanArA kArIgaronI dakSiNa saurASTranI eka hiMdu jJAti zaikSa(kSyavRtti strI. siM.e "bhikSAvRtti." ane ene puruSa. (saMjJA.) (2) bharUca surata vagere jillAbheMkSA(-kyA)hAra chuM. [+ saM. -hAra] bhIkhathI mAgI emAM mAchImArane dhaMdhe karatI eka hiMdu jJAti ane ene lAvelA padArthanuM bhajana puruSa. (sajJA.). bhekSA-kyA hArI vi. [saM5.] bhakSAhAra karanAruM beka juo "bhAMka.' bheMTa (Datha) strI. jio "bhaiDavuM' (= bharaDavuM).] bharaDa, bharaDe. jokara (-2) strI. eka jAtanI vanaspati (2) kALa bharaDatAM paho bhUke. (3) kesanI 1rata ane bhakarI strI, eka jAtanuM phala-jhADa. doraDAne bAMdhanArI lAkaDAnI mekha. (4) (lA) AbarU bhAkavuM juo "kavuM.' bekAvuM karmaNi, kri. bekAvavuM [0 kADhI nA(nA)khavI (2.pra.) pAchuM khulluM karavuM. (2) bekAruM na. aMdarathI pilANavALuM bAruM, bakhAru bena ( ' . ' ta] bheMsane A 2010_04 Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhakAvavuM 109 bhegasukha-vAda bekAvavuM, bekAvuM ja "mekavuM'-'bheMkavuM'mAM. bhega-parAyaNa vi. saM.] bhoga karavAmAM macI raheluM bekara (-15) strI. e nAmanI eka vanaspati bhega-pipAsA strI. [saM.] jae "bhega-tRSNA." bhakatavya vi. [saM.] bhajana karavAne gya. (2) bhegava- bhega-pradhAna vi. saM. saMsAra-sukhane mukhya mAnIne jIvana vA jevuM [karanAra, bhegavanAra pasAra karanAruM betA vi. [saM., .] bhajana karanAra. (2) bhegavaTe bhega-priya vi. saM.] saMsAra bhogavavAnuM pasaMda karanAruM bhakatu-kAma vi. siM] khAvAnI irachA karanAruM. (2) bhega-bhAvanA strI, siM] saMsAra-sukha mANavAnI laganIjogavavAnI icachA karanAra vALI IrA bhakatR-tA strI.-tatva na. [3] tApaNuM bhAga-bhUmi sI, siM.] jyAM kAMI karavAnuM nathI ane mAtra bhakatrI vi., sI. [saM. bhagavaTo karanAra (strI) pUrve karelAM karmonuM phaLa ja bhegavavAnuM hoya tevI bhama. bhAga kuM. [saM.] bhejana karavuM e. (2) bhegavavuM e, akarmabhUmi, (2) bhakti jJAna vagere sAdhanAnI sarvathA bhogavaTe. (3) mojamajA, majazokha. (4) bhagavAnane ke upekSA karI dunyavI bhego mANavAnuM kSetra iSTa deva-devIne dharavAmAM AvatI khAdya-sAmagrI, naivedya, bhega-maMdira (-mandi2) na, [saM] ThAkorajIne je oraDAmAM (5) puSTimArgIya maMdiramAMnA ATha "bhegamAMthI baporanA nevedha dharAvavAmAM Ave che teTalo vibhAga. (puSTi.) cAramAMnA bIja bhega. (puSTi.) (6) balidAna. (7) rAjyane bhega2ta vi. siM] dunyavI bhegamAM ra... payuM raheluM, khetI vageremAMthI levAtA dANAnA rUpano hisse, rAjya- kAmI, kAma-rata bhAga. (8) viSaya-sukha. (9) sarpanI zreNa, [0 Apa, bhega-rAga kuM. [saM.] meja-zokha 0 deve (rU.pra.) balidAna ApavuM. (2) chAe prANanuM bhega-lAlasA strI. [saM.] bhoga bhogavavAnI utkaTa icchA arpaNa karavuM. 0 Ava () (rU.pra.) upagamAM bhega- lisA sI. [sa.] bhogecchA." AvavuM. 0 kare (u.pra.) saMbhoga kara. 0 ca(-hA) bhegavaTa puM. [ja e "bhegavavuM" dvArA.1 upaga, vAparavuM (rU.pra) devI vagerenI samakSa pazuhiMsA karI e arpaNa e. (2) (lA.) vAparavAne hakka, kabajA-ha%, "ekadhukaravuM. 0 tha6, 0 thaI pAchuM (rUpra.) sosavuM paDe e pansI-rAITa' sthitimAM mukAvuM. 0 dhare, 0 dharAva (rU.pra) ISTa deva- bhagavaTA haka(-) . [o "bhogavaTe' + 'haka(haka).']. devIne nA dharavuM. 0nA joga (rU.pra) mAThI dazA. 057 bhagavaTAne adhikAra, kera ( gya-) (rU.pra.) (keInI) mAlikI nIce javuM. 0 pharI bhAgavata (ca) strI. jio "bhogavavuM' dvArA.] bhogavavAnI vaLavA (ke maLavA, lAgavA) (rU. pra.) AphatanuM AvI paristhiti, bhagavaTo. paDavuM. 0 9 (rU.pra) sAmAne prANa haro] bhegavavuM sakri. (saM. mona,-nA.dhA] upabhoga karavA, bhega-kAla(-La) . [saM.] te te nakSatra ke rAzimAM te te grahanuM vAparatA rahevuM, upayogamAM levuM. (2) vahIvaTI sattA rahevuM e. (ja.) amalI banAvavI. (3) strIsaMga karavo. (4) sahana bhega-kula(La) na. [4] e nAmanuM eka prAcIna kuLa karavuM. bhagavAvuM karmaNi, ji. bhegavAvavuM . saki. (AdinAtha. Sabhadeve pUjAsthAne sthApelAM cAramAMnuM eka) bhegAvavuM, bhegavALuM jue "bhogavavuM"mAM. (saMjJA) (jaina) bhAga-vAsanA DhI. [sa.) dunyavI bhAga bhogavavAnI kAmanA begaNu sahI. [saM.] bhegavavAnI prabaLa lAlasA bhega-vilAsa chuM. [saM. dunyavI Amedaprada mANavAnI bhAga-coghaDiye (ceghaDiye) ji.vi. [ + ja e "ghaDiyuM' kriyA, amanacamana [vApaNuM + gu. e sA.vi.pra.], bhega-joge kri. vi. [+juo bhegavilAsitA strI, na. si.] bhogavilAsI ga' + gu. "e' trI vi.](lA.) akasmAtu, deva-ge. bhegavilAsI vi. [5] bhega-vilAsa karanAra (2) saMga-varAt [viSaya-nyAga bhega-vRtti alI. [saM.) dunyavI bhoga bhogavavAnuM valaNa ke bhega-tyAga 5 [saM.] bhega bhogavavAmAMthI khasI javuM e, bhAga-daza sI. [saM.] bhegavAnI hAlata bhAga-vaibhava chuM. [saM] AnaMda-ameda ane amanacamana bhegaNI (bhogyaNI) . saM. moninI, arvA. tadabhava] bhegazIla vi. saM.) baeNga bhegavavAnI AdatavALuM, bhaga bhoga karanArI strI [e, "esTinansa' bhogavyA karatuM bhAga-tyAga kuM. [saM] sAMsArika meja-zokha choDI devAM bhega-saMjoge (- sage) ki.vi. [+ jao siMga' + e' bhAga-deha chuM. [saM.] hiMdu mAnyatA pramANe maraNa pachI jIva trI. vi.pra.] juo 'bhAga-coghaDiye." [te upakaraNa je eka prakAranuM zarIra dhAraNa kare che te bhega-sAdhana na. [saM.] bhoga bheLavavAmAM kAma lAgatuM te bhAgadehI vi. siM5.] bhega-deha dhAraNa karyo hoya tevuM bhega-sAmagrI strI. [4] prabhune dharavAnuM che tene gha, (2) bhegapati . [saM.] bhaMga karanAra upapati ke cAra bheganuM te te sAdhana [kSaNika sukha bhAga-5ddhati sI. siM] khetInA utpanamAMthI bhega vasula bhega-sukha na. [saM.] dunyavI bhega-vilAsathI anubhavAtuM karavAnI sarakArI rIta-rasama bhegasukha-vAda . [saM] dunyavI bhoga-vilAsamAM ja sukha bhega-5ramukha vi. saM.] viSaya-sukhathI vimukha thayeluM che evo mata-siddhAMta 2010_04 Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhegasukhavAdI 170 bhojanAMtarAya bhegasukhavAdI vi. saM. puM.] bhegasukha-vAdamAM mAnanAruM bheja 5. [saM.] bhajana-samAraMbha, (2) kRSNakAlIna vAdabhAga-sthAna na. [saM.] bhega bhegavavAnuM ThekANuM. (2) ne eka phirakA. (saMjJA.) (3) bAramI sadIno mALavAne (lA.) sthala deha vidvAna e nAmano eka paramAra rAjA, bhejadeva, (saMjJA.) bhegaLI strI, (saM. majhA dvArA ] meTA ke nAnA daravAjA bhejaka vi. saM.) bhajana karAvanAra, (2) puM. uttara gujaUghaDI na paDe e mATe aMdaranA bhAgamAM rAkhavAmAM rAtanA trAgALA brAhmaNenuM e nAmanuM ekra kuLa ane ene Avato te te AgaLa puruSa. (saM.) [vyApAramAMne eka, (kAvya.) bhegaLa na. e bhaMgI.' bhejaka-tva na. [saM.] kAvya ane nATakamAMnA be mAnasika bhegaLa-bhaTiyA ja "bhuMgaLa-bhaTiye." bheja deva ! [sa.] e "bheja(3)." bhegaLa bhaTAda ja "bhagaLa-bhaTa8-6)." bheja na na. [saM.] khAvuM e, jamavuM e. (2) khavaDAvavuM e, bhegaLiye paM. jio "bhagaLa' + gu. "chayuM' svArthe ta pra.] jamADavuM e. (3) (lA.) khAvAno padArtha (thALImAMne bo) AgaLa, AgaLiyo bhajana-kAla(-La) DuM [sa.] jamavAne thayelo samaya bhAgAkarSaNa na. [saM. mo+ mAkarSana] bhega bhegavavA bhejanakharaca, bhajana-kharca puM, na. siM. + e "kharacataraphanuM kheMcANa [hakka "kharca.] kherAkIne lagato vyaya, vIzI-kharca bhegAdhikAra chuM. (saM. mota + madha ] bhegavaTe karavAne bhajana-khaMTha (-kha3) . [saM.] makAnamAM jamavA besavA bhAbhilASa paM. siM. moLa + mafma-chAza ja 'bhege che. mATe oraDe, 'DAiniMga ma' jinAlaya bhagAmI vi. saM. moga dvArA] bhagavaTo karavAnI zarate bhejanagRha na. [saM5.] jamaNavAra karavAnuM bAMdheluM makAna, rAkheluM (jamIna vagere) bhajana-tyAga kuM. [saM.] jamavAnuM choDI devAnI kriyA bhAgAyatana . (saM. mo. + mAM-gharano bhega bhegavavAnuM bhejanatyAgI vi. saM. 6.] jamavAnuM choDI denAra (vyakti) sthAna. (2) (lA.) skUla zarIra bhajana-dakSiNa strI, [.] bhajana cAlu hoya te samaye bhegA . saLagAvelA lIMbhADAmAM paDatuM te te bAkeruM brAhmaNone apAtuM rekaDa dAna [vAnIonI tapasIla bhegAra chuM. saurASTranI vaDhavANa ane lIMbaDI najIkanI bhajana-patraka na, siM.] jamavA AvanArAone mATenI te te nadInAM nAma, (saMjJA.) [vAmAM laganIvALuM bhejana-5dArtha chuM. [saM] khAvAnI che te vAnagI bhegAsata . [saM. mon + mA-haad] ezaArAma bhagava- bhajana-pAtra na [saM.) bhojana karavA mATenuM te te vAsaNa bhegAsakati zrI. [saM. mona+-savita] ezaArAma bhegava- bhajana-bhaTa,dakuM. [sa. + jue "bhaTa, -."] kevaLa bhajana vAnI laganI karavAmAM mAnato brAhmaNa. (2) vi. khAudhara. (3) (lA.) bhegAsana na. siM, moLa + mAna] saMga karatI veLA khuzAmatiyuM miATe Ubhe karele mAMDa dehano thato ghATa, (kAma) [mAMne eka prakAra bhejana-maM5 (maDa5) ! si.] bhejana karavA besavA bhegAMga (gA) na. si. mo+ a#] aMgasthaLanA traNa bhajana-vidhi 5, zrI. [,puM] jamavAnI vyavasthita pravRtti gAMtarAya (bhegA-tarIya) 6. si. mor + aar] bhajana-vyaya puM[saM.] jAo 'bhajana-kharaca." bhega bheLavavAmAM AvatI aDacaNu. jena) bhajana-vyavasthA strI. [saM] jamavAnI goThavaNa bhogika 5. si.) gAmane mukhI rakhevALa. (2) ghoDAne bhojana-vyavahAra puM. [sa.] eka-bIjAnuM rAMdheluM eka-bIjAM rakhevALa, kANiyo khAI zake e prakArano saMbaMdha bhAgiyA sI. vAvaNInAM bI rAkhavAnI TapalI bhojana-zAlA(-LA) sI. (saM. jyAM besI samUhamAM bhojana bhAgiyuM vi. [saM. mota + gu. "IyuM ta...] bhega bhegava- karAtuM hoya tevuM bAMdheluM sthAna, bhejana-gRha nAruM, bhegI bhajana-samAraMbha (-samArambha) . siM] jamaNavAra bhAga vi. siM5.] bhaMga karanAra. (2) dunyavI bhegamAM bhejana-sAmagrI strI. [saM.] bhejana taiyAra karavAnI kAcI rahyuM-parayuM rahenAra, (7) (lA.) saMsArI, gRhasthI. (4) pAkI badhI vastuo paheravuM e, anna-vastra 5. sarpa [zeSanAga bhojanAchAdana na. [+ saM. mA- na) khAvuM ane oDhavuM bhegA (bhAgIddha) 5. siM. monina + ] sane rAjA bhojanAlaya na. [+ saM. marg] jue "bhejana-gRha." bhAgechA sI. [saM. mona + 28] bhege jogavavAnI bhejanAvazeSa chuM. [+se prI- jamatAM vadheluM eThuM, jaThaNa AkAMkSA [sattA mANavI e bhejanAvaziSTa vi. [+ saM. ava riASTa] jamatAM paDaghuM raheluM, bhegezvarya na. [saM. mor + ] bhoga bhegava ane eThuM, chAMDaNa. (2) na. juo "bhajanAvaze.' bhegaizcaryambakata vi. [saM.] bhega bhegavavAmAM ane sattA bhejanAMta (-bhejanAnita) pu. [+ saM. mantajananI pUrNa mANavAmAM masta baneluM ( [madadanI rakama huti, jamaNavAranI ke jamavAnI samApita bhegetra na, jie saM, moLa dvArA.) bhagavaTA kAje apAtI bhejanAMta-dakSiNa (bhejanAnta) strI, [saM] bhejana pUruM bhegepabhoga kuM. [saM. mona+3 mo] bhegane bhAgavaTo, thaI jatAM brAhmaNane apAtuM rokaDa dAna amanacamana karavAM e ni. mAla-milakata bhejanAMtarAya (bhajanAntarAya) kuM. [ + saM, attarA] bhAgya vi. siM] bhogavavA pAtra, bhegA karavA jevuM. (2) bhAjana karatI veLA AvatI aDacaNa 2010_04 Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhejaniyu 1711 bhopuM bhajaniyuM . [sa. monana + gu. IyuM" ta. pra.] bhajana, bheDAmaNa na, (-zya) samI. juo "bhAMThAmaNa." (padhamAM) huM ja e "bhAMThe.' [karI aAMbalInA kAtaLA) bhejanIya vi. [saM.) bhojana karAvA jevuM, khAvA jevuM bheTa () vi, sI. pAkavA upara AveluM (khAsa bhAjanepagI vi. siM. monana+3panI, vi.] jamavA bekuM vi. DuM mAM kAma lAge tenuM [vagere. (saMjJA.) bhATiyAM rIgaNa na. ba.va. nAnI jAtanAM rIMgaNAM bheja-5ti muM. [saM.] bhejavaMzanA yAdavone svAmI-kaMsa bhUMDI strI. [ja e "bheTuM + gu. 'I ' pratyaya.] tucabheja-patra na. [saM. mUrkha - prA. muka7 + saM.] bhUrja kAramAM) mehuM. [0 bhUMsI nA(nA)khavI (u.pra.) nAza karavo] yakSanI pAtaLI aMtarachAla, bhUpatra (maya kAlamAM DuM na. (khAsa karIne sarpanuM moDha. [0 TI marI javuM jene kAgaLane sthAne vipulatAthI upayoga thato ane (rU.pra.) mAthAkuTa karI thAkI javuM] hajI paNa nAnA yaMtro lakhI mAdaLiyAmAM baMdhAya che.) bheNa (-bheNa) na. [saM. mavana > prA. masaLa] sarSa uMdara bhejaparI vi., bI. [bhejapa kaI gAma + gu. I" vagerene rahevAnuM jamInamAMnuM dara strIpratyaya.] zeraDInI eka jAta bheNu* (Na) na. tabalAM pakhAja vageremAM hAthathI bheja-parIkSaka vi. [saM] bhejananA padArthonI parIkSA vagADavAnA bAMyA upara lagADAtI ghauMnA loTanI kaThaNa karanAra lUgadI bhAjapa chuM. ['bhejapa' koI gAma + gu, "B' ta. pra.] bhANiyuM (NiyuM) . [ ' Na' + gu. IyuM' ta...] mAthe bAMdhavAnA pheMTAnI e nAmanI eka jAta tabalAMnI jeDamAMnuM jenA upara bheNa lagADavAmAM Ave ke bhejapurI vi., sI. [ bihAranuM eka gAma "bhejapura' + na Ave tevuM DAbe hAthe vagADavAnuM nara, bAyuM ga. "I' ta..1 bihAranI e vibhAganI bhAratIya Arya bhaNuM (bhANuM) na. [saM. monana- prA. mogAma-] jamaNa, kuLanI eka prAMtIya samRddha belI. (saMjJA.) bhejana nibaLA prakAranuM bheja-rAja . [sa. e "bheja(3). bhetara vi. [ hiM, "tA."] dhAra vagaranuM, bahuM. (2) halakuM, bhejavuM na. rAtA moDhAnuM vAMdaruM, mAMkaDuM bhetI strI. majUrI bheja-vaMzI (-vaMzI) vi. [5], zIya vi. siM] bheja- bheTIdAra chuM. [ + pha dAra" ta.pra.] majara vaMzanA yAdavanA kuLanuM. (saMjJA) thaka ja "bothaDa.' bhAI strI. siM. AtR-navA prA. mAphakanA > apa. bhAthuM na. khetaramAMnA melanAM mULiyAMne aDe. (2) mAnA ] bhAInI patnI, bhAbhI, bhAbhu zeraDInI gAMTha uparanAM mULiyAMne jha. (3) sAvaraNanuM jAdhipa paM. [, mora + api-5] jue "bheja-pati." A e. (4) vi. (lA.) gamAra, aDhabatha. (5) ThATha, mukhe, bhajavatArI vi. [ saM. mona-jhava-tArI5. ]lA.) bhejanA jaDa, (6) beDoLa ke badasikala. (7) kaNabI vagere jevuM khUba udAra kheDUtonuM eka khijavaNuM. [0 bharavuM (rU.pra.) peTa bharavuM) bhajiyuM na. rAtrie caLakatuM lAgatuM eka jAtanuM jIvaDuM thayuM. coTalo bhajiye . [ saM. mona + gu. 'IryuM svArthe ta.ka. 6 vi. ochI samajhavALuM. (2) bheLa bhajana. [0 de (rU.pra.) khAI javuM, nukasAnImAM nAkhavuM bhejuM vi. TheTha. (2) ulu 0 bhajavavA (u.pra.) kharAba kAma karavuM] [mANasa bhApaluM na. kALu (muMbaImAM) bhejiye vi, . gaNatarImAM na Ave te mAmUlI bheMpavuM kri, tAkI tAkIne jevuM. pAvuM karmaNi, phri bhejI vi. [saM. 6, samAsamAM uttara padamAM)] bhajana bhapAvavuM che, sa.phri. karanAra (jemake mAMsa-bhejI" "zAka-bhejI) paLo . e nAmanI zAkanI eka vanaspati bheya vi. [saM.] jue "bhejanIyaM-'bhaktavya." (2) na. pALa-saMga (-sa) vi., pR. [saM. ma9-liMa] (lA) khAvAne padArtha, khAdya. (3) bhegavavAnI vastu kama-akkala mANasa bhojyAbhAjya vi, [saM. ma-mokaa] khAvA jevuM ane na bhapAvavuM, pAvuM ja e "bhepavuM'mAM. khAvA jevuM, bhakSyAbharyA [(2) mUrkha, bevakUpha pALuM na, pila, pikaLa, aMdaranuM pilANa. (2) (lA.) bheTa(-4), DuM viM. buddhi vinAnuM, kazuM na samajhe tevuM. tarkaTa, kAvataru. [0 kADhavuM (rU. pra.) khAnagI ughADuM pADavuM. bheTavuM na, anAjamAM paDatI eka jAtanI jIvAta, killuM 0 nIkaLavuM (rU.pra.) piola khulI ghaI javI]. bheTa chuM. mAno ke pAM na., ba.va. ji e "bhopi.' moTe bhAge na, ba 1. bheTa-TiM)gaDI jae "bhAragaNI.' mAM] (kAMI tucchakArane arthe) saurASTranA rabArI mAtAnA bheTI strI. kUtarI upAsaka). (saMjJA.) bheTIluM na. nAnuM galuDiyuM, kurakuriyuM, (2) varunuM nAnuM baccuM bhepI . [ja "puM.' + gu. I' svArthe ta...] bheTo . kamaLanA goTe. (2) makAI DoDo mahAdevane pUjArI, bharaDe. (2) . (3) Thaga Tha, huM ja e "bheTa, DuM' bhe! vi. [jae "bhepuM.'] (lA.) dekhAvamAM jADuM-meTuM. beTha5 (-4) jue "bheTha5." (2) akakala vagaranuM 2010_04 Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pe 112 bheI ! hu e " AI bhALuM bhopa kuM, UMTa vagere vecavAno dhaMdho karanAra rabArI. (sau) bheru chuM. juo "bholariyo." eNphIDuM jue "bhaluM." bhUlavuM na. bhajiyuM -bhakaM ni. baTakuM, ThIMgaNuM bhelu chuM. vAMdaro bhe muM. stana, beba bhavana na. | saM. muvara ] duniyA, loka, jagata zrema (-mya), kA strI. [sa, siM,0] bhUmi, jamIna, bhavana na. [saM. mavana] makAna, ghara dharatI. (2) janma-bhUmi evA ja "bhavAya.' ma-vAra puM. [saM. mauna-vAra] maMgaLavAra. (saMjJA.) bhavAI jue "bhavAI.' bhemiya(-)Na (zya) a. jio 'bhemiyo' + guM. "a- bheza(-sa),0DI sI., 03 paM. cInI jananeMdriya. (azlIla.). (e)Na.] bhomiyAnuM kAma karatI strI bheha na. velAnI banAvelI IMTaNI bhemiyuM vi. saM. meMfmAna -prA. momina-] jamIna harAvuM (bherAvuM) a.kra. maraNa pAmavuM rastA vagerenuM jANakAra. (2) (lA.) mAhitagAra bheLa 5. tammara, (2) tammarathI thatI ulaTI miNa (zya) e "bhemiyaNa." bheLa5 (3) sI., paNa na, [ja e "bheLuM' + gu. "pa-- bhemiyA vi. 3. [jae "bhemiyuM.'] pradeza temaja prAcIna "paNa" tama. bheLApaNuM, bheLAI bheLavavuM e arvAcIna sthAno ane padArthonI jANakArI dharAvanAra bheLavaNI strI. [e "bheLavavuM' + gu. "a" ku.pra.]. AdamI. (2) rAhabara. (3) IDara rAjyanA nA jAgIra- bheLavavuM sa.kri. [e "bheLuM,'-nA. dhA.] UMdhuM-catuM kahI samadArone eka prakAra. (saMjJA.) jhAvI levuM, kesalAvI levuM. kesalAvI samajhAvavuM, vizvAsa bhoyaDo chuM. baLadanAM meDha ane mAthe baMdhAtuM sUtaranuM sAdhana AvI rahe ema chetarI samajhAvavuM. bheLavAvuM karmaNi,, bhAya-balA ! si. mitro e nAmano eka choDa kri. bheLavAvavuM che., saki. ya-bhADuM jue "bheAMya-bhADuM.' bheLavAvavuM, bheLavAvuM ja e "bheLavavuM'mAM. bhaya-zita-zakSi,sIMga (gya) e "bhaya-ziMga.' bheLAI sI. jio 'bheLu' +gu. "AI' ta.ka.] juo bhe ja bhayo." bheLapa." [jae "bheLuM." bhora . [saM. ma ] gADuM bharAya teTalo caDAvelo lAkaDAM bheLiyuM vi. jio "bheLuM' + gu. "WyuM' vArthe ta...] vagerene jazo, bhara bheLiyA vi, puM. [ja "bheLiyuM.'] bheLA zaMbhu-bhagavAna bhera [ vraja, ] vahelI savAra, maLasakuM, paroTha ziva - jio "bhoLiyuM'-bheLuM." bhera-phUlana. [jao "kUla' dvArA.] beraDInI jAtanuM eka jhADa bheLIDuM vi. jio bheLuM' + gu ' svArthe ta...] bheraDhajaivi. umaranI daSTie pAkavA AveluM | bheLe vi. [de. prA. moTara -] saraLa ane nikhAlasa svabhArarAvuM a.ki. jie "bhera7,' - nA.dhA. ] kuNI bhAvanuM, vizvAsu svabhAvanuM. [0 brahmA, 0 bhaTa bhaTArka, cAmaDInuM sukAI taraDI javuM. (2) kuNA kaNanuM sukAI 0 bhA, 0 bholuM, 0 bhAluM (rU.pra.) taddana bheLuM] kaThaNa thaI javuM 1 eka pakSI bheLo vi, pR. jio "bheLuM.'] jae "bhoLiya." bhAraDI . khetInA melane nukasAna karanAruM e nAmanuM [0 nAtha, 0 zaMkara, (-za62) 0 zaMbhu (jAbhuM) (rU.pra.) bhAraNu na. ziyALa loMkaDI varU vageree jamInamAM khAdI nikhAlasa hRdayanA bhagavAna ziva, ("bheLAnAtha" "bheLAbanAvela kho, bheNa zaMkara' mAnArthe). bhA, 0 bhAI, 0 rAjA (u.pra.) taddana bheraNiyuM juo "NiyuM.' bhoLo mANasa. ("bheLA-bhA' "bheLA-bhAI' "bheLA-rAjA' rasAla na. eka prakAranuM vRkSa, kalAkaruM mAnArthe.)]. beraMga (ra) jAo 'beriMga.' meM (bhe) sI. [ saM. bhUmi dvAra] bhoMya, jamIna, dharatI, beraMgI (ragI) zrI. e nAmano eka choDa (2) mALa, majalo. [0 khataravI (u.pra.) zaramAI javuM. beraMbhera (bherabhe2) kri.vi. taddana khalAsa, saphA-caTa 0 cATatuM karavuM (ra.a.) pachADavuM. (2) mArI nAkhavuM. 0 meriyA muM. bAjarAno pULe mApavI (rU.pra) paTakAI paDavuM. 0 bhAre thavI ke thaI riMtaraMga (bhavi(-2)9) moTo sarSa, nAga, bhujaMga pavI (u.pra) khUba ja zaramAvuM. 0 bheLuM (ke sarakhuM) beriM(ra)gaDI,-7I cI. e nAmano eka jaMgalI choDa karavuM (rU.pra.) pachaTa pADavuM. 0mAM bhaMDAravuM (-bhaDAravuM) bhAla vi. poluM chatAM dekhAvamAM sthaLa (rU.pra.) eTI devuM]. [avAja thAya ema bhAlaka, kuM na. keLI vagere jJAtinuM eka khijavaNuM bhe2 (be) kri. vi. rivA.] bhaMgaLa meTara vagerene evo bhelara na. gAMDaLa vagere bAju thatuM moTuM ane ekAM bho-AmalI, AMbalI (jo) strI, jio bhev+ bI vALuM piluM jADI chAlanuM maracuM AmalI'-'AMbalI.'] e nAmanI eka vanaspati bhalariyA puM. jio "bhala' + gu. "yuM ta.pra.] TAMkAnI bhe-AmaLAM, bhe-AMbaLAM (eN) nA, ba.va. eka prakAranAM peThe mathALe khUba sAMkaDA mAMne kUvo aivaLanI eka jAta bhelarI sI. [ja e "bhAlaruM' + gu. "I' pratyaya.] bheAM AvaLa (bheM-Avatha) strI. [jae "bhe" + "AvaLa.']. bhalariyA kUvA jevI vAva bheIja-) bhaI, ya) satI, [ja e "bhe."] e "bhe (1)' 2010_04 Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAI re 1717 ya-maga bhoI (I) jue bhoI." [(ra) bheMkAvAnI asara AmalI --bheM-AbalI. bheAMka (ka) . [jao bhoMkavuM.'] bheMkavAnI kriyA, bhoMkaNI. bhaya-AmaLAM, bhoMya AMbaLAM (ya) jue "bhe-AmaLAM' bheMkaDuM (ka) vi. bahu jADuM -bheM-AMbaLAM.' bhekara (kara) na. eka jAtanuM e nAmanuM jhADa bhoMya-AvaLa (ya-AvaLya) e "bheM-AvaLa." bheMkavuM (ka) sa. kri, rivA.] (aNIdAra vastuthI kANuM bhoMya-Ika (bhaya-kaDatha) strI. [jao "bhoMya' + "IkaDa'.] paDe ema) besavuM, ghoMcavuM. bheMkAvuM (bheMkAvuM) karmaNi, e nAmane eka vele [e kaMda, rAnI kaMda kri. bekAvavuM (kAvavuM), presa.ke. bhoMya-kaMda (bheAMca-ka6) puM. jio 'ya' + saM.] e nAmane bekAvavuM, bhoMkAvuM (bhoMkA) juo "mekavuM'mAM. bhoMya-kAMkasI (ya) sI. jio bheya' + "kAMkasI.] jokasa (ka) 5. jAdugara, (2) DAkaNe mANasa e nAmano eka choDa, haiya-kAMsakI ['bheya-kaMda.' kAka (kA-bheMka) strI. [ja bhoMkavuM,'-bhiva.] bhoMyakAMde (joya) . jio "bhoMya' + kAMde.'] juo vAraMvAra bhethA karavuM e, cA-ghAMcI [bAMdhakAma bhoMya-kAMsakI (ya- strI. [juo "bhoMya + "kAMsakI..] kAma bhAM) na jio ' + "kAma.'] makAnanuM ja bhoMya-kAMkarI.' bheMkAra (bhakAra) 5. [vA.] avAja. (2) bhUMkavuM e bhoMya-kilo (ya) kuM. [ja e "bheAMya'+kilo.'] maja -keThI (koThI) sI. [ja "bha' + koThI.'] suraMga bhoMyakoLuM (bhoMyakoLuM) e "bhe-keLuM." keDavA mATe jamInamAM karelo khADe ['bheya-kALuM bhoMyakhapATa (bhaya-khapATatha) strI. [jae "bheca' + meM-keLa (keLuM, na. [ja e "bha' + kALuM."] juo "khapATa.'] e nAmanI eka vanaspati bhe-khALa (bha) 5. [jae "bhe + "khALa."] jao bhoMya-khALa (ya) jue "bha khALa." bhaiya-khALa." [eka jAta bhoMya-gaLI (bhoMya tI. jio "bhaiya' + "gaLI.] e be-cakala () zrI. jio bhe' + "cakaluM.'] cakalAMnI nAmanA eka patharAtI jAtane choDa bhA(bhA)pa ((bhA)) sI. jio bheMTha+ gu. bhoMya-caMpe (bhaya-co) pR. bA~ya' + "caMpo.'' e " ta...], bhe(-)ThA-5-ma)Na ((-) ThApa(-ma) nAmanuM eka nAnuM phUla-jhADa na. [+]. "paNa""maNa" ta...] bheThA paDavApaNuM, bhIlApaNuM bhoMya-jAMbu na [ja e "bheya' + "jaMbu."] jAMbune eka prakAra ThI (DI) strI. jaba "bha-kohI." bhoMya--do)DI (bhoMya- strI. [jao bhoMya' + :--dobheM-beThuM bhe(-)ThuM) vi. bhIluM paDeluM, zaramiMdu DI.") DeDI nAmanI vanaspatine eka prakAra thayeluM, bheThapavALuM, khasiyANuM thayeluM bhoMya-taravaDa (ya-taravaDaSa) strI. jio 'ya' dvArA.] bhaTAre (bhaMDAre) muM. unALAmAM phAlata eka cheDa e nAmanI eka vanaspati, mIMDhiyAvaLa, senAmukhI bhaiDuM vi. mUrkha, bevakUpha bhoMyataLa,LiyuM (bhAya-) jae "bhe-taLa, LiyuM." (91)-taLa bheM(nyataLa), LiyuM na. jio "bha' bhoMya-daDI (bhAMca) strI. [ja "bhaya' + "daDI.) e nAmanI + saM. tae + gu. "yuM? ta.pra.] jamInanuM taLiyuM, jamInanI eka vanaspati [nAmanI eka vanaspati sapATI, bhUminala. (2) majalAvALA makAnane jamInane bhoMya-daMDI (ya-daDI) sI. jio "bhaiya'-"daMDI.1 e aDIne Avela mALa. [LiyA kSetraphala(-) na. [+saM.] bhoMya-doDI (bheya-) e "bheAMyaDeDI." makAna vagerenI sapATInuM rasa-rasa vagere taLuM, "kApeTa bhoMyapatrikA (ya) strI. jio 'ya' + saM.) jAo eriyA bhUmi-patrikA.' bhe tuM (bhotuM) vi. kama-akkala bhoMya-pAtarI (bhoMyaruM ja "bhe-pAtarI." bhetA (ta) paM. phaLane na khAI zakAya te bhAga bhoMya-pAtharI (ya) jeo "pAtharI." bhAM (6) vi. ALasu, edI. [0 lAlA (rU.pra.) bhoyaphaTAke (bhaya-),kaDe, kayA 5. [ja e "bhoMya' + edI mANasa] phaTAkA-kaDe, kiyo..] jamIna upara pachADI phoDavAno bhoM5 (pa) paM. rivA] (lA) maTaranuM horna phaTAka (bhautiyAnA prakAranI bhoM-pAtarI (bhe- strI. jio "" + saM. trixi] e bhoMya-phUdaDI (ya-) strI. jio "bhoMya" + kudaDI.] nAmanI eka bhAi e nAmane eka patharAto cheDa chokarIonI phadaDInI eka ramata bhoM-pAtharI (jo) strI. [juo bho"+ pAtharavuM" dvArA] bhoMya-ga (bhaya phegya) strI. [ja e "bhoMya' dvArA] e bhopuM chuM. [ravA.1 jue "bhepa." [magaphaLI.' nAmanI eka vanaspati [e nAmane eka choDa bhoM-phaLI (bha) strI. [ juo "bhav+ "phaLI.'] jue bhoMya-bala, -La (ya-balya, -N) sI. [jao "bheya- dvArA) bho-bhADuM () jUo "bhoMya-bhADuM." bhoMya-balA (ya- strI. jio "ya' + "saM.'] e bho -bho (bha-bhe) kiM.vi. rivA.] meTaranA horna vagere nAmanI eka vanaspati [(2) (lA.) garAsa, jAgIra avAja thAya ema bhoMya-bhADuM (bhoMya-) na. [o "ya"+ 'bhAI.] jamIna. bhoMya (bhaiya) zrI. juo "bho(1-bheIla bhoMya-bhADuM (ya-) ja "-bhADuM." bhoMya-AmalI, bhoMya-AMbalI (ya-) juo - bhoMya-maga (ya-) puM, ba.va. jio "ya' + maga.] Jain El o ternational 2010_04 Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhoMya-madha 1014 bhramaNa-kArI magaphaLI, bhaya-ziga, mAMDavI bhautika vi. siM] prakRtinAM AkAza vAyu teja pANI bhoMya-madha (bhaya) na. jio 'ya' + madha."] jamInamAMnI pRthvI e tane lagatuM, pArthiva (3) zarIrane lagatuM, phATamAMnA madhapUDAnuM madha [mayALane vele zArIrika, "phijhikala.' (A.bA.) (4) padArthavidyAne lagatuM bhoM ya-mayALa (ya) kuM. jio "bhaiya' + mAyALa.'] bhotikavAda puM. [] dekhAtAM vAyu teja pANI ane bhoMyarasa,se (AMya-) puM. [ja e "bheya' + saM. rasa + gu, pRthvI e cAra te sivAya bIja' kazuM ja nathI evo e" vArthe ta,.] gAranA pipaDAomAM mATI mIThuM mata-siddhAMta, nAstikavAda, jaDavAda, cArvAkavAda, meTIvagere nAkhI banAvelo sAjA upara lagADavAne eka ragaDe riyAlijhama' [meTIriyAlisTa' bhoMyarIMgaDI, NI (bhaya-1 ja bhe-rIMgaDI,vNI.' bhotikavAdI vi. [ saM.] daitika-vAdamAM mAnanAra, bhoyaruM na. simamAdala-prA, moma-harama-] makAna vagerenA bhautika-vijJAna na. bhotika-vidyA strI, bhautikazAstra taLanI nIce eraDe, bhUmi-gRha, 'beImenTa kulera (ga, na. si.] padArtha-vijJAna, "phijhikasa.' vi.), "selara niAmanuM eka ghAsa bhautikazAstra-tA, bhautikazAstrI vi. [ saMpuM.] bhautikabhoMya-lAMpa (ya) 5. [ja e "bheya+lAMpaDe."] e vidyAnuM jJAna dharAvanAra bhoMya-li (ya-veca. [juo bheya"+ "vela.'] e bhIma vi. [saM.] bhUmine lagatuM, pArthiva (2) puM, maMgaLano nAmanI eka vela graha ane vAra. (3) dhUmaketu, paMchaDiye tAre, komeTa. bhoMya-za(sa)Na (bhoMya-za(-sa)raya) strI. [ja bheya" (4) bhUmine putra-narakAsura (je bhAratavarSanA pazcima + "zaNa.] e nAmanI comAsu eka vanaspati bhAgane, nahi ke AsAmano- "prAgatiSa" nagarano rAjA bhoMya-zamI (bhoMya-) . [ ja ' ya' + saM] beraDI, hatA ane kaNe haNyo hato.) (saMjJA) [( .) paTakaMDI. (ra) beThI khIjaDI bhauma-pradoSa chuM. [saM.) maMgaLavAre AvatuM pradezanuM vrata. bhoMya-zata-saMsalI (bhAMca-(-sa)salI) strI, peTalAda bhauma-vAra, sara puM, siM.] ja "bhomavAra.' bAja ramAtI eka ramata bhoma-vighA jI. [sa.] pRthvInA peTALamAMnA padArtho temaja bhoMyati-zI, si, sIma (ya-) strI. jio bheya"+ dharatIkaMpa vagerene lagatuM zAstra, bhUstaravidyA, "phijhiyolejI" zita-zI,sikasI,)-ga."] magaphaLI, mAMDavI, bhaya-maga, phophAM bhImAsura DuM siM. mamamar] juo "bhauma(4) bhoMya-zIra (ya-zIraDI strI. [ja e "bheya' dvArA.] bhomika vi. saM.] bhUmine lagatuM. (2) bhemiyuM. (3) e nAmanI eka vanaspati 5. jamInadAra [kriyA. (2) sI. bhUstara-vidhA bhoMya-za(sisI)ga ja "bhaiya-ziMga." bhomikI vi. strI. [saM.] bhUmine lagatI te te vastu ke bhoMya-saNa (bhAMca-samya) jue "bheca-zaNa." bhaumitika vi. [sa.] bhamiti zAstrane lagatuM, " meTrikala' bhaya-samera (ya) . jio "bhaya' + "meravo.] bhavuM e bhaukavuM. bhoMkAvuM karmaNi, vi. bhoMkAvavuM sameravA nAmanI eka vanaspatinI jAta bhoMya-saMsAlI (bhoMya-sasalI) ja "bhaya-zaMsalI." bheMkAra chuM. [2vA.] pokAra bhoMya-si(sI)ga (bhoMya-) jue "bheca ziMga.' bheMkAvavuM, bhokAvuM ja "bhau-bhakavuM'mAM. bhoya.saMghaNi (bheca-) vi., . jio "ya' + bheTAM ja "bhoDAM.' saMbaNiyuM.] (lA.) jamInanuM mApa karanAra mANasa, "sarveyara' vyAna puM. khADe (zarIranI cAmaDI upara) bhayAra abhayAra) na. [saM. moMmAnAra > prA. momavAra] bhrama chuM. [saM.] roLa goLa bhamavuM e. (2) (lA.) bhrAMti, jao "bhaiyaruM.' [miyuM, mAhitagAra bhramaNA, "helpazizina." (3) saMdeha, zaMkA. (4) peTe tarka. bhoya bhAMgali. saM. maumila- > prA. momiyama-dvArA] (5) anyathA jJAna, "ijhana." (na..) (vedAMta.) bhoMratiyAM (bheratiya) na., ba.va. jamIna uparanA rajakaNa bramaka chuM. (saM.) parImAM eka vistRta jJAnataMtu, "gasa' bhoMsavuM (bhesavuM) sa.ki. kahevuM, belivuM, vadhavuM. bhoMsAvuM bhramakAraka vi. [saM.], bhrama-kArI vi. [saM. puM] bhrama (sAva) karmaNi, kri. bhoMsAvavuM (sAvavuM) che, sakri. karAvanAruM, bhrAmaka bhoMsAvavuM, bhoMsAvuM (bhesA- juo bhasavuM'mAM. brama-jaDI sUkI. [+ ja "jaDI.'] e nAmanI eka vanaspati bhokaSTama kema, [.] "are kaSTa' "bhAre Aphata evo bhrama-janaka li. [saM.] bhrama Ubho karanAruM, bhrAmaka uda gAra bhramajALa e. [+juo "jALa.'] (lA.) bhramamAM nAkhanArI bho-bhaka sakri. artha vagaranuM ke nakAmuM belavuM. paristhiti bhAta-bhAM)kAvuM karmaNi, ji. bhau(-bhAM)kAvavuM che, sakri. bramaNa na. siM.) geLA geLa pharavuM e. (2) haravuM pharavuM bho-bhakAvavuM, bho-bhI)kAvuM ja e "bho(bhoMyakavuM'mAM. e. (3) pharavA javuM e. (4) grahonuM sarya AsapAsa pharavuM bhogelika vi. siM] pRvIne lagatuM, (4) bhUpradezane lagatuM, e. (5) zarIramAM lohInuM nasamAM pharavuM e riToriyala. (3) bhUgoLa saMbaMdhI zramaNakakSA sI. e.] graho ane pRthvIne potapotAne bhA(-)DhAM na., ba.va. Abu AsapAsa rahetI bhIla sUryanI AsapAsa pharavAno mArga jAtinAM mANasa. (saMjJA.). maNu-kArI vi. siM5.] bhaTakathA karanAruM ga emAMya, samiravA, savitA pAkamAM 2010_04 Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhramaNa-kAla(La) 1715 bhrAMtApahatuti bhramaNakAla(La) . siM] te te prajA kayAMya sthira bhraSTAya vi. [saM. rAjaya uparathI UDI gayeluM ke thayA vinA pharyA karatI hatI e yuga, bhramaNa-yuga. (2) uThADI mukAyeluM, rAjaya-bhraSTa thayeluM rahe ane pRthvIne pitapatAnI kakSAmAM pharavA lAgatA bhraSTa-vADe . [+jue "vADo.] bhraSTAcAra, Abha cheTa samaya ['reTezana" bhraSTA vi, sI. [sa., strI.] bhraSTa sUkI bhramaNa-gati , siM.] cakranA jevI goLa hilacAla, bhraSTAcaraNa na. [saM. zrada + saM. mA-zvara] AcAra-vicAra bramaNa-mArge muM. [saM.] jae "bhramaNakakSA.' cheDI dIdhA hoya evI sthiti, AcAra-vicAra vinAnuM jamaNuyuga puM. [saM.] jemAM te te prajA kayAMya sthira jIvana, AcAra-bhraSTatA thayA vinA pharyA karatI hatI e kAla, bhramaNa-kAla bhraSTAcaraNI vi. [saMpuM.] bhraSTAcaraNa karanAruM, AcAra-bhraSTa bhramaNa-zIla vi. [saM.] bhramaNa karyA karavAnI AdatavALuM. bhraSTAcAra chuM. - saM, stra + mAM-vAra] jue "bhraSTAcaraNa." (2) gopa-prakRtinuM (eka ja sthaLe na rahetAM jude jude bhraSTAcArI vi. [sa. puM] jue "bhraSTAcaraNa" vasatuM), "meDika' (nabhe.) bhraSTA-bhraSTI asI. [saM. ada,dvirbhAvagu. "I' ta.pra.] aDakAbramaNa strI. [saM. amana na] bhrAMti, bhrama. (2) vahema, baLa, AbhaDacheTa saMdeha. (3) mithyA-jJAna, "ilyujhana' (je. hi), (4) braza(-sa) (braza,sa) . [saM] uparathI nIcenI bAjue cittabhrama sthiti, ghelachA, "helpazinezana" (ke.ha.). khaDI paDavuM e, dhasI paDavuM e, (2) (lAgu paDatI dazA, bhrama-darzana na. siM] na hoya tevA svarUpamAM padArtha adhaHpAta je e, AbhAsa, adhyAsa, 'IzUna." (na..) brAjavuM a.ji. [saM. prAga, tatsama] prakAzavuM, jhaLahaLavuM, bhrama-daMDI (-daraDI) strI. [sa.] eka prakAranuM e nAmanuM ghAsa jhagamagavuM. (2) zobhAyamAna thavuM bhrama-drIkaraNa, bhrama-nirasana na, brama-nirAsa puM, brAta chuM. [saM jhA], tA kuM. [] bhAI bhrama-nivAraNa na., brama-nivRtti strI, siM.] bhrAMti dUra brAtA sI., 1 na. siM.] bhAIcAre, bhAIbaMdhI karavAnI-TALavAnI kriyA brAhu-droha muM. [saM.] bhAI tarapha karavAmAM AvatI bevaphAI brama-buddhi strI. [saM.] e "bhramaNa.' brA-prema chuM. [saM chuM. na.] bhAI taraphanI prIti, baMdhu-prema bhrama-maya vi. siM.] bhramathI bhareluM, bhramAtmaka brAtR-bhakti a. [saM.] bhAI taraphanI vaphAdArI bramamalaka vi. [saM.] bhramane laI UbhuM thayeluM brAtR-bhavana na. [saM.] janmakuMDaLImAMnuM trIjuM ghara. (ja.) bhramara' pR. [saM] bhamaro, SaTapada bhrAtR-bhAla puM. [3] jae "bhrAtR-prema." "eIjhama' bhramara strI. [saM. mU] AMkha ane kapALanI saMdhi uparanI (prA.vi) kAMIka dhanuSAkAra ramAvalI, bhama, bhavAM brAtR-bhAvanA strI. [saM.] bhAIcArAnI lAgaNI bhramara-guMjana (gurajana) na. [saM.] bhamarAono madhura brA-vatsala vi. [saM.] bhAIne vahAluM. (2) jene bhAI gaNagaNATa [ii. [saM.] bhamarAonI paMkti vahAlo che tevuM bhramara-paMkita (pati), bhramarAvali'-lI, Li, -LA) brAvya chuM. [saM] kAkAne ke bApanA meTA bhAIne dIkare bhramarI jI. [saM.] bhamarI "varTage' bhAI, pitarAI bhAI zrama-ga kuM. [saM.] cakkara ke tammara AvavAne eka roga, brAtR-sohArda na. si.] juo "brA-prema." bhrama-vA . [+jue "vA.''] e "bhrama-roga." (2) brAtR-sthAna na. [saM.] juo "bhrAtR-bhavana." (lA.) rakhaDapaTTI karavAnI Adata brA-hatyA . [saM.] bhAInuM khUna bramAtmaka vi [+ saM. mAraman + ] bhramathI bhareluM, bhramamaya brAtrIya vi. [saM.] bhAInuM saMtAna. (2) . bhatrIjo bhramita vi. (saM.) rakhaDathA kareluM. (2) bhrama pAmeluM, bhrAMta brAmaka vi. [saM.] bhamAvanAruM. (2) bhramamAM nAkhe tevuM, bhrama thayeluM. (3) magaja pharI gayo hoya tevuM, ghelachAvALuM upajAvanAruM, bhrAMtikAraka, (3) (lA.) mithyA, avAstavika bhramita-citta vi. [saM.] gAMDuM, gheluM, dIvAnuM bhrAmakatA ApI. [saM.] bhrAmaka hovApaNuM [bhamAvAtuM bramIluM vi. [saM. ema + gu. "IluM' ta.ka.] e "bhramita." brAmyamANa vi. siM.] cakkara cakkara pheravavAmAM AvatuM, jamenyadaka vi. [sa prama+3rapAW] bhrama UbhuM karanAruM, bhrAmaka brAhaka chuM. rAMdhyA pachI rahelA cUlAmAne bho aSTa vi. [saM] uparathI nIce jaI paDeluM, khaDI paDeluM. brAMta' (brAMta) vi. [saM.] juo "bhramita.' (2) khasI gayeluM. (3) (lA.) vaTalI gayeluM. (4) nIti- brAMta (brAMtya) sI. [saM. prApti ja "bhrAMti.' bhraSTa. (5) pApI, durAcArI brAMtacitta (brAnta-) [saM.] magaja ThekANe nathI tevuM, gAMDuM, bhraSTa-caritra, bhraSTacAritraya vi. [saM.] bhraSTatAne mArge gheluM, dIvAnuM paLeluM, cAritraya-bhraSTa, vyabhicArI bhrAMticittatA, brAMta-tA (bhrAta) sI. [saM.] bhrAMta-citta bhraSTatA A. [saM.] bhraSTa hevApaNuM. (2) ruzvatakherI, hovApaNuM [citta." karazana' brAMta-buddhi, brAMta-mati (brAnta) vi. saM.] juo "brAMtabhraSTa-naSTa vi. [saM] phanA-phAtiyA thaI gayeluM brAMtA5ti (brAntApa-] . [+ saM. mA-fa] apabraTa-buddhi, bhraSTa-mati vi. [sa.] bagaDI cUkelI samajhavALuM hatuti alaMkArane eka bheda, (kAvya.) 2010_04 Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhrAMti 116 makara-maMDala(La) bhrAMti (brAnti) rahI. [saM.] bhrama, bhramaNa. (2) beTe ke "kaTi, TI o "bhakuTi, --bhrakuTi, TI." AbhAsarUpa khyAla, "yUjhana." (3) mithyA-jJAna. (4) zrI sI., kaTi, (-DI strI. [saM.] jue "bha-kuTi, TI." zaMkA, saMdeha, zaka. (5) bhUla, "erara bhUkSepa chuM. siM] saMketa jaNAvavA bhavAM UMcAM caDAvavAM zrAMti-kara, brAMtikAraka (brAti-) vi. [saM.], brAMtikArI e. (2) AMkhane IzAro (brAnti-) vi. [ S], brAMti-janaka (brAnti) vi. bhRNa huM. [saM.] mAtAnA peTamAM kAco garbha [sa.] bhrama utpanna karAvanAra braNa-keza95) puM. [] garbhAzaya [srAva brAMti-jJAna (brAnti-) na. [.] bhamalaka khyAla, A braNa-strAva chuM. siM.] kAca garbha jharI paDavA e, garbhabhAsa-rUpa khyAla, ayAsa brAMtimAna (brAti-) 3i, . (saM. degAna, paM.1 e nAmano bhU-hatyA mI. [sa.] kAcA garbhane paDAvI nAkhavo e, eka arthAlaMkAra, (kAvya.) garbha-hatyA ['bhU-kSepa." zrAMti-mUlaka (brAti) vi. si.] bhramathI bhareluM, AbhA- zra-jaMga (bhI), "vikAra, "vikSepa che. [saM.) jAo sAtmaka, a-yathArtha bhra-vilAsa . siM.] AMkhanI nehabharI hilacAla bhrAMti-suta (brAti) vi. [saM.] bhramavALuM, bhramathI bhareluM - bra-saMketa (sakreta) chuM. siM.] bhavAM UMcAM caDAvI karavAmAM brAMti-vaza (jAti) vi. [sa.] mizyA khyAlavALuM Avato AMkhane IzAro ma ma 4 brAhmI ma ma ma nAgarI ma ma gujarAtI ma' chuM. [saM.] bhArata-AyeM varNamAlAne ekaThatha veSa aphapaprANa anunAsika vyaMjana. e jayAre zabdamAM kaI svaranI pachI hoya che tyAre enI pUrve svara nAkamAMthI urita thAya che. zabdAraMbhe hoya che tyAre "ma' anu- nAsika nathI. (2) saMgItanA madhyama varane saMketa. (saMgIta.). | [AjJArthamAM) ma kri.vi. [ saM. nI ] nahi, nA, na, mA, mAM (nakArA maI (me) samI. UMTaDI, sAMDha, sAMDhaNI mau (mIM) vi. [saM. mRdu prA. nava prA. tasama] (lA.) kaMgALa. [7 thavuM (rU.pra.) dabAvuM, namIne rahevuM. (2) kaMgALa paNuM batAvavuM. (3) kaMjusAI karavI]. mIrA-ve (moTA) puM, ba.va. jio "mau + "vaDA." bhikhArI-vaDA, kaMgAliyata mau3 (mo) vi. [jao "mau' + gu. 'DuM svArthe ta...] khe TaLavaLatuM. (2) khAudharuM maka(-2)dama jue "mukAdama.' makaDuM na. e nAmanuM koI eka velAnuM phaLa makataba aI. [ara], khAnuM na. [ + ja "khAnuM.'] muslima nizALa, madrasA maka(-2) () strI. [ saM. muraMta dvArA "makatuM' +gu. Aza' ta...] kaLApaNuM, mokaLAza, pagatANa, pArevANa maka(-ga)tuM vi. [ saM. sura + gu. "u" ta... ] mokaLuM, pagatuM, pahoLAIvALuM [(2) "kaeNpTeTara' makata-dAra vi. jio "bhakata' + kA. pratya] IjAradAra. makadArI strI. [+ ke. pratyaya] Intaro rAkhavApaNuM. (2) TreTa rAkhavApaNuM maka puM. IjAra, The. (2) karAra, kaTreTa' maka puM. [ara. mataa] jemAM kavi ke zAcaranA nAmanI chApa hoya che te gajhalanI chelI beta maka(-ga)dura,rI sI. [ara makara' + gu. 'I' svArthe ta.pra.] zakti, tAkAta [tephAne caDele hAthI makana-TI . jio mika' + "dheTa' (marAThI).] (lA.) makanuM vi. kAmAtura, kAmAsakta. (2) masta, mamatta. (3) la, majabata. [na hAthI (u.pra.) madamasta hAthI. (2) chakI gayelo mANasa. (3) ThIMgaNe laku mANasa makabare muM. [ara. makabara ] re, makara (kabara uparanuM chatrI jenuM bAMdhakAma. ene cAre bAju dIvAla paNa hoya che.) makarachuM. [saM.] moTuM mAchavuM. (2) magara, maghara. (3) sahI. AkAzIya bAra rAri emAMnI dasamI rAzi. (ja.) maka(-)ra6 . [ara. makara ] dage, kare, kapaTa makaraka (ka) arI. e nAmanI eka mAchalI, mekarela makara-kuMtala(La) (-kuDala,-La) na, siM] kAnamAM paheravAnuM mAchalInA AkAranuM eka nAnuM ghareNuM makara-ketana, makara-ketu kuM. [saM.] jenA vajamAM mAchalInuM cihana che tevo kAmadeva makara-janA strI, jio "makara ' + "janA (=strInuM ba.va.)] dAvapeca karanArI kapaTI strI. (2) strInuM kapaTa, sI-caritra makara-dama ja e "makaDa-dama." "mukAdama." makara-vaja chuM. [saM.] jAo "makara-ketana.' makra(-)-ra-bAja vi. ji e "maka(ka)2' + phA. pratyaya] dhutAra, dAvapecavALuM, kacchI, chetaranAruM (chetarapIMDI maka(-)rabAjI jI. [ kA. pratyaya] dhutArA-DA, dAva-peca, makara-maMtava(-La) (maDala -La) na. siM.] pRthvIne samazItakaNa kaTibaMdha, pika opha keprikone 2010_04 Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makarAzi 1710 maTADe renTa' makara-rAzi strI. [sa,j.] jue "makara(3)." [lITI makAI(-do) paM. [+juo Di(-)."] makAInuM makara-rekhA sI. [saM.1 samazItoSNa kaTibaMdhanI kapita upara pAtaLI paTTI DhaMkAyelI hoya che tevuM huM DuM makaravA strI, madhamAkhIne eka prakAra makATI na. mAkhaNa leivAne IjA makaravRtta na. [saM.] viSuvavRttanI dakSiNe uparathI makAta a. [ara. mukAtia] jakAta, dANa. (2) dANa pUrva pazcima jatuM vartala makAtI vi. [+ gu. "I' te.pra.] jakAta ekaThI karavAne makare chuM. zeraDI TukaDA, gaMDerI (cUsavA lAyaka) IjAra lenAra dANI makara-dhUha chuM. [sa.] mAchalAnA AkAranI sainyanI eka makatuM na. rUpiyA vagere sikkA pArakhavAnuM kAma prakAranI goThavaNI makAna na. [ara.] rahevAnuM sthAna, ghara, imArata. (2) makarasaMkramaNa (sakamaNa)na, makarasaMkrAMti (sakrAti) sagavaDa, "ekeDezana' [dhaNI. (2) cokIdAra sI. Isa.suryanuM dhanarAzimAMthI makararAzimAM AveluM eka makAna-dAra vi. [+kA. pratyaya ] makAna mAlika, gharauttarAyaNa (DiseMbaranI 22 mI tArIkhane divasa. ayana- makAnaniyamana na. [+{.] rahevAnI vyavasthA upara calanane kAraNe e khasa Ape che. paMcAgamAM atyAre kAbu, "ekeDezana kanTrola jAnyu. nI 14 mI batAvAya che e junA gaNitane makAna-niyAmaka vi. [ + saM. ] rahevAnI vyavasthA karAvI kAraNe.). (.). ApanAra amaladAra, "ekeDezana-kanTrolara" makaraMda (makaranda) 5. si.] kulanA parAgane rasa, puSpa-rasa makAna-bhattha(tha) na. [ + ja "satve (-ththu).] gharamakarAkara 5. [sa, majUra + A-R] sAgara, samudra, dariye bhADAne mATenuM pradAna, 'hAusa renTa elAsa" makarAkAra chuM. [sa, ma7+ -GIR] mAchalA dhATa, (2) makAna-bhADuM na. [+ jue "bhADuM."] ghara-bhADuM, "hAusavi. mAchalAnA ghATanuM makarAkRta vi. [sa. ma mai] ja makarAkAra(2)." makAna-mAhita-leka puM. [+jae mAli(.)ka.'] jAo makarAkRti , vi. [saM. 12+ -ti ] e makAna-dAra(1)-lenDa-lairDa [dhaNI-pada makarAkAra." [(saMjJA) makAnamAhita-lakI strI. [+gu. "I' ta.ka. ] makAnanuM makarANa 5. siMdhanI vAyace Avelo e nAmano eka prAMta. makAma ja "mukAma." makarANI vi. [+ gu. "I' ta.ka.] makarANa dezanA vatanI, makAyatuM vi, malakatuM, dhImuM hasatuM (saMjJA) (saurASTramAM muslima makarANIo che.) ma-kAra . [saM.] "ma' varNa (2) "ma' uracAraNa. (3) makarAke 5. saM. makara + ] makararAzimAM dAkhala thayelo kAranI chellI anusavAra-rUpa "bha' zrati. (4) vAmamArgamAM sarya. (ja.). vaparAtAM madha-masya mAMsa maithuna ane mudrA (te te zabdanA makarAlaya na. [saM. majA+mA-R] sAgara, samudra, dariye A akSarane kAraNe)-paMca makAra makarAsana na. siM. maw{+ mAsana] e nAmanuM yoganuM * makAra a.phri. jio "ma' dvArA "makAra', -nA. dhA] "nahi! eka Asana (ga.) ema kahevuM, nakAravuM, nA pADavI. mArA bhAve, ki. makariyA puM. [saM. maX + gu. "iyuM ta..] makarasakrAMtine makArAvavuM che, sa.ki. divase brAhmaNane apAtuM dAna-dravya makArAvavuM, mAravuM juo "makArAmAM. makarI strI. [saM.] mAchalI. (2) magaranI mAdA makArAMta (rAta) vi. [sa. majAra + ] "ma' jenA makarI* na. vahANamAM thAMbhalA vagerene lagADAto lAkaDAne aMtamAM Avela che tevuM [nIkaLatuM tela ke lokhaMDane corasa TukaDe. (vahANa.) makAsara na, kosaMbI ke kusuma nAmanI vanaspatimAMthI makaratuM na. e nAmanuM eka vRkSa makIma muM. [ a2, mukIma ] ADatiyo, dalAla, "ejanTa' makare chuM khetI-kAmamAM upayogI e nAmanuM eka vRkSa makomI sI. [+pha. pratyaya] AData, dalAlI, "kamizana' makalAI che. arabastAnane e nAmane eka sapheda paththara ke jue "makAI ." (2) gaMdaranI eka jAta ma (-do) juo "makAI-Do(-2)De." makalAvavuM, makalAvAvuM ja "makalAvuM'mAM. makayuM na. jio "make + gu. "G" ta.pra.] makAInA DeDa makalAvuM a.phri. ja malakAvuM.' makalAvAvuM bhAve., kiM. makeI sI. pIluDI, jAra (eka vRkSa) makalAvavuM ., sa.kiM. mATe . hAthInA dAMtanI banAvelI caDI upara baMdhAtI makalI strI. javAranI eka jAta zebhAnI kalagI [maDAnI nAnI jAta makavANe ! [aspaSTa "makavANu" + gu. "u" ta.ka.] makavANu mADI . jio "moDe' + gu. 'I' satIpratyaya.] nAmanA pradezamAMthI AvelI eka rAjapUta jAtine make puM. [de.prA. maDhama-] moTe bhAge kALA raMgane puruSa. (saMjJA). vRkSo temaja bhejavALI jamInamAM thato eka jIvaDe. (keTalAka makasada A. [ara.] IrAda, dhAraNA, hetu, Azaya, udeza maoNDA pAMkhavALA paNa hoya che). (2) ghareNAmAM nakhAtI makAI strI. juvAra bAjarI jema iMDAnA rUpamAM thatuM eka vAMkA ghATanI kaDI ke AMkaDI. (2) baraDAvALAM prANI kesarI meTA dANAnuM vaya dhAnya mAtranA baraDAne te te maNako 2010_04 Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAla makANa (ya) strI, khaDI, cAka, hAiTiMga pAuDara' mA~ na. peTanA prakAranuM eka pakSI mata puM. [ saM. maTa > prA. mayaka, vAMdarA, prA. tatsama] (lA.) UMcA ane pAtaLA mANasa makara-baMdha (anya) puM. [+saM.] hADakAMnA sAMdhAne snAyuenA eka paTTo. (2) kaMDhanuM eka prAcIna samayanuM ghareNuM [hAthI maNu chuM. vIsa varSathI ochI uMmaranA jaMtuzaLa vinAnA makkama vi. [ara. muzkem] dRDha, majabUta. (ra) sthira, acaLa, aDaga, (3) (lA.) dhIrajarALuM. (4) niHzaMka mamatA strI. [ +saM., tax. ] makkama hovApaNuM, dRDhatA, majabUtI makara 4e makara.2, makara-bAja jue 'makara-khAja.' makkarakhAjI jae 'makarabAjI,' makkala puM. [saM.] prasUtAnA eka rega (garbhAzayanAM cAMdAMtA) makala-la(-La) na, [saM.] prasUtAnI veNune lagatA eka gala ja rAga (je prasava thayA pachI keTalIka vAra cAlu rahe che.) 1718 makkA na. [ara. makkAha ) arabastAnanuM eka pavitra gaNAtuM zahera (jyAM mahaMmada pegaMbara sAhekhanA janma thayelA).(saMjJA,) makkAra puM. dubhASiyA. (ra) vezadhArI, (3) vi. DhoMgI, kapaTI, (4) prapaMcI, khaTapaTI makAra-pazu na. [+]. 'paNa' ta.pra.], makkArI zrI + gu. 'IM' ta. pra] kaSTa, vage. (2) luccAI makkA-zarIpha na. [+ jue 'zarIka.'] jue 'makkA.' so puM. e nAmanuM eka kariyANuM makAla puM. [saM.] khaDI, coka,' 'hAiTiMga pAuDara' makhI(--khIcUsa vi. [a.] (lA.) khUba leliyuM, kaMjUsa, karapI (telamAM paDelI mAkhIne paNa cUsI tela javA na de tevuM) matA jue 'makatA. akSi(-kSI)*A strI. [saM.] mAkhI. (2) madhamAkha kSi(-kSI)A-vaMza (-deza) puM. [saM.] madhamAkhanA karaDa makha puM. [saM.] yajJa. (2) utsava, tahevAra makhadUma vi. [ara.] sevA karavAne yeya. (2) puM. musalamAna dharmopadezaka makhanAra sI. jue 'makhANa,' makha-khali puM. [saM.] cAmAM homavAnuM naivedya makhamala zrI., na. [ara.] khAsa prakAranuM eka rezamI kApaDa makhamaliyuM na. [+]. 'iyuM' ta.pra.] makhamalanA jevI magajana makhANu! huM, kamaLa-kAkaDInuM bI (jenI dhANI karI kalAhAramAM levAya che.) [miya makhAMtara na. [saM. miSa + antara = nivattara] khahAnuM, vyAja, makhiyaraDuM na. [jue mAkhI' dvArA,] AMkha para besatI mAkhIene aTakAvavA baMdhAtI eka prakAranI paTTI makhiyANu, zuA, makhiyArA puM. [jue 'mAkhI' dvArA,] aLadanA mAthA upara bAMdhavAnA eka sAja makhiyAruM na. jue 'khiyaraDuM,' makherA puM. [jue 'mAkhI'dvArA.] jue 'khiyANa.' makheruM na. mADhuM, mukha makhI-cUsa jue 'makkSI-sa.' mI * puM, [rsa. muTM > prA, muLa] aDadanA prakAranuM lIlA dANAnuM eka kALa. [. eravA, 0 bharavA (rU. pra.) elavuM ghaTe tyAM na khelavuM. caDha(-)vA (rU.pra.) kAma pAra paDavuM. . caDhDhA bharavA (rU.pra.) game tema khelavuM, DhaMgadhaDA vinAnuM kahevuM. cokhA bhegA thavA (rU.pra.) kAma pUrNa thavuM. chanuM nAma (. marI) ne pAvuM (.pra.) kazI spaSTatA na karavI. * ne ada bhegA karavA. (0 ke bharavA) (rU.pra.) kharuM kheATuM bheLaseLa karavuM. ne pApaDe mA karavI (rU.pra.) kazA phAyaDhA na thavA. 0mAMthI paga nIkaLavA (rU.pra.) nAne mADha jhAjhakhAlavuM. . veravA, 0 verAI javA (rU. pra.) nANuM ke dhADuM dekhAyuM. mAMmAM maga bharavA (maeN:i-) (rU.pra.) maMguM raheluM] ma nAyo. [saM, mArca > prA. [1] sudhI, lagI, lagaNa, bhaNI, tarapha (mATe bhAge sarvanAma sAthe : 'eNI maga' 'ANI maga' vagere) maga puM. [videzI 'magI.'] videzamAMthI AvelI sUryapUjaka eka brAhmaNa jAti ane eneA puruSa. (saMjJA.) maga-reMkaDI srI., [jue 'magaja'+ 'kukaDI.'] (lA.) e nAmanI uttara gujarAtamAM ramAtI eka ramata magajana puM. jue 'magadaLa.] caNAnA leTanI dUdhanA dhAbe ApI dhImAM sekI kAcI khAMDa ke sAkaranA bhUkA nAkhI karavAmAM AvatI eka mIThAI magajanai na. [phA. ma'' ] mAthAnI khAparImAMnA samajhaNazaktinA jJAnataMtuovALA eka mulAyama bhAga. (2) phaLa mATalAM vageremAMnAM aMdaranAM mIMja ane gara. (3) (lA.) buddhi, akkala, samajha. [. upara chArI thaLavI (-uparatha-) (rU.pra.) magaja bahera mArI javuM, vicAra-zakti na hovI. * UMdhuM cattuM thaI javuM (rU.pra.) muMjhAI javuM. . kahyuM na karavuM (3.pra.) vicAra-zakti na hovI. khasavuM, . khasI javuM (rU.pra.) gAMDapaNa AvavuM. khAvuM, khAI javuM (3.pra.) kaMTALA ApavA. 03kANe na heAvuM (rU.pra.) vyagra hAvuM. (ra) gAMDapaNa AvavuM. nAM bAraNAM UMghaDhavAM (1.pra.) sUjha pAvI, samajha AvavI. hatuM. khaseluM, nuM casakeluM (rU.pra) gAMDuM. nuM kareluM, nuM phATeluM ..pra.) uddhRta. (2) magarUra. 0nA khImA kADhave (rU.pra.) magaja thAkI jAya evuM kAma karavuM. 0 pAkI javuM (rU.pra.) kaMTALA AvavA, 7 karavuM, . karI javuM (rU.pra.) akkala na cAlavI. ra surkamaLa ruvAMTIvALuM eka cemAsu jIvaDuM, iMdra-gApa makhamalI' vi. [+]. 'I' ta.pra.] makhamalane lagatuM, (ra) makhamalanA jevuM sukAmaLa ane mulAyama makhamalI3 sI. e nAmanA eka cheDa [nazAbAja makhasUra vi. [ara.] ThAranuM vyasanI, dArUDiyuM, nazAkhera, makha-zAlA(-LA) zrI. [saM.] yajJa-zALA makhANu chuM. e nAmanI eka vanaspati, makhanAra makhANuM na. e nAmanuM eka vanaspatijanya auSadha _2010_04 Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ magajatarI 19 mama(ca)-maccha (2) gAMDapaNa AvavuM. kehavuM (rU.pra.) mAthAkuTa karavI, magadaLa khAvAno zokha dharAvatuM [magadaLa pheravanAruM mAnasika zrama levo, bahera mArI javuM (-bera-) (rU magadaLiyuM vi. jio "magadaLa + gu. IyuM' ta. pra.] pra.) vicAra-zunya thaI javuM. *0 bhamI javuM (rU.pra.) buddhi magadaLiyuM na. jio "magadaLa' + gu. IyuM' svArthe ta. sthira na rahevI. 0mAM AvavuM, 0mAM UtaravuM, 0mAM pra.] juo "magadaLa.'' [tAkAta, (2) gaI, pahoMca ThasavuM, 0mAM besavuM (-besavuM) (rU.pra.) samajhAvuM. 0mAMthI magadUra strI, [ara.], -nI strI. [+gu. "I' ta.pra.) zakti , khasavuM (rU.pra.) bhulAI javuM, vismRti thavI. 0mAM pavana magadha chuM. [saM.) pUrva bhAratamAM bihArane prAcIna pradeza. bharA (rU.pra.) magarUra banavuM. (2) jhadhaDavuM. 0mAM rAI (saMjJA.) [thavuM (rU.pra.) mazagUla thaI rahevuM hevI (ra.a.) bhAre garvIlA banI rahevuM]. magana: vi. [saM. mana, arvA. tadabhava) e "magna."[ 0 magajatarI vi, sI. jio magaja' + "taravuM+gu. "u" magana* . [saM. mA dvArA] koI paNa be padArtha ke sthAna pra. + gu. I strI pratyaya.] magajane tara kare tevI (badAma vaccenI jagyA, "peseja,' eTI plesa vagere) magana-reTiyo (-2 Ti) . [ magana' vyaktivAcaka nAma + magaja-taMtu (tanuM) . jio magaja + saM.] jJAnataMtu reTiyo.'] e nAmane eka reTa (koI "magana' nAmanA magaja puM. jio "magaja' "magaja.[(ba.ka.ThA.) udyogapatie vaparAzamAM mukela) magaja-phalaka na. jio "magaja + saM.] magajarUpI pATiyuM. magaphaLI a. jio maga " + phaLa" + ga. "I' svArthe magajamArI sa. e magaja + mAravuM' + gu. 'I' ku. ta.pra.] jue "bheyaziMga grAunDanaTa.' pra.] (lA.) vicAra ke vivAda karavAnI AkarI mahenata, maga-bAphaNa na., ba.va. jio "bhaga + bAphavuM+gu. mAthAjhIMka, lamaNAjhIMka A kupra.] (lA) IdhaNuM, baLataNa, sara paNa magaja-seje . jio "magaja + "jo.] magajanA maga-brAhmaNa pu. [+juo "maga +.] jo "ma. taMtuomAM thato sonAno roga maga-bhAra vi. jio "maga+ saM.] eka maganA vajananuM bhajiyuM vi, na. jio "magaja + gu. iyuM" ta.ka.] magabhaga mAchaluM na. jio maga"_dvirbhAva + "mAluM.' magaja-zaktine poSaNa Ape tevuM (vasANuM vagere) (lA) saMkheDA tarapha ramAtI eka ramata magajI strI. [. maga] kapaDAmAM karavAmAM AvatI jhINI maga-maThI strI e nAmanuM eka khetarAu anAja sIvelI kera, saMjAba maga-mATalI sI. jio "maga'-'mATaluM+gu. "I' strImarajI-ra vi. niphA. pratyaya magajI lagAvelI hoya tevuM pratyaya (lA.) e nAmanI eka cakabhiluM prakAranI ramata magaTa puM. veDAnI eka jAta, maga-eTaluM na. e "mAM"+ "mATaluM.] paraNI UtarelI magaThI, DI sI. magaphaLInI eka jhINI jAta putrIne vidAya vakhate apAtuM maga-cekhA bhareluM dhAtunuM ke maga-DI* strI. jio "maga' + gu. "huM' vArthe ta... + "I' mATInuM mAMgalika vAsaNa (hiMduomAM) satIpratyaya.] maganI eka nAnI jAta maga-mATI strI, jie "maga" + mATI.] nAgapuranA barADa maga pu. gulabAsanuM bI, galanuM bI pradezanI eka prakAranI magiyA mATI-pILacaTA raMganI magaDelI strI. mahuDAnAM bI, DoLI magamALA strI. jio "mAM" "mALA.'] magiyA pArAnI ma-gaNuM chuM. (saM.] traNe svara ke akSara guru hoya te sonAnI gaLAnI mALA piMgaLazAstranA ATha gaNemAM eka gaNu (= "mImAMsA' maga-methI strI, jio "maga" + methI.'] magamAM methI kartavya"). (rSi) [0 jagaNa (.pra.) melI vidyA, maMtara nAkhI banAveluM AkhA kaThoLanuM eka zAka jaMtara) maga(-ghara 5. siM. mIra > zA. mAra, khArA temaja mamataDuM-raDuM, 2) na. jio "bhaga + dvArA] maganuM ketaruM. mIThA pANInuM garoLInA dekhAvanuM eka moTuM hiMsa prANI, (2) magaphaLInuM ketaruM. (3) (lA.) eka jAtanuM bArIka magaramaccha. jaMtu, mAkhInuM nAnuM banyuM. (4) gAdalAM godaDAMne DAmaciye. magara ubha. [ara.] kiMtu, paNa, paraMtu (5) marachara. (6) vi. kSullaka, zuddha, phasaluM maga(gha)rada (-daDa) . [ja e "maga(gha)rakha+ saM.] magatAza (5) e "makatAza." kasaratamAM daMDano eka prakAra. (vyAyAma.) magatuM jue "makatuM." jevI mIThAI magaraba sI. [ara. magariba ] juo "bhagariba.' e "maga daLa.] maganA leTanI magaja magarabI . e nAmanuM eka prAcIna kALanuM hathiyAra magadaLa na. [saM. 1, pR.1 kasarata karavAnuM hAthathI upADI magarabI strI. e nAmano eka velo pheravavAnuM lAkaDAnuM khAsa ghATanuM gaciyuM, mugadaLa magara e zuM jio "magaraba' + ). "o' svArthe ta. pra 1 magadaLavuM sa.ji[ja e "magadaLa, -nA. dhA. magadaLathI ja "garaba.' [maga(5)ra." kacaDI nAkhavuM. magadaLAvuM karmaNi,ji. magadaLAvavuM che, maga(-)2-macha puM. [ja e "maga(-ghara + "maracha.] juo sa.kei. maga(gha)2-masta vi. [ja e "maga(gha)2 + masta.] mamagadaLAvavuM, magadaLavuM jae magadaLavuMmAM. garanA jevuM khAI pI paDI rahenAruM susta. (2) (lA.) jADuM, magadALayuMvi. jio 'magadaLa + gu, iyuM ta..] skUla. (3) (lA) huMpaNathI chakI gayeluM 2010_04 Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maga-dharAI 120 maco maga(-gha)-rAI zrI. jie "ma(-dhIra"+gu, "AI' magna vi. [4] lIna, mazagula. (2) DubI gayeluM ta.pra.] magaranA jevI sustI sAMjhanI namAja maghamagha (madhya-madhya) zrI. jio "madhamaghavuM.'] madhamATa magariba sI. [ara.] pazcima dizA, magharaba, (2) (lA.) maghamaghavuM a.kri. (anu.] sugaMdha prasaravI, baheka baheka maga(-gha)riyuM na. jio "mana(-dhIra' + gu. "evuM ta..] thavuM. maghamaghAvuM bhAve, kri. jio "maghamagha.' ) kheTA dekhAvanI jaDI bhalamanasAI maghamaghATa 6. jie madhamadhanuM + gu. "ATa' ma.] batAvanAruM maghamaghAvuM ja "maghamaghavuM'mAM. maga(-gharuriyuM na. chAparA upara javAnuM bAkuM ke bAruM maghara jue "magara. maga(-gha)rI . [saM. marIjha zau. mArI magaranI mAdA maghara-daMta (daNDa) e magara-daMDa.' magarI cakI. jio bhagare" gu. 'I' strI pratyaya.] nAne maghara-macha jao "magaramaca." DuMgara, Tekaro maghare-masta ja "magara-masta." magarI sI. itihAsamAM. jANItI e nAmanI eka talavAra magharA sI. e nAmanI eka vajanadAra mAchalI magarUba, 2 vi. [ara. macUra ] abhimAnI, garvIluM magharAI e "magarAI.' magarUbI,-rI strI. [+phA. "I' pratyaya] abhimAna, garva. maghariyuM ? e "magariyuM.12 (2) garavI magharI o "magarI.' magarI muM. DuMgara. (2) nadIno UMco DuMgara jevo kinAro mAruM vi. [jae madhara' + gu. "u' ta.ka.] madharanA jevuM maga(gA)vavuM jue "mAgavuM'mAM. (2) laI AvavAnuM kahevuM susta. (2) (lA.) dhImuM, dhIruM maga-vINe puM. nALiyeranA koTalAmAMthI banAveluM zaraNAIne maLavA muM. [saM.] idra, zukra lagatuM eka vAgha [paththara." magha chuM. pANI vahI javAne vaheLo magaraula chuM. jio "mAM" saM.] ja "aDadiya maghA na. si., strI.] sattAvIsa nakSatromAMnuM dasamuM AkAzI magasa kuM. jio "magaja;(grA) ja "magaja." [one samUha. (ja) magasa chuM. ghoDAne tha e nAmane eka roga maghA-paMcaka (5-caka) na [saM.] madhA nakSatranA pAMca tAramagasarAna na. [kA.] mAkhI uDADavAno paMkho maghilA5 muM. kaI paNa zabdanA akSarono UlaTe krama magahI strI, [sa. mArAthI dvArA) magadha dezanI eka janI maruM na. [saM. maghA dvArA] mAha mahinAnuM mAvaThuM. bolI, (saMjJA.) macaka (-kaya) sI. rivA.] pAchuM haThavuM e, apasaraNa, maga . ja "magana. prikAra pIchehaTha, [ na ApavI (rU.pra.) DagavuM nahi, tAbe na thavuM mA-maThI sI. jio "maTha. dvArA.] jaMgalI meThano eka maca(-ja)kaNiyuM na. kAnanuM eka ghareNuM, karavuM, jhumakhaDuM magAvavuM jue "magavavuM-'mAgavuM'mAM. macakaNiye puM. amadAvAdanA vIsA paravADa vaiSNava magAvuM ja "mAgavuM'mAM. vANiyAonuM khijavaNuM magiyA-jALa sI. [saM. mRthar + "jALa."] (lA.) mANasa macakavuM a.kri. [2vA.] khasatuM thavuM, khasatAM jagyA ApavI. vagerene lalacAvanArI eka prayukti (2) macaDAvuM, maraDAvuM. (3) (lA) lalacAvuM. acakAvuM magiyuM vi. jie "maga+ gu. iyuMta..] maganuM banA- bhAve, kri. macakAvavuM che.. sa.ki. veluM. (2) maganA jevuM. (3) na. maganI bhAtanuM eka kApaDa. macakAravuM sakri. (anu.] AMkha paTapaTAvavI. (2) IzAre (4) kaDI tarapha ramAtI eka ramata kara. macakArANuM karmaNi, kiM. macakArAvavuM che., sa.ki. magiyA vi., pR. [ja magiyuM.] maganI bhAtane ane macakArAvavuM, macakAravuM e "macakAravuMmAM. lIlI jhAMInA eka prakArane paththara macakAre . jio "macakAravuM' + gu. '' kapri.] AMkhane magistAna na. phi.] DAhyA puruSonI sabhA paTApaTAvavI e. (2) IzAro magI rahI. [saM. muAiT >prA. kumAmA- jhINA dANAnA macakAvavuM, acakAvuM e "macakavuM'mAM. maga. (2) e nAmanI eka vela mayakALuM vi. jio "macake"+ gu. "ALuM' ta.ka.] macake magI-sana chuM. [aspaSTa "magI" + ja "sana.'] I. sa. karanAruM, laTakALuM. (2) (lA.) mijAjI 639 thI zarU thayelo eka ja saMvatsara. (saMjJA.) macake 5. [ja e "macakavuM' + gu. 'e' ku.pra.] zArIrika magurI sakI. mAchalInI eka jAta eka prakArano laheko, mukha aMga ane gatinI eka bhaNuM vi. jie mAgavuM' + gu. "u" ku.pra.] mAganAruM prakAranI khAsa hilacAla. (2) lA.) garva, abhimAna. (samAsane aMte : "bhIkha-maNuM' loTa-maNuM' vagere) (3) tarachoDavuM e [maraDAI javuM e. (2) tarachoDavuM e mage puM. jaththo, Taga, daLa macakeTa . [ja e "macakehavuM] aMga maraDa che ke magaDha. na. [ o "bhagaP dvAra.] magane pAlo, macakevuM sa,ji. rivo.] maraDavuM, macaDavuM, AmaLavuM. (2) maganAM DAMkhaLAM--pAMdaDAM (lA.) mehuM maraDI arucine bhAva batAva. mi magara. (o "maga dvArA. maganI dALanuM vaDuM macakehavuM (-) (rU.pra.) aruci batAvavI] macAvuM magIrI sI. sUkA kaThoLane lADavA karmaNi, kri. macakarAvavuM che, sa.ji. 2010_04 Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makrIDAvavuM macakroDhAvavuM, makADhAvuM jue 'macakAvuM'mAM maDha puM. [jae macaDavuM.'] jue 'macakoDa.' macaDha-macara (-ra5) zrI. samudra-kinAre thatI eka bhAjI macaDhavuM sa.kri. [anu.] juA 'makeADavuM.' (ra) kacaDavuM, dAbIne pIsavuM. macaDhAvuM karmaNi, kri. macaDhAvavuM pre.sa.kri macamacavuM akri. [anu.] (AMkhanuM) paTapaTanuM, macamacAvuM bhAve, kri, macamacAvavuM chaeN., sakri macamacAvavuM jae 'macamacAvuM'mAM. (2) halAvavuM. (3) cALA karavA, (4) mamAthuM macamacAvuM ja 'macamacavuM'mAM, macamaciyuM vi. [jue 'macamacavuM' + gu. 'iyuM' kRxx,] (lA.) masAlA vinAnuM, meLuM [kAmAturatA macamacI . [jae 'macamacavuM' + gu. 'I' kR.pra.] (lA.) bhacarakra puM. [ravA.] maraDa, makeADa. (ra) vi. jue 'macamaciyuM.' [AMcakA, hacarakI macarakI strI. [+ gu. 'I'svArthe ta.pra. ] jorathI lAgelA macaro huM. [+gu. 'e' svArthe ta.pra.] AMcakA, hacarakA. (ra) jaA 'sucarakA.' maravuM sa,kri. [vA,] dabAvIne kacaDavuM. (ra) maraDavuM, macakoDazuM. meM mArI macaraDIne (rU.pra.) jema tema karIne. (2) tANI tIne.] khacaraDhALuM karmaNi.,kri. bhacaraDhAvavuM. pre., sa.kri. 1721 bhacaraDAvavuM, macaraDAvuM ja e 'macaraDanuM'mAM. macarALI vi., zrI. bheMsanA eka prakAra ma-cala` (-15) skrI. (jue 'OM' + cAlavuM.'] haDha, jidda ma-cala vi. [jae macala. '] haThIluM, jiddI ma-cala (2) strI. e nAmanI eka bhAjInA prakAra macala-paNu na. [jue 'macala' '+ gu. 'paNa' ta.pra.] jue 1 macala. macalavuM .kri. UlaTI thavA jevuM thavuM, hIbakA AvavA. macalAvuM bhAve, kri, malAvavuM ke,, sakri macalAI sI. [jae "ma-cala1/ maraNA(-chachA)kAra maciyala (~~) zrI. samudrakinArA najIka UgatI e nAmanI eka vanaspati, maciyera maciyAva na. madha maciyara (-25) strI. jae 'maciyala.' macI-gATA puM. kustInA eka dAva. (nyAyAma.) macIra (-ratha) zrI. e nAmanI eka vanaspati maLyuM-bharuM vi. jae 'bhacamaciyuM.' mayuM vi. [jue 'macatuM' + gu. 'aiyuM' kR.pra.] macAvanAra macADhavuM sakri[ravA.] jae 'macakavuM.' maceADhAvuM karmaNi, kri. macaDhAvavuM, pre., sa.kri maceADAvavuM, maceADhAyuM jue maceADavuM'mAM, maccha(-77) puM. [saM. matsya >>prA. masjI. prA. tatsama ] mADhuM mAluM. (2) viSNunA paurANika dasa avatArAmAMne pahelA-matsyAvatAra. (3) gheyaDAnA merAnI baMne bAjuee jatA jarA UMce bhAga, dharInA bahAra paDatA bhAga, (vahANa.) (4) kamAnanA vacalA TekA, (5) meghadhanuSa. [. tANuvA (rU.pra.) megha-dhanuSa dekhAnuM] ma(-chcha)-gaMdhA (-gandhA) strI. [+ saM. zUndhA, kha. zrI.] alavaMzI caMtanu rAjAnI e nAmanI bIjI rANI-dhIvaranI pAlitA putra satyavatI. (saMjJA.) [aTTha' maccha-chcha)! na. [saM. mA~na > prA. maAELa dvArA ] chAMDeluM maccha(-77)-yaMtra (-yantra)puM. [ja e 'maccha'+ saM. ] matsyacaitra, haikA-yaMtra. (vahANa.) maccha-chacha)ra1 puM. [ saM. mattara > prA. ma, prA. tatsama ] matsara doSa, mAtsaryuM. (ra) garva, abhimAna. (3) keya kApa, gussA. (4) jhanUna, (5) IrSyA, dveSa. [. dharaveza, * rAkhavA (rUpra.) gumAna rAkhavuM] maccha-chcha){ puM. [saM. marA, paNa saMbaMdha spaSTa nathI.] cepI rAga kelAvanAruM eka nAnuM UDatuM jIvaDuM. (2) DAMsa ma-77)ra-dAnI strI, [+ phA. ] macchara na karaDe e mATe khATalA DholiyA pathArI vagerene bAMdhavAmAM AvatI jALIvALI cAdara +gu. 'AI' ta.pra.]. "paNa na. [ +ja. 'paNa' ta...] macalapaNuM, ji, haTha macalAvavuM, macalANuM jue 'macalanuM'mAM. macalI strI. sAmAna mUkavA mATenI cAmaDAthI maDhelI peTI maccha(-7)riyuM vi., na. jiA macchara macavavuM jae 'macAvavuM'-'macanuM'mAM. macchuM .kri. [ravA.] maMDI paDeluM, 'lAgyA rahevuM, jAmau paDavuM, gUMthAI paDeluM, bharacaka dazAmAM thayuM. macAvuM .bhAle, kri. maca -cA)vavuM ke,, sakri, maLAvavuM, macaLAvAvuM jue macaLAnuM"mAM. macaLAvuM akri graMthAnuM, meMdAnuM. macaLAvALuM bhAve., kri. maLAvavuM pre., sakri [uzkeranAra macAu vi. [jue 'macavuM" + gu. Au' rR.pra.] macAvanAra, mANu chuM. e nAmanA eka rAga macAna' huM, [saM. majra dvArA ] maMca, mAMcaDA, UMcI beThaka macAna` (mya) . [saM. maO dvArA] dIvA rAkhavAnI gheADI macA(-ca)vavuM, macAvuM ja e 'macavuM'mAM. maciyaNa (sthya) skrI. e nAmanA eka cheDa _2010_04 bharuccha(-77)ra-mAra (-25) zrI. jiA 'marI' + 'mAravuM." (lA.) e nAmanI eka bALa-ramata ra + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] jue 'macchara.' [aa varasAda (rU.pra.) varasAdanI pharaphara] maccha(-)riyA vi.,puM. [jue mariyuM.'] e nAmanuM dheALI bhamaravALuM eka pakSI, 'phaeNnaTeila' ma%0(-77)rI vi. [saM. makSuri >= prA, maoli-] matsaraDhASavALuM, matsarI maccha(-77)-veSa puM. [jue ',' + saM.] matsya-vedha maccha-chcha)-vedhu vi. [+]. u'kR.pra.] matsya-vedha karanAra macchuM(-cha )dara, nAtha (ma(-77)ndara) puM. [saM. matsyendra > prA.mastRita., saM.] gArakha-paMthanA jUnA samayanA e nAmanA eka yAgI, matsyedranAtha. (saMjJA.) macchA-chachA)kana. [jue 'maccha' dvArA.] AduM mA(-chchA)Ara puM. mA(-chchA)kRti srI, [jue Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ machA)vatAra 1722 machachI-vadha "ma' + saM. mA-RAra, mA-wi] mAchalAne vATa, (2) vi. macharAMTa (Datha) , [ja e "ma' dvArA] mAchalAMnI durgaMdha mAchalAnA ghATanuM. [maccha(2)." macharI strI, jio "mAruM' + gu. 'I' apratyaya.] juo machA(-chAvatAra . jio "ma' saM, mIM--tAra] juo "macharuM.' machI (-cha chI) zrI. siM. mariva>prA.zimAM; hiM.] macharuM, huM na. [ja e "machara' + gu, "uM' te... ane mAchalI. (2) evA AkAranI eka nAnI anAjamAM "ra'>'la'-] macharanA jevo karaDa mAratI eka nAnI vAta, paDatI jIvAta [mI -pITha | (2) magataruM mI (-chI)-khAnuM na. [+ jue khAnuM.'] macchI-bajAra, macho chuM. (saM. marachu-vaha->prA. mayaoN -] samudrakAMThA machI(-)- (-67) . [+ saM] kasaratamAM daMDane eka najIka phare te prakAranuM jarA moTuM hoDuM (eka sadanuM mAlaprakAra. (vyAyAma.) sAmAna ane utAruo mATenuM) marachAmi dukAM jeo "mirA-mi-dukAM.' machaMdara (machandara) e machaMdara.' machI-chIpATI strI, [+ja e "pATI....] kaDInAra Asa- machAdhAnI sI. sInI nAkamAM paheravAnI eka jAtanI nathaDI pAsa dariyAmAM thatI mAchalInI eka jAta [khAnuM.' machI e bhasI." [prakArano dAgIne machI-cha)-pITha sI,.[+ja "pITha. 1 ja marachI- machI-kaTa kuM. [4 machI' + "kaTa.'] (lA) eka machI(-cha chabajAra zrI. [+ja "bajAra.] o macchI- machIMdara-nAtha, machidranAtha jue " maranAtha.' khAnuM.' (2) lA.) ghATavALuM sthAna madhu zrI. e "ma ." machI(-chachI)-mAra chuM. [+jae "mAravuM.'] nadI samudra machaMdara-nAtha, machaMdanAtha ja e "mIMdara-nAtha.' vagerene pANImAM mAchalAM mAravAno dhaMdho karanAra, mAchI, mAI" vi. [jue "maLu' kAra.] macchu nadI ane enI mAchImAra, DhImara, 'phirAra-mena' AsapAsanA pradezanuM maccha(-9chI)-mArI strI. [+gu. I' kR] mAchImAro mAI juo "mo." [matAvALI derI dhaMdho, phiziMga.' (2) mAchalAM mAravAnI eka ramata moTI sI. baLadanA mAthA upara bAMdhavAnI cAmaDAnI macchI-chachI)-mAMhelI strI, [ja e marachI tAra.] keDI- mAthe muM. [e. "madhu' dvArA.) macchukAMThAne rahIza nAranA dariyAmAM maLatI mAchalInI eka jAta (AhIra temaja darajInI ekapaDhA-jJAti ane eno purUSa) mI (-9chI-vAgha chuM. [+juo "vAgha.] (lA) kalagI- macha cha juo "maccha, vALuM eka jaLacara prANI, "kiMga phizara" macha-gaMdhA (-gadhA) ja "ma-gaMdhA." macchI(-chI-vATa (-9) sI. [o "vADI] o machachaNa jue "micchaNa.' macchI-khAnuM.' machacha-yaMtra (catra) ja "maca-yaMtra." maccha-cha6) strI, siM. maratha>prA. bhajaI dvArA] uttara machachara* ja e "mara.'' saurASTramAM morabI pAsethI pasAra thatI e nAmanI eka machacharadAnI e "maccharadAnI.' nadI. (saMjJA) macha chara-mAra (-2) o mara-mAra." maccha-chaThTha)-kAMThe kuM. [+juo "kAMThe.] uttara saurASTrane mariyuM ja "macchariyuM.' marachu nadInI khINane vistRta pradeza. (saMjJA.) machachariyA e "mariye.' maccha(-9), zuM na. [saM. mathatA,->prA. machAra, machacharI ja "macharI." --] nAnuM mAchaluM machacha-vedha e " mave." maheM(-9che)dara-nAtha, maheM(- )nAtha (ma-che machacha vedhu juo "ma-ve." ndra) puM. [ja e "majdara'+ saM.] matyendranAtha nAmanA machaMdara, nAtha ( madara-) e "madara,gnAtha." gerakhapaMthane eka cagI, (saMjJA.) [eka devI macha chAka ja maki .' ma(cha che) satI. rabArI tathA bharavADa lokeAnI e nAmanI machachAkAra, macha chAkRti ja e "macchAkAra'-bhacAkRti." macyuM-5ryuM che. jio "macavuM'no dvibhava + gu, "huM" bhU, machAvatAra juo 'mAvatAra.' ka0 maMDI raheluM, macI paDeluM, racyuM-pacyuM, magna, lIna machachI ja e machI." macha muM. [sa. maratha>prA. ma] e "mA " macha chI-khAnuM ja " chI-khAnuM." machaNu ja " maNa." machI-daMDa (dazta) ja machI-daMDa.' macharavuM e "macharAvuM." machachI-paTI o macchI-pATI." macharaMge (2) kuM. [+saM. (->prA. im-3 (lA.) machachIpITha juo "micchIpITha.' mAchalIone pakaDI khAnAruM e nAmanuM eka pakSI machachI bajAra e macchI-bajAra.' macharA(-2)vuM addhi, jio "ma, -nA.dhA.] matsara- ma chImAra jue "macchI-mAra.' vALuM banavuM, garva karavo machachImArI o "macchImArI." macharALa, -LuM vi. jio " micchara" gu. 'baLa'-'ALuM machachI-mahelI ja "mAchI-mahelI.' te.pra.] asaravALuM, matsarI machachI-vAgha ja "marachI-vA.' 2010_04 "ws Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ machI-vADa 1723 majura-maMDala(-La) machachI-vAha (35) jue "macchI-vADa.' 0 mAravI (rU.pra.) amuka amuka aMtaranI musApharI karavI) machachu o "madhu.' majalina juo "bhasalina." machachu-kAMThe jue "ma-kAMTho. majalisa . [ara.] meLAvaDe, sabhA, beThaka. (2) jalama che, zuM jue "mahera,ruM." niAtha' - sAnI beThaka, mijalasa - [jalasAnI jagyA ma dara-nAtha, machachuMdranAtha (mahendra ja "madra- majalisa-khAnuM na. [+ jue "khAnuM ] sabhA-khaMDa. (2) ma che juo "mo ." majalisiyuM vi. [+]. "i" ta...] sabhAo ane jalasA maja sarva. jio "muja.' mAruM karavAnI TevavALuM [majale (rU.pra) haLave haLave maja kaNiyuM juo "macakaNiyuM.' majalo chuM. [ara. maMjila ] (makAnano mALa, . [-le majakura puM. [ara.] bInA, hevAla, hakIkata, varNana. (2) majahaba ! [ara.] dharma, paMtha, saMpradAya [sAMpradAyika (2) viSaya, matalaba, bAbata. (3) vi. pUrve jaNAveluM, sadara majahabI vi. [+gu. AI' ta.pra.) dharmane lagatuM, dhArmika, majadura puM, na. [phA.) e "majura. [zAhI.' majA ja "majhA.' majadUra-zAhI , [+juo "zAhI.] juo "bajara- majAka strI[ara.] makarI, keLa, ThaThThA, TIkhaLa, sUgala. majadUra saMgha (-sa3) pR. [+.] jue "ajara-saMgha." [0uThAvavI, 0 karavI (rU.pra) sAmuM mANasa ciDAya nahi majadUrI strI. [phA.] juo "majUrI.' e prakAranI mazkarI karavI] majanU vivuM. [ara. bhajana] premaghelo. (2) ! phArasI sA- majakI vi. [+ gu. I" "ta..] mazkarI-khera hityamAMnI eka kathAnI nAyikA "layalAna Azaka, (saMjJA.) majAgarI sI. baMdUka majabUta vi. [ara tUTI paDe nahi tenuM, TakAu. (2) chUTI majAgaruM ja "mijAgaruM." paDe nahi tevuM, sajajaDa. (3) Dage nahi tevuM, daDha, (4) majAta krivi, sudhAM. (saM.) baLiyuM, jorAvara. (5) asarakAraka majA(-jhA,-e-jhe)dArI e "majhedArI." majabUtAI, majabUtI rahI. [+gu. "AI' ta.pra., I" majAnuM ja e "majhAnuM.' ta pra.] majabUta hevApaNuM majAra-vADe . [ara. majAra + juo "vADe.] kabrastAna majabUra vi. [ara.] lAcAra, nirUpA [pAyatA majAla sTI. [ara.] zakti, tAkAta, magadUra, baLa majabUrI strI. [ara.] majabUra hevApaNuM, lAyArI, niru- maji-jhi)yAruM vi. sahiyAruM, bhAgIdArIvALuM. (2) na. majamale kra.vi. [ara. mijAjaslaha] ekaMdare bhAgIdArI, sahiyAra. [ kuTuMba (-kuTumba) (rU.pra) majamu, ma vi. [ara. maa = jamA thayeluM] sahiyAruM, avibhakta kuTuMba] bhAgIdArIvALuM, majiyAre. (2) jI. jAgIra maji-jhi)yArA-vAda kuM. [juo maji-jhiyAruM' + saM} majamu-)-dAra vi. [+ phA. pratyaya) paragaNAne hisAba majiyAre hevAne siddhAMta rAkhanAra amaladAra (megalAIne eka hodo . (2) nAgara ji-jhiyAre 5. saMyukta vahIvaTa, sahiyAre vahIvaTa brahmakSatriya vaNika vageremAM evI eka e kAraNe avaTaMka majiye puM. eka prakArane paththara ane ene puruSa [ane ene hodo majiSI . e nAmano eka choDa majamuda-5)darI sI. [ kA. pratyaya-] majamudAranuM kArya macha strI. pasaMda paDe tevI pI jagyA majamUna chuM. [ara.] viSaya, bAbata, bInA maTha sI. (saM. manniSThA prA. maniTa jemAMthI rAta maja puM. jamAva, jaze. (2) meLAvaDo, sabhA raMga nIkaLe che tevI eka vanaspati [lAla raMganuM mejara sakri. jio "majare,'-nA dhA.] majare levuM, majIThiyuM vi. [+ gu. "IyuM? ta.pra.] majIThanA jevA raMganuM, vALA ApavuM. mArA karmaNi, kri. majarAvavuM , sa, ji. majIThiyA vi, pR. [+]. "IyuM' ta.pra.] majIThane vepArI majarAba strI. vINA vagADatI veLA pahelI ane TacalI majIda vi. [ara.] pavitra. [kalAme majIda (rU.pra.) pavitra AMgaLIo para paheravAnI nakhalI kurAna] majAvavuM, majAvuM e "majavuMzAM. majura na. li. majadUra ] mahenatanuM kAma karanAra mANasa, majare krivi. [ara. majU] piTe, sATe, sATAmAM, badalAmAM vetara, 'lebarara' lata, lebara-korTa hisAbanI gaNatarImAM gaNIne. [0 ApavuM (rU.pra.) pAchalA ajarakerTa strI. [+] majaranA jhaghaDA patAvanArI adAhisAba sAthe vALI ApavuM. 0 AvavuM (rU.pra.) phaLadAyaka majara(ra)Na (-zya) strI. [+gu. "a(e)Na" pratyaya] thavuM. 0mA(--mAMgavuM (rU.pra.) varADe paDatuM mAgavuM. 0 paheluM strI-majura, vaitarI (rU.pra.) cUkate thavuM. (2) lekhe lagAvuM. 06 (rU.pra.) maradala na. [+saM], majara-5kSa chuM. [+] majAnAM pAchalA hisAba sAthe vALI levuM] hita jenAre eka rAjakIya pakSa, "lebara-pATa majaro juo "mujaro." majura-5kSI vi. [+saM5.] majara-pakSanuM majala . [ara. maMjila 1 eka divasanI musApharI jeTaluM majare mahAjana na. [+ saM. paM.1 mejaronAM hitanI dekharekha aMtara. (2) e majala pUrI thAya te ThekANuM. (3) (lA.) rAkhanAruM maMDaLa, majara-saMdha, lebara-yuniyana, reiDa yuniyana' musApharI. [ kApavI, khevI, 0 kheMcavI -kheMcavI, majara-maMtava(-La) (-mala -La) na. [+ saM.] majarane vyava 2010_04 Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ majUra-varga 124 sTI 1 . sthita saMgha, majUra-saMdha majabUta . [4] nADItaMtrane eka agatyane bhAga, majura varga kuM. [+saM] majurI karanArA leke, "lebara-klAsa' " na" khAsa prakAranA padArtha, "meDalina" majUra-vAda puM. [+ saM.] majuronA svAzrayanuM gaurava sacavAnuM masijana na. keTalIka vanaspatimAM jovAmAM Avato eka joIe e prakArane mata-siddhAMta, behazevikama" (je, majhadhAra mI. saM. >prA.majJa + saM. dhAra] nadInA maravAdI vi. [+ saM, puM] mAravAmAM mAnanAruM pravAhano maya bhAga, (2) samudrane UMDANavALo bhAga. majUra-zAhI sI. [+ juo "zAhI.'] svAzayanuM gaurava (3) (lA.) ke eka kAryane madayabhAga karanArI paddhati, zramajIvI-vAda, bezevikama' (da. bA) majhaluM vi. [sa, maccha-prA. makaphAskrama-] madhyamAM AveluM, makara-zALA sI. [+ saM. rANa] majAnAM saMtAnone bhaNa vaccenuM, vacaluM vAnI vyavasthA hoya tevI nizALa | majhA(-jA) aDI. ki. mA.] maja, AnaMda. (2) gammata, ajara-saMgha (sa) 5. [+saM.] juo majara-maMDala, kroDA. (3) lijajata, rasa, svAda. (4) (lA.) majAka, TreiDa-yuniyana' (da.bhA.), "lebara-yuniyana' | makarI. [ uThAvavI, 0 karavI, 0mAravI, lUMTavI, majUriyAta, -nI vi. jio "majUra" dvArA. majUrI karanAra levI (u.pra.) AnaMda mANo. cakhADavI, 0 dekhAvI majariyuM vi. [+gu. IyuM' svArthe ta...] majarI karanAruM (u.pra.) vera vALavuM. 0 5TavI (rU.pra.) AnaMda Ava. majUrI sI. [+gu, "I' ta...] majuranuM kAma, lebara' mANavI (u.pra.) AnaMdano anubhava kare. 0 mArI javI (vi.) (2) majUranuM mahenatANuM (rU.pra.) muzkelImAM mukAvuM. 0 mAM rahevuM (revuM) (rU.pra.) majaNa (-zca) jeo "maraNa.' khuza rahevuM majasa puM. saM. makkA prA.nagI] lAkaDAne cA majha(-jAvedArI e "maje(-)dArI." mATIne banAvelo ghI-dUdha vagere rAkhavAne nAnA bAraNA- majha(-jA)nuM vi. [+. "nuM che.vi.ne anuga] dilane vALo corasa ke laMbacorasa dhATane take ke kaTho. khuza kare tevuM, suMdara, ramaNIya, sAruM (gAmaDAmAM enA upara DAmaciye rAkhe.) majhiyA sI. gADIne taLiye lagADelI lAkaDAnI paTTI maje(-) jAo "majhA.' majhiyAruM jae "mAjyiAruM." majeThI . e nAmanI eka vanaspati majhiyAre jao "bhajiyAre." maje -2)-dAra vi. [phA. majhahu-dAra] majhA ApanAruM. (2) majhedAra ja majedAra." lijajatadAra, svAdiSTa. (3) saMdara [lijajata majhedArI ja majedArI." maje -3)-crI AI. [phA' majhahadArI] majedAra vApaNuM, majha-nuM ja "maje-nuM--"majhAnuM." maje(-)-nuM juo "majhAnuM.' majherI vi. [saM. maTakA. mANa dvArA) kharA baparanuM majAjana na. siM.) bakI mAravI e. (2) nAhavuM e, snAna majheruM na. [saM. mag> prA. mavaza dvArA] vaNakaranuM e majajana-gRha na. [saM. zuM na.] nAhavAnuM makAna, nAna-gRha, nAmanuM eka sAdhana 'bAtharUma majhela sI. e nAmanI mAchalInI eka jAta majA . siM.] hAkAmAM mA. (2) snAyu majho puM, strI, e "majhA." mAjA-kavaca na. siM.] jJAnataMtuonuM AvaraNa majholuM vi. siM. madhyaprA maNa dvArA) e "majheruM." majajA- kuMDa () puM. [saM.) e nAmane narakamAM manAte maTa' puM. gumAna, ahaMkAra, 18. [0 marI ja (u.pra.) garva sthiAna, "narva-senTara" UtarI jo] majajA-keka (kendra) na. [saM.] majajAtaMtunA kezanuM mukhya maTara (5) sI. jio "maTavuM.'] jaMpa, nirAMta majAkeTara na, si.] nAnA magajane rahevAnuM polANa maTara (8) zrI. cALe. (2) maTakuM, palakAro. (3) najara, bhaja-keza(-2) puM. [saM.] jJAnataMtuone guracho daSTi. [0 mAravI (rU.pra.) AMkhane izAro karo] majAkSapR. [] jJAnataMtuonI zRMkhalA maTaka (-katha) strI. maTake, cALo mA -thi -grathi) atI, siM5] majaonI eka maTaka maTaka (maTakatha-maTakatha) , [ja e "maTaka,'--rbhAiva.] bIjA sAthe joDAyelI sthiti AturatApUrvaka AMkhanAM maTaka-e. (2) kri.vi. maTakAM mArate majajA-taMtu (tanta) chuM. [saM.) snAyuomAMne te te tAMtaNe maTakaluM na, lo chuM. [ o "maTaka'+ gu"huM" svArthe ke re (je saMtane jhaDapathI pasAra kare che.), jJAnataMtu, te pra.] akhanuM maTakuM. (2) AMkhane cALo narva' siMcAlana, "narvasa sisTama" maTakavuM a. ji. [anu.] maTakuM mAravuM, macakAravuM. (2) aMga majajA-taMtra (-tanna) na. [saM.) jJAnataMtuonI vyavasthA tema halAvavuM. maTakA bhAve, ji. maTakAvavuM che. sa.ki. majAvya na. [sa-] jJAnataMtuo temaja snAyuomAM maTakAvavuM, maTakAvuM e "maTakavuM'mAM. rahelo padArtha [pAchaLa AvelI eka khAsa graMthi maTakA strI. [ja "maTa +gu. "I strI pratyaya] majajA-pi (-pi3) 5. [saM.] magajanA trIjA khAnA AMkhane macakAro majajA-pezI strI. [saM.] majajokezanA makhAnI pI maTakI sI. jio "maTa' + gu. 'I' apratyaya.] majA-rajaju strI. [] karoDa-ra jaja dANAmAM paDatI eka jAtanI nAnI chavAta 2010_04 Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maTakI 1025 mAra maTakA sa. jio maTaka'+ gu. I strI pratyaca.] maTha' chuM. sivuM,na.] sAdhu bAvAone rahevAne bAMdhelA ThaMDuM pANI rahe tevuM nAnuM mATInuM ThAma, DhocakI makAnanA rUpane Azrama. (2) e prakAranuM sAdhu bAvAnuM maTako-bhaMga (bhapha) 5. jio TakI + saM.] (lA.) e devasthAna, maDha, [0ne mUrakha (rU.pra.) sarakArI vAtAvaraNamAM nAmanI eka ramata [cAlanAra ucharele sAmAnya mANasa]. maTakIluM vi. jio "maTakuM' + gu. "Irla' ta..] nakharAMthI maTha ja maTha." [ne chAMyaDe mA(jhA) karavI (u.pra.) maTakuM na. [anu.] (AMkha) palakAre dekhAvamAM mAtra AnaMda hoya evI paristhiti hovI. 0 makuM na. kaThoLamAM paDatI eka vAta phAkavA (rU.pra.) nirudhamI rahevuM. 0 mAravuM (rU.pra.) bagADavI maTakuM na. [ja e "maTI' dvArA, sara che. prA. mAva8] (pANI maTha puM. lobha [eka vAnI ThaMDuM rAkhavA mATenuM mATaluM maThatAM na, ba.va. [sara 0 "maThaDI.'] maThaDInA prakAranI khAvAnI maTADI zrI. [ja maTakI" + gu. "Da' svArthe ta..] maThaDI strI. [saM. fmada- prA. - dvArA) nA ane sukomaLa mATInI mATalI, cakI, maTakI Thera (khAsa pharI puSTimAgIya maMdiramAM jANIto) (puSTi.) bhaTake' chuM. [ja e "maTakuM.'] (AMkhane) palakAra. (2) (2) magaphaLIne eka prakAra aMgane mehaka mareDa maTha puM. senAnA metI jevA dANAnuM kaMThanuM eka ghareNuM maTake puM. eka prakAranA rezamanuM vastra maThatAla puM. [aspaSTa "maTha' + saM.] e nAmane saMgItane maTana na. [.] gheTAM-bakarAMnuM mAMsa vicavAnuM bajAra epha tAla. (saMgIta.) maTana-mArakeTa, maTana-mArkeTa sI. [e. maTana-mATa] mAMsa maka-dhArI vi. [saM5], maTha-5ti muM. si.] maThamAM adhimaTamaTavuM a.phri. [anu] AMkhanuM paTapaTavuM. (2) (lA.) pati tarIke rahetA mahaMta, maThAdhIza kSaNa paNa viga sahana na karavo. maTamaTavuM bhAve, kri. maka-ti (-paNDita) 5. [sa.]lA.) potAnA gharamAM rahI maTamaTAvavuM che., sakri. vidvattAne daMbha karanAra mANasa maTamaTAvavuM, maTamaTAvuM e "maTamaTavuM'mAM. maThayajJa . [saM] lokakalayANa nimitte maTha ke maTho racamaTa-maMgara 5. jio bhATI' dvArA.1 lona vagere mAMgalika vAnI nikAma pravRtti (gA.mA.) [prajA, (saMjJA) prasaMge strIonuM gAjate vAjate ane gAtAM vAtAM gAma maThalADI 5. DuMgarAu pradezamAM rahetI e nAmanI eka bhIla bahAra mATI levA javuM e makavAsa . si.] vairAgya laI maThamAM jaI rahevuM e maTara puM, aI. e nAmanuM eka kaThoLa (tuveranA jevuM) maThavAsinI vi., bI. siM] maThamAM rahenArI cI-sAThavI maTarAkAra li, jie "maTara' + saM. mA-brA maTaranA dANA maThavAsI vi, siM5.] maThamAM vAsa karanAra (sAdhu bAvA jevA AkAranuM, gaLa saMnyAsI vagere) mahuM a.ki. . prA. fmA koI paNa rega ke darda ke maTha-zAlA(-LA) zrI. [sa.] jue "maTha.' kaI paNa vastu prasaMga vagerenuM) jaDamULathI dUra thavuM. mahuM maTha-satkAra ! si.] maThamAM AvanAra sAdhu saMta temaja pre, sakri. itara janatAne apAtI mahemAnagIrI maTANe puM. e nAmane eka choDa maTha-stha vi. [saM.] maThamAM rahenAruM mArI sI. nAnI bakarI mahAkAza na. [+ saM. mAM-nArA, pR., na. maThanI aMdaranI maTAluM na. mRdaMga pilANavALI khAlI jagyA. (dAMta.). mayiA -kaMsa vi. azakta, nirbaLa maThAcArya ! si. + mA-vArya] maThane vidvAna svAmI, maThAmayiAla chuM. jio mATI' dvArA] mATIne khADe dhipati, maThane mahaMta maTiyA-laTorI . jio liTare.] laTArA nAmane maThANuM na. saMmR8->prA. bhaTTa dvArA] lAkaDuM sApha karavAnuM pakSIne eka prakAra eka ojAra. (2) sonI tathA luhAranuM dAgInA sApha maTIluM vi. jie "mATI' dvArA ] mATInA raMganuM. (2) karavAnuM eka sAdhana (lA.) ALasu, susta makI maThANe puM. [ja e "maThANuM.] jue maThANuM(2)." maTukaDI sI. [e "maTakI' + gu. "Da" svArthe ta.pra.]. maThAdhikAriNI vi., strI. [+ saM. madhiriNI] maTha upara makI sI. [jao "maTakI' -A vraja, uchIne.] nAnI jenI sattA cAle che tevI virakata sI. maTakI (khAsa karI dUdha dahIM chAsanI) maThAdhikArI vi, puM. [+ saM. mafSavAdI, S], maThAdhipati maTeDI rahI. [ja e "maTa'+ gu. "I' strI pratyaya.] jhINA | . [+saM. mafSa-vata], maThA-dhIza, -zvara puM. [+saM. maNIrA, kAMkarA vagerevALI mATI -a], mahAdhyakSa chuM. [+ saM. mag] ja bhaTha-dhArI.' moDuM na. jio mATI' dvArA] kAMIka meTA kAMkarA vagere ebaTa' kastaravALI mATI. [rAnuM magaja (2. pra.) kama-akakala maThAnI jI. khAvAnI eka prakAranI vAnI mANasa. 1 pharI vaLavuM (u.pra.) nakAmuM javuM] mahApnAtha puM. [+ se. mAnAtha] maThanI paraMparA, (2) maTha maToLa ki.vi. barAbara na hoya ema, reDabaDa ke maThanI vyavasthA mATe zAstra-graMtha mahAla na. kAnanuM eka ghareNuM maThAra' () mI. [e "maThAravuM.) pIne ghATa Apo 2010_04 Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAra 1726 mahA-mahuM e. (2) (lA.) lakheluM sudhArA vadhArI ApavuM e mA-cUratiyuM vi, ma siyuM vi. [baMnemAM "maDa-saM. a> makAra (23) sI. jie "mAThuM dvArA] chApaNuM, kheMca prA. maDha, prA. tatsama. pAchalAmAM "cusavuM' + gu. IyuM' kupra.] maThAraNuM na. jio "maThAravuM + gu. "aNuM" kartAvAcaka kupra.] (lA.) atyaMta lebiyuM maThAravAnuM sAdhana, TIpI ghaTa ApavAnuM sAdhana maTachAI strI, zekhI, baDAI mAThA-rasa 5. sI. jio "ma' + saM.) basa maDhatala vi. [sa. mRtaprA . nara dvArA dUbaLuM, mAMdaluM makA(-8) ravuM sa.kiM. (saM. mRE-> prA. bhaTTa dvArA] TIpI sarakhuM matalam vi. [+ gu. "yuM' svArthe ta...] zAta vagaranuM, karavuM. (2) saphAI lAvavI. (3) TApaTIpa karavI. (4) dhATa muDadAla lAvavA. (5) sudhAravuM. maTha(0)rA kamaNi, ji. mahA(7)- maDada e "mara.' rAvavuM che. sakri. mAdAI e "maradAI." - maDA(-)rAvavuM, maDA(-3)rAvuM ja "maThA(-pharavuMmAM. mahadA-khelI strI. [ja e "maDaduM' + "khelI.'] haoNspiTalomAM maThAriyuM na. [jae "maThAravuM' + gu. "iyuM ku.pra.] maThAravAmAM - maDadAM rAkhavAnI eAraDI. (2) maDadAM cIrI maraNanuM kAraNa kAma lAge tevuM sAdhana. [- paththara (rU.5) nisaro] dhI kADhavAnI oraDI, posTamorTama rUma maThiyuM na. jio "maTha' + gu. "yuM' ta..] maThanA loTanuM maDadAla e "muDadAla" banAveluM eka prakAranuM mUThiyuM (khAdha), (2) maMDanA loTane matadAlazA vi [+juo "zAha." yaMgamAM.] ja "muDadAla.' pApaDa. (3) caNAnA loTane eka khAdya padAthe. (4) kadI maDaduM ja mura6." [-dAnA tALavAmAMthI lohI khAnAra maThiyo chuM. [ja e "maThiyuM.'] lA.) kapAsanI eka jAta (rU.pra) khuba kaMjUsa, (2) nirdaya svAtha. -dAne mIThaLa maThi che ? puM. e nAmanI eka vanaspati, kAraDiye bhIMDe bAMdhI (3.pra.) gharaDA puruSane paraNAvavA] [hAIDreTa' (A "De' nathI.) mahadravya na. [maDa' aspaSTa + saM] kheLanuM dravya, "kA. maThI sI. eka jAtano vile, (2) DAMgaranI eka jAta mAdhI vi, sTI. juo maDo' +gu. "I' strIpratyaya.] maThera (-2) sI. [4 "maheravuM.] maTheravAnI kriyA. (2) nIcA kadanI majabUta bAMdhAnI sahI (lA.) TApa-dIpa ( [maTheravAnI kriyA mATapIMga vi. [ja e "maDo."] meTuM ane jabaruM maraNI sI. [ja e "maTheraNuM" + gu. 'I' pratyaya.] madhe kuM, siM. muTa- ca prA . 53- ma->ja. gu. mahera strI. [ja "maTheraNuM"+gu. 'I' strI pratyaya.] mahuDAdhaa] vIra yoddho. (2) meTe maTheravAnuM nAnuM sAdhana, levaNI. (2) kuMbhAranuM TapaluM. (3) uparI. (sara0 phA. "mI-ide, paNa e "mIra' che) kaMsArAnuM eka ojAra, (4) saphAI lAvavAnI senAnI mA5 chuM. e nAmane bhAjInA prakArane eka choDa haDI. (5) sutArane raMda mahepha chuM. mATIno garabe maheraNuM na. [ja "maTheravuM' + gu. "aNuM kriyAvAcaka ka. mara(-)ma (-mya) strI. [e. mema] aMgreja strI pra.] maTheravAnI kriyA mAra mata kri.vi. vi.] bhAMbharatAM avAja thAya ema maTheraNuM na. [jae "maTeravuM' + gu. "aNuM kartA vAcaka ku.pra.] mamatAvavuM sakri. [2vA.) khUba khAvuM maTheravAnuM sAdhana preisa.kri maDaduM-8)ma-DI strI. jio bhaDa(-8)ma' + gu. "DI' svArthe maTeravuM e maThAravuM.' maherAvuM kamaeNNikri, maherAvavuM ta.pra.) e "maDa(-4)ma" tukAramAM). makerAvavuM, marAvuM " "maThA(-)ravuMmAM. mahalA strI. anAja bharavAnI nAnI koThI maTha chuM. siM. kRNA- prA. maTTa] mAkhaNa kADhayA vinAne maDavuM sa.ki. [jae "maraDavuM.'] o "maraDavuM.' dahIMne ragaDe (sAde ke masAlo nAkhIne karelo) mAsa-geTalA strI. -le pR. e nAmanI eka 2mata maTha (2) na. jio "maTha' dvArA) maThanA dANA kADhI mahesAI strI, jio "Dis' + gu. AI' ta.ka.] luccAI lIdhA pachInuM DAMkhaLI tathA pAMdaDItuM chAluM mahasuM vi. lucce maravuM sakri. lAkaDAne raMda mArIne saphAI ApavI. (2) mahAIDa(-do) . e nAmane eka choDa ka karavAM. maravuM karmaNi, ji. makarAvavuM mahA-gAMTha (-) zrI. jio "maDuM' + 'gAMTha.'' (lA.) chaTe nahi tevI AMTI ke pakaDa. (2) carcA-vicAraNA ke karAra maTharAvavuM, maThAravuM ja e "moravuM'mAM. vageremAM paDatI gaMca, DeDa-loka' (u.ke). [0 pI (rU.pra.) mAruM jue "maThaDuM." sakhata rIte gAMTha paDavI. (2) samAdhAna na thAya te rItanI mahiyA li, paM. jio "maTholI + gu. IyuM? ta. pra.] paristhiti thavI. vaLavI (u.pra.) eka ja sthitimAM hastamaithuna karanAra mANasa vaLagI rahevuM. (2) samAdhAna na thavuM] [karanAra maThelI strI, hastamaithuna, hAtha-rasa maTA-cUMtha vi. jie "maDuM' + "cUMthavuM.'] maDadAM cUMthavAnuM kAma maTha chuM. jio "maraDa.] maraDATa, uddhatAI. (2) mamata, haTha mahA nAnuM taLAvaDuM make 5. jio "maraDo.] jue "maraDake.' mahAmukhe vi. jio "maDuM + sa. purva + gu. 'uM' ta...] maDa-gArDa na. [a] meTara sAIkala vagerenAM vaDAM uparanuM matadAna jevA cImaLAI gayelA moDhAvALuM patarAnuM DhAMkaNa (kAdava dhULa vagere UDatAM rokanAruM) maTAmeTuM na jio "maDuM + meTuM] maDadAnuM meTuM 2010_04 Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maDA-meM 1727 maNipurI mahAmAM mAM ) na. jio "bhaDuM' + meM.'] ja "maDA- kara (u.pra.) sakhata mahenata karAvavI. 0ne pAMcazero matuM." (2) maraNa samayanuM vita thaI gayeluM meTuM karI nA(nAMkhaze (rU.pra.) sakhata mAra mAre. 0 maNanI mAle pR. Dhelano eka prakAra [azakta, durbaLa keLavI (ke saMbhaLAvavI) u.pra.) sakhata gALo ApavI. maDiyala vi. [jue "ma' dvArA.] madA jevuM muDadAla, moDha vAta (ra.a.) aneka vAte]. mahiyAM na., ba. 1. [ja e maraDavuM'-bhaDavuM" + gu. 'iyuM" maNake 5. siM. maLa dvArA gu. "maNuM' + gu. ko' svArthe ka. pra.] maraDIne paheravAnAM pilAM kaDalAM. [ bhAgI javAM ta...] kaI paNa prakArane pAre, bIDa.' (2) (lA.) (2. pra.) mAra ke AghAtathI TAMTiyA DhIlA thaI javA] ukeraNI [mALAnA maNake (rU.pra.) ghaNuM vahAluM] mahiye ja "maraDiye." maNuko chuM. [saM. mAtra zabdanuM lAghava) maNilAla'nuM bhaDI strI. kayAro. (2) khetaramAM be kayArA vacceno bhAga. tucchakAravALuM nAma. (saMjJA.) (3) cokhAnA khetarane eka bhAga maNa-gaDha vi, [saM. maLi dvArA] maNi jaDathA hoya tevuM mahuM na. [saM. mata-> prA.maTa-] maDaduM, zaba, (2) (lA.) maNIgeTo che. [sa. maLa + jue "geTe.'] strIonuM mAla vagaranuM. (3) dUbaLuM, azakta, muDadAla. (4) haThIluM. hAthamAM paheravAnuM eka ghareNuM [dA upara vIjaLI paDavI (u.pra.) kazI ja asara na bhaNu chuM. e nAmanuM eka mAsu ghAsa thavI. -DAnI peDe (rU.pra.) maDAgAMTha vALI, hAnI sAthe maNa-jha(-dhIra puM. [saM. maLa-pa2] mAthA upara maNi dharyAnuM mIMDhaLa bAMdhave (rU. pra.) gharaDA sAthe nAnI kanyAne manAya che tevo sarpa ke nAga paraNAvavI). maNu-maThiyA kuM. siM. maf + "maDhavuM' + gu. "iyuM" ku.pra.] ma huM sa.kri. [ja e "maraDavuM.'] maraDavuM. (2) UMdhuM (lA.) bALakane bivaDAvavAne hAu vALavuM. (3) pAchuM levuM. (4) ekaThuM karavuM. mahAvuM karmaNi, maNa-maNiyuM vi. [ja A "maNa,dvirbhAva + gu, "yuM" kri, mahAvavuM che., sakri. ta.pra.) eka eka maNanA vajanavALuM mahAvavuM, mahAvuM ja e "maDeDavuM"mAM. [khIle, "" maNu-saMta-ma)De chuM. lAkaDAmAM thatI kALA mevALI eka maDeDImekha strI. [ja "maraDavuM' + mekha.'] pecavALo maphera puM. maraDa, vAMka-cUka maNazIla na., sI. [saM. manarA] pahADI paththaronI phATamAM maDha puM. [saM. maTha>prA. maDha, prA. tatsama (khAsa karIne) thato eka uparasa, mana:zila devInuM maMdira ke sthAna. (2) ja e mADha. maNu-hara vi. [sa, manohara prA. magaharI ja manohara, maDhaNa na. sAbarakAMThAmAM IDara najIkanI pahADImAM thatuM e maNa sUkI. [sa. nA avyaya ) prA. maLaT.] (lA.) khAmI, nAmanuM eka vRkSa [maDhavAnI kriyA, jaDatara UNapa mahatara (-15) strI. jio "mahaS' + gu. 'tara' ke pra.] maNAvavuM, maNavuM ja "bhANavuM'mAM. maDhatAla e "maTha-tAla." maNi chuM. [sa.] sauthI UMcAmAM UMcuM ratna, javAhara, hIro mahama (mya) juo "maDama.' (sapheda raMgano bahu kiMmatI paththara). (2) sarpanA mAthA maDhama-DI jue "bhaDama-DI.' upara manAte kiMmatI hIre. (3) (lA.) ziznano ane maTho chuM. [4 "mADha' dvArA] mADha, DelA uparano mALa yonine agra bhAga maha6 sa.kiM. .grA. maDha prA. tatsama] asala cIja maNikaNikA, maNi-kaNI . ., sTI.] kAzI pAse surakSita rahe e rIte pI AvaraNa vagere jaDavAM. (2) gaMgA nadIne eka suprasiddha ghATa. (saMjJA.) (lA.) rANagAravuM. mahAvuM karmaNi, kri. maDhAvavuM che, maNikarma na. [saM.] hIrAnI jaDataranuM kAma, jaDiyAnuM ke sa.ki. - maNiyAranuM kAma maDhAI strI. [jao "maDhavuM' + gu. "AI' pra.], maNa maNikAra chuM. [sa.] hIrAne vepArI, jhaverI, maNiyAra na. [+ gu. "AmaNu" ka.ka.],maNuM jhI. [+ gu. "AmaNI" maNikuMDala(-La) (kuNDala, -La) na. [saM.] hIrAnI jaDataraku.pra.] maDhavAnI kriyA. (2) maDhavAnuM mahenatANuM vALuM kAnanuM kuMDaLa (eka dhareNuM) maDhAI kAra vi. [+ saM.] maDhanAra kArIgara, mAunTara' maNike puM. [+ juo koThe.'] jhaverAta rAkhavAmAM maDhAvavuM, maDhAvuM e "maDhavuM'mAM. eAraDe maDhI strI, siM. mAi prA. maDhimA nAno maDa, bAvA maNicaka na. [saM.] eka prakAranuM pakSI, 'kiMgaphizara sAdhunI jhuMpaDI. (2) nAnuM kAcuM dhArmika sthAna. (3) (lA.) maNiyAta (tya) sI. si. maLa +Ari na.] (lA) citA, ceha. (4) zaba besADavAnI pAlakhI Atma-jata, AtmAne prakAza. (ka.da.DA.) maDhIDha na. bAvaLa jevuM eka DuMgarAu jhADa maNithaMbha (-thazma) puM. [+ saM. tamayprA. Ima, prA. maDI, nelI strI. jio maDhI. "U-"UluM' + gu, I' tatsama] jemAM maNi jaDavAmAM AvyA hoya te thAMbhalo strI pratyaya] ghAsa-pAMdaDAnI nAnI jhuMpaDI maNidhara chuM. [sa.] jae "maNa-jhara." maDhe DuM. jaDe roTalo. (2) rogAna maNidhArI vi. [saM. .] jeNe maNi dhAraNa karyo hoya tevuM maNa chuM. [phA. ma] junuM cALIsa zeranuM vajana. [0 DhIla maNipurI vi, na. [saM. maNipura AsAmanuM eka gAma + 2010_04 Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maNi-pUDa 1728 mata-phera ga. "I' ta.ka.] AsAmane "maNipurI' saMjJAthI jIte matagaNuka viSe. [saM.] cUMTaNI prasaMge matagaNatarI karanAra nRtya-prakAra amaladAra, "piliMga ophisara' mahiNa-pUra, 06, 0 caka na. [saM.] nAbhi-cakra, (2) udaramAM matagaNatarI [ja e "mata" + "gaNatarI."], mata-gaNanA AveluM manAtuM eka nADI-cakra. (ga) a. [saM.] cUMTaNI vakhate apAyelA matonI gaNanA maNibaMdha (-ba-dhamuM. [sa.] hatheLI ane hAthanA sAMdhAno mata-ji9lA 5. [ja "mata+ "jillo."] je te jihalA bhAga, kAMDuM [hAkuM pUratuM te te matadAna nakkI thayuM hoya teTalA jile ke maNibaMdhAsthi [badhAsthi) na. [+ sa. asthi] kAMDAnuM pradeza, "kesiDyuasI" (ba.ka.ThA.) maNi-bhUmi strI. [saM.] pharasabaMdhI, " meika che.ha.) mata-taMtra (tatra) na. [sa. maMtavya, mAnyatA (ge.mA.) maNimaya vi. [saM.] maNithI pUrNa, maNithI bhareluM mata-tAlikA strI, siM.] matadAronI yAdI, 'veTarsa lisTa' maNimahotsava puM. siM.] koI pratiSThita vyakti ke saMsthA mata-dazana na. [saM.pasaMdagIne mata ApavAnI kriyA sATha varSa pUrAM kare tyAre snehIo taraphathI UjavAtA utsava, matadAtA vi. [saM. matasya yAtA, puM] mata ke abhiprAya hIraka mahetsava, "DAyamanDa jyubilI' (A.bA.) denAra, "voTara' maNi-maMDapa (maDa5) puM. [] jemAM maNi jaDavAmAM matadAtR-vage kuM. [saM.] mata denArAone samUha AvyA hoya te mAMDavo. (2) zeSanAgane rahevAnuM sthAna. matadAna na. [saM.) cUMTaNI vakhate matadAranuM khAnAmAM (saMjJA.) [mALA matavALuM kAgaLiyuM nAkhavAnI kriyA, 'veTiMga, poliMga maNimAlA(-LA) sI. [saM] kiMmatI javAhiranI kaMThanI matadAna-paddhati strI. si.] mata nAMkhavAnI judI judI rIta maNimudrA . [saM.] hIre jaDatho hoya tevI vITI matadAna mathaka na. [+ juo "mathaka.'] ja matadAna-sthAna." maNimekhalA sI. [saM.] jemAM kiMmatI naMga jaDavAM hoya matadAna-vidhi chuM. [+sa.] mata ApavAnI prakriyA, "TiMgatevo karAra - [jAta presijara' maNiyA strI. jio "maNiyuM."] saurASTranI ghoDInI eka matadAna-sthAna na. [4] caMhu sababanA mata ApavAnuM maNiyAra chuM. (saM. maniHIRprA . maNivara, mA, tatsama] ThekANuM, "poliMga sTezana," "paliMga bartha' ja maNi-kAra.' (2) e nAmanI gujarAtamAM jhaverInA matadAra vi. [ja e "mata" + phA. pratyaya.] mata devAne dho karanAra kuTuMbonI eka avaTaMka ane ene puruSa haka parAvanAra, vaoNTara,' "ilekaTara' maNiyAruM na. [+gu. "uM' ta...] maNiyArano dhaMdhe, jhave- matadAra-patra . [saM. na.] jemAM umedavAranA nAma sAme rIno dhaMdho cekaDI karavAnI hoya che te kAgaLa, "keTiMga pepara, maNiyuM vi. [ja e "maNa' + gu. "chayuM? ta.pra.) eka maNanA beleTa pepara' vajananuM. (2) na. maNa vajananuM kATaluM matadAra-maMDala(La) (-maNDala,-La) na. [saM.] mata ApanArAmaNiyA 5. jio "maNiyuM.'] jue "maNiyuM(ra.) ene varga ke samUha, "kosTiTayuansI" [0 Dholo kare (rU.pra.) sakhata mahenata karavI) matadArayAdI sI. [+ja "yAdI.'] mata denArAonI maNi-lakSaNa na. [saM.] maNine guNadharma akArAdi krame rakhAtI saci, ilekaTorala la' maNisopAna na. [saM.] jemAM kiMmatI naMga jaDavAmAM matadAra-varga, matadAra vibhAga kuM. [+ saM.] jue matadAraAvyAM hoya tevuM dAdara ke sIDInuM te te pagathiyuM maMDala." maNI ke na., - iyuM. jio "maNa + gu. "IkuM ta..] matadArI rahI. [+gu. "I' ta.pra.] mata ApavAnI paddhati maNa vajananuM kATaluM, maNiyuM, mANo mata-dIkSA strI. [saM.] dharma saMpradAya tema sAmAjika saMsthA makI . [ja "maNa ka"+ gu. 'I' strIpratyaya] juo vageremAM thato pracAra, siddhAMta-dhana, inDekasTinezana' maNIka maNiyuM. [lA.) sAmaTI rIte mata-5tra puM, 07 na. [sa, na.], -trikA strI. [saM.] juo maNe krivi. [o "maNu' + gu. 'e' trI. vi., pra.] matadAra-patra. phiTa, saMpradAya maNeNATa ja baNeNATa." mata-paMtha (-5tha) pR. jio "mata + paMtha.") dhArmika mara 5. (saM. mano- prA. maLorg- ( gu.)] manoratha mata-pAva vi. [sa. na.] jene mATe mata apAtA hoya te maNya strI, vi. [saM. mafNa, .] maNirUpa (vyakti) umadavAra, kenDiDeITa' mata muM. siM,na.] abhiprAya, mAnyatA, maMtavya, "epi- matapeTI sahI. [o "mata' + peThI.']. jemAM mata-patraka niyana." (2) voTa." (3) anamedana, Teko. (4) dhArmika nAkhavAnAM hoya che te paTI, beleTa-baeNkasa' paMtha, " la" (da.bhA.) mata-pracAra puM. [saM.] cokkasa prakAranA abhiprAyana lAvo mata? (tya) strI. [sa, mata] buddhi, akkala, sAna karavAnI kriyA, "kevasiMga mataka-bAja vi. dhAMdhaliyuM, dhamAla karanAruM mata-pravartaka vi. [.] dhArmika mAnyatAne pracAra karanAra, mata-kaTi-TI) strI [saM.] mata ApavA mATe baMdhAyelI ke dharma-saMpradAyanI sthApanA karanAra karelI AcavALI jhUMpaDI, "mata-kaumpArTamenTa mata-phera puM, karI jio "mata"+ phera'+gu. "I' ta...], mata . vALaMda, hajAma mata-bhinnatA sI., mata-bheda puM. [saM.) be abhiprAya 2010_04 Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ matabheda-mUlaka 1729 matAruM vacce rahelo taphAvata, "Disezana' hioya tevuM mata muM. kacchanA bannI vistAranA muslima vALane matabheda-maka vi. saM.1 jemAM abhiprAyanI bhinnatA rahelI eka phiro ane ene puraSa. (A matavA loka saurASTramatabheda-sahiSNutA sI. [saM.] judA judA mata hovA chatAM mAM paNa phelAyelA che.) e vize samabhAva batAve e, matAMtara-titikSA, Tela- mata-saravaNI juo "masavaNI." rezana' (ma.na.) mata-sahiSNutA strI, [.] anya dharmanAM matamatAMtarone mata-matAMtara (-matAMtara) na., ba.va. [saM. mata-mata + anta2] sAMkhavAno guNa [AMkaDo bhinna bhinna dRSTi, daSTi-bheda, mata-bheda. mata-saMkhyA (sA ) zrI. [saM] ApelA matanA kula matamatAMtariyuM vi. [ gu. "thayuM ta..] matamatAMtara dazAMva- mata-saMgraha (sagraha) . [saM. judA judA abhiprAyone nAruM, viruddha vicAra batAvanAruM saMgraha, 'simpojhiyama' (A.bA.) matarAI strI. siM. mAtR dvArA] sAvakI mA mata-saMpradAya (-sampradAya) kuM. [sa.] amuka mata ke paMthano matarAyuM vi. [+gu. "AyuM' ta. pra.] sAvakI mAtAnuM, mata-sAda na. siM.] matonuM sarakhApaNuM aparamAtAnuM, eramAyuM mata-sUci, -co strI. [2] manI yAdo matalaba strI. Ara.] artha, Azaya, tAtparya. (2) udeza, mata-sthAna na, [.] juo "matadAna-sthAna." hetu, (3) abhiprAya. (4) sAra, rahasya. (5) majakura. mata-hIna vi. [sa.] koI abhiprAya vinAnuM (6) vArtha. [ kADhI levI (rU.pra.) pitAne gamatuM tAravI mataMga, 0ja (mata che, ja) puM. [saM.) hAthI levuM. 0nI mahobata (..) savArthamaya prema. 0no yAra mataMge (matago) chuM. alekiyA bAvAno mAgavA jatI (u.pra.) svArtha. 0 bara AvavI (u.pra.) dhAraNa siddha veLAne pozAka. (2) alekiyA bAvAnuM zarIrane vIMTavAnuM thavI. baheruM (4) svArtha pUratuM ja sAMbhaLanAra. 0 uparanuM doraDuM - priAya mATenI jida rAkhavI (rU.pra.) saMbadha rAkha]. matAvaha . [saM. mata + cA-pra] pitAnA bAMdhelA abhimatalaba-sara kiM.vi. [+ja "sara' (=thI)] cokkasa hetu matAthI vi. [se, muM.] matAgraha rAkhanAruM mATe. (2) svArthathI matA strI. [ara. matA] mAla-milakata, dhana, saMpatti, paMcha matalabiyuM vi. [+gu. 'IzuM' ta.ka.], matalabI vi. [+gu. matAtIta vi. [saM. mae + atI] (dhArAsabhAmAM) je bAI' ta...] matalaba sAdhavA cAhatuM, svAthI. (2) (lA) batane matanI jarUra nathI gaNavAmAM AvatI tenuM, "cAjaDa" batane matanI jarUra nathI gaNavAmAM dagAbAja, kapaTI (kharca) matalA chuM. [ara. matala] kAvyanI zarUAta. (2) pUrva matAdAra vi. [ja e "matuM' + phA. pratyaya] sAhAra, dhanika, dizA. (vahANa.) [ 0 sApha thavuM (rU.pra.) muzkelIo dUra saMpattivAna. (2) sAkSI tarIke sahI karavAno hakka dharAvanAra, thavI]. (3) paM. gAmano vahIvaTa calAvanArI maMDaLInA sabhAsada matadAI sTI. jio "matalAvuM' + gu. "AI' kupra.] UbakA matAdArI strI, [+ phA. pratyaya] matAdAranuM kArya Avavo e (peTanI eka mAMdagI) matAdhikAra chuM. [saM. thaa + adhi-R] mata ApavAno haka, matalAvuM a.ki. ubako Avavo matadAra tarIkene hakaka, 'seIja", "ena-ke-cAijhamenTa matalI sI. [ja matalavuM' + hiM. 'I' kama] Ubake, matAdhikArI vi. si. puM.] matAdhikAra dharAvanAra. [ maMdralahibake. [0 thavI (2,pra.) UTho Avo] (-La) (bhaDala,-La) na. [saM.) mata ApanArAono samUha, mata-vAda 5. [sa.] siddhAMta. (2) pitAnA matano Agraha, "ilekaTareITa ] kima' miATe AgrahI, DemaeNTika' matAnuyAthI, matAnuvatI vi. [saM. mata + mana-vANI, janamatavAdI vi. . puM.] siddhAMtavAdI. (2) potAnA mata vargo, puM.] koI paNa mata ke paMtha pramANe cAlanAra matavAraNuM na. siM. mattavALavA->prA. mattavALama- jemAM matAnusAra kri.vi. [saM. mRta + a7-8Ara] mata pramANe, abhimamatta hAthIonAM citarAmaNa hoya tevI oTalAnI ke prAya mujaba agAsInI dhAbAthI laI zarU thatI bahAranI hAMsanI dIvAla matAnusArI vi. si. jue matAnuyAyI." matavAluM vi, de.prA. mAvAma-] mamatta. (2) nazAmAM matAbhimAna na. [saM. matta + ami-mana, puM. potAnA cakacUra abhiprAya vizene Agraha mata- vidha puM. [saM] viruddha mata hovo e matAbhimAnI vi. [saM. puM.] pitAnA abhiprAya vizenA mata-vizeSa chuM. [a] viziSTa abhiprAya, khAsa mata, Agraha rAkhanAra [meLavavAnI icchA cokkasa prakAranuM maMtavya matAbhilASa puM. saM. mata + ama-2ra] mata ApavA ke matathI sI. jio "matA' + gu. I' satIpratyaca.] mata- matAbhilASI vi. [sa. puM.] mata ApavA ke meLavavAnI vAnI strI, matavA kAmanI sI IcchAvALuM I' svArtha ta.ka.] vAda-vivAda matakiyuM na. saNanA samayamAM strIoe paheravAnuM kALuM matAmata (tya), atI strI, jio "mata'-dvibhAva + gu. jidApaNuM mArA strI. dalita, dhana, , pUjI mata-vaiciya na. [sa. abhimAnI vibhinnatA, matanuM matAruM na. lAkaDIne katI ke daMDake ke-109 2010_04 Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ matA1 1730 matsara-buddhi matAre che. (saM. mahattA-> mA. mahatta-1 khAdhela matiyuM vi. [sa. mae + gu. 'iyuM' ta, pra.] jue "matAmahI.' pIdhela vRddha mANasa matiyA S. [ja "matiyuM.'] e nAmano gujarAtane eka matAro chuM. [phA. matAra] nALacAvALI jhArI, karavo paMtha, pirANA-paMtha (saMjJA.) [' sI' (ba.ka.ThA.) matathA vi. saM. mata + athaT j.1 ja e matAbhilASI." mati-lIlA strI. si.] kapanAnuM lAlitya, kahapanAne khela, matAle . [saM. matta dvArA] ALasanI asara, (2) tAvanI mati-vara vi. [sa.] uttama buddhivALuM asara. (3) bahu garamIne kAraNe mATInAM vAsaNonuM tuTI mati-vaMta (-vata) vi. [saM. mamita, gu. mAM vikapa mA. javuM e. (4) mATInA kalADAmAM paDeluM jhINuM kANuM yaMta] e "mati-maMta." matAvalaMbana (lakhana) na. [saM. mahAva-jAvana] amuka mati-vibhrama chuM. siM] jAo "mati-bhrama.' mata dharAvavAnI sthiti mati-hINa vi. [saM. + hIna>prA. lIna prA. tatsama), -na matAvalaMbI (-labI) hi. [saM. mata + avANI, .] matane vi. saM.] buddhihIna, murkha [sAdhana, TATaNa vaLagI rahenAruM. (2) amuka paMtha ke saMpradAyane vaLagI matI strI. sALa upara kApaDanI kinArIne kheMcI rAkhanAruM rahenAruM matIruM ne. [hi. matIrA] cIbhaDuM, (2) dhisoDuM, tariyuM matAMtara (matAntara) na. [saM. mata + aa] bIje mata, mata- mahIlA na. parabhaNanI mITIne kuvAnA meTa sAthe satANa bheda. (2) bIje dharma-saMpradAya ke paMtha rAkhanAruM doraDuM. (vahANa.) matAMtara-kSamatA (matAntara) strI. siM] anya mata saMpradAyane matIluM vi. saM. mata + gu. "IluM' ta...] e "bhatAgrahI." sAMkhI le , "spiriTa opha Telarezana' matuM na. siM. mama -no vikAsa] dastAveja lakhI ApramatAMtara-kSamA (mAtara) strI. [saM.] anya mata-saMpradAyane vAnI sahI. [0 mAravuM (rU.pra.) lakhANamAM sahI karavI] sAMkhI levAnI kriyA, "Talarezana' (na.ya.) mate na. [8. mata + da] abhimAnI ekarUpatA matAMtaratitikSA (matAntara-) strI. [saM.] ja matAMtara- mataudArtha na. [saM. mata + mauDhArtha] matanI udAratA, udAratA kSamatA,' 'Telarezana' (ba.ka.ThA.) [khyAla ApatuM. bharelo abhiprAya matAMtara-darzaka (matAntara-) vi. [saM] anya mata ke paMthane makuNa paM. (saM.) mAMkaDa, mAkaNa matAMtara sahana (matAntara-) na. [saM.) bIjAnA abhiprAyane mata vi. [saM.] madathI bhareluM, kepha karelo hoya tevuM. (2) khamI khAvAnI kriyA, 'Tolarezana' gAMDuM, gheluM. (3) (lA.) abhimAna, garvIluM matAMtara-sahiSNu (matAntara-) vi. [saM.] anya mata ke mana-gamaMda (-gayabda) 5. siM. matta-kendra prA. matta-jayaMtra, saMpradAyane sAMkhI lenAruM, samabhAvI prA. tatsama e nAmano eka samavRtta gaNameLa chaMda, (piM.) matAMtara-sahiSNutA strI. [.] jue "matAMtara-kSamatA.' matta-caMdra (-caDa) vi. [] ati-pracaMdra matAMti vi. [sa. mae +manita koI eka mata ke paMthane mattatA strI. [saM.] mata hovApaNuM pakSapAta dharAvanAruM matta-mayUra paM. [saM.] eka samavRtta akSarameLa chaMda. () matAM (mAdha) vi. [saM. mata + aN] potAnA mata ke mana-vAraNa na. [saM.] jemAM paMkti sAmasAme AvatI hoya paMthanuM sakhata AgrahI, " DemaeNTika' tevA mAtelA hAthI AkArelA hoya tevI vaMDA eTalA matAMdhatA (matAdha-) strI. siM.] matAMdhapaNuM, 'DemeTijhama' vagerenI UbhaNInI morAnI dIvAla, matavAraNuM. (2) mati strI. [sa.] buddhi. (2) mananuM valaNa. [0 karavI (rU. kakSAsana, kaThoDe pra.) vicAra kara. 0 bagaDhavI (u.pra.) kubuddhi sUjhavI, matavAraNa strI, siM.] raMgamaMcanA oTalAnI AgaLanI sUjhavI (rU.pra.) vicAra Ava, sUjha paDavI]. nIcenI mAtelA hAthIono samUha sAmasAme AvatA mati-gati strI. siM] buddhi cAlavI e AkArela hoya tevI merAnI dIvAla. (nATa.) mati-daurbalya na. [saM.] sUjha na paDavI e mA-kI chuM. [saM.) eka samavRtta akSarameLa chaMda. (vi) mati-dhIra vi. [saM.] dhIrajavALI buddhi dharAvanAra manuM o "matuM.' mati-bheda puM. [saM.] vicArane taphAvata mAM na. cAkarInA badalAmAM apAtI jamIna mati-brama vuM. saM.] gAMDapaNa, unmAda, citta-bhrama. (2) ma5ra rAyaNa vi. [saM.] mArAmAM dila coTADavuM hoya tevuM ochI samajha. (3) bhalI javuM e maparAyaNatA ajI. [saM] mArAmAM parAyaNa hovApaNuM mati-braza (-braza) puM. saM.] buddhino sarvathA abhAva, sUjha aprasAda muM. [saM.] mArI kRpA na paDavI e mAna, buddhimAna, DAryuM matvarthaka vi. [saM. ma0 + arthe] "ma' "vata' pratyavALuM, mati-saMta (mata vi.saM. mati-mata>prA. mata] mati- e artha dharAvatuM (pratyaya vagere). (vyA.) mati-maMdatA (-bhandatA) sI. siM.] buddhinI khAmI, echI masAra 5. [saM.] pArakAnI caDatI sahana na karavApaNuM, adekhApaNuM, adekhAI mati-mAna Li. [se. mati-mana, muM.] jae "mati-maMta." matsara-grasta vi. [4] matsaradeSathI bhareluM, matsarI mati-mAMdya (mAdha) na. [saM.] jue "mati-maMdatA." matsara-buddhi strI. [saM.] matsaradaSathI bharelo vicAra, matimUDha vi. [] mUDha mativALuM, bevakupha draSa-buddhi te , 2010_04 Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ matsarI 1731 mathuthura (2) matsarI vi. siM...] ja e "masara-grasta.' mathanAcala(-La) . [+saM. 2-] paurANika mAnyatA maya puM, na. siM..!.] mAvuM. (2) puM. e "mA- pramANe maMdarAcaLa (partha ta) vatAra.' (3) hAlanAM jepura ane alavara jillAnA pradezanuM mathanI sI. jio "mathana'+ gu. "I' strI pratyaya.] dahIM e prAcIna nAma, jane virATa deza. (saMjJA.) (4) mAi- mathavAnI geLI. (2) pANI ThaMDuM rAkhavAnI mATalI. (3) lAnuM nizAna dahI mathavAnuM nAnuM sAdhana, nAnI 2vAI masya-uchera muM, raNI strI. [+juo "uchera'-'ucheraNI.'] mathA5ne vi[saM. mana + 3rapa6na] mathana karavAmAMthI vepArane uddeze mAchalAM ucheravAnI kriyA, "phiza-kacara' utpanna thayeluM masya-udyoga 6 (se,, saMdhi vinA] samudramAMthI mAchalAM matharAvaTI jI. [o "mAthuM' dvArA.1 jue mAthAvaTI." pakaDI enI nikAsa karavAnI vyavasthita AyojanA, (2) zobhA mATe hAthIne kapALa upara rAkhavAmAM AvatuM phizarI' [bharelo vistAra chIMka bhareluM makhamala. (3) pIMjaNanA mAthA uparanI cAmamaya kSetra [.] samudra sarovara yA nadInA mAchalAMothI DAnI pI mayagaMdhA (-galpA) zrI. [saM.] juo "marachagaMdhA." matharAvavuM sa. kri. bivaDAvavuM, (2) kaMpAvavuM, prajAvavuM masyajIvI vi. [saM.] mAchalAM khAIne gujAre karanAruM. matharI strI. [jae "mathayuM' dvArA] ravAI (2) mAchalAM mArI vecIne gujara karanAruM mathavuM sakri. [sa, madha, tatsama) vavavuM. (2) (lA) yatna masyadeza 5. siM.1 juo 'masya(3)." [(saMjJA) karo. (3) satata vicAravuM. (4) mAthAkuTa karavI, masya-dvAdazI kI. si] mAgasara sudi bArasanI tithi. gaDamathala karavI. mathALuM karmaNi, kri. mathAvavuM pre, sakri. masya-bIja na. [saM.] mAlAnuM mULabhUta tatva, "phiza-sIDa' mathAmaNa (ca), NI strI, jio mathavuM' + gu. "AmaNa.. masya-bhogI vi. [sa. puM] mAchalAM khAnAruM AmaNI" ku.pra.] lA.) gaDha-mathala, mAthA-kaTa masya-mudrA strI. siM] be hatheLInAM AMgaLAMne mAchalI mathAmatha (zya), -thI sI. [ja e "mathavuM,'-dvirbhAva + gu. jevo banAvelo AkAra "I' ku.pra.] vAraMvAra mathAmaNa karavI e masyayaMtra () na. [saM.] matsyavedha karavAnI tarakIba mathAvaTI jue "mAthAvaTI." [0 melI hovI (u.pra.) masya-raMga (-) puM. si.) e nAmanuM eka jaLacara pakSI, kharAba prakAranI pratiSThA hevI]. meTa kalakaliyo, 'kiMgaphizara mathAvavuM, mathAvuM e "matha'mAM. masya-rAja puM. [saM.] marUne 2jA, virATa rAjA. mathAsaruM na. e mAthuM' dvAra.] pAghaDI (saMjJA.) [prakAranAM sarva mAlAMonI jAta mathAsare 5. [jae "mathAsaruM.'] (lA.) teTalo teDAyA masya-varga . [4] jalacara prANIomAM bhinna bhinna nahi te saMbaMdha. [0 jahA (rU.pra) majabUta saMbaMdha maya-vidhA strI. [saM.] mAchalAMone lagatuM zAstra baMdhAvo] ma:syavedha chuM. [4] matra-yaMtramAM goThavAyeluM mAluM mathALa na. siM. paraMta- >prA, marya-ma] nadI vagere bANathI vadhavAnI kriyA mULanuM sthAna. (2) (lA.) mosALa-pakSa masthAkAra puM, masyAkRti sI. (saM. mahA + mAM-, mathALI strIjio "mathALuM' + gu. 6' zrI pratyaya.] mAM-fa] mAchalAne ghATa. (2) vi. mAchalAnA ghATanuM zikhara, Toca. (2) pApaDI masyAgAra na. [+sa. mAra] mAchalI-dhara mathALuM na. [saM. mata-ta- prA. -mara -] TocanA masyAvatAra chuM. [+saM. sava-tAra] e "marachAvatAra." bhAga. (2) lakhANanuM zIrSaka, "heTiMga.' (3) pAghaDI. [0 mayasana na. [+saM. mAna] e nAmanuM yoganuM eka AgavuM (rU.pra.) uparanuM pAsuM sApha karavuM. (2) zIrvaka karavuM. Asana. (Aga.). 0 ghAlavuM, paheravuM (eN:2vuM) (rU.pra.) mAthe pAghaDI bAMdhavI. masyAhAra chuM. [+ saM. mAM-hAra] kherAkamAM mALyAne upayoga 0 bAMdhavuM (rU.pra.) zIghUMka karavuM. (2) prAstAvika lakhANa masyAhArI vi. siM. muM] mAchalAM khAnAra karavuM. (3) ApavA-levA saMbaMdhI DarAva kara. (4) marcaMdra (mayendra) pu.siM.] e "machaMdara-nAtha.' (saMjJA) aMdAja karo] maheMdrAsana (spendrAsana) na. [+saM. sana] vaiganuM mathALe khuM. jio mathALuM.'] caDelA paththarane uparanA e nAmanuM eka Asana. (ga) bhAga, caNatarane mathALAne bhAga moghoga . [+saM. 3ghoLa] o "masya-udyoga. mathita vi. saM.] mathavAmAM AveluM mopajIvI vi[+saM. 31nIvI, puM] mAchImAranuM jIvana mathitArtha pu. [+ saM. artha] sArI rIte vicArI tAravelo jIvanAra [lazkarI ke sipAIonuM thANuM sAra, tAtparya, rahasya, niceDa mathaka na. mukhya sthaLa, ke, "senTara', "sTezana." (2) matha(yU)(-2) na. si. mathu(-)] prAcIna sUrasena dezamathana na. [saM.] mathavAnI kriyA, valovavAnI kriyA. (2) (AjanA vajapradeza)nuM maLa nagara (prAcIna sAta pavitra (lA.) satata yatna karavA e. (3) satata vicAravuM e. nagarIomAMnI eka, kRSNanuM janmasthAna). (saMjJA.)[-0no (4) mAthAkuTa, gaDamathala [kasaTIne samaya paDe tyAre (5De) (3.pra) pitAne ceka ke kAryamathanakAla(La) . siM.] mathana karavAno samaya. (2) paddhatinI jaDAI]. 2010_04 Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mathu(-p )riyuM mathu(-)riyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta.pra.] mathurAMne lagatuM. (ra) hiMdu prauDha sadhavAnI eka prakAranI sADI mathATI jue 'mAthAvaTI.' [jAya teTaluM UMDuM matheADhA-pUra vi. [jue 'mathADuM' + pUravuM.'] mAthuM khaMDI mathADuM jue 'mAthADuM,' matheAmatha kri.vi. [jue 'mAthuM,'TurbhAva.] mAyA sudhI pUra bhareluM hoya ema, leAchala, (ra) saMpUrNa, pUruM mada puM. [saM.] kephanI prabaLa asara. (ra) hArthInA gaMDasthaLamAMthI jharatA cIkaNeA rasa, (3) (lA.) garva, bhAre khumArI. [. Utarave| (rU.pra.) DhIluM Dhapha thaI javuM. carcA(-Dha)vA (rU.ke.) abhimAnI thavuM. * jharavA (rU.pra.) javAnInA ke* caDhave. 0mAM AvavuM (3.pra.) garvIluM khanavuM] mada-kala vi. [saM.] mada-beluM mada+-ArI vi. [saM.,puM.] mada karanAruM mada-khera vi. [+ phrA. pratyaya] kephI pINuM pInAra. (ra) kAI paNa phI padArthanuM vyasanI magala jae 'mudgala,' 1732 madagaLa puM. [saM. marU-nAjI hAthI, megaLa mada-gaLatuM vi. [+jae 'gaLavuM'+gu, 'tuM' varte. kR.] jae 'mada-jhara.' mada-graMthi (-granthi) strI. [saM.,puM.] mAthAnI pAchaLa DokanA khADAmAMnI eka gAMTha [dyAnmatta mada-gheluM (-gheluM) vi. [+ ja AdheluM.'] madamAM "keluM, mada-veMdha(-dhU)Ta (E'dha (-dh> Ta) vi. [+ jae 'dhaMdha(-)Ta.'] jeNe nazA karyAM hoya tevuM. (ra) madAnmatta mada-jala(-La) na. [saM.] (hAthInA) madanA rUpanuM pANI mada-jhara vi. [+ jae 'jharavuM.'] (jenA mAthAmAMthI) mada jharI rahyo hoya tevuM (hAthI"nuM vi.)(2) puM. hAthI madata ja 'madada.' matiyuM jae 'madiyuM.' [mastIkhora aneluM. (nA..) mada-taphAnI vi. [saM. mA~ + ja 'taphAnI.'] madane kAraNe madada(-ta) zrI. [ara. madada ] sahAya. (2) kumaka. (3) sahAyarUpa dAna, ragI, 'grAnTa' sTinTa' madada-kArI vi. [+ saM.,puM.] madada karanAra, sahAyaka, 'eNsimadada-kharca puM. na. [+jue 'kharca.'] sahAyaka thaI paDavA karavAmAM AvatA Arthika vyaya madada-gAra vi. [+ rUA. pratyaya] jue 'madadakArI,' 'haeNpara,' madadagArI strI. [+gu. 'I" ta.pra.] sahAya karavAnI kriyA, sahAyakatA madada-nIza vi. [+ phrA. pratyaya] sahAyaka, 'eNsisTanTa' madadi(-ta)yuM vi. [ + gu. iyuM' ta.pra.] mahaH ApanAra, sahAyaka _2010_04 madra-mANuM madana-caturdazI. [saM.] caitra sudi caudasanI tithi. (saMjJA.) madana-cApa na. [saM,,puM.] kAmadevanuM puSpA vagere rUpanuM khANa, (nA.6.) sadana-cera puM. [saM.] eka prakAranuM pakSI, 'ejyuTanTa' madana-chatra, madana-chatra na. [saM.] nIceninuM aMdaranuM liMga, kAmAMkura, yAni-liMga, 'kaliTAnsa' madana-janya vi. saM.] kAmAturatAne laI thAya tenuM madana-tracAdazI strI. [saM.] caitra sudi terasanI tithi. (saMjJA.) madana-drutI ii. [saM.] kAmadevanI dUtI-rUpa kAyala, (ke.ha.) madana-dvAdazI strI. [saM.] caitra sudi khArasanI tithi. (saMjJA.) madana-navamI zrI, [saM.] mAdha sudi nAmanI tiyi. (saMjJA.) madana-puSpa na. [saM] puruSanI jananeMdriyanuM phUla madana-prarAha puM. [saM.] kAmavAsanA khIlavI e, kAmAturatA thI e. ('vRkSa' kahyuM che.) madana-phUla(-La) na. [a,] mIMDhaLa madana-bANu na. [saM.,puM.] kAmAturatA-rUpI tIra, atyaMta kAmAturatA. (2) AMkhanA kAmAtura izArA [(oriil.) madana-bhavana na. [saM.] janmakuMDaLImAMnuM janmathI sAtamuM ghara. madana-bhera na. [saM. degfTM, strI.], -2(-rI) strI, [saM.] eka prakAranuM raNaziMgA jevuM vAdya madana-mada puM. [saM,] kAmAturatAnI mastI, (ke.ha.) madana-matta vi. [saM.] kAmAturatAne kAraNe mAtI gayeluM, atyaMta kAmAtura [matta thayeluM, madana-gheluM madanamada-mAtuM vi. [+jue mAtuM."] kAmAturatAne lIdhe madana-madhura vi. [saM.] kAmadevanA jevuM mIThaDuM. (ke.ha.) madana-maneAhara vi. [saM.] kAmadevanA jevuM suMdara. (ke.ha.) madana-mata vi. [saM.] kAmAturatAne laI mastImAM caDeluM, madana mata madana-mahotsava puM. [saM.] hALAnA utsava madana-maiAhana puM. [saM] kAmadevane paNa mugdha kare tevA zrIkRSNa. (saMjJA.) madana-rAja puM. [saM.] kAmadeva madana-lekha puM. [saM.] priyA-priyatamanA parasparanA patra madana-vRkSa puM. [saM.] jue 'madana-prarAha.' (2) mIMDhaLanuM jhADa madana-zara na. [saM., puM.] jaA madana-khANa.' ['eiDara'madanAtura vi. [+ saM, mA~tura] kAmavedanAthI vihvala, kAmAtura madanAMtaka (madanAntaka) puM. [+ saM, manta] kAmadevane saLagAvI dainAra zaMkara (ziva, mahAdeva) maniyuM na. [+]. 'iyuM' ta.pra.] hAthInuM baccuM madanetsava puM. [+saM.rakSva] caitra sudi terasa-caudasane UjavAtA kAmadevanA utsava. (saMjJA.) madana puM. [saM.] kAmadeva. (saMjJA.) [(nA.ha.) madana-kaTArI strI, [+jue 'kaTArI.'] (lA.) kAmeAttejanA. madana-geApAla(-La) puM. [saM.], zrIkRSNanuM eka nAma. (saMjJA.) madana-gora huM. [+saM. maur] (lA.) pApaTane maLatuM pAMkhavALuM eka pakSI, perekaTa' madana-grahA huM. [sa. mana-graha] eka mAtrAmeLa chaMda. (paM.) mada-bhara, ryuM. vi. [saM. madda + gu. bharavuM' ane + gu. 'kuM'bhU. kR.] madathI bhareluM, mada-masta mada-matta vi. [saM.], -sta vi. [+ jae masta.'] jue mada-gheluM,' [tAphAna, madonmatta-tA bhUrIma-mastI strI. [saM. mar + jue 'mastI.'] maThathI bhareluM mada-mAtuM vi. saM. marU + jae 'mAtuM.'] jue 'mada-matta.' ada-mINuM vi.saM. maz + jue 'mINu' + gu. '@'' tantra.] Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mada-mecana madanI cIkAzavALuM, khUba madIluM. (nA.4.) mada-mocana vi. [saM.] madamAMthI mukta karAvanAruM mada-mAhinI strI. [saM.] madarUpI meAha karanArI vastu. (nA.6.) madaraNI zrI. madamAtI strI. (na.la.) [madresA madaresA, se| puM. [ara. madrasaha ] islAmI zALA-nizALa, mada-lekhA puM. [saM., strI.] e nAmanA eka samavRtta akSarameLa chaMda. (piM.] 1733 mada-lAla vi. [saM.] jue 'mada-matta,' mada-vikAra huM. [saM.] krekanI vikRti, kephanI kharAba asara mada-vikSipta vi. [saM.] madane laI mAnasika rIte astacUsta thaI gayeluM mada-vili vi. [saM.] madane kAraNe AkuLa-vyAkuLa thayeluM maThavuM a.kri. [saM. mac, tatsama] ma karaveza, (2) ahaMkArI anavuM mada-vRtti zrI. [saM.] abhimAnanI lAgaNI mada-zAlI(-LI) vi. [saM",puM.] mavALuM, madIluM mada-hetu puM. [saM.] maDhanuM kAraNa. (2) abhimAnanuM kAraNa madaLa (nya) zrI. [saM, mA] bArasAkhane mathALe mukAtI eka zilpanI racanA, (sthApatya.) madaMtI (madantI) strI, [saM.] saMgItanI bAvIsamAMthI aDhAramI zruti. (saMgIta.) madAkula(-La) vi. [saM, mar + As] jue madA na. lIluM nALiyera sadAra chuM., strI. [ara.] AdhAra, TekArUpa sthiti. (ra) pAyA. [. bAMdhavA, . rAkhavA (rU. pra.) bhareAseA karavA, vizvAsa rAkhavA] madAragadA yuM. taDakAmAM sUkaveluM AkaDAnuM dUdha (eka auSadha) madArata . [ara. mudArat] khAtara-arAsta, parANAcAkarI, atithi-satkAra, mahemAnanIrI, khAtaradArI madAra-mukha vi.,puM. [saM.] DukkaranA jevA meDhAvALA nArada RSi (paurANika mAnyatA pramANe) madAriyuM vi. [jue 'madArI' + gu. 'iyuM' ta.pra.] maThArIne lagatuM. [-riyA hukko (rU.pra.) lAMbI naLIvALA hukko] madArI chuM. [ara.] mAMkaDAM rIMcha vagerenA khela karanAra kalaMdara madArI-gata (tya) strI, [+jue gata.'] mArIpaNuM, madArInI cAlabAjI madAthaJa vi. saM. ma + ma] madane kAraNe taMdrAmAM paDeluM, madane lIdhe susta baneluM madAlasA srI, [saM.] e nAmanI eka paurANika rAjapatnI (saMjJA.) (ra) eka satI. (saMjJA.) (3) eka apsarA, (saMjJA.) sadgu na. [saM.] eka dariyAI pakSI 'mada-vivala.'mar3enajara vi. [ara.] najaramAM levA jevuM, dhyAnamAM levA jevuM. (2) zrI, jAhera khabara, vijJApana mad-bhakta puM. [saM.) mArA bhakta mad-dbhAva huM, [x.[ mAruM astitva, mAruM hAvApaNuM magha na. [saM.] jae 'midarA,' maghatA-mApaka na, [saM.] dAmAMnuM mAdakapaNe mApavA varSarAtuM yaMtra, ine mITara' madya-nivedha puM. [saM.] dArU-baMdhI madya-niSedhaka vi, [saM.] dArU pIvAnI baMdhI karanAra madyapa vi. [saM.] dArU pInAra, dArUDhiyuM madya-pAtra na. [saM.] dArUnI pyAlI madya-pAna na. [saM.] dArU pIve| e madyapAna-niSedha chuM. [saM.] jae 'madya-niSedha,' madyapAna-niSedhaka vi. [saM.] jae 'madya-niSedhaka.' madyapAna-vikRti., madyapAna-vikAra chuM. [a,] dArU pIvAne kAraNe thatA vikAra, AkAEAlijhama' madyapAnI vi, vi, saM.,puM.] jue 'madya-5.' madyapI zrI. [saM. maghava+gu. 'I' ta.pra.] jaA madya-pa.' madha-pratibaMdha (-kha-dha) puM. [saM] jae 'madya-niSedha,' madya-pratibaMdhaka (anyaka) vi. [saM.] jue 'madya-niSedhaka,' madha-bhAgI vi. [sa..puM,] jue 'madya-pa.' madyamApaka na. [saM.] jue 'madyatA-mApaka.' madya-sAra puM. [saM] jue 'madyArka,' madyArka huM. [saM. madya + jue aOMOM'] dArUmAMthI kADheluM sattva, AEAheAla,' 'spiriTa' [pradeza. (saMjJA.) madra, jeza puM. [saM.] ziyALakATanI AsapAsanA prAcIna madra-rAjapuM. [saM.] prAcIna madra dezanA rAjA--zaca. (saMjJA.) madAMdha (mahAndha) vi. [saM, mA~.+ a] madane lIdhe AMdhaLuM lAgatuM, madane lIdhe vicAra gumAvI beTheluM, mada-veluM di(-ddhi)yA puM. [jue 'madha' + gu. 'iyuM' ta.pra.] AMbA kapAsa vagerene asara karatA eka rega. (emAM madha jevA mINeA rasa jAme che.) maMdira vi. [saM.] keka karAve te prakAranuM, kephI madirA ii, [saM.] madya, surA, dArU (pIvAnA). (2) eka _2010_04 madrarAja (pi.) samavRtta varNameLa chaMda. mAMdarAkSI . [saM. mahiMd + akSina., samAsamAM akSa + saM. '' srIpratyaya] madirA pIdhAthI gherAyelI hoya tevI khAvALI strI, madanI mastIvALI strI [jhaC/ madirA-gaMdha (gandha) puM. [saM.] dArUnI vAsa. (ra) kaDaMkhanuM madirAgAra na. [saM. mahrirA + AyA], madirA-gRha na. [saM.,puM.,na.] dArUnuM pIThuM, kalAlanI dukAna madirA-pAna na. [saM.] dArU pIveA e, madya-pAna, surA-pAna marikSA strI. [saM. ma!i + *kSaLa ane samAsamAM strI. thatAM 'A' pra.] jue 'madirAkSI.' madI vi. [saM.,puM.] matavALuM, mar3e bhareluM madInA na. [ara. madIna] arakhastAnamAMnuM muslimeAnuM eka tIrthaM-dhAma. (saMjJA.) sadIya vi. saM.] mAruM, mArI mAlikInuM madIluM vi. [saM. ma + gu. 'IluM' ta.pra.] madavALuM, maDhelaryuM madurA, rAI na. [saM, mathurA nuM tAmiLa] dakSiNa-mathurA (jyAM 'mInAkSI'nuM suprasiddha maMdira AveluM che.) (saMjJA.) madotkaTa vi.saM. mac + ], madondrata vi. saM. ma + 3ata], madonmatta vi. [+A, unmatta] madane kAraNe matta thayeluM, mada-gheluM Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ madra(dra) 1734 madhu-pAna maka(-)sA ja "madaresA." [nagara. (saMjJA) madhi chuM e madhiyuM] jue madi." madrAsa na. dakSiNa bhAratanA tAmiLanADu pradezanI rAjadhAnInuM madhI li., muM. jio madha' + gu. "I' ta.ka.] madha jheravAnuM malasI vi. [+gu. "I' ta...] madrAsane lagatuM. (2) kAma karanAra, kabADI madrAsanuM vatanI. (3) na. eka jAtanuM madrAsamAM thatuM hatuM adhIna vi. kaTANuM, anirachAno bhAva batAvatuM khinna tevuM sapheda kApaDa, madharAsI madhu na. [saM] jue madha.' (2) . vasaMtaRtu. (3) citra madresA o "madrasA--madaresA, "koleja' (ma.rU.) mahine. (4) e nAmano eka prAcIna paurANika asura madha na. si. ] madhamAkhIoe madhapUDAmAM phalenA (jene viSNue mArI nAkhelo). (5) madha, dArU, madirA. rasamAMthI banAveluM eka gaLyuM sava. [0 upara mAkha(-uparatha (6) vi. svAde mIThuM ane madhura, gaLapaNavALuM mAkhya) (rU.pra.) svArtha bhAvathI bhamanAra. 05ra ( ke mAM) madhu(-)ka puM. [saM.) mahuDAnuM jhADa, mahuDa AvavuM (rU.pra.) pukhta umaratuM thayuM. mAM hAtha mUka madhu-kaNuM chuM. [saM.] madhanuM biMdu. (2) kulane mIThe parAga (ke mukAva, melAvo) (rU.pra.) meTI maTI AzAo madhukara chuM. [saM.] madha karanArI madhamAkhone nara. (2) ApavI. 0mUkIne cATavuM (rU.pra.) nirarthaka rAkhI mUkavuM, bhramara, bhamaro kAmamAM na AvavuM] madhukara-vRtti sI. siM] jyAM kayAMya sAruM hoya tyAMthI e madhadariye phi.vi. jio "madha-dariyo' + gu. e sA.vi., laI saMdharavAnuM valaNa, "ikalekaTika spiriTa (ba.ka.ThA.), pra.] (lA.) adhavaca. (2) muzkelImAM ilekaTisijhama' madha-dariyA kuM. siM. madhyaprA . ma+jao "dariye.] madhukara-vRMda (-9%) na. siM] bhamarAonuM ToLuM samudrano ghaNe dUrane sArI rIte UMDo bhAga. [2 mukavuM madhukara-zAstrI vi. [sa ,puM.] madhamAkhIo vizenI vidyAnuM (2.pra.) 2khaDAvI mUkavuM. je vahANa (-vANuM) (rU.pra. jANakAra, epiyarisTa' bhAre jokhama madhurikA, madhukarI strI. siM] madhamAkhI. (2) bhamarI madha-pa(-pU) puM, jio "madha' + saM. puTa->prA. [34] madhukarI-vRtti strI. saM.] e "madhukara-vRtti." madha-paDuM na. [+ja e "poDuM.] madha-bharelo lamakha, madhukaMThI (kaThI) jiM, sahI. [..] mIThA avAjavALI strI. mINanuM ghara, "hanI-kaeNmba" (2) kokilA, koyala madhamA-mAM)kha (khe) rahI. (saM. mag + juo "mA-mAkha.1 madhu-keza-6) . siM.] e "mavapu-5)De." madhapUDo taiyAra karanArI eka khAsa jAtanI mAkhI madhunagara . [saM. madhu- >zo. deg] o "madhukara.' madhamA(-mAM)kha-uchera muM, raNI strI, jio uchera'- madhugaMdha (gIdha) muM. [saM.] madhanA je mIThe sugaMdha, ucheraNI ] madhamAkhIone Azraya ApI ene ucheravAnI mIThI vAta riyA, 'epikacara' madhugaMdhi (-gadhi) vi. [saM.), dhI vi. [saM. madhu-kanya + madhamA-mAM)khiyuM na. [ gu. "yuM' ta..] madhamAkhInI gu. "I' ta.ka.] madhanA jevA mIThA gaMdhavALuM, mIThI vAsavALuM jema phaLane parAga cusI jIvanAra eka pakSI madhu-zeSa . [4] moTha avAja. (2) vi. mIThA madha-mA(mAM)khI jI. (saM. madhu + ja e "mA-mAM)kho.] avAjavALuM juo "madha-mAkha.' ['madha-mA (-mAM)kha uchera." madhu-caMdrikA (-candrikA) strI. [saM.) lagna thayA pachI navamadhamA-mAM)khI-uchera muM. [+ jue "uchera.] juo daMpatI yogya ramaNIya sthaLe rAtri gALavA jAya e sthiti, madhara strI. [.] mAtA, mA. (2) khristI vRddha sAdhavI. "hanImUna" (I.ka.) (3) maharSi araviMdanAM eka ca-ziSyA maeNDama phizAra, (saMjJA) madhutama vi. [saM.] khUba ja mIThuM ane madhura. (2) (lA.) madhara-gora . [aM] prAcIna zakti saMpradAyanI adhiSThAtrI khUba ja AnaMda ApanAruM (kalApI) devI-aMbA ke durgA, mAtA [madhyarAtri, nizItha madhu-tara vi. siM.] vizeva mIThuM ane madhura. (2) khUba madharAta (tya) zrI. [saM, mag-wafa > prA. maddha-fa] AnaMda ApanAruM. (kalApI.) madharAsiyuM na. [ja e madharAsI' + gu. iyuM' ta.ka.] madhutA strI. [saM.] mIThAza madrAsI prakAranA kApaDanuM mAthAbaMdhana madhu-traya, madhurika na. [3] madha dhI ane sAkara madharAsI strI. jio madrAsI.'] ja "madrAsI(2).' madhutva na. [saM.] ja e "madhu-tA.' madharuM na. mAchalAnI e nAmanI eka jAta (madhadariye thatI) madhunI chuM. saM. madhu dvArA] eka prakArano supa madha-lALa TI. [o "madha+lALa.'] (lA.) khoTI lAlasA, madhupa viSe. [saM.] jae "madhu-kara.' (2) dArUDiye bhrAmaka vAsanA madhu-5rka chuM. [saM.] paraNavA AvanAra temaja mAnavatA madhavuM vi. khAIpIne tAjuM thayeluM, hRSTapuSTa mahemAnane dahIM dhI pANI madha ane sAkarathI karavAmAM madha 5, pANI vahI javA mATenuM vaheLiyuM. (2) e Avo hato te eka sakAra-vidhi (hiMdu lagnamAM haja nAmanuM eka pakSI sudhI varane udezI A vidhi thAya che.) madhiyuM vi. jio "madha'+gu. IyuM' ta...] madhanA je madhu-pAtra na. [sa.] ja madha-pAtra.' svAda ApanAruM (ra) (lA) lAlacu madhu-pAna na. [saM.] ja "madha-pAna.' 2010_04 Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ madhu-pAlaka 1735 madhya-pIkRta madhu-pAlaka puM. [saM.] madhanA udyogane rakhevALa, epi- [saMpuM.] ja "madhu-kara.' cArisTa' madhu-vana na. [saM.] zrIkRSNanA samayathI jANItuM mathurA madhupI vi, sI. siM.] jAo "madhurikA. pradezanuM yamunAnA kinArA upara eka vana. (saMjJA.) (2) madhupura na., rI strI, siM] jae "mathurA.' (saMjJA.) pazcima dakSiNa saurASTramAM mAdhavapura-dheDane IzAna-khUNe madhuprameha . saM.1 mIThA pezAbane raNa, DAyAbiTisa' AveluM rUpeNavana. (saM.) madhu-kAzana na. [4] navA janmelA bALakane madha caDA- madhu-vidyA sahI. siM] chAMdegya upaniSadamAMnI bahAvidyAne vAnI kriyA [(kalApI) lagatI eka vidyA. (dAMtA) madhu-bhara vi. [saM. madhu + gu. "bharavuM.'] mIThAzathI bharapUra madhu-trata vi. puM. [sa.] jue "madhu-kara.' madhubhAra . [saM.] ATha mAtrAnA padavALe eka mAtrAmeLa madhusUdana vi, pR. [saM.] madhu nAmanA asuranA saMhAraka chaMda. (piM.) [khuzAmatakhora viSNu. (saMjJA.) madhubhASI vi. [saM. 6.] mIThI vANI kahenAruM. (2] (lA.) madhUka ja "madhuka.' madhumakSikA jI. [saM.] juo "madhamAkha.' madhUkaDI jI. nAnI nAnI jarA jADI reTalI, cAnakI madhumatI vi, strI. [sa.] dakSiNa saurASTramAM AveluM mahuvA. madhamadha kri.vi. [sa. mag->prA. ma dvirbhAva] vacakavaca, (saMjJA.) (2) pazcima-dakSiNa saurASTranI e nAmanI mAdhava- barobara madhyamAM pura-heDa pAse samudrane maLatI giranAramAMthI nIkaLIne madhya vi. siM.] barAbara vacce raheluM, vaccenuM, vacaluM, AvelI nadI; madhavaMtI. (saMjJA.) madhyastha, keMdrIya, "senTrala' (2) na. barAbara vacce madhumalilakA, madhu-mahalI strI. [saM.] madhumAlatIne vele bhAga, vacALe, vacalo bhAga. (3) keDa bhAga. (4) madhu-mAdhavI sI. [saM] sapheda phUlanI eka vela, ati- puM. maMdrasvara, (saMgIta) . muktalatA [madhu-malikA madhyakaTibaMdha (adha) muM. [saM.] viSavanI uttare tathA madhumAlatI strI [saM] sugaMdhI sapheda phanI eka vela, dakSiNe 23 thI 66 sudhIne pRthvIne bhAga, samazItoSNa madhumAsa puM. siM.] vasaMta RtunA be mAsamAM pahele aMza-kaTibaMdha. (bhagaLa.) caitra mAsa, (saMjJA) madhya-kAla(La) puM. [3] madhyAhane samaya, bapora, (2) madhumeha chuM. (saM.] juo "madhuprameha." prAcIna ane arvAcIna vacce macavata yuga, vacala yuga, madhura vi. [saM.] svAdamAM mIThAzavALuM ane hugha. (2) "miDala eIja' kAnane game tevuM, "meDiyasa." (3) jotAM mana kare tevuM. madhyakAlIna 1. [saM] madhyayugane lagatuM (4) saMdhatAM game tevuM. (5) priya lAge tevuM madhya-kALa e "madhya-kAla." madhurajanI rahI. siM] nava-daMpatIno prathama milana samaya, madhya-gujarAtI sI., na. [+joo gujarAtI.] I.sa.nI madhu-caMdrikA, "hanI-na." (A prakAra pazcimanA dezane che.) 15 mI sadInA AraMbhathI akhAnA premAnaMdapUrvakAla sudhInA madhura-tama vi. [4] khaba madhuruM samayanI uttara gorjara apabhraMzamAMthI vikasI AvelI madhura-tara vi. [saM.] vadhu madhuruM gujarAtI bhASA-bhUmikA, madhyakAlIna gujarAtI bhASAmadhuratA strI, siM.3, -tAI strI. [+]. "AI' svArthe bhUmikA, bhAlaNe kahelI) gujara bhAkhA. (saMjJA.). ta,pra.], 05 (-ya) sI. [saM. madhura + gu. "pa' ta...] madhya-guNaka che. [3] eka parimANane bIjA parimANamAM lAvavA mATe je guNaka vaDe guNavAnI jarUra paDe te guNaka, madhura-bhASiNI vi., sI. [saM.] madhurabhAvI strI ghAtaka. (ga). madhura-bhASI vi. saM., muM.] madhuruM bolanAra madhya-ghana na. [saM.] zreNInAM padomAMnuM vacala pada, (ga.) madhura-madhuruM vi. [saM. mayura, bhiva + gu. ' svArthe madhya-deza chuM. [4] dilahIthI laI prayAga sudhIne prAcIna ta.pra.] khUba madhuruM. (nA..) pradeza, zaurasena pradeza. (saMjJA) (2) himAlayathI laI madhura-2sa puM. (saM.) ATha ke nava pradhAna rasa uparAMta viMdhyanI girimALA vacceno pradeza. (saMjJA.) mAdhurya guNavALe eka rasa. (kAvya.) ["madhura.' mah-56 na. siM.] trirAzinAM traNa padamAMnuM vacala pada.(ga) madhuravuM vi. [sa. madhura + gu. '' svArthe te.pra.] ja madhya-pASANayuga puM. [4] paththaronAM hathiyAra vaparAtAM madhura-surakhI sI. [saM. madhura + ja e "surakhI.'] mIThaM hatAM e samayagALAne vacceno samaya, meselithika haidarya [mA- madhura AkAravALe eIja' (ha.gaM.zA.) madhurAkRta vi. [saM madhurata], ati sI. [sa. madhura madhyapradeza muM. [saM.] uttarapradeza, bihAra mahArASTra gujamadhurimA vi. [.] madhuratA [madhura." rAta ane rAjasthAnanA pradeza vacce eka rAjakIya madhuruM vi. [saM. mayura + gu. "G" svArthe ta.ka.] ja pradeza, 'ema. pI.' (saMjJA.) [ pirzana." (ga) madhu-latA bI. [saM.] madhu-mAlatI prakAranI koI paNa "mIThA madhya-pramANa na. [saM] vacaluM ke sarAsarI pramANu, "mIna gaMdhanAM phUlevALI vela madhya-prAkRta na, jI. siM.] Rgvada-kAlamAM khIlatI madhu-liha, madhu-leha chuM. [sa. madhujhi(-)], hI vi. AvatI Adima prAkRtanA samaya pachInI pahelI ardhamAgadhI madhura paNa 2010_04 Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ madhya-aMdha mahArASTrI zaurasenI mAgadhI paizAcI ane enA apabhraMze| sudhInI (arvAcIna navya bhArata Arya bhASAnA pUrve samayanI) prAkRta bhASA-bhUmikA, 'miDAivala prAkRta sTeija.' (saMjJA.) [baeNnDa' (ma,DhAM.) (sthApatya.) manya-aMdha (-bandha) puM. [saM.] vaccenA AMdhA, mIDiyala madhya-biMdu (-bindu) na. [saM.,puM.] kAI paNa padArtha ke vastunuM cAre bAjuthI lekhatAM kharAkhara vacce AvatuM keMdra. (2) kAI paNa gALa padArthanuM barAbara vaccenuM keMdra. (ga.) madhya-bhAga puM. [saM.] kAI paNa padArtha ke vastu yA pradezanA cAre bAjuthI lekhatAM AvatA madhya pradeza, 'mirala pArTa' madhya-bhArata nA,puM, [sa., puM.] jae maya-pradeza.' (saMjJA.) madhyama vi. [saM.] be cheDAnI vacce AveluM. (2) vacalA vAMgAnuM, vacalA prakAranuM, vacalI phrATinuM, (3) puM. saMgItanA sAta svaramAMtA vacalA svara, ma. (saMgIta.) (4) na. sarAsarI, 'mauna.' (ga.) 1731 madhyama-pada na. [saM.] vaccenuM pada madhyamapada-lApI vi. [saM., puM.] jemAMnAM traNa padmamAMnuM vaccenuM pada lupta thayuM hoya tevuM (samAsane eka prakAra.) (nyA.) ['evareja.' (ga) madhyama-mAna na. [saM.] sarerAza AvatuM mApa ke pramANa, madhyama-mArga chuM, [saM.] sAmasAmA pakSo ke siddhAMtAnA samanvaya Ape tevA vacale! mArga ke upAya, senerI mArge madhyamamArgI vi.saM.,puM.] madhyama mArgane lagatuM. (ra) madhyama-mArga svIkAranAruM, mavAlapakSI, 'libarala' madhyama-varga puM. [saM.] nahi tavaMgara ke nahi garIba e prakArane mAnava-samUha, 'miDala-klAsa' madhyamasara kri.vi. [+e 'sara.'] vacalA makAra Ape te rIte, vacalA mArganuM hoya ema, maryAdita pramANamAM madhyamasaranuM vi. +3. 'nuM' che.vi.nA artha ApatA anuga] vacalA prakAranuM ke mArganuM madhyamA vi., strI. [saM.] hAtha-paganAM AMgaLAMemAMnI eka AjathI gaNatAM vacce AvatI AMgaLI. (2) cAra prakAranI vANImAMnI parA paryaMta pachInI ane ceAthI vaikharI pahelAMnI vANI. (3) pahela pahela rajavalA thayelI strI, madhyamikA, (4) nAyikAnA eka prakAra. (kAvya.) madhya-mAna ja 'madhyamamAna.' madhyamAnumAna [saM. mama + anu-mAna] adRSTa padArthanI sattAnuM sIdhesIdhuM nahi tenuM paraMparAthI thatuM jJAna, mIDi ceTa inpharansa' (ma.na.) madhya-mArga juA madhyama-mArga.' madhyamikA strI, [saM] jae madhyamA(3).' (ra) e nAmanI prAcIna kAlanI (mevADamAM AvelI) eka nagarI, (saMjJA.) madhyayuga puM. [saM. jae madhya-kAla.' madhyayugIna jue madhyakAlIna,' madhyarAtra na., tri(-trI) zrI. [saM.] jue madha-rAta,' madhya-rekhA zrI. [saM.] pRthvInA gALAnA uttara dakSiNa sarakhA bhAga karI vacenI lITI, viSuvavRtta-rekhA, ive , 2010_04 Toriyala lAina' madhya-lagna na. [saM.] zibidu, 'kronitha' madhya-laya puM. [saM.] saMgItanA madhyamakreTinA laya. (saMgIta.) maleka huM. [saM,] svarga ane pAtALa vaccenA-maSleAka madhyavartI vi. [saM.,puM.] barAbara vaccenuM, madhyastha. keMdrastha madhyavA~ vi. [saM.,puM.], pA~ya vi. [saM.], madhyavArSika vi. [saM.] varSanA vaccenA bhAgane lagatuM, 'miDa-icalI ' madhya-zAlA(-LA) strI. [saM.] makAnane, kharekhara vaccenA raheNAka bhAga (beu bAjunI paDasALa vinAnA). (sthApatya.) madhya-zilA zrI. [saM.] caNataramAM cAvI-rUpa mukAtA paththara. (sthApatya.) mana madhya-zruti zrI, [saM.] traNamAMnI vaccenI zruti. (saMgIta,) (ra) pAMca prakAranI zrutimAMnI chellI. (saMgIta.) mukhyasaptaka na. [saM.] maMdra ane tAra svare vaccenuM sAte svarAnuM saptaka. (saMgIta.) madhyastha vi. [saM.] jae 'madhyavartI'-'senTrala,'(2) vAda jhadhaDA vagerenI patAvaTa mATe nimAtuM taTa-stha (mANasa), meDiyeTara.' (3) rAgadveSa rahita madhyasthatA ii, [saM.], madhyasthI vi. [+ gu. 'I' ta.pra.] madhyasthapaNuM, taTasthatA, niSpakSapAta valaNa maLyA srI. [saM.] jae 'madhya-zruti.' (ra) mugdhA ane proThA vaccenI nAyikA. (kAvya.) maLyAkaSa~ vi. [saM. madhya + AuM huM.] dra taraphe pakaDI rAkhanAra, 'sendriyeTala' (na.le.) madhyAna puM. [saM. mAna], nhana puM. [saM. madhya + an nuM samAsamAM] divasanA madhya bhAga, pera, [ne sUrya (3.pra.) caDatInA samaya, pUrNa AbAdI] madhyAhana-kAla(-La) puM. [saM.] suryAM pachI 13 thI 17 ghaDI sudhIne eTale ke Azare sADA agiyArathI doDa sudhInA samaya, apeAranA samaya madhye kri.vi. [saM. maN + gu. 'e' sA.vi.,pra.] vacce, vacamAM, (2) aMdara, mAMhe madhyAtsAhI vi. saM. maghya + ustAddI] keMdrathI viruddha dizAmAM laI janAra, 'sendriyugala' (na.le.) mantra puM. [saM.] dakSiNamAM I.sa.nI teramI sadI lagabhagamAM thayelA huM tamArgI eka vaiSNava mArga-saMsthApaka. (saMjJA.) bhala-mata puM. [saM.,na.] mava nAmanA AcAryaneA mata-siddhAMta, dvaita vaiSNava-mArga. (saMjJA.) magAcArya puM. [+ saM. AcArya] jae 'bhava.' mana na. [saM. manas] jyAMthI lAgaNIenA udbhava thAya che te adRzya eka avayava, saMkalpa-vikalpa karanArI iMdriya, aMta:karaNa, citta, hRdaya, haiyuM, dila, (2) sAMkhyanAM tattvAmAMnuM trAjuM tattva. (sAMkhyu.) (3) navadratyeA mAMhenuM eka dravya. (tarka.) (4) icchA, marajI. [ aTakavuM (.pra.) karatAM khacakAvuM. uparathI kADhI nA(nAM)khavuM (-uparaSa-) (3.pra.) visAre pADavuM, UjhalavuM (rU.pra.) prema karavera * ApavuM, . devuM (3.ma.) peAtAnI icchA bIjAne batAvavI. (2) dila ceTADavuM, . AMdhaLuM thavuM(rU.pra.)kazuM ja sUjhavuM nahi. . Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ > mana 1737 0 upara ghAlavuM (ke levuM) (rU.pra.) yAna ApavuM. * UkalavuM (rU.pra.) sAmAnA mataneA khyAla AvavA. UThavuM, UtaravuM, 0 AsaravuM (saravuM) (rU.pra.) abhAva AvavA. (2) Asakti cAlI javI. * UMDI javuM (rU.x,) rucina rahevI, bedilI thaI javI, * UpajavuM (rU.pra.) vicAra AvavA. UMcuM thavuM (rU.pra.) akhanAva thA, sneha tUTave diamonds karavuM (rU.pra.) icchA karavI, * kharAba thavuM (rU.pra.) aprasanna thayuM. . khAruM karavuM (rU.pra.) nAkhuza thayuM. kheMcavuM (``canuM), . deravuM (rU.pra) dhyAna DhAranuM. 0 khAlavuM (rU.pra.) khullA dile vAta karavI, haiyAnI chAnI vAta kahevI. * gaLavuM, pIgaLavuM (rU.pra.) dayA ke anukaMpAnI lAgaNI thavI. 0 cakaDALe caDha(-Dha)vuM (3.pra.) vicAranI asthiratA thavI. * caDha(-)vuM (rU.pra.) yAda AvavuM. cAlavuM (rU.pra.) icchA thavI. (2) hiMmata thavI, 0 cATavuM, . lAgavuM (rU.pra.) laganI thavI, dhyAna kheMceluM. . . cAravuM (rU.pra.) kAma na karavuM. (ra) sAmAnuM mana mugdha karavuM, cALavuM (-cALanuM)(rU.pra.) AnAkAnI karavI. jovuM, 0 vartavuM (rU.pra.) sAmAneA bhAva jove, sAmAnA manane oLakhavuM, TADhuM karavuM (rU.pra) prasannatAvALA saMtASa anubhavave. . karavuM (rU.pra.) pasaMda paDavuM. (ra) saMtuSTa thayuM. 0 DeAlavuM (rU.pra.) lAbha-lAlaca thavAM. 0AlAvavuM (rU.pra.) lAlaca karavI. 0 Dhacupacu hovuM (rU.pra.) kAMI karavA taiyAra na hovuM. teADhavuM (rU.pra.) utsAha bhAMgI nAkhavA, 0 thavuM (rU.pra.) icchA ke marajI thavI. 0thI, daIne (3.pra.) pUrI lAgaNIthI, thI utAravuM (rU.pra.)'tiraskAra batAvavA, (2) bhUlI javuM. thI UtarI javuM (rU.pra.) abhAva. thave. 0 dADhavuM (rU.pra.) kalapanA karavI, 0 dAravuM (rU.pra) dhyAna kheMcavuM. 0 nIcuM thavuM (rU pra.) nIca vrutti jAgavI. nuM khATuM (rU.pra.) dAnata vinAnuM, tuM pANI DALI nA(-nAM)khavuM, (-DaeNALI-) (rU.pra.) saMzayamAM nAkhavuM. tuM pAyuM, meLuM (.moLuM) (rU.pra,) krIna svabhAvanuM, DhIlA mananuM, tuM manamAM rahI javuM (-ra:-) (3.pra.) icchA pAra pADavI. nuM mejI (3.pra.) marajI mAphaka cAlanAra, mana-caluM. nA AMbaLA (rU.pra.) vidroSa. chtA malIdeza (rU.pra.) nakAmI AzA. meDha (3.pra.) aMdaranuM chaLakapaTa, 0nA ra8 (3.pra.) marajI mAphaka vartanAra. para AvavuM (ke dharavuM, cA levuM) (3.pra.) cAnamAM levuM. (ra) nizcaya karaveza. parAvavuM (rU.pra.) pUrepUruM dhyAna ApavuM. pIgaLavuM (rU.pra.) dilamAM dayAnA bhAva thavA. 0 pharavuM (rU.pra.) vicAra-parivartana thavuM, (2) dhRNA thavI. 0 pheravavuM (rU.pra.) vicAra badalave|. 0 bahalAvavuM (3.pra.) AnaMda mANavA. 0 baLavuM (rU pra ) saMtApa thavA, ciMtA thavI. 0 khALavuM .pra.) ciMtA karavI. * khesavuM (-eNsavuM,), . lAgavuM (rU.pra.) pasaMda paDavuM. 0 bhamavuM (3.pra.) cittanI svasthatA na heAvI. bharavuM (1.pra.) saMteSa thavA. . bhaMga thavuM (la) (3.pra.) nAumedamana-ukALA [+jae 'ukALe'(lA.] manamAM thatI baLatarA, thayuM. bhArI karavuM (rU.pra.) udAsa thavuM. . bhAre thavuM (3.pra.) zekagrasta thayuM. . bhAMgI javuM ke paDhavuM) (rU.pra.) nirAza thayuM. 0 manAvuM (3.pra.) samajhavuM ke samajhAvavuM. (ra) saMtAya vyakta karavA 0 maLavuM (rU.pra.) ekamata thavuM. (2) prema thave|. 7 mAnavuM (rU.pra.) gamavuM, (2) khAtarI thavI. 7mAnyuM (rU.pra.) icchA mujabanuM. . mAravuM (rU.pra.) saMyama rAkhavA. 7 mArI rahevuM (-revuM) (rU.5.) dhIrajathI duHkha sahevuM. mArIne esI rahevuM (-khasI ra:vuM) (rU.pra.) khAmeAzo pakaDavI. mAM ANavuM (rU.pra.) khATuM lagADavuM. (2) lAgaNI thavA devI. (3) vicAra karaveza. 0mAM AvavuM, mAM UtaravuM (rU.pra.) samajhamAM AvavuM, samajhAnuM, mAM UgavuM (3.pra) sphuraNA thavI., jhavuM. mAM gAMTha vaLavI (-gAMThatha-) (3.pra.) pAkI rIte nakkI karavuM (vireAdhA bhAvathI). 0mAM dheALAvuM (rU pra.) satata vicAra AvyA karavA. 0mAM cakaluM pesavuM (-paeNsanuM) (rU.pra.) zaMkA thavI. 0mAM careDA paDavA (rU.pra.) bhAre du:kha thayuM. (ra) dahezata thavI. . devuM (rU.pra.) kalpanA-vihAra karavA. . pesI nIkaLavuM (paeNsI-) (3.pra.) sAmAnI vAta jANI levI. mAM phulAvuM, mAM phUlavuM (rU.pra.) magarUrI karavI. mAM babaluM (rU.pra.) ciMtAnuM kAraNa vyakta na karavuM. mAM baLavuM (3.pra.) adekhAI karavI. (2) ciMtA karavI. mAM mahAlavuM (-mA:lanuM) (rU.pra.) AMtarika khuzI anubhavavI. 0 maMjhANuM (rU.pra.) nizcaya na karI zakave|. mAM rAkhavuM (rU.pra.) pragaTa na karavuM, mAMthI UtarI javuM (rU.pra.) prIti gumAvavI. 0mAMthI kADhI nA(-no)khavuM (rU.pra.) visAre pADavuM, -nI dadhA cheDavI, mAM hUDA UThavA (rU.pra.) vicAra-taraMgA UThavA, * milAvavuM (rU.pra.)eka saMpathI rahevuM. . mUkIne, 0 melIne (3.pra.) taddana khullA manathI. * meluM karavuM (rU.pra.) kapaTa karavuM. * meluM hAluM (3.pra.) kapaTavALuM vartana heAnuM. * meTuM karavuM (rU.pra.) udAra vartana hADyuM. * meLuM thavuM(ke paDhavuM) (-maeNALuM-) (rU.pra.) kAma karavAnI aruci thavI. 0 rAkhavuM (rU.pra.) sAmuM mAsa kahe te pramANe karavuM ke vartavuM. . lagADavuM (rU.pra.) cittathI kAma karavuM., yAna ApavuM. 0 lalacAyuM (3.pra.) leAsa thavA. . lAgavuM (rU.pra.) lAgaNI thavI. levuM (rU.pra.) sAmAnA vicAra jANavA. thaLavuM (rU.pra.) aruci thavI. vALavuM (rU.pra.) saMtAthI thaI rahevuM. (2) UcchA jatI karavI. * sAMkaDuM karavuM (rU.pra.) leAla karavA. * haravuM (rU.pra.) meAha pamADavA. . haLavuM karavuM (3.pra.) manamAMthI ciMtA dUra karavI. (2) mananI mUMjhavaNa kahI batAvavI. hAtha karavuM (rU.pra.) manane saMyama rAkhave. 0 hAtha na rahevuM (-reDavuM) (rU.pra.) game tema eADhyA karavuM. (2) gALA devI. * hiMDoLe caDha(-)vuM (3.pra.) mananI sthiratA gumAvavI. (ra) vicAre caDavuM, kharA manathI (rU.pra.) saMpUrNa citte, pUrA bhAvathI. khulluM mana (rU.pra.) nikhAlasa mana. melA mananuM (.pra.) luccuM ane khaTapaTI. mekraLuM mana (1.pra.) udAratA. maiTA mananuM (rU.pra.) parApakArI buddhinuM ane udAra. mAruM mana (rU.pra.) udAra mana] O 0 udvega mana(:)-pita vi. [saM, mana:zrvita] jae 'mana:kAMheta.' manakA strI. kaMTha-nALa, gaLAnI avAja-naLI. (pArasI.) _2010_04 . manakA Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mana(kAma 1738 mana-mutAriyA [ka] manat:-kAma puM, manA zrI. siM. manaHAma,nanA jae mana-5tIja (-5) satI. jio 'mana' + "patI ja.] manane mana:kAma,manA.' [(grA.) thato ke thayelo vizvAsa, mananI pratIti, manane thatI ke mana(nI)kha na. [4. manuSya puM, ava. tadbhava mANasa. thayelI khAtarI manakha-janama (khA) muM. jio "manakho' + "janama"] manapasaMda (-5sanDa) vi. [ja e "mana"+ "pasaMda."] jae manuSya-jama, mAnava-avatAra (deha, mAnavazarIra "mana-gamatuM'-mana-gamyuM." manakhAdeha khyA-) puM. jio "mana" + saM.] manuSya- mana-5zu 8-59 gu) vi. siM. manaH-4 manathI pAMgaLuM, mana (-) 5. [sa, mAnuSa-> ( 13) mAjua-] maMda vicAra-zaktivALuM manuSyano avatAra. (2) manuSya-samUha. [ levA (rU.pra.) mana-pAye muM. jio "mana"+ "pAya.] mananI sthiratA trAsa Apa. (2) kIrtine khAmI pahoMcADavI. (3) prANa mana(-nA)pUrvaka vi. [sa. manaa] pUrA dilathI, manathI, levA]. rachAe mana-gaDha (6) sI. e nAmanuM eka ghareNuM mana()-madura vi. saM. mana:-bakuSTajAo "manapradue." mana-gamatuM vi. jio "mana' + 'gamavuM' + gu. 'tuM varta. ka] manaphara vi. [ja "mana' + "pharavuM.] vAraMvAra jenuM mana manane game tevuM, manapasaMda pharI jAya tevuM, asthira mananuM. (2) vicitra mAnasavALuM mana-gama jio "mana"+ "gamavuM' dvArA manane gamavuM mana-phAvatuM vi. jio "mana' + 'kAvavuM' + gu. 'tuM e, manapasaMda hovuM e. (2) mane-raMjana, mana-ramADe manane phAve tevuM, manane mAphaka Ave tevuM, manane anukULa mana-gamI vi, zrI. jio "mana-gamyuM'. "I' strI pratyaya.] thAya tevuM manane pasaMda paDelI (cIja vAta vagere) mana-phera puM. jio "mana"+ phera.'] mata-bheda. (2) thAkelA mana-game chuM. jio "mana"+ "game.'] ja "mana-gamA.' manane bIje vALavuM e. (3) vi. thoDAka taphAvatavALa mana-gamyuM vi. [ja "mana' + "gamavuM' + gu. "zuM" bha] mana-bhara (-2yuM) kri.vi. jio "mana' + "bharavuM.'] mana dharAI jue "manapasaMda.' jAya te rIte. (2) icchA pramANe mana-ga (gadve) . [. maft +gaDe.'] maNakAonuM manabhariyuM vi. [+ gu. chevuM ta..] bharyA manavALuM, jenI baneluM strIonA kaMThanuM eka ghareNuM irachA pUrNa thaI hoya tevuM. (lalita.) mana-(-4) na. siM. manazcaB] jue "manazcaka.' mana(-)-bhaMga (-bha4) puM, vi. [sa. mano-ma] ja mana caluM vi. [ o 'mana' + "cAlavuM' + gu- "G" ka. pra.] "mane-bhaMga.' [jae "mana-gamatuM." manane game te rItanuM vartana rAkhanAruM. (2) (lA.) brAMta mana-bhAvatuM vi. jio "mana'+ "bhAvavuM' + gu. "tuM' varta ku]. manavALuM [irachA, marajI, maMchA manabhAvana chuM. [ja "mana' + "bhAvavuM' +gu "ana' manachA sI. [saM. manISA>a . tadabhava "manasA-manA.'] ka..] manane gamya priya pati, hRdaya-nAtha manaDuM na. jio 'mana' + gu. "' sAthe ta.pra.)(lAli- mana(-)-bhAvita vi. siM.manomAvita] jae "manebhAvita.' tyA) mana. (padyamAM) mana-bhAyuM vi. jio "mana' + "bhAvavuM' + gu. "yuM' bhaka] manata (tya) sI. vinaMti, prArthanA, AjIjI jae "mana-gamyuM.' minane nizcaya mana-tora puM. e nAmanuM eka pakSI mana-mata (ca) strI. jio "mana' + "mata."] mananuM valaNa. mana(-na-da -daDa) puM. [sa, mano-TTa] e "ma-daMDa." manamatI vi. [+]. 'I' ta.ka.] juo manacaluM.' mana-durasta vi. jio "mana' + 'durasta.'] mananuM durasta, mana-madhura, zuM vi. [saM. mano-madhura + gu. "u' svArtha zuddha manavALuM [zuddha mana hovApaNuM ta.ka.] manane game tevuM. (nA.i.) mana-durastI strI. jio "mana' + "durastI.] mananI zuddhi, mana-manAmaNuM na. jio "mana' + "manAmaNuM."] sAmAnA mana-dukha na. (saM. mano-TuH3] sAmasAmI beu vyakti manane manAvI levuM e, sAmAnA manane vALI levuM e. vacce thayelo aNabanAva, kocavaNa. (2) mAnasika vyathA (2) sAmAnA manane samajhAvI devuM e mana-no-dukha na. (saM. mano TuHa] jao "mane-dukha'- mana-mAnatuM vi, jio 'mana'+ "mAnavuM' + gu. "d' varta. ka] mana-dukha." e "mana-gamatuM.' [ja e "mana-gamyuM.' mana-dhAryuM vi. jie mana' + "dhAravuM' + gu. huM' bha] mana-mAnya vi. [jae "mana'+ "mAnavuM+gu. "yuM bhU.ka.] manamAM vicAryuM hoya tevuM, mananuM icacheluM, mana-vAMchita manamIThaDuM vi. jio "mana' + "mIThaDuM.'] jAo "mana-mIThuM." manana na [saM.] vAraMvAra vicAryA karavAnI kriyA, satata (lAlityA) vicAraNA. (2) manamAM pharIpharIne karavAmAM AvatuM smaraNa manasukha-khI vi. [ja "mana' + saM. mua, + gu. "I' manana-pura:sara, manana-pUrvaka ki.vi. siM] sArI rIte ta..] koInuM na mAnatuM, manasvI rIte karanAruM, svecchAcArI vAraMvAra vicAra karIne [vicArazIla mana-sutAra vi. jio "mana' + "mukhtAra."] manamanana-zIla vi. [sa.] vAraMvAra manana karavAnI TevavALuM, mukha." (2) amaryAda. (3) svataMtra manikA rahI. [saM] sArI rIte vicAra karIne lakhelI nedha mana-mukhAriyata strI. jio "mana' + "mutAriyata."] mananIya vi. [saM.] manana karavA-karAvA jevuM ve , svataMtra-irachA, icchAnI svataMtratA 2010_04 Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1739 ] ja mana muTAva manasUbo mana-cuTAva chuM. jio "mana" dvArA.] aNabanAva, vaimanasya mana(-)-vAMchA (-vAchA) sI. [saM. mano-vAchA] juo mana-mudA kri.vi. siM. mano-muddA trI. vi., e. 1.] mananA "mane vAMchA.' AnaMdathI mana(-)vAMchita (-vAti ) vi. saM. mano- vAta e mana-murAda sI. [o "mana'+ "murAda."] mananI icchA "mane-vAMchita." [(2) kri.vi. icchA vinA mana-mela chuM. [ja "mana" ela.'] kapaTa, dage, chaLa mana-viheNuM vi. [ja e "mana"+ "vihoNuM.'] hRdaya-hIna. mana-melaDuM vi. jio "mana"+ mela' + gu. "huM ta...] mana(-)-jema puM. siM. mano-ve] jue "mane vega.' juo mana-meluM.' (padyamAM) [kapaTI, dagAra mana(no)-gI vi. [saM. manovego, muM.] ja mane-vegI.' mana-meluM vi. [ja e "mana"+ gu. meluM.] mananuM meluM, mana chuM. [ja e "mana"--ene prabhAva.] mANasane aMtarAmanameLa, -LA5 5. jio "mana"+meLa,-bApa ] harAI bhA, AMtarika mana. (5ghamAM) [ belAva (rU.pra.) be vyaktinA mana vacce ekarUpatA thavI e jhINA avAjathI bolatAM AvaDavuM] manameLApI vi. [+ gu. "I" ta...] manano meLa karanAruM. mana-veNuM (-va:NuM) jue "mana-vihoNuM.' ["mana:zAMti." (2) maLatAvaDuM minanI prasannatA mana(I-zAMti (zAti) strI, (saM. manaH-rAttiI ja manamoja sI. [ja "mana' + "meja.'] manane AnaMda, mana(zila na. [saM. mana:rA] juo "mana:zila.' manamojI vi. [+gu. "I' ta...] manane AnaMda thAya tenuM mana na. [saM. manana +na, saMdhithI] hRdayanI aMdara karanAra, AnaMdI. (2) mananI icchA pramANe karanAra, raheluM jJAnataMtuonuM eka cakra [AMtarika sUjha manasvI manazci@ na., sI. [saM. manas + rakSaNa, na.] manarUpI AMkha, manamoTAva chuM. jio "mana' dvArA.] gerasamajha. (2) nAkhuzI mana-sadana na [saM. mana:sarano ja "manasadana." mana-no-moda kuM. (saM. mano-moDha] e "mana-meda." manasaba . [ara. mansi] padavI, darAja, hedo, adhikAra manamora e "manora." manasaba-dAra vi. [+ phA. pratyaya] lavakarI TukaDIne eka mana(ne)-meha chuM. [saM. mano-mo] manamAM moha thavo adhikArI e, mananI mugdhatA. (2) manano bhrama manasabadArI strI. [+ phA. pratyaya], manasIbI strI. [phA. mana(-nemohaka, manamohana phi. siM. mano-mohaka, . pratyaya] manasIbadAranuM kArya ane adhikAra manane meha karanAruM (2) manahara, suMdara mana)saMtApa (-satA5) puM. [saM. mArNatA] jAo "mana - mana-e (-) . jio mana' + mAM.'] (lA) prema saMtApa." saMtoSa." ane AdaranuM valaNa mana)-saMtoSa (-santoSa) chuM. [. manaHeropI e manamanarakhuM vi. [jae "mana"+rAkhavuM."+ gu. "u" ka..] mana: sAgara chuM. [sa manaHsAkAra] jue "mana sAgara.' sAmAnA mananI icchAne mAna ApanAruM, kahyAgaruM mana na. [sa., samAsanA pUrvapadamAM veSa vyaMjana pahelAM mana-2mADe muM. jio "mana' + "gu. "ramavuM' dvArA e mane' ane aSa vyaMjana pahelAM "mana', paraMtu "ca-che' managamADe." [prasannatA pUrve "manaza"] mana mana-vaLI strI. jio "mana' + "rI.'] mananI IcchA ke manasA sI. (saM. manIpA] juo maMchA." (2) (lA.) e mana-raMgI (ragI) vi. [ja e "bhana' + "raMga' + gu. "I' nAmanI eka ravI ta...] mananI prasannatA pramANe vartanAruM manasAdevI sI. [ja manasA' +{.] jue "manasA(2).' mana(-) raMjana (-20-jana) na. [saM. mano-ranano e manasA-paMcamI (-para-camI) zrI. jie "manasA' + saM.] mane- jana.' 'manoraMjanI.. manasA devInA utsavanI ASADha vadi pAMcamanI tithi. (saMjJA.) mana(-)-raMjanI (rajanI) vi- [+ gu. I" ta...] manasA-purI strI. [saM. mAnuSa dvArA + saM.] manuSyalokamana-35 na. [saM. mano-9] jue "mane ra5(1).' rUpI nagarI, maryaloka manala na. nIramA (vahANa.) manasAbI strI, vaMza-vRddhi manavaNiyuM vi. [ja e "mana vaNa' + gu. "iyuM" ta...] mananuM manasAyatana na. [4. mana ikva dvArA "manasA' + saM. mAthAna] manAmaNuM karanAruM, manAvI levuM. (2) mana vALavA jevuM. marajananuM sthAna. [ karavuM, 0 rAkhavuM (2.pra.) sAmAne (3) manahara, cittAkarSaka ekalavAyApaNuM na lAge e rIte ene AnaMda Apavo] manavaNuM na. jio "manavavuM' + gu. 'aNa' ku.pra.] manAmaNuM manasi-kRta vi. [sa.] manamAM kareluM ke vicAreluM manavara (-) sakI. [hi. manuhA2] AgatA, sarabharA, manasi-ja vi., pR. [saM.] kAmadeva, mano-bhU Atithya, paroNAcAkarI. (2) (lA.) kheMcatANa, Agraha manasIla na. (saM. manaHzi] ja "manaHzila." mana-nA)vavuM ja e "mAnavuM'mAM, ['manavaNuM.' manAI sukha na. [saM manaHga] jue "manaHsukha." mana-vaLAmaNuM na, jio 'mana' + "vaLAmaNuM.'] ja manasUba-dAra jue "manasaba-dAra." manavAra' (-25) strI. vinavaNI, "manuhAra.' manasUbI strI. [ja "manasa' + gu. "I' strI pratyaya.] mana-vAra sI. [aM. maeNna-opha-] larakarI vahANa ke icchA, marajI AgabeTa manasUbe puM. ara. mansubaha kAma karavA mATeno vicAra 2010_04 Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ manasUra 1740 manakulannativAdI (2) icchA, marajI. (3) irAde, udeza, hetu, matalaba, manaHsaMteSa (-saMtava) puM. [sa. manamhaa] mananI dhAraNA. [bAMdhave (rU.pra.) nizcaya karo] prasannatA manasUra puM. [ara.] e nAmane dehAMta-daMDa pAmelo eka manaHsukha na. [saM. manas+sua] mananuM sukha, mananI nirAMta prAcIna brahAcArI muslima saMta. (saMjJA.) manasRSTi strI. [saM. manas + sRSTi] kalpanAnuM jagata manasUrI vi, [ kA. pratyaya] manasUra saMtane lagatuM, enA manastha vi. siM. manas + ] manamAM rahevuM, manamAMnuM, saMpradAyanuM anuyAyI. (2) muM. muslima pIMjArAonI eka mAnasikra [manedazA oLakha ane ene puruSa. (saMjJA.) manaHsthiti sI. (saM. mana + ri]i mananI hAlata, mana na. [sa.] mana, citta. (samAsamAM mana +; manaHsvabhAva dhuM. siM. mana + mAra] prakRti, svabhAva jemake "anyamanaska bIjAmAM jenuM mana che tevuM) mana vAkya na. siM. mana + vAccha] mananI taMdurastI, manaskatA sI. [saM.] mananI sthiti, mane-dazA mananI svasthatA, nirAMta manastaravavighA jI. [saM. mana + tarA-vaghA] mAnasazAstra, mana, I sI. [ara, manAhI] niSedha, baMdhI, aTakAva, sAIkelaoNjI" (ha.mA.) pratibaMdha. (2) aMkuza, niyaMtraNa, 'risTrikazana' manastA5 chuM. [saM. mana + ta ] manane ucATa manAI-patra muM. [+sana.] jemAM niSedha ke baMdhI karavAmAM manastuSTi sI. siM. mana + tuB] manane saMtoSa, Atma- AvI hoya te AjJA-patra, manAI hukama Apate kAgaLa saMtoSa manAI hukama pu. [+juo hukama.'] niSedha ke baMdhInI manasvitA sI. [saM] manasvIpaNuM, manacalApaNuM sarakArI AjJA, "ijAna,' "sTa-oNrDara' manavinI vi., zrI. [4] manasvI svabhAvanI sI manADI nastana upara thatuM eka prakAranuM gumaDuM mana vi. [sa, j] svAdhIna manavALuM, 'impahiMsava.' manAtIta vi. saM. manoDatI] jue "mane tIta." (ha.dvA.) (2) udAra cittavALuM. (3) zANuM, DAhyuM. (4) manAma(1) sI., zuM na. jio "mAnavuM' + gu. "AmaNuM' manacaluM, svadI, "ArbiTrarI' AimaNuM" athavA "manAvavuM' +gu. "aNI-aNuM.'] manAvI manahara vi. saM. mano-26] manane AnaMda Ape tevuM, levAnI kriyA, rIsa ke aNabanAva dUra karavA kAlAvAlA cittAkarSaka, maha. (2) paM. ATha ATha akSare virAma karI vALa levAnI kriyA lete 31 akSarone chele guru akSara Ave tevA cAra manAvavuM, manAvuM e "mAnavuM'mAM. caraNane eka akSarameLa chaMda, kavitta. () manI muM. [.] pese, rekaTa 2kama, dhana manahasa vi. [ara.] apazukaniyALa, amaMgaLa, azubha manI-oNrTara 6. aM.TapAla oNphisa dvArA mokalavAmAM mana ka5nA sI. [saM. mana+nanA] manane vicAra, AvatI eka prakAranI ThaMDI mAnasika dhAraNa [kAhapanika manIkha ja "manakha." manaHkapita vi. siM, mana + variSaa] mananuM kareluM, manI-parsa sI, [ 5sAnI kothaLI ke pAkITa mana kAma ., -manA arI. [saM. mana[+%Ama,-manA] mananI manI-bila na. [aM.] bharatiyuM, AMkaDe i, mane-vAMga | [AMtarika teja, mane-baLa manI-baeNga kuM., sI. [.] pasAno kothaLo ke thele mana kAMti (kAnti) cI. [saM. mana + hi] mananuM manI-mArkeTa sI. [.] nANAM-bAra, zarApha bajAra manaHpUta vi. [saM. manas + pUta] manathI pavitra. (2) mana manISA strI. [saM] IrachA, marajI, manasA, manachA, maMchA vaDe vicArI zuddha kareluM manISikA strI. [4] samajhaNa mana pUrvaka ki.vi. saM. mana pUrvaI] jue "mana-pUrvaka.' manISiNa vi. [saM. manopina, gu, prayoga] e "manISI.' mana praNidhAna na. siM. mana + praLiyAna] mananI ekAgratA manISita vi. siM] IccheluM, dhAreluM manaHprANa vi. (saM. manana +g] mananuM atyaMta duSTa, manISitA . [saM] manISIpaNuM khUba ja luccuM manISI vi. [5] buddhimAna, buddhizALI, 'inTileka: mana prasAda muM. siM. mana + prasa] mananI prasannatA cuala." (2) vicAraka. (3) vidvAna mana zarIravidyA strI. [saM. manas + rAjI-vicA] mAnasa mana 5. [saM.] porANika mAnyatA pramANe mAnavakuLanA sAthe saMbaMdhavALI bho tika vidyA, "sAIka-kisa'(pA.ge) Adi utpAdaka, vivasvAna (sUrya)nA putra AdimAnava. manaHzAstra na. (saM. mana + zA mAnasa-zAstra, "sAI - (saMjJA) (2) paurANika mAnyatA pramANe code mavaMtarane leja' (mana) [TADhaka, zAMta mana hovuM e te te AdimAnava, "peTriA mana zAMti (-zAnti) sI. [saM. mana + rAti) mananI manukula-La) na. siM] samagra mAnavajAti manazila na. [sa, ] e nAmanuM pahADamAM paththaranI. manukalennati [+ saM. vanati] mAnava-jAtinI caDatI phATamAM thatuM eka ghaTTa rasavALuM tattva manukalennati-vAda chuM. [saM] samagra mAnava-jAtinI caDatI manaHsadana na. (saM. mana + sauM] manarUpI ghara thAya e prakArane mata-siddhAMta. (2) satya ane anubhavane mana:saMtApa (-satA5) . [saM. manas + saMars] manamAM thatI mAnya rAkhanAruM eka tava-darzana, peniTivijhama (ba.ka.ThA.) baLatarA, mananI kAcavaNI manukulannativAdI si. s] manukunativAdamAM mAnanAruM 2010_04 Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ manuSa 1741 'jaMturuM.'] manu-ja huM. [saM.] manuSya, mAnava, mAsa matu-jaMtuAM (-jantuDhAM) na, khAva. [+jue manue utpanna karela mANasa mAtra. (padmamAM.) manujeMdra (manujendra) puM. [+ manuna + X] rAjA manu-tulya vi. [saM.] zakavartI, ipAka-mekiMga. manu-bAla(-La) na. [saM,puM.] mAnava, mAsa manubAMdhava-tA (-bAdhava-tA) strI. [saM] mAnavatAnA guNa, hyumeniTI' (ba.ka.ThA.) (da.khA.) manu-za (-vaMza) [saM.] mAnavajAti manuvAra (-ra5) zrI. jue manavAra, manuSya puM. na. [saM.,puM.] mANasa, mAnavI, mAnava manuSya-RNu na. [saM.] deva-RNa pitR-RNa ane manuSyaRNa e traNa RNAmAMnuM eka manuSya tarIkenuM RNa manuSya-aNu puM. [saM.] mANase ne! samaha, mAnava-saha manuSya-gaNanA zrI. [saM.] mANaseAnI vastI-gaNatarI manuSya-gati srI. [saM.] manuSya tarIke avataravuM e. (jaina.) manuSyajAti strI. [saM.] jue mAnava-vaMza.' manuSyajAti-vidyA strI., manuSyajAti-zAstra na. [a,] nRvaMzazAstra, ethnAlAcha' manuSyaatizAstrI vi. [saM.,paM.]. manuSyajAti-zAstranuM jJAna dharAvanAra, 'ethnAlaeNjisTa' (A.khA.) manuSya-jiMdagI (-jindagI) sI., manuSya-jIvana [saM.] manuSya tarIke jIvavuM e. (2) manuSyanI AvaradA manuSya-DharapuM, [+jae 'Dara.'] mANasa taraphanA bhaya manuSyatA . 1 na. [saM.] mANasa tarIkenI sthiti. (ra) mANasAI, sajajanatA manuSya-durga pu. [saM.] senAnA evA prakAranA huM ke jemAM bahArathI praveza na karI zake tevI rIte pharatA yoddhA goThavAI gayA haiya manuSya-deha puM. [saM.] mAnava-zarIra. (2) manuSyanA avatAra manuSya-dveSa puM. [saM.] mANasa-jAti taraphanI zatrutA manuSyadveSI vi. [saM.,puM,] mANasa-jAti tarapha zatrutA rAkhanAra, le|ka-rAja [pharaja manuSyadharma puM. [saM.] mANasa tarIke anya mANasa taraphanI manuSya-niSThA-vAda puM. [a,] manuSyanI buddhizakti vagere upara niSThApUrvaka vartavuM joiye evA prakAranA mata-siddhAta, 'dhumaeNnijhama' [nAruM, 'hyumaeNnisTa' manuSyaniSThAvAdI vi. [saM.,puM.] manuSya-niSThAvAdamAM mAnamanuSya-pUjA srI. [saM.] manuSyanuM deva tarIke saMmAna ke pUjana, 'eNpAthiyeAsisa' [khAu, 'kaeNnikhAla' manuSyalakSI vi. [saM.,puM.] mANasane khAI janAra, mANasamanuSya-yajJa puM. [saM.] ghera AvelA mANasane bhejana vagerethI satkAravAnI kriyA, atithi-satkAra manuSya-ceAni srI. [saM] mANasa tarIkene janma manuSyarUpadhArI vi. [saM.,puM.] mANasanuM rUpa dhAraNa karanAra manuSya-lakSaNu na. [saM.] mANasanA guNa-dharma, 'kaeNra ripTika,' 'kaeNrekTara' (2.ma.) _2010_04 manAmata manuSya-lAka huM. [saM. mRtyu-leAka, mAnavasRSTivALI pRthvI manuSyavadha puM. [saM.] mAnava-hatyA, haeNmisAiDa' manuSya-varga kuM. [saM.] jue 'manuSyajAti.' manuSya-varSa puM. [saM] saura varSa ane cAMdravarSanA meLavALA pRthvI uparanA lepkAne Azare 365! divasanA samaya, (ve.) manuSya-viSaha puM. [saM.] mAnava-deha, manuSya-zarIra manuSya-vijJAna na. [saM.] 'mAnavavaMza-zAstra, nRvaMza-zAstra, 'enthropeAlAjI' [pAlAcha' (kA.".) manuSya-vidyA strI. [saM.] jae manuSya-vijJAna,'-'enthromanuSya-zAstra na. [saM.] jae 'manuSya-vijJAna,' 'enthropeAlAjI' (A.khA.) [svabhAva manuSya-vRtti zrI. [saM.] mANasa tarIkenuM valaNa, manuSyano manuSyasRSTi srI. [sa.] jue mAnavajAti,' manuSya-hatyA zrI. [saM.] mAnava-hatyA, na manuSya-haraNu na. [saM.] mANasane upADI javAnI kriyA, 'kiDanaeN piMga' [manuSyAvatAra manuSyANuM na. [saM. manu dvArA gu.] manuSya-janma, anuSyAda vi.,puM. [saM. manuSya + A] jue 'manuSya-bhakSI,' manuSyAyuSa [+saM. mAyuk] mANasanI AvaradA manuSyAdAra puM. [+saM. AhAra.] mANaseAnA mAMsanA khArAka tarIke upayoga manuSyAhArI vi. [saM.,puM.] jae 'manuSyalakSI,' manuSyetara vi. [saM. manuSya + phra] mANasa sivAyanuM DhAI (pazu pakSI jaMtuo vagere) manuSyadra (manuSyendra) puM. [saM. manuzya + rUkS] jue 'manujeMdra.' manuSyeAcita vi. [saM. manughna + fjaMta] manuSyane chAje tevuM manu-saMhitA (-saMhitA), manusmRti zrI. [saM.] viva svAnanA putra manue raceluM manAtuM prAcIna eka dharmazAstra, (saMjJA.) manuhAra sI. [hiM.] jue 'manavAra.1' [vInavanAruM manuhArI vi. [hiM.] manavAra karanAruM, AjI karanAruM, mane+ (ma:ne) sa., bI.vi. ane ceA.vi., e.va. saM. manA vikAsamAM apa. muU>mu dvArA jagu muhu+ anuga nA (saM. >>prA, anna-> deganna dvArA)} pahelA puruSanA sarvanAmanuM karma-vibhakti bIjI ane saMpradyAnavibhakti-ceAthInuM e.va.nuM rUpa manera . [ara. manAhI] jue 'manA.' mane-kamane kri.vi. [jae 'mana'+ 'ka-mana'+kheune gu. 'e' trI.vi., pra.] icchA ke anicchAthI, parANe mane puM. najara-ceATathI bacavA vivAha vagere mAMgalika prasaMge karavAmAM AvatA mATIneA TakA manAruM na. [saM. manapnuM samAsamAM dveSa vyaMjanathI zarU thatA zabda pUrve saMdhijaya rUpa] mana (jemake 'maneAgata' 'maneArama' vagere) maneAgrAmanA [zuddhaH mana:kAmanA'] jue manaHkAmanA,' manA-gata vi. [saM. manasa + fa] manamAM raheluM dhAreluM Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mana-gati 1742 mane-mehaka mane gati strI. siM, mana + ]i manane vega, "ipasa." paDavAnI sthiti, utsAha-laMga, nAsIpAsI (2) mananI icchA pasaMda mane-bhAva huM. [saM. manas + mAMa] manane vicAra, Azaya, mana-gama vi. saM. manana + ] manamAM game tevuM, mana- udeza, matalaba, irAde, "AIDiyA' managamatA mI[saM.] managama-paNuM manebhAvanA DhI. [saM. manas + mAvanA] mananI IrachA, mananI mane gamya vi. [4] jyAM mana paheAMcI zake che. sarva vRtti, mananI lAgaNI jANI zake tevuM mane-bhAvita vi. [saM mana + mAvata] manamAM vicAreluM mane vegI vi. [saM. manas + maurI, saMdhithI] manathI mane bhirAma vi, si. manas + rAma-rAma] e "manohArI." paNa vadhu gatithI AgaLa vadhanAruM mane bhU chuM. [saM.] e "moja." mane-praha pR. [saM. mana +8] manamAM raheluM ekapakSI mane-bhUmi strI. siM. mana + bhUmi] sAmAnuM samajhavA AgrahI valaNa, bAyasa" mATenI mananI paristhiti ke bhamikA mana-vAha vi. saM. mana + prArtA] grahaNa karI zakAya tevuM, mane-bheda che. [se, mana + meDha mAnasika mata-bheda, koI samajhI zakAya tevuM, mana-gamya paNa benAM mane vacce vicAra-bheda mane-ja, ajanmA chuM. [saM. mana +na, banmA] kAmadeva mane-bhrama chuM. (saM. manas + gra] buddhine bhrama, kAMIne mane-janya vi. [saM. manas + ] manamAMthI utpanna thAya badale kAMI samajhavAnI paristhiti tevuM, manamAM vikase tevuM [manaHsaMyama mane-braza (-bhraMza) puM. siM manas + aMdA] magajanI mane-jaya . [saM. manas + ] mana upara vijaya, zUnyatA, gAMpaNa, dIvAnApaNuM manejathI vi. [sa. 5.] manaHsaMcamo [gatithI doDanAruM mane-mathana jue "mane-maMthana." mane-ja paM. [saM. manas + 74] manane vega. (2)vi. mananI mane-mana ki.vi. [jue "mana,"-kirbhAva.] ekabIjAnA mano-jJa vi. saM. mana + $] suMdara, ramya, manohara mananI paraspara ekatA hoya ema mANatA jI. [saM.] manojJapaNuM mane-maya vi. [saM. mana + ma ta..] mana-rUpa, mane rUpa, mAtA sI. (hi. manotI) nANuM dhIranArane khyAja uparAMta mananA rUpanuM. (2) vuiM . e nAmane eka AMtarika koza ApavAmAM AvatI rakama, "kamizana.' (2) vImAna hatuM. (karmo diya upara adhikAra che te.) (veDhAMta.) prImiyama' manemaya-sRSTivAda puM. [.) AdarzavAda, "AIDiyAlijhama' mane-dazA zrI. [saM. manas + DhA] mananI hAlata, mananI (mana.rava.. sthiti, maTha' (caM.na), "sTeTa opha mAInDa" (ni. manemathI vi. strI. [sa.] manamAM tAdaza thaI rahelI (koI bhagata.). [vAnI kriyA paNa AkRti vicAraNe vyakti vagere) ma rda (-daDa) chuM. saM. mana +0] manane vaza rAkha- mane-ma(ma)thana (-ma(tha)na) na. [saM.] mananI gaDamathala, mane-durNa vi. [sa.] mAnasikra rIte duti, aMtara meluM manamAM thatI vicAranI ghaDa-bhAMga [makAna (35) mane-duHkha na. siM. mana Tula] jAo "mana-dukha." mane-maMdira -mandira) na. siM. mana + mandira] manarUpI mane-devatA muM, strI. [saM. mana +phevatA strI.] aMtarAtmA, mane-mApana na. [saM. mana + mAna] mananI parIkSA aMtaHkaraNa, kelsiyasa' (u.ke) [(2) lAcArI mane-mAlinya na. [saM. mana + mAsiT] mananuM melApaNuM, mane-daurbalya na. siM.] mananI durbaLatA, mananI nabaLAI. kAma krodha vagere cha zatraothI gherAyelA mananI paristhiti mane-dvAra na. siM.] mananuM bAraNuM, manarUpI bAraNuM. (2) mane-miti zrI. [saM. manasa + mi8i) jue "mana-mApana." supta dazAmAMthI jJAnadazA tarapha javAno daravAjo (2) mAnasazAstra dharAvatI vibhinna kriyAne khyAla ma-dharma muM. [saM. manas + ] manane dharma, manane guNa meLavavAnI vidyA, "sAikomeTrI' mane dharma-vidhA strI, [saM] mAnasazAstra, "sAIleja' mane-milana na. [saM. manasU +fma7] e mana-meLa." (na.) virtaka baMdha thavA e mane-mukura puM. [saM. manas + musa) manarUpI arIsa, mane-nAza puM. (saM. mana + nAza] manano nAza. (2) tarka svaccha mana mane-nigraha (saM. manasa +nivra jAo "mana:saMyama. mane-mukhI vi. [saM. manas + mag, S.] potAnI meLe kUla(-La) vi. siM. manas + anuka, saMdhithI] manane mAnasika rIte khyAla ApatuM. [vRtti (rU..) mAnasika mAphaka Ave tevuM dardInuM vijJAna, "sAIkepathI']. mAmanI sI. paganI e nAmanI eka mudrA. (ga.) mana-mugdha vi. ni. manas + ] manamAM moha pAmeluM, mane-bala(La) na. siM, mana + ] mananI zakti, mAna- meha pAmelA manavALuM, mudha svarUpa, dayAna-mUrti sika tAkrAta, 'vila-pAvara,' menTala enarjI manemati strI. [saM. manaQ + mauM) manamAM cItarAI raheluM mane-bhava 5. siM. mana + ma ja "maja.' mane-mela pu. Isa. mana + ja mela.'] jue "mana-mela." manebhavataMtra (tantra) . [saM. kAmavAsanAnI jAgRti. mane meda chuM. [sa. manas + moDha manane AnaMda, mananI (ge.mA.). prasannatA mane-bhaMga (-bha) . si. mana + ma] mana bhAMgI mane mohaka vi. saM. mana + mogha ja manamohaka." minI ja e mana-meLa . = 1 thavA e mane-kakara nI 5. siM. manasa + 7 2010_04 Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mane-cana 174 mana-vyAdhi mane, manecatna na. [saM. mana[ + vana ! ] manamAM vastu ke vAta jagyAe paheravAno karacha [(2) (lA.) gAMDapaNa ke prasaMga daDha thAya e mATe karavAmAM Avate prayatna, mane-raMga kuM. [saM. mana +o] mAnasika prabaLa citA. abhyAsa, "ekasarasAIjha' (ba.ka.ThA.) manarega-nidAna [4] mAnasika roganuM kAraNa zodhavAnI mane-yaMtra (yansa) na. [sa. mana + 2] mananuM atirika kriyA [ATrI" (da.kA.zA.) taMtra, mAnazika baMdhAraNa. (2) mAnasika zakti manarega-vijJAna na. siM.) jAo "manoroga-vidyA,"-sAikimane yAtrA jI. saM. manana + FAtra] manano pravAsa, manorega-vidhA strI., manarega-zAstra na. [saM.] mAnasika mAnasika gati roga dUra karavA mATenuM zAstra, "sAIkiATrI' macAthI vi. [sa. manasuthAthI, ] mana dvArA dUra manorogazAstrI vi. [.] mAnasika rogonuM jJAna dharAvanAra, sudhI gati karanAruM. (2) (lA.) vicAraka sAIkiATrisTa. [abhAva mane yoga chuM. [saM. manana + tho] mananI ekAgratA karavI mane-lAlya che. [saM.], mananI asthiratA, sthira vicArane e. (2) manane cakkasa prakArano vyApAra mane vargaNa sI. (saM. manas +vA (navo zabda] manopAgI li. (saM. .1 mAga karanAra, mananI zaikasa mAnasika saMbaMdha, "esesiyezana" (je,hi.) prakAranI ekAgratA sAdhanA mane-varNana na. [e. mana + varjana] mAnasazAstranI daSTie mora chuM. ghauMnA loTanI baMdIne lADu (2) aLavI baTATA mananA svarUpanuM citraNa, kenogrAphI Adu karIne rasa vagerethI banAvAtI eka khAdya-vAnI. (3) mana-valaNa na. [saM. mana + jue "valaNa, gu. samAsa] AlunA chaMdAmAM masAlo nAkhI banAvela khAdya mananuM valaNa, mane-vRtti [sesarI' (na.de.) mane-racanA strI. [saM. mana + nA] e "mane yaMtra." ma hA vi, sI. [saM. manas + vA] iMdriyone lagatuM mane ratha puM. [saM. manana + ] (lA) bhAvano ke vicArano mane-vAMchanA (vAna), mane-vAMchA (-vAchA) strI. taraMga. (2) IrAde, Azaya, udeza. (3) havelImAM ke [saM. manas + vazvinA, vAnjhA] mananI icchA, mananI bahAra paNa ThAkorajIne khAdya sAmagrI arpaNa karI karavAmAM bhAvanA Avato utsava. (puSTi.) mane-vAMchita (-vAti ) vi. saM.manasa, +vAta] mananuM manoratha tRtIyA sI. [saM.] caitra suda trIjane tithi mane-vikAra 5. si. mana + vijhA] manano vikAra, (eka vrata). (saMjJA.) [(e divasanuM eka vrata). (saMjJA.) apavitra vicAra marathadvAdazI strI. siM] caitra sudi bArasanI tithi mane-vikAsa 5. [saM. mana +vikAsa] mananI khilavaNI maneratha-sRSTi strI. [saM] jue "manaHsRSTi." mane vikRti zrI. si. manana +vita] juo "mane-vikAra." manoradA . [hi. manorA] divALI pachI dIvAla upara manovikSepa pu. siM. mana + vizeT] manane thayela ke strIo taraphathI karavAmAM AvatuM raMgaberaMgI citra. pUrA thatI aDacaNa, manamAM hobhI thayelI ke thatI asthiratA (u.pra.) DhaMgadhaDA vinAnuM citarAmaNa karavuM] [bhirAma." mane vijJAna na. [sa.] mAnasazAstra, citta-zAstra, citaMtramane-rama, mya vi. saM. manana + rama-2mpa] ja e "mane zAstra, "sAIkolajI' (mi.i.) ka (-2-jaka) vi. siM. mana + rajjo manane mane- vizleSaNa na. [sa. manara + vihevaLa mananuM AnaMda ApanAra, manane bahelAvanAruM, "lAITa." (je.hi.) AMtarika pRthakkaraNa, manane lagatA viSayanuM pRthakkaraNa, manoraMjakatA (- 2jaka-) strI. siM.] manoraMjaka hovApaNuM "sAIko-enelisis' mane-raMjana (-2-jana) na. [saM. manara +rAna] manane mane-vRtti strI. [saM.] mananuM valaNa, manane vyApAra, manobhAva AnaMda ApavAnI kriyA, mana bahelAvavAnA sAdhanarUpa mane-ga kuM. [saM. manana +] ja "mana-gati, kiyA, "enTaraTeinmenTa, "rakriyezana," emyujhamenTa' impahasa' (krigha.). (2) mananuM dhAryuM karavA mATenI marajanArtha (-2janArtha) muM. siM] mane raMjanano hetu. utAvaLa ke tAlAvelI siAhasika (2) vi, kiM.vi. manoraMjana mATenuM ["mane naM jaka." manovegI vi. siM5.] mananA vega pramANe kAma karanAra, manoraMjanA 92janI) vi. [+ gu. "I' ta...] ja e mane-vedanA . [sa.] mAnasika yAtanA ke du:kha, Arti mane rAga kuM. [saM. manas +rAna] mananI Asakti, dezana." manevedhaka vi. [saM] (lA.) khUba AkarSaka haiyuM pigaLAva(2.ma.) [imozanala' (2.ma.) nAruM, karuNAjanaka, peTika' manarAga-vAcaka vi. si.] mananI Asakita batAvatuM, mane vaijJAnika vi. [saM. mana vaijJAni] mAnasazAstrI, mane rAjya na. [sa. mana + (sa] (lA.) kahapanA-vihAra. sAITrika' (2) zekhacallIna jevA vicAranI paristhiti mana-vyathA sI. siM, mana + ] juo manovedanA." mane-rANu sI. [saM. mana + ja e "rANI,' gu. samAsa] mane-yavasthA strI. (saM. manasa + tha thA] mAnasika valaNa mananI mAnI lIdhelI rANI ke priyatamA ke paristhiti, "sAIkele (na.mo.). marUpa na. siM. manana +eT] mananuM AMtarika avarUpa ke mane-vyavahAra kuM. [saM. manas + devadyAra] mananI hilacAla, pita. (ra) vi. e manomaya(1)." thikiMga' (hI.va.) mane muM. mAMdA mANase ghotiyA ke laMgA vagerenI mane-vyAdhi che, strI. [sa., manas + jJASi, paM.] juo 2010_04 Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mana-vyApAra 1744 mameka mana-vedanA'--"mana-vyathA." mabArakhI strI. nAnAM chokarAMone tema pazuone thatA mana-vyApAra 5. siM.] saMka9pa-vikapanI mAnasika pravRtti eka roga. (2) mAnuM eka darda mane vyApAra-zAstra puM. [saM.] jue "mAnasazAstra,'sAIkolAjI' (ra.ma.) [hilacAlane saMtoSa mama sarva, cha,vi, e.va. [sa. manu sarva. nuM rU5] mAruM mane vyApAra-saMtuSTi -sastuSTi) strI, siM.] mAnasika mama na. [2.vA.) (bAla bhASAmAM) khAvAnuM, khAva, khorAka. mana-vyApI vi. saM. manana + agva, puM] manamAM phelAI [ marmanuM kAma (rU.pra.) maLa muddAnI vAta ke kArya janAruM, mAnasika prakriyAmAM ghUmI vaLanAruM, "ebiMga' mamaI (ame) e "mamAI.' (su.) gemA.) mamata strI, puM. (saM. mama-a>prA. mamata na.] (lA.) durAgraha, mane-hara vi. [saM. manas + ] (lA.) suMdara, ramaNIya. ji 6. (2) caDhasa. [ para AvavuM (ke javuM, cA caDha(-)vuM (2) lA.) na. mAthAne paheraveza (u.pra.) haThIlA thavuM, jida pakaDavI. -te caha(8)vuM (rU.pra.) manaharatA strI,, -va na. siM.] manahara hovApaNuM haTha karavI) manahara vi. [+ gu. 'uM' ta.pra.] ja "mane-hara.' mamatA strI. siM.] mArApaNAne bhAva, (2) (lA.) lAgaNI. mane hAriNI vi., zrI. siM.] manahara evI koI paNa strI (3) tRNA. [rAkhavI (u.pra.) mArApaNAne neha pALa] vastu kriyA citraNA vagere mamatA-mamatI strI, jie "mamata,"-rbhAiva + gu. "I' manehArita strI. na. - siM.] manohara hevApaNuM ta.pra.] bhAre jida. (2) caDasA-saDasI, mamatavALI harIphAI mane-hArI' vi. [saM. manana + dAdI, muM.] jao "manahara.' mamatALu vi. [saM. mamatA + gu. "aLu" ta.pra.] sanehanI mAhArI strI. [hiM. manuhAra] juo "manuhAra.' lAgaNIvALuM. (2) dayALu manmatha chuM. [saM.] kAmadeva ['manya" vagere) mAnanAra mamatI, taluM vi. [4 mamata' +gu. I-IluM ta..] -manya vi. siM, samAsamAM uttarapada tarIke, jema ke paMDiMta- mamatavALuM, ji dI, haThIluM, durAgrahI makA , mA , 0 nADI strI. [saM.] DokanI pAchalA mama-1 na. [] jae "mama-tA.' bhAganI eka nasa [(5) mahAdeva mamatva tyAgI vi. [saMpuM.] mamata choDI denAruM, anAgrahI satya . saM.1 yajJa. (2) dha. (3) garva. (4) khamIra. mamatva-buddhi , [4] mArApaNAno khyAla. (2) ahaMkAra matara (bha-vantara) na. siM, manu + attara] paurANika mamatvI vi. [saM. j] mamatvavALuM. (2) mamatI mAnyatA pramANe cauda manuomAMnA koI paNa be manuo mama-bhAva puM. [saM.] e mama-tA.' vacceno samaya mama mama na. [ja e "mama, -dvirbhAva] ja "mama: manvatara-januM manvantara) vi. [+juo "januM.'] (lA) mamarI strI. jio "bamare' + gu. "I strI pratyaya.] mamakALetarAnuM, ghaNuM ja nuM rAnA AkAranI caNAnA loTanI taLelI vAnI. (2) manyAdi-tithi 5., sI. (sa. mana + mAri saMdhithI] baccAMnA jhabhalA upara mukAtI mamarAnA AkAranI ghoLI pitRonA zrAddhanI te te tithi kara. [0 mUkavI (3.pra.) uzkeravuM. apAra chuM. [ja mApavuM' dvArA.] anAja vagere jokhanAra mamarejha (-jhatha) satI, ghoDesavAranA jeDAnI eDImAMne ke mApIne ApanAra dANAnA vepArI, anAjane vepArI lokhaMDane AMkaDe (DAne gati mATe aDADavAne) mapAvavuM, mapAvuM jue "mApavuM'mAM. mamare rivA.] cAkhAnI dhANIne dANe, kuramurAne kaNa. maphata kri.vi. [ara. mukta ] badalo lIdhA-dIdhA vinA bheTa (2) mamarAnA AkAranI eka jAtanI DALa, [0 muko hoya te pramANe, vinA-matha, greTisa,' 'kI opha cArja' (u.pra.) be jaNa vacce jhaghaDavAne muddo Apa. (2) uzkeravuM] maphata-mAM kri.vi. +i gu. "mAM" sA.vi.nA arthano anuga] mamaLAvavuM sakri. [ravA.] moDhAmAM padArthane Amatema (lA.) taddana jaja kiMmatathI pheravyA karavo. (2) vAgeALavuM. (3) (lA.) manana karavuM. maphata-nuM vi. [+ gu. nuM" ka.vi.nA arthane anuga] maphatamAM mamaLAvAnuM karmaNi, kiM. maLeluM. (2) kAraNa vinA mamAI zrI. siM. mAtAmahe I>prA. namAmada ] mAnI maphatiyANI strI, jie "maphatiyuM.' + gu. ANa' sI- mA. (2) pazvima saurASTranA rabArIonI maMgI devI, pratyaya.] (lA.) lAbha vinA paMcAta karanArI strI mAtAI. (saMjJA.) maphatiyuM vi. [+ gu. "yuM' ta.pra.] jene badale levA-devAmAM mAvA zrI. [ja "mamAA .] nAnImA. (pArasI.) AvyuM nathI tevuM, "greTisa." (2) gaTiyuM. (3) (lA.) mamA puM. [. mAtAmardo dvArA] mAne bApa, nAno. pArake paise AnaMda karanAra. (4) lAbha vinA paMcAta karanAra. (pArasI.) - mA (rU.pra.) maphata lenAra ke vAparanAra mANasa mamI strI. [.] saMgharI rAkheluM prAcIna kALanuM maDadu makara strI. [ara. muphariha] manane AnaMda ApanAra davA mamIro paM. [hi. mamIrA] AMkhanI davA tarIke vaparAlo maphalara na. [aM] gaLe vIMTALavAne garama ke sutarAu paTTo, eka choDa [dhaNuM mamUllA na. e nAmanuM eka pakSI [vanaspati mabalaka vi. [ara. mallaka ] atizaya, puSkaLa, apAra, maka, kha (-kaye, khya) strI, vachanAganA prakAranI eka galapaTTo 2010_04 Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ malo 1745 maraDuM mamola puM. e nAmanuM eka jIvaDuM kATiyAvaraNa prajA ane ene puruSa. (saMjJA.) mammA chuM. "ma" varNa. (2) "ma" uccAra. (2) mAne lagatI bALa mara (2tha), (ne) kri.vi. jio "maravuM, enA AjJA, moca puM. "ma' varNa ane "ca' varNathI zarU thatA bI.pu.e.va.nuM rUpa + juo ' (saMju)] (lA) jato rahe, zabdavALI sAmAnI "mA'ne uddezI apAtI gALa cAlo jA. (2) bhale, bhalene, che, chone. (mukhyatve sI.) maya . (sa. paurANika mAnyatA pramANe dAnAne maraka na. paramaNanA sAMdhAne teDI sAthe satANa 2AkhavAnuM zipI, mayAsara. (saMjJA.) (2) madhya amerikAmAMnI deraDuM, 'vaMga." (vahANa) suikalakaDI, dUbaLuM prAgaitihAsika samayanI eka jAti ane ene puruSa. (saMjJA.) marakaTa vi. [saM. maf ("vAMdaro')-a. tadabhava (lA) maya vi. [sa, pUrNatA' "tatratA' vagere batAvato maraDe . jio "marakavuM' + gu. De' ta... (maraka' tapra] pUrNa, (2) tapa. (jemake "jala maya' "sneha-maya thayA pachI)] mane malakATa, marakalaDe, maMda hAsya vagere). marata, 0 maNi 5. [saM.) e nAmano eka hIra, nIlama, mayara chuM. [2] dArU, magha, madirA, surA dikAna dhImo malakATa thato hoya ema maya-khAnuM na. [+jao "khAnuM.'] dArUnuM pIThuM, kalAlanI maraka maraka (-katha) strI. jio 'marakavuM,"-dvibhava.] mene mayagala, -La puM. [sa. madra-] hAthI, maMgaLa marakalaDuM na - . jio "marakaluM' + gu. 'Da' svArthe mayaDa vi. khaba UMDuM, khAvA jevuM [mRtyu, mota ta.ka.) mAM malakATa, (padhamAM) mANuM na. jio "maraNuM-pravAhI uracAraNa ] maraNa, marakaluM na. jio "marakavuM' dvArA "maraka' + gu. 'luM svArthe mayata juo "maiyata." [caMdramAM ta...] juo marakaDe." (2) mano cALe, kaTAkSa mayaMka (madhya) . [sa. mRgAkTa mA. maj, prA. tasama] maravuM a.phri. (anu.] (meDhA upa2) dhImuM hAsya karavuM. macaMda ( 2) puM. [saM. mRgendraprA . mara4] mRgeMdra, siMha mahekAvuM bhA.ka. mayA strI. si. mAthA] saMpatti. (2) AbAdI. (3) prema, marakiyAM na ba.va. Dhorano pIDanAM hADakAM lAgaNI. (4) dayA, kRpA marakiya paM. e "marakI.*] kAnanuM eka ghareNuM mayA-datta vi. saM. mag-tta = meM ApeluM.] marakI strI. jio bharavuM' dvArA.] koI paNa prakAranuM maraNa ApeluM. (2) na. bheTa, bakSisa phATI nIkaLavuM e, mahAmArI. (2) gAMDhiye tAva, "plega." mayAna juo "khyAna.' [, cAlavI, phATI nIkaLavI (rU.pra.) gAMThiyA tAvanA mayAsura DuM. (saM. mA + ag] o 'maya(1). prabaLa upadrava thA]. vigeremAM jANItuM) mayALa chuM. [2,prA. mArI strI.] e nAmano eka vele, marakI strI. senAnuM kAnanA cApavAnuM eka ghareNuM (ThAkaraDA pothI, pAI marakI strI. e nAmanI eka mIThAI dirI. (vahANa) mayUkha na. [saMpuM.] kiraNa marakha (kha) strI. [ja e "maraka.'] parama kheMcavAnI nAno mayura pusi.] mera pakSI marakhama paMbaM mathura-kala(-LA) sI. saM.] meranI pIMchAM UbhAM vistArI marakhAnA, -nI vi. nizAna mATe apAyeluM karelI suMdara sajAvaTa (vyAyAma.) mara . e nAmane eka choDa, jakhariye khAkharo mayura (983) muM. [3] daMDanI kasaratano eka prakAra, mAraga' pR. [saM. mR, a. tadabhava] e "mRga(2).' mathura-vaja chuM. [saM.] eka paurANika rAjA. (saMjJA.) maraga' . pANInI UMDAI mApavAnuM eka sAdhana mayUra-vani kuM. [saM.] morane kekArava magajA . [traja, hiM.] e nAmano eka kiMmatI paththara mayUra-nRtya na, [saM.] citra nRtyane eka prakAra. (nATa.) marajI vi. [SNa. "I' ta.pra.) maragAne lagatuM (khAsa mayUra-picha na. [saM.] meranuM pIchuM, morapIMcha karI zALAnuM vi) mathura-baMdha (badha) 5. [saM. citrakAvyano eka prakAra. mogalaDI vi, strI, jie "maragaluM' + gu. "Da" svArthe (kAvya.). che tevI sarasvatI devI ta:pra. + 'I' strIpratyaya.] (lA.) haraNanA jevI pAtaLI ane mathura-vAhinI vi, strI, siM.] jenuM vAhana mera manAya rUpALI (strI.) [mRgano mAdA, mRgalI mathura-vRtti zrI. (saM.] (lA.) dekhAva karyA karavAnuM valaNa, maracalI strI. [4 "maragalo' + gu. 'I' pratyaya.] ejhibizanima" maragaluM na., lA . [ o "maraga" + gu. 'luM' svArthe mayUra-zikhA zrI. [saM.] moranA mAthA uparanI kalagI mathurAkAra , mathurAkRti zrI. [saM. mayUra + mA-#Ara, + marAMga (maga) paM. nadI suke paTa ma-a] merane ghATa. (2) vi. meranA ghATavALuM maracA(-ghA -nezI vi., strI. [saM. kR1-navanar dvArA] mayurAsana na. (. majUra + Asana] meralAnA ghaTanuM siMhA- haraNanA jevI AkhevALI strI, mRganayanA, mRgalocanA sana. (2) mughala zahenazAha zAhajahAMnuM e nAmanuM siMhAsana. maraghaTa vi. kadarUpuM. (2) susta, ALasu (saMjJA.) (3) paganAM AsanemAMnuM eka Asana. (ga.) maraghaDI strI. [ e "maragha + gu. "I' strI pratyaya.] aradhI, mayUrI strI. siM.] meranI mAdA, tela ma) 5. ajJAta] seraTha-junAgaDha jillAnI eka janI maraghaDuM na. jio bharapai' + gu. "Da' svArthe ta.ka.] madha ke-110 2010_04 Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maraDa1 1046 maraDI-karaDI maraghaDe . jio "maraga' + gu. "huM svArthe ta.pra.] mRgalo (1)." [0 jALavavI, 0 rAkhavI, 0 sA(sAMcavavI (rU.pra.) maratha puM. jio "maraDuM.'] maro, kakaDo malAjo rAkha, adaba rAkhavI]. maraghalI strI. jio "maraghauM' + gu. 'I' strI pratyaya.] marajAdI vi. [saM. maDhI, 5, arvAtadabhava] puSTimArgIya haraNanI mAdA, mRgalI [sAmAnya, haraNiyuM marajAda pALanAra. (puSTi.) maraghaluM che. jio maraga+ . "huM" svArthe ta.ka.] mRga marajiyAta vi. [ara. marajiyAta ] marajI mAphaka thatuM ke maralo . jio "maraghauM."] haraNa purUSa, nara haraNa, karAtuM, airika, irachA pramANe thatuM AvatuM ke karAtuM, mugalo. (2) lAkaDAnI nAnI gADalIne te te baLada "eTa-2-Dama," "volanTarI.' (2) vaikalpika, 'oNpzanala' maraghA-carakho chuM. [ja e mara' + "carakho.'] eka khAsa (meA.ka.) prakArano kAMtavAno carakho reTiyo marajI strI. [ara.] icchA, khuzI, zvAeza, (2) munasaphI, maraghA-derI . [juo "mara' + "derI.'] saDhanI dizA mukhatyArI. (3) valaNa, svabhAva badalavA mATenI darI. (vahANa.). marajI-2khu, khuM vi. [ja e "rAkhavuM' + gu, "u'-u'ka pra.] maraghANa jeo "mA-ne." [samUha, paTTa' sAmAnI IcchAne mAna ApanAruM maraghAM na., ba.va. jio "maravuM. (samUhamAM) kukaDIono mara- . [.mA. mara-LIvama-] samudramAM UMDA pANImAM maraghA-uchera muM. [+ja "uchera.'] kakaDI pALI IDAM UMDI DabakI mArIne vastu kADhI lAvanAra mANasa, DabakI meLavavAnI kriyA, "palTI-brIDiMga' [paTra-kIpara' mAra, "DAIvara.' (2) motI kADhavAne baMdha karanAra. (3) maraghAMpAlaka puM. [+saM.) kukaDIone uchera karanAra, (lA.) maraNiyo mANasa. (I) saMsArI chatAM mAthA pAzathI maraghAMpAlana na. [+ saM.] kukaDAMone uchera | muta, jIvamukata maraghAM-saMvardhana (- sa rdhana) na. [+saM.] e "maraghAM uchera.' mara' pR. [ja e "maraDavuM.'] maraDavAnI kriyA. (2) aMga maradhI sI. jio "maro' + gu. 'I' pratyaya.] ja maraDIne cAlavAnI kriyA. (3) (lA.) maraDATa, ahaMbhAva, "maraghaDI." ahaMkAra, garva maravuM na. [vA mu] kukaDuM (sAmAnya) maraDa . jhINA kAMkarA ane cIkaNI pILI mATI, maragho chuM. jio "maravuM] kUkaDAno nara, kUkaDe, maraghaDo marazciya (jamInamAM enA thara hoya che.) maraca (-) strI, lUMkane paDato tAMtaNe, lALa marake puM. jio "maraDa" + gu. "kuM svArthe ta...] maraca-keLa (-kakaLya) jI. juo "kaMkaLa." e nAmane moDhAne garvIle vaLAMka vALo e eka vele maravuM sa.kri. (saM. mA-breTa dvArA] AmaLavuM, vaLa caDAvavo. maracI zrI, ji e "maracuM" + gu. "I' strI pratyaya.] mara- (2) a, kri. -nA tarapha vaLIne javuM ke AvavuM. maraDA cAMne choDa. (2) (lA.) maracAMnA AkAranuM eka dArUkhAnuM karmaNi, bhAve., kri, marAvavuM che., sakri. maracI strI. jao 'marakI. [nAmane eka velo maraDhAI strI, jie "maraDAvuM' + gu. "AI' ku.pra.] (lA) maracI-vala (-91) jI. [jue "maracI' + "vila.'] e maraDATa, vakratA, vAMkAI, vAMkA vartavApaNuM. (2) TekIlApaNuM maracI-saMvardhana (sevana) na. [ja e "maracI"+ saM] marakI strI. [ja e "maraDAvuM' dvArA) kaTAkSa-vacana, mA huM maracAMnA vAvetarane vikAsa, 'citi-brIDiMga' lAge tevo bela kahe e maracuM na. [saM. manISa dvArA] maracInuM ziganA AkAranuM marATa 6. [ja e "maraDAvuM' + gu. "ATa" ka..] (lA.) eka phaLa. (2) (lA) maracA jevuM tIkhuM mANasa. [- cAM ja "maraDAI' (2) ahaMkAra, garva. [ rATa (rU.pra) UThavAM (ke lAga) (rU.pra.) rIsa caDavI. (2) mAThuM DoLa-DamAka, bhabhake, ThATha] [ziMga. lAgavuM. cAM levAM (rU.pra.) IrSyAthI baLavuM. -cAM vATavAM maraDhALI strI. [ja "maraDavuM' + "phaLI'.] jao marA(rU.pra.) parese kAInI niMdA karavI. 0 mIThuM bhabharAvavuM marA-mara (Da) strI, jie "maraDavuM-virbhAva.] vAraMvAra (rU.pra.) vadhArIne vAta karavI). marathA karavuM e. (2) kri.vi. aMga maraDIne, lacakAIne maracaka vi. jio "maracuM' dvArA] (lA.) muDadAla ane maravuM e maraDavuM'mAM. (2) risAvuM. (3) laTakAM karavAM nirbaLa biImArI marA -zi(-za,sa, sIga (gya), -gI strI, [ja e maraja paM. [ara. majha] rAga, darda, vyAdhi, maMdavADa, mAMdagI, maraDavuM' + siM(za, rsi,sa)-ga.-gI.] AmaLAvALI kaThaNa marajAda zrI. siM. maiA , a. tadUbhava] lAja, zarama, ziMgavALI eka vanaspati, maraDA-phaLI adaba. (2) puSTimArganI tyAgamUlaka eka AcAra- marahiyALa vi. [o maraDiye' + "ALa' ta.ka.) maraDiyApraNAlI. (puSTi.) . vALuM (jamInanuM taLa vagere) marajAda(deNa (-stha) [juo marajAdI' + gu. "a- maradiye . jamInanA UMDANamAM ke sapATI najIka jhAMkhI (e)" strI pratyaya.] marajAda pALanArI strI, marajAdI strI, pILI mATI ane emAM ghATaghaTa vinAnA kAMkarA hoya (puSTi.) [e nAmanI eka vela tevo maTeDa. (2) pANImAM paDayo rahevAthI ghATa-bUTa marAda-vela (tha) zrI. [+juo "vala."] dariyA-kAMThe thatI vinAno thayelo kAMkare. marajAdA strI. [sa. mA , avAM. tadbhava e "marajAda- maraDI-karaDI kivi. jio "maraDavuM ke raDavuM + beune gu. "J 2010_04 Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maraDI-macaDI 1747 'I' saM. bha. ka.] Ama tema maraDIne. (2) (lA.) parANe maraNa-12 vi. saM.] mRtyune adhIna, maraNAdhIna maraDI-macaraDo kri.vi. [ "maraDavuM' + "macaraDavuM' + beune maraNazayyA sI, siM] juo maraNa-pathArI(1).' gu. I' sa. bhUka.] mArImacaDIne maraNa-zaraNa na. (saM.) motane vaza thavuM e. (2) vi. maraDI-maMjhavI kivi jio 'maraDavuM' + "maMjhavavuM' + beune jue maraNa-vaza.' gu. 6' saM. bha. ka] khaba maMjhavIne maraNazIla vi. saM.] maravAno svabhAva che tevuM, maraNadharmo maraDe kuM. [ja maraDavuM' + gu. "o' ku.pra.] AMtaraDAmAM marachu-zuka na. saM.] jue "maraNa-kara.' amaLATa ke caMka AvIne thato rogarUpa jhADa, jhADA-vATe maraNa-zeye na. [4] maraNiyApaNuM | [AMkaDo Ama tathA lohI paDavAno roga maraNasaMkhyA (sakhyA) strI. [sa.] maraNa pAmelAono maraNa na. siM.] mRtyu, meta, avasAna, dehAMta. [5che? maraNu- sAraNI bI. [sa.] maraNa-pramANa batAvanAra kaTho nA(nA) (u.pra.) gaMgaLAvI mArI nAkhavuM. 0 bagaluM maraNAkAMkSI (-kAkSI) vi. [+ saM. mA IkSI, paM.] (u.pra.) uttarakriyA barAbara na thavI. (2) kamote maravuM. maraNanI Iracha rAkhanAruM 0 sudharavuM (rU.pra.) sukhamaya rIte maravuM]. maraNAdhIna vi. [+saM. apIna] juo "bharaNa-vaza." maraNakara kuM. [saM] mRtyuvere, thaDaTI' maraNabhimukha vi. [+ saM. ami-mua] maraNa pAmavAnI najIka maraNa-kAla(-La) muM. si.] maraNane samaya, matanuM TANuM thaI UbheluM maraNa-kiyA strI, siM.1 zabane karavAne aMtima dhArmika vidhi maraNAbhimukhatA strI. [+ saM.] maraNanI taiyArI maraNa-khATalI strI. [+ jue "khATalI.'] zabavAhinI, maraNAvasthA sI. [+saM. sava-thaT] mRtyu pAmavAnI sthiti ThAThaDI, nanAmI maraNazaMsA (-zasA) strI. [+ saM. zA-rAMa] maraNa kaTa thaI maraNa-ghaMTa (dhakTa) . saM.] (lA.) maraNa thavAnI AgAhI jAya evI icchA, (jena.) [maraNa maraNa-ghA DuM. [+juo 'pA."] meta thAya evA tAkaDe maraNAsana vi. [+saM. mA-sana] maravA paDeluM, Asanake prasaMga [vA saMga, ghAta maraNAMta (maraNotta) vi. [+ saM. ma7] maraNa thatAM pUruM maraNa-ghAta (9tya) sI. [+juo "ghAta.'] maraNa pAma- thanAruM, maraNa thAya tyAMsudhInuM. (2) karuNata, Trejika' maraNacIsa jI. [+ e "cIsa.'] mRtyu-vakhatanI (A bA.) ciciyArI maraNAMtara (maraNottara) kri.vi. [+ saM. sattA] maraNa pachI maraNa-tAna na. [ra.] maravA mATenI AnaMdI tatparatA maraNAMtika (maraNAtika) vi. [+ saM. manin] maraNamaraNa-tithi zrI. [saMpuM.] mRtyunI tithi, maraNa divasa, samaye karavAnuM sAMvatsarika tithi maraNiyuM, maraNIka vi. [+ gu." IyuM'-'Ika" ta...] maraNanI maraNatola vi. vi. [+saM. sudAmA . dvArA] paravA karyA vinA sAhasa karanAruM, jIva para AvI gayeluM. mota thaI jAya teTaluM. (2) mRtaprAya, lagabhaga maravA jevuM ca. lagabhaga maravA jevuM [maraNiyA vRtti (.) jhaMpalAvavAnuM valaNa, AMdhaLakriyA thaI gayuM hoya tevuM ke ema utti ]. maraNadhama vi. [saM ] maraNa thavAnA svabhAvanuM, maraNa maraNIya vi. [saM] juo matsya.' thavAnuM ja che e prakAranuM, maraNa-zIla maraNuM na. [+gu. "u" svArthe ta...] jAo "maraNa.' maraNa-pachAtA puM, ba,va, +i jue "pachADA."] maraNa- maraNe, 04 vi. [+ se. hu, 0] maraNanI IrachAsamayane prabaLa taraphaDATa vagere vALuM, maravA cAhatuM. maraNa-pathArI zrI. [+ ja pathArI.'] mRtyu-zamyA. (2) maraNettara vi. [+saM. 3] maraNa thayA pachInuM, "pasthamasa." (lA.) maraNanI bIkavALo maMdavADa (2) kri.vi. maraNa thayA pachI [maraNAbhimukha." maraNa-paraNa strI. [+juo "paraNavuM.'] maravuM ane paraNavuM maraNenukha vi, [+saM. 353] juo "maraNAsanaMmaraNa-paMjI strI. [+jIe pUcha.'] ja "maraNa-mUhI.' ma nsukhI vi, strI. [saM.] maraNAsana strI ziba maraNa-poka sI. [+jao peka.] marI gayA pachI mArata, haka saM. mR3, 01 a. tadabhava mRtaka, maDada, najIkanuM saguM zabanA jamaNa. kAna pAse khakhavo mUke che e marataga vi. [saM. mRta, arvA. tadabhava] maraNa pAmeluM maraNa-pramANa na, siM] thatAM mRtyunI sarAsarI, Detha-reITa.' maratabA 2. [ara. mabahu ] darajajo, padavI, adhikAra. maraNa-bhaya DuM siMna.] matanI bIka (2) me , gaurava maraNa-bhAna na. [4] mRtyune samaye chellI paLa sudhI rahetuM marata-mAra chuM. [ja e "marata' + saM.] maraNa-tela mAra sacetapaNuM. (2) mRtyu najIkamAM che e prakArano maranArane maratala vi. jio "mAravuMdvArA], naliyuM vi. [+gu. thata khyAla "yuM' ta...] maDadA jevuM, muDadAla. (2) (lA.) aLasu, maraNamUDI . [+ jue "maDI....] maraNa sudhI kAma susta lAge-khapamAM laI zakAya ema hoya tevI rokaDa vagere maraMtuka na. saM. mRtyu dvArA] mRtyu, maraNa. (2) maDaduM, zaba milakata, maraNa-paMjI marada ! [phA. ma] puruSa, nara. (2) (lA.) bahAdura mANasa, maraNayAtanA stro. siM.] mRtyu-samayanI pIDA ke dhAlAvelI [0nuM zi(-)gaDuM (rU.pra.) marada mANasa]. 2010_04 Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maradaniyuM 148 marI maradaniyuM, maradanI vi. saM. marhana arvA. tadarbhava + gu. tulasInI jAtane eka ugra gaMdhavALo choDa (kabrastAnamAM IyuM -"I' ta.ka. mardana karanAra dhaMdhAdArI (mANasa) khUba hoya che.). maradavuM sa.. [. mR-ma, arvA. tadbhava) mardana karavuM, mara chuM. taddana kAcI kerI (hajI thatI AvatI), khAkhaDI mAliza karavI, cALavuM. maradAvuM karmaNi, ji. maradAvavuM marazi8-siDyo chuM. [ara. marsitha] zokanuM gIta, marelA B. saji. sI. ki] bahAdurI pALa gavAtuM prazastigIta, rAjiya-parajiya maradAI sI. jio "marada'+gu "AI' ta.pra.), maradAna-gI marazi(za, si, sigI strI, marA-zigI maradAnA, -nI vi. [phA. mardAna] mane lagatuM, puruSane mArahA (-8aa, aThThA) muM. siM. mahArASTra- pra. maradyuma-] lagatuM. (2) mane chAje tevuM, vIratA-bhareluM. (3) tAlIma- savayAnA 29 mAvAne eka prakAra. (pi.) bAja, kasarata-bAja marahabA ke. pra. [ara.] bhale padhAryA maradAmaradI a. jio "ma26,'-rbhAiva + gu. 'I' ta.ka.] marahama paM. phi. Ara.] malama, lepa bahAdurInuM kAma, maradAInuM kAma. (2) sAhasa-kAma marahUma vi. [ara.] maraNa pAmeluM, sadgata, svargavAsI maradAmI jI. [ara. mamI) e "maradAI." maraMda (marada) 5. siM] juo makaraMda.' maradAvavuM, maradAvuM e "maravuM'mAM. marATa puM. dhAtune baLelo kiDo maradI, mara6mI sI. [.) e "maradAI.' marATha(8)Na (-ya) strI, jie "marATha+ gu. "a(e)Na" marane (mara-ne) jeo "mara." pratyaya.] mahArASTra dezanI sAma, marAThAnI strI, mareThaNa, marapha vi. muM. [phA.mara pha] sukhI, sArI sthitine mANasa. mareThI (2) e nAmanuM eka raNa-vAgha [artha marAThA-zAhI sI. [jae "marAThA'+ "zAhI.'] marAThA marama 5 [2 kamena, na. arvA. tadabhava] mame, 2hasya, gupta lokone amala. (2) vi. marAThA loko pahere-vApare tevuM maramA-me) muM. e nAmanI eka vanaspati marAThI vi. siM. mahArASTra-prA. maDrima-] marAThA dezane meremALuM vi. jio "marama' + gu. ALuM ta.pra.] mamaM- lagatuM, mahArASTriya [bhASA. (saMjJA) vALuM, rahasyamaya [marmavALuM marAThI*(saM. mahArAtrimA>prA. maTTiyA] mahArASTra dezanI maramI vi. [saM. mama, muM.] rahasya jANanAra. (2) mArmika, marANa -zya) e "marAThaNa." marame ja "maramaDa.' marA . jio bharADI.'] mahArASTra dezane vatanI, marammata sI. [ara.] ja "marAmata.' mahArASTra, mare maramatI vi. [+ gu. "I' ta.pra.] marAmata karavA jevuM marAmaNuM vi. jio "mAravuM' + gu. 'AmaNe khAsa karI marala (-15) zrI. e nAmanI eka phariyAI mAchalI suSTi-viruddha karma karAvanAra (eka gALa) maravaTa -Taca) [o "maravuM" dvArA] yuddhamAM marI gaye- marAmata ja "marammata." lAnAM kuTuMbIjanone apAtI kara vinAnI jamIna marAmatI ja e "maramatI." maravaTara (-Taya) sI. rAmalIlA vageremAM maDhA upara raMga marAla(La) zuM siM.) haMsa * vagerenI karavAmAM AvatI rekhA. (2) paTuvAnI sUkavelI maralI(-LI) strI. saM.) haMsI, haMsaNuM kAcI chAla marAluM vi. risALa, risALavuM maravuM a.kra. [sa, mRne guNa ma, tasama] maraNa pAmavuM, marAvavuM juo "maravuM"mAM. (2) (lA.) vRSTi-viruddha karma avasAna pAmavuM. (2) kamI thavuM. (3) karamAI javuM. (4) karAvavuM (eka gALa) sihana karavuM karavuM. (5) ramatamAMthI bAda thavuM. (6) leNuM khoTuM thavuM. marAvuM ja "maravuM'mAM-mAravuM'mAM. (2) (lA.) nukasAna () (dhAtu vagerenI) rAkha thavI. (8) khuvAra thavuM. [tAne marALa jue "marAla." mara na kahevuM (maratha na kevuM) (ra.a.) narama svabhAvanuM marALI e bharAlI.' hovuM. -tAM jIvatAM (u.pra.) bhaviSyamAM kayAreka paNa. -tAM marAMca puM. garbhapAta maratAM UThavuM (rU.pra.) gaMbhIra maMdavADamAMthI UgaravuM. -vA mariyala vi. [i e "maravuM' dvArA.] maMdavADathI dUbaLuM paDI (u.pra.) nAhaka. (2) kAma vinA. marI javuM (rU.pra.) zAMta gayeluM [0 (rU.pra.) taddana susta ane nabaLuM]. paDavuM, baMdha thavuM. (2) karamAI javuM. (3) maravA jevuM mariyAda-vela (ya) e marajAdavela.' dukha thayuM batAvavuM. marIne mALa le (rU.pra.) mara- mariyuM vi. [ja e "marI' + gu. "yuM' ta,pra.] (lA.) marI jevuM NiyA thaI javuM, jhajhavuM. marI 5NuM (rU.pra) zarIranuM badhuM tIkhA svabhAvanuM, kaDaka mijAjanuM - sara kharcava. (2) kurabAna thavuM. marI paravAravuM marI na ba 1 siM, mara(-rI)- prA. mari-2)ma-1 eka (u. pra.) khatama thaI javuM. marI phITavuM (u.pra.) e "marI jAtanuM gALa dANAnA svarUpanuM kALA raMganuM vasANuM, tIkhAM, paDa. (2) marI paravAravuM] maraNuM karmaNi, kiM. mAravuM [0 phAkavA (u.pra.) magarUrImAM bolavuM. maganuM nAma marI che. (karmaka), saki. marAvavuM puna:preraka, sakri. na pAvuM (rU.pra.) maMgathI ajANapaNuM batAvavuM. magane maravela (ca) strI. e nAmanuM eka dhAsa bhAve marI (rU.pra.) sAva seAMdhI. [bhaMganI ara8ra3 : muM. [sa, mahaa->prA. mahamama, maravA-] marI* na. mAchalAM pakaDavA mATe vAMsanI cIpanI banAvelI 2010_04 Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ marIkAnI 1749 ma marIkAna na. eka jAtanuM kApaDa udagAra marIke puM. eka jAtanuM UnI kApaDa mare 5. jio bharavuM +gu. "o' u.pra.] bhAre vinAza. marIca-kaMkAla (- ka la) na. saM.e nAmano eka choDa (2) (lA.) durdazA, parezAnI, herAnagata. (3) khAnAmarIcikA asI., jala(-La) na[saM.] mRga-jaLa kharAkhI, barabAdI. marIci pu-saM.] eka prAcIna RSi. (saMjJA.) ma' puM, jio "mareDavuM' dvArA AkRtine vaLAMkavALe marIcI muM. [saM.] sUrya ghATa. (2) aMgeno saMda2 vaLAMka marIne . [pe. maeNrino] Una pedA karanAra eka jAtano maro (DathI strI. [ie "maroDavuM.'] maraDavAnI kriyA. ghaTe ane enI jAta. (2) evA UnanuM kApaDa (2) (lA.). laTaka, cALo marI-masAlo 5. [ja marI + masAle."] marI vagere marATha-dAra vi. [jue "maroDa' + che. pratyaya.] ghATIlA garama tejAnAne ke. [0 pUra, bhabharAvA (u.ma.) vaLAMkavALuM. (2) (lA.) suMdara khUba khUba vadhArIne vAta karavI. (2) uzakeraNI karavI] mare-bAja vivuM. [jue "mareDa"+ phA. pratyaya.] maru chuM. [saM.] marudeza, retIvALe raNapradeza, (2) mAravAhane (lA) phAMkaDa, chela-chabIlo, varaNAgiye pradeza. (saMjJA.) maravuM sa.kri- [jue "maraDane vikAsa.] aMgane vaLAMka maja na. [] e nAmanuM eka vRkSa, nakha, nakhale Apa. [aMga marehavuM (a) (rU.pra) vAMkuM cAlavuM. maruDI(-DhI) sI. jhADanI bakhelamAM gekhalo. (2) nAnI bhavAM mAravAM (rU.pra.) nAme caDA(-DhAvavAM, aruci paDI, mahelI batAvavI). [AkAranuM eka jIvaDuM maruta zuM siM. mahat, matta] deva. (2) pavana, vAyu mariyA muM. [ o "maraDavuM' + gu. "yuM' ku.pra.] vALAnA maru5ti muM. si.] idra. (saMjJA.) maroDI sI. (juo mareDavuM' + gu- "' kapri.] koI paNa ma tha [saM.] AkAza, nabha, gagana, AsamAna vALelI vastu, (2) bUca ughADavA , (3) kasaratanuM marutvAna chuM. saM. makavAna ] o "marutpati." (2) meSa eka sAdhana. (vyAyAma.) ma-devI strI. [8] jaina dharmane pahelA tIrSakara gaNAtA maro paM. Dhorane thato eka jIvaleNa roga RSabhadevanI mAtA. (saMjJA.) mare, mare ka.ma. jio "maravuM + gu. o" AjJArthamarudeza chuM. [saM.] ja maru.' viyartha bI.pu., ba.va.] jue "mare, mare." marudgaNa chuM. [saM.] dene samUha maTa puM, na [sa,j.] mAMkaDuM, vAMdaruM [ne nisaraNI ma-5 . [saM] raNavALA pradezamAM beTa jevo pANI ApavI (rU.pra.) khUba caDA(-2)vavuM-uzkeravuM vALo ane hariyALa pradeza, raNadvIpa, 'oesisa markaTaka chuM. [saM.] 10 akSarano eka akSarameLa-gaNameLa ma-dhanya che. (saM. maka-dhaa] mAravADa ane paMjAba chaMda, naTaka, narkaTaka. (jiM.). vaccenA eka prAcIna raNa-pradeza. (saMjJA,) markaTa-vidyA strI. [saM.] mAMkaDA jevA cALA, vAnaraveDA. maru-bhU-bhUmi(-mI) strI. (saM. e maru." (2) (lA.] chetarapIMDI | [Asana. (ga.) maru-marIcikA sI. [saM.] jue "marIcikA." markaTAsana na. [+ saM. mAna] e nAmanuM pagaluM eka madu-la(-La) na, lI(-LI) strI. [sa.] jAo "maru' marcanTa, marcaMTa (marcanTa), muM. [.] vepArI ma(3) e mara." [pradeza. (saMjJA) marjara na. [aM] Ameja karavuM e, bheLavI devuM e, marUTha chuM. rAjapIpaLAnA pradezanI AsapAsanuM eka prAcIna vilInIkaraNa marUriyo chuM. jo "mANiyAra." marte 5. si] mRtyu-loka, (2) mRtyu-lokane jIva marUDha na. eka jAtanI vanaspati martabo . [ara. martaba] maratabo." marUda (tha) sI. samudramAM pANInI UMDAI mApavAne tathA martavya vi. [saM.] maraNAdhIna, maraNIya, mArca taLiyAnI jamIna para khAvAno sIsAne ke bIjo bhAre matu-kAma vi. siM.] maravAnI IcchA karanAruM vajanane TukaDe marcI vi. [saM.] mRtyu-lokanuM maraNAdhIna (mANasa) marU) ja maro . marya-bhUmi-mI) strI, maryalaka puM. [] mRtyu-leka, mareTha(-)(-zya), mareThI' mI. jio "mareThe' + gu. manuSya-leka, mAnava-sRSTinI A pRthvI a-e)"-I' sIprAya.] ja "marATha(-De'Na." marda S. (kA.1 jue "marada.' mareThI* strI. moTe bhAge kaMDAmAM vavAta nAnA gucchA jevAM madaI strI, [ + gu. "AI' ta.pra.] e "maradAI.' ghare phUlano choDa mardAnagI sI. phi.] juo "maradAnagI.' ma Na (-zya) e "mareThaNa-marATha(-)-zuM." madanA, -nI vi. [. manaJ ja maradAnA nI." mareThe . [e "marAThe.'] juo bharATho." madamI bI. [phA. mamI] ja e maradAmI.' maraNa puM. eka jAtane kula-cheDa mardita vi. [saM] (2) ciDeluM lagADeluM, lapaDeluM. (3) mare, cha mare, 0 2 ke.vi. [jae "maravuM + gu. e' kacaDeluM. (4) vATeluM, masaLeluM vidhyartha trI.pu., e.+ saM.] (lA.) keInuM ba2 sUcavate mada alI. [3)] jae "maradI.' 2010_04 Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mamI 1750 maryAditatA mamI zrI. li.] juo "madumI." ghavAyeluM marma chuM. [saM. marmana na.] zarIrano te te sukomaLa bhAga. (2) marmALa, zuM vi. jio "marma'. +gu, "ALa'-'ALuM chupI vAta, khAnagI vAta. (3) rahasya, tAtparya, Azaya. ta. pra.] rahasyamaya, marmathI vareluM, "viTI' (na la) (2) (4) (lA) kaTAkSa-vacana. (5) hAsyayukta vacana, "hyumara' yaMgya, kaTAkSa-yukta ['marmacachedI.' (2. ma.) mamataka (mamataka) vi. saM. man + anta] juo marma-hI vi. si., S.] rahasya pakaDI lenAra mamI vi. [4, pR.] juo "marma-jJa.' marma-cheda DuM. -dana na. [saM.] zarIranA kAmaLa bhAgane marmokti . [saM. mana+ vata] ja "marma-vacana." kApavAnI kriyA maryAda sI. [saM. mavajhA] o "marajAda.' marma-cheDI vi, [se, muM.] marmarakeda karanAra maryAda-valI strI. [+saM.], maryAdavela (-(-15) strI. marmajJa vi. saM.1 rahasya jANaMAra, manano bheda jANI lenAra [+ jae la.'] o "marajada-vela.' marmajJatA strI. siM.] marmajJa hovApaNuM maryAdA strI. [saM.] hada, sImA. (2) iyattA. (3) lAja, marma-pI. sI. [4] AMtarika duHkha zarama, adaba, (4) niyaMtraNa, pratibaMdha, manAI, aMkuza, marma-prahAra 5. siM.] zarIranAM sukomaLa aMga temaja hRdayane risTrikazana." [0 ulaMghavI (ulavI), 0 oLaMgavI, karavAmAM Avate AghAta 0 che , tevI, 0mUkavI (ra.a.) adaba choDavI. marma-bANa na. [sa, muM.] (lA.) maheNuM-ToNuM, kaTAkSa-vacana 0 rAkhavI, 0 sA(-sAMcavavo (rU.pra.) adaba rAkhavI] marma-bhAga 5. siM] zarIranuM aMdara-bahAranuM te te sukemaLa maryAdAtikrama puM, maNa na. [+mati-nAma saM.] maryAdAnuM aMga ulaMghana hida vaTAvI janAra marma-bhASI vi. saM. 5.] kaTAkSa-vacana uccAranAra maryAdAtimI vi. siM5] maryAdAnuM ullaMghana karanAra, marma-bhida vi. saM. 1fma), marma-bhedaka vi. saM.] maryAdA- pu ttama puM. saM.] loka ane vedanI praNAlInuM jao "marma-chedI.' barobara pAlana karanAra paurANika mAnyatA pramANe marma-bhedana na. [saM.] ja e "marma-chedana." paramAtmAne pUrNa avatAra-dazaratha-putra zrIrAma. (puSTi.) mamabhedI vi. [saM., .) e marma chedI.' maryAdA-puSTi strI. siM.] jIvAtmA upara kRpA pUrNa thaI marmara' pR. [saM.] pAMdaDAM vagerene vAyujanya khakhaDATa hoya ane sAmAnya bhakitamArgane anusaravAnuM thatuM hoya marmara" chuM. [aM.] svarenuM te te mahAprANa uccAraNa, evI eka paristhiti. (puSTi.) hati . (vyA.) maryAdA-bhata 5. [saM.] zAstrokta prakAre bhakti karanAra marmara-vani . siM.1 ja e "marmara. bhakta. (puSTi.) marmaraMta (marmaranta) vi. [saM. marmara varta. ku. > prA. maryAdA-bhakti sI. [saM. jemAM vedika ane sAmAnya jea] marmara evo avAja karatuM bhaktimArganI praNAlInuM anusaraNa che tevI paramAtmAnI marmarATa kuM. [jao "marmara" + gu. "ATa' svArthe ta. pra.] bhakti, sAdhanavALa bhakti. (puSTi.) ja marmara.' [maheNuM-ToNuM maryAdA-bhaMga (-bhaS) . [saM.] ekabIjA vaccenAM vivekamarma-vacana, karma-vAkaya na. si.] kaTAkSa-vacana. (2) vinaya-vartananuM ullaMdhana, sabhyatAne lepa marma-vida vi. saM. 06], marmavettA vi. [, .] maryAdAmArga chuM. [saM.] vedika temaja sAmAnya bhaktimArganAM ja e marmajJa.' (2) TIkhaLI, dhumarisTa' (vi. ka) sAdhane hAra prabhu-prAtine mAge. (puSTi.) marma-jeThana na. [saM.] viveda-bhAva, hAsyarasajJatA, "sensa maryAdAmArgIya vi. si.] maryAdAmArgane lagatuM, maryAdAopha hyumara' (vi.ka.). mArganuM. (puSTi) [(puSTi.) marma-vedI vi. si., muM.] ja marmajJa." maryAdA-rIti sI. siM.] maryAdAmArganI paddhati ke rasama, marmavedha . [sa ja marma-2che." (2) jayotiSane maryAdA-le5 chuM. [saM] jao "maryAdA-bhaMga.' eka pega. ( .) maryAdA-vAcaka vi. [saM.] hadano artha batAvanAra. (vyA.) marmavedhA vi. saM.] jao amaradI, maryAdA-valI, strI, si.], maryAdA:vela (-kaca) strI, [+ marmavaSA-tA, mamaSita a. siM.] marmavedhaka hevApaNuM jue "vela.' ja o "marajada-vela.' marmavedhI vi. [4] juo 'marma-chedI. maryAdA-zIla vi. [saM.] maryAdA sAcavavAnI TevavALuM, marmanasthala(La), marmasthAna na. (saM.] zarIramAMnuM te te vinayazIla, abavALuM aMdara-bahAranuM kamaLa sthAna ke aMga maryAdA-sara ki.vi. [+juo "sara.'] maryAdAne anusarI, marma.rapatha vi. sa. 5.] hadayane sparza karanAruM, hadaya hadamAM rahIne(2) viveka-pura:sara, vinayapUrvaka sudhI asara upajAnAruM [kADhavAnuM kArya maryAdA-hIna vi. [4] nirlajaja, bezarama, naphaTa mamaSaNa na. (saM. mana + avaLarahasya-vAta zodhI maryAdita vi. saM.] amuka hada ke sImAmAM samAI raheluM, mahata vi. [ saM. marmana + mA-thata] zarIranA kamaLa parimita, maryAdAvALuM, hadavALuM bhAgane atharAyeluM ke asara karI gayeluM. marmasthAnamAM maryAditatA sI. siM.] maryAdita hevApaNuM sa , ' ' ja karatuM 2010_04 Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maryAdI maryAdI vi. [saM.,puM.] jue 'marajAdI.' marsarAIjhezanana. [aM] kApaDane caLakATa ane kumAza ApI mata karavAnI kriyA marsarAIjhDa vi. [aM.] kApaDane majabUtI ApavA caLakATa ane kumAza ApyAM hoya tevuM (kApaDa) marhuma puM. [phrA, ara.] jae 'marahama.' mahma vi. [ara.] jae 'marahUma.' mATe mala (-La) puM. [sa.] zarIramAMthI nIkaLatA mela. (ra) mala(-La)-doSa puM [saM.] azuddhi maLa(-La)-DhAra na. [saM.] gudAdvAra 1711 viSThA, g. (3) gaMdavADA ma jue 'mahala.' malaI (male) jae 'malAI.' malaka huM. [ara. muk] jue bhulaka' [dhaNuM, puSkaLa mala-nuM vi. [+ gu. 'nuM'bra.vi.nA arthanA anuga] (lA.) malakaTa puM. kAMcaLInA chAtI uparane bhAga, tAluM. (2) kAMcaLI vageremAM savAtA riyela kApaDanA TukaDo makaDuM na. [ja malakavuM' dvArA + gu. 'huM' svArthe ta.pra] jae 'malakATa' malaka-malaka hi.vi. [jue 'malakanuM'-Dhibhava.] meDhuM malakatuM hAya ema [pre., sa.kri mala(*)vuM .kri. [anu.] jae marakavuM.' malakAvavuM malakAI zrI., TapuM. [ja 'malakanuM' + gu.'AI ' -ArTa' kR.pra.] jae 'malakanuM' e, marakATa malakAmaNuM vi. [jue 'malakanuM'+ gu. 'AmaNuM' rR.pra.] meTuM malakAvatuM hoya tevuM, maMda maMda hasanAruM malakAvavuM "e 'malaka(-kA)nuM'mAM. malakAvuM jae 'malakanuM. ' makriyAM ta., kha.va. [jue 'malakavuM' + gu 'iyuM' ku.pra.] hasatAM gAlamAM paDatA khADA, maleAkiyAM mA~-kustI ja mala-kustI.' malakuM .na. [jue 'malakaluM" + gu. ''kR.pra.] jue 'malakAI '(2) vi. marakathA karatuM maLa-mUDuM vi, jie 'malakuM'+gu, 'Da' svArthe ta...] malakathA karatuM, sahejamAM hasI paDatuM, malakuM malakrUta puM. [ara.] deleka, kiMrastAonA deza mala-sUMThuM vi. nahi khATuM ke nahi meLuM tenuM kacApANI (chAza vagere). (ra) (lA.) gaMduM mala(-La)-kSAlana na. [saM.] maLa dhAvAnI kriyA malakhama, mala-khaMbha (-khambha) puM. [sa, maO-H> prA. majI-haMma] kasarata karavA mATene lAkaDAnA lIseA karele thAMbhale| ane enI kasarata. (vyAyAma.) mala-gUgaDA huM eka sugaMdhI vRkSa magAvA huM. govA taraphanA AMbAnI eka jAta, mAlagAve mala-ghna vi.saM.] maLa dUra karanAruM mala-cakra na [saM.] pApanA adhijJAnarUpe gaNAtuM zarIramAMnuM eka kahita cakra. (yAga.) mala(-La)-janya vi. [saM.] maLamAMthI utpanna thAya tenuM ala-4 *(-) na [saM. manna-yudgha, arthA, talava] jue bhala-yuddha.'- mahala-4 *(-).' _2010_04 maca malata-vaTa (Taca) . vahelA e dArAne ulatAM jaI emAM trIjo dArA besatA karavAnI kriyA maNuM na. [jue 'maLavuM'+gu. 'aNuM' rR.pra.] maLavA AvatI veLA sAthe lAvavAmAM AvelI bheTa mala(-La)-tyAga kuM. [saM.] jhADe pharavA javAnI kriyA, malazuddhi karavAnI kriyA mala(-La)-dUSita vi. [saM.] taddana meluM. (ra) (lA.) pApI ala-dhArI vi., puM. [saM.,puM.] zarIra upara melAM vastra paheranAra jaina sAdhu. (jaina.) malapataruM vi. [jue malapatuM' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.], malapatuM vi. [jue 'malapavuM'+ gu. 'tuM' varte. rR.] mAha pamADe tevI cAlavALuM, malapatI cAlatuM [tapAsa mala(-La)-parIkSA strI. [saM.] viSThAnI vaidyakIya ke dAkatarI malapaNuM.kri. [depra. maq- garva karavA] (lA.) maMgamAM DhAThathI dhIme dhIme cAlavuM [koprAphiliyA' (bhU.ga.) mala-priyatA ii. [saM.] chANa vagere game evI sthiti, makhAra puM. keralanA pradeza. (saMjJA.) malabArI vi. [+ gu, 'I ' ta.pra.] malabArane lagatuM, malabAranuM. [. sts (3.pra.) tadna namAluM mANasa] mala-bUTI srI. e nAmanI eka vanaspati mala(-La)bhedI vi. [saM.,puM.] jue 'mala-na.' madyabho chuM. e nAmanA eka cheDa malama puM. [ara, marhum ] jae marahama.' malama-paTI,dI . [+ jue 'paTI,-zai.'] lagaDhAnI mama cApaDelI cIrI. [. karavI (rU.pra.) khuzAmata karavI, parasI karavI. 0 mAravI, 0 lagAvavI (3.pra.) gUmaDAM vagere upara paTTI ceADavI. (ra) mAryA pachI khuzAmata karavI] malama-paTA, do huM. [+ juA 'paTA,o,'] malamane| kApaDanA moTA cIre malamala zrI. eka prakAranuM sapheda bArIka kApaDa malamalATa puM. [jue 'malamalAvavuM'+gu, ArTa' kR.pra.] pazcAttApa malamalAvavuM akri* [anu.] pazcAttApa karavA. (ra) sa.kri. vAraMvAra AliMgana karavuM, (3) vAraMvAra khAlavuM ane DhAMkavuM malamalI vi. [jae 'malamala' + gu. 'I' ta.pra.] malamalanuM baneluM, (ra) (lA.) dhaNuM, khArIka mala(-La)-mArga puM. [aM.] gudAdvAra, mala-dvAra mala(-La)-mAsa puM. [saM] hiMdu cAMdra varSanA saura varSe sAthe meLa meLavavA lagabhaga aDhI varSe AsapAsa sUryanI saMkrAMti vinAnA vadhArAnA gaNAtA mAsa, adhikra mahinA, puruSottama mAsa, (saMjJA.) mala-La)-mUtra na., kha.va, [saM.] vizvA ane pezAba malameTa vi. nAza pAmeluM. [. karavuM (rU.pra.) nArA karavA. 0 thavuM (rU.pra.) nAza pAmavuM] maLamA chuM. lAkaDAnAM pATiyAMne eka prakAra malaya puM. [saM.] malakhAranA eka pradeza, kerala. (saMjJA.) Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ malaka-giri (2) e nAmanA maisUra khAjunA eka parvata, malayAcaLa, (saMjJA.) (3) e nAmanA prazAMta mahAsAgaramAM eTa, malAyA. (saMjJA.) (4)makAnA eka prakAra. (sthApatya.) eka malaya-giri huM, [saM.] jue 'malaya(2).' malayaja vi., na. [saM.] malaya-girinAM jaMgaleAmAM thatuM caMdana malaya-kuma na. [seM.,puM.] caMdananuM vRkSa, sukhaDanuM jhADa malaya-dhvaja huM. [sa.] e nAmanA eka paurANika rAjya. (saMjJA.) akSaya-paryaMta puM. [saM.] jue 'malaya-giri'-'malaya(2),' malaya-samIra puM. [saM.] malaya-girinA caMdananI suvAsavALA zItaLa pavana. (kAvya.) mayAguru na. [+ saM. anurupuM.] malayagirimAM thatuM agaranuM jhADa (caMdana-vRkSanA eka prakAra) malayA giridha puM. saM, majba zi]i, . malayAcala(-La), malayAdri chuM, [sa, mak + ma-2, adri] jaA 'malaya(ra).' malayAnila puM. [saM. mahatha + niha] jue 'malaya-samIra.' malayALama puM. jae bala-bAra.' (ra) zrI. malabAranI bhASA. (saMjJA.) ma-yuddha na. [saM. malajI + yudgha] jue 'mallayuddha' mala(-La)-rASa puM. [saM.] AMtaraDAMmAM thatA maLanA aTakAva, kabajiyAta, mala-rAkhana [aTakAvanAra ma(-La)-rAdhaka vi. [saM.] ajiyAta karanAra, maLane mala(-La)-rASana na. [saM.] jae malarodha.' maNatraNI zrI. jae 'meLavavuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] sarakhAmaNI maNa(-La) vikAra puM. [saM.] peTamAM khAdI hAvAne lIdhe zarIranI cAmaDI upara thatI khUjalI vagere maNa(-La)-visarge puM., jaina na. [sa.] jae 'maaAtsarga.' mathuM` jue 'maLanuM.' mathuMke jue 'masaLavuM.' [kAma karanAra mANasa malanaiyA puM. [jue 'malanuMO' + gu. 'a~yA' kR.pra.] ghasavAnuM mala(-La)"zuddhi [saM.] jhADo sApha AvI javuM e maLa(-La)-zeAdhaka vi. [saM.] mala-zuddhi karAvanAra, AMtaraDAMmAMnA ceTelA maLane bahAra lAvanAra mala(-La)-zAdhana na. [saM.] jue 'mala-zuddhi.' malasI strI. [jue 'malase'+ gu. I' skrIpratyaya.] mATInuM eka vAsaNa malase puM. dhI rAkhavAnA mATInA kA malasUta puM. bhAre khAnte uThAvavAnuM yaMtra, UMTaDA, (2) eka prakAranI jIvAta malI vi. [+ gu. '' ta.pra.] gALa AkAranuM. (ra) jIvAtavALuM [lAkaDAnA pula malasUrI-pula puM. [jue 'pula.] kheMcI khaseDAya tevA mala(-La)-taMbhaka (-tambhaka) vi. [saM.] jue 'mala-rAdhaka.' maha(-La)-staMbhana (-stambhana) na. [saM.] jue 'mala-rodhana,' malaMga (mala) puM. [u] eka prakAranA masta-phakIra mataMgI (malagI) zrI. [+gu. 'I 'zrIpratyaya] (lA.) _2010_04 para malA(LA)zaya nakharAMmAja strI malaMgA (malaGgA) puM. e nAmanuM eka taMtuvAdya malAI `. [jue 'malavuMO' + gu. AI' kRx.] mAliza karavAnI kriyA. (2) mAliza karavAnuM mahenatANuM malAI hai strI. [phA, khalAI] dUdha garama karatAM tarI AvatI ghATI tara, mala, 'krIma' lAkhuM vi. trAMsI ke phAMgI AMkhavALuM, kAMguM, khADuM mAna-dAra vi. [jue 'malAnta' + phA. pratyaya.] malAjo rAkhanAruM, lAja-maryAda sAcavanAruM malAne puM, [ara. mulA-huM] adama, lAja, zarama masANiyA puM. [jue 'mala'+ gu. 'ANI' ta. pra. + 'iyuM' ta. pra.] jae 'mala.' [NiyA, mala malANI puM. [jue 'mala' + gu. 'ANI' ta.pra.] bAmalANI sI. [jue 'malavuMrai' dvArA.] ghasavuM ke mAliza [na rahevA e malAbhAva puM. [saM. ma + amAva] maLaneA abhAva, gaMdavADe malAmaNu (-Nya) strI, [jue mayuM ' + gu. 'AmaNa' kR.pra.] maLavuM e, mulAkAta karavI e bhalAmaNI (malAHvaNI) sI. [jue 'malAvavuM'+gu. 'A ramaNI' kR.pra.] mIThI mIThI vArtA karavI e, malAvavuM e mAyaLama ja 'malayALama.' mAyA huM. [saM. maLyuM] prazAMta mahAsAgaramAMnA eka pradeza, malayandvIpa, (saMjJA.) mAyA chuM. musalamAna vApare che te eDhavAnA kAmamAM Ave che tevuM eka rezarmA vajra ke eDhaNuM malA(-hA)ra (maHlAra) puM, [saM. mA~ .] e nAmanA khAsa karI cAmAsAnA AraMbhamAM gavAtA rAga, maidha rAganI eka rAgiNI. (saMjJA.) (saMgIta.) mA(-lhA)ravuM (maHlAranuM) kri. [jue 'malAra.' -nA. dhA] (lA.) AnaMda karavA [eka mAchalI mAriyuM na madhadariye ke UMDA pANImAM thatI e nAmanI mAriyA puM. [jue 'malAriyuM.'] dariyAmAM thatA jaLagheDA, vhela'nA eka prakAra malA<-hA)rI (malArI) srI. [saM. nahaharA > prA. mArima] jae 'malAra.' mAvatAM (ma:lAvaDAM) na.,ba.va. [ja 'malAvavuM' + gu. 'huM' kR.pra.] malAvavAnI kriyA, malAve bhADuM (maHlAvaDuM) na. [jae 'malAvaDhAM.'] (lA.) khuzAmata malAvaDA (ma:lAvaDA) puM. [jae 'malAve' + gu. 'Da'svArthe ta.pra.] jae "malAve.' malA(LA)vare puM. [saM. ma + avarodha] jue 'mala-rAya.' malAvavuM (ma:lAvavuM) sa.kri. da.grA. mallU mAja mANavI; enuM ke. 'Ava' pra.thI] lADa laDAvavuM, khahalAvavuM. (ra) atyukti karI vadhAvavuM mAtheA (ma:lAve!) puM. [jue 'malAvavuM'+ gu, 'A'kR. pra.] malAvavAnI kriyA, pArasa caDAvaveA e. (2) pArasa caDe evAM vakhANa karavAM e malA(-LA)zaya puM. [sa, maha + mA-rI] AMtaraDAMnA cheDAne Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ malA(-LA)hArI paiAtAmAM maLa rAkhanArA bhAga, TraeNkTama' malA(-LA)hArI vi. [saM. ma + AhArI, puM.] maLa-vizvAprANa vagere khAIne jIvanAruM malika [ara.] bAdazAha, (ra) musalamAne nI evI eka padavI. (3) musalamAnAnI evI eka aTaka. (saMjJA.) malina vi. [saM.] meluM, gaMduM'. a-svaccha, (2) raja kacarA kastara vagere-vALuM, DahALuM. (3) (lA.) duSTa nIca, dUSita malinatA strI. [saM.] malina haivApaNuM alinI-karaNa na. [saM.] meluM na hoya tene meluM karavuM e mAlinI-bhUta vi, [saM.] meluM na hoya tevuM meluM thayeluM maLiyAgara na. [saMmAnaha, huM] jaA 'malayAganuM.' maliyA puM. saurASTranA gheADAnI eka jAta malIde puM. [ara. mAlIdap] masaLeluM cUramAnA prakAranuM eka khAdya. (ra) sArA cIkaNA sattvavALA khArAka malIra na. [phrA.] kArDiyANInuM jhINA pAtanuMane raMganuM eNuM [(saMjJA) eMTasa-bharelI laDAI, mala-juha mahala-deza puM. [saM] paMjAbanA prAcIna mulatAnanA deza. mahala-yuddha na. [saM.] jue 'malla-9(-dha).' malla-rAja puM. [saM.] sarvottama mala mallavidyA srI. [saM.] malllAnuM kustI karavAnuM zAstra, mallakustInI pUrI jANakArI, mahela-kalA [akhADA vicAravALuM,mala-zAlA(-LA) strI. [saM.] malle kustI karavAnA malla-zAstra na. [saM.] jue 'mahtva-vidyA.' mallikA strI, [saM.] mAlatInA prakAranI eka phUla-vela, jUI malliAkSa puM [+a masji, ne banno, samAsamAM 'akSa'] eka prakAranA haMsa maka vi. [ara.] sAruM, utkRSTa, uttama malTI vi., sI. [+ gu. 'I'skrIpratyaya.] vyabhicArI strI magara vi. ghaTAvALuM, ghaTAdAra mana puM, viSDAmAM thate! eka kRmi, karamiyA manI strI, nAraMgIne eka prakAra maleka jue 'lika,' maleriyA jae 'meleriyA,' male jae malaI '-'malAI,' al-nADu puM. [tAmiLa.] jue 'malabAra.' leAkiyAM na., ava. [jue 'malakavuM' + gu, 'iyuM' kR.pra.] (lA.) malakavAthI gAlamAM paDatA khADA, malakiyAM malekhuM na. juvAra bAjarInA sUkA sAMThAneA kalama thAya tevA TukaDo. (ra) maleAkhAnI kalama, kitto. (3) carakhA upara dArA bAMdhavAnuM sarADuM. (4) reMTiyAnI mALa na khasI naya e mATe khAsavAmAM AvatI te te saLI. [-khAM mIThAM karavAM (rU.pra.) mithyA prayatna karavA. -khAM jevuM, -khAMnA mALA (rU.pra.) dUbaLuM] male (-Le)tsarga puM [saM. maru + 3Fi] jhADe javuM e, kharce karavuM e, hagavuM e, maLa-tyAga [liyA' maleAtsargapriyatA zrI. [saM.] jae malapriyatA', dezaprezana maletsarjana na. [saM. ma + Hin] jue mallU puM [rsa.] majabUta ane kasaratI mANasa, pahelavAna, kustIbAja. (2) e nAmanI prAcIna kAlanI eka prA, (saMjJA.). (3) jae 'mala deza' mallaI mAtA (malluM-)I. [+ saM.] e nAmanI eka grAmadevI (meATe lAge navarAtramAM sthapAtI) 1753 malla-kalA(-LA) strI. [saM.] mallanI kustI karavAnI kurazALatA-bharelI vidyA mala-kustI strI, [saM. + ja 'kustI.'], malla-phrInA strI [saM.] mala-yuddha, mala-kustI mala-juddha(-) na. [saM. ma+yu] be mahleA vaccenI _2010_04 mazaka-kuMDa malla-raMga (-2 ) puM. [saM.] mallAne akhADA, mala-zAlA malTi skrI., nAtha puM. [saM.] jenAnA egaNIsama tIrtha - kAra (e prakRtithI 'zrI' hatI.) (saMjJA.) (jena.) malhAra (malA:2) jue 'malAra.' malhAravuM (malA:ravuM) jue 'malAravuM,' mahArI (malA:rI) jue 'malArI.' mavaDA(-rA)vavuM ja 'mAthuM'mAM, mavara (ma:vara) ja A 'mahuvara.' savara(DhA)vavuM jue 'mAluM'mAM, avADavuM juo 'mAthuM'mAM. A rUpa vyApaka nathI, ma-traN puM. [saM.] jue 'makAra,' mavAda puM. [ara.] zarIramAM eka dUSita padArtha mavAla(-La) vi. [saM. mRtyudgha> prA. ma] meLI prakRtinuM, saumya, 'meDareTa' mAla(-La) pakSa puM. [+ saM.] saumya prakRti ane kAryakramavALe rAjakIya pakSa, jamaNerI pakSa mavAlI (-LI) vi. [+], 'I' ta.pra.] DhIlI ane garIba prakRtinuM [lera, guMDA mavAlI` vi., puM. [...] taphAnI ane lucce| mANasa, mAle puM. jie mavAla'+ gu.'e' svArthe ta. pra. hAthI-dAMta phATI na jAya e mATe ene caDAvavAmAM AvatA khAbharA mAvuM ja 'mAvuM'mAM. mavALa jue 'mavAla.' mavALI jae mavAlI.' mavALA ja 'maleotsarga.'ma-vipulA strI. [saM.] anuSTubhanA ekI caraNamAM 5-6cha mA akSara guru Ave tevA prakAra maveDA jue 'mahuDo.' 'mevALA' sa(-me)za(sa)` (-ya, -ca) zrI. [saM. mazI(-pI,-sI) dIvAnA kALA jAmatA mela, kAjaLa maza(-sa)+ na. [saM, miSa>= prA. mitta] bahAnuM, khATuM kAraNa mazaka` [saM.] macchara mazakara zrI. kA. ma] pANI bharavAnI cAmaDAnI thelI ke kAthaLI (meTe bhAge pITha para laI javAya che.) [. cheDavI (rU.pra.) preta ke deva-devalAMnI asara maTADavI ] mazaka-kuMDa (puNya) puM. [saM.] jemAM maccharenA bhAre upadrava Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mazaka-eNDa 1754 masavADe kahevAya che te narakane eka kuMDa maSi8-1I) strI. [saM.] jue mazI." mazaka-be (bejhana. [jae "mazaka' + saM.] dhamaNa-ghATanAM mae)sa' (sva) e "ma(-)za." kUkIne vagADAya e prakAranAM vAghavALuM eNDa-vAjuM masa8-) ja "maza.' maza(-sa)kaluM vi. rIse bharAyeluM, kopeluM, khijAyeluM . masa vi. phi. masta] ghaNuM, puSkaLa maza(-sa) kalA puM. "mazaka' + gu. 'luM svArthe masa' chuM. [saM. marA>prA. mata prA. tasama] cAmaDI upara ta...] nAnI mazaka bAjhelI kUNa gAMTha, mase maza(-sa)kalo chuM. [ara. miskala] epa caDAvavAnuM masakaluM ja "mazakaluM." lekhaMDanuM eka hathiyAra, ApaNI mazakale3 ja "mazakale.-2 mazagUla vi. [ara.] kAmamAM DUbeluM. (2) dayAnabaddha, masakavuM addhi, ciMtAtura thavuM. (2) dabANathI bhAMgI paDavuM. vicAramAM lIna, tahalIna, nimagna (3) sakri. masaLavuM. masakavuM bhAve, karmaNi, masakAvavuM mazarata-rika strI. [ara. mazaraka] pUrva dizA D., sa. ki. mazaraMgI (ragI) na. eka prakAranuM taLeluM kaThoLa makAvavuM, masakavuM ja e "masakavuM'mAM. mazarAI sI. e "mazarU.' masa . [phA. maka] mAkhaNa. (2) zikhaMDa mATeno mazArika jao mazaraka.' dahIMne tAravelo le. [0mAra, 0 lagAva (rU. pra.) mazarU na. [ara. ma ] islAme mAnya rAkheluM eka prakAranuM khuzAmata karavI) mizrarezamI kApaDa masata vi. [ja e "mata.'] mastI, ma nmatta. (2) (lA) mazarUma na. [.. comAsAmAM sUkAM lAkaDAM kacare vageremAM khUba jADuM ane loThapuM. vuiM. meTe takiyo thatI phUga prakAranI eka vanaspati, bilADIne Tepa masanada strI. [ara.] takhta, siMhAsana, rAjagAdI. (2) mazahUra vi. [ara.] prakhyAta, prasiddha, nAmAMkita masanada-nazIna vi. [+ phAM.] takhta upara beTheluM, gAdI-nahasIna mazahUratA strI. [ + saM, ta. pra.] prakhyAti, prasiddhi masanavI strI. [ara. manavI] u6 dhATIne kavitAno masAgata [ara. mazakat] mahenata, majarI eka prakAra cikA." mazAla sahi. [ara. maza-ala] lugaDAM vIMTI banAvelI tela masa-marIcikA strI. jio "masa' + saM] jAo "marI nAkhI saLagAvAtI davI. [ laIne zodhavuM (rU. pra.) masamasanuM a..i [ravA.) hoMzapUrvaka utAvaLe cAlavuM ke bArIka tapAsa karavI) doDavuM. masamosAnuM bhAve, .i masamosAvavuM presa.ki. mazAlacI puM. [+ tuka pratyaya], mazAla-dAra chuM. [+ phA. masamasAvavuM, masamajAvuM e "masamasamAM. pratyaya), mazAlI chuM. [+gu. "I' te pra.] mazAla laIne mAmasiyuM vi. [ masamasavuM' + gu. IyuM" ka. pra.] cAlanAra mANasa (lA) svAdamAM ghaNuM maLuM. (2) lAbha mazita-siMcAI vi. jio "mAsI'+ gu. "AI' ta.pra] masarayuM vi. ToNe mAranAruM. [marma-vacana mAsIne lagatuM, mAsInuM [mesanA raMganuM, mesa jevuM masarake puM. sAMbhaLanArane AghAta kare tevuM. ma karInuM vacana, mazi(-siM)vi. jio 'masa' + gu. IyuM" ta. pra.] masaraNI zrI. japa-mALA mazi(caeNNa (Tya) strI. [o "mazi8-si) masariyuM vi. mArmika yAI' + gu. "a(e)Na strI pratyaya] mAsInI dIkarI masalata strI. [ara. mastahat] khAnagI carcA-vicAraNA, mazi(siye puM, jio "masa+gu. iyuM' ta. pra.] vATAghATa, parAmarza. (2) (lA) goThavaNa mesa je kALo raMga, (2) guvAra vageremAM paDate eka masalatakhAnuM na. [+ juo "khAnuM.'] masalata karavAno ga, masI eraDe, maMtraNA-gRha mazI(sI) strI. [saM] presa, kAjaLa, (2) zAhI, rUzanAI masalata-mela(-La) (-mala, -La) na. [+ saM] jAo (3) dAMte ghasavAnI eka davA. (4) (lA.) guvAra vagere "masalata-samiti'. (2) maMtrImaMDaLa, kebineTa vanaspatimAM pahelI regotpAdaka eka jhINuM jIvAta. (5) masalata-samiti strI, [sa.] viSaya vicAraNuM sabhA masI paDavAne vanaspatine roga masatiyuM vi. [+]. "yuM" ta. pra.] masalata karanAruM, mIna na. [aM.] yaMtra, sAMco masalata karavA AveluM ke gayeluM mazInagana sI. [e.] yAMtrika aMka ke te masaluM na. [sa. marI>prA. maNa + gu. "luM' svArthe ta. mIna-mena chuM. [] jue "mazIniyara." vahIvaTa pra.] jue "machaluM.' [saravaNI mazInarI strI. [aM] sAdhanasAmagrI. (2) (lA.) taMtra, masavarNa . chokarIonuM gaurI-pUjananuM eka vrata, matamazIniyara chuM. [.] yaMtravidyAne jANakAra, "marIna-mena' masavADI strI, pArakI hadanA vALane emanAM Dhora carAvavA maze -se LiyuM vi. UMDA manavALuM gecara ApI levAmAM Avato re, carAIpha mazkarI sI. [ara. makharI] majAka, TeLa, TIkhaLa, ThaThTho masavADuM na., makAnanuM pachavADuM, naveruM. (2) gAmanuM mazakarI-bAra vi. [+ phA. pratyaya], makaruM vi. [ara. pachavADuM [te te mahino makhara7] TIkhaLI, ThaThThAra, majAka karanAra masavAre . saM. mAta dvArA] mahino. (2) garbhAvasthAne 2010_04 Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ masavANa mastakamApana masavANI vi., 5. siM. zAha dvArA eka jagyAe eka masiyA)Nu (zya) jao bhaziya(-2)Na." mAsathI vadhAre na rahenAra sA. (2) bI. koI puruSa masiyA ja "mazi.' pAse eka mahinAthI vadhu na rahetA gaNikA masI o "masi'-'bazI." masaLavuM sa. kra. [ravA] roLAne ragaDavuM, gadaDavuM, mardana masIda zrI. [ara. masijadu] ja e "masijada." [ kA karavuM. masaLavuM karmaNi, kiM. masaLAvavuM presa.ki. vaLagavI (rU.pra.) sAruM karavA jatAM muzkelImAM mukAyuM. masaLAvavuM, masaLAvuM ja "masaLavuM'mAM. masIse juo "mAsIsa." masaLiyuM na. jio "masaLavuM" + gu. IyuM ke pra.] anAja masIha, hA huM. [ara. masIhA] avatArI puruSa-Izu khrista masaLavAnuM eka enara [gudAmAMnAM jhINAM acaLa masu(sU)ra . [sa,5.] eka jatane kaThoLa ane enI dALa masA , ba.va. [ja , "mase.'] harasanA rogamAM thatAM masUriyuM na. (saM. mAra, . + gu. "iyuM' vArthe ta...] masAja puM, na. [4] snAyu ane sAMdhAone gatizIla ozIkuM rAkhavA ene masaLavAnI kriyA maNa vi. [saM.] sukomaLa, kuNuM, suMvALuM, mulAyama. (2) masANa na. [saM. ramajhAnamA . makAna, prA. tatsama] maDadAM maserA 5. mAMsanI banAvelI cIja bALavAnI jagyA ("kabrastAna' ke "dakhamuM" ene mATe maseLiyuM ja "mazeLiyuM.' masANa jANuta zabda nathI.) [0 jagAvavuM (rU.pra.) mase yuM. [saM. marA->prA. masa-] ja e basa." (2) bhUta-pizAcane bolAvavAnI kriyA karavI. 0mAM javuM (rU.pra.) harasanAM gudAmAM nIkaLatAM jhINAM AMcaLamAM pratyeka maraNa pAmavuM. 0mAMthI kheMcI kADhela (kheMcI-) (u.pra.) moDuM na., - Y. (sara0 hi. masUDA.'] dAMtanAM peDhAM, taddana nabaLuM. Ne maMgaLa (maLa) (u.pra.) aghaTita avALu [jatA mahinA banAva. [(1)." moDhA puM, ba.va. (saM. mAsa dvArA.] garbhavatIne caDatA masAzu-kha(-khA)DI sI. [+ja "khADI."] juo "masANa masetuM na. [jao "masa' dvArA) culA uparathI dhagatAM masANa-khaMbha (-khambhI) vi. [+juo "khaMbha' + gu. 'I vAsaNa utAravAnuM masavALuM thaI gayeluM lugaDuM, mAluM. (2) ta.ka.] (lA.) masANamAM ubhe 2lI maDadAMne lAge bhIMta gheLavAnuM lugaDuM [ema kareluM udharAvanAra masevuM vi. sUpaDA vaDe enA meDhA AgaLa kastara Ave masANiyuM vi. [+ gu. "yuM" tapra.] masANane lagatuM. (2) ma saluM a.ki. cheda karavo. (2) manamAM pIDAvuM. (3) nAruM(3) (lA.) halakA prakAranuM. (4) a.ki. maraDavuM. (4) cAravuM, levuM. masAlAvuM bhAve, ochA dhInuM. (5) azubha, amaMgaLa karmaNi, kiM. masAvavuM che. kri. masANi vi. puM. [ja "masANiyuM.] DAvuM. (2) masAvavuM, masAluM ja "mAsamAM. masANane harijana. (3) masANamAM jaI sAdhanA karanAra makatI vi. [arabastAnanuM "maskata' nagara + gu. "I' ta. mANasa pra.] makatane lagatuM [(2) (lA.) khuzAmatiyuM masANI' (masA:NI) 5. siM. mahAsAnA ->prA. mahA- maskA-dAra vi, [ja A maske'+ ke. pratyaya.] mAkhaNavALa. agrLama-] ghoDAone ke pAyagAne uparI amaladAra maskA-lisa strI, jio "mo'+ e. paliza3 (lA.) masANI* vi. [+gu. I' ta...] jae "masANiyuM." khuzAmata, parasI [khuzAmatiyuM (2) puM. e masANiye.' maskAbAja vi. jio "mo' + kA. pratyaya] (lA.) masAta sI. [ara. misAhat] kheDavAnI jamInanI karavAmAM make muM. phiA. maskaha] jue "masake.' AvatI mApaNI. (2) mahesUla masjida sI. [ara.] musalamAnene namAja paDhavAnuM pavitra masAro ja e "musAro.' sthAna masAlA(-ledAra vi. [ie "masAlo' + phA. pratyaya.1 masTara, 02oNla na. [e.) hAjarIpatraka masAlA nAkhIne banAveluM. (2) (lA.) svAdiSTa masTArTa gesa puM. [aM] pAMpaNuM ane cAmaDI upara kharAba masAlA . [ara. masAlaha ] koI paNa vastu taiyAra karavA asara karanAro eka jherI gesa mATe aMdara nAkhavAnI sAmagrI. (2) raI svAdiSTa banAvavA mata vi. [phA.] matta, mAteluM. (2) (lA) ullAsa, raMgIluM, nAkhavAmAM AvatA tejanAnA padArthono bhUko vagere. [0 "remeTika." (3) mazagula, taklIna kAha (rU.pra.) thakavI nAkhavuM. 0 ca9-8), 0 tha mastaka na. [4] mAguM, zIrSa (rU.pra.) masAlAnI asara thavI. * pUra 0 bhabharAvo, mastaka-dAna na. [saM.1 mAthuM kApIne dharI devAnI kriyA 0 bhara (rU.pra.) lahejatadAra banAvavuM. (2) rasika ba- mastaka-rSi (-pi3) puM. siM] garbhamAMne bALakanA maththAne nAvavuM. (3) uzakeravuM. 0 vATa (rU.pra.) koInA viruddha hiM, pIyuSa graMthi uzakeravuM). mastaka-pUna sI. [saM.] nAhI dhoI zivaliMga samakSa masi(sI) strI. [saM] jAo "mazI." pitAnuM mAthuM talavArathI vADhI caDAvavAnI kriyA, kamaLa-pUjA masiyAI ja maziyAI.' mastaka-bhrama . [saM.] mAthuM bhamavA roga, ghelachA, gAMDapaNa masiyuM jue "maziyuM." mastakamApana na. siM.] kheparI mApavI e, kaeNnimeTrI' 2010_04 Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mastakarekhA 156 ahabata mastakarekhA . [saM.] hatheLImAMnI uparanA bhAganI tA.pra.] juo "mahAI signiphikasa ADI rekhA maha1-darzaka vi. [saM], mahattavanuM vi. [+gu. 'nuM che. matakavijJAna-zAstra ,, mastaka-vidyA sI., mastaka- vi.ne anuga], mahatvapUrNa vi. [saM.] mahattva dharAvanAruM, zAstra na. [saM] mastakane lagatuM zAstra, signiphrikanTa maoNDela," "iporTanTa'-"ziyala mastaka-sAmudrikazAstra na. [saM.] mAthAnA AkAra vagere mahA-yukta vi. [i] mahatvavALuM uparathI mANasanAM guNa-lakSaNa jANavAnI vidyA, keneoNjI' mahAvAkAMkSA(kAkakSA) sI. [+saM. a-kAkSA] maTha4 ke (na.lA). gaurava yA UMcuM sthAna meLavavAnI icchA, "eNbizana mastakAsthi na. [+saM. ma]i parInuM hADakuM mahAvAkAMkSI-kAkukSI) vi. siM,puM mahattvAkAMkSA rAkhanAruM mastakIya vi. [saM.] mAthAne lagatuM mahAvaiSa zrI. [+saM. guLa] jue "mahattvAkAMkSA.' mastara na. dIvAla ke cho samatala karavAnuM lAkaDA yA maha5da na. [saM. mahaa + ] meTuM pada, meTuM sthAna, mATe loDhAnuM sAdhana hAdo. (2) parama dhAma, kaMTha maratAI strI. [6 "masta' + gu. "AI' ta...] mastapaNuM mahatpaSya na. [saM. mahatva + puug] meTuM puNya mastAna, -nuM vi. [phA. mastA" + gu. "u" svArthe ta.pra.) mahipuruSa (saM. mata + puruSa] mATe puruSa, khAnadAna puruSa. e "masta." (2) purAttama, paramAtmA mastiSka na. [saM.] magaja, bheje, "eriyama mahada muM [saM. mahaSi mahAsAgara mastika-vidyA sahI. [saM.] kapALa vagerenA ghATa uparathI maha6- vi. [saM ja e "mahad' svara ane veSa vyaMjanathI mAnasika zaktine kayAsa kADhavAnI vidyA, kele' zarU thatA zabda pUrve saMdhi thatAM] moTuM (ma,na) mahadaMtara (mahadattara) na. [saM. mahatva + attara, saMdhithI meTuM mastI jI. phi.] cakacura hovApaNuM. (2) tophAna, aDapaluM, aMtara, khUba TApaNuM [bhAga aTakacALo. (3) unmattatA. (4) uchAMchaLA-veDA tiphAnI mahadaMza (mahadaMza) 5. [saM. mahatva + aMrA, saMdhithI] maTe mastIkhora vi. [ ], 2 li. [+ gu. 'uM' vArthe ta...] mahadAkAza na. siM. mahatuM ke mArA, pR., na, saMdhithI] maskUla jI. [pArca.] vahANanI kAThI, kavAstaMbha. (vahANa.) meruM AkAza, UMDANamAMnuM vizALa AkAza masjada , [ara] gAdI-takiye, beThaka, (2) sihAsana-paTa mahadAkSepa . (saM. mahatva + aAkSepa, saMdhithI moTo AkSepa, manaMda-nazI strI. [ kA. pratyaya] gAdI-nazIna thavuM e mATe Aropa [paramAtmA magnavI na. [ara.] jae "masanavI." mahadAtmA chuM. si.mahatuM + maramAM, saMdhithI moTo AtmA, ma hata strI. [ara.] o masalata." mahadAdhAra 5. [saM. mahatva + , saMdhithI] mATe AdhAra, maha muM. siM] utsava, tahevAra. (2) prasaMga, varo prabaLa Teke mahakaluM ja mahekavuM.mahAkAvuM bhAve, kri. mahekAvavuM mahadAraMbha (rabha) puM. [. mahatuM ke mA-ma] prabaLa zarUAta che. sa.ki. mahAzaya . siM. mahatva + mA-2] ucca Azaya, meTa hetu makAvavuM, mahakAyuM ja "mahAvuM'mAM. mahadAzoca na. [saM. matava+A-ra, saMdhithI] meTuM sUtaka, mahAba vi. [ara. muakkaba] mulatavI, mekaka bhAre apavitra sthiti mahAbI DhI. [+ko. "I' pratyaya] mulatavI rAkhavApaNuM, madadupAsana na., -nA sTI. siM. mahata + vAsana,nA,saMdhithI] mephI moTI upAsanA, prabaLa sevA-pUjA mahatvana. [saM] sAMkhyanuM e nAmanuM trIjuM tatta, buddhi tatva. maha6-brahma na. [saM. mahat + jhahma, saMdhithI) atyAkRta brA. (sAMkhya.) (2) avyAkRta brahma, (dAMta.) (2) prakRti. (vedAMta.). mahatva vi. si. mahaMtu ] moTuM gaurava vaDAI maha6-bhAva puM. (saM. mahatva + mAva, saMdhithI vizvavyApI prema mahatAI sI. [+ gu. "AI' ta.ka.] meTAI, mahattA, bhAva ke dharma bhAvanA, "komika imezana" (ha dvA.). maha(hetAba chuM. [phA. mahAba ] caMdra, caMdramA, cAMde. (2) maha6-bramaNa na [se, magha + pramaLa, saMdhithI] moTo ghamaro strI. caMdramAno prakAza, cAMdanI. (3) vahANamAM rAte baLatI le e, meTuM cakkara levuM e [sthAna 2khAtI AsamAnI batta, (vahANa) maha6-eni . saM. mahata+oni, saMdhithI] vizAla utpattimahatI li., sI. saM.] e nAmanI eka vINA [(saMjJA) maha6-vRkSa na. [saM. mahA + vRkSa, 5, saMdhithI] meTuM vRkSa, mahatI dvAdazI strI. [saM] bhAdaravA suda bArasanI tithi. (2) vahanuM jhADa mahatkarma na. [saM. mahatva + ] moTuM kAma maha-vRtta na. siM. mahata+vRtta, saMdhithI] meTuM vartuLa mAvatara na. [saM. mahA + ] jue "mahat (1). mahanIya vi. si] pUjavA yogya, mAna ApavAne pAtra. mahattama vi. [saM. mahatuM tama] sauthI moTuM, vadhumAM vadhu (2) vakhANavA je lAMbuM ke dUranuM, "mekasimama' (ha.prA.) mahaphila strI, [ara.] e "mahephila.' mahattara vi. siM mata ta6] sAmAnya karatAM vadhu meTuM mahabUba vi. [ara.] jue "mahebUba." mahattA strI. [saM. mahatt a ta. pra.], -nya na. [+ saM. 2 mahabata zrI. [ara.] ja "mahobata." 2010_04 Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahemadI 157 mahAjarIna mahaMmadI vi. [ara. muhamadI] ja mahamadI." pAmela ucca koTino kavi [moTuM, bhAre vizALa mahAmaha vi. [2.prA] maghamaghatuM, sugaMdhIdAra, khuzabodAra mahAkAya vi. [saM.] moTA zarIravALuM, kada:vara. (2) bhAre mahamahavuM a.kri. [2.prA] madhamadhavuM, sugaMdha Apavo. mahAkAla(-La) . [saM.] kAlAbhA mahAdeva. (saMjJA.) mahamahAluM bhAve. kri. mahamahAvavuM che, sakri. mahAkAlI(-LI) sI. siM.] umA-durgAnuM eka bhISaNa rU5. mahamahATa zuM [jae "mahAmahavuM' + gu. "ATa' kR. pra.) (saMjJA.) e maghamaghATa." mahAkAlezvara chuM. saM. mahAkAha + mALavAnA mahamahAvavuM, mahamahAvuM ja "mahamahavuM'mAM. ujanamAMnuM meTA zivAlayamAMnuM mahAdevanuM liMga. (saMjJA.) maha-mAnavatA che. [saM. mA-mAnavattA] mahAmAnava hovA- (e tirliMga gaNAya che.). paNuM, mahAnubhAvapaNuM. (nA.da) mahA-kAvya na. siM.] jemAM samAjanAM badhAM aMgo prasaMga mahamUdI strI. gujarAtano sulatAna mahamUda begaDo) + gu. sauda vagerenAM mane jaka citraNa padyamAM bAMdhyAM hoya I' te.pra.mahamada begAne cAMdIne aDadho rUpiye tevuM kayA-kAvyuM, 'epika' (a.ra.) | mahammada kuM. [ara.] islAmanA saMsthApaka e nAmanA mahAkAza na. siM. mahata>mA~+ mAre, S., na.] ja pagaMbara. (saMjJA.). mahA-kALa ja "mahAkAla. mahammadiyAna, mahamadI vi. [ara. muhammadI], -dIya mahA-kALI ja e "mahAkAlI." vi. [+saM. deva ta...] mahammada paigaMbarane lagatuM. (2) musala- mahAkALezvara e "mahAkAlezvara." mAnane lagatuM mahAkAMkSA (-kAkakSA) sI. [saM. mahat>mahA-rakSA] mahara (-23) stra. sau.maheNuM, ToNuM moTI irachA, mahecchA maharama (ka) strI. e "maheka.' mahAkAMkSI (-kAkSI vi. sa. puM.] maTI IcchA rAkhanAruM maharakavuM a.ki. jao mahekavuM,' mahAkAvuM bhAve. ki. mahAkulIna vi. [sa.] meTA kuLanuM, moTA khAnadAnanuM maharakAvavuM che,sakri. mahAkedra vi. [saM. mag-g] moTI ivajanavALa mahAkuM, maha6 na. [io "mahara' +. "kuM' -u' svArthe ta. mahAkSatrapa . [saM. maha>H + saM.] kSatrapa rAjAopra,] e "mahara." saMtavA mAMnA te te pratApI rAjAne e ilakAba, zaka rAjavIo mahaddhika vi. [4mahA mahA +traddhiA , saMdhithI] vizALa che te pratApI AgevAna rAjA maharloka chuM. [saM. mahad + ro] aMtarikSamAMnA sAta loko- mahAkapaTalika chuM. [saM.] mAMdhaNI karanAra mukhya amalamAMne ""bhuva:" "svaH' pachI loka, ceAtho loka. dAra (madhyakAlane no eka hodo). miTo samartha RSi mahA-gujarAta !, na.[{. mata >HT + 'gujarAta.] maharSi puM. saM. mahata > mA-Si, saMdhithI] mahAkavi, taLa gujarAta-saurASTra-kacchane AvarI leta pradezAtmaka rAjamaharSi-5da na- [sa.] maharvinuM sthAna ke padavI kIya ekama. (saMjJA.) (2) videzamAM jyAM jyAM gujarAtIo mahalAvavuM, mahalAvuM (ma:lA) juo "mahalavuMmAM. vase che te badhA deza. (saMjJA.) [bhASA. (saMjJA.) mahaMta (mahatta) . si. mata > mahAna - prA. tatsama mahA-gujerI strI. [saM. maha>mahA + saM.] gujarAtanI pradhAna mahAna mANasa, (2) hiMdu maTha maMdiranA mukhya virakta sAdhu, mahA-chaMda (7) puM. (saM. mat>mahA + insa3, na.] mahAeboTa' (khristIomAM kAvyane zobhAve tevA vyApaka chaMda (anuSku' chaMda). mahaMta-paMtha (mahatta-51) puM. [+ja paMtha.'] mahaMtano mahAjana puM. (saM. mahatva >mahA + sa.] jJAti ke nAgarikate te peTA-saMpradAya ke phiro mAMnA AgevAna mANasa. (2) na. [sa. puM.] gAma ke mahaMtAI (mahattA) zrI, [+gu. "AI' ta.ka mahaMtapaNuM nagaranA AgevAnonuM maMDaLa. (3) jamAta, nAta ke vagere mahaMmada (mahammada ja "mahammada.' samUha yA saMgha, gAIDa' mahaMmadiyAna (mahammadiyAna) ja e "mahammadiyAna" mahAjana-gRha na. (saM. 6.] mahAjanane besavAnuM makAna, mahaMmadI, dIya (mahamadI,-dIthI o "mahammadI, dIya.' gAIDa-hola" hoya tevuM lokazAhI taMtra) mahA vi. saM. mauta nuM samAsanA pUrvapadamAM keTalAka mahAjanasattAka vi. saM.] jemAM nagarajano-lokonI sattA zA pUrve mAM 3pa saM. mAM thAya che. gu.mAM pachI vi. rUpe mahAjanasattAvAdI vi. [sa.,.] mahAjana-sattAka taMtra hovAnuM paNa vipulatAthI vaparAya che.] mahaM, mahAna, vizALa mAnanAra, sinDikAlisTa (ke. hiM. kAmadAra) mahAra kuM. siM. mAgha>prA. mADha mAgha mahine mahAniyuM vi. [+gu. "IyuM? ta..] mahAjanane lagatuM, mahA-kathA strI. [saM.] moTI kathA, meTI vArtA sArvajanika. (2) (lA.) dhaNI vagaranuM 2khaDAu (2) mahA-kartA vi. [saM. .] niSkAma karma karanAra mahAniyA vi., kuM, jio "mahAjAniyuM."] (lA.) bakare mahA-karma na. [saM.] moTuM kAma, mahakarma mahAjano arI. [+gu. "I' ta.ka.] e nAmanI rAjasthAnamAM mahA-ka95 muM [saM.] brahmAnA AyuSane paurANika mAnyatA jANatI eka lipi. (saMjJA.) (devanAgarIne eka sthAnika pramANeno samaya prakAra) [svadeza choDI janAra maha kavi chuM. [sa.] mahAkAvyano kartA, kaviomAM samAdara mahAjarIna vi, pR. phi. muhAjarIna ] jalamathI kaMTALI (saMjJA). 2010_04 Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahA-javanikA 158 mahApralatha mahA-avanikA strI, saM. mAra > mahA + saM.] nATakamAM mahAnibaMdha (nibaMdha) 5. [saM. mahatama + saM.] mATe Agalo mukhya paDado, mahA-yavanikA saMzodhanapUrvaka taddana pahelI vAra navI vastu batAvI enuM mahADI (mADI) strI. DAMgaranI eka jAta vivecana vagare Apate nibaMdha-graMtha, saMzodhanamUlaka graMtha, mahAtha vi. [3. mahata>mahA + aDhaco khaba ja samRddha thIsisa' (vi ka.), DejharTezana." mahAta (sAta) vi. [ara. mAta] hAreluM, jitAyeluM mahAnirvANa na. [sa. maheta > mA + saM.] parama mokSa mahAtama na. siM. mahAgdha, a. tadabhava ja "mA- mahA-nizA strI. [saM. maha>mAnsa.] madhyarAtrino samaya. hAsya." (padyamAM) (2) pralayanI rAtri mahA-tala (-La) na. siM. maha>H + saM.) sAta pAtALa mahAnubhAva chuM. [saM. maha>H + anu-mArca) meTA manane ke nIcenI bAjue AvelA porANika dezomAMno pAMcame puruSa, udArAmAM puruSa, mahApuruSa, "hIro." (2) bhagamanAyelo pradeza. (saMjJA). vAnanA parama bhakta. (3) meTo jJAnI. (3) bharUcanA mahAtmatA sI. [sa.] mahAtmApaNuM cakara brAhmaNe guru geDAMbA dvArA calAvelo mathakAlane mahAtmA chuM. siM. mahaMta >ma + [] udAra ane unata eka vaiSNava paMtha, (saMjJA.) [paNuM bhAvanA AtmAvALa, mahAnubhAva. saMta, "e posTala' (ka.mA.) mahAnubhAva-tA, mahAnubhAvita strI. [saM.] mahAnubhAvamahAtmAjI puM, ba.va. [+jao "cha" mAnArthe.] (lA.) bhA. mahAnubhAva-paMtha (55) 5. [+ ja "patha."], mahAnuratane svarAjya lAvI ApanAra parama saMta mehanadAsa bhAi-saMpradAya (-sampradAya) kuM. [sa.] juo "mahAnubhAvakaramacaMda gAMdhI. (saMjJA.) [tyAga karanAra saMta (4)." mahAtyAgI vi. [saM. mahata > [ + sa., 5,] bhAre mATe mahAnubhAvo vi. [saM.,] juo mahAnubhAva.' mahA-dazA pI. siM, mat>mahA + saM.] mukhya grahanI thatI mahA-5tha chuM. [saM. mahata>mahA + paNana, samAsamAM 'pUtha']. asaranI paristhiti. (ja.) [sajA ke zikSA mATe mArga, rAjamArga, dhorI mArga, sarizyAma rasto mahA-da (-3) . [sa. maha>mahA + saM.] bhAre mATI mahA-pada na. [sa. mahattama + saM.] juo mahatpada.' mahAdeva chuM. saM. mahatama + sa.] riva, zaMkara, rudra, mahApadma na., vi. [saM. mahava->mahA + saM. na.1 sahastra (saMjJA). [mata abajanI saMkhyA ane saMkhyAvALuM mahAdeva-mata chuM. [sana.] saMgItanA cAra matomAMne eka mahA-pAThazAlA(-LA) , [sa.] maTI zALA, ucca mAhA-ghati zrI. e. maddataTamAM + saM] bhAre teja, prabaLa abhyAsanI zALA, "kaeNleja' (ha. kA.) krAMti. (2) vi. khuba tejasvI mahA-pAtaka na. [sa, mahatu> maDha[+saM.] brahmahatyA surApAna mahA-dvAra na. (. mahata>mahA + saM.] moTo ane mukhya cArI gurupatnIgamana e cAra pA5 ane e cArene daravAje (rAjamahAlaya ke kilAno) saMga-e prakAranuM bhAre meTuM gaNAtuM te te pApa mahAna vi. [sa. mahatva nuM che. vi, e.va. mahAna ] moTuM mahApAtakI vi. siM. 5.] mahApAtaka karanAra, mahApApI mahA-nagara na. [saM.] rAjadhAnInuM zahera, "meTropoliTana siTI' mahA-paraSa e. madamagr+ mahApuruSa [saM. mahattama + saM.] vizALa ane udAra mahAnatA strI, jio "mahAna' +. saM. tA ta.pra.] mahAnapaNuM hRdayane mahAmAnava, evTha mAnava, "hIro' (ba.ka.ThA.). mahattA, gaurava mahA-pUjA zrI. [saM. mahat>mahA + saM. meTI zivarAtrine mahA-tarI . siM.] erissAnI cheka madhyapradezamAMthI divase madhyarAtrie karavAmAM AvatuM ziva-pUjana. (2) divase mApha karavAmAM nIkaLI baMgALanA upasAgarane maLatI nadI. (saMjJA.) navarAtramAM karAtI durgAdevInI pUjA mahAnala(La) 5. [saM. maha>mahA + mana] mATe agni. mahA-ma(prAIjha vi. [saM. mahan>mahA + saM.] khaba (2) (lA.) paramAtmA 52nAnA minI tithi. (saMjJA) nAnA pAna 1*) buddhizALI mANasa mahA-navamI strI. [saM. mahagTamAM + saM.] Aso sudi mahApratApI vi. [saM. mahatva>makSaT+saM5.] bhAre pratApamahAnavala jI. [saM. mahad >mahA + e "navala.'] maTI mahAprati(-tI)hAra . [saM. mahatama + saM.] nagaranI navalakathA, mahAkAvyanI keTinI maTI gadya-vArtA, "navelana' rakSA karanAra mATe adhikArI griMtha (ba.ka.ThA) mahA-prabaMdha (-prabaMdha) muM. [saM. mahatama + saM.] meTo mahAnasa na. [sa.] rasoDuM, rAMdhaNiyuM, paka-zAlA mahA-prabha vi. [sa. mahaMta mahA + saM prama, ba vI. thata] mahA-naMda (-nada) muM. saM. mahatvaTamAM + saM.] naMda-rAjya- moTA prabhAvavALuM, mahAna prabhAvavALa kAlanA nava naMdAmAne mukhya rAjA (mahAna sikaMdarano mahAprabhu, 2jI 5, ba.va. [sa. mata>mahA + saM. + gu. samakAlIna ane caMdragupta mauryane pitA). (saMjJA) "cha" mAnArthe] puSTimArganA saMsthApaka zrIvallabhAcAryajI. mahA-naMdi (nadi) . (saM. mahea>mahA + saM.] zizunAga- (2) caitanya saMpradAyanA sthApaka gaurAMga vaMzane eka rAjA (saMjJA.) maha-prayANa na. [saM. maha>H + saM] moTI musApharIe mahA-nATaka na. [saM. mahatva>madA + saM.] moTI saMkhyAnA nIkaLavuM e. (2) (lA.) chelluM prayANa, mRtyu vALuM nATaka. (2) hanumAnanATaka (eka nATaka). (saMjJA.) mahA-pralaya pR. [sa, maTamaEUR + saM.] paurANika mAnyatA 2010_04 Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAprazna 159 mahAmaMtra pramANe kaha5ne aMte thato bhAre vinAza aSTAdhyAyI saMskRta vyAkaraNa-sUtre uparanuM pataMjalinuM mahA-prazna chuM. [sa.] meTI samasyA, "preblema' (caM.nI vizALa vivaraNa. (saMjJA.) [kartA pataMjali mahAprasAda muM. [saM. mahaMta >mahA + saM.] (lA.) jaganAtha- mahAbhASya-kAra vi., pR. siM.] vyAkaraNa mahAbhAganA purImAMne jagannAthajIne dharAI bahAra apAto bhAta. (2) mahA-bhikSu chuM. [, mada>mahA + saM.] bhagavAna buddha puSTimArgIya maMdiramAM ThAkorajIne dharAIne bahAra AvelI mahAbhiniSkramaNa na. [saM. maha>mAmami-niSamaLI prasAdI khAdya cI. (puSTi.) [prayANa(2)." buddha bhagavAnano saMsAra tyAga karI gherathI nIkaLI mahA-prasthAna na. siM. mahaMta mahA + saM. e "mahA. javAne mahAna prasaMga, buddhane saMnyAsa mahA-prANa juo "mahA-prajJa." mahAbhiSeka puM. [saM. maha>ma + ama-ve] zivarAtrinI mahA-prANa vi. [saM. mahatva >ma + .) jenA uccAraNamAM mahApUjA vakhatana pacepacAra sAthe liMgane snAna zvAsa UMDethI khecAya che te te te svara ke vyaMjana, karAvavAnI vidhi espireTeDa' "spAiranTa' (evA vyaMjana te "kha cha Tha mahA-bhUta na. [. maha ma + saM.] AkAza vAyu tha pha dha jha Ta dha be za Sa sa ha uparAMta kaMThaya "sa' agni pANI ane pRthvI e pAMca tattavamAM te te ane visarga). (vyA) haiivApaNuM, 'espirezana' tatva, (sAMkhya, vedAMta.) [bhAratavarSanI dhaza mahAprANutA ,, -- na. [saM.] mahAprANu uccAraNa mahA-bhUmi(mI) sI. [saM. mahatama + saM] (lA.) mahAprANita vi. [saM.) jue "mahA-prANa." mahA-bhaga 5. rsi, madamar + se.) puSTimArgIya mahA-balA strI, siM. mahatama + va.] e nAmanI maMdiramAM moTA utsavane divase vizeSa sAmagrInuM dharAtuM eka vanaspati meTuM gha. (puSTi.) mahAbalI(-LI) vi. saM. 6.] bhAre baLavAna, bali mahA-bhagI vi. si., muM.] meTA bhega bhegavanAra mahA-baMdha (anya) 5. [sa. mahatva > H + saM.] e mahA-bhrama chuM, maNa strI. [sa. madda>ma + saM.) meTI nAmanI yoganI eka mudrA. (ga.) bhrAMti. (2) gaMbhIra mithA jJAna mahA-bAhu vi. [saM. mahatva >mahA + saM., ba.vI.] moTI mahA-brAMta (-bhrAMta) vi. [saM. mahaMta >mAM + saM.] maTI bhujavALuM. (2) (lA.) bhAre baLavAna bhramaNAmAM paDeluM. (2) mithyAjJAnI ['mahA-bhrama!' mahA-buddhi vi. saM. mahaMta mahA + saM., ba.bI.] khUba mahA-brAMti (brAti) strI, siM mahata>mahA + saM. ja buddhizALI, ghaNuM zANuM vikara, mobhe mahA-mati vi. [saM. mahat>mahA + saM] jae "mahA-buddhi." mahA kuM. [ara, muhAbA] gAMbhIryavALa gaurava, bhAra, mahA-manA vi, pR. [saM. maddatamA + manas na, ba.vI. mahA-bedhi na. [sa. mahatva >mahA + saM.] zreSTha jJAna. (2) "manar: j] meTA ane udAra manavALo puruSa muMbuddha bhagavAna mahAmathI vi, jI. [sa maha>H + ma ta.ka.nuM sI.] mahA-brAhmaNa chuM. saM. mata >mA + saM.] (lA) halakI mahattAthI bharelI (devI) keTino brAhmaNa, brAhmaNabhAsa, bhAmaTo mahAmahimopAkyAya puM. (saM. mahAd > madu-mahima-3NAmahA-bhaTa puM. . mahata >mahA + saM.] meTa dvo daNIsaMskRta bhASAnA ucca koTinA vidvAnane maLatI mahA-bhayaMkara (-bhaca2], mahA-bhayAnaka vi. [saM. eka saMmAnanIya padavI ke upAdhi mata >H + saM.] atyaMta bhayajanaka mahA-mahApadezaka vi. siM mahattama + juo mahemahA-bhAga vi. [saM. maha7 mahA + saM. ba.kI.) meTA padezaka' (saM.)] saMskRta bhASAnA vidvAna upadezakane maLatI bhAgyavALuM, nasIbadAra. (2) suvikhyAta eka padavI mahA-bhAgavata vi. [saM. mahA maghaT + saM] bhAgavatamArga mahAmahopAdhyAya puM. [. mahatu kema, dvibhava + a -prAcIna viSNava saMpradAyanA anuyAyI rAjA ke vyakti dagIya saMskRta bhASAnA sarvAgINa jJAna dharAvanArane apAtI mATeno eka ilakAba eka saMmAnavALI padavI ke upAdhi mahAbhArata na. [sa. mahat>mahA + saM.] bharata vaMzamAM mahA-mala(La) (-bhaDala,-La) na. [saM) samavAyataMtra, utpanna thayelA kauravo ane pAMDavAne lagatA vigrahane pheDarezana' miTo mAMDavo, samiyAno khI emane itihAsa ane saMgata aneka paurANika mahA-maMDapa (-bhara75) . siM. mahA >mae1 + saM.] bhAre AkhyAna upAkhyAna ane ADakathAothI bharele mahA-maMdalita-lI)ka (-maraDali(-lI)ka) 5. siM. mahA >mahuM saMskRta bhASAno aMtimalaka kAvya-graMtha. (saMjJA.)(2) na. + marew] ja e "mahA-mAMDalika." lA) bhAre meTo kaI kathA-graMtha. (3) bhAre mahuM yu. mahA-maM (-)zvara (maDale(ge)zvara) . (saM. mahA > sTA) (rU. pra.) bhAre moTuM yuddha zarU thayuM. mahuM + Hoga + svara] meTA khaMDiye rAjA. (2) sAdhu (2) meTo jhaghaDe AraMbhAvo]. saMnyAsIono eka mAnavaMta darajajo mahAbhArata-kAra vi. puM. [saM.] mahAbhAratanI racanA karanAra mahA-maMtra (-manta) . saM. maha>H + saM. dIkSA manAyelA kaNa kaMpAyana maharSi vyAsa mATe guru taraphathI ziSyanI pAse bhaNAvavAmAM AvatA mahA-bhAga na. [sa. maha>mahA + saM.] (lA.) pANininAM viziSTa te te maMtra, moTiva' (je. hi.) 2010_04 Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAmaMtrI mahArASTa hodo mahAmaMtrI -bhatrI) vi. siM. mahat>mA~ + saM5.] mahA-moha puM. siM, mahatta >mahA + saM.] saMsAra ane pradhAna maMtrI, mukhya maMtrI, "cIpha minisTara- cIpha sekreTarI' sAMsArika padArthomAMnI prabaLa Asakti. (2) vAstavika mahAmaMtrI-pada (bhatrI) na. si., samAsa gu.] mahAmaMtrIne aniSTa vastuone AMdhaLo rAga [(ma. 2) mahAhinI vi, strI. siM.1 mahAmaha karanArI mahA-maMdira -madira) na. siM.] moTuM devaLa, ketheDrala' mahAmahI vi. [saM.] mahAmaha karanAruM mahA-mAI sI. (saM. mahatva > mahA + juo "mAI.'] meTI mahAyajJa chuM. [saM. mahata >mahA + saM.) dvije vaidika vidhi mAtA, kALakA mAtA pramANe dararoja karavAnA pAMca nityayajJomAMno pratyeka yajJa mahAmAtya chuM. saM. maha>mahA + amAra] sauthI prathama mahAcavanikA sI. [saM. mahA >H + saM. hakIkate saM.kakSAnA pradhAna, "prAima minisTara.' (madhyakAlanAM rAjano mAM navaninnA jAto che.] o "mahA-javanikA.' eka pradhAna hodo) mahA-yAtrA . siM mata >mahA + saM.] meTI javA. (2) mahAmAtra . [saM. mahata mahA + saM.] majAvALo (lAM) maraNa, mRtyu. [e sa-sidhAvavuM (rU.pra.) maraNa adhikArI. (2) vizvavidyAlayo vageremAM mukhya vahI- pAmavuM] vaTI adhikArI, kula.saciva, "rajisTrAre (gu. vi.) (3) mahA-vAna . [sa. madata >mahA + sa.] bauddha dharmane e hAthIkhAnAne mukhya adhikArI, (4) (hAthIne) mahAvata nAmano eka peTA saMpradAya (saMjJA.). mahAmAnya vi. saM. mahatuM >mahA + saM.] bhAre mAnane mahAyAnI vi. siMdhuM.] bauddha mahAyAna saMpradAyane lagatuM. mAna. (2) paM. nagarapati, "bhecara' (2) mahAyAna saMpradAyanuM anuyAyI mahAmAyA strI. (saM. mahatta >maE + saM.) zAMkara vedAMta mahAyuga puM. [saM mada >mahA + saM.] satya vetA dvApara pramANe jagatanA kAraNarUpe manAtI avidyAnI adhiSThAtrI ane kali e cAra yugane samuha, caturyagI zakti. (dAMtA) (2) jenAthI paramAtmamaya jagata para- mahA-yuddha na. siM. mahatu >Har+ saM.] bhAre meTI laDhAI, mAtmArUpe nathI dekhAtuM te mohikA-zakti, paga-mAyA. (3) "varlDa vera' durgAdevI. (4) lakSamI. (5) buddha bhagavAnanI mAtA. (saMjJA.) mahAga kuM. [saM. mahata >mahA + saM] pagano eka mahAmArI strI. [saM. mahat > mahuM + saM.] bhAre saMhAra prakAra. (2) kula saravALo (ga) jemAM thAya te cepI mahAroga (bhAgaLiyuM marakI vagere), mahAbI vi, puM, [saMpuM.] jeNe prabaLa yoga sAme epiDemikasa' (da.kA.) (2) marakI, "leMga' hoya te sAdhaka (A mahApuruSo mATe vaparAya che.) mahA-mAlika (bhADalika) vi., pR. [sa. mahatva >mahA + mahAyogIzvara chuM. [saM. mahAyonina + Pa] moTAmAM moTo saM.] khaMDiyA rAjAno ja nA samayano darajajo yogI [sAdhanAra yogezvara (zrIkRSNa vagere) mahA mukta vi. [saM. mahata >mahA + saM.] parama mokSa pAmeluM mahAgezvara puM. (saM. madAthona + 4] bhAre prabaLa yoga mahA-muka strI. (saM. mahatu >mA + saM] e nAmanI bahAra chuM. [marA.] bhaMgI harijana paganI eka mudrA. (ga) [samayano cAMdIne rUpiye mahArajata na. [saM. madata >mahA + saM-] kimatI sonuM. mahA-mudrikA strI. (saM. mahatva >mAM + saM. bAdazAhI (2) "leTinama' nAmanI mahAmUlI dhAtu mahA-muni kuM. [saM. masta >mahA + saM.] maTe RSi. (2) mahArata a. [2] kAma karavAne ukela, AvaData. (2) kRSNa pAyana vyAsa ustAdI, cAlAkI mahAmUluM vi. [saM. mahat >mahA + saM. mU >prA. mahA-ratna na. [saM. maha>mahA + saM.] bhAre kiMmatI hIre "kura -] khUba ja kiMmatI, bhAre meTI kiMmatanuM, ghaNuM moMghu mahAratha thI chuM. [sa, mahat >g1 + saM., ba. bI., saM., muM] mahA-mUSa strI. siM mahatu mahA + saM.] dhAtu gALavAnI dasa hajAra dhanurdhArIo sAme ekalA laDanAra yoko. meTI laDI mahAra kuM. [saM. mahaMta mahA + saM.] bhAre meTe avAja mahAmRtyuMjaya (-mRtyu-ja ya) ti, muM. [sa, maha>mahIM mahAra-vADe . jio "mahAra+'vaDo.] bhaMgI harijanavAsa +saM] mRtyu upara vijaya meLavanAra eka ziva-maMtra mahAraMbha ( bha) . [sa. mahata >mahA + mA-me meTI mahA-medhA sI. [sa mahatva > + saM] tIvra buddhi. (2) zarUAta, moTI pravRttinI zarUAta. (2) meTI hiMsAnuM uttama jJAna kAma. (jena.) mahAmeru chuM. [sa. mahat>mahA + saM.) paurANika mAnyatA mahAraMbhI (02mbhI) vi. [i, j.] moTuM hiMsaka. (jena.) pramANane jaMbudvIpane e nAmano eka parvata. (saMjJA) mahArAja !. [sa. mag> mahA + 19na, samAsamAM mahA-maja na. siM. mahata >ma + ] mehuM #ra] moTe rAjA, mahArAjA. (2) brAhmaNa AcArya moja, meTI lo (3) koI paNa saMta-mahaMta. (4) puSTimArgane valabhavaMzI mahA-mada kuM. [saM mata >mahA + saM] ghaNe AnaMda te te AcArya. (5) (lA.) brAhmaNa 2 , bha. mahAda-kArI vi. saM. 5.] ghaNe AnaMda karAvanAra [nuM mera besavuM (mera besavuM) (rU.pra) sUryAsta tho] mahAmeluM vi. jio "mahA-maluM.' AmAM vaLI ja mahArAjA kuM. [jae "mahArAja'-gu. samAsa.] rAjAono la' +gu. "u" ta.. paNa] jao "mahAmUluM.' rAjA, samrATa. (2) dezI rajavADAMone aMgrejI rAjya 2010_04 Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahArAjAdhirAja samayane ikAma, (3) (lA.) AnaMdI, laherI. (4) mUrkha mANasa 1061 mahArAjAdhirAja huM. [saM. majjAna + adhirAi] meTArAntaenA rAjA, samrATa, zahenarazAha, sArvabhauma rAja (2) meTA brAhmaNa AcArya [mahArANI 'rANI.'] mahA-rANI strI. [saM. mahat >mahA + saM.] samrATanI rANI, mahA-rAtha na. [saM. mat >majJa + saM.] jemAM aneka khaMDiyAM rAjya hoya tevuM vizALa sattAvALuM rAjya, sAmrAjya mahA-rANI zrI. [saM. maddat > mA + jae e 'mahA-rANI.' (ra) yamunA nadI. (puSTi.) mahArANI-jI ta., kha.va. [+jue jI' mAnArthe ane tethI na.] jue 'mahArANI(ra).' (puSTi.) mahArANA puM. [saM. mat >mahA+jue 'rANA.'] aneka khaMDiyA rANA jenI nIce hAya tevA rAja (mevADanA siseAdiyAne jUnA ikAma) mahA-rAtri(-trI) zrI. [saM. mat >maddA + saM.] madhyarAtri, madharAta. (ra) ziva-rAtri, mahA-vadi caudasanI tithi. (3) mahA-pralayanI rAtri mahA-rAmAyaNu na. [saM. mat > mahA + saM.] (khAsa karI) yogavAsiSTha rAmAyaNa, (saMjJA.) mahArAva puM. [saM. mata >mA + A 'rAva.'] dezI rajavADAMonA eka mukAma (kacchanA rAjAnA jANItA) mahA-rAvaLa puM. [saM. mat > mahA + jue 'rAvaLa."] dezI hiMdu rAjAonA eka jUnA ikAma (jesalamera DuMgarapura vagerenA jUnA rAjavIono) mahArASTra na., puM. [saM. matva > mA+saM., na.] jyAM marAThI bhASA khelAya che te pradeza ane (jenI pharate gujarAta madhyapradeza ane karNATaka kivA maisUra rAjyanA pradeza AvelA che, pazcime samudra). (saMjJA.) mahArASTravAdI vi. [saM.,puM.] mahArASTranuM sAmrAjya hevuM joiye evuM mAnanAra [vatanI mahArASTriya vi. [saM.] mahArASTrane lagatuM. (ra) mahArASTranuM mahArASTrI zrI.[x.] mukhyatve mahArASTra dezanI I.sa.nA AraMbha AsapAsanI prAkRta bhASA, pradhAna prAkRta. (saMjJA.) mahArASTrIya vi. [sa. mahArASTriya, dIrdha 'I" saM, nA jA zAne T pratyaya lAge che evA bhramathI pracalita che.] jae mahArASTriya,' mahArAsa puM. [saM. mahaq> mahA + saM.] meTA rAsa. (2) bhAgavata purANa - dazamaskaMdhamAMnI rAsapaMcAdhyAyI'mAMnA bIjo uttara rAsa. (saMjJA.) [azubha mahAriSTa na. [saM. maddaa D mahA + ri] bhAre meDhuM mahA-rudra huM. [saM. mahat >mahA + saM.] 'rudra'ne uddezI 11 laghu rudronA eka yajJa (jemAM 121 vakhata 'rudrA'nA pADha karavAnA thAya.) (saMjJA.) mahA-rUkha na. [sa, mahat>maddA + ja 'rUkha' meTuM jhADa] zemaLAnuM jhADa, (2) gerakha-AMbalI, rUkhaDA. (3) thAranuM jhADa mahArUpa na. [saM. maddav>mahA + saM.] rUpakama 'elegArI' (na.la.) (kAvya.) dRSTAMta, 31.-221 _2010_04 mahA-vArtA mahA-rekhA zrI. [saM. mava>mA+saM.] gururekhA (-)- eka virAma-cihnanA prakAra. (vyA.) mahA-roga puM. [saM. mahat>= majjA + rsa.] bhagaMdara vagere te te mATA rAga. (ra) marakI, mahAmArI mahArANI vi. [saM.,puM.] mahArAganeA bhoga baneluM mahAraurava na. [saM, mahat >=mA + saM.] e nAmanuM eka naraka mahArtha vi, [saM. maddat>mahA + arthe] jaA 'mahAmUluM.' mahArtha-tA strI. [saM.] medhAI mahArNava puM. [saM* mahat>mahA + La] mahA-sAgara mahAla (mAla) puM. [ara. mahAt] tAlukAnA eka peTAbhAga, nAnA tAlukA [mahAla-kAra mahAla-kArI (mA:la-) puM. [+saM.,puM.] mahAlanA vahIvaTadAra, mahA-lakSmI . [saM. mat>mahA +.saM.] viSNunI patnI lakSmI, samRddhi-saMpattinI parama adhiSThAtrI devI. (saMjJA.) mahAlakSmI-vrata na. [saM.] bhAdaravA suda AThamathI seALa divasanuM mahAlakSmInA pUjananuM strIonuM eka vrata mahAla-dAra (mAHla-) vi.,puM. [jue 'mahAla' + phA. pratyaya.] jae 'mahAla-kArI.' mahA-laya' huM. [saM. mahat>majjA+saM.] meTAvinAza. (ra) bhAdaravA videnA zrAddhapakSa, pitR-pakSa mahAlaya na. [suM. mahat>mahA + mAtha, puM., na.] bhAre moTuM makAna, havelI, mahela, mALA, ahumALI makAna, mahiTa-rIDa bilDiMga mahAlaya-pakSa [saM. mahAt + saM.] jue mahA-laya - mahAla-vArI, 0 pati (mA:la-) strI. [+ saM.] jemAM mahe sUla vasUla karavAnI javAbadArI grAmajanA upara hAya tevI zAsana-paddhati, grAmapaMcAyata-paddhati mahAlavuM (mAHlavuM) akri. [4.prA, maheM] khAvuM pIvuM ane meAja mANavI-lahera karavI. mahadyAnuM (ma:lAnuM) bhAve,i mahalAvavuM (maHlAvavuM) ke.,sakri, mahA-vajra puM. [saM.mahat > mahIM + saM., na,] e nAmane| eka ahaMkAra. (saMgIta.) [hAMkanAra AdamI mahAvata (mAHvata) puM. [saM. mahA-pAtra - prA. mahAvatta] hAthI mahA-vana na. [saM. maddat >mahA + saM.] mathurA pradezamAM gokula pAse AveluM e nAmanuM eka vana. (saMjJA.) mahA-varAha puM, [saM. mahat > mahA + saM.] viSNunA dasa avatArAmAM trIjo avatAra, AdivarAha. (saMjJA.) mahAvarA (mA:varA) puM. Teva, Adata, 'prekaTisa' mahA-vAtha na. [saM. mahat >mahA + saM.] chaTThAgya upaniSadanA vamativALuM gaMbhIra arthavALuM vAkaSa. (vedAMta.) (ra) upasaMhAra mahA-vAta, yu puM. [saM. maddat>mahA + saM.] vaMzaLa, vaMTALiyA, tAkAnI pracaMDa vana mahA-vAgha na. [sa.] meTuM vAjra, 'Argana'(A.khA.) mahAvArI vi. dara mAse pragaTa thatuM mAsika mahA-vArtA strI. [saM., mat > mA + saM.] vizALa vAta, itihAsa vagere kathA Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAvidyAlaya mahA-vidyAlaya na. [saM. mat > mA~ + saM.,puM.,na.] UMcA abhyAsa karAvanArI zALA, 'kaoNleja' (na.la.) [saMjJA.) mahA-vinAyaka chuM. [saM. mat >=mahA + saM.] gaNapati deva. mahA-virAma puM. [saM. mas > mahA + saM.] ardha virAma karatAM vizeSa ane pUrNa virAma karatAM e virAma batAvanAra (:) virAma-cihna, 'kaeNlana.' (nyA) mahA-viSa na. [saM, mat >mahA + saM.] bhAre kAtila jherAmAMnuM te te jhera [vAna viSNu nArAyaNa. (saMjJA.) mahA viSNu chuM. [saM. mat >=mA~ + saM.] zeSazAyI bhagamahA-vIra huM. [saM. mahat > mahA + saM.] meTAparAkramI puruSa. (ra) hanumAna, mAruti. (saMjJA.) (3) jaina dharmanA chellA 24 mA tIrthaMkara, vardhamAna svAmI. (saMjJA.) mahAvIra-jayaMtI (-jayantI) zrI. [saM.] hanumAna-jayaMtI. (ra) mahAvIra svAmI (24 mA tIrthaMkara)nA caitra sudi caudasanA AvatA janma-divasa. (saMjJA.) mahAvIra-vAmI huM. [saM.] jae mahAvIra(3).' mahAtmyathA zrI. [saM. mahat >= mA + saM.] jemAM prANa javAnA pUrA bhaya hoya tevA zArIrika AdhAta, gabhIra Inta, grIviyasa ha mahAbhyAdhi chuM. [saM. mahat >=maddA + saM.] jae 'mahA-rega ' mahA-traNa puM. [saM. mat >= mahA + saM.] meTA jakhama mahA-vrata na. [saM. mahat > maEI + saM,] ahiMsA satya a-caurya brahmacaryuM ane aparigraha e pAMca vratAnA samaha mahAvrata-dhArI, mahAvratI vi. [saM.,puM.] mahAvrata dhAraNa [vALI durgAdevI mahAzakti . [saM. mata > mahA + saM.] meATI zaktimahA-zabda puM. [saM, mahat > mahA + saM] bhAre meTA karanAra vatI avAja mahAzaya puM. [saM. mahat >= mahA + A-rA] ucca AzayavALA mANasa, mAnanIya mANasa, gRhastha. jenTala-maeNna ' (mAnavAcaka zabda tarIke thaparAya che H 'maMtrI mahAzaya vagere) mahA-zaMku (-zahUku) na. [saM.mahat >=mahA + saM.] dasa mahA padmanI saMkhyA jue mahA-zAlA(-LA) strI, [saM. mat > maddA + saM.] 'mahA-vidyAlaya'-'kaoNleja' (ma.sa.) mahA-zivarAtri(-trI) srI. [saM. madyum>maTMI + saM.] mAdha vide cokkasanI meTI ziva-rAtrinA utsava. (saMjJA) [sthaLa mahA-zubhasthAna na. [saM. mahat > maddA + rsa ] atyaMta pavitra mahA-zUdra puM. [saM, mahat >=majjA + saM.] AcAra-vicAramAM ucca krATanA zUdra varNanA mANasa mahA-zramaNu puM. [saM. mahat >=mA~ + saM.] bhagavAna buddha. (2) meTA jaina sAdhu. (jaina.) mahA-zrAvaka [saM. mat > mAsaM.] custa zrAvaka. (jaina.) mahASTamI zrI, [saM. maddav >=mA~+ bI] Asu sudi AThama, durgASTamI. (saMjJA.) mahA-satI strI. [saM. mahat> mA + saM.] jaina sAdhvIjI, ArajA, gArIjI. (jena.) mahAsattA zrI. [saM. ma>maddA + saM.] pRthvInAM rAjyeAe _2010_04 mahi jenI sattAne mAna ApyuM hoya tevI mATI rAjaya-sattA -amerikA (yu.esa.e.) ane raziyA vagere mahA-satra na.,puM. [saM. mat >mahA + saM.] meTA yajJa mahAsame puM. [ara. muhAsmA] hisAba. (ra) samajhatI, khulAsA 1062 mahA-sabhA strI. [saM. mahat > mahA + saM.] vizALa sabhA. (2) ja nA bhAratavarSanI rASTravAdI sabhA, 'kaoNMgresa.' (saMjJA.) mahAsabhA-vAda puM. [saM.] koMgresanA mata-siddhAMta mahAsabhAvAdI vi. [saM.,puM.] mahAsabhA-vAdamAM mAnanAruM mahA-samiti strI. [saM, mahat > mA~ + saM.] phrAI paNa meTI salAne lagatuM meATuM peTA-maMDaLa mahA-saraTI . [saM, mahat >mahA + saM.] pRthvI uparathI nAbUda thaI gayelI kAkIDAnA prakAranI eka prANI-jAti mahA-sarasvatI strI. [saM. mahat >mahA + saM.] vidyAnI parama adhiSThAtrI devI. (saMjJA.) mahA-sarga puM. [ saM. madbhuta > mA~ + saM. ] sRSTinA sauthI pahele vizALa Arasa, mahApralaya pachInA sRSTinA AraMbha mahA-saMkaTa (-saphruTa) na. [sa. mahat > mahA + saM.] bhAre meTI Apatti. 'kaMTesTrAphI' [saMskRta bhASA mahA-saMskruta nI. [saM. ma > maddA + saM.] vaidika mahA-sAgara puM. [saM. mahat > mahA + saM.] meTA samudra, 'esana' (hiMdI prazAMta eTalAMTika vagere) mahA-sAMtapana (-sAtapana) na. [saM. mat > mA~ + saM.] sAta divasa sudhI karavAnuM eka vaidika vrata. (saMjJA.) mahA-sAMdhivigrahika (sAndhi) puM. [saM, maddala > HI + saM.] bIjAM rAjyeA sAthe saMdhi ane kAla-karAra karavAnuM kArya karanAra. amaladAra [mahattvanA siddhAMta mahA siddhAMta (-siddhAMta) puM. [saM, mahat > mahA + saM.] mahA-siddhi zrI. [saM. mat > mahA + saM.] aNimA mahimA garimA ladhimA prApti prAkAmya Izitva ane vazitvanI AThe ucca siddhiemAMnI te te siddhi mahA-sevA strI. [saM. mahat > mahA + saM.] mATI ucca [vRddha bhikSu mahA-vira puM, [saM. mata > mahA + saM.] ucca kakSAnA mahAsthAna na. [saM. mat >= mahA + saM.] meATuM sthAna, gauravavALuM sthaLa prakAranI sevA-cAkarI mahA-huMsapada (-sa-) na. [saM.] vAkayamAMnI eka nizAnI, 'zrIva' (ga.ge|.) [AhAra mahAhAra puM [saM.mahat > maar + saM.] khUba khAvAmAM AvatA mahAhArI vi. [sa.,puM.] akarAMtiyuM mahA-hutAza huM. [saM. mahat >= mahA + saM.] prabaLa agni mahAMkuza (mahA kuza) puM. [saM, mahat > mahA + akrA] meTA ghATanA aMkuza (hAthIneA.). (2) yAganI e nAmanI eka mudrA. (yAga.) [puruSa mahAMta (mahAnta) puM [jue 'mahaMta.'] moTA puruSa, mahAmahAMbhodhi (mahambheAdhi) puM. [saM. mat>mahA + ammoSi] jae 'mahArNava'-mahAsAgara.' mahi jue 'mahI.' Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahi-tala(-La) 1763 mahIsAgara mahita (-La) juo "mahI-tala(-La)." pra.] mahiyArIne dhaMdhe mahi-durga e "mahI-durga." mahiyera, riyuM tame yera, riyuM) jUo mahiyara,riyuM.' mahidhara ja "mahI-dhara.' mahinarAvaNa DuM [saM.] e nAmane eka paurANika rAkSasa. mahinAtha e "mahInAtha." (saMjJA) [*mahiyara." mahinAna-dAra (maina(-)dAra) vi. jio "mahino' + mahi6 (meru) che. [saM. mAtRJda->mA. mAma-] juo ke. pratyaya.] mAsika pagArathI kAma karanAra mahi8-hejhalA strI. [saM.] nArI, strI, bAIDI, bairuM mahinA(-)dArI :nAne) -dArI) zrI. [ kA. pratyaya mahilA-Azrama 5. [+ saM. yAzrama, saMdhi vinA] juo mAsika pagAra, daramAya. (2) ja e "mahinA(-)-vArI." "mahilAzrama.' mihilA-vidyAlaya mahinAbhara (monA-bhara) kri.vi. jio "mahine' + "bharavuM.'] mahilA-pAThazAlA(-LA) strI. [saM.] strIonI nizALa, AkhA mahine, eka mahinA sudhI mahilA-vidyApITha strI, [+ juo "vidyApITha.] mahilA mahinAvALI manAvALI) vikasI. jio mahino+gu. yunivarsiTI vALuM ta.. + "I' pratyaya.] garbhavatI strI, sagarbhA mahilA-vidyAlaya na. [4, pR.na.] juo 'mahilA-pAThazAlA" sa, bhArevAI mahilAvibhAga kuM. [saM] sIenuM khAtuM, "vImensa sekarAna. mahinA(nevArI (mainA(9)vArI) zrI, jio "mahinA mahilAzrama puM. [+ saM. mA-ama] nirAdhAra ke dhaMdho zodhatI dvArA] mahinA mahinAne hisAbane AMkaDa, mahinedArI strIone AzrayanuM sthAna mahine-dAra (mai:-dAra) jeo "mahinA-dAra." mahiSa chuM. [saM.] bheMsane nara, pADe, bhese. (2) e nAmano mahinedArI ja "mahinAdArI.' eka paurANika asura-jue mahiSAsura." (saMjJA.) mahinevArI temane-vApI) juo mahinA-vArI." mahiSamardinI vi., sI. .] mahiSa nAmanA asurane mahine (mana) puM. [phA. mahInahu ] mAsa (30 divasane saMhAra karanArI durgA mAtA. (saMjJA.). samaya) [nAnuM nAna (u.pra.) rajasvalAe karavAnuM nAhavAnuM. mahiSa-vRtti sI, siM] pADAnA jevuM gamAra valaNa, gamAra nA rahevA (2vA) (rU.pra.), nA caha()vA (rUpra.) garbha vRtti. (2) (lA) mUrkhAI rahe. 0 AvA (..) rajasvalA thavuM. 0 kare, mahiSAsura puM. [+ saM. mahura) e nAmane eka paurANika karAva, 0 bAMdhave (rU.pra.) mAsika pagAra nakkI karavuM. asura ke jene mahAzakti durgAe saMhAra karyo hato. (saMjJA.) 0 ca8-8) (rU.pra.) mahinAnI mudata thavI. (2) rajasvalA mahiSAsura-madinI juo "mahiSamardinI." thavAno vakhata thaI jaze. (3) garbha rahe. 0 TharAva mahilI strI. [saM.] pADAnI mAdA, bheMsa. DobuM. (2) paTa(u.pra.) pagAra nakkI karavo. 0 tha (rU.pra.) rajasvalA thaye rANI. mukhya rANI mahinA vIta. (2) mahinAne pagAra caDavo] mahI-hi) zrI. [saM] pRthvI. (2) madhyapradezamAMthI nIkaLI mahine-mAsa (no) kri.vi. [+sa, samAnAthanI punarukti] viMdhyamAMthI pasAra thaI gujarAtane ArapAra vadhatI ane eka mahinA pUratuM, aMdAje eka mahino [8-La). khaMbhAtanA akhAtamAM paDatI eka moTI nadI. (saMjJA.) mahi-5, pati, pAla(-La) jue "mahIpa,pati, -pAla- mahIra (ma: na. (saM. mathita->prA. hima] chAsa mahipRSTha ja mahI-pRSTha." mahI-kAMThe . [saM. mahI + e "kAMThA.'] madhya gujamahimA chuM. (saM.] mahattA, gaurava, ma, pratApa, yaza rAtamAM Avele mahI nadIne baMne kAMThA vistRta pradeza, mahi-mATaluM meM mATaluMna. jio "mahiyara"+mATaluM.'] mevAsa. (saMjJA) paraNIne kanyA sAsare vidAya thAya tyAre mAtAnA gherathI mahI-gIrI (magIrI) sI. jio "mahA + kA.] chAsa apAtuM dANA-bhareluM mATI ke dhAtunuM vAsaNa vecavAne dhaMdhe, mahiyAruM jie "mahI." mahimA-vaMta (vakta), -nuM (-tuM) vi. [+ prA.vaMta + gu. "u" mahI-huM (maiDuM) na, jie "mahI' + gu. 'DuM' svArthe ta...] ta], mahimA-vAna vi. [+[. (r)vAna, .] mahimA- mahI-hi)-tala(-La) na. [.] pRthvInuM taLa, jamInanI sapATI vALuM, gauravazALI. (2) parAkramI mahI-dI5 chuM. [sa.] bAvIsa mAtrAno eka gaNa-meLa chaMda. (rSi) mahimna stotra na. [sa, manniH + rotra] "gannaH vAra tethI mahI-hi) durga kuM. [saM.] sapATa pRthvI upara kiloke gaDha zarU thataM zivastotra (puSpadaMta AcAryanuM raceluM). (saMjJA.) maNI(hi)-dhara chuM. [] pahADa, giri, parvata. (2) DuMgare, mahiya(-) (:ya(-)2) na. [saM. mAtaNU>prA. mahi4] magara riyuM na. [+gu thayuM svArthe ta.ka. mAtAnuM ghara, mAva- mahI-hi)nAtha mahI-hi), mahI- hipati, mahItaranuM ghara, piyara hi)-pAla(La) muM. si] rAjA, rAjavI mahiyAra(-)Na ame cAra(-2)ya) sI. [ja mahiyArI' mahI(hi)pRSTha na. [saM.] pRthvInuM uparanuM paDa, mahI-taLa +. (e) svArthe strI pratyaya], mahiyArI (me mahI-vAsI vi. [saMj.] mahIkAMThAnuM vatanI, mevAsI cArI) samI. [saM. mayitara>prA. magvAra + gu. "I' - mahIza,-zvara chuM. [saM. mahI +rA,zvA] jao "mahInAtha." pratyaya] dahIM basa vecavAno dhaMdho karanAra sadI, govAlaNI mahI-sAgara chuM. [saM.] mahIno akhAta najIkano paTa mATe mahiyAruM tame mAruM) na. jio "mahiyArI' + gu. "G" ta. hAI e bhAga. (saMjJA) [0pI (u.) satyanI kasoTI 2010_04 Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAsAgara saMgama 1764 mAnatI mATe sogaMda para mahInA jalanuM Acamana karavuM 5.vi. a.1, +vAi jhALa] maheNa sAMbhaLI hRdayathI mahIsAgara-saMgama (sama) puM. [saM.] mahI nadI jyAM baLanAruM [marma-vacana akhAtamAM maLe che te gujarAtanuM pavitra eka tIrtha. (saMjJA) maheNuM-haM(DNuM meNuM-) na. jeo "maheNuM +EaeNuM.] mahIM (maiM) anuga. [. ma >ma. mannahi>ja, gu. mahetara (me ta2) . saM. mahattara; sara0 RSazvara mAhi>mAMhiM>gu. mahI.] mAM, mAMhe, aMdara, vize. [0 mAnavAcaka zabdamAMthI] (lA.) bhaMgI harijana javuM (rU.pra.) eka gALa. 058 (rU.pra.) kAma sAthe mahetaraNa (maitaraNya) sI. [+gu "aNa strI pratyaya] ekAkAra thaI javuM] [vacce. (2) koIka vAra o "mahArANuM.' [dhaMdho mahI-mahI ( ma) .vi. ja e mahI,"-kribhava vacce mahetarAI (metarAI) sI. [+gu. "AI' ta.pra.) mahetarane maha (moDI) sI. jio "mahuDa' + gu "I' strI- mahetarANI (metarANI) strI. [+ gu. "ANI" strI pratyaya] pratyaya.] mahuDAnuM nAnuM jhADha. (2) (lA) dArU, [0 ca8-8)vI bhaMgI harijana strI, bhaMgiyaNa [bahetara.' (rU.pra.) dArUne naze tho]. mahetariyA (metariyA) chuM. [+gu. 'IzuM" ta.. juo mahuDI (mADI) vi. jio "mahuDuM' + gu. "I' ta..] mahetala (metala) a. [ara. muhalata: "latane vyatyaya] mahuDAne dArU pInAra, (2) nazAmAM cakacUra zaratI mudata. (2) (lA.) (zaratI) vAra, DhIla, vilaMba mahuDuM (moDuM na. siM. maw->pra. maduma + gu. 'huM' svArthe mahetAgIrI (metA-) asI. [ja e "mahetA' + phA.] mahetA ta..] mahuDAnuM phUla ke munImanuM kAma, kArakunI, gumAstAgIrI. (2) rikSakane mahuDe (mADo) puM, jio "mahuDuM.'] mahuDAnuM vRkSa dhaMdhe mihetA (mAnArthe) mahurata (moDarata) na. [saM. mahUrta, arvA. vada bhava - mahetAjI chuM. ba.va. [ja maheto' + gu. cha' mAnArthe.] tiSanI dRSTie paMcAMgamAMthI sAruM lagana ke TANuM zodhI mahetAjI-5da na. [+ saM.] mahetAjIno hoddo ke adhikAra kADhavAmAM Ave che ke, "zubha muhaM te. [0 karavuM (rU.pra) mahaMtAba (metAba) e mahatAba.' sArA prasaMgano AraMbha karavo. * jovaDAvavuM (rU.pra.) jezI mahetA (maeNtI) sI. jio "mahetA' + gu, "I' strIpAse jotiSanI dRSTie sAruM TANuM zodhAvavuM. 0 jevuM (rU.pra.) pratyaya.] mahetAnI strI. (2) mahetAjI, strI AcAryA jotiSanI draSTie sAruM TANuM paMcAMgamAMthI nakkI karavuM] mahetA-jI (maeNtIjI) na., ba.va. [+ e "cha" mAnArthe.) mahuvara (movara) sI. jio saM. murImAMno "mura;' strI mahetA (mAnArthe) A zabdane saM, madhuraja sAthe karaze saMbaMdha nathI.] lAMbI maheti (meto) pu. [saM. mAtA; enuM lAghava "ma' maNapUMchaDI ne nAnA peTALavALA taMbaDAnA moDhe be nAnI naLI kAlamAM rAjayanA meTA amaladArano vAcaka hata] (lA.) vaLagADI pAvAnI paddhatie kaMkIne vagADAtuM eka vAgha, moralI nAmuM lakhanAra hisAbI kArakuna, (2) zALAne mukhya maheka (mekatha) strI. jio "mahekavuM.] sugaMdhanI keraNI, rikSaka. (3) talATI. (4) jana samayamAM amaladArI suvAsa phelAve, baheka. [0 mAravI(rU.pra.) sugaMdha AvavI] hoddA bhagavyAne kAraNe nAgara kAyastha brahmakSatrI brAhmaNa mahekama (mekama) puM. [ara. mahekamA] hisAba tapAsanAra vANiyA vagere kAmamAM cAlI AvatI avaTaMka (sara, amaladAra, "oDiTara. (2) na. kacerInI vyavasthA karanAra narasiMha mahetA.) khAtuM. (3) taMtra-racanA, "seTa-apa,' 'esTAblizamenTa' mahedavI (medavI) vi. jio "mahedI," enuM phA. vizeSaNa) (ha. kA.) mahedIpathane lagatuM. (2) mahedI paMthanuM anuyAyI mahekamI (meM kamI) vi. [+. "I' tu.ma.] niyamita pagAra- mahedI (me:dI) 5. [ara.] muslima ziyApaMthanA eka dAra, sthAyI, 'regyulara' madhyakAlIna saMta (jemane "mahedavI saMpradAya cAlu thayo.) mahekarDa (meM kava) a.ka. da.mA. mAva8] sugaMdha karAvI, mahenata (maeNnata) cI. [ara. mihanata ] kAma karavAmAM suvAsa phelAvI. mahekAvuM (mekAvuM) bhAve, ji mahekAvavuM vAta zrama, parizrama, jahemata. (2) AyAsa, prayAsa, (me kAvavuM) pre. sakri, prayatna. (3) vaitaruM, majarI. (4) baLa, jora mahekATa,2 (mekATa,2) . jio "maheka' + gu. "aTa- mahenatakaza (megnata-) vi. [+ phA.] ma Ara' ka,pra.] maheka maheka thavAnI kriyA, baheka mahenata-majUrI (menata) zrI. [+juo "mArI.] amane mahekAvavuM, mahekAvuM (maikA) e "mahekavuM'mAM. vALuM vaitaruM mahecchA strI. [saM. mahag>mahA + chA] beTI IcchA, mahenatANuM (eNnatANuM) . [ara. mihanatAna], mahenatAmahAkAMkSA, mahattvAkAMkSA maNa (maeNnatAmaNa) na. jio "mahenata' + gu. "AmaNa maheccha, 07 vi. [saM. maha[>ma +chu, moTI ta pra] mahenatane apAto Arthika badale, rejI, "remyuIvALuM, mahAkAMkSI, mahatvAkAMkSI maheviyuM, mahesuluM (maNa) na. jie "maheNu" + gu. mahenatI (maeNnatI) vi. [ja mahenata' + gu. "I' huM" svArthe ta... + 'iyuM svArthe ta..] A maheNuM.' ta.ka.], tu vi. [+gu. 'u' ta.ka.] -nUDuM li. [+gu. (padyamAM.) DuM svArthe ta...] mahenata karanAra udyogI, kAmagaruM, maheNAM-La (meNAM) vi. juo maheNuM' + gu. A kAmaThuM narezana' 2010_04 Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahephila 1765 mahadaya-parva mahephila (be kilo . (ara. mahaphila 1 gAnatAnA ba.va. .1 mahelAtA samaha ghaNAM mahAlatA samaya meLAvaDe, mijalasa, jalaso. (2) ujANI mahellA-dAra (mellA-) vi. jio "mahello' + phA. pratyaya.] mahesUja-( jUja - vi. [ara. maha6] sahIsalA- maholAmAM rahenAruM, mAhalAnuM paDezI. (2) mahelAno mata, surakSita. (2) bacAveluM, bacata raheluM IjAro rAkhanAra [poLa, "sTrITa mahebUba ( ba) (ara, makhUba priya, vahAluM, mahabUba mahele huM. [ara. mahahalaha ] maTe vAsa, pADo, vADe, mahemAna (me mAna-) puM, na. aai. mahamAna] paraNe, mahevAsa (mevAsa) 6. siM. maNIyA] mahIkAMThAnA atithi [mATenuM makAna, atithigRha vizALa pradeza, mevAsa (rahenAruM, mevAsI mahemAnakhAnuM (memAna) na. [+ o "khAnuM.'] mahemAno mahevAsI (mevAsI) vi. [+ gu. "I' ta.ka. mahI-kAMThAmAM mahemAnagata (memAnagatya),-tI sI[+juo gata maheza, thara 5. [saM. maha>g + 24,-a] moTe rIta- prakAra' artha.] + gu. "I' vArthe te.pra. ahIM Izvara, paramezvara, paramAtmA. (2) ziva, mahAdeva, zaMkara, sa, nari sI levAnI jarUra nathI, tethI mahemAnagati raka. (saMjJA.) asiddha zabda che.] mahemAnI, atithi-sahakAra, pareNA- mahezvarI strI, [saM.] pArvatI devI, go. (saMjJA.) cAkarI, paroNAgata, khAtara, baradAsa mahevAsa vi., . [saM. mahat>mahA +zvAsa, ba. trI,] mahemAna-gIrI (maeN mAna-) zrI. [+ ko.] e "mahemAna- moTA dhanuSavALe puruSa, meTa dhanurdhArI gata." [mahemAna-khAnuM.' mahesarI vi, . saM. mAhezvari->pra. maherari -] mahemAna-ghara (me mAna-) na. [+ ja "dhara.'] juo juo methI.' mahemAna-dAra (maeN mAna-) vi. [phA. pratyaya] jene tyAM mahemAna mahela (maeN bhUla) cI. na. [ara. mahasUla ] prajA taraphathI Avyo hoya te gRhastha, yajamAna "hosTa' hara koI prakAranA padArthonA utpanna ane bahArathI AvatA mahemAnadArI (maeN mAna-) cI. [+pha. pratyaya], mahemAnI, | mAla upara levAta ka2, jakAta, vere, tarI, "revanya" (me mAnI) sI. [+ gu. "I? ta.ka.] e mahemAnagata. "TaMkasa' (varo vileTI jakAta - badhAM mahesUla che) mahera (me 2) zrI. [kA. miha2] ku.pA. prasAda, anu-graha, mahesala-vasa, lAta (mesUla-vasUla,-lAtya akI. [+ maherabAnI, mAyA, "greisa' (grahavALI najara juo 'vasUle 'vasUlAta.] mahesula ekaThI karavAnI kriyA maheranajara (mera) sI. [juo "najara.] kRpA-daSTi, anu- mahesUla-vibhAga ( la-) 5. [+ saM.] sarakArI maherabAna (me 2-) vi. [ kA. pratyaya] mahera karanAruM, Avaka khAtuM, revanyu DipArTamenTa kRpA batAvanAruM, anugraha karanAruM. (ra) hoddedAra amala- mahesUla-vera (mesala) puM. [+juo "vere.'] harAI kAra vagerene mATenuM eka saMbodhana jAtamAM mahesUlanA rUpamAM levAtA ka2 [lagatuM, 'phikala maherabAnI (me 2.) strI. [+ kA. pratya] jao "mahera.' mahesulI (mesulI) vi. [+gu. 'I' ta...] mahesalane maherama (me rama) vi. vi. mahuram] pAsenuM aMganuM vahAluM maheMdra (mahendra) puM. [saM. mahattama +tra] svargane mukhya samuM (patnI sivAya) miNa.' sattAdhIza gaNAto i. (saMjJA) (2) e nAmane dakSiNanA maherANa (maeN rANa) puM. saM. mALeva dvArA] e "maherA- pradezanA eka parvata. (saMjJA.). maherAba (maeN rAba) puM. [ara. miharAbu] majidamAM besIne mahegiri (mahendra), mahedrAcala(La) (mahendra) j[+ saM. namAja paDhAvavAmAM Ave che te pagathiyAMvALI beThaka (pazcima savA ja e maheMdra(2).' divAlamAM karelI). (2) ghumaTa mahochava chuM. (saM. mahoraNaa>mA. monTasa, prA. tatsama] maherAba-dAra (maeN 2Aba-), maherAbI (maeN rAbI) vi. [+ ja mahatsava." (2) zrIvallabhAcAyaeNjInA pautra zrIphrA. pratyaya; + gu. "I' ta...] maherAbavALuM. (2) ardha gokulanAthajIne mAgasara suda chaThanI rAtrine janmotsava. goLAkAra (puSTi.) maherAmaNa (merAmaNa) puM. [maM. mahAIva dvArA mahAsAgara, mahotpAta chuM. [saM. mahag>H +me utpAta, mahAsamudra. (2) vi. (lA.) vizALa paTa ke mananuM, udAra moTI Aphata, kaeNTeTrAphI" (na..) mahotsava . (. mahan>mag +3rUa] moTa. occhava, maherI (merI) , [hiM. meharI] rahI, nArI, baruM meTuM ujavaNuM, maTe tahevAra, mahocchava mahera (mera) puM. pAlakhI UMcakavAno dhaMdho karanAra bheI mahodadhi . saM. mahU>.mahA+]i e "mahArNava." mahela (mela) pR. [ara. mahahala] mahAlaya, rAjamahAla, mahodaya puM. . mahA >mag + 3Dha maTI caDatI, bhAre rAja maMdira (zAhI ke rAjavIne kuTuMbanuM) utkarSa (2) e mahAzaya(ra)." (gRhastha vagerene mahela-vAsI (mela) vi. [ saMpuM] mahelamAM rahenAruM saMbodhana mahelA ja mahilA.' mahodaya-parva na. si.] mAgha athavA piSa mAsamAM somavAre mahelANa (lANa) na. [4 o "mahelavuM' + gu. "ANa' suryodaya samaye amAsane prathama bhAga zravaNa nakSatra ane kR4] mUkavAnI kriyA. (2) chuTakAre. (3) mukAma-(pravAsane) madhyabhAga-vyatipAtanA chele bhAga hoya te eka puNya mahelAta (melAta) strI. [ja mahela + ara, "ata' poga. (je.) 2010_04 Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAdAra 1066 mahodAra vi. saM. ma>> mahIM + sAra] khUba ja meTA dilanuM. (ra) sakhAvatI, dAnavIra mahonnata vi. [saM. mat> mA + unnata] khuba khma UMcuM. (ra) sArI rIte caDatI pAmeluM mahopAdhyAya puM. [saM. mahat >mahA + kavAthA] saMskRtanA vidvAna puruSanI evI eka mAnada padavI mahobata (mA:khata) strI. [ara, mahakhat] sneha, prema, pyAra. (2) pidmAna, eLakhANa. (3) maitrI, Dha:stArI mahobatI vi. [+]. I' ta.pra.] mahematavALuM, sneha rAkhanAruM, premI mahora (mo:2) strI. [aa. muhUr] senAnA sikko, sauryA. (2) sarakArI ke phrAI saMsthAnI vigata ke nizAnI dharAvatA sikko ane enI chApa, 'saula.' [. mAravI, . lagAvavI (3.pra.) kadara tarIkenI navAjeza karavI. (2) pramANita karavuM] [netAgIrI, AgevAnI, saradArI mahorakI (mAHrakI) strI. [sa. mulara > prA. murI dvArA] mahora-chApa(mAH2-) strI, [jae 'mahera' + 'chApa.'] dastAveja khata vagere uparanI sarakArI sikkAnI chApa mahoradAra. (meM:2-) vi. [saM. mu>prA. + phA. pratyaya] AgevAna, agresara, netA, nAyaka maharodAra.(mAHra-) vi., strI. [jue 'maheAra'+A. pratyaya.] (lA,) begama, patnI [chApavALuM, saula-baMdha mahora-baMdha (mAHra--budha) vi. [phA. mu-navuM] maheramahoravuM (maeN:ravuM) sakri. khaLAmAM UpaNatAM dANA sAthe sAM paDe te vALI dUra karavAM. maherAvuM (maeNrAvuM) karmaNi,kuM, mahorAvavuM (mAHrAvavuM) ke.,sa.kri. maheArAvavuM, maherAvuM (maeNrA) jae 'mahAranuM'mAM. mahoruM (mA:ruM) na, [phA. muhUhU ] makaDuM. pUtaLuM, bAvaluM. (2) mUrti upara caDAvAtA mUrtinA AkAranA khAlaro. (3) khelamAM te te mANasane dAnava pazu vagerenuM meDha paherAvavAmAM AvatuM kheAkhuM, 'mAska.' (4) zetaraMjanuM pyAduM mahorA (maeN 2) puM. [saM. muH-> prA. muddarba-] kaI paNa vastunA AgalA bhAganA dekhAva, (ra)vahANa AgaTa eTa vagerenA AgalA bhAga. (3) saMgItamAM dhruvA ke asthAInI kaDI. (4) kustInA AraMbhanA dAva ke peca. (5) talavArane dhA. (6) sarpanA tALavAmAMthI maLatA goLa capaTA padArthe (je sarpanuM jera cUse che ema manAya che.) (7) ghasIne ApavAmAM AvatA caLakATa mahola (mAla) puM, [ara. mahala] jue 'mahela.' maholAta (mo:lAta). [+ ara. 'At' ba.va.ne pra.,zrI.] jue 'mahelAta,' maholkA strI. (saM. maddata > mA + 3[] AkAzamAMthI paDatA meTA kharatA tArA. (2) mADhuM UMbADiyuM mahollA-dAra (meHllA-) vi. [jae (maheoNleTa' + phA, pratyaya.] jaA mahelA-dAra.' maholle (maHlle) puM. [ara. mahalatuM] jue 'mahele ' maho-vAsA (mAHvAse) puM. [saM. mula > prA. mA~ + saM. vAsa$-> prA,vAsa] DhAranA meDhAnA eka rAga _2010_04 maLa-dAya maLa jue 'mala,' [. karavA (rU.pra.) haMgavuM, jhADe pharavuM] maLavuM jae 'malakavuM.' maLakAvuM lAve,kri maLaDhAvavuM ke.,sa.kri. maLakAvavuM, maLakANuM ja 'maLakanuM'-malakanuM'mAM. maLakI A. [jue 'maLa' + gu. 'kuM' svArthe ta.pra. + 'I' ' pratyaya.] nadImAM ghasaDAI AvelAM kAMpa kAdava retI vagerenI TharIne banelI jamIna maLakuM vi. jarA meLuM, svAdamAM phika maLa-kSAlana jue 'mala-kSAlana.' maLa-gUgaLuM vi. [jae 'maLa'+ 'gUgaLuM.'] tana meluM, sAva gaMduM, mela-gaLuM maLa-cUsiyuM vi. [jae 'maLa' + cUsavuM' + gu. 'iyuM' kR.pra.] maLa cUsI le tevuM. (ra) (lA.) khUba leAbhI, makhkhI sa maLa-cUMthaNuM, maLa-cUMthiyuM vi. [jue 'maLa'+ 'thavuM' + gu. 'aNuM'-'iyuM' ka vAcaka kR.pra.] maLa graMthanAruM. (ra) (lA.) leAbhI, kaMsa, (3) nANAM dhIrI vadhu kaDhAvanAruM. (4) bahu luccuM maLa-janya ja 'mala-janya.' maLa-jaLa na. [jue 'maLa' + 'jaLa,'] meluM pANI, gaMduM jaLa maLaNu na. [jae 'maLavuM"+gu. 'aNa'kR.pra.] maLavAnI kriyA, meLApa, mulAkAta. (ra) meLa, saMpa, ekatA. (3) sneha, prIti maLata na., -tara na. (-ya) sI. [jue maLavuM' + gu. 'ta' *tara' kR.pra.] badalAmAM kAMI maLavuM e, raLavuM e, kamAI, kramANI, 'riTarna,' emeyumenTa' maLatAvaDuM vi. [jue'maLanuM' + gu. 'tuM varte.kR. + 'AvaDuM' svArthe rR.pra.] saunI sAthe AnaMdI svabhAvathI maLI janAruM, milanasAra maLatA-zeka huM. [jue 'maLavuM' + gu. 'tuM' varte. rR. + saM, vizeSanA a. taddabhava.] MpatIne paraspara zraDhAnI anukULatAne kAraNe rahetA saMpa maLatiya(-ce)! (-Nya) strI. [jue 'maLatiyuM'+ gu. 'a(-e)Na' srIpratyaya.] maLatiyA svabhAvanI A maLatiyANu na. [jue 'maLatiyuM' + gu. 'ANa'svArthe ta.pra.] maLatAvaDApaNuM maLatiyA-paNuM na. [jue 'maLatiyuM' + gu. 'paNuM' ta.x, ] kapaTI sAmelagIrI, kusahayeAga, meLApIpaNuM, melI saMtalasa, 'kahyunana' maLatiyuM vi. [jae 'maLavuM' + gu. '' rR.pra. + 'chayuM, svArthe ta.pra.] haLImaLI sAthe kAma karanAruM, maLatAvaDuM. (2) pakSakAra. (3) sAthIdAra maLatI zrI. juo 'maLavuM" + gu. 'tuM' varta, kR + 'I' hIma pratyaya.] maLatiyaNa zrI, (2) samAnatA. (3) dAstI maLatuM vi. jae maLavuM' + gu. 'tuM' va. rR.] lAgu paDatuM, 'maeNciMga.' (2) nA jevuM, 'eNnaleAgasa' maLatyAga jae 'mala-tyAga,' maLa-dUSita jae 'mala-dUSita.' maLa-doSa jue 'mala-dAya.' Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maLanAra maLa-dvAra jue 'mala-dvAra.' maLa-parIkSA jae 'mala-parIkSA.' maLa-bhedI jae 'mala-bhedI.' maLa-maLavuM a.kri. [anu.] AMkaDI AvavI, (peTamAM) caMkAnuM maLa-mArga jue 'mala-mArga.' maLa-mAsa jue mala-mAsa.' maLa-mUtra jue mala-mUtra.' maLa-rAdhaka jae 'mala-rAdhaka.' maLa-rAyana jae. 'mala-rAdhana' maLa-vikAra jue 'mala-vikAra.' maLa-visarga, -jaina jue 'mala-visarga,-jaina.' maLavuM a. kri, siM, miru ] ekaThuM thayuM, teDhAvuM. (2) ekarUpa thavuM. (3) ghaTTa thavuM (dUdhanuM dahIM-rUpe). (4) prApti thavI. (5) mulAkAta karavI. (5) jaDI AvavuM, lAdhavuM, khAvAyeluM prAta thavuM. (6) vicAramAM samAnatA AvavI. (7) baMdha thavuM. (bhUtakRdaMta kartari prayAga : 'huM ene mathaye' vagere.) [maLatuM AvavuM (rU.pra.) sarakhuM lAgavuM. maLatuM karavuM (rU. pra.) samAna karavuM. maLI javuM (rU.pra.) phUTI sAmA sAthe bhaLavuM AvI maLavuM (rU.pra.) devasaMyoge prApta thayuM. jIva maLA (rU.pra.) maitrI thavI] maLAvuM bhAve.,kiM., meLavavuM pre., sakri . maLa-zuddhi jue mala-zuddhi.' maLa-zASaka jae mala-zeAdhaka' 1717 maMcuriyA maMgala(-La)kAmanA (mala,-La-) jI. [saM.] zubha kalyANa kArI icchA [prabhAta maLasakuM na parA, parADhiyuM, vaheluM savAra, aruNeAca, maLa-taMbhaka (-stambhaka) jae mala-staMbhaka,' maLa-staMbhana (-staMbhana) jae mala-staMbhana.' maLAvaDA puMchuM. jue 'mahAlanuM' dvArA.] jae 'malAve.' maLAvarodha juo 'malAvare dhara' maLavuM, maLAvuM' jue 'mALanuM'mAM. maLAvuMre jue 'maLavuM'mAM. maLAzaya jae 'malAzaya,' maLAhArI jaA malAhArI.' maLiyAgara, zuM jue 'maliyAgara,ruM.' maLI zrI. saMjeriyA upara rahetI geDhAMnI thappI. (2) rUnI gAMsaDI. (3) tela nIce jAmele! kITA. (4) paiDAnI nAmAM thatA teliyA kIcaDa. (pa) hanumAnanI mUrti uparanA teliye sUkA ragaDa maLeAtsarga e maletsa' maMkI-kaeNpa (makI-) zrI. [aM.] vAMdarA-TemapI (TADhanA divaseAmAM mAthe paherAtI) maMgala-kAraka (mala-) vi. [saM.], maMgala(-La)-kArI vi. [saM.,puM.] zubha karanAruM, mAMgalika [kAma maMgala(-La) kArya (mAla-,-La-) na. [saM.] zubha.ane kalyANakArI maMgala(-La) pherA (mala-,-La-) puM., kha.va. [+ jaA kerA.'] hiMdu lagna vakhate vara-kanyA agnine pharate pradakSiNA kare che te cAra pherA maMgala(-)-vAra (maGgala-,-La-/ puM. [saM.] jae 'maMgala(3).' maMgala(-La)-sUtra (mala-,-La-) na. [saM.] lagna vakhate hiMduemAM kanyAnA kaMThamAM varavALA taraphathI paheravA bheTa apAtA senAne dArA maMgalA(-LA) (malA,-LA) zrI. [saM.] puSTimArgIya maMdiramAM AThe darzanAmAMnAM savAranAM pahelAM darzana. (puSTi.) maMgalA(-LA)caraNu (malA,-LA-) na. [+ saM, acaLa] koI paNa mAMgalika kAryanA AraMbhe iSTadeva ke guru vagerene uddezIne karavAmAM AvatA OAtra-pATha maMgalAcAra (malA) kuM. [+ saM. mancAr] AraMbhanI mAMgalika kriyA. (2) (lA.) AzIrvAda maMgalA(-LA)STaka (malA-,-LA) na. [+ s, zra] AThe zlokAnA AraMbhanA maMgaLa pATha. (2) AsIrvAdanA ATha zlArka (lagnasamayanA) maMgaLa (makuLa) jue 'maMgala.' maMgaLa minA (mALa) jue 'maMgala kAmanA.' maMgaLa-kArI (maLa-) jue 'maMgala-kArI.' maMgaLa kArya (maLa-) jue 'maMgaLa kArya.' maMgaLa pherA (maLa) jue 'maMgala pherA,' maMgaLa-bhoga (mALa) jae 'maMgala-bhega.' maMgaLavAra (maLa-) juA 'maMgala-vAra,' maMgaLasUtra (maLa-) 'maMgala-sUtra.' maMgaLA (maLA) jue 'maMgalA.' maMgaLAcaraNu (mahuLA-) jue 'maMgalAcaraNa.' maMgaLASTaka (maDuMLA-) jue 'maMgalASTaka.' maMgaLiyuM (maLiyuM) vi., na. [jue 'maMgaLa' (vi.) + gu. 'iyuM' ta.pra.] (lA.) makAnamAMnuM jALiyuM, kalamadAna, vaeNnTileTara' (na.mA.) [jae 'maEADI.'maMgAvavuM, bhaMgANuM jae 'mAMgavuM'-mAgavuM"mAM (paraMtu AmAM maMDhADI srI. [jae 'maMkoDA' + gu. 'I 'patyaya.] cIja vastu vagere bahArathI Ave evI pravRtti karavI maMkAza huM. [jue makADo.] jae 'makADo,' eTalA ja ardhuM che.) [calAu cale maMriyuM na. chAparAmAMthI paDatuM sUryanuM teja, heriyuM maMgALA puM. patharA ke I TA vagere gAThavIne banAvelA kAmamaMgala(-La) (mala,-La) vi. [saM.] zubha pavitra, kalyANa- maMca (ma-2) puM. [saM.] mAMcaDA. (2) parlaMga, mAMceA. (3) kArI. (ra) puM. e nAmanA AkAzI eka graha. (saMjJA.) kAmacalAu ke kAyamI prakAranI AMdhelI nyAsa-pITha, pleTa(3) e grahanA seAma ane budha vaccenA vAra, bhemavAra phaeNrme.' (4) nyAyAsana, 'phaeNrama' (saMjJA.) (4) na. graMthAraMbha ke kAryAraMbhanA AraMbhanuM stavana OM gIta. (5) kalyANa, bhadra, kuzaLa, kSema, zubha _2010_04 maMgala(-La)-bhoga (maGgala-,-La-) puM. [saM.] puSTimArgIya maMdiramAM savAre ThAkArajIne jagADatI veLA dharatuM naivedya, (puSTi.) maMcuriyA (mancuriyA) puM. [aM., cInanI IzAne AvelA enA tAbAnA e nAmanA eka deza. (saMjJA.) Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maMchA 168 mahaLAkAra maMchA (mA) . [sa. manISA. a. tadabhava) e maM5-kAra (maTha5-) vi. [saM.] mAMDavA janAra ["manISA." maMDapa-kSetra (maDapa-) na. [saM.] jeTalAmAM samiyANe nAkhe maMjana (ma-jana) na. [saM.] coLIne snAna karavuM e, hoya teTalI jagyA ghasIne (vAsaNa) sApha karavAM e. (3) dAMte ghasavAnuM carNa, maM5 (maNa5) . siM.] mADavo. (2) taMbu, samiyANe. 'Tatha-pAvaDara (3)kuMja-sadana, 'Armara." (4) makAnamAM moTo khaMDa, maMjara (magaja) puM. [ara.] dekhAva, dazya. (2) cahere "hela" (ha.ga.zA.) maMjari-rA) (majari, strI. [saM.] jhADa velA vagerenI maM5-muhurta (maSTha5-) na. [sa.] lagna prasaMge mAMDe phaTa, mAMjara nAkhavAnuM sAruM lagna ke mUrata maMjarita (mA-jarita) vi. [], maMjariyALuM vi. [sa. maM5-vidhAna (maDapa-) na. si.] maMdira ke evuM dhArmika mananI + gu. ALuM' ta.ka. mAMjaravALuM makAna racavAnI prakriyA maMjarI (maDa-jarI) ja e maMjari." maM55(9)Na (maDapA-) na. [+ saM. ro- roIna lagna maMjAnI 2mata (ma-jAnI-) . lakhoTInI ramata janoI vagere prasaMge mAMDa khaDe karavAnI vidhi maMjAmaNa na., (artha). -7 strI. [jao "mAMjavuM" + gu. maMpikA (maDapikA) strI, siM] nAne mAMDavA. (2) gAma Ama"-AmaNI' ka.pra.] mAM javAnI kriyA. (2) mAMjavAnuM ke nagaranuM jakAta levAnuM ja nA samayanuM nAkuM, mAMDavI, cokI mahenatANuM maMDaravuM (maravuM) sakri. cAre taraphathI gheravuM. saMtarAvuM aMjAra (bajAra) . siM. mar) jAo "mAMjAra, karmaNi, kri. maMharAvavuM che., sakri. maMjarI (mArI) . [saM. mAnArI ja "mAMjArI. maMharAvavuM, maMdarAvuM e "maMDaravuM'mAM. majAvavuM, majAvuM ja mAM javuM'mAM, maMDala(La) (maDala -La) na. [sa.] goLa cerasa athavA maMjila (majila) 5. [ara.) mALe, majale. (2) musA- kaI paNa vyavasthita AkRtine ghera, vartuLa, kaMDALuM. pharImAne che te mukAma paDhAva (2) samUha, samudAya, meTuM TeLuM. (3) sAmAjika maMDaLI, maMjilagAha (majila-) . [+ phA.] musApharakhAnuM, utAre. jamAta, " sAyaTI," "laba'.(da.bhA.), "pUre' (A.bA.), (2) sarAI, dharmazALA baeNDI," "orDa, isTiTayuzana." (4) pradeza, mulaka, maMjiSThA (maji-ThI) sI. [saM.] juo "majITha. meTo prAMta. (5) veda vageremAM sUtone te te samUha, maMjIra (macchara) na. [saMpaM.na.] asIenA paganuM eka ghareNuM, (6) devanA avAhana mATe pUravAmAM AvatuM dANu vagerenuM jhAMjhara, jhAMjharI [kAMsiyAM. (3) jhAMjharI, karatALa yaMtra maMjIrAM (maccharAMna, ba,va, jhAMjha, kAMsI-ThAM. (2) maMdrala(-La-nRtya (maNDala -La) na. [sa.] cakrAkAra nakkI karI maMju, hala (ma.) vi. [saM.] sukemaLa raNakAvALuM. (2) emAM khelAtuM samUhanRtya. (na..) madhura, sukomaLa. (3) ramaNIya, suMdara maMla-prayANa (maDala-) na. [saM.] saraghasa, "prosezana' maMjulatA (magajulatA) zrI. [saM.] maMjala hovApaNuM maMdalA(-LA)kAra (malA -) puM, maMDhalA(La)kRti strI. [+sa. maMjUra (majara) kri.vi. [ara.] mAnya, kabala, bahAla mAM-vAra, mA-zata] goLa AkAra, (2) vi. goLAkAra, maMjUrI (majurI) strI. [ara.] mAnyatA, bahAlI, " eN na." "sarkayulara." (ma.Dha) (2) (lA) paravAnagI, anujJA, anumati, emavala." (3) maMDali(-Liyaka (macchali.Li)) jue "maMDalIka." joDANa, "esesanA maMDalI -LI) (maDalI,-LI) samI. [saM.] nAne samUha ke maMjaNA (mara-jaSA) sI. si.1 pI. (2) majAsa ToLuM, ToLI. (2) sabhA, sesAyaTI, "eselphI." (3) maMje (ma-je) muM. ramavAnI moTI gaLI, kere, laTo. bhagavaddhArtA karanAra temaja kIrtana karanAre nAnA veNavone [-jA TIcavA, -je ramavuM (rU.pra.) lakhoTAnI ramata ramavI, samUha. (puSTi.)() bhajanikone nAne samuha, bhajana maMDaLI 0 utAra (ra.a.) magarUrI utarAvavI] maMDalI(-LI) (maNDalI(-La)ka) . [saM.] khaMDiye rAjA maMTha-tAla (7) 5. siM] saMgItano eka tAla, (saMgIta.) maMDalI(-LI)-nRtya (maDalI,-LI.) na. si.] juo "maMDalamaMTana (maDana) na. [saM.] zaNagAravuM e, vibhaSita karavuM nRtya.' e. (2) samarthita karavuM e koI paNa eka matanuM) maM (-Lezvara (maDa(-Le)zvara) . [saM. ma0&+ zvara maMTana-priya (maDana-) vi. [e.] sArthakatAvALuM, maMDanAtmaka, jae "maMDalIka." (2) sAdhu-saMnyAsIono eka mAnavAyaka karkaTiva." (na de.). kiravAnI kriyA hodo ke padavI maMTana vidhi (maDana) puM. [saM] zaNagAravAnI ke sajAvaTa maMDa6 a.kri. [2. prA. maMz] macyA rahevuM, lAgyA rahevuM. maMTana-vRtti (macchana) strI. siM.] khaMDana karavAne badale (kAma) ka javuM. (A arthamAM saumAM A dhAtu rUDha che) viSayane sthApita karavAnuM valaNa (2) zarU karavuM. [maMDI 5havuM (rU.pra.) karyo ja javuM] manAtmaka (maDanAtmaka) vi. [sa. maghara + Adamana-] maMDhaLa (mar3aLa) jeo "maMDala." jemAM siddhAMta vagaranuM samarthana karavAmAM Ave e prakAranuM maMdaLa-nRtya (maDaLa-) e "maMDala-nRtya.' samarthananA rUpanuM, maMDana-priya, "kasTraTiva' (caMna). maMTaLAkAra, maMDaLAkRti (maLa) jeo maMlAkAra, * * 2010_04 Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maMDaLika 1769 'maMDalAkRti.' maMDaLika (maLika) jaA 'maMDalika'-maMDalIka.' maMDhaLI (maDaLI) jue 'maMDalI.' maMDaLIka (maDaLIka) jae 'maMDalIka.' maMDaLI-nRtya (maDaLI-) jaA maMDalI-nRtya.' maMDaLezvara (madgaLezvara) jaA 'maMDalezvara,' maMDhAI (maNDAi )* strI. [ja mAMDavuM + gu. 'AI ' kR.pra.] nANuM dhIranAra vyAja uparAMta kAMI laIne cApaDAmAM khAtuM pADI Ape che e mahenatANuM, maMDAmaNa maMDAu (maDAu) vi. [jae 'mAMDavuM' + gu. caNataramAM mAMDI zakAya tevuM (paththaranuM eluM) maMDhANu (maNDANa) na. [ja 'kR.pra.] 'mAMDavuM'+ gu. 'ANa' kRx.] mAMDhavuM e, zarUAta karavI e, AraMbha. (ra) varasavA mATe vALenuM gherAIne ghUmavuM e. (3) mULa pAyeA. (4) kavA ke vAva uparanA thALA uparanA kAsa mATenA mAMcaDA. (5) sAraMgImAM nIcenA paheALA bhAga, (6) vaiSNavAne utArA ane bhejananuM sthAna, (puSTi.) maMDhApA puM. [jae mAMDavuM' + gu. '(A)puM.' kR.pra.] gharama dharaNu karIne pharI ghara mAMDhavuM e maMDhAmaNu (maNDAmaNa) na., -NI strI. [jae 'mAMDavuM" + gu. 'AmaNa' 'AmaNI' rR. pra.] jae 'maMDAI ' maMDAvavuM, maMDhAluM A mAMDavuM"mAM. aMtita (maNDita) vi. [saM.] zaNagAreluM, zebhita kareluM maMDIla (maNvIya) jae 'maMdIla'. maMDUka (maka) puM, [sa.] deDakA maMDUka-STi (maNUka") strI, [saM.] deDakA jevI saMkucita najara, saMkucita bhAvanA maMDUka-saMtRpti (maka-satRpti) strI. [saM.] cADAthI saMtAya, 'selpha-kaeNplaeNsansI' (a.rA.) maMDUkAsana (maNUkAsana) na. [+saM. mAsana] cAganuM e nAmanuM eka Asana. (cega.) maMDra (mahUra) na. [saM.] leAkhaMDanA kATanI davA tarIke upayeAgamAM AvatI bhasma, (vaidyaka.) maMtramugdha maMtra (mantra) puM. [saM.] vicAra. (ra) maMtraNA, vicAraNA. (3) dhArI asara karanAra manAtuM rahasyapUrNa vAkaSa, (4) vaidika RcA. (5) jAduI ilama, jaMtara-maMtara. [. ApavA, 0 devA (rU.pra.) ziSyane dIkSA ApavI. diamonds karavA (rU. pra.) rahasyamaya vicAra karavA. 0 phUMkavA (rU.pra.) maMtraprayAga karI zakti arpavI. bhaNAvavA (rU. pra.) khATI zikhAmaNa ApavI. 0 mAravA (rU.pra.) maMtarI ApavuM. * mUkA, 0 melavA (rU. pra.) chUpI salAha ApavI] maMtra-kartA (mantra-) vi.,puM. [sa, mandar mantrALAM vAto, puM.], maMtra-kAra (mantra) vi., puM. [saM.] maMtra ke maMtronA racanAra RSi maMtra-kAla(La) (mantra-kAla-La), puM. [saM.] venI saMhitAenI racanAnA samaya, saMhitA-kAla maMtra-gRha (mantra) na. [+saM,, puM. na.] khAnagI maMtraNA karavAnuM makAna, maMtraNAlaya . aMtara (mantara) puM, [saM. mantra, arvA, tadbhava] jAduI maMtra, jaMtara-maMtara. [. devA (rU. pra.) celAne dIkSA ApavI. 0 paDhavA (rU.pra.) jAduI asara karavI. . phUM kA * mArA (6. pra.) jAduI asara karavI. 0 mUkavA, . melavA (rU. pra.) chUpI salAha ApavI] [melI vidyA, jAdugarI aMtara-jaMtara (ma-tara-jantara) puM., a.va. [+ jae 'jaMtara.'] maMtaravuM (mantaraNuM) sa.kri. [saM. mantra, a+. taddbhava] maMtra khelI enI asara UbhI karavA prayatna karaveA. (ra) (lA.) bharakI nAkhavI, bharamAvavuM. (3) chetaravuM, (4) saMbhega karavA. [cAthI aMtaravI (cAthI mantaravI) (ph. pra.) saMbheAga karavA (eka gALa). aMtarAvuM karmaNi, kri. aMtarAvavuM che.,sa.kri. saMtarAvavuM, aMtarAvuM jue aMtaranuM'mAM. maMtavya (mantavya) vi. [saM.] mAnavA jevuM, mAnI zakAya tevuM. (2) na. mAnyatA, dhAraNA, mata, abhiprAya 2010_04 maMtra-jJa (mantra-) ni., puM. [sa.] chAnI vAta jANI bhAvanAra guptacara jAsUsa. (2) maMtraNAmAM kuzaLa mANasa maMtraNA (ma-traNA) zrI. [saM.] paraspara maLI khAnagI rIte karavAmAM AvatI vicAraNA, khAnagI masalata. (2) vATAghATa maMtra-6 (matra-) vi. [saM.] salAha-sUcana-zikhAmaNa Apa nAra, 'kAunselara' (ma.s.) [ApanAra guru maMtra-dAtA (mantra) vi., puM. [saM. mantraN vArA puM.] maMtra maMtradraSTA vi., puM. [saM.] hRdayamAM jene te te vaidika maMtranI sphuraNA thaI hatI tevA RSi maMtra-doSa (mantra) puM. [saM.] sAdhune AhAra-pANI letAM lAgatuM eka prakAranuM pApa. (jaina.) maMtra-dhArI (mantra-) vi. [saM., puM.] guru pAsethI maMtra laI dhAraNa karanAra (ziSya) maMtra-pariSada (mantra-) . [+ saM. fvad ] khAnagI maMtraNA karavAnI sabhA ke maMDaLI cA samiti maMtra-puSpAMjali (mantra-puSpAli) puM., zrI. [saM., puM.] hatheLImAM phUla rAkhI stutinA maMtra khelatAM mUrti upara phUla caDAvavAnA vidhi. [. karavI (rU. pra.) sAre evA mAra mAravA ke Thapako ApavA] [karavAnI kriyA maMtra-prayAga (mantra-) vi. [saM.] maMtra bhaNI enA upayega maMtra-pUta (mantra-) puM. [saM.] maMtra bhaNI pavitra karavAmAM AveluM. (2) (lA.) sArI rIte maMtraNA karyAM pachI nirNIta kareluM [akSara, bIja-maMtra maMtra-bIja (mantra) puM. [saM.] maMtranA AdyAkSara ke mukhya maMtra-brAhmaNa (mantra) na. [saM.] chAMdogya upaniSadane e nAmanA eka khaMDa, (saMjJA.) maMtra-bhAga (mantra-) puM. [sa.] samagra vaidika sAhityamAMnA cAre vedAnI saMhitAnA hissA (brAhmaNa AraNyaka upaniSada sivAyanA) [kriyA maMtra-bheda (mantra-) puM. [saM.] gupta vAta khulI pADI devAnI maMtra-mugdha (mantra-) vi. [saM.] (la.) tadna diDha, diMga thaI gayeluM, khUba navAI pAmI raheluM, AkhuM Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maMtra-yuddha 10 maMdAkrAMtA banI gayeluM maMtrI-varya (mandI) vi. [saM., gu. samAsa mAnanIya maMtrI maMtra-yuddha (manna-) na. [saM] sAmasAmAM maMtra bolI eka- maMtrIza-zvara (mIza,-2) puM. (saM. mannina+ daMrA,-a] bIjA upara vijaya meLavavAnI kriyA jae "maMtrI-rAja." maMtra-vida (manTa) vi. saM. "vi6] khAnagI maMtraNa kaMpacAra (ma-pacAra) . [saM. manna+31-vAra] maMtra jANa lenAra, maMtra-jJa bhaNIne karavAmAM AvatuM pUjana ke praga maMtra6 (mannathuM) sakri. [saM. manna, tatsama] jo "maMtaravuM. maMthana (manthana) na. [saM.] juo "mathana." (2) khAnagI maMtraNA karavI. maMtrAvuM (mannAvuM) karmaNi, maMthana-kAla(La) (mathana) siM] vicAra karavAno samaya. ki. maMtrAvavuM (mannAvavuM) che. sa.kri. (2) saMkrAMti-kAla maMtra-verA (matra) vivuM. [sa.] ja e "maMtra-jJa.' maMthana-daMha (manyana-daDa) kuM. .] 2vAI, ravo maMtra-zAlA(-LA) (matra) strI. [saM.] ja e "maMtra-gRha.' maMthana-yuga (manthana) 5. [saM.] o "maMthana-kAla.' maMtra-zAstra (matra-) na. [4] vibhinna maMtra temaja eonA maMthanI (manthanI) strI, [.] ravAI, hAtha-2vAI. (2) chAsa vidhine yAla ApatuM zAstra [vidvAna valovavAnI goLI maMtra-zAstrI (matra) vi., . saM. .] maMtrazAstrano jJAtA maMthara (mathara) vi. [saM.] dhImuM, susta, ALasu. (2) maMtra-zALA (manna) e maMtra-zAlA'-maMtragraha." kubaDuM. (3) . chAsa valovavAne 2 maMtra-saMskAra (manna-saMskAra) . [saM.] ziSyane maMtra bolAvI maMtharA (matharA) samI. [4] ayodhyAnA rAjA dazarathanI ApavAmAM AvatI dIkSA trIjI rANI kaikeyInI baDI dAsI. (saMjJA) maMtra-saMhitA (manna-saMhitA) sI, siM] cAre vana maMtra maMthalI (macchI) na. [aM.] dara mahine nIkaLatuM sAmayika, pUra bhAga (brAhmaNa AraNyaka upaniSada vinAne), mAsika-patra saMhitA-bhAga maMda' (6) vi. [sa.] dhImuM, dhIruM. (2) zithila, DhIluM. maMtra-sAdhana (matra) na., -nA strI. [saM.] prayoga karI maMtra (3) susta, ALasu. (4) mUrkha, bevakUpha. (5) paM. zaniphaLadAtA bane e prakArano prayatna karavA e vAra, (saMjJA) maMtrasiddhi (manna) cI. [saM. maMtronI ajamAyaza karI -maMda (manTa) pra. [ >ma prA. maM] (-vALuM)no e dvArA sAdhI levAtI kriyA mAyano che rahasya bhAva Apato kA. pratyaya: dAlatamaMda," "phateha-maMda' vagere maMtrArtha (matrArtha che. [+ saM. arthI udika te te cAnA maMda-gati (mada-) vi. ni.dhImI gativALuM maMtrAlaya (mannAlaya) na. [saM. mannaA R] maMtraNA karavAnuM maMda-gAmI (manTa-) vi. [saMpuM.] dhIme dhIme janAruM, dhIme sthAna, maMtrI-kacerI, 'minisTrI' pagale cAlanAruM maMtrAvavuM, maMtrAvuM (maMtrA) jAo "maMtranuM'mAM. maMda-tA (manDa-tA) strI. [saM.] maMda hovApaNuM (ibha.ga.) maMtraNa (manniNa) vi., sI. siM] strI maMtrI maMda-dhI (manda-) vi. [saM.] maMda buddhivALuM, "sagnormala maMtrita (matrita) vi. siM] je vize maMtraNA karavAmAM AvI maMdana (mandana) na. siM, "stuti, prazaMsA" arthe. gu. mAM hoya tevuM. (2) maMtrane pravega karI siddha kareluM, maMtreluM navI paribhASA] maMda paDavuM e, "riTArDezana' maMtri-1 (mannitva) na. [4] maMtrIpaNuM, pradhAna-paNuM maMda-buddhinuM (manda-) vi. siM.] jue "maMda-dhI.' trI (mastrI) vi. puM. [, .] jenI sAthe maMtraNA karI maMdabhAginI (manda-) vi, sI.(saM.] kamanasIba sI. zakAya tevo mANasa. (2) saMsthA ke sarakArI taMtrano vahIvaTa maMdabhAgI (manTa) vi. saM. 5.], - vi. [saM.] kamanasIba karanAra, pradhAna, amAtya, "minisTara.' (2) ene sahA- maMda mati (mada) vi. [saM.] juo "maMda-dhI." yaka saciva, sekreTarI.' (a.sa.) muikhya maMtrI (matro) maMdira (madara),-rAcava(-La) . siM. mara+ ] maMdara (3 pra.) mukhya pradhAna, cIpha minisTara.' mAnArha maMtrI nAmano eka paurANika parvata (samudra-mathanamAM jene 2yA (-mannA (rU.ma) saMsthAne avaitanika vahIvaTadAra, "onararI tarIke upayoga thayAnuM kahyuM che.) (saMjJA.) [grastapaNuM sekreTarI'] ["maMtrAlaya." maMda-vATa 6. [ja mAM" dvArA mAMdagI, bImArI, vyAdhimaMtrI-kacerI (mastrI) strI. [ + ja "kacerI." gu. samAsa.]. maMdavAriyuM vi. [+gu. IyuM ta.pra.] vAraMvAra mAM paDI maMtrI-pakSa (mo) chuM. [sa, gu. samAsa maMtrIne pakSa, janAruM, mAMduM ne mAMduM rahetuM [mAM mukhya pradhAnane pakSa maMdavADI vi. [+ gu. "I' ta.pra.] maMdavADano bhAga baneluM, maMtrI-pada (mI .) na, [sa, gu. sabhAsa] maMtrIne hodo maMda-vAra (%) paM. siM.] ja e "maMda(5)." (saMjJA.) maMtrI-pariSada (mannI-) strI. [saM. 1ra. gu. samAsa], maMda-vRtti (mana) vi. [saM.] DhIlI vRttivALuM, zithila prakRtinuM maMtrI-maMe(-La) (manvI-maDala,-La) na. [sa, gu. samAsa] maMdA (madA) vi, sI. [saM.] saMgItanI bAvIsa kRtiomaMtrIonI samiti, pradhAnanuM maMDaLa, 'minisTrI,... kebineTa' mAMnI eka. (saMgIta.) maMtrI-rAja (mannI-) pR. [rsa manniAna, samAsa gu.] mukhya maMdAkinI (madAkinI) bI. [saM.] gaMgAnuM eka nAma. maMtrI, vaDe pradhAna [kAja ke do (saMjJA) (2) AkAza-gaMgA, nebyulA.' (saMjJA.) maMtrI-vaTa (bhatrI-) , [+gu. "vaTa' ta.ka. maMtronuM kAma. maMdAkrAMtA (madAkrAntA) satI, 5. si. maja + a-mttA, 2010_04 Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maMdAkSa 1701 mA(-mAMkaDiyuM sI.] 17 akSarane eka gaNameLa-akSarameLa chaMda, piM) mAtA, devI maMdAkSa (mantAkSa) vi. [saM. manda + kSi, samAsamAM "yakSa,' maMzA (maMzA) ja maMchA." ba.vI.] jhAMkhI daSTivALuM, ochI najaravALe mA' kri.vi. [saM] (AjJArthamAM) nA, nahi, ma (niSedhArtha) maMdAgni (madAgni) puM. saM. mad + na] khAdhuM na pace mAre strI. si. mATe prA. mema] mAtA, mAvaDI, jananI. evI jaTharanI sthiti, pAcanazaktinI maMdatA. (eka prakAra- (2) aMbA mA (vI.)." ne roga) [hadaya baLavALa mAjhamAM aDI. [ara, mua maha] moTA darajajAvALI maMdAtmA (mAmA) vi. ! [sa, mad + mAramar, S.] DhIlA strI, (2) vi. ki.] meTuM, mahAna maMdAdara (bhAdara) vi. [saM. mana+ AdaramAna mAIka na. [.] vanivardhaka yaMtra, ivaniyaMtra, lAuDaApavAmAM DhIluM, Adara-mAna na ApanAruM spIkara, mAIkrophona' maMdAra (majAra) na. [. puM.] svarganA manAtAM pAMca vRkSa- mAIkrona 5. [.] milimITarano hAra bhAga (mApa) mAMnuM eka vRkSa, (saMjJA) (2) na. [sa, na] enuM kula mAIkrophona na. [.] ja e "mAIka.' maMdira (madira) na. [sa.] makAna, ghara, gRha. (2) devAlaya. mAIkroskopa na. [e.] sakSmadarzaka yaMtra (3) bhaMDAra, (vahANa) [lagatuM mAIniMga (mAini9) na. ]i khanija-saMbaMdhI zAstra maMdiriyuM' (mandiriyuM) vi. [+gu. "IyuM ta...]. maMdirane mAinara vi. [.] uMmare na pahoMceluM, sagIra maMdiriyuM (mandiriyuM) . [+ gu. IyuM" vArthe te.pra.] mAInoriTI strI, [.] sagIra hovApaNuM. (2) laghumatI nAnuM maMdira, nAnuM makAna. (5ghamAM.) mAI-phaLa na. [saM. mar-h] mAcuM, mAthuM, mAja-phaLa maMdI (mandI) cI, siM. man + gu. "I' ta.pra.] maMda thavA mAchala puM. [.] pa280 phUTa jeTalA aMtarane ke laMbAIne ke hovApaNuM, maMdatA. (2) bhAva ke rUkhanI paDatI, sla5, ekama (mApa) (dazAMza daSTie "5 mAIlaH 8 kiloDiprezana.' (3) nANAMnA mUlayana ghaTADe, avamUlyana mITaranuM pramANa che) maMdIluM na. [ara.] kasabI bArIka vaNATanuM zeluM. 2) evuM mAilasTona pra. [.] ghArI mArga upara pratyeka mAIle mAthAnuM maLiyuM maMda (1, 2, 3, 4. kheDele paththara. (2) mArga sUcaka staMbha maM6 (ma) vi. [saM. mandra + gu. "u' svArthe ta...] ja e mAIleja 5., na. [aM.1 mAIlane hisAbe gaNatuM aMtara. maMtsAha ( matsAha) pR. [saM.mad + 3T] utsAhanI (2) mAilane hisAbe gaNAtuM bhathuM DhIlAza. (2) vi. DhIlA utsAhavALuM mAI sI. [saM. mair> prA.mALA, hi.] mAtA, mA, jananI. maMdodarI (madadarI) strI. [sa.] rAmAyaNamAM rAvaNanI paTa- [0ne pUta (rU.pra.) zaktizALI ane dAnezvarI (2) rANuM. (saMjJA). [navazekuM bhAre hiMmatabAja, marada mANasa]. maMdaNa ( ma SNa) vi. [sa. ma+ 3La] sAdhAraNa garama, mAIkAMgaluM vi. [+ "e kAMgaluM.'] dubaLuM ane azakata, maMdra (ma) vi, siM] dhIme avAja ApatuM. (2) saMgIta- kaMgaluM. (2) (lA.) IjA na kare tevuM nA traNa svaramAne nIcethI bolAte sva2. (saMgIta.) mAI-bhASA strI. siM.] juo "mAtR-bhASA,- "madhara-TaMga.' maMdratA (mandatA) strI. [saM.] svaranuM maMdra hovApaNuM. (saMgIta.) (ba.ka.ThA.) [eka vA maMdra-madhya (mandra) puM. saM.] saMgItano eka varNAlaMkAra, mAutha-oNrgana na. [4] moDhethI sUra pUrI vagADavAnuM (saMgIta.) [vA saptaka. (saMgIta.) mAunTa (mAunTa), mAuMTa chuM. [4] chabI pAchaLanuM maMdasaptaka (mandI na. [saM.] sAta svaranuM nIcA avAja- paM. (2) parvata [karanAruM, mahAI-kAra maMdra-sthAna (bhandra-) na. [saM. saMgItanAM traNa sthAnomAMnuM mAunTara, mAuMTara (mAunTara) vi. [aM.] maDhanAruM, maDhAI nIcA svaranuM sthAna. (saMgIta.) mAunTaga, mAITiMga (mAunTika) na. [aM] peTe ke maMdrasthAnIya (mandra) vi. [3] maMdra sthAnane lagatuM, maMdra chabIne pUMThA upara caDavAnI kriyA sthAnanuM [(saMgIta.) mA(mAM)ka puM. siM. maLa>prA.maga, ] pathArI maMdra-zvara (mandra) puM. siM] saMgItano te te nIce svara. vageremAM thatuM eka 2AtuM nAnuM karaDanAruM jaMtu, mAkaNa, khaTamala, maMdrA (madrA) strI. [saM] saMgItanI 22 zra tiomAMnI e [ ne mAM AvavuM (-me-) (rU.pra) e besanArane bahu nAmanI eka. (saMjJA). bAlavAnuM thavuM] maMdrAdi (madrAdi, muM. [sa. ma+ hiM] saMcArI mahene mA(-mAM)kaha-mukhuM vi. jio "mAtu-makaDuM + saM. mua + saMgItane eka vaNalaMkAra. (saMgIta.) gu. "G" ta..] lAla menA vAMdarA jevuM moTuM dharAvanAra, maMbAI (kambAi) strI. [jae "mA" + bAI.'] (lA) mAMkaDA jevA meDhAnuM mAnI mA, nAnI mA [o "mA-bApa." mA(-mAM)kaha-mUchuM vi. jio "mA(-mAMkaDuM' + "ma' + gu. aMbA5 (makhA5) na., ba.va. [ja e "mA+ bApa.] 'uM' ta.ka.] mAMkaDA jevI vAMkI mUkavALuM maMgAI (mAI) strI. jio "mA" dvirbhAva] pazcima mA(-mAM)kariyuM vi. [ja "mA-mAM)kaDa' + gu. "iyuM' saurASTranA rabArIonI maMgI mAtA-ISTa devI. (saMjJA.) ta.ka. mAkaDane lagatuM. (2) jemAM mAkaTa paDathA heya tenuM. maMmAyA (mAyA) strI. [sa. mAthAnA AvavarNane dvirbhAva (3) na. mAMkaDanA jevI gaMdhavALuM eka jIvaDuM. 2010_04 Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mA(-mAM)kaDiyuMra 1702 mA(-mAM)kaDhiyuMr na. [jae 'mA(-mAM)kaDa' + gu. 'yuM' ta.pra.] jemAM mAMkaDa bharAI rahe tenuM kANAMvALuM nAnuM pATiyuM mA(-mAM)kaDI skrI. [saM. maTi>= prA, mahimA, maMdaf] rAtA meAMnI vAMdarI. (ra) eka jAtanuM UDatuM jIvaDuM, mAkaDI-ka kaDI. (3) ghaMTInA uparanA paDanA gALAmAM esADeluM mAdA baraDavuM. (4) deraDAnA cheDe khasI na jAya e mATe emAM bharAvavAmAM AvatI lAkaDAnI khIlI. (5) jIMgA uparanI khIlI. (6) nADAne cheDe kheMcavuM saheluM paDe e mATe vacamAM rakhAtuM nAnA paiDAvALuM lAkaDAnuM ejAra. (7) pAMkhI gAThavelI lATha pheravavAnuM sAdhana. (8) ravaiyAmAMnuM brAsa karavAnI gaeNALInuM mAM DhaMkAya evuM lAkaDAnuM DhAMkaNuM, (9) reMTiyAnA harasaDAnI aMdaranA bhAgamAM rahetA lAkaDAnA TukaDA, (10) sAla ese tevA lAkaDAnA TukaDA. (11) ka, AMkaDI, (12) kAnamAM paheravAnI eka jAtanI kaDI. (13) thAMbhalI uparanI kamAnavALI reliMga. (14) dIvAla upara karavAmAM AvatI rAtA raMganI gAra, (15) bhUrA raMganI bheMsa ['mAkaDI(2).' mA(-mAM)kaDI-TUkaDI * srI. [+jue 'kUkaDI.'] jue mA(-mAM)kahuM na. [saM naTa->prA. mADama, maMDama] rAtA meDhAnuM vAMdara, bheAjaluM. (ra) vi. AchA rAtA raMganuM mA(-mAM)kA puM. [jue 'mA(-mAM)kaDuM,'] saurASTranA gheADAnI eka jAta. (2) pILAza paDatA raMganA baLada. (3) ghANImAM lAThenI upara pharatuM vAMkuM lAkaDuM ['mAMka' mA(-mAM)kaNu huM. [saM. maLa>prA, maLa, maLa] jae mA(-mAM)kaNiyuM+ vi. [+ gu. yuM' ta.pra.] jue mAkaDiyuM. 1 [DiyuM.re, mA(-mAM)kayuiM+ vi. [+gu, iyuM' ta.pra.] jae 'mArkamADhela (-) sI. iMdrAyaNa nAmanI vela mAkavA puM. lAkaDAnA cArasa TukaDAmAM khAnAM pADI emAM khIlIo vagere nAkhavAnuM manAvAtuM eka sAdhana mAkaMda (mAkanha) puM. [saM.] AMbAnuM jhAra mA-kAra, -re puM. [saM. mA-6, + gu, 'A' svArthe ta...] manAI, ta karavAnI AjJA maskUla vi. [ara. maphUla ] cAgya, vAjabI. (2) anukULa mADhulI strI, jenA kharaDAnuM bhIMgaDuM samudrakINa kahevAya che te mahAsAgaramAM thatI eka mAchalI mA puM. bhAMgarA nAmanI vanaspati mArkAliyuM na. DhAranuM mAthuM enI Doka vALIne UMcuM karavuM e. (2) DaoNkanA jhaTakA mArI mAthuM halAvatAM savArane uthalAvavAnI gheADAnI kriyA. [yAM mAravAM (rU.pra.) mAthuM mArI pajavavuM] mAkSi(-kSI)ka na. [saM.] madha. (2) e nAmanI eka dhAtu (jenI bhasma davA tarIke vaparAya che.) mA-mAM)kha (-mya) zrI. saM. makSikSA>prA. maNimA, maMvitrA > 'mAkhI'nuM lAdhava] nAnuM cepa phelAvatuM dheALI pAMkhavALuM UDatuM jaMtu. [LavI (rU.pra.) vAta jIravAvI. _2010_04 mAga' ," . 0 chIMkavI (3.pra.) apazukana thavuM. nicAvI le tevuM (rU.pra.) atyaMta kaMjUsa. esaNuM (-baeNsaNuM) (rU.pra.) cAMduM'. (ra) keMgAliyata. (3) lAMkana, kalaMka, . mAravI (rU.pra.) navarA beso rahevuM. telamAM mA(-mAM)kha DUbavI (-mA(mAM)khya-) (rU.pra.) svArthe pAchaLa pAchaLa pharavuM. meDhA upara mA(-mAM)khA UDhavI (-mA<-mAM `) (rU.pra.) ati ALasu ane gaMdA hAvuM. (2) zakti na hovI] mAkhaNu na. [rsa. vrukSana>prA, mavavaLa] dahIMnI chAsa karatAM tAravavAmAM AvatuM dhInuM pUrva svarUpa, dahIMnA valeANAnuM sattva, navanIta. [. cApaDhavuM (ceMpavuM), lagAvuM, . vAparavuM (rU.pra.) khuzAmata karavI. dAsa (rU.pra.) khuzAmata-khAra. nuM ghI karavuM (rU.pra.) sahelAIthI thAya evuM kAma karavuM. 0 levuM (rU.pra.) khATAM vakhANa karavAM. (ra) khuzAmata karavI] mAkhaNiyuM vi. [+]. "yuM' ta...] mAkhaNa jevuM kAmaLa ane suMvALuM, (ra) (lA.) khuzAmata-khAra mAkhaNI1 sI. [+]. ' ta.pra.] DhAra rAkhanAra bharavADa pAse mAkhaNa peTa levAmAM AvatI letarI mAkhaNI srI. e nAmanI eka bhAjI, zaMkhAvalI mAkhavuM` sa.kri. [saM. s>prA. maNa okhAmaMDaLa tarapha] cApaDanuM, lagADavuM mAkhavuM .kri. aprasanna thavuM, nArAja thavuM [hissA mAkhaLa na. khetarAu pAkamAMthI ApavAmAM AvatA rAjyanA mA(mAM)khI srI. [saM, makSikSA>prA. maNimA, maNimA] jue 'mA(-mAM)kha.'[jue 'mA(-mAM)khI(pIe)nA mALA (rU.pra.) dhaNuM ja gaMduM mANasa. . chI'kAvI (rU.pra.) rAdhe bharAvuM. . cheDI hAthI ogALavA (rU.pra.) nAnAM pApa na karatAM moTAM pApa karavAM, nA TAMgA jevuM (rU.pra.) taddana pAtaLuM.. jIvatI mA(-mAM)khI gaLavI (rU.pra.) (3.pra.) pacI na zake tevI vastu ke vAta AcaravI. telamAM mA(-mAM)khI DUbavI (rU.pra.) DhIluM thaI javuM. madha upara mA(-mAM)khI makhaNavI (ke amaNuvI) (-uparaca) (rU.pra.) svArtha hoya tyAM bhegA thavuM] mA(-mAM)khI-khAu vi. [+jue 'khAvuM'+ gu. A' kR.pra.] mAkhInA nAza karanAruM mA(-mAM)khI-dhAyuM na. [+ ja A 'bAyuM'.] bhamaraDAnA dAvamAM bhamaraDAnI ArathI hArelAnA bhamaraDA upara kreAMceA mAravA e prakAranI ramata mAM(-mAM)khI-sAra vi. [+ja'mAravuM.'] mAkhI mArI nAkhanAruM [enA jevuM ja eka jaMtu mAM(-mAM)khI-lAla puM. [+ jae 'vAMdha.'] mAkhIe mAranAruM mA(-mAM)khI-sAvaja yuM. [+ jae 'sAvaja.'; jue 'mA(-mAM)kho-vAgha.' (2) (lA.) gaju cADuM chatAM garIkha upara kAra calAvanAra upa-mA(-mAM)khA puM. [saM. tri->prA. mallima-, maMslimadvArA] mAkhInA nara. (ra) meTA AkAranI eka khAsa jAtanI mAkhI mAga puM. [saM. mArca>prA. maLa] mArga, rastA, keDA. (2) vaccenI khAlI jagyA, magana, gALA, AMtarA. (3) kuTa, Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAgara 173 mAjI cIro, taDa, tarADa. [ Apa (rU.pra.) jagyA karI varSane kArtika pachInA mahine, mArga-zIrSa. (saMjJA.). ApavI. (2) taka ApavI. 0 kara (u.pra.) varace sthAna mAgA-sAgA kri.vi. jio "mAgavuM,"-dvirbhAva.] mAgI karIne meLavavuM. 0 mukAva (rU.pra.) sAmA upara caDiyAtApaNuM mAgI-tAgI, ne kri.vi. [ja "mAgavuM' + "tAgavuM' + gu. sthApavuM. 0maka (rU.pra.) sAmA pAse UtaratApaNuM batAvavuM] "I' saM. bhU.ka. + ] game te rIte meLavIne mAga (5) sI. jio "mAgavuM.'] e mAMga." mAruM na. jio "mAgavuM' + gu. "u" ka.ma.] sagAI karavAne (mAMgane artha "mA" nathI Apato; "mAMga' ja rUDha che.) varavALA taraphathI kanyAvALA samakSa kanyAnI mAgaNI DimAnDa karavI e [ AvavuM (rU.pra.) sagAI mATe kanyA vize mAgaNa vi. [saM. mA >prA. kapALa, kartAvAcaka] bhIkha mAgaNI AvavI. 0karavuM, nAta-nAMkhavuM, mokalavuM mAgI jIvanAruM, yAcaka, jAcaka, bhikhArI, bhikhAruM (ra.a.) sagAI mATe kanyAnI mAgaNInuM kaheNa mekalavuM. mAgaNa na. [saM. maLa>prA. mALa kriyAvAcaka] mAgavuM jhIlavuM (rU.pra.) sagAInI kabUlata ApavI). e (paraMtu A zabda vyApaka nathI.) mAthuM-tArzva vi. [ja "mAgavuM" "tAgavuM' + gu. "yuM" mAgaNiyAta vi, jie mAgaNuM" + gu. iyuM" + Ata" bhaka] jayAM tyAMthI bhAgI lIdheluM tama.] mAgaNAvALuM, leNiyAta, DiTara" mAgha puMsaM.] kArtikadi hiMdu varSano tho mahine, mahA mAsa. mAgaNa strI. [ja e mAgavuM' + gu. "aNa' kRmi.] mAMga- (saMjJA) (2) prAcIna gurjara dezanI rAjadhAnI bhinna mAlanA kiyA, "DimAnDa,' 'kela." (2) mAMga, khapata, jarUriyAta, chaThThA-sAtamI sadIne saMskRta bhASAne kavi. (saMjJA.) (3) kavimizana." (3) lIlAmamAM vadhAro kahevo e. (4) (lA) na. e kavinuM zizupAlavadha-kAje, mAgha-kAvya. (saMjJA.) gaMjIphAnAM pAnAM ramatamAM ugharAvavAM e. [0 AvavI (rU.pra.) mAgha.meLe . [+ meLe.'] uttara pradezanA prayAgajarUriyAtanuM kaheNa AvavuM. 0karavI (rU..) ugharANu (alAhAbAda)mAM mAdhI pUnama upara maLate mAnava-samudAya karavI. * mAgavI (rU.pra.) khaLAmAM thayela pAkane brAhmaNa (gaMgA-yamunAnA saMgama upara) vasavAyAM vagerene eoe dAnane hisse mAgavo] mAgha-vaTe muM. [saM. mAdha dvArA), mAgha-snAna na. [saM.] mAgaNI-dAra vi. [F phA. pratyaya] lIlAmamAM kharIdavA bhAva poSa suda 15 thI mAgha sudi 15 sudhInuM sUryodaya pahelAM kahenAra snAna karavAnuM eka hiMdu vrata mAgaNI-patra kuM. [+ saM. na.] vinaMti-patra mAdhI vi. siM5.] mAdha mahinAne lagatuM mAgaNuM na. [jae mAgavuM' + ga. "aNuM kAma. tema saM. maMghiI vi., strI. [saM.] mAgha mahinAnI pUnama mA ->prA. mAtra- baMne eka ja vastu che.] mAgavAnI mA-ghelaDuM (-ghelaDuM), mA-gheluM (-gheluM) vi. jio "mA" kriyA, 'DimAnDa kela.' (2) leNuM, karaja, devuM. (3) para- + "gheluM' + gu. 'Da' vArthe ta... mA vinA rahI na zake hAMmAMthI AropIne korTamAM hAjara karavAnuM mokalAtuM tevuM, mA mA' karyA karatuM kaheNa, 'ekasTreDizana." (4) sarakAra taraphathI makAnanI mA(-mAM)caDI strI. [jao "mAcaDo' + gu. "I' pratyaya.] mAgaNI, "rekavijhizana' ['mAgaNiyAta." caNatarakAmanA paththara pheravavAnuM lAkaDAnuM cAka mAgatala vi. [ja "mAgavuM' + gu, "tala" ka. pra.] juo mA-mAM)caDe kuM. [saM. makhyaprA . nava gu. "huM" svArthe mAgadha vi. [saM.] magadha dezane lagatuM. (2) chuM. magadha dezane tapra.) gADAne AgaLane mAla-sAmAna bharavAne bhAga, bhASA-prakAra, pAlibhASA. (3) eka prakAranA bhATa ke gADAne sATa. (2) lAkaDAne cAra pAyAne dhATa, mAMce. cAraNa (prAcIna yugamAM) (3) "lUMTa-pherma." (4) jhADa upara ArAma levA karelo mAgadhI sI. [.] magadha dezanI prAkRta bhASA. (saMjJA.) khATalA jevo ghATa bhAga-nisAra paM. [ja e "mAgav+ cuM, niHsAra makAna ne mAtamAM,caNa (-zca) strI, [ja "mAMcI' dvAra.] kamAnane phaLiyA vageremAM bIjAMne javA AvavAno rasto mathALe kamAnanA paDakhAmAM karAtuM caNatara. (4) jevAnI mAgapatuM (mAgya-) na. jio "mAga' + "patuM."] gaMjIphAnI bArI ke bAkoruM ramatamAM khelavA mATe mAgavAmAM AvatuM patuM mAcara, tela vi. [saM. mAra] luccuM mA-bAjI (mAgya) strI. [ja mAga' + "bAjI.] gaMjI- mAMcavuM a.kri. ji.gu.) e "macavuM.' kAnI 2matamAM patuM mAgIne ramavuM e mA-mAM)cA-tara vi. jio "mA-mAM) + "tAThavuM.'] mAgaraNa na., ba. jio "mAgavuM' dvArA.] saubhAgyavatI pitAnA palaMga upara ja cITakI rahenAruM. (2) (lA) strIo varane vAta kahe che e [mAgavuM e aphINa ne ALasu mAgaraNuM na. [ja "mAgavuM dvArA.] pati pAse patnIe mAciyAruM juo "mAMciyAra." mA-mAMga sa.kri. (saM. mA -prA. mar, iT] yAcavuM, mAcI ja mAMcI.' [divAsaLInI peTI jAcavuM. (2) bhIkhavuM, bhIkha mAgavI. (3) pAchuM ApavAnuM mAcIsa kI., na. [e. mAcI, ] divAsaLInI dAbaDI, kahevuM. (4) vinaMti karavo, vInavavuM. (muM)gavuM karmaNi, mAce ja e "mAM.' ki, ma(maMgAvavuM pre.sakri. mAla puM. e nAmanuM eka che mAgasa(-2)ra puM. sa. mA-zin >prA. maifa] hiMdu mAna. [saM. maha>prA. 4, pR. mAchaluM 2010_04 Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mA(nyu)Na 1774 mA(-che)! (-Nya) zrI. [jue mAchI' + gu. (-e)Na'mAjALa na. gheADAnA gaLe bAMdhavAnuM eka sAdhana skrIpratyaya.] mAchInI skrI nAnI mAchalI. (padyamAM.) mAjiyuM na. seAnAnA sikkAnA eka prakAra mAchalaDI zrI, jie 'mAlaDuM' + gu. 'I" zrIpratyaya.] sAjisTreTa ja maeNjisTreTa ' mAlaDuM na. [jue 'mAlluM' + gu. 'Da'svArthe ta.pra.] jue 'mAluM.' (padyamAM.) mAjI na., khAva. [jue 'mAruM srI, + jI" mAnArthe.] koI paNa vRddha DosaunuM saMbadhana mAr pu, sukAnI mAphaLanA cheDa mAjI vi. [ara.] bhUtakALanuM, (2) nivRtta, riTAyarDa,' (ka) sadgata, mahma, 'leiTa' mAgaLa puM. samudra, riyA mAja, kLajue 'mAjU, kuLa,' majuphaLI strI, [jue 'mAjukuLa" + gu. 'I ' skrIpratyaya.] [-mAz2a.' mAja na. [phA.], kuLa na. [saM.] jue 'mAiphaLa' mAjumI vi. [ara, maajmI] mAjama khAvAnuM yasanI mAjUra vi. [ara. majUr] AMdhaLuM. (2) (lA.) unmatta, makAna mALeThuM na. sArA lattAmAMnuM makAna. (ra) sArI sagavaDavALuM mALelI strI, be TaTTa thI cAlatI be paiDAMvALI nAnI gADI mAjhama (-mya) vi. [saM. mama>prA. Aima] vaccenuM, vacaluM gAMDuM mAjhama-rAta (5) strI, [+jue 'rAta.'] madhya-rAtri mAjhara (25) zrI. mAMjara, sakhataLI (jeDAmAMnI) mAjhA strI, -jho puM. [juo 'mAjA' dvArA.] jaA 'mAjA.' na. [saM. vRtti-> prA, TTima- dvArA] jue 'mATaluM,' (-Ta) nA.ce.. [jue mATe."] mATe, vAste. (padmamAM.) mA sAliyANuM vi. ei 'mAchAla' + gu. 'AchuM.] mAlAMvALuM. (2) jemAM mAchalAM cItaryA hoya tevuM mAliyuM vi. jue 'mAluM' + gu. 'chyuM' ta.pra.] mAilAvALuM. (2) mAchalAnA AkAranuM [eka jAta mAliyA vi.,puM. [jue mAliyuM.'] saurASTranA ceDAnI mAchalI strI. jae 'mAluM' + gu, I'skrIpratyaya.] ghaNuM nAnuM mAchaluM. (2) sarvasAmAnya dariyAI mAchaluM. (2) mAchalInA AkAranA kanakavA. (3) paganAM AMgaLAMnuM mAchalI AkAranuM eka ghareNuM. (4) kamADanA dhokAmAM jaDAtA mAchalInA AkArane pittaLa vagerenA ghATa. (5) dhruva-kAMTA (5) saLiyA TekavavA taivAMmAM nakhAte nakaceA. (7) mAchalIghATanI eka Ataza-khAjI. (8) saurASTranI eka jAtanI gheADI mAchalI-pITha sI. [+ jaA 'pITha' na.] jue 'macchIpITha.' mAlluM na. [saM. macchu->prA. mA~- + gu. 'huM" ta.pra.] sarva-sAmAnya mAchalI, [-lAMdhavAM (rU.pra.) khUba ja ThapakA ApavA. "le gaLa gaLavI (3.pra.) leAbhe maravuM] mAlA vi.,puM. jiA 'mAsale.'] (lA.) ghATa. (2) namanA (3) seAnIne tyAM seAnuM ghaDavA ApatAM ghaDAvanAra senI pAsethI e senAnA sarakhAvavA dvakaleA le che te mAyiAruM na. [jae 'mAchI' + 'gu. 'iyuM' + 'AruM' ta.pra.] mAchalAM pakaDavAnI nakkI karelI jagyA, (2) je gokhalAmAM hanumAna gaNeza vagerene besADayA hoya tenuM taLuM mAchI huM, [saM. mAsthi>prA. maSTi] mAchalAM pakaDavAnA dhaMdhA karanAra, mAchImAra, DhImara [(padmamAM.) mAchI-A puM, [+gu, huM' svArthe ta...] jue 'mAchI,' mAchI-mAra vi., . [saM. maAEiLA prA. macchamA + jae bhAraNuM.'] juo 'mAchI' lekAmA vAsa mAchImArI zrI. [+ gu. 'I' ta.pra.] mAchImAranA dhaMdhA mAchI-vAra (Datha) zrI. [jue 'mAchI'+ vADa.3] mAchI [(padyamAM,) mA puM. [saM. matsya->prA. maga-] meTA. matsya, mA-jaNyuM vi. [jue mAruM'+ 'jaNavuM' + gu. huM bha..] sagI mAtAe janma ApeluM, bhAMDuM (lAI-bahena), sahedara mojana na. [phA. mavAhana ] aMdAja. (ra) vajana. (3) hada, mALa, maryAdA mAjama skrI. [ara. maarun] bhAMganA sattvamAM bIjAM vasANAM nAkhI banAvelI eka jAtanI kaiphI lUgadI [khAdya mAjama-pAka zuM, [+ saM] bhAMganuM anAveluM eka jAtanuM mAjara-vela (ca) srI. DAMgaranA eka prakAra [banAva mAjarA huM. [ara, mArA] varNana, hakIkata. (ra) ghaTanA, mAjala na. e nAmanuM eka pakSI [ha, saumA mAna(-jhA) sI. [a, manAvA>prA. mAmA] maryAdA, mA-jAyuM vi. [ja mAruM'+'jAyuM.'] jue 'mA-jaNyuM,' 2010_04 mATe mA mADhama (mya) srI, jue 'mema.' mAriyuM vi. jue 'mATI' dvArA.] mATInuM baneluM mAriyA vi., puM. e mATeriyuM.'] thALuM bhAMgyA vinAnA kA mAliyuM na. [jue 'mATaluM' + gu. 'iyuM' ta.pra.] (lA.) mATImAM thanAruM e nAmanuM eka jIvaDuM mATalI strI. [jue 'mATaluM'+gu, 'I'zrIpratyaya.] nAnuM mATaluM. (2) (lA.) e nAmanI eka dezI ramata. (3) e nAmanI eka Ataza-mAjI mATaluM na. [jue 'mATI' dvArA + gu. 'huM'svArthe ta.pra.] paheALA mAnuM ane paheALAvALuM mATInuM pANI gALa vagerenuM vAsaNa. [. pUravuM (rU.pra.) paraNI vidAya thatI dIkarIne mAI-mATaluM ApavuM] [ta.pra ] mATIvALuM, mATiyALa vi. jae 'mA'+gu. yu' + 'ALa' mADhiyALa vi. strI. [jue 'mATIra'dvArA,] dhaNiyAtI mADhiyALa, chuM vi. [jue 'mATIOM' + gu, 'iyuM' + 'ALa'-'AchuM' ta.pra.] vIra puruSanuM khaLa dharAvanArA zUravIra, jorahAra. (ra) mAthe dhaNIvALuM [lagatuM mATiyuM vi. [jue mATIO'+ gu. 'yuM' ta.pra.] mATIne mATI` zrI. [saM. nRtti>prA. maeNTTikA] pRthvInuM rajapa dravya, maTADI, 'arthe.' (2) (lA.) mAMsa, [. artha senuM thavuM (3.pra.) bhAgya kholavuM. . ApavI (rU.pra.) kabaramAM Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAra 1772 mANata-Ne)kahuM ke khADAmAM zaba dATavuM. ThekANe pADavI (u.pra.) zabanI lAgavuM. 0 varSa (rU.pra.) dukALiyuM varasa. 0sATha (u.pra.) aMtima vyavasthA karavI. 0 hAM , 0vALI (u.pra.) sAruM narasuM. -The bhAgye (u.pra.) kamanasIbe carcA baMdha karavI. (2) chupAvavuM. 0 thavI, 0 thavuM (rU.pra.) mAruM vi. [+ gu. "evuM' ta..] vadhAre mAThuM nAza pAmavuM, bagaDI javuM. ane male (rU.pra.) sAva mATe vi., pR. [jue "mAThuM] dhIme pavana. (vahANa) sedhuM. 0 phAkavI (rU.pra.) adekhAI karavI. 0mAM maLI mAha na. [saM. j] nALiyerInuM jhADa. (2) e nAmanuM eka javuM (rU.pra.) naSTa thavuM. 0mAM meLavavuM (rU.pra.) nA karavuM bIja jhADa [picaLa mATI* chuM. marada, puruSAtanavALo puruSa, (2) pati, dhaNuM. mAyaNa (-ca) strI, tArA-TapakIvALI manA kapALamAMnI [0 thavuM (rU.pra.) bahAdurI batAvavI] mA-pAma na. [+aM.] tADanA prakAranuM eka jhADa mATI-kalAkAra vi. [ja mATI" + saM.] kalAvALuM mATI- mALiyAM na., ba.va. hAthanAM ghareNAM kAma karanAra, "serAmisTa" mADI pI. [ja "mA"+ gu. "DI' svArthe ta..] (vahAlamATIkAma na. jio 'mATI + "kAma. mATImAMthI mAM ke tucachatAmAM) mA, mAtA. (2) (AdarathI) devI, vAsaNe ramakahAM vagere banAvavAM, "serAmika.' (2) rastA mAtA [eka pINuM makAna vageremAM mATI pUravAnuM kAma [bahAdura mADI strI. [ja e "mADa' dvArA.) nALiyerInA rasanuM phI mATI-khAI vi. [jue "mATI"+ "khAvuM' dvArA] (lA.) mADI-jAyuM vi. [ja e "mADI"+ "jAyuM.] ja "mA-joyuM." mATI- . [ja mATa' + gu. "huM svArthe ta.ka.] mADI jaya vi, muM. jio "mADI-jAyuM.] (lA.) bahAra dhI, pati. (paghamAM) [0 banavuM (u.pra.) maradAI batAvavI] puruSa [bAyalApaNuM mATI-tela na. jio "mATI" "tela."] (lA) ghAsaleTa. mADI-paNuM na. [jae "mADI'+gu. "paNuM ta...] (lA) (2) paTeliyama mADa na. haraNanAM ke evAM be ziMgaDAMnuM banatuM hathiyAra mATI-5zuM vijio mATI" + "paga' + gu. " ta...] mADe muM. [sa, mAra->daba-] thApalI pAtaLI roTalI. mATInA jevA DhIlA pagavALuM, asthira ane narama pagavALuM (su) (2) roTalInuM paDa, pU. (3) phUlane mATI-mAra chuM. jio mATI + mAravuM.'] maradane harAve mADha dhuM. paLa ke nagara yA gAmanA daravAjA uparanuM makAna tevo bahAdura mANasa, zUro, vIra puruSa ke meDI. (2) (lA.) mahe , zerI, vAsa. (3) keLanA mATI-mola vi. [o mATa' + "mela' (= saM. mULa cAra thAMbhalA ubhA goThavI varace bAjaThanI karavAmAM >mA. mura)] (lA) mATInA jevuM kiMmata vinAnuM, nirmAlya AvatI mAMDaNI mATI-vaTa chuM. (3) strI. [ja mATI*'+ "vaTa.] mara- mADha dhuM. goLane eka prakAra. (2) gaLanI kaDhAI sa2khI dAIne phAMke, (2) puruSAtana rAkhavA mATe culanI nALa upara rAkhavAmAM Avato paththara, mATe (Ta) nA.. [saM. nimitta dvArA ja, gu. mAI'- (3) zeraDI pIlavAnA ciDAnI bUTaDI ane saLanI bhATi' trau.vi, e.va.] sAru, vAste, khAtara (e mAthe bhAga arthane ce. vi.nA bhAvano nA.. ke anuga). (2) ubha. mADha puM. e nAmane eka rAga. (saMgIta.) eTale, arthAt [ karI, 0 karIne (3.pra.) eTale, tethI mADhameDI . jio "mA"+ "meDI.) daravAjA uparanuM mATeDI strI, huM na. [ja e "mATI" dvArA.] maTeDI, mATI mAdavALuM makAna mA5 (9) sakI, jie "mA" + gu. "pa" ta...] mAThA- mATiyuM na. [juo "mADha" + gu. "chayuM' ta.ka.] makAnanA paNuM, maLA, (2) hINapa pravezadvAra uparanuM nAnuM DhAMkeluM bAMdhakAma mAThavuM sa kri. [. mRe>prA. ma. bha.ka. sApha kareluM, mAhuA, mAM, kAM na. ba.va. lADakAM bALaka nA. dhA] sApha karavuM, mAMjavuM, UTakavuM [IonuM) mANa' (-zya) sI. [sa. mALi, puM. "pANInuM vAsaNa" eka mAThiyuM na. e nAmanuM hAthanuM eka ghareNuM (harijana vageremAM artha che.] pANI bharavAnI cheThI. (2) mANabhaTTa AkhyAna mAThI sI. strIonuM hAthamAM paheravAnuM eka ghareNuM (2) gAtAM karaDAvALAM AMgaLAM jenA upara ThokI vagADe che te kapAsanI e nAmanI eka jAta dhAtuno eka bhaMbhe ke dhAtunI moTA peTanI gAgara mATha vi. de.prA. bhaTTa -ALasu] ochuM, thoDuM. (2) kharAba, mANa (-zya) strI, jio "mANavuM.'] meja-majA (tA.da.) bhaDuM, narasuM, naThA. (3) lAgaNI dubhAya tevuM. (4) nAgezo mANu (-zya) sI. khaTAza bhareluM. -DA divasa (rU.pra.) paDatIne samaya ke gALe. mANa na. [jAe "mevuM."] movaNa -ThA vAva (rU.pra.) mRtyunA samAcAra. -ThI khabara (rU.pra.) mANa" na, ke mINe caDavo e kAInA maraNanA samAcAra. -ThI veLA (rU.pra.) (rU.pra.) mANu' ja e "mAMDa.' (mANa" e hakIkate "mAM" madhya paDatIne samaya. 0 karavuM (rU.pra.) kAMI paNa na karavuM. (2) gujarAtamAM che, saurASTra kacchamAM "mAMDa.) khUba maMdatAthI karavuM. toLavuM (u.pra) vajanamAM ochuM mANa(bleka-hArI sI jio "mANeka' + "ThAravuM' + gu. "I' ApavuM. 0 thavuM (rU.pra.) amaMgaLa thavuM. 0 lagAvuM (rU.pra.) ku.pra.] A sudi pUnamanI ThaMDI tri, zaradapUnama, apamAna thayuM hoya e prakArane bhAva batAvavo. 0 rAsa-pUnama. (saMjJA) lAgavuM (.) apamAna lAgavuM. (2) beTuM lAgavuM bUruM mANa(-)ka vi, na. jio mANeka+gu. huM svArthe 2010_04 Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mANa-kamA ta.pra.] (lA.) mANekanA jevuM vahAluM (bALaka). (padmamAM.) mANa-mAu jaA 'mAMDa-kamAu' (jue 'mANa, (') mANu-kAkaDI strI. eka jaMgalI vRkSa mANa(-LuM)kiyA vi.,puM. [jue 'mANeka' + gu. 'cuM' ta.pra.] mANeka jevA eka kiMmatI gheADe mANakI zrI. [jue 'mANeka' + gu, 'I ' pratyaya.] (lA.) mANekanA jevI kiMmatI kaiADI. [. pheravavA (rU.pra.) pANI saravuM] mANukI strI, [jue 'mANaO+gu.'' svArthe ta,pra, + 'I'strI pratyaya. mAra.] ghaDo mANu-bhaTa(-9) (mANya-) puM, jiA 'mANaO' + bhaTa(-%0.'] mANa upara karaDAvALAM AMgaLAM vagADI AkhyAna gAnArA kathAkAra, haridAsa mA-mATI (mANya-) strI, [jue 'mANa' + 'mATI,.'] mANA mAyA' puM, [jue 'mANa'+ gu. muM' svArthe ta.pra.] ghaDA. (2) dhIne! dhADavA, kRpA mANiyA vi., puM. [jaA 'maNa' dvArA.] eka maNa anAja ke pravAhI samAya tevuM vAsaNa. (ra) maNanA vajananuM teAluM, maNIkA mANiyA puM. vaDodarA tarapha thatI e nAmanI eka vanaspati mANI strI. [saM. mALiA, junuM A palanuM mApa->prA. mALiyA] bAra ke seALa maNanuM jUnuM tela ke vajana mANI-gara vi.,puM. [jue mANavuM' dvArA.] sukha-bhAga mANI jANanAra puruSa. (ra) manane game tevA pati ke dhaNI, (3) vilAsI mANasa. (4) meTA puruSa, mahApuruSa mANI-tala na. [jaA mANavuM' dvArA.] vizrAma-sthAna mANIlA viM,puM. [jae 'mANavuM" + gu. 'IzuM' rR.pra.] mANanAra mANasa. (2) saMtAI mANasa 1706 mANa manAvavAnI eka khAsa prakAranI mATI [ramata mANu-sADuM na. e nAmanI ATApATAnA prakAranI eka mANu mANu kri.vi. [jae 'mANa,da'] jue mAMDa mAMDa.' mANuvaka chuM. [saM.] gammatI mANasa, vidUSaka, DAgalA mANavuM sakri. saM. mAr> prA. mALa, mAnavuM] (lA.) mAmA pharavI, majA bhAgavavI, mananI gamatI rIte anubhavavuM. mAthuM karmaNi.,hiM. mAvavuM pre.,sa.kri. mANasa chuM. na. [saM, mAnuSa>prA. manusa] mAnava, manuSya, manuja. [mAM hovuM (rU.pra.) puruSamAM jananazakti hovI. gharanuM mAsa (rU.pra.) patnI, bhAryA mANasa-khAu vi, [+jue khAvuM' + gu. 'A' rR.pra.] manuSyAhArI, mANasane khAI janAruM [mAnava-varga mANasa-jAta (5) zrI. [+ jue 'jAta,nai'] manuSya-nnati, mANasahuM na. [ 'mANasa' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] jae 'mANasu'.' (padyamAM,) mANasa-jIsa ta., a.va. [jue 'mANasa'-dvirbhAva] sau mANase (nAnAM meTAM bhinna bhinna darajajAnAM) mANasa-dveSI vi.saM.,puM.] mANasa-jAtanA khAra karanAra, 'misAnathropa' (da.khA.) mANasa-paNuM .. [+ gu. 'paNuM'ta.pra.] puruSanI janana-zakti hovApaNuM. (2) maradAI, puruSAtana. (3) hiMmata. (4) mANasAI, sajjanatA [game tevuM maNasIluM mANasa-vatuM vi. ja 'mANasa' dvArA.] mANasAmAM rahevuM mANasAI sI. [jae 'mANasa' + gu. 'AI' ta. pra.] (lA.) sajjanatA. (2) mAnavatA, bhalamanasAI. (3) sArI raheNI-karaNI ['mANasa-valuM.' mANasIluM vi z2ie 'mANasa'+ 'IluM' ta.pra.] jUe mANA puM., ba.va. kAdarAnI eka jAta mANA-bAMdhaNI strI. [jae 'bhANuM' + 'bAMdhaNI.'] cAvaLanA nahiyA ane eraNIne bAMdhavAnI DhArI mANA-rAja puM. [saM. mAnava > prA. maLama + jae 'rAja, ] moTA mAnava (gItamAM vararAjAnuM eka saMbedhana) mANi(-zukra)kana. [saM. mALiya che prA, mAfLah], mANikatha na. [saM.] lAla raMganA eka kiMmatI paththaranuM naMga _2010_04 mAruM na, saM. mAna->prA. maLama-A ja che.] nava zera ke dasa zeranuM eka jUnuM mApa ane mAyuiM. (ra) vAvaNI karavAnuM sAdhana, oraNI. (3) zeraDInA rasa halAvavAnuM eka sAdhana. [Are mANe bharavuM (3.pra.) kAMI na ApavuM] mAthuM mAthuM kri.vi.[e 'mANuM,'-dvirbhAva.] (lA ) ghaNuM ghaNuM mANuM-mApuM na. [jue 'bhANuM'+ mApuM.'eka samAnArthI zabdAnuM hitva.] (lA.) khaLAmAM pAka taiyAra thaye paTela vagerene maLatA lAgeA ke letarI mAthuM-mIThuM na. [jae bhANuM' + mIThuM.OM'] (lA.) e nAmanI eka bALa-ramata mANeka jue 'mANika.' [nAmanI eka jAta mANe-keLa (-kaeNbsa) * srI. [+jae 'kuLa."] kuLanI e mANu-cUnI, [+jue cUnI.] nAkanI mANekanA naMgavALI caMka. (2) e nAmanuM eka ratna mANeka-cAka (coka) puM. [+jue ceAkara] meTAM zahe rAnuM mATe bhAge madhyanI khAranuM meTuM cakaluM (amadAvAda vageremAM che.) mANeka-jamAnI strI. [+jue 'jamAnI.'] zeThe Ape aa ApuM evI zarate karI ApelI jAmInagIrI mANe-mArI jue 'mANaka-ThArI.' mANUkaDuM ja e 'mANakaDuM,' mANeka-sthaMbha (-thamba) puM. [+jue thaMbhA"] hiMdu lagna jamAI vagere maMDapAre paNane prasaMge pUjA karIne rApAtA ghaDelA lAkaDAnA eka AkAra. (2) lA.) vijaya-taMbha mANeka nAtaruM ta. [+jue 'nAtaruM.'] mAtra ziSTAcAra khAtara ApavAmAM AvatuM jamavA vagerenuM nAtaruM mAthe-retI sI. [+ jae retI.'] samudranI lAla retI (seAnI leAkA ghareNAM UjaLAM karavAmAM vApare che te) mANeka-laTa na. [+jue 'laTa.] gheADAnA kapALa uparanA vALanA AgaLa dekhAtA Ache. gucche mArgukiyA ja mANuruM vi. meAMgheruM. mA` puM. [ja ane vajana, (ra) 'mANakayA.' (2) (lA.) vahAluM (bALaka) bhANuM.'] anAja vagerenuM eka mApa meTI mANa, hAMDo Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAra mANe mANe . jio "mANavuM +gu. o' phema.] mANavuM mAtaMgI-vidyA (mAtagI) sI. [sa.] vAmamArganI eka e, sukhopabhega, meja-majA mANavI e [garva vidyA. [hAthInA jevuM jabaruM ane baliSTha mANe . [sa. mAna->prA. nALama-] abhimAna, huM-pada, mAtaMguM (mAtaruM) vi. saM. mAtA + gu. "uM' ta.ka.] mata , siM. mattA] mA, mAtA. (paghamAM.) mAtA strI. [saM.] mA, jananI. (2) na. ba.va. koI paNa mAta* (mAta) vi. [ara. mA ] parAjita, hAreluM, durgA vagere te te ravI. (3) zItaLA mA, baLiyA. (4) jitAyeluM [mAtA. (paghamAM) sI., e.va, lIMbuDImAM Avato eka roga. [0 AvavA mAta-DI sI. [o mAta' + ga.DI" svArthe ta...] mA, (u.pra.) dhUNavuM. 0 medhAvavAM (u.pra.) baLiyA TakAvavA. mAta-tAta na, ba.va. jio "mAta" + saM] mAtA-pitA, tevAM (rU.pra) rAMdala netarI enuM sthApana karavuM. 0 mA-bApa [ke guNalakSaNavALuM DhaLavA, 0 namavAM (rU.pra.) zItaLAnA keDA karamAvA mAta-dila vi. [ara. muat + kA] madhayama prakRti svabhAva lAgavA. 0nA vAyarA (rU.pra.) zItaLAnA rogane upadrava mAtapa 5. kAThIomAM moTA putrane bIjA bhAI o karatAM kelA e. 0 nIkaLavAM, 0 5dhAravAM (u.pra.) zItaLAnA maLati vadhu bhAga [mAta-tAta." rega thavo. ne hakaDe (rU.pra.) bahu bolakaNe mANasa. mAta-pitA na., bava. [ja "mAta"+ saM.] juo ne bhagata (rU.pra.) hIjaDe, pAve. ne maDha (rU.pra.) mAta-bara vi. [ara. mua ba2] samRddha, saMpattimAna, mAtAnuM deruM. 0pUjavAM (u.pra.) zItaLA mAtAne hAramAletujAra. (2) pUrNa bhareluM, bharapUra meLiyo caDAvavAM. 7 vaLAvavAM (ra.a.) javArA vadhAvI mAta-bAI strI. [+gu. "AI' ta...], mAtabarI cI. dere laI javA. 7 vAvavAM, 0 vAMchavA (u.pra.) zubha prasaMge [+gu, "I' ta...] mAtabarapaNuM, samRddhapaNuM. (2) bhavyatA javArA vAvavA] mAtama' (mAtama) na. [saM. mahag] jAo "mAhAmya.' mAtAI sI. [+gu. "AI' svArthe ta...] devI-mAtA. mAtara sI. phi.] maraNa pAchaLano zoka. (2) evo (2) saurASTra(pazcima)nA rabArIonI devI, mamAI, zoka batAvavAnI jagyA maMgI devI mAtara' strI. [saM. mAtra, arvA. tadabhava svarenAM cihna- mAtA- na, ba.va. siM. mAtA + gu. "" mAnA mAMnI e-e-e-o upara dekhAtI ) nizAnI, mAtrA (mAnA mA. (2) (nAnA) zItaLA devI. (e patimAtara* strI, ba.va. [sa, mAta: pavi, ba.va.] durgA cerInA araviMda-AzramanAM niyAmaka hatAM te eka ca vagere aneka mAtAo. (2) viyAonI dalAla strIo bAnu, "madhara." (saMjJA) mAtara na. eka prakAranI strIone piSaka mIThAI, kATaluM mAtApathI (5thI) vi. [3. mAtA + ja "paMtha' + gu. mAtarizvA chuM. siM.] vAyu, pavana. (saMjJA) (2) prANa- "I' ta.pra.] zakti-paMthanuM anuyAyI, devI-pathI rAti. (3) prakRti, mAyA. (4) mana mAtA-pitA na., ba.va. [sa.] "mAta-tAta.' mAtarI sI. (saM. mAtRne sIdho uccAra "mAtrI' thaI ne] mAtA-pUjana na. [saM. mAtR-pUjana, paNa A gu. samAsa] e nAmanI eka devI (saurASTramAM osama DuMgara upara tema zaktidevInI pUjA mAMgaroLa-soraThanI eka vAva ane evAM aneka sthAnamAM mAtAmaha !. [saM] mAne pitA, nAno dA mAtarImAtAnAM sthAna che.), mAtrI mAtAmaha zrAddha na. [saM.] Aso suda ekamanuM mAtAnA mAtaruM na. mutaravuM e. (jaina) (2) vi. bhatra-kacchanuM rogI. pitAnuM karAtuM zrAddha, AjA paDavAnuM zrAddha (3) saheja sahejamAM mUtarI paDanAruM mAtAmaNI strI. [sa.] mAtAnI mA, nAnI mA mAtali chuM. (saM.] chadradevane e nAmane sArathi. (saMjJA) mAtAla vi. tallIna, ekadhyAna mAta-vAyuM vi. jio bhAta" + "vachoyuM.] mAtA mAtA-vRtti sI. siM, matti , A gu. samAsa] mAtAnuM vinAnuM, jenI mA marI gaI hoya tevuM valaNa, mAtAne svabhAva mAtavuM a.ki. (saM. matta , ka, nA.dhA] matta thavuM, (zarIre) mAtu sI. [saM. mAd] jue "mAtA-("mA" "mAta-pita' bAlI javuM, jADA thavuM, huSTapuSTa thavuM. (2) (lA.) pasAne "mAtuzrI' jevAmAM ja maryAdita) mada caDavo. (3) mastIe caDavuM [tAbedAra mAtukAra muM, UtaratI keTino gAyaka jio "mAta-vAta.' mAtahata vi. [ara.] koInA tAbAmAM raheluM, tahenAtamanuM, mAtu-pitu na., bha,1. [ja bhAta' + saM. "jitA' dvArA.? mAtahatI sI. [+gu, "I' ta.pra.) tAbedArI, tahenAta mAtula, 04 . [sa.] mAtAno bhAI mAme mAtaMga (mAtA) . siM] hAthI, (2) e nAmanI ghoDAnI mAtula-5kSa che. [saM.] mosALa eka jAta. (3) janA samayamAM e nAmanI eka vanavAsI mAtulA,0nI sI. [sa.] mAtAnI bhAbhI, mAmAnI patnI, zuddhajAti ane eno puruSa. (saMjJA) mAmI. (2) bhAMga mAtaMginI(mAtaginI) strI. [sa.]oganI eka mudrA. (ga) mAtuvi-luM) (mAli(-q)) na. siM5] birAnuM mAtaMgI (mAtagI) sI. [sa.] hAthaNI. (2) hAthInA vAhana- jhADa. (2) biruM phaLa [saMbaMdhanuM vALI eka devI. (saMjJA) (3) mAtaMga prakAranI bhIla mAtulI' vi. [sa., vi. mAluNa + gu. 'I' ta.ka.] mAtAnA jatinI mI. (4) yoganI e nAmanI eka mudrA. (ga) mAtulI AI. [saM.] mAmI. (2) bhAMga ka. 112 2010_04 Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAtaDuMga mAnuluMga (mAtulu) jue 'mAtuliMga.' mAtuleya puM. [saM.] mAmAnA dIkarA mAtuleyI . [saM.] mAmAnI dIkarI mAtuzrI na., ma.na. [jue mAtu' + saM. zrI (mAnArthe) mAtA (mAnArthe)] mAtuM vi. saM. mattan-> prA. mattama-] mAleluM, hRSTapuSTa (2) madathI bharapUra. (3) abhimAnI, gIluM. (4) (lA.) mAtabara, samRddha. (5) kiMmatI mAtR . [saM,, mAtra samAsanA pUrva padamAM] mAtA mAtR-3 vi. [saM.] mAtAne lagatuM, mAtA saMbaMdhI mAtR-karma vi. [sa.] mAtAnuM kArya mAtRkA strI, [saM.] mAhezvarI brAhmI kaumArI vaiSNavI vArAhI nArasihI ane edrIe sAta mAMhenI te te zakti. (e 'sapta mAtRkA' kahevAya che.) (2) svara ane vyaMjanAnA samagra varNasamUha, varNamALA. (3) vivAha janAI vagere samaye gaNeza-pUjana vakhate dIvAlamAM varNamALAne uddezo karAtA cAMDalA, (4) maLyA, khATA dekhAva (ba.ka.ThA.) mAtRkA-pITha strI. [+ jae 'pITha.`] mAtRkAonuM sthAna mAtR-kAmanA strI. [saM.] puruSa ke strInA pAtAnI patnI ke patinI mAtA taraphanA kAmuka bhAva, 'AeDisa kempleksa' [saMketa mAtRkA-nalapi ii, [saM.] varNamALAnA lakhavAmAM AvatA mAtR-kula(-La) na. [saM.] mAtAnA pitAnuM kuLa, mahiyara, mAsALa mAtR-gaNu puM. [saM.] kArtikrayanI che mAtAonA samUha mAtR-gamana na. [saM.] mAtA sAthenA vyabhicAra mAtRgayAna. [saM., zrI.] uttara gujarAtanuM siddhapura. (hiMduemAM mAtAnI pAchaLa zrAddha karavAnuM uttara pradezanA 'gayAjI' jevuM pavitra mAneluM sthAna.) (saMjJA.) mAtR-gaMdhI (-ga-dhI) vi., zrI. [saM.] (mAtAnA jevA sugaMdhavALI hAvAthI, lA.) pRthvI [(putra) mAtRgAmI vi., puM. [saM.,puM.] mAnI sAthe vyabhicAra karanAra mAtR-gRha na. [saM.,puM.,na.] mAtAnuM dhara, mahiyara, piyara. (2) (gu, athaeN) prasUti-gRha mAtR-gAtra na. [saM.] mAtAnA pitAnuM gotra ke kuLa mAtR-graMthi (granthi) zrI. [saM.,puM.] mAtA tarIkenA ahe|bhAva ke Agraha, 'madhara-kompleksa' (bhU.gA.) mAtR-ghAta puM. [saM.] mAtAnI hatyA mAtR-thAtaka vi. [saM.], mAtR-thAtI vi. [saM.,puM.], mAtRdhAtuka vi. [saM. mAtR-pAta], mAtR-ghna vika[saM.] mAtAnI hatyA karanAruM sthAna mAtR-tIrtha na. [saM.] hatheLImAMnuM TacalI AMgaLI pAsenuM mAtR-tra na. [saM.] mAtApaNuM, mAtA hovApaNuM mAtR-datta vi. [saM.] mA taraphathI ApavAmAM AveluM mAtR-dina puM, saM.,puM.na.] mAtAnA zrAddhanA divasa, zrAvaNa vida navamI mAtR-deva vi. [saM.] mAtAne deva tarIke mAna ApanAra mAtu-deza puM. [saM] mAtAnA deza, janmabhUmi, madhara-laeNnDa' 2010_04 1984 mAtR-sthAna mAtR-droha huM. [saM.] mAtAnI karavAmAM AvatI dubhavI, mAtAnI avagaNanA mAtula-pakSa mAtRdrohI vi. [saM.,puM,] mAtAnA droha karanAruM mAtR-pakSa puM. [saM.] mAtAnA pitAnuM kuLa, mesALa, [phaeNgneTa' mAtR-pakSI vi. [saM.,puM,] meAsALane lagatuM, meAsALiyuM, mAtu- pada na. [saM.] mAtAnA darjo, mAtAnuM sthAna, (ra) mAtA thavuM e [garbhAzayamAMnuM 24, Avama' (na.ke.) mAtR-bIja na. [saM,] garbha racavAmAM kAmamAM AvatuM mAtAnA mAtR-bhakta puM. [saM.] mAtAnI sevA karanAra, mAtA tarapha Adara-bhAva rAkhanAra [mAtA taraphanA pUjya-bhAva mAtR-bhakti strI, [saM.] mAtA taraphanA AdaravALI sevA, mAtR-bhavana na. [saM.] mArganuM (vANiyA vageremAM pA uparanI mAMDaNI karI banAveluM DAca che.) (ra) jaA 'mAtR-sthAna.' (jyeA.) ['madhara-TaMga' mAtR-bhASA strI. [saM.] mAtA taraphathI maLelI khelI, mAtu-bhUmi(-mI) strI. [saM.], mAtR-bheAma (-mya) zrI. [saM. mAtu-mUmi] peAtAnI ke vaDIleAnI janmabhUmi, dharalenDa' mAtR-maMDI(-La) (-maNDala,-La) na. [saM.] divya mAtRkAonA samaha (jue 'mAtRkA(1).), (ra) e AMkhenI bhramAMnA vaccenA bhAga mAtR-bhukha vi., puM. saM.] mAtAnA meDhAvALo putra (e karmI gaNAya che.) [putrI mAtRsukhI vi., strI. [saM.] mAtAnA meDhA jevA meDhAvALa mAtRmUlaka rsi.] jemAM pitAne khadale mAtA paranI niyAmaka hovAnA rivAja hoya tevuM, 'maeNTriyAkula' mAtR-vat kri.vi. [saM.] mAnau jema mAtR-vatsala vi. saM] mAne vahAluM. (2) jene mAtA vahAlI che tevuM [geA-vadha mAtR-vadhu puM. [saM.] jue 'mAtR-zvAta.'(ra) (lA.) gA-hatyA, mAtR-vaMza (1) puM. [saM.] jae 'mAtR-kula,' (2) jyAM mAtA kuTuMbano niyAmaka heAya tevI kulararIti, 'maeNTriyAkula sisTama' mAtRvAtsalya naM. [saM.] mAtAnuM vahAla. (ra) mAtA taraphanuM vahAla [jivAI mAtR-vetana na. [saM.] mAtAnAM bharaNa-peSaNa mATe apAtI mAtR-vedI . [saM.] pRthvIrUpI mAtAnA rUpanA cattu-kuM mAtR-vyaMjanA (nyujanA) strI, [seM,] vyaMgyArthamAM samajhAvavAnI mAtAnI zakti mAtRzakti srI. [saM.] mAtArUpI zakti mAtRzrAddha na. [saM.] mAtAnI maraNa-thie tema saddha pakSanI navamInuM karavAmAM AvatuM Andre ane e nimittanuM brahma-bhAjana mAtR-sattA, strI, [sa.] kuTuMbanA vaDA tarIke mAtAnA adhi kAra. (ra) rAjya ke rASTranA vaDA tarIke strIne adhikAra mAtR-saMsthA (-saMsthA) srI. [saM.] jyAMthI zikSaNanAM dhAvaNa dhAvyAM hoya tevI maLa zALA mAtR-sthAna na. [saM.] janmakuMDaLImAMnuM ceAthuM ghara. (jyA.) Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAtR-hatyA 1779 mAthA-pUra mAtRhatyA . [saM] jAo "mAtu-vAta." vageremAM dAMtA nAkhatAM vadhAmAM phADa vagere bharAvI majabUta mAta-hatyAruM vi. [sa. ma+ e "hatyAruM."] juo karavA mAtu-ghAtaka.' mAtharoTI DhI. [o "mAthuM" dvArA.] "mAtharAvaTI." mAteluM vi. [saM. mag>gu. "mAta' + "evuM' kupra] matta mAtha-jUna vi. . jio "mAthuM'+ "sa.] jenA mAthA baneluM, phATI gayeluM. (2) tophAne caDeluM. [ sAMDha upara goLa bhamarI che tevo che (e eba gaNAya che.) (u.pra.) niraMkuza mANasa]. mAthaLiyuM na, bhoMyataLiyuM mAtra' nA.. [saM.] phakta. (2) vi. badhuM, saghaLuM (tyAM mAthA utAra vi. jio "mAthuM' + "utAravuM.] jemAM mAtra e nAmanI pachI Ave che: "mANasa mAtra"). (3) pratyeka mAthethI bhAra utArI nAkhavAnuM hoya te rItanuM dila vinAnuM. (e ja proga). (4) phakta eka, ekara.' (2) kri.vi. bedarakArIthI veTha karatA hoya ema mAtra* sI. [saM. mAtra] mAtrA, mAtara mAthA- La (-) strI. [ja "mAthuM'+ "oLavuM] saMyukata mAtrA strI. [saM.) mApa, pramANa, kanTiTI." (2) uccA- kuTuMbamAM vidhavAne jeTha-diyara vagere pAsethI bharaNa-poSaNa raNamAM samayanI gaNanAne nAno ekama, mosa' na' meLavavAno hakka (ba.ka.ThA.) (vyA.) (3) khAsa karI e-e-e- mAMnuM mAthAkatuM vi. jio "mAthuM kADhavuM' + gu. "ha" ku.pra.] () e cina. (vyA.) (4) khAsa karIne dhAtuonI | (lA.) jIvananA harakoI kAmamAM AgaLa AvI kAma bhasmane levAnA Dekane ekama. (gha) (5) IdrinA karanAruM. (2) nIDara. (3) sAhasika viSayone anubhava-zabda sparza rUpa rasa ane gaMdha. (1) mAthAkUTa (traya) sI. [ja e "mAthuM' "kUTavuM." (lA) jaththo, pracaya. () AMdolanano vistAra kaDA, lamaNAjhIka. (2) prayAsa, prayatna. (3) nakAmI mAtrAtmaka vi. [+saM. mAtman + ] jemAM mAtrAnI mahenata gaNatarI hoya tevuM, mAtrA-rUpa mAthATiya-2)Na (-zya) sI. jio "mAthATiyuM+gu. mAtrA-deSa chuM. [] chaMdamAM mAtrAnI gaNatarI ke vadhu "ae) ta..] mAthAkUTa karanArI jI ghaTu mAtrA hovAne thato deva. piM. mAthATiyuM ni. [juo "mAthAkUTa'+gu. "yuM ta...] mAtrA-baddha vi. si.] mAvAthI caraNanAM mApa sadhAyAM hoya tevuM mAthAkUTa karanAruM mAtrA-baMdha (bA) . siM] jemAM mAtrAthI caraNanAM mApa mAthATiyaNa (-3ya) e "mAthAkuTiyaNa." sadhAyAM hoya tevI chaMdanI racanA mAthA-jhI(jha), (-katha) sI. [ o "mAthuM' + "jhI(jhI)-kamAtrAmeLa chuM. [+Ao meLa.'] mAtrAnI chaMdamAMnI gaNatarI- .'], -kaNa na. [+ gu. "aNu ku.ma.], "kaNa (13) sI. vALI sthiti. (2) vi. jenAM caraNa mAtrAnI gaNatarIthI +i gu. 'aNu" ka.ma.] ja e "mAthA-kaTa." sadhAya che tevuM, mAtrA-baddha mAthAjhI-Tjha)kiyuM vi. [ja mAthA-jhI(-jhI)ka' + gu, iyuM' mAtrA-lopa ! si.] gAvAmAM karavAmAM Avato ati- ta.pra.] e "mAthAkUTiyuM." liMkAI jAya teTaluM lopa, aresTa' (pa..) (saMgIta.) mAthA-ka (3) vi. [ja e "mAthuM' + "hAMkavuM.'] mAthuM mANAvRtta na. si.1 mAtrAnI gaNatarIvALA te te chaMda. (Si) mAthA-DhAMkaNu na. [ja mAthuM' +AMkaNa.] mAthA upara mAtrA-samaka puM. [saM.] mAtrA sarakhI saMkhyAnI chatAM goThava- hAMkavAnI kriyA ke sAdhana. (2) (lA.) nivahanuM sAdhana NI judI hoya te ne te te varga. (piM) mAthA-8 ki.vi. jio "mAthuM' + "tUTavuM.'] mAthuM TI mAtrA-parza puM, [3] iDhine enA viSaya sAthe jAya e prakAranI sakhata mahenatathI saMga ke saMbaMdha mAthA-tara () pI. [o "mAthuM'+ teDavuM.] juo mAtrika vi. [sa.] mAtrAne lagatuM. (2) mAtrAmeLa pramANenuM mAthAkUTa." (ra) (lA) muzkelI mAtrImAtA strI. [saM.] mA>i"mAtrI'+saM] e "mAtarI. mAthAtoDiyuM vi. [+gu. IyuM' ta.ka.] jae "mAthAkaTiyuM." mAccAra chuM. [saM. mItrA + sannAra) eka be mAtrAnA mAthAdITha ki.vi. [ja "mAthuM'+ "dIThuM' kAra.] dareka mAthuM samaya jeTaluM uracAraNa, 'silebala' (da.bhA.) ke mANasane alaga tAravI te te ekane udezIne mAtsarya na. [saM.] bIjAnI caDatI joI sahana na karavA- mAthAkUkhaNa (-zya) rahI. [ja mAthuM dukha' + gu. paNuM, matsara-daSa, IrSyA, adekhAI aNu" ka...] mAthuM dukhI jAya evI paristhiti mAya-nyAya muM. [.] mATe mAchaluM nAnAM mAchalAMne gaLI mAthAdkha na. [ja "mAthuM'+ dUkha' + gu, "aNuM? jAya e prakAranI jIvana-praNAlI kriyAvAcaka ku.pra.] jakha "mAthAkUTa." mAjyika chuM. [saM] mAchImAra mAthAkUkhaNuM* vi. [ja e "mAthuM' + "khavuM' + gu. "ANuM mAthaDiyuM na. jio "mAtha+gu. "iyuM' ta...], mAthaDuM kartavAcaka u.pra.] mAthuM dukhADI de tevuM. na. jio "mAthuM'+gu. svArthe tA.1 ja "mAthuM.' mAthA-nuM vi. [ja "mAthuM' + gu. "' che.vi.nA arthane (padyamAM.). [mAthAvaTI anuga] (lA.) pahoMcI vaLe tevuM, vadhAre baLavuM. (2) mAtharAvaTI strI. jio "mAthuM" dvArA ] matharAvaTI, mAtharoTI, kajiyAkhora [jAya teTaluM UDuM mAthareTa saka, jie mAthuM' dvArA, nA.dhA.] khaMpALI mAthA-pUra vi. jio "mAthuM' + 'pUravuM.] mAthuM kAI 2010_04 Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAthApharela che 180 mAthe mAthApharela-luM vi. jio "mAthuM'+pharavuM' + gu. "ela, mAthAvihoNuM juo "mAthAvANuM." -huM' bI.bha. ka] karelA mAthAvALuM, mijAjI mAthAsaruM na. [ja e mAthuM' + saM. IrAn > prA. mAthAphATa vi. jio mAthuM'+ phATavuM.] magaja uzkerAI +. uM" ta.pra.] mathALuM jAya tevuM (gadha vagere mAthA-sATa () ki.vi. [o "mAthuM' +"sATe.] mAthA-phATela,-luM vi. jio bhAthuM'+ "phATavuM' + gu. 'ela- mAthAnA badalAmAM -luM' bI. kR] mAthApharela.' mAthALuM vi. jio "mAthuM + gu. "ALuM ta...] mAthAmAthAphATa vi. [e "mAthuM'+ "phADavuM.'] (lA) game tevuM vALuM. [be mAthALuM (u.pra.) hiMmatavALuM] ane adharuM kAma karanAruM mAthI vi. [sa.j.] catna karanAruM mAthA-phI vi. jio "mAthuM' dvArA.] e "mAthApharela." mAthu jI. dhaNiyANI, patnI mAthA (-35) sI. [o "mAthuM'+ "DavuM.] jae mAthura vi. [saM.] mathurAne lagatuM 'mAthA-kaTa.' mAthura-saMgha (sa) puM. [4] mathurAne digaMbarI jaina saMgha mAthA-phediyuM vi. [+gu. "IyuM ta...] jue "mAthAkuTiyuM. mAdhurI vi., sI. [4] mathurAmAM taiyAra thayelI (jena mAthA-baMta-bAM)ghaNu, zuM na. [jAo "mAthuM' + "bAMdhavuM AgamanI eka vAcanA). (jaina) a' kamaj, mAthAbaMdhana (-ba-dhana na. mAthuM na. [saM. marAmA . maga-] zarIranA parIvALA [+] mAthe bAMdhavAnuM pAghaDI sApha vagere lUgaDuM bhAga, uttamAMga (jemAM mANasenAM kapALa-kAna, pazuonAM mAthA-bUTa vi, jio "mAthuM" + baTavuM.] mAthuM baDI jAya ziMgaDAM-kAna, bIje prANIo-pakSIo-jaMtuone akhAne teTaluM UMDuM uparano bhAga AvI jAya che) (2) DekanI upara mAthA-bALa vi. [ja "mAthuM' + baLavuM.'] mAthuM bALa- samagra bhAga. (3) koI paNa vastune uparano bhAga, vAmAM Ave e prakAranuM (snAna) zirobhAga, Toca, zikhara. (4) (lA) pratyeka vyakti. mAthAbhAre vi. jie "mAthuM'+ "bhAre."] sahelAIthI samajhe (5) magaja, bhAna, samajha, buddhi. [-thA-utAra (rU. pra) nahi tevuM, saraLatAthI kAmamAM na Ave tevuM, dapha-heDeDa'. darakAra lakSya ke lAgaNI vinAnuM. thA upara (9) (rU.pra) (pra.) (2) uddhata ane dAMDa svIkAravAne pAtra. (2) mAna ApavA yogya. (3) javAbamAthAnamAra, zuM vi. jio "mAthuM' "mAravuM + gu. "u" dArIvALuM. -thA uparavaTa, (7) (rU.pra.) nahi gaNakAratAM kama.] mAthAmAM mAre tevuM, gAvuM na jAya tevuM. (2) mAthuM svataMtra rIte, savachaMdatAthI. -thA UtaratuM (rU.pra.) bedarakArI mArI AgaLa vadhanAruM, ghusaNiyuM bhareluM. (2) bhalIvAra vinAnuM. (3) lAgaNI vinAnuM. mAthA-mUla na. jio mAthuM' + "bhUla ] mAthAnI kiMmata, (4) vaDhathI thatuM. -thAthI javuM (rU.pra.) kAbU bahAra karelA khUnanA badalAmAM maLatuM rekaDa vaLatara javuM. (2) vaMThI javuM, hAthathI javuM. thAnA kakaDA mAthA maMDI pI. jio "mAthe ' + maMDayuM + gu. "zuM" bha. (ke kaTakA yA TukatA) thavA (rU.pra.) mAthAmAM sATakAnuM + ga. ' pratyaya. jeNe potAnuM mAthuM maMDAyuM hoya duHkha thayuM. -thAnA kapAsiyA kADhI nA(nAM)khavA (u.pra.) ane jene vadhavya maLyuM hoya tevI strI sAmAne tAbe na thavuM. -thAnA vALa khare tevuM (rU.pra.) mAthA-melI strI, jio "mAthuM' + "meluM' gu. "I' strI- ghaNuM ja kaDavuM. -thAnA vALa ghasAI javA (rU.pra.) sakhata pratyaya.] (lA.) rajasvalA strI mahenata karavI. (2) sakhata cAkarI karavI. -thAnA vALa mAthAvaTa krivi. jio "mAthuM' + "vaTavuM.] mAthA sudhI. page levA (rU.pra.) sakhata khuzAmata karavI, thAnA vALa (2) mAthA sATe, mAthAnI paravA karyA vinA, mAthuM pArakA havA (rU.pra.) bhAre karaja levuM. thAnI jamIna jatAM sudhI (rU.pra.) uparale bhAge AvelI jamIna. -thAnI naMbaDI mAthAvaTI strI. jio "mAthuM' +sa, varjitAprA. vakTimAM rahI javI (jai:-) (rU.pra.) sakhata sevAcAkarI karavI. (2) sADIne tela na bagaDe e mATe mAthA uparanA bhAgamAM sakhata bhAra uThAvavuM. (3) bahu ciMtA hovI. thAnI tyAM sIvavAmAM Avato kApaDano TukaDe. (2) (lA.) pAghaDI (rU.pra) agresara, AgevAna, thAnI mekha (-khya) pratiSThA, AbarU (baMne artha mATe ja "mAtharAvaTI'- (rU.pra.) mAna ApavA pAtra. thAnuM (rU.pra.) pahoMcI vaLe mAre TI.' [0 melI hovI (u.pra.) pratiSThA ochI hovI. tevuMthAnuM chatra (rU.pra.) vaDIla, meTeruM, mAna ApavA 0 halakI paDhavI (ra.a.) pratiSThA eAchI thavI]. pAtra, gurujana. -thAnuM darada (rU.pra.) ciMtAno viSaya. thAnuM mAthAva8 (Da) strI. [ja e "mAthuM' dvAra.] paramaNa sAthe pharela (ke phATela) (rU.pra.) keInuM kahyuM na mAne tevuM. thAnuM baMdhAtI saDhanI bAja. (vahANa.) [mAthA vinAnuM meNuM (-moLuM) (rU.pra.) hiMmata vinAnuM. (2) markha. thAnuM mAthA-va-vihoNuM vi. jie "mAthuM'+ "va(-vi)hoNuM.] hovuM (rU.pra.) sAmAne pahoMcI vaLe tevuM hovuM. -thAne mAthA-vADha . jio mAthuM' + "vAhavuM.'] mAthuM kApavuM ghA (rU.pra.) taddana aNagamatI vAta. thAne javAba de e. (2) vi. mAthuM vADha tenuM (rU.pra.) javAbadArIne bhoga banavuM. -thAno mugaTa te mAthAvero paM. [o "mAthuM' + vere.] mAthA dITha levAmAM maNi) (rU.pra.) pUjya, vaDIla, mAnapAtra. thA 5ra (rU.pra.) Avato hato te eka kara, "kaeNpiTezana-Tekasa' tadana najadIka. (2) mAnya, saMmAnya. mAthA para karuM 5) javAbadAmanI vAta. A devuM. -thAne 2010_04 Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mANu 181 mANu UMdhuM u.pra.) hajAmata bahu vadhelI hovI. thA 5ra ( dukhAvo thavo. 0288-)vavuM (u.pra.) nakAmI mAthAphoTathI thana thana) nAcavuM (rU.ma.) gAMThavuM nahi. (2) zirajorI sAmAne herAna karavuM. 0cAke caha(8) (rU.pra.) cakkara karavI. *thA para bhamavuM (ke laTakavuM yA devuM) (rU.pra.) AvavAM. (2) aneka vicAra AvavA. 0ceLas (-caeNLavuM) bhaya rahyA kara. -thAmAM AMbalI hevI, -thAmAM gaja (3.pra.) vicAra karavo. (2) mAthuM dhovuM. jevuM (rU.pra.) ghAlyA hovA (rU.pra.) bhAre garva hovo. -thAmAM Ta5lAM mAthAnA vALamAM ja TolA lIkha tapAsavAM. 0jhI(-)kavuM vAgavA (u.pra.) duHkha ke mukelIne jAta-anubhava thavo. (rU.pra.) nakAmI mAthApheDa karavI. (2) khAlI TakaTakAro -thAmAM tela ghAlavuM (rU.pra.) strIoe soga muko. ka2. 0 gumAvavuM namAvavuM (rU.) zaraNAgati svI thAmAM dhumADo bharA (rU.pra.) gerasamajha thavI. (2) kAravI, tAbe thaI javuM. 0 TekavuM (ra.a.) page lAgavuM. gavaluM thavuM thAmAM dhumADo rAkhaje (rU.pra.) bhAre gumAna che kaNakavuM (rU.pra.) durdhaTanAnI AzaMkA AvavI. phUla rAkhavuM. (2) paisA vagerene garva rAkho. -thAmAM (ke karavuM (rU.pra.) Atma-bhega Apavo. 0 DhAMkavuM (rU.pra.) lAja mAthe) dhULa ghAlavI (u.pra.) phajeta thavuM. (2) keInuM kahyuM maryAdA karavI. dhuNAvavuM (rU.pra.) nA pADavI ke hA pADavI. na mAnavuM. kathAmAM bhUsuM bharavuM (rU.pra.) gerasamajha ke haTha 0namavuM (rU.pra.) praNAma karavAM. (2) mAna ApavAnI thavI. (2) garviSTha banavuM. -thAmAM mAravuM (rU.pra.) sAmAne | lAgaNI thavI. 0 nIkaLI 5havuM (rU.pra.) mAthAmAM sakhata du:kha thAya tevuM saMbhaLAvavuM, maheNuM mAravuM. (2) krodhathI dukhAvo thavo. nIcuM karavuM (rU.ma.) zaramAvuM. 0 nIcuM nANAM cUkavavAM. thAmAM rAI hovI (rU.pra.) bhAre khumArI namAvavuM (rU.pra.) zaraNAgati svIkAravI. 0 5kA-kA)vavuM hevI, atizaya garva hovo. -thAmAM vahera bharA (-2) (ra.a.) akaLAvavuM. 0pAkavuM, 0 pAkI javuM (rU.pra.) (u.pra.) abhimAna karavuM. -thA vagaranI pAghaDI (rU.). akaLAI javuM. 0 pharavuM(u.pra.) ciDAvuM, mijAja gumAvo. pAyA vinAnI vAta. -thA vagaranuM (ke vinAnuM) (rU.pra.) 0phAI (u.pra.) mAthAmAM sakhata dukhA thA. 0phATI mukha, bevakUpha. (2) nirbhaya. (3) sAhasika, maraNiyuM. javuM u.pra.) magaja ukerAI jAya eTalI badabo AvavI. -thA-vATa (u.5) atizaya AkaruM. thA saramuM (rU.pra) 0 phUTavuM (rU.pra.) mAnasika prabaLa vedanA thavI. (ra) kAMI ghaNuM AtmIya ke priya. -thA saratA ( sarasA yA sarA) vAgatAM mAthAmAMthI lohI nIkaLavuM. 0 pheravavuM (rU.pra.) hovA (u.pra.) Akhara sudhInA saMbaMdha hovo. -thA sATe gusso kare. 0 baMdhANuM (badhAvuM) (u.pra.) choDane mAthuM (ke mola) (u.pra.) pUrepUre badale. -thAM javAM mAthAno upalo bhAga ghATamAM rakhAvo. 0 bAI (rU.pra.) (rU.pra.) kAyamI saMbaMdha hovA. 0 ApavuM (rU.pra.) Atma- dhaMdhA vinAnuM chevuM. (2) kazuM na AvaDavuM. 0 borAvavuM bhoga Apavo (sAmAnA bhalAne mATe). 0 ughADuM rAkhavuM (u.pra.) abhaNa rahevuM. 0 bharAvuM (u.pra.) sakaMjAmAM AvI (rU.pra.) lAja-maryAdA na jALavavAM. 0uThAvavuM (rU.pra.) javuM. 0 bharAvavuM (rU.pra.) mukela sthitimAM paNa ghasI sAme thavuM. (2) kAbumAM na rahevuM. 0 UtaravuM (rU.pra.) javuM. bhAre thavuM (rU.pra.) mijAja vadhI paDa. 0 bhAMgavuM mAthAno dukhAvo baMdha thA. 0UMcakavuM (rU.pra.) jUo (.pra.) garva utAravo. (2) caDiyAtA thavuM. 0 bhAMge tevuM mAthuM uThAvavuM." 0 UMcuM karavuM (rU.pra.) kAma pUruM thayuM. (rU.pra) e "mAthA-nuM." 0 baeNyamAM ghAlavuM(bhaiya-) (rU.pra.) (2) sAme thavuM. 0 UMcuM na thavuM (u.pra.) kAmamAM navarA niMdya kAma karavAthI zaramAvuM. 0 mAravuM (rU.pra.) varace paDavuM na paDavuM, sakhata kAryagrasta rahevuM. 0 UMcuM rAkhavuM (rU.pra.) ke ghasavuM. (2) khuba mathavuM. 0mUkIne vAta karavI (2.pra.) vaTamAM rahevuM, magarUrI batAvavI. 0 LavuM (daLavuM) nIDarapaNe kahevuM. 0ragaDha (rU.pra.) kAlAvAlA karavA. (rU.pra) mAthAnA vALa sarakhA karavA. 0 kApavuM (rU.pra.) 0raMgavuM (2) mAthuM reDI nAkhavuM ke jemAMthI lohI sakhata apamAna karavuM. (2) dago karavo. 0 kApIne nIkaLatuM rahe) 0 vATI ApavuM (u.pra.) kAmamAM jhaMpalAvavuM. pAghaDI paherAvavI (-paMdarAvavI) (rU.pra.) apamAna karyA 0 vegaLuM mUkavuM u.pra.) motathI DaryA vinA jhaMpalAvavuM. pachI siphArasa karavI. 06, 0 5TakavuM, 0 pITavuM, 0 - 05 (pavuM) (rU.pra) vizvAsa karo. 0 halAvavuM phevuM (rU.pra.) nakAmI magajamArI karavI, 0 kAraNe mukavuM (ra.a.) hA ke nA kahevI, mAthuM dhuNAvavuM. hemavuM -kora) (rU.pra.) vicAra-hIna hovuM. 0 kerANe mUkavuM (rU.) Atma-joga Apo . -the aMkuza he (-akuza), kArAye) (rU.pra.) prANanI paravA na karavI. (2) sAhasa- - dAba che (rU.pra.) upara kaI sattA hovI. -the karma karavuM. 0 khajavALavuM, khaNavuM (rU.pra.) zaramiMdA Adu vAvavuM (rU.pra.) ghaNe ja trAsa Apavo. -the AvavuM thavuM, chobhIlA paDavuM. (2) Thapako sAMbhaLI levo. 0 khAI (rU.) javAbadArI paDavI. - ehavuM (rU.pra.) ALa ke javuM, 0 khAvuM (u.pra.) kahI kahIne sAmAne thakavI devuM, evo Aropa svIkArI levA, (2) jokhama uThAvavuM. the nakAmuM kahe kahe karavuM. 0 khAlI karavuM (2,pra.) sakhata oDhADavuM, the nA-nAMkhavuM, pAchuM (rU.pra.) Arepa magajamArI karavI. khAne karavuM (rU.pra.) kurabAnI karavI, caDAva. (2) javAbadArI sAMpavI. (3) jokhama bhaLAvavuM. 0 eLe tevuM (rU.pra.) zaraNe javuM. gUMthavuM (rU.pra.) - oDhI(ke kheMcI levuM (cI)(rU.pra.) pArakI javAbamAthAnA vALa oLI sarakhA karavA. 0 ghAlavuM (rU.pra) dArI svIkArI levI, the kharI thavI (u.pra.) Apatti AvI vacce paDavuM. (2) mahenata zarU karavI. 0 dhUmavuM (2.pra) paDavI. e gALa caha(8)vI (ke besavI) (-besavI) (u.pra.) vicArazakti ochI thavI. 0 thaDa(-2)6 (rU.pra.) mAthAmAM lekAmAM khoTI kaheNI cAlavI. the gALa makalI (ke 2010_04 Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAthe 12 mA melavI) (u.ma) Arepa caDAvavo. -the ghaTInuM pa (-ghaTI (besavuM) (rU.pra.) masala thaI besavuM (ugharANane takAde (rU.pra) bhAre muzkelI ke Aphata. (2) meTI javAbadArI.-the karatAM). (2) rakSaka tarIke levuM. bA ho (rU.pra.) ghAgharI (ke ghugharI) mUkI (ke melI) ghumavuM (rU.pra.) karaja hovuM, devuM hovuM. bhAgavuM (rU.pra.) kAyama lAgu nakAmI javAbadArI laI pharavuM. -the ghInA ghaDA (rU.pra.) rahevuM, mAthe paDavuM. 0 mAchalAM dhovAM (rU.pra.) khuba ja jokhamadArI ke javAbadArIne abhAva. the caTA(-DhA)vavuM dhamakAvavuM ane niMdA karavI. mesa(za) besavI (mesTa, (u.pra.) mAna ApavuM. (2) svIkArI levuM. -the chAparuM -zya be savI) (rU.pra.) kalaMka caDavuM, badanAmI thavI. 0 vadhavuM (.pra.) hajAmata vadhavI. ke chogAM muke tevuM (rU.pra.) mata pharavuM (ke bhamavuM) (rUma) bhAre ApattimAMthI pasAra mamata mada ke sarasAImAM caDiyAtuM. the TA(-tA) paDhavI thavuM. 0rAkhavuM (rU.pra.) javAbadArI upara levI. * levuM (TA(.tA)) (rU.pra.) anubhavanAM TapalAM khAI ghaTavuM. -the vahoravuM (veravuM) (rU.pra.) hAthamAM levuM, javAbadArI mAthuM na levuM (rU.pra.) kAmane sakhata beja hovo. -the saMbhALavI. 0 verI gAja (rU.pra.) duzamana baLavAna thavo. mAravuM (rU.pra.) chetarIne vaLagADI devuM. -the mora hA 0 saMkAra karavA (-saMskAra-) (rU.ka.) khuba vitADavuM, ghaNuM (-meDa-) AgevAnI levI. the zi(zI gayAM (rU.pra.) khulluM duHkha ApavuM. 06 (rU.) javAbadArI hovI nizAna. etha sagI levI (rU.pra.) bIjAnI ApadA vora- mAthArA-taMka -2) vi. jie "mAthADuM' + DhAMkavuM.) vI. - hAtha u.pra.) kapA, maherabAnI. the hAtha da mA kAI jAya teTaluM UMDuM (pANI), mAthA-kaMka (u.pra.) AzAbhaMga thavuM. the hAtha pherava (rU.pra.) mAthe na, jio "bhAthuM' dvArA.) mAthuM DAbe teTaluM pANInuM AzvAsana ApavuM. (2) chetaravuM. -the hAtha mUkI (ke UMDANuM ane e UMDANanuM mApa melA) (u.pra) AzIrvAda ApavA. ekathI be mAthA mAdaka vi. [saM.] mada karAve tevuM, kekI, nazA ApanAruM bhalAM (u.pra.) be jaNAMnI akkala vadhu sArI. be kAna mAdakatA, ramI. [sa.] mAdaka hovApaNuM, na caDayo hoya vacce mAthuM karavuM (rU.pra.) bALakane apAtI beTI dhamakI, tevI sthiti [ciyuM, mAda be mAthAMnuM (u.pra.) bhAre baLiyuM, mAthAbhAre. be mAthAM mAthuM na the chuM. kAdava-kIcaDanA jADA ragaDAvALuM khAbahovAM ke dharAvavAM) (rU.pra.) sAhasa karatAM na acakAvuM. mAdara chuM. samudrakAMThAne ke nadIkAMThAne pusta be mAthAne kharca (rU.ma.) baMne pakSakAro sahiyAre mAdara(-2)-jabAna, mAdara(-) jaba sI. [.] mAtR-bhASA, kharca] madhara-TaMga" [gaLAmAM paheravAnI DeDI, mAdaLiyu mAthe ki.vinA.. jio bhAthuM" gu. "e' sa. mAdaraDI sI. dhAtunI gALa takiyA-dhATanI tadana nAnI vinA pra] upara uparanA bhAge [0 ca(-) (u.pra.) mAdara-pATa puM, ghaTa vaNATanuM eka jAtanuM sutarAu kApaDa behada chUTa levI. 1 caDI-DhI) besavuM (besavuM) sattAdhIza mAdara-bakhata, mAdara-bakhta vi. phi. mAdaptA ] jenI thaI javuM. (2) hukama bahAra cAlyA javuM. 0 caDIDhI) mAtA vyabhicAriNI hoya tevuM. (A eka gALa che.) vAgavuM (rU.pra.) dharAra bhArarUpa thaI paDavuM. 0capaTI bhabha. mAdara(-re-vatana na. phi. + ara.] mAtR-bhUmi, janma-bhUmi, rAvavI (u.ma.) khoTI bAbatamAM mamata karavI. . "madharalaeNnDa' cItharuM ya na rahevuM (22) (rU.pra.) tadana kaMgALa mAdaraLiyuM juo "mAdaLiyuM'. [mAne lagatuM sthitimAM AvI 5DavuM. 0 cATavuM (rU.pra.) kalaMka lAgavuM. mArI vi. vi. "mAda'+gu. "I' te.pra.] mAtRpakSanuM, (2) javAbadArI AvI paDavI. 0 chINu mukavI (rU.pra.) mAdarI-jabAna e "mAdara-jabAna'-madhara-raMga' (ba.ka.ThA.) bagADI kharAba karI nAkhavuM. cheDe nA(nAMkha (u.pra.) mAdare-jabAna, mAdare-jamAM jae "mAdara-jabAna-mAdara e gharadhavuM. 0 jhADha ugADuM (rU.pra.) atyaMta herAna jamAM." karavuM. 0 hAbha uga (rU.pra.) nivArI na zakAya tevAM mAdarevatana e "bhAdara-vacana." [vAgha, Dhela du:kha AvI pahelAM. 0 DhoLavuM (u.pra.) ALa caDAvavuM. mAdaLa na. [sa. maha>prA. maNa, paM.] eka jAtanuM raNa0 tANI levuM (2) javAbadArI uThAvavI. 0 thavuM mAdaLiyuM na. [ja e "mAdaLa' + gu. IyuM svArthe ta...] (rU.pra.) AgaLa jaI UbhA rahevuM. 0thI utArI (ke DholanA AkAranuM taddana nAnuM, dhAtunuM yaMtra ke tAvIja nAkhI elArI) nA(nA)khavuM (rU.pra.) bhAra utArI nAkhavo. kaMThamAM bAMdhavAnuM sAdhana, mAdaraDI, pATaliye, "emyuleTa.' 0thI Tapale utAra (rU.pra.) maheNuM dUra karavuM, kathI (2) (lA.) gADIne bhAra jhIlate ADe bhAravaTiyo. (3) Topala utAra (rU.pra.) javAbadArI utArI nAkhavI. goLa lAkaDAne sarakhe kApele TukaDe, gALo. (4) 0 nA(nAMkhavuM (rU.pra.) javAbadArI soMpavI. (2) ALa bhaMbhalInA jevuM mATInuM vAsaNa, (5) zeraDInuM patIkuM, gaMDerI caDAvavuM. bo kharca (rU.pra.) baMne pakSakAre kharca. 0 mAdaLI strI. si. malTi mA ]i mAdaLiyAnA pachADe tevuM (u.pra.) Takkara jhIle tevuM. 0 5 (3.ma) AkAranuM gaLAnuM eka dhareNuM javAbadArI AvI paDavI. (2) bhArarUpa thavuM, bejA-pa thavuM. mAdaLI vi, puM. [ o mAdaLa' + gu. "I' ta,pra.] mAdaLa 0 pAuM(rU.pra.) javAbadArI nAkhavI. 0 pANI pharI vaLavuM vagALanAra AdamI, DholI (u.pra) nakAmuM thavuM. 0 5ANuM pheravavuM, (ke reNuM) (rU.pra) mALuM e mANuM.' karyuM dhULadhANI karavuM, vyartha jAya ema karavuM che besavuM mAdA strI.[phA. mAdaha] pazu pakSanI strI jAti. (2) kharaDa 2010_04 Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAdA-kUla vAMnI joDamAM khADAvALuM maraDavuM. (3) vagerenI joDamAMnuM tINA avAja ApatuM (4) ATAvALI cAkI nagArAM tabalAM jA meADhuM naMga. [hoya tevuM phUla mAdA-phUla na. [+jae 'phUla.'] mAtra jemAM sI-kesara mAdAma strI. [aM. maeNDama] yurepiyana strI, maDama mAdA-hIrA puM. [jae 'mAdA' + 'hIrA,'] phATavALA hIrA (jenI bhasma mAtra strIo ja vAparI zake.) mAdArI . [jue 'mA' + 'dArI.'] mApavAnI derI, mAdrI sI. [saM.] madra dezanA rAjAnI putrI ane bharatavaMzI rAjA pAMDunI bIjI rANI (nakuLa-sahadevanI mAtA). (saMjJA.) [phIta 1783 mAdhava puM. [saM., mA + va = lakSmInA pati' evI paNa vyutpatti jANItI, paNa e asvAbhAvika, madhunA vaMza'mAM avataryAne kAraNe mAdhava] madhu yAdavanA vaMzamAM avatarelA bhagavAna zrIkRSNa, (saMjJA.) (2) ['madhu' = caitra, emAMthI vikasatA 'mAdhava'] vaizAkha mahineA (saMjJA.) mAdhavaDA yuM. gAya ane baLadanA gaLAmAM thatA eka rega mAdhava-mAsa puM. [saM.] jae 'mAdhava(ra).' mAdhavI, 0 latA sI. [saM.] eka jAtanI sugaMdhI phUlavela, madhu-mAdhavI mAdhukarI, vRtti srI. [saM.] bhamarAnI jema ghera ghera pharI mAgavAmAM AvatI brikSA (brAhmaNa brahmacArIe ane saMnyAsIo mATenI) mAdhurI` zrI, [saM.] mAdhurya mAdhu(-dhA)rI sI. [ara. majUrI] sarakArI mahesUla bharI zakavAnI azaktine kAraNe jamIna sarakArane pAchI ApI vAnI zarata mAdhurya na. [a,] madhurapaNuM, madhuratA, mIThAza. elIgansa' (ra.ma.) (2) lAlitya, saudarya, khUbasUztI, lAvaNya, (3) kAnyanA traNa guNeAmAMnA eka guNa ke jemAM karkaza varSAM na AvI zake. (kAvya.) mAdhurya-bhakti strI. [sa.] gaiApI-bhAve karAtI bhagavAnanI [karanAra (varNa.) (kAvya.) mAdhurya-vyaMjaka (-vya-jaka) vi. [saM.] mAdhuryaM guNane spaSTa mAdhArI jae 'mAdhurI, kaiMka bhakti mAdhyama vi. [saM.] kAI paNa e padArtha ke vyakti vaccenuM, 'mIDiyama.' (2) na. zikSaNanI bhASA, 'mIDiyama' mAdhyamika vi. [saM.] madhyamane lagatuM, vacce AveluM. (2) (2) zikSaNamAM prAthamika ane mahAzALA vaccenuM, sekanDarI.' (3) puM. bauddha matanA cAra prakAramAMnA eka mata, zUnya-vAda, (saMjJA.) mAdhyamika zAlA(-LA) srI. [saM.] prAthamikanAM sAta dhAraNa pachInI ane mahAzALA (kAleja)nA pahelA varSa pahelAMnI madhyakakSAnI zALA, sekanDarI skUla,' 'hAiskUla' mAdhyamika zikSaNa na. [sa.] mAdhyamika zALAemAM apAtI keLavaNI, sekanDarI ejayukezana' mAdhyasthI strI, -sthya na. [saM.] masthapaNuM, taTasthapaNuM, tATasthya. (ra) lavAdI 2010_04 mAnanIya bhASyaMdinI (mAdhyandinI) vi. srI. [saM.] zukala yajurvedanI e nAmanI eka zAkhA. (saMjJA.) mAdhyAhanika vi. [saM.] madhyAhnane lagatuM, khapAranuM mALa vi. [saM.] madhvAcAryanA vaiSNava matane lagatuM. (ra) e matanuM anuyAyI mAna na. [saM.] mApa, pramANa. (ra) tAla, vajana. (3) AMkaDAnI gaNatarInA kAThA, 'logeridhama' (ga.) (4)[seM.,puM.] abhimAna, garva. (4) AbarU, pratiSThA, (5) samAna. 0 ApavuM, . devuM (rU.pra.) satkAravuM. * UtaravAM (rU.pra.) mAnapratiSThA ochAM thayAM. * karavuM (3.pra.) magarUrI 2AkhavI. 0 khAvuM (rU.pra.) peAtAnuM medhApaNuM batAvavuM. (ra)mAna meLavavAnuM mana hovuM. nuM 'huM (rU.pra.) mAnI svabhAvanuM. 0 maLavuM (3.pra.) satkAra thavA. 7 mA(-mAM)gavuM (3.pra.) bahArI nAnA karI mAnanI apekSA rAkhavI. mAM rahevuM (2:vuM) mele| pakaDI rAkhavA. mUkavuM (rU.pra.) abhimAna jatuM karavuM. meLavavuM (rU.pa.) satkAra pAmave, 0 mADavuM (rU.pra.) sAmAnuM abhimAna utAravuM. * rahevuM (r:vuM) (rU.pra.) AmanyA sacavAvI.. . rAkhavuM (3.pra.) sAmAnuM mana sAcavavuM] [pakSa te 'jana) mAna . [jue mAnavuM.'] lagnamAM kanyApakSa. varamAna akarAma na. [saM. + ? ] sAro AvakAra mAnapAna ane gaurava, ikAma vagerenI navAjeza mAna(-kA)rI huM. [saM. mAna dvArA] mAnane pAtra puruSa mAna-kaSAya puM. [saM.] abhimAnarUpI dAya. (jaina.) mAna-kArI jae mAnakarI.' meLavavAnuM lAlacuM mAna-gheluM (dhaiNuM) vi. [jue mAna' + dheluM.'] saMmAna mAna-cAMda na., a.va. [saM. + cAMda.'] saMmAna sAthe ilakAmanA caMdraka [karelA nakazA, 'rilIpha-maeNpa' mAnacitra na. [saM.] pradezanA mApa pramANe upasAvIne mAna-cihna na. [saM.] parIkSAmAM uttIrNa thavA badala maLatuM pratIka, DigrI' ra [taraphanI A mAna-DI . [jue 'mAna '+gu. 'DI' ta.pra.] kanyApakSa mAnata,-tA sI. [jue mAnavuM' dvArA. sara0 ara. minnata' = bhalAI] bAdhA, AkhaDI, nIma, vrata, agaDha. {. karavI (rU.pra.) bAdhA AkhaDI vidhipUrvaka pUrAM karavAM. 0 mAnavI (ke rAkhavI) (rU...) iSTa siddhi na thAya tyAMsudhI amuka agaDha rAkhavI. * mUvI (3.pra.) mAnatA pUrI karavI-AkhaDI che|DavI] mAna-tRSNA strI. [saM.] saMmAnanI lAlasA mAnada vi. [saM.] mAna ApanAra, satkAra karanAra (advaitanika sevA ApanArane mATe 'mAna' agAu vyApaka hatA, paraMtu enA artha bIjAne mAna ApanAra' thatA hAI mAna pAmanArane mATe have bhAnAha' vyApaka banyA che, nanarI' mATe) 'oNnarI' (ma.sa.) mAna-daMDa (NDa) puM. [saM.] mApavAnA gaja ke sAdhana. (2) (lA.) guNandrASa-lakSaNAnA kayAsa kADhavA e, kaseATI, cakAsaNInuM dheAraNa, zAstrIya dheAraNa, ebjekaTiva krAiTeriyA' mAnanIya vi. [saM.] mAna ApavAne lAyaka, saMmAnya, Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAna-54 1084 mAnavazAsa onarebala." (2) pratiSThita mAnavI vi., sI. siM] abhimAnI strI (pati samakSa mAna-59 5. siM] ja e mAna-citra. abhimAna rAkhatI). (2) risAyelI strI, (kAvya) mAna-patra na. siM] sArA kAma badala apAtuM chApeluM mAnavatva na. [4] juo "mAnava-tA." saMmAna-patra (jemAM mAnanIya vyaktinA guNonuM varNana hoya.), mAnava-jeha dhuM. [saM.] manuSyajArIra, mANasanI kAyA prazastipatra, "eDresa mAnavadeSadaza vi. [sa,puM.] mANasa-jAtamAM apUrNatA mAna-pAtra vi. sina] mAnane yogya, mAnanIya, mAnArDa vagere doSa mAtra joyA karanAra, 'sinikala' mAnapAna na. [sa.] pIvAnA padArtha sAthe karAte sarakAra mAnava-dveSa chuM. siM.] mANasajAta taraphanI IrSyA mAna-pUrva ki.vi. [sa.] mAna sAthe saMmAnanI bhAvanAthI mAnavaNI vi. siM5] mANasa-jAta tarapha Sa karanAra mAna...mANapatra na. [saM.] saMmAna thayAne dAkhalo ApatA mAnavadharma chuM. [saM] mAnavanI pratyeka mAnava taraphanI pharaja, kAgaLa, "sarTiphikeTa eka eNnara' manuSya-dharma mAnazuddhi sI. siM.] pratiSThAnI lAgaNI mAnava dharma-zAsana. siM, "manu'nI racanAne kAraNe mAnava mAna-maMga (-9) kuM. siM.) apamAna, mAna-hAni, "zumi- + saM.] manuSyanI vividha karaja vagere aneka viSayonI liyezana." (2) li. apamAnita [bharelI rIte carcA-vicAraNA tema nirNaya vagere Apa "manusmRti" mAnabhera (2) kri.vi. [saM. + "bhAra.] mAna sAthe, mAna- nAmane smRti-graMtha. (saMjJA.) mAna-bega kuM. [] ghauMnA loTanuM eka saheluM miSTAnna, mAnavadharapaka vi. [+saM. mAro] mAnavIya lakSaNe zIro (sa. mAM AvuM nAma dhAyeluM nathI; no zabda che.) arpanAra, "enthropomaeNnkiMsTa' (na.le.) mAnama (-mya) jio "mAnavuM' + gu. ma" ka.ka.] meTAI, mAnavaniSThA-vAda 5. si. mANasanI zaktimAM AsthA mATa5. (2) garva, abhimAna rAkhavAne mata-siddhAMta, mAnavatAvAdI mAna-marataba . [saM. + ara, "martabahu] darajjA pramANenuM mAnava-5ti muM. [saM.] rAja saMmAna, pratiSThA, AbarU, me mAnava-parivAra puM. [saM.] samagra mANasanAta mAna-maryAdA strI. si] AmanyA rAkhIne mAnanI lAgaNI, mAnava-pUjA strI. [sa.] manuSya-jAti taraphanI manuSyanA viveka bharelA saMmAnanI bhAvanA Adara-bhAvanI lAgaNI mAna-meTa vi. si. + ja moDavuM'+ gu. "aNu" ka. mAnava-baMdhu (-banyu) muM. siM.] manuSya-saMbaMdhe bhAI bhAI vAcaka ka.ma.] mAnane bhAMgI nAkhanAra, mAna tajAvanAra mAnavabaMdhutA (-ba-putA) strI, - na. [4] mANasomAM mAna- na, ba. va. siM. + juo "me.] darajajA paraspara bhAIcAro sahitanA saMmAnanI bhAvanA mAnavabhakSI vi. [saM5] "manuSkAhArI. mAna-meNuM (-) vi. si. + juo mevuM] mAnanI khuba mAnava-bhakti sI. [saM.] juo "mAnava-pUjA-hyumeniTariapekSA rAkhanAruM | ne lagatuM yAnijhama' (uke). [nAma' mAnava chuM, na. [35] juo "mANasa."(2) vi. mANasa- mAnava-bhAvanAvAda . [saM.] mAnavatAno siddhAMta, "AmemAnava-kalyANa na. [saM.] ja "mAnava-hita.' mAnava-medanI samI. [saM. + juo medanI.] mANase mAnava-kala(La) na. [4] ja "manuSya-jAti." vizALa samUha, jana-samUha mAnava-rAtriI ) sI. [saM.] manuSya-varga mAnavarAja ! [.] mAnavanA badhA uttama guNa dharAvanAra mAnava-guNaropa chuM. [se. juna + mAro] IzvaramAM mAnava zreSTha mANasa. (Aja nA yugamAM e rAjA gaNAto.). bhAvanuM AropaNa, 'egro-pemekiMma' (na..) mAna-vajita vi. [saM] mAnanI jarUra na rAkhanAruM, nirmAna, mAnava-janma kuM, sina.] mANasa tarIkeno avatAra nimanI, namra mAnava-jAta (tya) sI. [sa. + jJAti, ati ramI[saM.] mAnava-lIlA jI. [saM.] mANasanA jIvananAM vividha kArya mANasa-jAta [(ka.cha.) mAnava-laka chuM. [saM.] manuSya-loka, mRtyuloka mAnava-jAtizAstra na. [4.] nRvaMzazAma, "eogrAphI' mAnava-vaMza (12) puM. siM.] "mAnava-kula.' mAnava jIvana na. siM.] mANasa tarIkenI jiMdagI ke jIvatara mAnavavaMzazAstra (vaMza na. [saM.] samagra manuSya-jAtine mAnavataravavidyA sahI. siM.] nRvaMzazAstra, "enjhopo lagatuM zAstra, nRvaMzazAsa, ebropele' (da.bhA.) (ma.pI.) mAnavavaMzazAstrI (-vaza-) vi. puM. [saM5] mAnavavaMza-zAzvatuM mAnavatA pI. siM.] manuSya hevApaNuM. (2) mANasAI jJAna dharAvanAra, nRvaMzazAstrI, ebrolejisTa daraje dayA prema ane sahAnubhUtinI lAgaNI, 'hyumeniTI' mAnava-vijJAna na.[,] nRvaMza-zAstra, "aiopAlajI" che.ha.) (cIna), "hyumenijhama' (ba.ka.ThA) mAnava-vidyA mI. [saM. manuSyanA jIvana sAthe saMbaMdha mAnavatA-vAda muM. siM.] manuSya mAtra tarapha dayA prema ane dharAvatI zAyapraNAlI, 'hyumaeNniTI' (u..) sahAnubhUtinI bhAvanA hovI joiye e prakArano mata- mAnava-zakti apI. siM] mANasanI zakti (jemAM buddhisitata, dhumenikama. dunisTa' tatva pradhAnatA bhogave che, "maina-pAvara" mAnavatAvAdI vi. siM.] mAnavatAvAdamAM mAnanAruM, dhume- mAnava-zAstra na. [saM.] nRvaMzazAstra, "eNncopajI " (u.va.) 2010_04 Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAnavasahaja 185 mAnansara(rA)vara " fhIta mAnavasahaja vi. saM.] manuSyane svAbhAvika hoya tevuM mAnannati strI. [saM. + ] lekenI caDatI, manuSyanuM mAnava-sAhasa na. [saM.] mAnave vijJAnanI koTie sara kahANa karIne karelo puruSArtha [Teriyana varkara' mAnatha na. siM] mAnavatA. (2) mAnava-jAti mAnavasevAkAryakara vi. [saM] jIvadayA-kAryakara, "hyumeni- mAna-za-zukana na, ba.va. [saM. mAna-za3nI (lA) zubha mAnava-haka, muM. siM. + e "haka-ka.] jagatamAM ane azubha zukana mANasane mANasa darajajo adhikAra mAna(-nAzAhI sI. e nAmanI talavAranI eka jAta mAnavahita na. [saM.] mANasanuM bhaluM, mAnava-kalayANa mAnazukana ja "mAna-zakana." mAnavahita-vAda 5. [saM.] e "mAnavatAvAda-hyume- mAnazUnya vi. [sa.] nirabhimAna, nirmAta [(tarka) nijhama" [menisTa' mAna-khalA (zUlA) jI. [saM.] anumAnonI paraMparA, mAnavahitavAhI vi. siMj] jue "mAnavatAvAdI' -hyu- mAna-zreNi(Na) strI. [.3 mITaranuM mApa, "mITara-keila' mAnava-hIra na. (sa + ja hIra.'] (lA.) mAnavanuM sarava, mAnasa vi. [saM.] manane lagatuM. (2) manamAMthI thayeluM. (3) mAnavanI ucca zakti na, mana, citta, aMta:karaNa, hRdaya, haiyuM. (4) e nAmanuM tuM (-vakta, nta) vi, [sa. mAnavava>prA. vaDa, himAlaya pAranuM eka sareva2, mAnasarovara. (saMjJA mA tatsama, + gu. "u" ta.ka.] juo "mAnanIya." mAnasakSA aDI. [saM.] mananI koTi mAna-vAcaka vi. [saM.] AdaranI lAgaNI ke bhAva batAva- mAnasa-kSetra na. [4] manano vistAra nAruM, "oneriphika mAnasa-thi (grathi) sI. [sa...] kudaratI vicArasaraNI mAnavArthavAda 5. [saM. + arthava ja "mAnavatAvAda', mAnasa-cikitsaka vi. [sa.] mananA vyApAra vega vicAra hyumenijhama' (ha.a.) dunisTa' vagerenI parIkSA karanAra, "sAIkolojisTa mAnavArthavAdI vi. [sapaM.1 jAo mAnavatAvAdI, "hyame. mAnasa cikitsA sahI. [saM.] mAnasa-cikitsakanI bIjAnA mAnavAmitA akI. [+se. marimA mANasanuM mANasa tarI- mananI parIkSAne lagatI paddhati vapUrNa astitva, "hyumeniTI' (ba, ThA.), kAza- mAnasacitra na. siM.1 kalapanAmAM Ubho thayelo ghATa yasanesa opha hyumeniTI" (ba.ka.ThA.) mAnasa-ja(-jA)pa chuM. [. mAnasa-navuM] manamAM karavAmAM mAnavAhAra . [saM. + I g] mANasoe khAvAne khorAka. AvatuM Izvara-smaraNa vagere (2) mANasene ja kherAka tarIke levAmAM Ave e kaeNni. mAnasa-ta5 na. [mAnava-25 ] mAnasika tapazcaryA, bAlijhama' (ba.ka.ThA.) monigraha, mana:saMyama [mAnasika anubhava mAnavAhArI vi. [sa.puM.] mAnavabhakSI"-nibAla' mAnasadarzana na. siM.] manano khyAla meLavavo e. (2) mAnavAMga-parimiti (mAnavA 8 sI. [saM. mAnava + mA- mAnasa-dAsya na. siM] mananI parAdhInatA rimiti] manuSyanAM aMgenuM mApa karavAnI prakriyA, mAnasa-heta na. [saM.] manamAM anubhavAto dvidhA-bhAva, jIva"eomeTrI' (ma.pI.) [(kAvya) cita jagata, (vidAMta.). mAna-vidhi puM, A. [ 5] abhimAna karavAnI rIta. mAnasa-pATa kuM. [sa, + ja e "palaTavuM."] manane keLavamAnavI chuM, na. (saM. mAnava + gu. "I' svArthe ta.pra.1 vAnI kriyA, "kanDizaniMga' (u..) mAnava, mANasa [thayeluM mAnasaputra chuM. [saM.] manamAMthI janma pAmelo dIkaro. mAnavIya vi. [.] manane lagatuM. (2) manunA vaMzamAM (2) manathI mAnelo dIkaro mAnavIya2 vi. [saM] mAnavane lagatuM mAnasapUjA pI. siM] mAnasika ArAdhanA mAnavuM sakri. [sa, mana mana, tama] vicAravuM, dhAravuM, mAnasa-pRthakkaraNa na. [saM.] mananuM vizleSaNa kapavuM. (2) Adara batAvo. (3) zraddhA ke bhAva rAkhavo. mAnasapRthakaraNazAstra na. [saM.] mananA vizleSaNanI (4) kabUla rAkhavuM, svIkAravuM. (5) pALavuM, UjavavuM. (6) prakriyA batAvatuM zAstra, "sAIkanelisisa' AjJA pALavI. [0 mAnI levuM (rU.pra.) aTakaLavuM, dhAravuM] mAnasapRthakkaraNazAsakI vi. [sa,.] mAnasa-pRthakkaraNazAstranuM manAvuM karmaNi, kri. manAvavuM che, sa, kiM. jJAna dharAvanAra, "sAIkolojisTa - mAna-vRtti strI. [saM] AdaranI ke saMmAnanI bhAvanA mAnasa-pratyakSa na. [saM.] Atma-bedha, Atma-jJAna, pratyabhimAna-vRddhi sI. siM.] saMmAna vadhavuM e, padavI maLavI e jJAna, nijadha, "menTala parsezana (hI.va.) mAna-patana na. [saM] saMmAnanI bhAvanAthI apAto eka mAnasa-pratyaya puM. [saM.] manane thatI pratIti, vastusthitine prakArane pagAra, "enoreriyama' khyAla, kansezana" mAnavetara vi. si. + raja manuSya prANI sivAyanuM te te mAnasa-prapaMca 9-apaco chuM. [4] kahapanAnuM jagata anya (prANI pazu pakSI vagere) mAnasa-nyajJa chuM. [saM] jJAna-ajJa mAnaveMdra (mAnavendra) pR. [saM. + rAjA mAnasa-cAga chuM. [saM.] citta-vRttionI ekAgratA sAdhavAnI mAnacita vi. [saM. vata] mAnavane chAje tevuM kriyA [mAnasa(3)." mAnatama vi. [saM. + sama] zreSTha mAnava, mahApuruSa mAna-sara(-2)vara na. [e. mAna , govA ja 2010_04 Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAnasa nAga 1786 mAnyatA mAnasa-rAga che. (sa.] mAnasika vyAdhi, Adhi laghuguNAMka, 'lageridhama." (ga) mAna-sAvara o "mAnasara.' [(ka.mA.) mAnAMtara (mAnAntara) [saM. mAna+ antara) bIja pramANa mAnasa-vijJAna na. si.] mAnasazAstra, "sAIkolojI' mAnAMtara-vedha (mAnAtara-) vi. [e.] koI bIja pramAmAnasa-vizleSaNa na. siM] jAo "mAnasa-pRthakkaraNa.' thI jANI zakAya tevuM 'enIM mAnasavRtti sI. [saM.] mananuM valaNa, manovRtti mAnita vi. [saM] mAneluM, dhAreluM. (2) sarakAra pAmeluM, mAnasa-ga kuM. [saM.] mananI prabaLa gati mAni jA sI., -tatva na. [4] mAnIpaNuM, abhimAna mAnasazAstra na. [saM.] jAo "mAnasa-vijJAna-mana- mAninI vi. sI. [saM.] mAnavALI strI ke nAyikA, abhivijJAna'- sAIkalo." mAnI nAyikA. (kAvya) (2) rahelI nAyikA, (kAvya.) mAnasazAstra-jJa vi. [4], mAnasazAstrI vi. [saM., muM.] mAnI vi. [saM. 5.] abhimAnI, gavaluM, ahaMkArI, ahaMmanovaijJAnika, "sAIkalojisTa' mAnI. (2) TekIluM, gauravavALuM mAnasazAradIya vi. saM.1 mAnasa-zAsane lagatuM. mane jJAnika mAnIta vi. jio "mAnavuM + ja. 'I' karmaNi vartaka] mAna-sahita kri.vi. [saM.] mAna sAtha, mAnapUrvaka, mAna-bhera jene mATe mAna rakhAtuM hoya tevuM, premapAtra, ghaNuM vahAluM mAnasa- raha che. si.] atirika premabhAva, pleTonika mAnInatA . ["mAnavuM' dvArA navo Ubhe thayele zabda + lava (kA.gha.) [(A.bA.) saM, ta...] mAnyatA mAnasa-svarUpa na. siM. mananI paristhiti, sAIkoleja mAnIpAta 5. [aspaSTa] mAnavA je javAba. (je che.) mAnasika vi. [saM.] manane lagatuM, menTala, "sabajekaTiva' mAnI levuM jue "mAnavuMmAM. [(ja. gu. mAM) (vi.yu), "sAIkolejikala" (ba.ka.ThA.) (2) manamAMthI thatuM mAnunI strI. siM, mAninI abhimAnI strI.] sAmAnya strI. mAnasika-zAstra na. [saM] jAo "mAnasa zAstra'-nsAIko- mAnuSa vi. siM] manuSya-saMbaMdhI, mANasane lagatuM. (2) lojI' (ge.mA.). [(puSTi.) puM, na. mANasa mAnasI vi, sI. [saM] mAnasa-pUnA, (2) mAnasa-bhakti. mAnuSatA ramI., -tva na. [.] mANasa hevApaNuM. (2) mAna-sUcaka vi. [sa.] mApa batAvanAruM, "kArDinala' (vyA.) mANasAI, mAnavatA [(ma.na.) (2) saMmAnanI bhAvanA batAvanAruM, "komplimenTarI' (na.le.) mAnaSa-zAstra na. [saM.] nRvaMzazAstra, "e-zropilojI' mAna-sUtra na. siM] kaMkAre, mekhalA mAnuSAnaMda (-nanda) kuM. si. mags + mAna Adhi-vyAdhimAnasepacAra chuM. (saM. + 3-] mAtra saMka9pathI karavAmAM upAdhi vinAne kIrti mAna javAnI ane samagra pRthvInuM AvelI ke AvatI sevA-suzraSA (mAnasa vegane mATenI) rAjya maLyuM hoya tevA prasanna puSTa mANasane AnaMda. mAna-staMbha (-staSNa) puM. [.] kIrtistaMbha (vedAMta.) [mAnuSa(1)." mAna-hAni pI. si.] apamAna, anAdara, mAnabhaMga, mAnuSika vi. si], mAnuSI vi. [saMpuM.] juo hyuMmiliyezana." (2) nAmezI [(anya pratye) tenuM mAnuSI strI. [saM.] mANasa A mAna-hIna vi. [saM.] Adara vinAnuM, jene mAna nathI mAnuSIya vi. [saM.] jue "mAnuSa(1)." mAnAkAMkSA (-kAkakSA) zrI. si. ninA-fkSA] mAna- mAnuSya na. (saM.) e "mAnuSa-tA." saMmAnanI icchA ke lAlasA mAne,0ka vi. [saM. nAna++ ,0] mAnanI mAnAkAMkSI (-kAkSI) vi. [saM] mAnanI lAlasA icchAvALuM, saMmAna maLe evuM IcchanAruM rAkhanAruM [Adara ane anAdara mArge puM. jio "mA"+gu, "e" tApra-1 lagamAnApamAna na, ba.va. [sa. mana . + mA-mAna muM.] prasaMge kanyApakSane te te AdamI mAnAbhilASa vi. [saM. mana + mafma-, .], aSA, strI, mAne che. [saM. mADhanAra dvArA] bilADa, mIMdaDe [sa. 146 .] mAnanI icchA mAkhI TI. eka pakSI mAnAbhilASI vi. saM. muM] mAnanI IrachA rAkhanAruM mAnenati strI, siM. mana + 3nati] UMcA prakAranuM samAna mAnArtha chuM. (saM. mana + artha] jemAM saMmAnano bhAva rahele mAnArathika vi. [saM.] manorathane lagatuM, mane rathamAMthI hoya tevI sthiti. (vyA.) (2) vi, kiM.vi. saMmAnanI pariNamatuM, viSaya-janya bhAvananAvALuM, "keplimenTarI,' 'nararI' (na.bhA.) mAnela na. e nAmanuM eka pakSI mAnArtha vi. siM. mAtra + artha + ] Adarane artha mAnya vi. [saM] svIkAravA yogya, svIkArya, mAnavA pAtra, batAvanAruM. (cA.) ephiliyeTeDa," "rekagnAIjha Da" (2) mAnanIya, pUjanIya, mAnArha vi. [saM. mAna + marda mAnane lAyaka, mAnanIya, mAna ApavA yogya. (3) kAyadesaranuM, "veliDa." (4) mAnAvaTa (9) rahI. [sa. mAna dvArA mAna sAcavavuM e grAhya, "eDamisibala', "emUDa.' [ karavuM, 0 rAkhavuM mAnAzAhI ja "mAnazAhI." (rU.pra.) svIkArI levuM] mAnAspada vi. [saM. mAtra + ag, na.] jae "mAna-pAtra." mAnyatA strI, (saM.] mAnya hovApaNuM, "ephiliyezana, mAnAMka (mAnA du) 6. [sa. mAna + ma mApa karIne tyAM rekagnizana." (2) kAyadesara hovAnI sthiti, "vailiDiTI. tyAM kSetra vagerene ApelA aMka, "sa nambara.' (2) (3) Azaya, dhAraNA, khayAla, "bilIpha," "AiDiyA 2010_04 Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAnya bhASA 1087 mAphaka (hI.va.), "kansezana' mApa-darza vi. jio "mApa + saM.] mApa batAvanAra mAnya-bhASA strI. [saM.] vyApaka rIte svIkArAyelI ziSTa mApadaMta (-67) puM. jio "bApa + saM.] jue "mAnabhASA, "sTAnDarDa leMgleIja' (pra. 5) [uttama daMDa -krAiTeriyA- "norma.' [keIla.' mAnya-vara vi. [saM] ghaNuM mAnanIya, mAna ApavA kyamAM mA5-dhoraNa na. [+juo "dharaNa.] mApAI ne niyama, mApa na. siM. mAna na che. mApa dvArA saM. mApana na., nA mA5na na. [saM.] e "mApaNo." rI. che. paNa mApa nathI; hoya to chuM. hoya. de.mA. macva mApana-zAstra na. [saM. mApavAnuM gaNita ApatuM zAstra, no arthe vATa' che. Ama ja e mApavuM.'] laMbAI kSetraneti , mesyurezana." (ma.ra.) (ga.) pahoLAI vajana vagere pramANa, parimANa, "gaja, mera, mA5nIya vi. [saM.] jAo "mAya." ka venTiTI' (A.bA.) vagere. (2) (lA) gajuM, maryAdA, mA5-5TI-ThI sI. siM.] mApavAnI lAkaDA cA laTuM vagere kelibara.' (3) pratiSThA, mobhe. (4) mAna-daMDa, siddhAMta, dhAtu ke plAsTika vagerenI phita, mApa-dorI, "mejhariMga Tepa" krAiTeriyA.' [0 karavuM, kADhavuM, 0 jevuM (ra.ma.) aMdAja "Ila" (ga.vi) kAvo. 06 (rU.pra) mAna gumAvavuM, pratiSThA gumAvavI, mA5-baMdhI (-badhI) samI. [ja mApa"+ "bAMdhavuM' + gu. vakara che. bharavuM (rU.pra.) mApavuM. 0 rAkhavuM (rU.pra.) "I' ka..] anAjanI mApasara vahecaNI karavAnuM niyamana, pramANa sAcavavuM. (2) dhoraNa sAcavavuM. 0 levuM (rU.ma.) rezaniMga' [karanAruM, mApanAruM laMbAI pahoLAI mApavI] mApaliyuM vi. [o "mApavuM' + gu. "chayuM ta...] mApa mApa-AMkaNI strI. jio "AMkaNI.] mApano khyAla mA5NuM na. jio "mApa' + gu. "huM' svArthe ta.pra.] mApameLavavo e, kelibrezana" (mITara. (3) mApuM vAnuM sAdhana, mApayuM, mApaNuM, sagAMvahAlAM tema vasavAyAMne mApaka vi. [.] mApa karanAruM, mApa ApanAra. (2) na. khetInA pAkamAMthI apAto lAge. (3) khetamajarene mApa-karaNa na. jio "mApa'+ saM.] mApavAnI kriyA, apAtuM khAvAnuM mApaNI, mojaNI. (2) kSetra mApavAnuM gaNita, mesyu- mApelo chuM. [ja "bApaluM.] gAmaDAnA kArIgarane khetInA rezana" pAkamAM lAge. (2) (lA) puruSanI jananeMdriya mApaNahAra vi. [ja "mApavuM' + ja.gu. "aNu" pra. + mApavuM sakri. (saM. mA dhAtunuM che. jApa-, tatsama mApa apa. "6 i.vi, pra. + saM. vaI>prA. degsAra] mApa karavuM, parimANa nakkI karavuM, pramANu kADhavuM. (2) (lA) karanAra, mApaka (ja.gu.) kyAsa kADhavo, kaLavuM, pArakhavuM. (3) page cAlatA thavuM. mA5NI strI. jio mApavuM' + gu. "aNu" ka.pra.] mApa- (4) sarakI javuM, nAsI javuM. (5) paDI javuM. mapAvuM vAnI kriyA, mApa-karaNa, mejI , "sa' karmANa, kri. mapAvavuM che, sakri. mApaNI adhikArI vi, puM. [+saMpuM.] jamInanuM mApa mApasara kripavi. [o "mApa' + "sara" (pramANe).] mApa karanAra, khAtAne amaladAra, majaNIdAra, "sarveyara' pramANe, joIe teTalA pramANamAM mApaNI aMka (a) puM. [+ saM] jamInanuM mApa karatAM mA5-sAThava na, jio mApa' + saM.] AkAranuM ghATIlAApelo te te TukaDAno AMka, "sarve naMbara paNuM, "hAmenI(ba.ka.ThA.) mApaNI kacerI sI. jio "kacerI.] jamInanuM mApaNI mApAM na, ba.va. [ja e "mApuM.'] pAkanuM mahesUla vasUla karanAruM sarakArI kAryAlaya, sarve-ophisa karatI veLA udha2AvA lAge mApaNInjAma na, jio "kAma.'] jAo "mApaNuM.' mApita vi. [saM.] mApeluM + ja e kAmadAra.'' jamInanI mApaNI mApisa na. jio mApavuM' + gu. IyuM" kavAcaka ka. karanAra sarakArI mANasa, majadAra, "lenDa sarveyara' pra.] mApa karavAnuM sAdhana, mApaNuM, mApaluM, mAthuM mApaNI-khAtuM na. [+ja "khAtuM."] jamInanI mApaNI mApiyuM na. jio "mApavuM' + gu. "iyuM' kriyAvAcaka karanAruM sarakArI taMtra, "sarve-DipArTamenTa" ke ] mApa, mApaNI mApaNI-tapAsaNI jI. [+ " "tapAsaNI.'] jamInanI mApuM na. jio mApavuM' + gu. 'uM' kavAcaka ka.pra.] mApaNI karyA pachI mApa sAcAM khoTAM nakkI karavAnI phera- jAo "mApiyuM." [0 bharavuM (rU.) mApiyA vaDe mApavuM] tapAsa, rivijhana-sarve [aMka. mAthuM na. jie "mApavuM' + gu. "uM' kriyAvAcaka ka.ma.] mApaNI-naMbara (-namba2) chuM. [+ e.] ja mApaNI- mApa. (2) lAge, letI mApaNIplAgata hatya) rajI. [+jae "lAgata.] mApaNI mA vi. [saM] mApa karAvA pAna, mApavA jevuM, mApanIya karavAnI sarakArI phI mApha kri.vi. [ara. muk] kSamApAtra, kSetanya, mAphI mApaNuM na. [ja e "mApavuM' + gu. "aNuM kartavAcaka ke ApeluM. [ karavuM (rU.pra.) kSamA ApavI. (2) jamInapra.) mApavAnuM sAdhana, mApiyuM vaLatara ke anya letarI jatAM karavAM. kare (rU.pra.) mApa-tela naba.va. jio "mA" "tela.] mApavuM javA de ]. ane taLavuM e. (2) mApavAthI ane tALavAthI AvatuM mAkaka ki.vi. [ara. muvAphika] anukuLa, phAvatuM, bhAvatuM, , pariNAma goThatuM. (2) baMdhabesatuM. (2)-nI jema, -nI peThe, -nA mujaba, 2010_04 Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mANasara 188 mAmIna -nI rIte [ema garIbAI mApha-sara krivi. [+ juo "sara" (pramANe).] mAphaka Ave mA-maTha na. juo "mAImATaluM.' mAphala na. lIMbunI eka jAta mAmaNa-5kuM vi. DhoMgI, kapaTI mAphalo chuM. [o "mA" + gu. "la svArtha ta...] nAno mAmaNu-muM chuM. e nAmane eka ghaLA raMgane jIvaDe mAke, velaDuM. pAlAvALuM gADaluM mAmaNAM na, ba.va. dhImAM ke talamAM taLelA loTanAM mUThiyAM mANA-ghATa chuM. jio "mA"+ saM. maMdiranI bAMdhaNImAM (mAkhaNa tAvI dhI nitArI lIdhA pachInI chAsa ane dhInA velaDA jevo eka bhAga. (sthApatya.) mizrita pravAhImAM leTa nAkhI bAMdhelA) mAsA-mAphI sI. jio "mApha,'-ddhiva + gu. I' ta...] mAmatha na. eka prakAranuM rAkSasI prAcIna prANI ekabIjAe mAphI mAgavAnI kriyA mAmada kuM. jio "mahammada' + gu. "o' vArthe ta...] mAphALuM vi. [jae "mApha' + gu. "AchuM ta..] mAphAvALuM, (lA.) musalamAna (kAMIka kaTAkSa-bhAve) paDadAvALuM (gADuM velaDuM vagere) mAma-kala(-La) na. [+saM.] mAmaphaLInuM phaLa phiLa-jhADa mAphI pI. sira. muAphI] kSamA, daragujara. (2) kara sane mAmaphaLI jI. [+gu. I" pratyaya] e nAmanuM eka lavAjama vagere letarImAMthI mukti. (3) chaTa, kamizana." mAmara (2) strI. [sa, mama dvArA] mamatA, mAyA, prema, (4) hAnirikSA, "kSatipUrti,' 'iDegniTI', "emanesTI prIti, vahAla. (2) Teka. (3) saMpatti, samRddhi mAhI-guNa chuM. [+saM.) parIkSAmAM uttIrNa thavA pUratA guNAMka, mArI strI. e nAmanuM eka jhADa kenDonezana mArka mAmala vi. bahAdura mAphI jamIna sI. [+juo "jamIna.] kara-beja vinAnI mAmalata strI. [ara. muAmalata ] mAlamattA, dalita, dhana, jamIna, pasAyatuM, brAhmaNiyA jamIna saMpatti. (28 mahatva, guMjAza, birasAta, dama. (3) mAmamAphadAra vi. puM. [phA. pratyaya] mAphI jamIna kheDanAra latadAranuM kAma. (4) mAmalo, muddo kheDUta ke pasAyata mAmalatadAra vi. puM. [+ke. pratyaya] paragaNunuM mahesUla mATInArma na, [+jao "nAmuM.'] mAphI Apato patra ke udharAvanAra amaladAra, mahAlakArI eine darajajo lakhANa (2) mAphI mAgato patra ke lakhANa mAmalatadArI strI, [+ phA. pratyaya] mAmalatadAranuM kAma ane mAre chuM. [ara. muAphahu ] ojhala sacavAya e mATe gADA mAmale . [ara. muAmalahu ] kaTokaTI ke Apattine upara nakhAte gama paDade. ("pA" vAMsanI cIpane samaya. (2) prasaMga, banAva. (3) kAmakAja ke enI garanALA-ghATe AgalI-pAchalI bAja khule hoya) paristhiti, [ kAbUmAM Ava (rU.pra.) paristhiti thALe mAbara na. [ara. maAbara] heDI, nAva. (2) koDInA paDavI. gaMbhIra tha (-gabhIra-) (u.pra) paristhiti dhATanuM baMdUkane dArU bharavAnuM sAdhana bekAbu javA jevI thavI. * baga, vIkara (rU.pra) mA-bAI . jio "mA"+ "bAI'] (lA) namAlo paristhiti kharAba thavI] bAyalo puruSa, mUchALAM IbA mAmA samI. suyANInuM kAma mA-bApa na., ba.va. [ja "mA"+ "bApa."] ja mAta- mAmA(mI)-garI sI. strI nokaranuM kAma tAta." (2) (lA.) mULa vigata. (2) kemadInatAvAcaka mAmAjI muM, ba.va. jio "mA" + "jI mAnArthe (mAnArthe udgAra mAme. (2) panI ke patine pati ke patnIne sAme mAbApa-vAda . [+ saM.] prajAnAM mAtA-pitAnI rIte sara- mAmejI ['mAImATaluM.' kAre rAjaya-zAsana karavuM joIe e mata-siddhAMta, peTa- mA-mATa puM, na. 0luM na, [. "mAI'-mATaluM.'] juo lima' mAmA-phaLa ja mAmala. mAbhavI cI. e nAmanI eka vila mAmA-pha(-)InAM na., ba.va. jio "mA" + "phoI' mAbhASkAra vi. jio "mA" + kA. pratyaya.] bhAdAra, + gu. "' cha vinA anuga] mAmAnuM ane koInuM te te pratiSThita, AbarUdAra saMtAna (paraspara mAbhA-sara kri.vi. jio "mA" + sara" (pramANe).] melA mAmA-mAsI-nAM naba.va, jio mAmo' + "mAsI'+gu. pramANe, bhAsara, AbarU pramANe huM' che. vi.ne atRga.] mAmAnuM ane mAsInuM saMtAna mA-bhUmi(mI) sI. [ja "mA" + saM.] mAtR-bhUmi, (sagAI batAvavA). (2) (lA.) vagavasIlAvALAM jamanjAma, mA-bhoma mAmAMsI sI[sa, mola] nadIkinAre thatA ghAsanI jAtane mA chuM. juo "me ." eka choDa mA- ma -mya) cI. [ ja e "mA' + "bhoma."] e mAmI sI. [jae "mAma' + gu. 'I' strI pratyaya.] mAmAnI mAma 93) jI. siM, mamatA>prA, mamama] ahaMbhAva, patnI, mAtulA, mAtulAnI. (2) (lA.) bALakanI janaasimatA. (2) gaurava, Teka, samAna naMdriya, TaTaDI mAma' na. [2vA. (bALa bhASAmAM) khAvAnuM, khAdya, jama- mAmI-garI ja e "mAmA-garI." vAnuM, maMma. [0nA vAMdhA (ke sAMsA) (rU.pra.) atyaMta mAmI-jI' sI. [ja mAmI' + "jI" mAnArthe] patnIne 2010_04 Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAmI-12 1089 mAyAvADa patinI ane pati patnInI mAmI chetarAya tevuM. pahecelI mAyA pacelI-) (rU.pra.) na mAmI-4 na., ba.va. jie "mAmI-jI.' (mAnArthe) mAmI chetarAya tevuM, hoziyAra ] karanAruM, IlamI, jAdugara mAmIrAna na. e nAmanuM eka kariyANuM. mAyA-kAra vi. [saM.] mAyA ke bhrAMtijanaka racanA UbhI mAmI-sAsu zrI. [ie "mAmI' +"sAsu.] jeo "mAmI- mAyA-kRta, mAyA-janya vi. [saM.] bhrAMtilaka, mAyAe cAla, vyavahAra sarajeluM [ajJAna mAmUla na. [ara. maeNl] rItarivAja, ra, rasama, mAyA-javanikA sI. [saM.] mAyArUpI paDaze. (2) (lA) mAmUlI vi. [ara. maalI] vyAvahArika, rivAja mAyAjALa sI. [+ja "jALa." brAMtimUlaka mAyAnI mujabanuM. (2) ati sAmAnya, muphalisa, bisAta vagaranuM bAjI, mAyAne phAMsale, mehamAyArUpa kasAmaNI. (2) mAmeja puM. e nAmano eka vadhIya choDa (lA.) ajJAna mAmUriyAta mA meriyAta) vi. jio "mAmairiyuM' dvArA.] mAyAtIta vi. [+ saM. mahInA mAyAne vaTAvI gayeluM, mAmeruM-masAluM laIne AveluM mAyAthI taddana nilepa, nirguNa, divya mAmeriyuM (mAmeruM) vi. jio "mAmeruM' + gu, iyuM'ta..] mAyAtmaka vi. [+saM. rama+ ] mAyAthI bhareluM, mAnA taraphanuM saguM, masALiyuM | mAyAmaya, mAyika, bhrAmaka, bhrAMtimaya, (2) (lA.) asatya mAmera (mAmeru) na. [2, prA. nAma + saM. pR>prA. dUra mAyA-dIpa kuM. [saM] jAduI phAnasa, "mejika lenTarna' na.) +gu. 'uM' ta.ka.] mAMgalika prasaMge mAmAnA gherathI lAva- mAyA-dhava chuM. [saM] mAyAnA svAmI mahAdeva ke viSNu vAmAM AveluM bhANejaDAMne mATe paherAmaNI vagere rAca, mAyAdhIna vi. [+ saM, aNInI mAyAmAM jakaDAyeluM. (2) mesALa taraphano upahAra, sALuM (lA.) ajJAnI mAma puM. [2.mA. mAmama-] mAtAne bhAI. (2) (lA.) mAyAnusArI vi. [+sa, ag-GrI, puM] mAyAne anusarI uMdara, (3) luTAre. (4) sApa, dhe, [mA maLavA mAnavadeha dhAraNa karanAra (paramAtmA) (u.ma. mArgamAM laTAra maLavA. 0 kaMsa (fsa) (u.pra.) mAyApAtra vi. [saM. na.] dhanavAna, saMpattimAna, paisAdAra, kharAba sage. gAmane je jaganA) (u.pra.) maphatiyA mAletujAra, dhanika [(lA.) ajJAna mANasa, laganiyA mAmo u.pra.) bhasaMke ThaThAro ke zobhA mAyApAza chuM. [saM.1 bhrAMtimalaka mAyAne kAMsale. (2) karI Avela mANasa] [o "mAmA-jI(2).' mAyA-pUcha sI. [+jao "pUcha.'] dhana, saMpatti, delata mAmo-jI, sasaro chuM. [+jao "jI' mAnArthe + "sasare.']. mAyAnsala(La) na. siM.] "mAja-phala.' mAyakAMgalAI ja e "bhAI-kAMgalAI." mAyANaMda (-pha6) puM[+juo kiM.'] ja "mAyA-naLa." mAyakAMgaluM e "bhAI-kAMgaluM.' mAyA-baddha vi. [saM.] bhrAMtilaka mAyAmAM phasAyeluM. (2) mAyane puM. [ara. ma hu] artha, matalaba, bhAva. (2) (lA.) ajJAnI Azaya, irAde. (3) tAtparya, sAra, rahasya mAyA-bava(-La) na. [sa.] bhrAMtimalaka mAyAnI zakti mAyaphaLa e " mAphala.' mAyAbaMdhana (-ba-dhana) na. si.) e "mAyA-pAza.' mAyabhULa na. garamarane choDa, giranuM pUjana] mAyA-mamatA strI. [saM] sneha-saMbaMdha, hetaprema mAyarI (mAyarI) sI. nAgaromAM lagnasamaye kanyA taraphathI thatuM mAyAmaya vi. [.] ja e "mAyAtmaka.' mAyaruM (mA:caruM) e "mAdharuM.' [NagAra mAyA-mAnava vi. [sa.] dekhAvamAM mANasa hoya tevuM mAyA (mAyaro) pR. [ja "mAruM.'] paraNavA samayane (hakIkate "IvararUpa') mAyaluM (mAyeluM) jue mAMhyaluM.' mAyA-mUDI ramI. [+jue "mUDI.'] jue mAya-pUcha.' mAyala (bhA calo) e "mAM ." mAyA-mRga puM. [] banAvaTI haraNa, mAyAthI mAtra haraNamAyA strI, siM] IzvaranI manAtI eka anAdi zakti ke rUpe dekhAtuM svarUpa je sRSTinuM eka kAraNa manAya che, avighA. (dAMta) (2) mAyAse dhuM. [+saM. mova>prA. borasa-] kapaTathI paga-mAyA. (3) prakRti. (sAMkhya) (4) vizvarUpa-darzana. ke belI chetaravuM e. (jena) [karanArI sthiti (5) (lA.) chaLa-kapaTa, prapaMca, agAsa. (6) dhana, dalita, mAyAha . [saM.1 mAyAe UbhI karelI mehane utpana saMpatti, () lakSamI devI. (8) neha, mamatA. (9) saMsAra mAyA-rU5 vi. [saM.], pI vi. [sa. 4.] ja mAyAnA maha. (10) brAMti, bhrama, "ilyujhana' (bA.jJA.) [0 maka-mAyA-maya." [taddana ajJAnI karavI (u.pra.) bhrAMtijanaka dekhAva Ubho karavA. (2) mAyAlIna vi. [saM.] mAyAmAM 2eNpayuM rahetuM. (2)(lA.) sneha karavo. 0 thavI (u.pra.) saneha che. 0nuM saguM mAyAvaraNa na. [+saM. mA-vaLa] jue "mAyA-javanikA.' (34) paisAnuM ke svArthanuM saguM. 0mAM rahevuM (-re muM) mAyA-luM vi. [+gu. "valuM' ta,pra.] nehALa, premALa, (u.pra.) saMsAramAM jakaDAI rahevuM. 0mAM lapaTAvuM (rU.pra.) mamatALuM prapaMcamAM phasAvuM. 0 mI (rU.pra.) neha-mamatA choDI mAyA-laza vi. [sa.] juo "mAyApIna." devAM. 0rAkhavI (u.pra.) prema jALavavo, sneha rAkhavA. mAyA-vAda che. [sa.] parabrahmanuM pratibiMba mAyAmAM paDatAM hevI (rU.pra.) sneha-saMbaMdha hovo. kAcI mAyA (u.pra.) jagatane bhAsa thAya che-vastusthitie jagata jevuM kAI 2010_04 Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAyAvAdI nathI, jagata mithyA che, e prakArane zrIzaMAcAryanA mata-siddhAMta, (2) viparIta-vAda, 'pesimizrama' (mana.21.) mAyAvAdI vi. [saM.,puM.] mAyAvAdamAM mAnanAruM. (2) viSa rItavAdI, 'pesimisTa' (mana.ra1.) mAyA-gAna vi. [saM. vAn puM.] prema dharAvanAra. (2) vaphAdAra mAyAtrinI vi., strI. [saM.] chaLakapaDha karanArI sa mAyA-viziSTa vi. [sa,] jue 'mAyAtmaka,' mAyAvI vi.,puM. [saM.,puM.] chaLakapaTa (lA.) jAdUgara mAyAveza-dhArI vi, [sa.,puM.] na mAyA-sRSTi strI. [saM.] mAyA-vAda mAyALu vi. + gu. ALuM' ta...] hatALa 1790 karanAra puruSa. (2) [paheranAra, bahurUpI oLakhAya tevA veza pramANenuM mithyA jagata mAyAvALuM, premALa, [prapaMcI, mAyAvI mAyika vi. [saM.] e mAyAtmaka.' (2) kapaTI, chaLamAyuM na. [a, mAh-> mAyama, jae 'mAyA-kula.] jaA 'mAjhala,' mAyAmaya mAyA puM. [ara. mAyahuM ] dhana, dAlata, saMpatti mAyApAdhi vi. [saM. mAyAvali] mAyAnI upAdhivALuM, niyAmaka zakti. (baudhdhA) mAra| puM. [saM.] kAmadeva. (2) AsurI saMpattienI eka mAra puM. [jae 'mAravuM.'] TIpavuM e, beDaluM e, lagAvahuM e, DhAkaNuM e. (2) vadhu pramANamAM khAvuM e, (3) bAja, bhAra. (4) (lA.) nukasAna, kaeNTA. [. khAvA, diamonds paDayA (rU.pra.) parAjita thavuM. (ra) nukasAna veThayuM. 7 mArakaravuM (5.pra.) vAra vAra mAravuM, sUMDha ke m`ge) mAra (rU.pra.) bahAra na dekhAya tevA zarIranA aMdaranA bhAgamAM lAgelA mAra] mAraka vi. [saM.] prANa-dhAtaka, jIvaleNa. (2) asarane nAbUda karanAra. (3) UlaTANuM ke vireAdhI sara batAvanAruM, 'konTrapriTarI' (da.bhA.) mArakaNuM vi. jae 'mAravuM'+gu. 'maNuM' vAcaka rR. pra. + 'ka' madhyuga.] mAravA doDavAnI TevavALuM, mAravAnI TevavALuM. (2) (lA.) tAkAnI. (3) asara-kAraka mAra tala strI. [jae bhAra'+ 'katala,'] mArAmArI ane kApAkApI ['mAra-katala,' 2, mAra-kATa (Ta) strI, [jae mAra '+ kATaluM.'] ja mArakITa sI. [aM. mArkeTa ] bajAra mArakuM vi. saM. mAra% + gu. ''' ta.pra.] jae 'mArakaNuM,' mAra-phUTa (-taSa) strI. [jue 'bhAraOM'+phUTanuM.'] mAra mAravA e, mAra-pITa. (ra) kaMkaDI-dAvanI ramatamAM pharIthI koDI nAkhavAnA vadhArAno dAva (na.mA.) mArA puM. [aM. mArka'' + gu, 'e' svArthe ta...] nizAna, eMdhANI. (2) gugdarzaka cihna, 'kvoliTI-mA'iga.'(3) guNAMkana (parIkSAmAM.), 'mArkiMga sisTama.' [-kAnA mAla (6.pra.) UMcA naMbarI mAla. 0 karavA, 0 mAravA, 0 cAha(-4)vA (rU.pra.) mAla upara potAnuM khAsa nizAna karavuM] mAra-khAu vi. juo 'mAraOM'+ khAnuM'+ gu. 'A' pra.] mAra khAvAnI TevavALuM, vAraMvAra mAra khAnAruM _2010_04 mArakRtiyeNa mAraga puM. [saM. mALe, AryAM. tadbhava] jue 'mArga.' mAraga-3 puM. [+ gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue 'mArge(1).' (padmamAM.) mAraga<-ge)Nu (-Nya) strI. [jue 'mAragI'+gu, '(-e)' sIpratyaya.] mAragI khAvAnI strI mAraga-mApuM. [+e 'meADavuM' + + gu. A' rR.pra.] vATapADu luTArA (ja.gu.) mAragI vi. [ + gu. I! ta.pra.], . khAvA puM. [+jue Ave.'] rAmadevapIranA meTA paMthanA anuyAyI AvAnA varga ane enA puruSa, mAragI khAvA. (saMjJA.) mArage! (Nya) ja 'mAragaNa.' bhAra-pITa.' mAra-jha pa(-pA)Dha (-Tala) strI. [jae mAraOM' +jhapa(-pA)Dha,'], mAra-jhaDa (--) . [+jue jhaDavuM.'] jue [rAkhavAnuM sAdhana mArA puM. gADAnI UMdha pAsenA vacalA sarakiyA pakaDI mAraNu` na. [saM.] mArI nAkhavuM e. (2) vaidyakIya dhAtu krU'kavI e, bhasma banAvavI e. (3) tAMtrika kriyA. (4) zikAra, (5) (lA.) upAya ugAra mAraNu vi. [saM.] mArI nAkhanAra, jIva-leNa, mAraDha bhAraNu-tAraNa ` na. [saM.] zatruene saMhAra ane mitrAnA [mitrAne ugArI lenAra mAraNatAraNa vi. [saM.] zatruone saMhAra karanAra ane bhAraNu-prayAga kuM. [saM.] tAMtrika rIte zatrunA saMhAra karavAnI prakriyA [laDAI, Akesiva ra.' (na lA.) bhAraNuyuddha na. [saM.] AkramaNa karI karavAmAM AvatI sAraNu-hAra vi. [saM. maLana, + apa, 'ha' che. vi. nA pra. + saM. deg>= prA. deg] mArI nAkhanAra. (jU.gu.) mAratala vi. juo mAranuM' + gu. 'tuM' varte. rR. dvArA.] mArI nAkhanAruM, (ra) mAra mAranAruM mArate-khAM puM. [jue 'mAravuM' + gu.'tuM' varte.++ + phA. 'e' pra+ jae 'khAM.'] (lA.) julama-kheAra mAra-tAla puM. [hiM. mAra-tAla] hathA mAra-daDI strI. jue 'mAra'+'DI.'] daDAnI mArakUTanI [mAra-jhaDa sAra-dhAra (25) skrI. [jae 'mAra2' + dhAravuM,'] sakhata mAra-pachAta (Da) strI. [jue 'mAraOM' + 'pachADavuM."] mAra mArI pachADI nAkhavAnI kriyA, jhaghaDI pachADI nAkhavuM e pAra-pIDha (Taca) zrI, jie mAra' +pIvuM,'] jue cAra-kUTa.' [cAla-khAjI, dhUrtatA mAra-peca puM. [jae 'mAraO' + peca.'] (lA.) dAva-peca, mAraphata strI, [aramaarit] vacce kAI ne rAkhIne karAtI kriyA ke rIta, mAraphatiyAnuM kAma, (3) nA.. dvArA, vacamAM sAdhana banAvI mata mAraphati(-)Nu (-Nya) sI. [ jue 'mAraphatiyA'+ gu. 'a(-e)Na' pratyaya.] mAraphatiyAnI srI. (2) mAraphatanuM kAma karanAra sTI kRita dvArA thayeluM mAraphatiyuM vi. [jue 'mAraphata'+ gu. 'iyuM' ta,pra.] mAramAraphatiyeNu (Nya) juA 'bhAraphatiyaNa,' Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAraphatiyA 1791 mAjane mAraphatiya vivuM. jioe bhAraphatiyuM.] relave moTara vagere drorTa dvArA AvatA mAla-sAmAnanI vyavasthA Apata dalAla ke ADatiyo, "liyariMga ejanTa mAraphate nA. e. jio mAraphata' + gu. 'e' trI. vi., pra.] o "mAraphata(3). mAro chuM. e nAmanuM eka vAgha. (2) sutArI kAma aDatara ke pUMTAkhaTAvALI kAnasa mArabala juo "mArbala.' mAra-baMdhana (badhana) na. [sa.] kAma-vAsanAnuM baMdhana. (bauddha) mAravaNa na. jio "mAravuM' dvArA] dhAtune vaidyakIya upa yoga mATe mAravAnI kriyA, dhAtunI bhasma banAvavAnI kriyA mAravA chuM. [ja mAra.] eka rAga. (saMgIta.). mAra-vADha dhuM. , mA-pATa>prA. nA-vA), (-6tha) zrI. [apa. mAravA] pazcima rAjasthAnano vizALa retALa pradeza, maru-bhUmi. (saMjJA.) mAravA(-)Na (zya) sI. [ja "mAravADI' gu. "a- (e) strI pratyaya.] mAravADanI strI sAmAnya, mAravADI strI mAravA na, ba.va. jio "mAravADa"+ gu. 'uM? ta..] comAsuM UtaratAM videzamAMthI AvatAM eka prakAranAM pakSI mAravADI vi. jio "mAravADa" gu. "I' ta. pra.] mAra vADavuM. (2) chuM. mAravADane vatanI. (3) sI. mAravADanI bhASA. (saMjJA ) mAraNe sa. kri. [saM. zru nuM che. mAr tatsama] prANa, levA, saMhAra karavo. (2) TIpavuM, ThokavuM, lamadhAravuM. (3) athaDAvavuM, akALavuM, vIMjhavuM. (4) dhAtunI vaghakIya prayogathI bhasma banAvavI. (5) taphaDAvavuM. (6) caDavuM, cIpakavuM, lagADavuM. (7) saMyamamAM leva, kAbumAM levuM. (8) daMza davA, DasavuM. (I asara ochI thAya ema karavuM. (10) sAMdhavuM. (11) jhaDapavuM. (12) jhabakavuM. (13) vaLagADavuM. (14) saMga karavo. (15 thaMbhAvavuM, aTakAvavuM. (11) (sahAyakArI kriyApada tarIke ) utAvaLa ke bedarakArIno artha. [mArate ghoDe (rU.pra.) pUra jhaDape. mArI kUTIne, mArI phADIne (rU.pra.) game tema karIne mArI khAvuM (rU.pra.) eLavavuM. mArI javuM. (rU.pra) vijaya meLava. mArI nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) lAMca ApI potAnuM karI levuM. mArIne hAtha na dhavA (rU.pra.) atyaMta krUratAthI mAravuM. mArI macaDIne (rU.pra.) baLAtkArathI. mArI pAhavuM (rU.pra.) taphaDAvavuM. mArI mUkavuM (rU.pra.) pUrapATa doDAvI javuM. mArI levuM (rU.pra.) taphaDaMcI karavI. mAreluM (rU.pra.) jenA guNadhama dUra karAyA hoya tevuM. mAreluM mANasa(rU.pra.) rUza- vatathI phoDeluM mANasa. mAryuM javuM (rU.pra.) bhAre nukasAnI vaheravI. mAthuM pharavuM (rUma) -nI khoTa ke tANa na hatI. mAthuM mAryuM pharavuM (rU.pra.) gAbharuM thaI rakhaDavuM. eDI mAravI (rU.pra.) nizAnI karavI. AMkha mAravI (AMkha-) (rU.pra.) izAre kara. khajAno mAra (rU.pra.) khajAne luM. khIlI mAravI (rU.pra.) khIlI caDavI ke bharAvavo. ghara mAravuM (rU.pra.) dhara vaNasADavuM, ghara pAyamAla karavuM. ga5 mAravI (u.pra.) gaSTha mAravuM, riMga mAravI, topa mAravI, taTAkA mAravA (rU.pra.) khoTI vAta kahevI. cakkara mAravAM (u.pra.) karavuM. caLakATa mAraze, teja mAra (u.pra.) prakAzavuM. TAMkA mAravA TebhA mAravA (u.pra.) sIvavuM,khIlavuM. DU mAra (rU.pra.) khALa baMdha karo. taDAkA mAravA arthahIna vAto karavI. tALuM mAravuM (u.pra.) baMdha karavuM. dhADa mAravI (rU.pra.) bahAdurInuM kAma karavuM. phAMphAM mAravA, valakhAM mAravAM (ra..) ahIM tahIM vaLaga vaLaga karI zodhavuM. bApha mArI(rU.pra.) bahu garamI thavI. bUma mAravI (rU.pra.) belAvavuM. bhUkha mAravI (u.pra.) bhakhane dabAvavI. mana mAravuM (rU.pra.) saMyama rAkha. maheNuM mAravuM (mANuM, ToNe mAra (u.pra) aNagamatuM apamAnajanaka saMbhaLAvavuM.mAthAmAM mAravuM (rU.pra)tarata cUkavI devuM. mAthuM mAravuM (rU.pra.) varace paDI paMcAta karavI, dakhala karavI, mAthe mArAM (rU.pra.) sAmAnya IrachA vinA aNagamatI vastu vaLagADI devI. mUTha mAravI (Thaya-) (rU.pra.) tAMtrika prayogathI sAmA upara abhiyoga kara. mekha mAravI (u.pra) majabUta karI levuM. hAtha mAra u.pra) taphaDaMcI karavI, cerI levuM mAra-senA samI. [saM.] kAmottejanA kare tevI sAmagrI mAra-hANa (-zya) sI jie "mAra*'+hANa"] mAra-kaTa karIne kareluM nukasAna mAraMmAra (mAraznAra) chuM. sI. [o "mAra" dvibhava.] sAmasAmAM ekabIjAne vAraMvAra mAra mAravAnI ane mArI nAkhavAnI kriyA mArA puM, ba.va. jio "mAravuM' +gu.G' ku.pra.] nihalAnI dIvAla vageremAM baMdUka vagere bharAvI zakAya tevAM bAkAM, gekhA ['I' ku.pra.] juo "mAraMbhAra." mArAmAra (ra), 1rI strI, jio "mAravuM-hirbhAva + gumAriNI vi, sTI. (saM.1 mArI nAkhanArI strI mArita vi. [saM. mArI nAkheluM [AtmajJAna mAriphata strI. [ara.mariphata] parama tattvanI oLakhANa, mAriSa chuM. [saM.] nATaya-kRtimAM AraMbhe Avate sUtradhAra thI UtaratI kakSAnA naTa ane enuM saMbodhana. (nATaya.). mArI jI. sAmAI jevuM ja vacaluM deraDuM, jALA, (vahANa) mArIca DuM [] rAmAyaNamAM rAvaNano eka pradhAna maTIne rAkSasa (sItAnA haraNamAM nimitta bane.) (saMjJA.) mArI-tArI(mArI-tArI) vi, sI.jio "mAruM'tAruM baMnene "I' satIpratyaya] (lA) gALAgALI, badagaI mAru vi. siM. mane vikAsa] maru-mine lagatuM, mAravADanuM. (2) chuM. mAravADamAM Ubhe thayelA eka rAga. (saMjJA.) (saMgIta.)(3) sakI, DholA-mAnI lokavArtAmAMnI e nAmanI nAyikA. (saMjJA) mAru vi (juo "mAranuM gu. "G" ka. pra.] mAranAruM (samAsamAM uttarapada tarIke, jemake hAtha-mAru 'vAimAru' "dhApa-mAru' vagere). mAru-gurjara vi jio "mAruM + gurjara'] mAravADa ane gujarAta beune lagatuM (umAzaMkara jozIe baMne dezanI bhASA ekAtmaka hatI tene A saMjJA ApI che, e yuga paNa tethI.) mAruta . [sa.] pavana, vAyu 2010_04 Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAruti 172 mArjana mAruti dhuM. [4] pavana-putra hanumAna (2) . bhesiM, "gAIDa.' (3) adhyakSa, "DirekaTara" mAruM (mA:6)vi.[saM. mata aMganA vikAsamAM apa.mAM madda dvArA mArgadarzana na. [saM.] rasto batAvavo e, sUcanA ApavI mAma ja. "mAhAraa] bolanAra vyaktinA adhi- e, "gAyaDasa,' "Direkazana' kAranuM ke mAlikInuM yA ene lagatuM, muja (i. vi. nuM mArgadarzikA, -nI strI. [sa.] mArga batAvanArI pustikA. 25). (vyA. [mAruM karavuM (mAruM) (rU.pra.) beTI ahaMtA (2) mAhitI ApanArI patrikA batAvavo]. mArga-daza vi. siMj.] juo "mArga-darzaka. mAruM-tAruM (mAruM-tAruM) vi. [+ja "tAruM.] belanAra mArgadezaka vi, DuM [.] zamaNane eka prakAra. (bauddha) ane sAMbhaLanAra beuvuM. (2)(lA) na. bhedabhAva, (3) aNa- mArga-dI5 muM [saM] rastA uparano dI banAva, vaimanasya. [0 karavuM (rU.pra.) jhagaDe karo ] mArga vi., pR. [sa., S.] mArga joyA hoya te puruSa, mA-rUkha (mArUkha) e "mahA-rUkha.' [maLabheda jANakAra puruSa [batAvavuM e mArUpha vi. [ara. at] mazahUra, jANItuM. (2) puM. mArga-nirdeza ! si.] mArga cIMdha e, rasto ke upAya mAre chuM. mAvaThuM mArga-paddhati strI, (saM.] rastAonA AjananI rIta, "reDamAre zuM [saM. mA->prA. mArA-] mArI nAkhavAne sisTama" dhaMdho karanAra, dhaMdhAdArI ghAtaka, jallAda mArca-vyaya . saM.] musApharImAM thato kharca mAre chuM. [o "mAravuM' + gu. ' ] uparAuparI mArga-zvavahAra chuM. [3] avara-javara, TrAphika prahAra. (2) sakhata rIte vIMjhavuM-kanuM e. (3) saMhAra- mArgazira puM. [sa. mAriAra , paNa degziram aMgathI] mArgakArya, katala, mAraphADa, (4) keTanI dIvAlamAM baMdUka zIrSa puM. ] kAtaiikI hiMdu varSano bIjo mahino, tapa vagere rAkhavAnuM che te bAMkuM. [lADu u5ra mAro mAgasara, (saMjJA) [kSitatA, "reDa-seiphaTI' (-uparathI (.) lADu khUba khAvA e7 mArga salAmatI strI [+o "salAmatI.'] rastAonI sura mArga-saMgIta (saMkagIta) na [saM.1 zAstrIya saMgIta. (saMgIta.) (3) guNAMka, dokaDe. (4) jarmanIne e nAmane eka mArga sUcaka vi. [saM.] juo "mArga-darzaka(1).' calaNI sikko. (saMjJA) (prAcIna RSi. (saMjJA) mArgastaMbha (stA) 5. [saM.] rastAnuM te te sthaLe aMtara mArka (mArkaNDa), Deya puM. [saM.) e nAmane eka ati batAvate paththara ke pATiyuM, "mAila-sTena' A Ta kI. na. [e. mArkeTa ] bAra, pITha, cauTuM mArgastha vi. [saM.] raste cAlyuM jatuM, musAphara, vaTemArga mATacArTa chuM. [aM] mAla-sAmAna khuhalAmAM rAkhI jyAM mArga tara (mArthAntara) na. [sa. mA + ana] bIjo rastA, vecANa thAya te vADe phATe, ADa-mArga, DAIvarjhana' [bAMdhakAma mArkeTiMga (mArkeTina [e.] kharIda-vecANa bajAra-vyavasthA mArga-sthApatya na. [.] rastAo upara thatuM makAno vagerenuM mA puM. [e. "mAka' + gu. o' svArthe ta...] mAraze, mA vi. [j] jao "mArgastha." (2) mArga saMgItane nizAna, eMdhANa. (2) chApa [krAMtikArI. (saMjJA) lagatuM, mAgaya. (3) (samAsamAM) paMtha, saMpradAyanuM (jemake mAsa S. (aM.] "kAla mAsa' nAmane eka raziyana zivamAgI'-zaktimArga vagere). (IzuM. rAmadevapIranA moTA mAsa-vAda kuM. [+ saM.] kArla mAkasane sAmyavAdane mata- paMthane anuyAyI bAvo ane enI jJAti. (saMjJA) siddhAMta, komyunijhama' ['kemyunisTa' mAgI-5ddhati sI. [saM.] mArgIya saMgItane prakAza, zAkIya mArkasavAdI vi. [+saM5.] mAsavAdamAM mAnanAra, saMgItanI paddhati. (saMgIta.). mArga 5. siM.] rasto, keDe, patha, rAha, paMtha, "rUTa," "reDa, mArga-paMthI (5thI) vi. [+jue "paMtha' gu "I' te pra.) 1.' (2) rIta, paddhati, prakAra. (3) saMpradAya, paMtha. (4) mAga bAvAonA meTA dharmanuM anuyAyI zAstrIya prakAranuM saMgIta. (saMgIta) (5) sAbhinaya kathA-kathana, mArga-saMgIta (sagIta) na. [saM.] juo mArga-saMgIta.' pinTamAIma' (ra.u.) [ kara (rU.) guMcavaNamAMthI mArgopadezaka vi. puM. [saM. mArI +Ara-pherA mArga batAvanAra nIkaLI javuM. 0 kADha (u.pra.) vacamAMnI aDacaNe dara miye, "gAI karavI, AgaLa vadhavuM, tela kA. 0 kApa (u. pra.) mArgo padezikA vi. strI. (saM. ma hariA] mArgadarzikA, AgaLa vadhe javuM, kheta (rU.pra.) musApharI karyo javI. mArgadarzinI, mArga batAvanArI pustikA, gAiDa' 0 dekhA, batAva (rU.pra.) upAya batAvo. 0 mArce sI. [aM] lakarIo vagerenuM prayANa, kaya. (2) pAra (.) no rivAja amalamAM mUkave. (2) na 6 aMgrejI varSano trIjo mahine. (saMjJA) [karavuM e hoya tyAM rasto karavo. 03 (u.pra.) upAya che. mArjiMga (mArci)na. [aM] kaca karavI e, kavAyatI prayANa (2) rIta pakaDavI). mAna na [sa.] sApha karavuM e. (2) zuddha karavuM e. (3) mArga-cihana na. [saM.] rasto batAvanAra nizAnI pANInA chaMTakArathI maMtra bhaNI karAte abhiSeka. (4) mArgaNa na. [saM5] bANa, tIra [trIjuM, (bauddha) saMdhyA karatI veLAne eka mAMtrika vidhi (jemAM jamaNI mArga-tAva na. siM] buddhe upadezelAM cAra tAmAMnuM hatheLImAMnA pANIne jamaNuM nasakerAne zvAsa ApI mArgadarzaka vi. saM.] rasto cAMdhanAruM, rAha batAvanAruM. DAbe bhAge pAchaLa nAkhI devAmAM Ave che.) 2010_04 Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mArjanayA 1763 mAla-kAra mArjana-kriyA jI. [saM.] sAphasUphI. (2) vazIkaraNa karavAnI mAla-kaMsa (-sa) pR. juo "mAlakoza." (saMgIta) eka prakriyA, "hineTijhama' [thApI mAla-kAle (- kAre) muM. e nAmane eka rAga. mArjanA sI. [saM] sAkasI. (2) Dholaka vagere vAghonI mAlakAMkaNu na., ba.va. mAlakAMkaNInAM bI mArjanI sahI. [saM.1 sAvaraNI, jhADu, buhArI, paMjaNI. (2) mAlakAMkaNuM DhI. [sa, kanI) e nAmanI eka vanaspati saMgItanI 22 zrutiomAMnI bAramI zruti. (saMgIta.) mAlakiyata ja "mAlicita. mArjanIya vi. [saM] sApha karavA jevuM, mAMjavA yogya mAlakI ja e "mAlikI." mAra, ka puM. [saM.) bilADo, mIMdaDe mAlakI-khata na. [+jue "khata.'] dhaNI56 ke svAmitva mArI sI. [sa.) bilADI, mIMdaDI, mInI batAvanAre dastAveja, 'TAITala-DIDa [yezana." mArjita vi. [sa.] sApha kareluM. (2) mAjeluM, UTakeluM. (3) mAlakInanAbUdI ja mAlikI-nAbUdI,-eksa-pipavitra kareluM, zuddha kareluM mAlakInAmuM jae "mAlikI-nAmuM." mArjina puM. [ ] kAgaLanI eka bAju ke cAre bAju mAlakI-haka(-haka) jue "mAlikI-haka(-),'-TAiTala." lakhANanI ke mudraNanI AsapAsane kAra bhAga, hAMsiyA, mAlakI-haraNa ja "mAlikI-haraNa.' (2) koI paNa be padArtho vaccenA khAlI bhAga. (3) bhAva- mAlakuM-khuM) vi. trAMsI AMkhe jenAruM. [0 jevuM, 0 bhALavuM taphAvata (rU.pra.) trAMsI AMkhe jovuM] mArta (mArtaNDa) . [saM.] surya, suraja. (saMjJA) mAlaNa(stha) jue "mAlakaNa -mAlikaNa" mArdava na [saM] mRdutA, komaLapaNuM, kumAza, (2) svabhAvanuM mAlakeza paM. saM.] cha mukhya rAgamAM eka rAga, kamaLapaNuM, RjutA, suMvALApaNuM mAla kaM. (saMgIta.) [lagatuM khAtuM mArdava-prakriyA strI. [saM.] saMyukta vyaMjane tUTae uccAraNa- mAla-khAtuM na. [ja bhAva: + khAtuM.'] copaDAmAM mAlane saraLatAnI prakriyA, saralI-bhavana, (vyA.) mAlakhuM' e "mAlakuM." mA ja "mA ." mAlakhuM na. bAvaTAnuM dhAsa mArmika vi. [saM.] marmane sparza kare tevuM. (2) mana-hRdaya- mAlagADI strI. [ja "mAla' + "gADI.] mAla-sAmAnane asara kare tevuM. (3) rahasya bhareluM, (4) ramUja bhareluM, thI bharelA DabAonI AgagADI, 'guDa Treina" hyu marasa' (ba.ka.ThA.) mAla-gujarI strI. e nAmanI eka rAgiNI. (saMgIta.). mArmikatA sI, siM] mArmika hovApaNuM mAla-guja(-jhA) vi. [ara. mAgunA2 ] jamInamAM mArya vi. jio "mAravuM + gu"" bhU. kR] (lA.) dhavAyeluM. khetI karI gujAre karanAra. (2) jamInadAra, jAgIradAra. mArzala kuM. [aM] senAne pradhAna senApati, sara-senApati. (3) mAletujAra, dhanika, paisAdAra (2) lokasabhA vagerene sanI geralAyakAta vakhate mAla-gujA(-jhA)rI strI, [ara. mAlU-gujhArI] mAlagujAra sane khaseDanAro amaladAra hovApaNuM. (2) khetInI Upaja vasUla karavAnuM kAma. (3) mArzala-lA . [] lazkarI kAyado jamInanI viTI. (4) viTI ApavAnI jamIna mAla' chuM. ni .UMcANane pradeza mAla-geba(vA) sI. govA bAjanI kerInI eka jAta mAla puM. [a 2. vepAranI cIja vastu, vepArI sAmAna. mAla-dAma na. [ja e "mAla' + geAdAma.'] mAlasAmAna (2) kiMmatI padArtha. (3) sthAvara ke jaMgama milakata. (4) rAkhavAnI moTI vakhAra. (2) relave sTezanane mAla-sAmAna pazura-rAMkhara. (5) miSTAnnano jatha. (6) (lA) satva, rAkhavAno moTo khaM tava. ) zakti, tAkAta.[, uTAva, jhApaTa (u.pra.) mAlaciThI,-hI e. [ja e "mAla" + 'ciTaThI,-. 1 sArI rIte miSTAna vagere khAdya khAvuM ke vAparavuM. 2 kapAvo sAmAna bharatiyuM [dalAluM karanArI strI (2.pra.) corAI javo. 0 khAI ja, 05cAva, 0 hajama mAla-javI strI. [ jae "mAla"+ phA. jAdI.' ] (lA.) kara (rU.pra.) keAInI saMpatti vagere eLavI levI. 0 khAve mAla-jami(mI)na viSe. jio "mAla"+jAmi(mI)na.] (rU.pra.) miSTAna jamavuM. 0 (rU.pra.) satya tapAsavuM. sArA kheTA mAlanI ANa rAkhanAre dalAla 0 cIra (rU.pra.) pArakuM dhana paDAvI levuM. 0 na ho mAla-(-dha)o chuM. jio 'mAla + "Da(-dha-ko."] mAla(rU.pra.) nirmAlya hovuM. (2) kiMmata vinAnuM hovuM. 0 mAro sAmAna rAkhavAne sTezanavALo bhAga, dhakko (rU.pra.) kheTI rIte oLavavuM. 0mAlane ThekANe rahe (2) mAla puM. gADA ke gADInI UMdha uparano bhAga, (2) (u.pra.) dhAryA karatAM ja thaI paDavuM. 0vALuM rU.pra.) kasadAra. godaDAM bharavAne mATe kethaLo, mAlavaDe (2) sazakta. 0 vinAnuM (rU.pra.) nirbaLa, azakta -lAmAla mAla-le) (-ca) e mALa(-)." thaI javuM (rU.pra.) nyAla thaI javuM. (2) pAyamAla thaI javuM. mAlati, tI . (saM.) e nAmanI eka sugaMdhI kula vela pAka mAla (rU.pra.) kAcI vastumAMthI taiyAra karavAmAM mAla-thAla puM. [ja e "mAla' dvArA. sthAvara ane jaMgama AvelI sAmagrI. (2) miSTAna]. milakata, mAla-milakata mAlakA-keruNa (-ya) jue "mAlika(-)." mAla-dAra vi. [ja "mAla' + kA. pratyaya.] mAla-milako.-113 2010_04 Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAladhArI 1794 mAli(-)kI-haka(-4) katavALuM, pisAdAra, dhanika. (2) Dhora-DhAMkharavALuM. (3) (2) sAmAna laI javA-lAvavAnuM kAma ApanAruM gADuM (lA.) kasadAra, lasadAra, savavALuM, (4) kiMmatI vagere te te sAdhana mAladArI strI. [+ phA. pratyaya] mAladAra hovApaNuM mAlaviyo vivuM. (saM. mArava + gu. "IyuM' ta.ka. sara 0 se. mAla-dhakke "bhAla-Do. mAvItha%] mALavAno mULa vatanI ane pachI bahAra mAla-dhaNiyANI . [jae "mAla-dhaNa' +gu. "aNu" nIkaLI jatAM enI avaDhaka, (saMjJA.) [mATInI deNuM pratyaya.] mAladhaNI sI ke mAladhaNInI strI mAlavuM na. di.mA. maccha-eka vAsaNa+gu, "vuM vArSe ta.pra.] mAla-dhaNI chuM. jio "mAla" "dhaNI.'] mAla-sAmAnane mAla-vero chuM. [+ jue "re.'] jatA AvatA sAmAna mAlika. (2) mekalelA mAlane mAlika. (3) jamIna uparanA kara, 'guDa - Tesa' mAlika mAla-zrI muM. [saM.A.) e nAmano, eka rAga, (saMgIta) mAla-dhArI vipuM. [o "bhAva"+sa, j] DhAra-DhAMkhara mAla-satamI strI. jio mAla' dvAra.] vahANamAM bharelA dharAvanAra, Dhora-DhAMkhara upara nabhanAra (rabArI bharavADa vagere mAlanI yAdI. (vahANa.) jAtane te te puruSa), "keTala-brIDara' mAla-sAmAna ! [+juo "sAmAna;" samAnArthI zabdo mAla-pANI na ba.va. [o "mAla" + pANa.'] kasadAra vi .] dareka prakAranI vyavahAranI cIja-vastu, 'guDa bhajana, miSTAnna-jana. [0 uThAvavAM (rU.pra.) miSTAnna mAlA strI. siM.] maNakAone hAraDe, japamALA. (2) khAvuM. (2) tAgaDadhinnA karavAM. 0 karavAM (rU.pra.) miSTAna zRMkhalA. (3) kramikatA, "sirIjha. (4) upamAne eka khAvuM. (2) pArakuM oLavI nyAla thaI javuM] prakA2. (kAvya.) (5) rUpakano eka prakAra. (kAvya.) mAla-(-), mAla-pUo puM. [6,prA. "mag' + saM. aqY mAlA-kAra vi. . si.] mALA >prA. ama], Do chuM. [+gu. "DuM svArtha ta..] taLele mAlA-kevAla ! si.] kapAtalI uparano bhAga, (sthApatya) goLane pANImAM bAMdhelo pUche mAlanumAna [ saM, mAyA + ya -mAna] tarkazAstramAMnI eka mAlama' pR. [ara. mualim] vahANamAM mAlano hisAba prakAranI dalIla, serAI (rA.vi). rAkhanAra nAvika, (2) vahANane doranAra nAvika, "pAIlaTa mAlA (-95) strI. [sau.] Apa-laDAI, zekhI mAlama ja "mAma." mAlA-lI sI. [vAM.] lapiyA-veDA [(kAvya.) mAla-matA(tA) jI. [ja e "mAla"+ "matA(-ttA)' (ara. mAlA-baMdha (-ba-dha) muM. [saM] eka prakAranuM citra-kAvya. mAlamatA ] mAla-sAmAna, mAlamilakata, sthAvara-jaMgama mAlAmAla kri. vi. jio "mAla,dvirbhAva.] bharapUra, milakata [miSTAna bhojana samRddha. (2) khUba, puSkaLa paherAvavAno eka vidhi mAla-malIdo chuM. jio "mAla" ke "malIda.] (lA.) mAlA(-LA)-muharta na. siM,] lagnamAM kanyAne varamALA mAla-masAlo chuM. jio "mAla' + "masAle.] bhejana- mAlA-rUpaka na. [saM.) rUpaka alaMkAranA eka prakAra. (kAvya.) sAmagrI banAvavA mATe leTa dhI khAMDa vagere ane bhinna mAlALuM vi. jio "mAla" + gu. "AluM.] mAla-sAmAnabhinna prakArano haLadara methI rAI hIMga mIThuM vagere mAla vALuM. (2) (lA.) mAlavALuM, kiMmatI mAla-masata vi. [4 "mAla' + "masta.'] mAla-mila- mAli(-)ka , [ara. mAlika ] zeTha, dhaNa, svAmI, katathI chakI gayeluM, paisAnuM abhimAnI mAsTara,' 'enara.'(2) paramezvara, khudA. [ karavuM (rU.pra) mAla-milakata jI, jie "mAla" + "bhalakata.] sthAvara sattA ApavI. 0nI mahera hovI (me 2-) (rU.pra.) lIlAjaMgama milakata lahera hovA. ane nyAya (rU.pra. IzvarI nyAyI mAlamI muM. jio "mAla"+gu, "I' svArthe ta.ka.] mAli(-) (-) -zya) [ja mAli(-le ka' + gu. "aja "mAlama.' [0 heke (rU.pra.) hokAyaMtra]. (e)Na.'] mAlikanI strI, dhaNiyANI. (2) strI mAlika mAlava chuM. [saM.] mALavAno pradeza. (saMjJA)(2) e nAmane mAlikA jI. [saM] jue "mAlA." (mAlakiyata." eka rAga. (saMjJA.) (saMgIta.) (3) vi. mALavAne lagatuM, mAli(-)miyata strI. [ara, mAlikiyata] juo "mAlikI'mALavAnuM, mALavI mAhita-le kI cI. [ara. "mAlikI.'] svAmitva, dhaNIpaNuM, mAlavaDe pR. juo "mAla (2)." (2) e nAmane saurASTra narazipa." (2) kabaje, sattA. (3) mAlika tarIkenA haka no eka DuMgara (bhAyAvadara pAse). [jAta mAli(le)kI-nAbUdI strI. [+ja e "nAbUdI."] dhaNIpaNAno mAlavaNa (-ya) sI. khAvAmAM kAma lAgatI javAranI eka adhikAra dUra thavo e, mAlakI-nAbUdI mAla-vaLa kuM. [ja e "mAla' + "vaLo."] chAparuM TekavAI mAla(la) kI-nAmuM na. [+ juo "nAmuM.'] mAlikI vize rahe e mATe chAparuM jaDatAM vaLIone TekavavA nakhAte dastAveja, mAlakInAmuM vaLo, ADuM mAlikI phera chuM. [+ e "mera.'] mAlikapaNAnI adalAmANavA-zrI puM. [sa. sI.] zrI rAgane eka mizra prakAra badalI, "ceIja-henDa (saMgIta.) [karanAruM, kariyara' mAli(-)kI-haka(-) puM. [+ja e haka-.'] mAlikamAla-vAhaka vi. [+saM.] sAmAna laI javA-lAvavAnuM paNa adhikAra, kabajA-haka, mAlikI haka, "rAiTa ? bhAla-vAhana na. [+ saM.] sAmAna laI javo-lAvavo e. enarazipa' 2010_04 Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAli(-)kI-haraNa 175 mAva(-vI)tara mAli-leka-haraNa na [+ sa] juo "mAlakI-nAkhI mAletara vi. ja mAlapatara., mAletujAta-jA) mAlikI-nAbUdI.' vi. [ara. mAlikagvAra ] khakhe mAladAra, dhanika, (2) puM. mAlikeNu (zya) jAo "mAlikaNa- "mAlakaNa." meTo vepArI [uparanuM mAlinI jI. [saM.] mALaNa. (2) e nAmanI eka asara, mAlavuM vi. [ja e "mAla" dvArA ] mAlane lagatuM, mAla (saMjJA.) (3) paMdara akSarene eka gaNameLa akSarameLa mAlA' kuM. [ja "mAla"zu. ' svArtha ta, pra.](amukapaMda. (piM.) tamuka mANasa mATe) mAla bhAI. (2) (lA) puruSanI mAhitya na. [saM.] malinapaNuM, meluM hovuM e, gaMdakI, jananeMdriya [hathiyAra, cunAraDuM, leluM gaMdavA. (2) aMdhAruM, aMdhakAra. (3) (lA) mananuM melA mAle puM. [jae "mAluM.'] bhIMte plAsTara karavAnuM eka paNuM, baMdhAI mAla-jara na. jio "mAla" "ara. "' (ane+ja2.] mAliya(cA)ta strI, [ara, mAliya] UMcI jAtanI dhana-mAla bAgAyata vastu-zeraDI A6 sUraNa vagere mAlepamAM sI. [3. mANA+35mA] juo "mAlA(3).' mAliza(-sa) sI. [phA. mAlisa ] tela vagere lagAvI (zarIra) mAlAbhAI jue "mAle.' caLavuM e, mardana. (2) cheDAne karavAmAM Avato kharo. mAlya vi. [saM.] mALAne lagatuM. (2) na. phula, puSpa [0 karavI (rU.pra.) chetarI levuM. 0 karavuM (rU.pra.) ubakA mAya-bhAriNuM sI. [saM.] ardhasama akSarameLa-gaNameLa AvavA] eka chaMda. (piM) [eka chaMda. (piM.) mAliza(-sa-gRha na. [+ sa. puM, na.] mAlisa karavAnuM makAna mAlya-bhArA strI, [] e nAmane ardhasama akSarameLa mAlI chuM. [saM.] juo "mALa." mAlaya-vAna chuM. [saM. "vAna] e nAmano rAmAyaNa-kAlane mAlI-kAra (mAlI-keriya) kri vi. jio "mAhyaluM' + gu kikidhA najIkano eka parvata. (saMjJA) I' satIpratyaya + akAra' (sA. vi. ne laghuprayatna 'ya' mAva (bhAva) paM. siM. mAthava>prA. mAdava) madhuvaMzamAM prA. mArga -3 mAvaDalI." Ama "mAvaDalI' avAbhAvika zabda.] juo mIThuM lIMbu, mosaMbI. (2) saMtaruM mAvalaDI." (padhamAM.) mAluM (mAlu guM) vi. juo bAlakuM.' mAvadiya(-2) (-zya) strI. [e "mAvI ' gru. "amAla-lIma vi. ki. vi. [ara. maslama jANeluM, jJAna (e)Na" apratyaya.] mA-valI dIkarI mAle ja e "mAlika." mAvariyuM vi. o mAvaDI'+gu "iyuM" ta] ja mAleka(-) -(ca) jae "mAlikaNa." "mA-valuM.' (2) mAnuM ja kahyuM mAnanAra. (3) (lA.) mAyita ja e "mAlikiyata." parAdhIna prakRtinuM mAlakI ja mAlikI." mAvahiyaNa (-zya) o mAvaDiyaNa." mAlakI-nAbUdI ja e "mAlikI-nAbUdI.' mAvaDI sI. [saM. mAtAprA, mAmAzu-DI' ta...] (premamAle kI-nAmuM juo "mAlika-nAmuM." thI yA saheja arucithI) mAtA, mA malero-phera jAo "mAlikI phera.' mAvaDI-mukhuM vi. [+sa. mua +]. "u" ta... juo "bhAvamAleka-haka(-) juo "mAlikI haka(-).' DiyuM(1)-mAvaluM." (2) (lA) bIkaNa, Darapaka mAlakI- karaNa ja "mAlikI-karaNa mAva(-vItara na. [e. mAtR-pitRne vikAsa] juo mAtamAlekeNa (-mya) jue "mAlikaNa." tAta. (2) mahiyara, picara (ratInAM mAbApanuM gha2). [0mUI mAletu-Le)(-zya) jue "mAlaNa-mALaNa. (rU.ma.) eka gALa]. 2010_04 Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAru mAhita mAru srI. [saM. mAtu dvArA] mAtA, mA mAvaruM na. bhaDakuM mArA zrI., kha.va. [jue 'mAvara,'} DIe mAvaluM vi. saM. mahA> prA. maMtra+cu, 'valuM' ta pra.] mA upara heta rAkhI ene ja jonAruM, mAvaDiyuM mAvalA (maHvale) puM. [jajue 'mAva'+gu,'zuM' svArtha ta pra.] e 'bhAva.'(padyamAM.) kAva, acAlA. (4) mahine prasiddha thatuM sAmayika, 'manthalI.' (5) kri. vi. dara mahine 'para mensana' mAsi(zi)yAI vi. {ja 'mAsIre'+gu. 'iyuM'+'AI'ta.pra.] mAsIne lagatuM, mAsInuM, masiyAI ['mAsIsA,' mAsiyA puM. saM. mAf8-> prA. mAptima-] jue mAsI(zI) strI, saM. mAtu-svasRkSA> prA. nafttamA] (lA.) kasadAra ane sAttvika mAvA-dAra vi. juo 'mAvA'+phA, pratyaya ] mAvAvALuM. (2) [(2) kaMThI. (puSTi.) mAyA-prasAda puM [+sa.] (lA) mAvAnI-peMDAnI prasAdI vastu, mAvAla jue 'mA-valuM,' mAsI mAvitra, mAvItara jaA 'mAvatara.' mAnI nAnI ke meTI bahena mAsI(-zI)-jI na . ba. va. [+e 'jI' mAnArthe.] (mAnArthe) mAso, (2) patine patnInI ane patnIne patinI mAsI mAsI(-zI)-bA na., ba. va. [+jue A'] (mAnA) [(2).' mAsI(-zI)sAsu zrI. [jae 'sAsu.'] ja A 'mAsIjImAsIseA (mAsIse) puM. [saM, mAsi-5-> prA. mAsima satra-] hiMduomAM mRtAtmAnI pAchaLa dara mahine maraNa-tithie karavAmAM AvatuM zrAddha ane brahmabhAjana, masIsA, mAsiyA mAsUma vi. [ara.] nirdeSa, abhera, bheALuM (uMmare nAnuM khALaka ke bALakI) mAthuM a. kri. ['. mA~, prA. mA~ 'samAyu' artha che ja.] samAyu, samAveza thaI rahevA, samAsa thaye, sAmavuM. mavAvuM bhAve, kri. mA(-rA)vavuM ke., sa. kri. ('mAva.' mAyA' (mAve!) puM. [saM ; mApava>= prA. mArvema-] ja mAvA puM. dUdhane ukALIne karelA dhaTTa padArtha (jenA peMDA vagere khane che ) (2) kAI paNa padArthanA nakAme bhAga gaLAI mAse puM. [sa. mA-> pra. mAsama; sara0 phA, mAza] jatAM rahetA sattvavALe lAM ke bhAga. (3) phaLane ghaTTa gara ja e 'mAtra (2).' [mAsInA pati mAvA puM. chAparAnuM eka lAkaDuM, mAlavALA mAsAra puM. [jue 'mAsI,' UlaTI prakriyAthI 'e' ta.pra.] mAza-hallAha mAzA-ahallAha, ke. pra. [ara. mArA-akalAllR ] mAseAjI, . sasarA puM. [+jae 'cha' mAnArthe patine allAhanI stutiviSayaka eka udgAra mAziyAI jue mAsiyAI -'masicAI.' mArI jue 'mAsI,' mArI jI jue 'mAsI-jI.' mI-khA jue. mAsIkkhA,' mAzI-sAsu ja 'mAsI-sAsu.' mAzIzA jae 'mAsIse! ' patnInA ane patnIne patinA mAsA ret mAzUka zrI. [ara. maNUka] priyA, priyatamA, vahAlI srI, pyArI skra. (2) (skImata pramANe bhAve) paramAtmA, allAha. (sI.) [(lA.) sauMdarya zrI zrI, [+gu.' ta,pra] cAhavAnI sthiti. (2) mASa, kapuM. [saM.] aDada nAmanA kaThoLa. (2) mAseA' nAmanuM januM meAtI-hIrA-seAnuM vagere jokhavAnuM eka vajana mAdhAnna na. [a. ana] jae 'mASa().' mAsa puM. [saM.] varSanA bAramA bhAganA ekama, mahinA mAsa-kAvya na. [saM.] bAramAsonA eka sAhitya-prakAra. ($104.) [(jye|.) mAsa-kula(-La) na. [saM] mahinA mahinAnA te te phaLAdeza, mAsara puM, AsAmaNa, esANa (ceAkhA dALa vagerenA pANInuM) [levAmAM Ave che te, maaA prAsalA huM. [ara. masal ] seAnuM dhaDavA ApatAM ene namatA mAsa-vRddhi strI. [saM.] saura varSa sAthe cAMdra varSanA meLa thAya e mATe aMdAje aDhI varSe sUryasaMkrAMti vinAnA mAsa vadhArAnA umerAya e sthiti. (jye|.) ['mAsA-jI.' mAsAjI puM. ba. va. [jue 'mAse '+0' 'mAnArthe.] jue mAsika vi. [saM.] mAsane lagatuM, mahinAnuM. (ra) na. dara mahine karAtuM zrAddha, mAause|. (3) rajasvalA thavuM e, aTa _2010_04 mAsAvAsa-vrata na. [saM. mAsa+Sq-vAsa-tra6] Ase surdi agiyArasathI krAntika sudi agiyArasa sudhI eka mAsanuM upavAsa karavAnuM nIma mAseA-mAsa kri. vi. [saM. mAsa-hirbhAva) dara mahine mAse-sasarA puM. jue 'mAsera' + 'sasarA.'] jue 'mAsojI sasarA.' mAskana. [saM] banAvaTI mehuM(je paheravAmAM Ave che). (2) caherA DhAMkavAnuM sAdhana ciAjanA mAsTara-plAna puM. [aM.] vizALa yejanAnI rUparekhA, bRhad khAtara puM. [rma, mAsTar] zikSaka, mahetAjI (2) relave khasa AkheTa TapAla vagerenuM kAmakAja karanA kanDakTara vagere ane te tenuM saMbaMdhana mAstara-gIrI zrI. [zaa, pratyaya] mAstaranA dhaMdhA mAtarI' vi. [+ gu, 'IM'ta. pra.] mAstarane lagatuM mAstarIOM . [+ I'ta. pra.] mAstaranuM kAma huM dhaMdhA mAtaruM na. [+ gu. '' ta.pra.] mAstaranA dhaMdhA (kaTAkSamAM) mAha (mAH) puM. [saM. mAva>= prA. madda, prA. tatsama ] ja 'mAgha.' mAharU vi. [phA.] caMdranA jevA mukhavALuM, caMdramukhuM mAhavArI vi. kA. 'mAha' + gu, 'vArI.'] mahinA mahinAnuM, mahinAvAra thayeluM ke kareluM mAhAtmika vi. [saM.] mahAtmAne lagatuM, mahAtmAnuM mAhAtmya na. [saM.] mahattA, mahimA, (2) deva-devInA khAsa prabhAva, (3) deva-devIe tema dharmagraMthAnI mahattAne batAvatA te te graMtha mAhita 1. [ara. mAhiyyat] jANamAM AvI gayeluM, Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAhita-gAra jANeluM, jJAta. [. karavuM (rU.pra.) jANItuM karavuM] mAhitagAra vi. [+phA. pratyaya] jene jANa thaI che tevuM, vAr. [ . karavuM (rU.pra.) naNa ApavI. . thavuM (rU.pra) jANakArI meLavavI [jANa mAhitagArI sI. [phAM, pratyaya] jANakArI, vAke gArI, mAhitI srI. [ara.] mAhitapaNuM, mAhitagArI, vAkephagArI. (2) khakhara, 'inpharmezana.' (3) AdhAra-sAmagrI, DaeNTA.' (4) khAtamI, 'inTelijansa.' (pa) salAha, 'eNDvAisa.' (6) (lAM) anubhava. [. meLavavI (rU.pra.) vAkephagAra thavuM0 hAvI (rU.pra.) vAkephagArI ke khabara hovI ] mAhitI-ekrama puM. [ +jue 'ekama.] bAtamI ekaThI karavAnuM khAtuM, 'inTelijansa-yuniTa' mAhitI keMdra (kendra) na. [ + saM.] khAtamI ekaThI karavAnuM sthAna, inTelijansa-senTara' mALavuM. dAyanuM anuyAyI. (2) jaina na hoya tevA (vANiyA), mezrI mAhezvarI varNamAlA(-LA) sI. [ + saM ] paNininA vyAkaraNanI mahezvaranAM kahI nAnAM sUtromAM samAvelA kramavALI saMskRta varNamALA (zma rU 3, jI, r mo, te, au, tha = 6,7, a maGaNana, jha bha gha Dha dha ja ba ga Da da kha pha cha Tha tha ca Ta d, % 5, rA 6 H, TH mAhyaruM (mAcaruM) na. [saM. mAtRgRha>. prA. mAma-ddarba-] lagnavidhi karavAne maMDapa (khAsa karI viNA vageremAM maMDapamAM ke maMDapanI bAjumAM vara kanyA besI zake tevI karelI pATavALI maMDapikA.) [-rAM devAM (3.pra.) kanyAdAna vagere thaI gayA pachI mAvarAmAM ke kanyAnAM pitA-mAtAnA gharanI aMdaranA Asana upara varakanyAne besADavAM] mahA-mATaluM (mA:yA-) jue 'mAI-mATaluM.' mALa puM. [sa, mA. UMcA pradeza] mALe, mAMcaDA, (2) makAna uparanuM bIja te te caDatuM jatuM makAna, bheAM, majale ('merA' bhAM-taLa upara karI lIdhelI chata ane pachI pahelA mALa pUratA. 'meDI'mAM 'meDA' uparAMta 'agAsI'nA paNa artha), [.bhAMgave. (pha.pra.) verAna pradezama kheDI khetarAu anAvavA] 1097 mAhitI-niyAmaka vi. puM, [saM.] khakhara ekaThI karanAra khAtAnA uparI adhikArI, DirekTara oNk inpharmezana' mAhitI-patra huM., na. [saM.,na.] vigata atAvatA kAgaLa ke ceApAniyuM, edha-patra, 'kaeNTalaeNga,' 'prespekTasa,'(2) sUcanApatra, 'eNDvAisa-neTa' mAhitI-pustaka na. [saM.] sAcI hakIkata ke vigata noMdhavAmAM AvI hoya tevA cepaDA,'phekTa-buka' mAhitI-mathaka na. [jae 'mathaka.'] khabara-aMtara ekaThAM karavAnuM sthaLa, mAhitI- dra, 'inpharmezana-tha' mAhitI-saMkalana (-saphulana) na. [ + saM.], mAhitI-saMmaha (sagraha) puM. [ + saM] AdhAra-sAmagrI ekaThI karavAnI kriyA, 'kalek zana oNk phaoNTA' mAhI ii, [kAra] mAchalI mAhI-gara vi. puM. [+ phA. pratya] mAchImAra mAhI-marati(-ta)kha viM [ ka + ara. marAti] jenuM rAjacihnana mAchalI che tevuM, (kacchanA 'mahArAva'ne A ikAma hatA. bAdazAhI vakhatamAM amIrene e apAte.) mALakhuM na. [jue 'mALa' dvArA] kheAkhuM, piMjara. (ra) dAMtanI batrIsI, (3) aLaguMcaLI,'neTa-varka.'(4) DhAMcA, 'phreima-varka.' (5) hiMDALAnA eka bhAga, (6) meTara vagerenA uparanA esavAnA DhAMkele bhAga [(pakSIe ne) mALakhA huM, [e 'mALakhuM.] hAz-piMjara. (2) mALA mAhiSmatI strI. [saM.]prAcIna bhArukSetra(narmadA)nA pradeza-mALaNuM na. [jue 'mALavuM' + gu. 'aNa' kriyAvAcaka kR.nI pUrva sarahade AvelI haihayenI prAcIna rAjadhAnInuM nagara. (saMjJA) mAhiSmatI-kSetra na. [saM.] mAhiSmatInI AsapAsanuM narmadAnI aMte khINAnuM prAcIna tIrthaM-kSetra, (saMjJA.) mAhuM chuM. lagna vagere prasaMge geAtrajanI sthApanA karI enI pAse mukAtI nAnI utaraDa mAheOM vi. [phrA. 'mAha ] mahinA (e mahinAnA nAmanI pUrve ja vaparAya che : mAhe ramAna' 'mAhe jAnyuArI''mAhe kArtika' jevA, have lagabhaga lupta thayeA che. rajavADAMcAnA tamAra ane patramAM paddhati hatI.) mAhera vi. [ara. mAhira ] naNakAra, vADhekugAra, (2) mahAvarAvALuM. (3) (lA.) hoziyAra, cAlAka mahezvara vi. [saM.] mahezvarane lagatuM, mahezvaranuM. (2) mahezvara pra.] chAparAnuM chAja, saiDaNa mALa(-La)Nu (ca) strI. [jue 'mALI'+gu. 'a(-e)Na' hIpratyaya.] mALInI srI. (2) nasakreArAmAM thatI kAlI (je phUla saMdhye maTe che ema kahevAya che) mALa-baMdha (-bandha) vi. [jue 'mALa'+ 'phA, 'bandu.'] mALavALuM, bheAM-vALuM, majalAvALuM mALa-vaLA puM. jiA 'mALa`+vaLA.'] chAparAne TekavI rakhAvA nakhAtI mATI ane jADI te te vaLI mALavaNu (-Nya) sI. jIvAranI eka e nAmanI jAta mALavA jue 'mALavA.' (aMgrejI paddhatie 'e'-'' vALAM sthaLa-jInAmAne ADhArAMta' karI levAmAM AvyAM che.) mALavI vi. saM. mAvIL-> prA. mAthvIma] mALavAne lagatuM, mALavAnuM (2) mALavAnuM rahIza, (3) strI, mALavAnI cApaka banelI bhASA ke belI. (saMjJA.) mALa. na. [jue 'mALa`' dvArA.] chAparAnI sAkaTI mALavuMrasa. kri. [jue mALa.'tA. dhA] makAna upara mahAdevane pUjanAruM, mAhezvara saMpradAyanuM anuyAyI mAhezvarI1 strI, [saM.] mahezvaranAM patnI, pArvatI mAhezvarI3 vi. [ + gu. 'I' vArce ta.pra.] mAhezvara saMpra _2010_04 mALa skrI, [sa,mAchA > mALA] reTanA dhADavAonI mALA. (2) roMTiyAnAM cakkara ane trA uparanI derI. (3)meTA paMthamAM mRtAtmAnI pAchaLa sAMDhAnI s tara vITI karAtI nisaraNI (svargamAM javAnI bhAvanAe.) (4) samAsamAM 'mALA' nA arthe; jemake 'dIpa-mALa' ghaTamALa' varamALa' vagere maLako huM. [ + gu. 'kuM' svArthe ta.pra,] kAgaLe TapAla vagere bharAvavAnA saLiyA Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAga 1 mALavele 1098 chAparuM karavuM. maLAvuM karmaNi, ki. maLAvavuM che, sakri. marAmaNuM (...) cADiyuM] mALa-le . jAMbuDAnA jhADa upara caDato eka vela mAMu ja "mAM. mALo !. [sa. mArca->prA. mAravaga-3 rAjasthAna ane mAMka(Na) jue "mAkaDa,Na." (2) mAMkaDa' vaDanagarA gujarAtanI pUrva sImAne madhyapradezanA prAcIna phalapa nAgaranI eka avaTaMka ane e avaTaMkano nAgara. (saMjJA bhAga, (saMjJA.) [garIbane mALo (rU.pra.) garIbone mAMka(@)-gaMdhI (-ga-dhI) strI. [+ saM. 1 + gu. I' pasanAra puruSa]. ta.pra.) e nAmanI eka vanaspati mALA e "mAla.' mAMkaH(07)-mArI vi. [+ja "mAravuM' + gu. 6' pra.] mALA-muhurtA o "mAlA-muhUrta." e nAmanI eka bIjI vanaspati mALiyuM na. jio 'mALa + gu. chevuM svArthe ta.ka. meDe, mAMkaDa-cukhuM vi. jio "mAMkaDuM + sa. mua + gu, "u" ta. mejhAnIna." (2) , "gelerI,' 'phUTa' pra] lAla mAMkaDA jevA meDhAnuM, mAMkaDA jevA ka5 me - mArjizuM na. [saM. nAsTiva-prA. nADhiAma-- jao vALuM mAtuliMga. mAMka-(-muM chuM vi. jio "mAMkaDuM' + (ma)+gu. mALiguM na. jio mALa" dvArA. vADa ke to vinAnuM "uM' te pra. mAMkaDAnA jevI bhUrI mUchavAnuM. (2) (lA) chAparuM. (2) mIta, dIvAla apazukaniyALa mALI' pR. [sa. mArina + 7 = marfjhala-> prA. zAstrama- ] mAMDaluM na. [ja e "mAMka + gu. "la" svArthe ta.,; hakImAlAkAra. (2) bagIcAne rakSaka "gArDanara." [0nAM phala kate madhyaga = "mAMkalaDuM.'] jae "mAMkalaDuM.' (padhamAM.) mALIne (rU.pra.) kAMI levA devA nahiM]. mAMkaDa-vAre vivuM. jio mAMkaDuM' dvArA.] cAlatAM eka mALIsI. jio "mALa+ gu. 'I' pratyaya.1 paga bIjA paganI ghUMTImAM athaDAya evo mANasa dIvAlamAM karelI chAjalI, abharAI mAMkatAM na, ba.va. [ja mAMkaDuM.'] (lA.) eka prakAranuM mALI-ghara na. [ja mALI'+ "dhara.'] bAga-bagIcAmAM gAla uparanuM citarAmaNa kareluM mALIne rahevAnuM chAparuM mAMkaDi(-Ni)yuM vi. [ja e "mAMkaDa(-za." + gu. "yuM ta...] mALIbhAI puM. [4 o mALA + 'I'] bhoI lekanI mAkaDavALuM. (2) mAkaDanA jevA gaMdhavALuM. (3) na. (lA.) eka peTA jAti ane ene puruSa. (saMjJA,) mAkaDane bharAI rahevA mATenI khATalAmAM bharAvAtI mALuM (maLuM) sarva. vi. jio "mAruM, kAThI-prakArane kANakANAMvALI pATalI. (4) mAkaDanA jevA gaMdhavALuM uccAraNa-bheda.] mAruM. (2) ke"mAruM'nA bhAvanA eka jIvaDuM eka udagAra mAMkaDI ja mAkaDI." mALadiyuM na., ba,va. [jao "mALa" dvArA] khetaramAM mAMkaDI-kaDI lI. [+ jue "kUkaDI.'] kukaDI-mAMkaDI nAmanI mALe-mAMyaDe bAMdhavAnuM che te lokAyuiM jherI lALavALI eka jIvAta mALeNu (-ya) ja e "mALaNu'-'mAlaNa. mAMkaDuM jue "mAkaDuM.' mALo' chuM. [saM. mA ->prA. mama-] ja mALa(1). mAMkaNu e "mAMkaDa -dhamAkaDa." (2) ekathI vadhu majalAvALuM nAnuM moTuM makAna, bahu- mAMkaNugaMdhI (-gI) ja e "mAMkaDa-gaMdhI." mALI makAna, mahisTa-sTerIDa biliMga.' (3) pakSIo mAMkaNu-mATI ja mAMkaDa-mATI.' vagerenuM malokhAM saLI vagerenuM guMtheluM nivAsasthAna, (jI. mAMkaNiyuM juo mAMkaDiyuM." (lA.) hADapiMjara. [0na(nAMkho (rU.pra.) DhokaLAM vagere mAMkaDuM na. [ja e "mAMkaDuM' + gu. 'la' madhyaga.] mAMkaDuM, bAphavA sAMDIkAM vagerenuM chAvaraNa karavuM. cakalAne mALa rAtA menuM vAMdaruM, laMgara. (padyamAM.). cUMtho (rU.pra.) garIba kuTuMbane herAna karI mAM-kAre chuM. [ o mAM + saM. zAva-> - "mAM" mAruM chuM. gADAnI Udha pAsenuM ADuM lAkaDuM e uccAra, nakAra, nakAre. [0 tha (rU.pra.) na karavAnuM mALADiyuM na. [ja e "mALaDiyuM.] kAcA kavA uparanA sUcana thavuM] maMDANanuM te te lATiyuM mAMka akri. maMjhAvuM mAM anuga. (. . mAhi> apa.nAdi mAMkaliyuM "mAliyuM.' >ja.gu. mAjha, mAhaI, mAMhiM, mAMhAM] aMdaranI bAjue, mAMkha(kha) jue "mAkha." aMdara, vize, mAMhya (sA.vi.no "aMdara' artha ApanAre mAMkhaNu strI. e nAmanI eka vanaspati anuga) mAMkhala na. kha. (2) khaLAvADa mAM ki. vi. [saM. ma] mA, ma, nA, na, nahi AjJA) mAMkhaliyA vi... [+ gu. IyuM' ta.ka.] khaLAvADanI cekI mAM puM. briAhmI "mAMu-javAna] mukhyatve vaNika vepArI karanAro mANasa enAM nAme AgaLa vaparAto zabda, maMga (jemake mAM. mAMkhI jao "mAkhI.' che "maMga' prANalAla derI) mAMga' (5) sI, jio "mAMgavuM.'] mAgaNI, jarUriyAta, mAI (mAMya) juo "mAM" [0 javuM (rU.) eka gALa, khapata, uSA, "DimAnDa." (2) udharANa 2010_04 Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAMgara 1799 mAMja mAMgara(-) sI. se. [1khUlavI (u.pra.) sagAI thayela strI pratyaca.] (lA) sagapaNa karelI kanyA kanyA ke chokarAnuM maraNa thavuM mAMgaNu na, eka hAtha laMbAInI mAchalInI eka jAta mAMga ! [ saM. mAttaprA . mAyaM] utaratA varNanI mAMguM' vi. [marAThI mAMga'-pachADInuM, pAchaLa (na.mA.)] gaNAtI e nAmanI jJAtine puruSa. [lakhAvavA (rU.pra.) dayA mAgatuM, bicAruM, eziyALuM vaDanagarA nAgaramAM sAre avasare kAMsAnI thALImAM mAMguM na. zeraDI pIlavAno ciceDo 2AkhavAne khADe harijana sI ane enAM chokarAM cItaravo] mAMge-gherI na. eka jAtanuM vahANa (mAchalAM pakaDavAmAM mAMgaDuM vi. jio "mAMgavuM' + gu. DuM' ku. ] garIba, vaparAtuM). (vahANa.) belathI bhIkha mAganAruM. (2) (lA.) luccuM. (3) kAluM veluM mAMduM ja badhuM.' mAMga-5dI (mAMDya- zrI. jio bhAMga' + "paThThI.'] strInA mArI ja mAMgerI." seMthAnI beu bAjanI oLelI laTa. [0mAM lAgyA rahevuM mAMca . [ ma rU nAM dhokaDAM bharatI veLA kheALa bAMdhavA (26) (rU.pra.) vAraMvAra mAthAnA vALa oLyA karavA] cAra paDakhe cAra vaLI khasI baMdhAtI cAra ADIone mAMgavAdI samI. [ja "mAMga + "yAdI. ] jarUriyAtanI mAMce. (2) kesanI saMmAM ghAlelI pAyA vagaranI mAMcI. tapasIla, "iDenTa' (3) pAlanA nIcenA khUNAmAM bAMdheluM doraDuM. (vahANa.) mAM ja e "mAMjavuM' + gu. "e" ka. ] pataMga uDADavA (4) pAlamAM havA bharAvA mATe cAlatA vahANanuM moTuM mATe vaparAte kAcanI bhUkI meLavI banAvelI lugadIvALo pheravavuM e. (vahANa) dara, kAca pAyela doro. (2) (lA.) nANAM, saMpatti (na.mA.) mAMca (-cca) strI. [saM. macI] ghANImAM paththara mUkavAnI [pA (u.pra) darane kAcanI bhUkIvALIlugadI caDAvavI) mAMcI ke khATalI. (2) karavAnI kema mAMga-bAjI (mAMgya) sI. jio "mAMga"+ "bAjI.] gaMjI- mAMcaDI strI, jio "mAMcaDo' + gu. "I' strI pratyaya.] nAne phAnI ramatamAMnI pAnuM mAgavAnA prakAranI eka ramata mAMcaDe. (2) baLadanuM medra baMdha rAkhavAnI sIkalI mAMgavAdI (mAMgya-) zrI. [ja e "mAMga' + yAdI.'] jarU. mAMcaDe puM. [ o mAMca' + gu. -Da' vArSe ta. pra] vadhu riyAtano tapasIla, "InDenTa mANase besavA mATe pATiyAMnI banAvelI UMcI beThaka, mAMgara (2) strI. kAThIomAM gAMDI'nA arthano eka gALa maMca. (2) zikAra khelavA jaMgalamAM karAtI UMcI beThaka. mAMgarI zrI. jio "mAMga' dvArA.) se, mAMga, (2) 5- (3) khetaramAM nAnA maMca. () sogaThAMnI bAjumAMnuM 2NatA varane enI sAsu taraphathI khabhe gAle ane ghUMTaNa kula. (5) gADAnI dharI uparano kAMTho para karavAmAM AvatI mesanI TIlI. (3) (lA.) mazkarI mAMcaDyuM -zya) strI. jamIna athavA mALa upara IMTa canA mAMgaruM vi. samajhavA chatAM na samajhavAno daMbha karanAra vagerethI karelI thApa, kebe mAMgare !. ghaDe. (vahANa.) mAMcI rahI. jio "mAM"+ gu. "I' aDhIpratyaya.] nAne mAMgaLiyuM, mAMgaroLI vi. [saM. ma-pura)prA. 5- mAMcA, nAnI carasa khATalI (ghaMTIe daLatAM besavAnI). ja> "mAMgaroLa' (dakSiNa saurASTranuM eka prAcIna nagara- (2) gADAmAM besavA goThavAtI beThaka. (3) mATI ke retImAMgaroLa-soraTha') + "gu. IyuM -"I' ta...] mAMgaroLane vALI jamInamAM ku caNavA cheka taLe mukAtI lAkaDAnI lagatuM, mAMgaroLanuM mAMDaNa. (4) chAtInuM karyuM. [1ne mAMkaDa (rU.pra.) gharamAM mAMgali(-Li) (mAlika) vi. saM.) maMgalamaya, maMgaLa- paDI rahenAra nikriya mANasa. (2) pica mANasa. kArI. (2) kalayANakArI. (3) zubha 0 mAMDavI (u.pra.) prasUti karAvavI]. mAMgalI sI. pUra aTakAvavA mATe karavAmAM AvatI eka mApuM. siM. magna prA. naMga-] khATale. (2) DholiyA, prakAranI dIvAla palaMga. (3) mAMcaDe, mALo. (4) sogaThAbAjImAMnuM kula ke mAMgalArI vi. jio "mAMgareLiyuM'mAM; mAMgalora'malabAra- sAthiyA paDeluM khAnuM, (5) gADAnI gharI uparanuM mALakhuM kAMThAnuM eka nagara + gu. "I' ta.ka.] mAMgalera bAjanuM mAMjaNa (-zya) strI. jio "mAMjavuM' + gu. "aNa" ke pra.] (vilAyatI naLiyAM tyAMthI AvatAM tethI) vAsaNa mAMjavAnI oraDI mAMgalya (mAya) na. [sa.) maMgaLapaNuM. (2) maMgaLa kArya mAMjaNa (-) sI. samudrakAMThA najIkanI kheDavANa jamIna (3) utsavane avasara. (4) kalayANa. (5) saubhAgya mAMjara 92) zrI. [sa. mazI] phaloTa ke phUlachoDanI mAMgalyAdhIza (mAyAdhIza) . [+saadhIrAmAMgalyanA kulavALI pAtaLI DALI ke sera, laTara. (ra) maraghAM ke kAciMsvAmI-maMgalasvarUpa bhagavAna DAnA mAthA uparanI kalagI, (3) jeDAmAMnI sakhataLI. (4) mAMgavuM e mAgavuM. magAvuM (mAnuM) caMpalamAM sIvelI sakhataLI je bhAga, (5) samudrakAMThe maMgAvavuM (mAvavuM) ., .,sakri. thatI eka bhAjI mAMga-vela' chuM. eka prakArane kAMTAvALe vAMsa mAMjara-mukhuM vi. [saM. mAra) prA. nara+saM. mua + gumAMga-vela(-ya) jI. e nAmanI eka vela "G" ta...] bilADInA jevA moDhAnuM mAMgalika (mALikI e "mAMgalika mAMjarI sI. jamInane eka prakAra mAMgI sI. [ jue mAMgavuM' + gu. "yuM' bhA.kR. * gu. "I' mAMjaruM vi. [sa, nara prA . baMnarama-] bilADInI AMkhe 2010_04 Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAMjavuM jevA raMganI AMkheAvALuM, mAMjaruM mAMjavuM sa, kri. [saM mR>prA. meMLa] ghasIne sApha karavuM, UTakavuM. maMLavavuM (majAvuM) karmaNi' kri, maMjAvavuM (ma - jAvavuM) ke., sa. . mAMra (mAntara) puM. [sa ma>iprA.maMnAra] khilA mIMDA (meTe bhAge padyamAM) [(jA.) mAMjAra-yAti (mA-1ra-)srI. [ + saM.] bilADInA varga mAMjArI (mA-jArI) strI, [saM. mAnaifr>&I. maMgaAi] bilADI, mITTaDI (meTe bhAge padyamAM) mAMjiyA, mAMjI (-jhI) puM, [hiM, mAMjho] kAzmIranI hoDIvALA mAMSa, zrI puM. lAlA ane ratAza paDatA eka raMga mAMte puM. lAhI ke gaMdaramAM kAlavelI kAcanI bhUkInI lUgadI, (2) e lUgadI caDAveluM pataMgane! dAra. (3) (la.) nANAM (na. mA ) mAMja, -4 puM [saM. ma>prA. mA] vacalA bhAga, (ra) nadInI vacce UMcA AvI gayelA retInA nAnA eTa mAMla na. eka prakAranuM dhAsa mAMjhI jue mAMjayA'-'mAMjI.' mAMjhA' puM. [saM. man>prA. mAtra-} jue 'mAMjha (2) bhejavALI jamIna mAMjhAra puM, pAghaDI upara paheravAmAM AvatuM eka prakAranuM ASaNa, (2) vara-kanyAne pIDI ceALatI vakhate paherAvAtuM tete kapaDuM, (3) palaMga-pathArI mAMTa. puM. [jue mATI. '] mATInuM meluM vAsaNa mAMDa puM. agAsI, aTArI, meDInI chata uparanuM taLa AMTI e 'mArTose . 1800 _2010_04 mAMDavA-kharaca TapakI ceADavAnI kriyA. (5) gAmanA pAdaramAMnA pANInA khADo mAMDaNa (-Nya) strI, [jue 'mAMDavuM' + gu, 'aNa' kR.pra.] rItasaranI gAThavaNI, mAMDI. (2) makAnanA majalAnI UbhaNI, 'lintha' mAMDaNahAra vi. saM. mana>prA.maMDhaLa + apa. haiM. vi. nA pratyaya + saM. 15>prA. degs[] mAMDavAnuM kAma karanAra (ja. gu.) mAMDaNI strI, [jae 'mAMDavuM' + gu. 'aNI' kR. pra.] mAMDavAnI kriyA, ge|DhavAnI kriyA, gaiAThavaNI. (2) zarUAta, AraMbha. (3) lAkaDAnI abharAI ke ja mAMDu mAMDa kri. vi. jue 'mAMDa,2'-ddhiAva] jue 'mAMDa.' mAMrIka,-na na. [aM. menDarIna] mesaMbI (phaLa) (na. mA.) mAMDali(-Li)ka (mANDaLika) puM. [saM.] jae 'mAMDalIka,' (3) sAmAjika, 'seziyala' (ma. na.) mAMDali(-Li)ka-tA (mANDali(-Li)ka-) . [saM.] khaMDiyApaNuM mAMliyuM d. jio 'mAMDaluM' + gu. 'iyu' ta. pra.] (lA.) gussAvALI nar mAMDhIDA jue 'mATI-Do.' mAMDa (-tha) strI, eka jAtanI miSTAnna-vAnI (puSTi.) mAMDhiyuM na. pittaLanA pArAnuM DaoNkamAM paheravAnuM eka ghareNuM mAMDiyuM na, skrIAe kAnamAM paheravAnuM rUpAnuM dharIvALuM eka ghareNuM mAM` (-stha) strI. [jue mAMDavuM.'] AraMbha, zarUAta, mAMDaNI, (2) zeAlA. (3) srIenI mAthe mUkavAnI mAtI vagerethI suze!bhita karelI TApI jevI banAvaTa. (4) uta23. [.nuM gedahuM (3.pra.) zeAlAnuM pUtaLuM. * mAMDavI (rU.pra.) hAra-aMdha geAThavAI javuM.] mAMDa kri. vi. [jue 'mAMDavuM.] dhIme dhIme mAMDatAM, mahAmahenate, ghaNI muralIthI, parANe, mAMDa mAMDha (2) bhAgyeja, cit, javalle mAM puM. e nAmane eka rAga. (saMgIta.) mAMDa" puM. sAthaLa upara thatuM eka gUmaDuM, khada, (2) jaga mAMDha-chAMDa (mAMDala-chAMDaya) strI, [jue 'mADavuM' + chAMDavuM.'] hisAba karatAM amuka rakama mAMDI vALavI e, (ra) (lA.) samAdhAna, tADa-joDa mAMtaNa `na. [jue mAMDavuM' + gu. aNu' i. pra.] mAMDavuM e, zarU karavuM e, AraMbha. (2) gADA upara gehavAtuM lAkaDAnuM ceAkaDuM. (3) kaiAsa kheMcavAnA DhALanA khArA, maMDANa. (4) juvAna strI ane zakarIonA kapALa uparanI tArA (2).'mAMDali(-Li)yA vi. puM. ['vIramagAma' pAsenuM 'mAMDala' gAma+ gu. 'iyuM' ta.pra.] mAMDaLa gAmanA maLa rahIza (audIcya brAhmaNamAM 'mAMDaLiyA rAvaLa' che.) (saMjJA.) mAMDaluM na. [saM. maLyu->prA. meM dama-; AmAM la'>'La' thatA nathI.] samUha, jaththA, TALuM. (ra) bhUvA rAvaLiyA vagaeNrenuM TALuM, (3) geruthI karavAmAM AvatuM lIMpaNa mAMDale puM. [brahmadezanI rAjadhAnI 'mAMDale'] tyAMnA ceAkhAnI eka khAsa jAta mAMDava puM. [saM. maq>prA, mava] saMpa, mAMDhavA, (2) vara-pakSanA mANasane lagna-prasaMga pUrA thatAM mAMDavA nIce apAtI paherAmaNI. (3) rakhevALa, rakSaka. [. mAtaravA (pra.) mAMDavA nAkhatI veLA jAna ane mAnanAM mANasAne jamavA teDavAM. esAra("t)yA (-bheMsAra-(-DI) -ve) lagnaprasaMge kanyA-pakSa taraphathI vara-pakSane paherAmaNI apAye rajA ApavI] mAMDava-gALA puM. [+jue 'geLA.'] lagna-prasaMge mAMDavA nIce kuMbhAra mUkI rjAya te mATInuM pANInuM kAruM ThAma mAMva-DI strI. [jae mAMDavaDe' + gu. 'I' skrIpratyaya.] nAnA mAMDavA, maMDipikA. (2) kanyApakSanI strI, mAnI mAMDavA huM, jie 'mAMDavA' + gu. 'OM' svArthe ta.pra.] jae 'mAMDavA.'(1).' (padmamAM.) mAMva-rAta (5). [+jue rAta.'] kaNabInA samUha-lagnamAM na paheAMcela kanyAvALAne apAtA lagnanA anya divasa [divasa mAMDava-vrata na. [+ saM.] lagna pachI eka mAse UjavAtA mAMDava-sArA puM. [jue 'mAMDava' dvArA.] lagnakriyAnA cAra divaseAmAMne! pahelA divasa. (pArasI.) mAMDava-sAra puM. [jue mAMDava' dvArA.] lagna pachInA trIje divase thatuM ghaNI vAnagIonuM jamaNa mAMDavA-kharaca, mAMDavA-kharca puM., na. [jue mAMDave' + Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAMDavA-pakSa 180 mAM-grathi kharca kharaca-kharca kanyApakSane lagna prasaMga bAbatane thayela mAMkaLiye juo "mAMDaliyo.' [pakSa, mAne yAM mAMDA , ba.va. [sa. masa->prA. maM kaNakI-kAramAvA-pakSa 6. jio mAMDa' + saM.] kacAvALA, kanyA- mAnI khAvAnI eka vAnI. (2) meTA lADu mAMhavAmahurata na. [4 mAMDava' + "mahurata.'], mAMkavA- mAMkiya , eka jAtanuM zAkanuM kaMda agAsI muharta na. [+saM.], "mAMTavA-marata" (-bharata) na. [+ mAMDIstrI. dhaMTaNa. (2) uparano mALa, meDI. (3) aTArI, jae mUrata.] lagna janoI vagere prasaMge maMDapa UbhA mAMDI vi. strI, jio "mAMTavuM' + gu. "yuM' bha.. +gu. karavAnuM mAMgalika kANuM I' apratyaca.] (lA.) sadhavA strI mAM-vALa (mAMDavA-vAthI strI, jie "mAMDavuM' + vALavuM.] mAM strI, kAMjIvALA padArtha, "sTArca juo "mAMDa-chAMDa.". kaeNpromAIjha' (da.bA), kaeNmpAurDiga mAMDImAM satI. jio "mAMDavuM' + gu. "yuM" ka. + gu. mAMTavALa-pAva (vALya-) vi. [+saM na] bAMdhachoDa karavA I' pratyaya; "rAMDI-2iDanA sAdape "mAMDI-mAMDa.'] sadhavA gya kempAunDebala' strI, ekAsaNa, sahAgaNa mAMTaviya(-2)Na (-ya) . jio "mAMDaviyo' + che. mAMDI-vALa vi. jio "mAMDI vALavuM' (rU.pra.)] (lA.) kuLa a8-e)Na" pratyaya.] kathA-pakSanI sAhelI ke mAnaDI bALanAruM, nAma-beluM, eTivALa. (2) murkha, bevakapha mAMTaviyA' kuM. [ja e "mAMDava- + saM. "iyuM ta...] mAMDe 5. (saM. mahavA- prA. maMdama-] e "mAMDA." (2) kanyA-pakSa taraphane puruSa, mAne roTalAnuM uparanuM paDa mAMDhavi zuM. jio mAMDavI' + gu. IyuM' ta...] mAMtrika (mAnTika) vi. siM.] maMtrane lagatuM, maMtra-saMbaMdhI. mAMDavI eTale jakAta udharAvanAra sarakArI ke nagara- (2) maMtra-vidhA jANanAra. (3) maMtra-taMtra karanAra. (4) . pAlikAne amaladAra. (2) jakAtano IjAradAra gAruDI mAMthI strI. [saM. mave >prA. paMvimA, tema ja mAMda na. jio mAM], gI saDI. ka.bimArI, mAMDave+gu. "I' strIpratyaya.] nA mAMDa. (2) AjAra, maMdavADa, roga, vyAdhi rivyA karatuM jakAtanuM sarakArI thANuM. (3) gAmanA mapArAno lAge. mAMdaluM vi. jio "mAM"+gu. 'la' svArSe ta.pra.] mAM () kura, baMdara, (5) kacachanuM e nAmanuM eka baMdara. mAMdA-gADI strI, jio mAM + "gADI.'] bImAra mANasane (saMjJA.) (1) surata jillAnuM e nAmanuM eka baMdara. (saMjJA) laI javA-lAvavAnuM vAhana, "emyulansa' mAMDavIsI. magaphaLI, bheyaziMga, ziMga, kophI mAMyalo (mAyalo) vi. 5. [ja e "mAMheluM.] (lA.) mAM sa.. di. prA. Ha] kheDIne mUkavuM. (2) AlekhavuM. aMtarAtmA, "sela' (3) lakhavuM. (4) zarU karavuM, jArI karavuM, cAlu karavuM. mAMdA-LI rahI. jio "mAM" + "jhaLI.] mAMdA mANasane (5) sthira karavuM. (6) goThavavuM. [mAMDI melIne (u.pra.) sUtAM UMcakavAnI eka prakAranI jhALI, "cara' zarUthI. mAMDI vALavuM (rU.pra.) rakama jatI karavI. (2) mAMduM vi. vi. mAMda9 ] maMdavADavALuM, ajArI, bImAra kAma karAtuM baMdha karavuM.] aMTAvuM (maDAvuM) karmaNi, ji. mAMduM-sAruM vi. [+juo "sA'] narama-garama tabiyatavALuM maMDhAvavuM (maDAvavuM) che., sa.ki. [de sAje (ra.a.) mAM paDe tyAre mAM chuM. [saM. maeghava- prA. laMDavatra] chAMyaDA mATe mAMdha (mAdha) na. [saM.] maMdapaNuM, DhIlAza vaLI vAMsa vagere eDI mAthe ADAM vAMsa-vaLA bAMdhI mAMmAM-phAMphAM na., ba.va. vi.] mananA kheTA vicAra tathA upara oDhA ke caMdaravo DhAMkI karavAmAM Avate cArasa mAM na. lAkaDIne hAthe vATane ke laMbacorasa ghATane khullA makAna jevo AkAra, mAMsa' (masa) na. [saM.] mANasa pazu pakSI vagere hADakAMeDa. (2) lagnamaMDapa. (3) pAnanI eka jAta. [-vAmAM vALAM prANIone hATakAM ane uparanI cAmaDI vaccenA AtaMka (-Ata6) (rU.pra.) apazukana. - chAjiyAM (rU.pra.) loMdA jevo lAla raMgano bhAga, AmiSa, mATI paraNatAM vara ke kanyAnuM marI javuM. -ve. besavuM (eNsavuM) (rU.pra) mAMsa' chuM. kesano eka bhAga vara-pakSanuM kanyA-pakSo mADavo cUkavavA kanyA-pakSane mAMDa mAMsaka (mAnsaka) na. [1] matrIyakanA vighaTana vize utpanna AvavuM. -ze rAkhavuM (u.pra.) mAM hoya tyAMsudhI sagAne thato kalAsI natrayAyuvALo padArtha, "sAsina jamavA notaravAM. 0 Ava (rU.pra.) dIkarI janmavI. 0 mAMsa-khAu (mIsa) vi. [{ +vo "khAvuM' + gu. Au' ube thave (2 pra.) kanyAne paraNAvavAno vara Avo. kama ] mAMsa khAvAnI TevavALuM, mAMsAhArI cUkava (rU.pra.) kanyA-pakSane thayelo kharca vara-pakSe cUkavI mAMsa-khUMTa (mAsa-ga7) puM. [saM.] mUtrapiMDa upara thatuM eka Apavo. 0 bAMdha (rU.pra.) phajetI karavI. 0 rA5 prakAranuM gumaDuM (u.pra.) dhArmika kriyA karI mANeka-thaMbha ropavA. gAjatuM mAMsa-gaLa (bIsa-) S. (. + ja "gALa. hojarInI vAjatuM mAM AvavuM (rU.pra.) game tyAre paNa vAta upADI nIce pAchaLa Avelo eka avayava, "ekayAsa' paDI javI mAMsaLa-rasa (mIsa) chuM. [+ suM] mAMsa-geraLamAM thatA mAMDhaLa (-Lya) rajI. AMdhaLI cAkaLaNa (eka jAtano sApa) pAcana-rasa gAMTha, mAMsapiMDI mAMTaNika ja "mAMDalika'-maMDalIka." mAMsa-thi (mAsa-gathi) sI. [saM chuM.] mAMsamAM paDI ja 2010_04 Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sija mitroja mAMhe(-gha)luM (mAMHyaluM) vi. [+gu chuM' svArthe ta...] aMdaranuM ['mAMhe,'-dvirbhAva.] aMdaroaMdara mAMheA-mAMhI(-he,-a) (mAMH -mAMya) kra.vi. ja mi. vi., puM. [aM, 'misTar'nuM TUMkuM] zrIyuta, zrImAna mikADaeNA puM. [jApAnI] jApAnanA rAjAne iphrakAma mikenika vi. [aM.] yaMtra-vidyAnuM jJAna dharAvanAra [karAtuM mAMsa-ja (mAsa-) tri. [saM] mAMsamAMthI utpanna thanAruM mAMsa-janaka (mA-) vi. [saM.] mAMsane utpanna karanAruM mAMsa-janya (mAsa-) vi. [saM.] mAMsamAMthI utpanna thAya tevuM khAIne jIvana calAvanAruM mAMsa-jIvI (mAsa-) vi. [saM.,puM.] mAMsane khArAka tarIke mAMsapi. (mAsa-piNDa) puM. [saM.] mAMsanA lepcA mAMsa-piMDI (mAsa-piNDI) strI. [saM.] jue mAMsa-graMthi,'mikenikala vi. [aM] yaMtra-vidyAne lagatuM. (2) yAMtrika rIte mAMsa-pezI (mAsa-) strI. [saM.] mAMsanA snAyu, 'TisyU' miksa vi. [aM.] seLabheLa kareluM, mizrita mAMsa-bIja (mAsa-) na. [saM.] mAMsanA nAneA kaNa mikScara na. [aM.] meLavaNI, mizraNa mAMsa-bhakSaNa (mAMsa-) na. [saM.] mAMsa khAvuM e, mAMsAhAra mAMsabhakSI (mAsa-) vi, [saM.,puM.] mAMsanA khorAka tarIke upayAga karanAruM, mAMsAhArI mAMsa-mATI (mAsa-) na., ba.va. [saM, +jue mATI, ' samAnArthI zabdanA dilha] mAMsa, mATI mAMsa-yAni (mAsa-) vi. [saM.] mAMsamAMthI janmanAruM (jaMtu) mAMsasa (mAsa-) puM. [saM.] mAMsamAMnA kAca jevA caLakatA pravAhI padArtha, 'sAplinama' micakAravuM sakri. [anu.] (AMkhanuM) paTapaTAvavuM. micakArAvuM karmaNi, kri. micakArAvavuM pre., sa.kri. micakArAvavuM, micakArAvuM jae 'micakAravuM'mAM, micakArA puM. [jue 'micakAranuM'+gu, e' kRx] (AMkhanuM) paTapaTAvavuM e micAmaNAM ja e 'mIcAmaNAAM' micAvavuM jae 'mIMcAvavuM.' micAvuM jue 'mIMcAvuM.' mAMsala (mAsala) vi. [saM.] mAMsathI bharelA zarIravALuM, micchA mi dukkaDaM 4. pra. [saM. miA me duSkRtanuM prA. tatsama 'mAruM duSkRta mithyA thA, cAlyuM jAe'-meM tamane kAMI dubhavaNu karI heAya te dUra thAe' evA posaNanA pAraNAne divase jainAmAM paraspara karAte udgAra (mAphAmAphInA arthanA). (jaina.) [parANA mijabA(-mA)na vi. [kA. meja-bAn] mahemAna, atithi, mijabAnI strI. [phA. maijJAnI] snehIee maLI karavAmAM AvatI gADha, urjANI. [. uDAvavI (rU.pra) urjANI mANavI mijamAna ja 'mijabAna' (ra) (lA.) jamAI jirApha,-. na. [ara. mijha-rAkh] taMtu-vAdya vagADavAnI nakhalI 1802 huSTa-puSTa. (ra) (lA.) majabUta, baLavAna mAMsa-vidyA (mAsa-) . [sa.] mAMsanA baMdhAraNa vizenA khyAla Apatu zAstra mAMsANa puM. halakI jAtanA prANInA zarIranA rasa mAMsAna (mAsAna) na. [saM. + anna] mAMsanA rUpane khArAka mAMsArbuda (mAsAbu ) puM. [saM. + mavuM] hAjarImAM thatA raseALAnA prakAranA eka rAga. (2) zarIra uparanuM mAMsa sAthe saMbaMdha dharAvatuM gUmaDuM mAMsAvaraNu (mAsAvaraNa) na. [saM. + varLa] mAMsa uparanuM pAradarzaka pAtaLuM paDe mAMsAzana (mAsAzana) na. [saM. + mAna], mAMsAhAra (mAsAhAra) puM. [saM. + jJa-aAr] mAMsanA rUpanA khArAka, mAMsalakSaNa mAMsAhArI (mAsAhArI) vi- [saM.,puM.] AhAramAM mAMsanA upayAga karanAruM, mAMsalakSI, mAMsAhArI. nAna-veji Teriyana' [jae 'mAMsala,' mAMsALa (mAsALa) vi. saM. mAMsa + gu. ALa' ta.pra.] mAMsAkura (mAsAtakura) puM [rsa. + ajjara) traNa rujhAtI vakhate sapATIe dekhAtA mAMsanA te te kaNa mAMhIM(huM, -Q) (mAM, mAMca) nA.ya.. [jaA mAM'] jue mAM.1, [nuM mAMhIM(-huM, -3) ne bahAranuM ahAra (mAMi, mAMca;-khAra-nuM bAra) (rU.pra.) beu bAju bhAga bhajavanAruM] mAMhe(-hyu)-thI, zuM (mAHca-thuM) vi. [ + jhu thI,' ane 'zuM' pAM.vi.nA arthanA anuga, vizeSaNAtmaka] aMdarathI mAMhe(-g)lI kAra (mAcalI kAraya) kri.vi. [jae mAMhe (-a)luM' + gu. 'I ' srIpratyaya + kAra.'] mAMha(-gha)lI pA (mAM-calI pA) kri.vi. [+jUA'pA' (aMdara.] aMdaranI bAjue _2010_04 mijalasa zrI Ara. malis] gamatanA meLAvaDA, jalase. (ra) sabhA (musalamAnAmAM dhArmika prakAranI) milasiyuM, mijalasI vi. [+ gu. 'iyuM'-I' ta.pra.] mijalasane lagatuM. (ra) mijalasamAM bhAga lenAruM mi(-ma)nagarlR na. jene lIdhe bArI bAraNAM udhADa-vAsa thAya te sAdhana, baraDavuM minnaja huM. [ara.] svabhAva, prakRti, (ra) (lA.) abhi mAna, garva (3) gusseA, kroSa. [. karA (3.pra.) mananI aprasannatA batAvavI. 0 khasavA kheSA, . javeA (rU.pra.) gusse thayuM. 0 na heAvA (rU.pra.) mananI svasthatA na hovI. 0 na maLavA (rU.pra.) sAmAne samajhavA azakta ha|vuM. hatuM jhATakaNa (6.pra.) vAraMvAra gusse thaI jatuM. (ra) ghaNuM gIdhuM. . pUchyA (rU.pra.) tabiyatanA samAcAra pUchyA. (2) sakhata jATakaNI karavI 0 > phATavA (rU.pra.) bhAre gusse thayuM. . bagADavA (rU.pra.) gusse thavuM. (2) mAMduM paDavuM. 0mAM AvavuM (rU.pra.) abhimAna karavuM. (2) samajhamAM AvatuM. 0 sIdhA thavA (rU.pra.) tabiyata ThekANe AvavI. (2) saudhA sUtA thavuM. . hAthathI javA (rU.pra.) gussA para kAbU na rahevA] Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mirjAja-dAra mijAja-dAra vi. [+phA. pratyaya] mijAjavALuM, ghamaMDI, gIluM minnajI vi. [ara.] ghaDI ghaDImAM svabhAva badalAI jAya tevuM, cIDiyuM. 2) abhimAnI, garvIluM. (3) (lA.) taraMgI, laherI 1803 7 miAsa puM. [ara. miA] jue 'miAMja.' miAsa-dAra vi. [+phA. pratyaya] jue 'mijAja dAra.' miAsI vi. [ara. mirjA] jaeka minnacha.' [[javuM e miTAva puM. [hiM, miTAvavuM] maDhI javuM e, rAganuM zamI miTAvavuM, miTAvuM jue 'mITanuM'mAM. miTTI srI. [saM. mRtti! > prA. miTTi>>hiM.] mATI, maTADhI. [. karavuM (3.pra.) gaMduM karavuM. (2) nAza karavA, 0 kharAba thavI (3.pra.) durdazA thavI. khAvI (rU.pra.) mAMsa khAvuM, . ThaMDI thavI (-jhaDI-) (rU.pra.) marI javuM.0 3kANe pADavI (rU...) daphna ke dahana karavuM. thavI (rU.pra.) nabaLA thayuM. * dANAdANa thavI (rU.pra.) herAna-parezAna thaI javuM. nI sUrata, bhuM piMjara (-pi42)(rU.pra.) mAnava-zarIra, 0nA mAMdyA (-mAMdyA) (3.pra.) mUrkha mANasa. 0 pakaDhavI (3.pra.) jamIna karaDavI. (2) haThIlA thavuM. (3) hAravuM. * para zaDha(-t)g (rU.pra.) jamauna mATe jhaghaDavuM, palIta thavI (rU.pra.) durdazA thI. 0 khagaDhavI (rU.pra.) durdazA thavI. (2) sakhata mAra vAgave, (3) kAdavamAM ghasaDAvuM. mAM maLavuM, mAM maLI javuM (3.pra.) pAyamAla thaI javuM] mina ii. [aM.] krikeTanI ramatamAM dAva lenAranI pIThe taraphanI bAjue UbhA rahevAnI jagyA miDara strI, [aM] krikeTanI ramatamAM dAva lenAranI sAme taraphanI bAjue vacce UbhA rahevAnI jagyA [satra miDhanTarsa vi. [aM.] kAI paNa eka satranI vaccenuM, ardhamiDa-vAIpha zrI. [aM,] tAlIma pAmelI mAnya suyANI miNAvavuM jae 'miNAnuM'mAM miNApuM akri. [jue 'mANA,'-nA.dhA] moNeA caDavA (2) (DhAre) dUdha AumAM kheMcI levuM, pAneA kheMcI levA. miNAvavuM pre., sa kri. parimita mApasaranuM trita vi. [saM.] mApeluM, mApa pramANenuM, pramANasaranuM, mita-pAna na. [saM.] pramANasara dArU pIve e, 'Temparansa' mitarUpI vi. rsa, mitta-5 + gu. 'I ' ta, pra.] mApasara krephI pINuM pInAra, Temparanta' (ba.ka.DA.) [AlanArI mitabhASiNI vi., strI. [saM.] joituM ja khelanArI, e mitabhASi-tA sI. [sa.] joituM khelavuM e, enDru belavuM e, meADarezana' [nAruM, thADA-kheluM mitabhASI vi. [sa~. puM.] joituM ja beAlanAruM, gheADuM khelamita-bhuja(-ga) vi. [saM. mita-muktuM 5. vi. e.va. mittamu[ ], mitabheAjI vi. [saM.,puM.] mApasara khAnAra mitAhArI [hovApaNa mita-cAga kuM. [saM] strI-yugamAM prakhaLa rIte niyamita mita-yAgI vi. [saM., puM.] saMsAra-bhAgamAM pramaLa niyamitatA rAkhanAruM ['meDarezana' mita-vAda puM. [saM.] jevuM ja eTalanuM e, mitabhASitA, _2010_04 mitra-va mita-bhAdI vi. saM. huM.] jue 'mitabhASI,'[karakasa mita-vyaya puM., bhitacitA zrI. [saM.] pramANasaranA kharce, mitazrcayI vi. [saM., puM.] karakasariyuM mitAkSara vi. [ + saM, makSara] gaNatarInA akSarAvALuM, TUMkANamAM lakheluM likhana mitAkSara-tA ii. [saM.] saMkSiptatA, TUMkamAM lakhavuM e, sAramitAkSarI. vi. [sa.,puM.] jae 'mitAkSara.' mitAkSarIra ii. [saM.] ja'mitAkSara-tA.' (ra) TUMkI prastAvanA mitAcAra puM. [ +saM, mA-vAr] pramANasaranuM AcaraNa, vivekamaryAdAvALuM AcaraNa, 'Temparansa' (ma.ra) mitAcArI huM. [ + saM., puM.] mitAcAra zAkhanAra mitAhAra puM. [ + saM. mA~-T] jue 'mita-bhakSaNa,' mitAhArI vi. [saM., puM.] jue 'mitalakSI.' miti zrI. [saM.] mApa, mApaNI. (2) tithi, tArIkha, mahinAnA te te divasa. (3) nizcita te te saMvata ke varSe. [0 kApavI (rU.pra.) vyAja kApI ApavuM.0 caDhA(-DhA)vavI (rU.pra.) kAgaLa-patra pUrA karavA. . gavI (uM.pra.) bila pAkuM thavuM, kAcI miti (rU.pra.) paisA vyAje ApyAnA pUrvanA divasathI gaNAtuM vyAja, pAkI miti (3.pra.) paisA tyAre ApyAnA pachInA divasathI gaNAtuM vyAja. (2) pUrI thayelI mudata. mULamiti (6.pra.) levaDa-devaDa thayAnA divasa] miti-vAra` na., kha.va. [saM.] tithi ane vAra [mujama miti-vAra kri.vi. [saM.] tithi pramANe, dareke dareka tithi mitra puM. [saM.] sUyaeN. (2) pAzupata saMpradAyanA saMsthApaka lakuma lIzanA cAra ziSyAmAMnA eka, (saMjJA.) (3)vi. [saM,na.] dAsta, dAstadAra, maitrI dharAvanAra. (4) hitaiSI, zubheka mitra-kArya, mitra-nRtya na. [saM.] dAsta tarIkenuM kAma, dAstanuM kAma mitra-jana puM., na. [saM.,puM.] jaA 'mitra (3).' mitrA, mitra-tanayA strI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe sUryanI putrI yamunA nadI mitratA zrI. [saM.], -tAI sI. [saM. mitra-jJA~ + gu. AI ' svArthe ta. pra.]. -~ na. [saM.] mitrapaNuM, maitrI, DhAstI, dAstArI, kaiAstadArI mitra-droha chuM- [saM.,] mitra taraphanA dA tridrohI vi. [saM.,puM.] mitra-droha karanAra mitra-bhAva puM. [saM.] jue mitratA.' mitra-bhavana na. [saM.] janmakuMDaLImAnuM eka ghara. (jyeA.) mitra-maMDala(-La) (-maDala,-La) na, [saM.] mitronA samUha mitra-rAjya, "dra na. [saM.] jenI sAthe saMpa hoya tevuM rAjyarASTra, mitrAcArI rAkhanAra rAjaya. (2) mitranuM rAjya mitra-lAbha puM, [sa.] mitra ke mitro maLavA e mitrakhuM,khuM vi. saM. mitra + jae vakhA'+ ''*' ta.pra.] mitra-vihANuM [vahAlA hAya tenuM mitra-vatsala vi. [saM.] mitrane vahAluM. (1) jene mitra mitra-varya puM. [saM.] zreSTha mitra, sAcA mitra Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mitra-vihANuM 1804 miyAna mitravihoNuM vi. [saM + ja e "vihe:'] e "mitra mithyA-vAda puM. [saM] khoTuM bolavuM e vakhuM." miAMnI eka. (saMjJA) mithyAvAdI vi. saM., S] mithyAvAda karanAra, mithyAmitraviMdA (-vindA) strI. siM] zrIkRSNanI ATha rANIo- bhASa [bhimAna,- "veniTI' (ba.ka.ThA.) mitra-hIna vi. [saM.] ja "mitra-vakhu. mithyAsmitA strI, [saM. mi+ garima7] jae "miyAmitrAIstrI. [saM. mitra + gu, "AI' te pra.e mitra-tA.' miyA-vAsudeva . [saM] mahAbhArata-kAlane zrIkRSNane mitrAcArI strI. [saM. mitra + mAM-vAra+gu. "I' te pra.) mitra svAMga sajI pharanAre eka rAjA, pauMDraka vAsudeva. (saMjJA) sAtheno vyavahAra rAkhavo e. (2) e mitra-tA." mizra . [are, saM. mitra] pArasIonA dharmazAstramAM mitrAnurAga kuM. [saM. mitra + anu-im] mitra-prema eka deva. (saMjJA) (pArasI.) mitrA-varuNa che, ba. va. [sa.) mitra ane varuNa nAmanA miDiyA vi, pR. jio "mInI' + gu. "huM + svArthe tAsAmavedanA be deva. (saMjJA.) pra. + "yuM' ta pra] (lA.) bilADInI peThe ekI Tase dhyAnamitha zikhyA sI. [saM.1 khAnagI rItanI ziSyA-panI mAM besanAro-DhAMgI vigere) mithilA . siM.1 prAcIna uttara bihAranI rAjadhAnInI minaduna vi. [ara. mindI cAlu, vartamAna, (mahine nagarI. (saMjJA) eka prakArano madyArka minAka-ke . [ada, munAphazA ] khAra, kI, Sa mithileITeDa spiriTa chuM. [aM] prayogazALAmAM vaparAte minA ! (saM. mIna dvArA] nAnI mAchalIono samUha mithuna na. siM.1 yugala, yugma. jovuM, joDakuM. (2) strI. [sa, minAra,ro chuM. [ara. minAra -mInAra ] UMcA thAMbhala na.] AkAzIya.bAra rAziomAMnI trIjI rAzi. (khageLa.) AkAranuM riApavALuM bAMdhakAma, ToDo, 'TAvara' mithunAruM chuM. [+ saM. ma] tA. 14 mI janano divasa miniTa sI. [a] aDhI paLa jeTalo samaya, kalAkano sAme miyA-graha che. [sa.] beTI samajha, gera-samajha bhAga. (2) sabhAmAM thayelA kAmakAjano hevAla miyA kri. vi. saM.] gaTa, vyartha, vRthA nakAmuM. (2) kharTa miniTa-kAMTo chuM. [+ja "kAMTe.'] ghaDiyALamAM miniTa asatya, avAstavika diMbha, DhAMga batAvatI saLI. (2) e nAmano eka ramata mithyAcAra chuM. siM mAM-vAra] beTuM AcaraNa, (2) (lA.) miniTa-buka strI. [aM] sabhA samiti vageremAM thayelA mikyAcArI vi. saM., pR.1 ja mithyAcAra(3,4). kAmakAjanA hevAlanI copaDI mithyAjJAna na. [saM.] beTuM jJAna, bhrAMta jJAna, adhyAsa. minima na. (aM.] TIpuM (dAMta) (2) bhala, "e22' minimama na. [4] ochAmAM ochuM mithyAtma na. siM. miSNa + Abhana no na. zabdo bhrAmaka minima-mejhara [aM.3 TIpAMnuM mApa darzAvatuM kAcanuM pyAluM mAnyatA, "supa2sTizana' (je, hi.) minisTara chuM. [.] maMtrI, pradhAna, amAtya. (2) vajIra, miyAnacva na. [saM.1 mithyApaNuM, asatya sthiti, abhA- dIvAna vAtmaka paristhiti, (2) viparIta jJAna mineI vi. paraloka saMbaMdhI. (pArasI.) (2) alokika, divya mithyAtvI vi. [sa, paM] durAgrAhI. (2) jaina dharma na pALa- minTa sI. [aM] TaMkazALa, miMTa nAra', "hereTika' (jena) minnata, 7 jArI strI. ki jamAnata + + jArI] AjIjI, mithyA-darzana na. siM] ja "miyA-jJAna." kAlAvAlA. [0 mAnavI (rU.pra.) bAdhA rAkhavI, AkhaDI miyA-dahi sI. [saM.] khoTI samajha, ajJAnamaya najara. levI]. (2) nAstikatA, (3) vi. e "mizyAvI.' mimbara na. masIdano mullAne maMca, niMbara. (nA.da) miyA5vAda 5. [saM. + apa-vala] huM ALa, Aropa, miyAuM na. [2vA.] bilADIno avAja, myAuM AkSepa [TuM ALa caDAvanAra miyANe zuM kiA miyAna] eka muslima piTA jJAti mithyAvAdI vi. siM.1 mithyA apavAda makanAra, (saurASTramAM maeNrabI taraphanI) ane ene puruSa. (saMjJA) miLyA-buddhi strI, [saM] bhramAtmaka samajha, bhrAMti. (2) vi. miyAna na. [phA. talavAra charI vagerenuM LiyuM, myAna, bhramAtmaka samajhavALuM, bhrAMta [talavAra miyAna karavI (rU.pra.) talavAra myAnamAM nAkhavI). mithyAbhASI vi. [saM chuM. huM bolanAra, baTuM kahenAra, miyAna . piTI ke majUsanA ghATanI pAlakhI, myAna asatya bhASaNa karanAra miyAM ! [ara.]musilamemAM Adarane zabda-bhAI'nA jevo. mithyAbhimAna na. [+saM. ema mana, .] khoTuM abhimAna, (2) (lA.) pati, dhaNI, khAvida. [0 AdamI (rU.pra.) patarAjI, khoTI baDAI, "vaeNniTI' (da. .) (2) daMbha, DhAMga sajajana mANasa. tevI ghora (rU.pra.) Avaka pramANe mithyAbhimAnI vi. siM5.) mithyAbhimAna rAkhanAra kharca. 0nI madaDI (rU.pra.) bIkaNa mANasa, bhAInI mithArA5 chuM. [+ saM -ro.] khaTuM ALa, be AkSepa, cAMde cAMda (rU.pra.) hAjIhA. 0ne A dA (rU.pra.) asatya Aropa, (2) badanakSI, Dephemezana,' 'lAibala' dharAra bhAga levo. 0 mahAdevane bega (rU.pra) haMmezAMne (na. va. navalagraMthAvalImAMthI) [vAta, vRthAlApa vera-bhAva. mithAlA5 chuM. [+ saM. mA-5 khoTI vAtacIta, nakAmI miyAM-ghoDo, miyAMchanI ghADI aDI. e nAmanI eka ramata miyA-vartana na. [4] khoTuM AcaraNa, avaLuM AcaraNa miyAMjAna na. [ara. mAna] japamALAne eka bhAga. 2010_04 Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ birajoLI 1805 mizrAkRti hata (2) paravALuM dhArmika mAnyatA mirajoLI . e nAmanI eka vanaspati milluM na. mAthAnI veNInAM beu pAMkhiyAMmAMnuM te te pAMkhiyuM mirajhA puM.[phA] amIranA putraeka ilakAba mizana na [e.] udeza, hetu, Azaya. (2) dharma-pracAranuM mirA(rAMta sI. [ara. mit] thApaNa, mUDI. (2) kArya. (3) khristI dharmano pracAra karanArI maMDaLI. (4) enuM jAgaura. (3) medhI cIja makAna, devaLa "carca.' (5) rAjanaitika hetuthI para rASTramAM mila [.] yaMtrathI cAlatuM kArakhAnuM. (2) kApaDa gayeluM dUta-maMDaLa. (6) saMdeze banAvavAnuM kArakhAnuM ['mila-inDasTrI' mizanarI vi. [aM.] mizanane lagatuM. (2) puM. dharmano mila-udyoga . [+sa.] kApaDanAM kArakhAnAne lagato hunnara, upadeza karanAra, dharmapracAraka. (3) pAdarI, "phAdhara' mila-ejanTa chuM. [saM.] milanA bhAgIdAra vatI milane mizra vi. [3] bheLaveluM. (2) bheLaseLa kareluM. "kopojhiTa.' vahIvaTa karanAra sauthI moTe bhAgIdAra (3) chuM. janA saMrakRtinA vidvAnane nAmane cheDe mAnavAcaka mila-onara . [.] ja 'mila-ejanTa." za06. (4) methila paMDitonI eka avaTaMka. (saMjJA.) milakata sI. [ara.] dhana-mAla, saMpatti, mAla-mattA (sthAvara mizra-kAla(La) . [] vartamAna bhUta ane bhaviSyamAM jaMgama, peparTI. [vare. proparTI Tekasa zuddha rUpo uparAMta ekabIjA kALanAM rUponA kALanAM kumilakatavere puM. [+ja "vere.'] ghara-vere ane saMpattine tene bIjA kALanAM sahAyakArI kriyArUpa maLavAthI thAya milakatI vi. [+ gu. "I' ta.ka.] milakatane lagatuM che te te te kALa. (vyA.) mila-kAmadAra puM. [ + juo "kAmadAra."] milamAM kAma mizra-jAta (tya) strI. [+o "jAta."] saMmizraNathI karanAra majara kArIgara [(cekhA vagere) UbhI karelI jAti, 'krosa-laDa' mila-cha vi. jio "havuM.'] milamAM chaDavAmAM Avela mizra-jAtIya vi. [saM.] alaga alaga jAtionA mizraNathI miladhAre chuM. [+jue "dhAre.'] mila kArakhAnAMne lagatA thanAruM, "kresa-blaDa' kAyadA-kAnUna mizraNa na. [saM.] ekabIjamAM ekabIjuM meLavavAnI milana na. sa.] maLavuM e, samAgama, meLApa kriyA, bheLaseLa, meLavaNuM, "mika cara." (ra) umere, milana-kSetra na. [saM] maLavAnuM sthAna, meLApanI jagyA vadhAre, "Dezana' (ga.) milanabadu (bindu) na. [saM5] maLavAnuM ke, "mITiMga mizraNaya vi. sa.] mizraNa karavA jevuM poInTa [javAnA svabhAvanuM mizradhAtu . [sa,.] maLavaNIvALI dhAtu, ekabIjInA milanasAra vi. [sa, ImarAna dvArA maLatAvaDuM, haLI maLI mizraNathI thatI dhAtu (jemake "pittaLa') milanasArI sI. [+gu. "I' ta.ka. maLatAvaDApaNuM mizrapadI strI. [saM.] saMyukta pramANu, "kampAuMnDa ekrasmasana." mila-makara, mila-majadura napuM. [+ ja maja2-maja- mizrapAMtI strI, [+ e "pAMtI.] saMyukta prakAranI pAMtI. dUra.] mila ke milemAM marI-kAma karatA mANasa, (ga.) thiyelI bhASA mila-kAmadAra ['mila-ejanTa., mijha-bhASA samI. saM.be ke bethI vadhu bhASAonA mizraNathI mika-mAlika ! [ + jae "mAlita-le ka"] ja mitra-bhinna vina. [4] apUrNAkanuM apUrNAMka. (ga.) milamAli(lekamela(La) (maThalALa) na. [+ saM.] mizraraMga (-2) puM. [saM.] ekathI vadhu raMga bheLavI teyAra mila-ejanTonuM mahAjana, 'mila-onarsa esosiyezana' karele raMga. (2) eka vaNethI vadhu vaNe maLI vikasele milApa muM. siM. mi dvArA hiM.] maLavuM e, samAgama, varNa, mizrAti meLApa, milana. (2) mulAkAta, bheTa, saMparka, 'vijhiTa mizrarAzi strI. [sa. puM.] sajAtIya paNa caDatA utaratA milApI vi. [+ gu. "I' ta.pra.] milApa karanAruM. (2) bhAvanI vastunA mizraNanI rIta. (ga.) [eka varga. (ga.) milanasAra svabhAvanuM mitravarga-samIkaraNa na. (saM.) samIkaraNano e nAmane milAvaTa sI. siM. miTa dvArA] meLavI, mizraNa mizravaNuM chuM. [saM.] jue "mika-raMga(2).' milAvavuM sakri. meLavaNI karavI, mizraNa karavuM. (2) joDavuM. mizravAkartha na. siM] jemAM pradhAna vAkaya sAthe gauNa sAMdhavuM, bheLuM karavuM. (3) ekabIje vAjiMtrane eka svara- vAkaya jeDAyuM hoya tevuM vAkaya. (vyA.) nAM karavAM mizrazAlA(-LA) zrI. siM.] chokarA-chokarIo sAthe bhaNatAM miliTarI vi. [aM.] yuddhane lagatuM, yuddha-saMbaMdhI. lazakarI, heya tevI nizALa, "kopojhiTa skala' kejI. (2) sI. keja, lakara, senA mizra saMkhyA sakhyA) strI. siM.] pUrNaka ane apUNAMka milita vi. saM.] maLeluM. (2) joDAyeluM, saMdhAyeluM (3) maLIne thayelI saMkhyA. (ga) na, e nAmane eka alaMkAra. (kAvya) mizrasaMga (saMga) 6. siM.] vyaMjanane saMyukta miliMda (milinda) kuM. [saM.] bhamara thavAno eka prakAra. (vyA.) [mizra prakAra. (rSi) mika [.] dUdha [banato eka dArU mizra-harigIta muM. [sa. 1ifsa sI.] hariMgata chaMdane eka mipaMca (-paruca) pu. [+ saM.] dUdha vagere pAMceka cIjane mizrAkRti strI, siM. mizra + mA-fa] vAMkI temaja sIdhI millata chuM. [ara.] dharma, majahaba. (2) paMtha, saMpradAya. (3) lITIothI banelI AkRti. (2) vi. mizra AkRtivALuM 2010_04 Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mizrita mITha5 mizrita vi. [saM.] mizra kareluM, bheLaveluM, meLavaNa karavAmAM mihira chuM. saM.) sUrya AvI hoya tevuM hiMTa (minTa) jue "minTa." mizrI-karaNa na. [saM.] mizra karavAnI kriyA, meLavaNI bibara (mimbara) ja " mimbara.' miSa na. [saM.] bahAnuM, nimitta, maza mIca3 jao mAMcavuM.' micAvuM karmaNi, kiM. micAvavuM miSa ki.vi. [+gu. e sI, vi, pra.] bahAne, nimitte, pre, sa.. bahAnuM kADhIne, kAMIka nimitta laIne mIja e "mI ja." miNa vi. [3] mIThA svAdavALuM, svAdu, (2) gaLyuM mI jAna na. [ara.] aMdAja, zumAra biTatA strI. [saM.] miSTa hevApaNuM [madhu-bhASI mIjAna-sara ji.vi. I + ja "sara" (pramANe).] aMdAje miSTabhASI vi. [saMpuM] mIThuM belanAruM, mIThA-beluM, zumAre. (2) mApasara mina na. [+ saM. mana] gaLyuM anAja, pakavAna, mITa' . animeSa, joI rahevuM e, daSTi, najara. [0 mIThAI. [mAravuM (rU.pra.) lADu khAvA.]. bharavI (2 pra.) najara nAkhavI, najara mAMDavI. 0 mAravI misa zrI. [aM.] kumArikAne nirdeza karanAra zabda (u.pra.) AMkha baMdha karavI. 0mArIne sUI rahevuM jaivuM) misakAla . [ara.] hIrA metI auSadho vagere toLavAmAM (rU.pra.) zAMtithI paDI rahevuM. 0 mAMva (rU.pra) najara vaparAtuM vajana sthira karI jaI rahevuM. meLApo (rU.pra.) daSTi-milana] misanala vi. [ara. miskI] garIba. (2) bhikhArI, mITara na. [a] mAMsa jAyaka. (3) (ma.) luccuM (lADamAM) mITalaDI strI, [ja mATe' + gu. "DI'+ "la' svAta. misara chuM. [ara.] AphrikAnI uttara-pUrve Avela nAila paraMtu uccAraNanI daSTie "la' madhyagaH "mITalaDI ane e nadIne phalapa pradeza, ijipta. (saMjJA.) paNa mITalaDI' svAbhAvika.] ja e "mITa.' (paghamAM) misarI vi. [ara.] misara dezane lagatuM (2) sakI. misara mITaDI ApI. [+]. "DI' svArthe ta.pra.) e "mITa' zanI bhASA. (3) (misara dezamAMthI AyAta thatI mATe) (padyamAM.. AkhI eka jAtanI sAkara [0 khavaDAvavI (rU.pra)(musala- mITara chuM. [aM.1 mApavAnuM koI paNa yaMtra. (2) mAtAmAM) sagapaNa karavuM. (2) mArI nAkhavuM. 0nI hAlI 33709 iMca athavA 1 vAra ane 39.3709 IcanuM pramA(ra.a.) mIThe padArtha] [aDadhI kaDI, (pa) Nita meMca mApa (bhAratamAM atyAre svIkArAI gayeluM.) misare muM. [ara. misaa] beta ke zerane aDadho bhAga, (3) chaMda-padyamAM caraNeno ekama misa. sI. [ara. mi] tareha, rIta, prakAra, (2) ki. mITalaDI ja mITaDalI;' svAbhAvika uccAra 'miTalaDI' vi. jemAM peThe, jevuM, mAphaka mIThuM a..i [.prA. miTTa; hiM. "miTanA.'] nAbuda thavuM, misa-baMdI (-bandI) sI. [+ phA.] darajajA baMdI, (2) bhaMsAI javuM, sarvathA nAza pAmavuM. miTAvuM bhAve, ki. kAmanI vaheMcaNI ane vyavasthA primANe miTAvavuM che, sa.kri. misala-sara ji.vi. [ + "sara" pramANe ] rItasara, vyavasthA mITAmITa jI. [ja "mITa'-dvirbhAva ] sAmasAme maMDAyelI mile 5. ardhavirAma, "semi-kolana" (6) (vyA.) naja2. (2) kri.vi. najaronaja2, daSTi sAme misAla kI. [ara.] namUna, dRSTAMta, dAkhalo. (2) kivi. mITiMga (moTika) jI strI, [ ] maLavuM e. (2) sabhA, paDe. jema, jevuM, mAphaka meLAvaDe. misisa sI. [.] (pariNIta strInA nAma AgaLa) zrImatI mITaramITa ki.vi. juo "mITa,'dvirbhAva.] e "moTAmisI(-sI) strI. rA. misI] dAMta ghasavAne kALo mITa(2)." [bheMsanuM hulAmaNuM bALelo vanaspati-janya ke mIThaDa -jaya) strI, jie "mo misakola." miskAla chuM. [ara.] ja dvArA.] (lA) sojI misakIna vi. [ara.] jae "misakIna." mIThaDAM na, ba.va. [ja "mokaDuM."] (lA.) vArI javuM e, mi -sva)ra chuM. [e. misTara] (gRhasthanA nAma pUrva) evAraNAM, dukhaNa. [ TALavAM (2,pra.) upara uparathI zrImAna, zrIyuta bhAva batAva. 0levAM (rU.pra) sAmAnA mAthAnI beu mitarI, mistrI chuM. paryuM. masta2 ku.jha. phArasI bAja eka eka mUThI aDAhI pitAne mAthe mUkI kahe che, marA. hiM, bhistarI sutAra kaDiyo vagere kArI muThInA TAcakA vagADavA kAra. (ra) e dhaMdhAne kAraNe eka avaTaMka ane ene mIThaDI vi. strI. [ja mIThaDuM + gu. 'I' rIpratyaya.] puruSa. (saMjJA.) [jemake (lA.) jIbha. (2) e "mIThaDa." miskana krivi. [ara.] dAkhalA tarIke, udAharaNa tarIke, mIThaDuM vi. jio "mIThuM' + gu. ' svArthe ta..] mIThuM mistrI o "masI." mIThuM belI khuza karanAruM. (2) na. (lA) vahAlanuM cuMbana. mihameja strI. [ara.] ghoDesavAranA cheDAnI eDIe (3) ovAraNuM [ja mIThaDAM." lagADAte lekhaMDana nA khaMDhe, "spara' mIThaNu na., ba.. [ja e "mIThaDAM,-ucAraNa-sAththI] bihANI strI: TameTAnA 2sanuM haMgArI banAvela pINuM mIThapa (-) strI, jio mIThuM+gu. "pata-pra.] mIThA 2010_04 Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mIThabaMdara 1807 mINe-harame paNuM, gaLapaNa. (2) (lA.) madhure sneha-saMbaMdha banAvAtuM eka sapheda dravya, lavaNa, luNa, namaka, sabarasa. mITha-baMdara (-bandara) na. jio "mI '+ baMdara.] mI [-ThAnI tANa (-zya) (rU.pra.) akkalane abhAva. (2) pakavanAruM ane nikAsa karanAre samudra uparanuM baMdara aNaAvaData. -ThA vagaranuM, hA vinAnuM (rU.pra.) nirmAdhya. mIThaluM vi. [jAo "mITha + gu. "la' svArthe ta.pra.] mIThuM, 0 maracuM bha(02)bharAvavuM (rU.pra.) vadhArIne vAta karavI. madhura. (2) e "mIThaDuM." [miSTAnna, pakavAna 0 vAparavuM (rU.pra.) jamaNa karavuM. aAMkhamAM mIThuM paDyuM mIThAI bI. jio "mIThuM' + gu. "AI' ta..] (..) adekhAI thavI. ghAnuM mIThuM (rU.pra.) uparathI bhaluM mIThAIvALe vi. puM. [ gu. "vArtha' ta.ka.] mIThAI ne batAvI aMdarathI Sa rAkhanAruM] vepArI, kaMdoI, sukhaDiye, halavAI mAra jio "mIThuM' dvArA.] jue mIThAza." mIThA-naDu na. rAtuM kALuM, rAtuM bhayaluM, kuppaDuM. (2) puM, mIdhA-vATa juo "mIradhA-vADa." e nAmano eka choDa, dadhiphaLa mIdhe ja mIro. mIThAkAdu na. sItAphaLa mINa ke.pra. [saM. mathA >prA. mALa - meM nahi.'] mIThA-gara-rI 5. jio "mITha'+ phA. pratyaya + gu. "I' (lA.) hAranI kabUlAta. [0 kaheDhA(rA)vavI, 6 (-ke:vaDAsvArthe ta...] mIThuM banAvanAra mANasa, agari (rA)vavI,-6) (2pra) hAra kabUlAvavI. 0 kahevI, - mIThAcaruM vi. jio "mIThuM' + "caravuM' + gu. "u" ka..] (-kevI 6) hAra kabUlavI) (lA.) mIThuM mIThuM bhAve tevuM, caTaDuM. (2) khAtAM svAdanI 2) AtA svAdanI mINa na. [hiM. mena, marA. meNa, ke. mema] madhapUDAbAbatamAM cIkaNAI karanAruM mAMthI madha nIkaLI gayA pachIthI pUDAne nicAvIne kADhamIThANa na. jio "mIThana dvArA.] gaLapaNa. (2) goLa mAM Avato jarA cIkaNe padArtha. (2) khanIja telamAMthI khAMDa jevI gaLI vastu kADhavAmAM Avato evo padArtha [ kAha (rU.pra.) mIThA-boluM vi. [ja "mI' + bolavuM' + gu, "u" atizaya mahenata karAvavI, thakavI nAkhavuM. 0 thaI pra.] sAmAne game tevuM belanAruM, miSTa-bhASI. (2) javuM (rU.pra.) tarka narama thaI javuM. 0nuM karI nAkhuzAmatiyuM, khuzAmatakhora (-nAMkhavuM (rU.pra) nirAdhAra karI nAkhavuM. 0 5Nu mATI mIThA-pere puM. jio mIThuM' + "varo] mIThA (luNa) (rU.pra.) sAlasa svabhAvano marada mANasa. 0mINa thaI upara levA sarakArI karI javuM (rU.pra.) tadana narama thaI javuM]. mIThAza (zya) sI. [e "mI " + gu. "Aza' ta...] mINa-5(5), mINa-kapaTa na. jio "mINa'+ kapamIThApaNuM, madhurapa. (2) gaLAza. (3) (lA.) sAre sneha-saMbaMdha (-15)Da,' 'kApaDa.] pANIthI bacavA mINa caDAvyuM hoya mIThI vi., sI. jio "mIThuM" + gu. "I' strI pratyaya] tevuM kApaDa, mINiyuM (lA.) haiyA sAthe cAMpavuM e. (2) vahAlanuM cuMbana. [0 mINatuM na. [ja o "mINa dvArA.] jue "mINa-kapaDa.' mAravI (rU.pra.) cuMbana karavuM) mINabattI strI, [jao "mINa' + bano.'] aMdara jhINI mI' vi. saM. bdika-> prA. mizna-1 (lA.) mIThuM mIThuM vATa parevAyelI hoya tevo mINano dIvo karavAnI saLI, balavAnA svabhAvanuM, mIThA-beluM. (2) khuzAmatiyuM kenDala [prakAza, "kenDala-pAvara' mIna visi. giSTa -> prA. nidrama-1 madha. (2) mINabattI-teja na. [ + juo "teja,"] mINabattIno gaLAzavALuM. (3) AkhyAna kAvyanuM "kaDavuM.' (kavi dayA- mINabatha strI. jio "mINa" + "batha."] (lA.) maradAnarAma "mIThuM pelA "kaDavuM' zabda taraphanI arUcie projeluM.) gInI eka dezI ramata [-ThA jhADanuM mULa kApavuM (rU.pra.) bhaluM karanArane ja nukasAna mINA-vALuM vi. [jae "mINe' + gu. "vALuM' ta.ka.] karavuM. TI gAra(25) (u.pra.)mAMgalika prasaMge karavAmAM AvatuM mINe caDayo hoya tevuM. (2) mINe caDAve tevuM. (3) lIMpaNa. -ThI jamIna (rU.pra.) khetI lAyaka jamIna. -ThI jIbha (lA.) unmatta (rU.pra.) khuzAmata. ThI-ke) pezAba (u.pra.) madhuprameha mINiyuM' vi. e mANa' + gu. "yuM' ta.pra.] maNarega.0 taruM (u.pra.) haDakAyuM na hoya tevuM kutaruM. 0ghUMka vALuM. (2) na. jao "mINa-kapaDa.' [0 metI (.) (rU.pra.) saMtAna. 0 darAkha (rU.pra) drAkSa jevuM mIThA savabhAvanuM dAbatAM na tUTe tenuM eka prakAranuM banAvaTI metI]. ke gaLyuM. 0 mAM karAvavuM (-maoN - (ra.ta) mAMgalika samAcAra mINiyuM, mINuM vi. [ja e "moNuM' + gu. IyuM -uM' ApavA. 9 lAgavuM (.pra.) gamavuM, pasaMda paDavuM. 0 levuM ta...] ja moNavALuM.' (2) (lA.) (rU.pra.) cuMbana karavuM. 0 lehI (lei) (rU.pra) maLa- mINe puM. vahANamAM sekhavazuM pheravavAne dAMDe ke hAtho. tAvavuM, bhaLI jAya tevuM (mANasa). moDhe (rU. pra.) mitra mINe muM. kAcI sopArI vagere khAvAthI chAtImAM thatI tarIke Do parami (rU.pra.) madhuprameha, mIThI pezAba. eka prakAranI amaMjhaNa. (2) (lA.) kephInazo. (3) jIvana- merAmaNa (-merAmaNuM) (rU.pra.) siMdhu nadIne dhana vagerene mada. [0 caDa(%) (rU.pra.) chAtImAM amukhabhAga]. maMjhaNa thavI. (2) gavaluM banavuM [mIDho harame mIra na. [saM. mRda )prA. midruma-] khArA pANImAMthI mA-harame (-) paM. e nAmanuM eka moTuM pahADI jhADa, 2010_04 Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mauna mIna+ na. [saM.,puM.] mAchaluM. (2) dI. [saM.,puM.] AkAzamAMnA khAra rAzicakramAMnI khAramI rAzi. (jyeA.) [. meSa,(-a-) mInArA jue mInAra'- 'minArA,' mAnArke puM. [sa. mauna + ] jue 'mauna-saMkrAMti.' sAMdhA na thavA. (3) pheraphAra na thavA. (4) khAmI na heAvI] mInarlR (nca) strI, jue 'maiMDa,' na thavAM (3.pra) kAMI paNa zaMkA na heAvI (2) vAMdhA-mInAM kri.vi. (jue mA~NuM.''] jae mANa." [o ** heluM (kevuM) (rU.pra.) mINa kaheluM, hAra kabUlavI] mInAMDI skra, sAkaranA eka prakAra mIna vi. [aM.] madhyama pramANanuM, (2) na. sarerAza pramANa. [* kADhavuM (rU.pra.) sarerAza kADhavI] mIna-ketana, mIna-ketu puM. [saM.] makaradhvaja, kAmadeva. (sajJA.) mIna-TAima puM. [aM.] madhyama kAla (sarerAza Avo samaya) mInaDI jue 'mIMdaDI.' mInahuM ja mIMdaDuM.' mInaDA ja mAniyala vi[aM] UtastA darajjAnuM, halakA genuM mInI ja A 'maunuM + gu. 'I ' srIpratyaya.] ja 'maunaDI'-mIMdaDI.' (2) beDalAmAnuM harakAI eka bALaka (hulAmaNuM) eka ramata Theka maNI.'] (lA) e nAmanI 'DagaluM.'[ mIDI jevuM avAja 'mIMdaDA.' mIna-jja puM. [saM.] jae mIna-zvetana.' samaya mIna leAkala TAima puM. [aM] sthAnika sarerAza ke madhyama mIna-saMkrAMti ( saphrAnti) zrI. [saM.] mauna rAzinA tArAsahamAM sUryanA praveza (14 mI Disembara), (saMjJA.) mIna-sRSTi ii. [saM] mAchalAMone samaha mInaLa, devI strI, kinnaDa, mayaNalA, + saM..] siddharAja jayasiMhanI mAtA. (saMjJA.) mInaLa-sara na. [ + saM. saMs] maunaLanA nAme siddharAje baMdhAveluM eka taLAva, (saMjJA.) mInAkAma na. [jue bhIne '+krAma.] kAca ke dhAtu uparanI kAtaraNImAM mInAnI jataranuM kArya mInAkAra. huM. [sa. mIna + AvyA,] mAchalAMnA ghATa. (ra) vi. mAchalAM jevAM ghATanuM [nAra kArIgara mInAkAra3 vi. jie'mInA' + saM.] maunAnuM kAma karamInAkArI+ vi. [ + gu. 'I ' ta.pra.] je kAmamAM upara mAnA caDAvavAmAM AvyA hoya te mInAkArI skI, [+ gu, I' ta.pra.] kAca ke vAsaNa upara mInAnuM kAma, maunA-kAma vAsaNa mInAhUti sI. [saM. mInA mA-kRti] mAchalAMnA dhATa. (2) vi. mAlAMnA ghATanuM mInAkSI vi, zrI. [saM. mauna + akSi, samAsamAM akSa +saM. [ pratyaya.] mAchalAnA jevI suMdara AMkhavALI strI. (2) dakSiNa bhAratanA madurAI zaheramAMnA saMdara kArIgarIthI samRddha vizALa maMdiramAMnI adhiSThAtrI devI. (saMjJA.) mInA-gara vi. [phrA.] maunAnI jaDataranuM kAma karanAra kArIgara, mInAkAra mInA-bajAra na. sI. [jue bara bAdazAhanA samayamAM bharAtuM zaktI tevuM khAra. (ra) gulAmeA 'mAnA'+ 'bajAra.'] a bAra e ch TathI harIpharI vecavAnuM jUnA samayanuM ['minAra, rA.' mInAra,-rA puM. [ara. + gu. e' svArthe ta.pra.] jue mInAra(-kha) na.a.va. [samIna + a-mIna, arvA. taddabhava] jue 'mInAka.' [beThAM (-beThAM) (3.pra.) maunasaMkrAMti zarU thaI (lagnAdi muphtI mATe Ave eka mahi nAnA samaya azubha gaNAya che.) (jyA.)] 1808 _2010_04 aurAsA bhInI ThekAmaNI strI. [4 mInI-DhagaluM na. [ jue na thAya e DagaluM mIne puM. [kA ] jaDAva-kAma. (ra) kAca tema khAtu uparanI kotaraNImAM lagAvAtA eka khAsa bhinna bhinna raMga TakAu sa mAneAI jae kamaneI,' mImAMsaka (mImAsaka) vi.saM.] vicAraNA karanAra. (2) pUrvamImAMsA-zAstrI, dhamarAsranA vidvAna, maumAMsAdarzananuM jJAna dharAvanAra mImAMsanuM (mAgasanuM) sa. krisamImAMsA, nA. dhA.. mImAMsA karavI, vicAraNA karavI, vimarza karavA mImAMsA (maumAsA) srI. [saM] vicAraNA, vimarza, (2) vicAraNA-zAstra, 'TeliyAlajI' (3) vedanA pUrvakAMDakarmakAMDa upara lakhAyeluM eka zAstra, pUrvamImAMsA, dharmadarzana ('pUrvamImAsA'nA sAhaye pachIthI bhAdarAyaNanAM brahmasUtrA' te 'uttara-mImAMsA') mImAMsA-kAra (maumasA-) vi. [saM.] carcA-vicAraNA karanAra, vimarzaka, (2) puM- pUrvamImAMsAnA karyAM jaimini muni mImAMsA-darzana (mImAMsA-) na. [saM.] pUrvamImAMsAnuM zAstra, dharma-darzana mIra puM, [aa. Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maurAsIra 189 mukaddara puruSa, mIra, (saMjJA) [baMdha thaI javuM, (2) rada thavuM. (3) nirvaza ja. -mUkavuM mIrAsI zrI. [+ phA. "I' pratyaya] vaMzaparaMparAgata gAvAne (rU.pra.) radabAtala gaNavuM. ekaThA vagaranAM mIThAM (u.pra.) mIrAsIAnI sI. [o mIrAsI1+ "bAnI.'] kazuM ja kAmanuM nahi, vyartha. enA nAmanuM mADa (rU.pra.) gAyako taraphathI gavAtI vANI, stuti-gAna, biruda sarvathA abhAva, meTuM mIThuM (rU.pra) taddana nakAmuM, vyartha. mIrA, bAI sI. I.sa.nI 16 mI sadInA pUrvArdhanI dha- (2) nAdAna, kama-akkala, maM] . pura pAsenA meDatA gAmanI rAjakuMvarI ane mevADanA maDha, huM vi. [+gu. 'DuM svArthe ta...] bele bhojarAjanI vidhavA rANI, bhata-kavayitrI, (saMjJA) (2) nahi ne manamAM luccAIpUrvaka dabAvIne rAkhe tevuM, maTuM, (lA.) koI paNa virakta bhakta strI maDhavavuM sa.kri. meLavavuM, sarakhAvavuM, maDhavA karmaNi, ji. mIre-bahara 5. [ara.] naukAsenA adhipati, ne mIMDha(-)La , na. [se. mana na,>prA. magis, senApati, eDamirala' maLa] eka jAtanA kAMTAvALA jhADanuM phaLa (ke je mIla' 5. vahANano merAno bhAga. (vahANa) lagna janoI vagere prasaMge umedavArane jamaNe kAMDe temaja mIlara sI. pratipakSa, virodhI pakSa (TaMTA-jhagaDAmAM). mANekathaMbha ke maMDapanI thAMbhalIne baMdhAya che.) [0 bAMdhavI (rU..) virodhI ToLI ekaThI karavI. sAmI mIMDhaLa-baMdha (-bandha) . [+ jue "bAMdhavuM' + gu. mIla bAMdhI besavuM (besavuM) (u.pra.) duzamanAvaTa karavI] "uM' ku.pra] jene koDe paraNatI veLA mIMDhaLa bAMdhelo hoya mIlana na. [sa.] biDAI javuM e, mIMcAvuM e te vara. (2) (lA.) AzAbharyo vara. (khAsa karI paraNyA mIla-pATa (ra) strI, [jao "maula' + "pATa' (jI.)](lA.) pachI vara taratamAM maratAM A prayoga thAya che.) DAI bAja ramAtI eka ramata mahAI strI. [ja moTuM + gu. "AI' ta.pra.] mIMDhApaNuM mANita vi. saM.1 baMdha karela, (2) biDAI gayeluM. (3) maDhiyAvaLa (vya) sI. [ja e "mIMDhI' + "AvaLa' 5. [saM. na.] e nAmano eka kAvyAlaMkAra, (kAya.) saMdhithI.], mIMDhI, 0 AvaLa (-) strI. [ + juo mIna-micakAro paM. jio "ma(-mI)cavuM' + saM. 2+ "AvaLa."] e nAmanI jalAbano eka vanarapati, senAmukhI guo' svArthe ta...] AMkhane palakAre. (ra) izAre mahuM vi. jio moM Dha' + gu. "G" svArthe ta..] ma(ma)cavuM sakri. [prA. miM] AMkha baMdha karavI, e maDha.' vAMcavuM. mA(mi)cavuM karmaNi, kri. mAM-mi) cAvavuM che, mo pu. lAkaDAno eka deva sa, kri. mahe-haramo(o) ja mINa-harame." mIna-micAmaNAM na, ba.va. [o "mI(-mI)cavuM' + gu. maDhALa ja jIMDhaLa." AmaNuM" ka... Akho vAraMvAra baMdha karavI e. (2) mAMdaDI strI. bilADI, mInaDI, mInI, (2) vAva-kUvA vagere izAro mAM paDevI vastu kADhavAnuM AMkaDiyAovALuM eka sAdhana, mIna-mi)cAvavuM, mI-micAvuM ja "mIM(-mI)cavuM' mAM. (3) laMgara. [0nAM ruvATA (rU.pra.) kanyAvikrayanuM dhana. (2) mA(mI)ja na. dipaprA. mina, madhyavartI bhAga] goThalIvALA dharmAdAnuM dravya. 0ne dUdha bharAvavuM (ke sAMpavuM) (sAMpavuM) kaThalAne aMdaranA bhAga (jevo ke badAma' vagerene (u.pra.) vAparI nAkhe tevA mANasane vastu soMpavI] mAMjaruM jue mAMjaruM.' madahuM na. bilADuM | [AvavuM mAM sakri, hAthathI ghasavuM, mardana karavuM, cALavuM. (2) mada . bilADo. [-De AvavuM (rU.pra.) bilADInuM RtumAM gaMdavuM, kacaDavuM. majAvuM karmaNi, kri. majAvavuM presa.ki. mILiyuM na. [ja e "mIMdaDuM dvAra.] mIMdaDInuM baccuM majAvavuM, mAvuM ja "majavuM'mAM. mIsaruM vi. bahu luccuM. (2) tophAnI mIMDha puM. cI. gAvAmAM svarenA ucArone UMcA nIcA mu. 5. [ja "murabI.] "murabbI.nuM TUMkuM rUpa kheMcavAnI kriyA, AlApa-cArI. (saMgIta.) | mu, muM. na. jio mukAma."] "mukAma'nuM TuMkuM rUpa mIna-mI)halI(-LI) strI, jio "mI (mo)Dala' + gu. 'I' mUka(-ga)TI sI. [ja e "buka(-ga)' + gu. "I' ahI pratyaya.] kapALanA vALanI guMthalI laTa. [0 levI (ra..) pratyaya.] nAne mugaTa, pItAMbarI, nAnuM saNiyuM laTa gUMthavI] muka(-ga)TI muM. brAhmaNe ke jenA pUjA vagere pavitra kArya mATalA-Lo) 6. mAthuM oLI baMne kAna uparanA vALano vakhate pahere che te rezamAM ke zaNanuM dhotiyuM, nAnuM pItAMbara laTa gaNIne vALavI e. le (rU.pra.) laTa maMthalI mukadama jue mukAdama." mAhAkAra chuM, + saM. mA-2, saMdhithI) zunyane mukadamI e "mukAdamI.' [lakathA karanAra AkAra, nya, mIMDuM mukadame-bAja vi. ei "mukadama' + phA. pratyaya] mukamA mIThuM na. [saM vityu paM. dvArA] piluM zunya, nAnI muka . [ara mukadama ] kajiyA-dA (adAlatamAM geLa kaMDALI. (2) saMkhyAnI daSTie abhAva, "jhIra." karAta), khaTale, keIsa' [0 pheravavuM, vALa (rU.pra.) 26 karavuM. 0 mUkavuM (rU.pra.) mukaddara na. [ara.] nasIba, bhAgya. [0 ajamAvavuM (rU.pra.) rada karavuM. (2) lekhAmAM na levuM. (3) mANasamAMthI bhAgyanI parIkSA karavI. 1 camakavuM (rU.pra.) bhAya bAtala karavuM. 0 1LavuM (rU.pra.) khatama thaI javuM, khalA sa ] 2010_04 Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mukanA 18, muta-zastra ane muM. [ara. minaha] ekala, burakhe mukara, mira. (2) aDadhuM khIleluM te te phUla, mAMjaramAM te te akabara ja "makabare.' khUlatuM AvatuM phUla mukamma(nmi vi. [ara. mukrambala] saMpUrNa, pUrepUruM mukalita vi. [1] jemAM kAra ane mera Avyo che tenuM, mukaradama ja e "mukadama'- "mukAma.' moreluM. (2) aDavuM UghaDeluM ke khIleluM.(3) kaLIovALuM mukaradamI e "mukadamI' - "mukAdamI." mukuMda (mukunda) kuM. si.] bhagavAna viSNu. (saMjJA.) (2) mukaradame e "mukAme." eka prakAranA tAla. (saMgIta.) [pUrato maryAdita surakhA ja makarabo". "mukabaro." -sura jue mukarara'. "muka22." A mAtra "nAmukara" mukarara phi vi. [ara. muka22] nakI, nizcita. (2) mukarara e mukarara'-'muka22. gya, epriyeITa' sukA jI. lAja, maryAdA mukarAM a, ji. siM, mA + karI nAmakara javuM. [mukarI mukATaluM sa. kri. jie muko.' nA. dha.] muko muka - javuM (ra.a.) kahIne pharI javuM. mAravuM. mujATAvuM karmaNi, ji. sukATAvavuM . sa. kri. mukarI sI. [hiM] cAra caraNanI kaDIne eka kAvya...kAra mukATAvavuM, mukkATAvuM ja "mukkATavuM'mAM. sukarama vi [ara.] AbarU vadhAranAra, mAna ApanAra mukA(-)-baja vi. [jae "mukko' + pha. pratya] mukAmukarara ja "mukarara.' bAjI karanAra mukala na. e nAmane eka cheDa, lAla idrAyaNa, kAka-pAlama mukA(ke)bAjI sI. [+ phA. pratyaya], mukkAmuka krI sI. mukANa na. jio "mUkavuM' + gu. "ANa ku. pra.] jatuM jio "mukko,bhiva+gu. "I' ta. pra.] mukkAthI samakaravuM e. (2) vyAja vagerenI gaNatarI vakhate thADuM jatuM sAmA laDavAnI kriyA karavuM e muka kI strI. [ja e "muko' + gu. " ' pratyaya ] mAravAmAM sukAtI "bhakAtI.' (2) kuM. rUpiyA pArakhavAnuM kAma AvelI muThI, mUThIne mAra karanAra. (3) evI eka dhaMdhAne kAraNe aTaka ane e mukebAja juo "mukkA-bAja.' AdamI. (saMjJA.) mukkebAjI e mukkAbAi." sukAdama khuM. [ara. mukadama] AgevAna, AgaLa cAlanAra. muke . . pra. muar arI.] mAravA mATe ugAmelI mUThI (2) mAra-kArIgara varganA agraNe marakArIgara. (3) suta vi. [saM.] chuM huM karavAmAM AveluM, che tuM maneluM, baMdhanadArage, jamAdAra, (4) mAraphatiyo thI TeluM, "rilIjha Da." (2) svataMtra, svAdhIna, 'kI." (3) sukAdamI pI. [ara, mukaddamI] mukAdamanuM kAma cha Dha, mokaLuM. (1) mekSa pAmeluM, mukti pAmeluM mukAbIla vi. [ara. kAbila] asala sAthe sarakhA mukataka na. si.] pUrNa artha ane prasaMga ApatA pratyeka veluM. meLaveluM. (2) mukAbalAmAM AvanAruM svataMtra zloka. (kAvya.) sukAbalo chuM. [ara, mukAbalaha] tulanA-sarakhAmaNI karavI mukata-kaMTha (-kaccha) vi. [saM.] jenA kaMThamAMthI saMpUrNa rIte e (2) barobarI karavI e. (3) harIphAI karavI e, avAja nIkaLe che tevuM. (2) kri. vi. khullA kaMThe, moTA (4) sarasAI karavI e avAje, khule gaLe [tevA khulA vALavALuM mukAbila jue "mukAbala." suta-keza vi. [saM.), zI vi. [saM. muM] ALyA na hoya mukAma puM. na. [ara.] utAre, paDAva, zibira. chAvaNI, mukata-chaMda (-cha6) muM. [saM. muta-antas na. = muva indra 5. (2) raheThANanuM gAma ke nagara. [uThAvo, u- na.] apadyAgadya, "bleka varsa' (u.je.). pA (u.pra.) bIjI jagyA tarapha vidAya levI. 0 kara, mukatatA strI. [sa.] mukta hovApaNuM. (2) kaLAza 08-nAM) (rU.pra) paDAva nAkhe, chAvaNuM karavI] mukata-dhArA chuM. [saM. strI.] kavizrI aradezara khabaradAra mukAmI vi. [+gu "I' ta.pra.] haMgAmI mukAma karanAra, prayajelo eka navo aMda, muktAdhArA, 'blekavarsa'nA je resiDanTa.' (2) rahIza. (3) kAyamI ['mukANa." eka prakAra [( ga) sukAva . jio "mUkavuM' + gu. "Ava, ka. pra.] juo mukta-5ghAsana na. [4] yoganuM e nAmanuM eka Asana. mukAvavuM, mukAvuM e "mUkavuMmAM, muktavRkSAsana na. siM.] veganuM e nAmanuM eka Asana, mukuTa kuM. si.] mugaTa, tAja ( ga.). mukuTadhArI vi. [. puM.] mAthA upara mugaTa dhAraNa karanAra mukA-vepAra ! [+juo "vepAra.] ja e "mukta-vyApAra.' bhakaTa-maNi puM. [saM.] mugaTa uparanA maNi, ziromaNi muta-vyApAra' vi. [saM] jeNe hilacAla cheDI dIdhI hoya (2) vi. (lA.) vaDIla tarIke zAbhAvanAra che tevuM tevuM. (2) jenI hilacAlamAM koI vilana na hoya tevuM mukuTa vi. ..] jeNe mAthA upara mugaTa dhAraNa karyo mukta vyApAra chuM. [sa. kathAne artha vyavahAra, hilamakathI sI. AMgaLI maraDavI e. (2) capaTI vagAvI e cAla' che, jayAre 'vepAra' mATe TI mukura puM. [sa.] arIsa, darpaNa, cATaluM, Aya. (2) samayathI "vepAra'nA arthamAM "vyApAra' maLe che.] khullo mukula, mira kara vinAno vepAra, " TreiDa' hoya tevuM mukula . [] kSe velI velAmAM Avato phUlone kera, mukta-zastra 1. [saM.] jeNe hAthamAMthI hathiyAra choDI dIdhAM 2010_04 Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mukta-saMga sukta-saMga (sa) .vi. [saM.] AsaktinA tyAga karyAM hoya tevuM [udAra, (3) kri vi. udAratAthI mukta-hasta vi. [saM] khulA maDhelA hAthavALuM. (2) (lA.) muktahasta-vrukSAsana na. [saM] yAganuM e nAmanuM eka Asana (yAga,) muktA zrI. [saM.] metI chUTele muktA-kalApa puM. [x.] meAtInuM jhumakhuM muktAtmA puM. [saM. mumara + AmA] jIvana-maraNathI jIvAtmA. (2) karma-baMdhanathI chUTo thayeleA jIva sukatAda na. [jae mukhatAi.'] vArSika zrAddha. (pArasI.) muktAdhArA strI. puM [sa,, srI.] jaA 'mukta-dhArA.' muktA-puMja (-pu-4) puM. [saM.] metIene Dhagale (nA,6.) suktA-kula(-La) na. [saM.] ja muktA.' mukta vali(lI,- Li,-LI) *. [saM] maitInI sera. (2) mAtInI mALA [Asana. (yAga.) muktAsana na. [saM, mujJa + Asana] e nAmanuM yoganuM eka muktA-sera (-25) strI, saM. muNDA + jue 'sera.'] metInI sera, meAtInI hAraDI muktA-hAra puM. [saM.] maitInA hAra muktAhAra` vi. [saM. muttu + bA-dA] jeNe khAvAnuM baMdha kayuM hoya tevuM, anazana-vRtti mukti strI. [sa,] chuTakArA, emnesTI.' (2) meAkaLAza, (3) jIvana-maraNamAMyI chUTI javuM e, mekSa.[. ApavI(rU...) mukta karavuM, chUTuM karavuM, pAmavI ( pra.) mekSa maLavA 0 maLavI (rU.pra.) chuTakAro thavA] mukti-kSetra na. [saM.] jIvana-maraNathI jyAM mukti thavAnI suvidhA hoya tevI jagyA kAzI, muktipurI muktidAtA vi, huM.] mekSa-dAtA mukti-dAtrI vi., strI. [saM.] mekSadAtA (bhakti) mukti-patra huM. [saM.,na.] eka-bIjAnA baMdhanamAMthI choDAvanAruM lakhANa, phAragatI, phIDa oNpha rilIjha' [jansa' mukti-patrikA sI. [saM.] sajAne mATenA mukti-patra, 'inDamukti-pada na. [saM.] mekSanuM sthAna, parama dhAma mukti-purI . [saM.] e 'mukti-kSetra'-meAkSa-purI.' mukti-phAjI. [ + jae keAja.'] (lA.) khristIdharmamAM lAvI leAkAnA uddhAra karavAnA mizanathI kAma karanArI khristI mizanarIonI dhArmika maMDhaLI. (saMjJA ) mukti-mArga puM. [saM.] meAkSa-mArga, jJAna-mArga mukti-yajJa puM. [saM.] (lA.) svataMtratA meLavavA mATenA prabaLa prayatna mukti-ramaNI aI. [saM.] muktirUpI suMdara strI (rUpaka) sukha na. [saM.] meDhu. (2) AgaleA bhAga. (3) AraMbha, zarUAta. (4) mAruM ane nadI jyAM khArAmAM paDatI hoya teTalA pravAha. (6) nATayaracanAnI pAMca saMdhiomAMnI pahelI saMdhi. (nATaya.) [nAM malekhAM karavAM (3.pra.) meDha mIThuM moDhuM beTalI sAruM lagADavuM] sukha-kamala(-La) na. [saM.] kamaLanA jevuM suMdara meADhuM sukha-kalA(-LA) srI. [saM.] meDhAnuM soMdarya, meDhAnI suMdara _2010_04 1811 sukha-parIkSA sikala sukha-gaNita na. [saM.] mAtra manathI ja gaNatarI karatAM jemAM javAba Aye javAnA hoya che tevI gaNitanI paddhati. (ga.) sukha-gata vi. [saM.] meDhAmAM jaI raheluM, meDhAmAMnuM. (ra) maukhika, erala' (na. bhe|.) sukha-caryA zrI. [saM.] mukhanA hAvansAva sukha-caMdra (-candra) puM. [saM.] caMdranA jevuM suMdara meDhuM sukha-citra na. [saM.] pustakanA pUMThA uparanuM citra, 'kanTi spAsa' mukha-ja(ja)mAnI stra. [+jue 'ja(-g)bAnI.'] meDhethI ApavAno sAkSI [bakhtara mukhaTepa puM. [+jue 'Topa,'] meDhAnuM eka prakAranuM mukhatuM na. [jae 'mukhaDuM'+ gu. 'la' ta.pra. paraMtu svAbhAvika 'la' madhyaga = 'sukhalaDuM.'] ja 'mukhalaDuM.' (padyamAM.) mukhaDuM na. [ saM. mullR + 'huM' svArthe ta.pra.] sukha, meDhuM (padmamAM.) sukha- puM. [ja e 'mukhaDuM."] saMgIta zarU karatAM pahelAM tAlanA bAMdhavAmAM AvatA mahArA. (saMgIta.) (2) vahANanuM mADhuM. (vahANa.) sukhatAda jae muktAda.' sukha-tAla puM. [saM.] jae 'mukha-DaoN.' (saMgIta.) mukhatasara vi. [ara. mukhtasar] sArarUpa, muddAnuM, muddAsaranuM (2) agatyanuM (khAsa karI lakhANa) mukhatyAra vi. [ara. mukhtAr ] peAtAnI marajImAM Ave tema karavAnI jeNe sattA hAtha karI hoya te, aSikRta kula akhatyAravALuM, 'etheAijha Da,' eTanI) mukhatyAra-nAmuM na. mukhatyAra-patra puM. [+ saM.,na.] saMpUNaeN adhikAra ApavAnuM lakhata, akhatyAra-patra, adhikRti, 'cArika zana-leTara,' preAkayorezana,' 'leTara oNpha eTarnI,' pAvara opha eTarnI mukhatyArI srI. [ara. mukhtArI] mukhatyArapaNuM, apAyelA akhatyAra, 'eNthArika zana' sukha-durgaM dha (durgandha) puM [saM.], (durga) strI. [ + gu ], -dhI (-durgandhI) strI.[ + gu. 'I' ta. pra.] dAMtanA rogane kAraNe meDhAmAMthI naukaLatI bo rASa sukha-dreSa pu. [saM.] (lA.) kheAlavAmAM thayelau phUla, vANIsukha-dvAra na. [saM.] makAnanuM mukhya bAraNuM, siMha-dvAra, -kreiDa' (sa. jha.) [caMdA, 'DAyala' sukha-paTa puM. [saM.] ejhala, burakhA. (2) ghUmaTA, (3) sukha-patra na. [saM.] pustaka vagerenuM AgaluM pAnuM, mukhapRSTha, 'TAiTala peija' (ma.sa.) (2) amuka maMDaLa ke saMsthAnuM peAtAnuM samAcAra-patra, 'oNrgana' (vi.ka.) mukha-patrikA zrI. [saM.] mamatI. (2) jue 'mukha-patra(ra).' sukha-padma na. [saM.] jae 'mukhakamala,' mukha-parIkSA strI, [saM.) meDhAnAM sAmudrika cihanA uparathI karavAmAM AvatuM nidAna. (ra) meDhA uparanAM ke aMdaranAM cihnAthI karavAmAM AvatuM reganuM nidAna. (3) maukhika tapAsaNI, 'erala ekjhAminezana,' ela TesTa' Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sukha 1812 mukhA ja sukha-pAka yuM. [saM.] meTuM pAkI javAne rega mukhalakSaNazAstra na. siM.] mukhasAmudrika zAstra mukhapATha puM. (saM.] yAda rAkhI meDha bhaNI javuM e, kaMThAgra mukhalakSaNazAstrI vi. [saM5.] ja e "mukhalakSaNa-vida.' hovuM e, paThana, "risAITala mukhaDuM na. [ja e "mukhaDuM - gu. la" madhyaga.] ja mukhapATha-5ddhati sI. (saM.zikSaNazAstranI mukha-pATha kara- "mukhaDuM.' (padyamAM.) vAnI eka rIta, "resiTezana methaDa' mukha-zAlI sI. siM. + e "lAlI.'] moDhAnI taMdurasta sukhapAThI vi. [sa. puM.] methI yAdadAsta pramANe bhaNI mukha-vacana na. [saM.] moDhAmAMthI bolelo bela, (2) -belI janAra [apAta pahele pi mudrA-lekha, jIvana-sUtra, satra-vAkaya, moTo' (ma.su) mukha-piTha (-pi28) 6. [saM.] mRtAtmA pAchaLanA zrAddhamAM mukha-vaTe . [sa. + saM. vartaprA . vaTTama-] burakhe, sukha-pIra [sa. rogane laI moDhAmAM thatuM duHkha ejhala. (2) gha maTe. (3) kRtrima mahoruM. (4) peTathI mukhapRSTha na. [saM.] pustakanuM paThA upara tema aMdarane bhAge uparano bhAga, "basTa." (5) prastAvanA. (nATaya.) AvatuM paheluM pAnuM, TAITala' mukha-vastra na. [sa.] meDhA ADuM khAtuM kapaDuM (ra) mumatI. akha-pradAha . si.1 meTAno eka prakAranA dAha-roga (3) moTuM laMchavAnuM kapaDuM. [ karavuM (rU.pra.) ThArajIne mukha-baMdha (-adha) muM. [saM.] meTuM bAMdhavAnuM sAdhana, (2) bhoga dharAvyA pachI dUrathI moTuM luMchavAnI kriyA karavI) prAstAvika lakhANa, Amukha, be bela. (3) garadana mAra- mukha-vatrikA strI. [sa.] mukha-patrikA, mumatI vAno eka saMce, "gilaTAIna' mukha-vAcana na. [saM] methI vAMcavuM e sukha-baMdhana (-baMdhana) na, siM] meTuM bAMdhavuM e. (2) mATe mukha-vAda . siM] meDhAnI carcA bAMdhavAnuM kapaDuM. (3) meraDe, saukalI (baLada UMTa vagerene mukha-vAdha na. [saM] methI chidromAM pavana bharI vagADavAnuM mATe) mukhavAsa . [saM.] bhojana karyA pachI khAvAmAM AvatA akhabaMdhanI (badhanI) sI. [+ . "I' ta.ka.] mADha sepArI elacI vagere padArtha bAMdhavA vaparAtI sIMkalI [daravAje (nA.da) mukhavikAra chuM, mukha-vikRti hatI. [saM.] moDhAmAM kaI mukha-bAra che. [+ja "bAra."] AgaLanuM bAraNuM, mukhya rogane laI thatA pheraphAra mukhabhaMga (bhas) 5. [4] apamAna ThapakA vagerethI moTuM sukha-zAstra na. siM.] e "mukhasAmudrika-zAstra." vIluM thavuM e. (2) vi. vIlA thayelA moDhAvALuM mukhazuddhi strI. [saM.] moTuM sApha karavAnI kriyA (dAtaNa sukha-bhAga kuM. [saM.] cahere. (2) mahe, "keIDa' karavuM tema sepArI vagere khAvAM e) sukha-bhAva chuM. siM] mahA upara jaNAtI lAgaNI, caherA sukha-zAdhana na. [] jue "mukhazuddhi." (2) moDhAnA uparathI kaLAtI mAnasika asara roganI cikitsA TlAlI mukhamala ja "makhamala.' mukha-zrI sI. [saM.] mukhanI zobhA, meTAnuM teja, caherAnI mukha-maMna (-macchana) na. siM.] moDhAne zaNagAra karavo e sukha-sajAvaTa (- ) , [sa. + ja e "sajAvaTa.'] naTa mukha-maMDala-La) (-maDala-La) na. siM.] samagra cahere naTIo vagerenAM meDhAMne raMga-rekhA vagere pUravAnI kriyA, mukha-mAdhurya na. [saM.] moDhAnI madhuratA, bolavAmAM mIThAza "meika-apa' mukha-mArjana na. [saM.) me ghavAnI kriyA. (2) (lA) mukha-saMdeza (sanadeza) puM. [saM.] moDhAne saMdezo khuzAmata [(2) prastAvanA. (narmadA). mukha-saMdhi (-sadhi) strIsivuM] nATaya-racanAnI pAMca mukhamudrA sI. [saM.] mAna dekhAva, cahero, sUrata. (2) saMdhiomAMnI pahelI saMdhi. (nATaya.) mukhara vi. [sa.] agra bhAge raheluM. (2) khaDakhaDatuM (jhAMjhara mukha-sAmudrika na. [saM.] meDhA uparanAM cihane uparathI vagere). (3) vAcALa, balakuM.(4) puM, AgevAna, agresara, mANasanAM guNa-lakSaNa jANavAnuM zAstra agraNI, nAyaka [eka deva che.) mukhasAmudrika-vita [+saM. degvi ], mukhasAmudrika-ttA vi. mukharatA sI. [saM.] mukhara vApaNuM, balakaNAveDA (e [saM. 6.mukhasAmudrikanuM jJAna dharAvanAra, mukhasAmudrikazAstrI mukha-rasa chuM. [saM.] ka. (2) lALa mukhasAmudrika-zAstra na. siM.) "mukha-sAmudrika." mukha-rAga che. (saM.] meDhA upara raMga. (2) meDhAnI mukhasAmudrikazAstrI vi. [,. jae "mukhasAmudrika-vida.' kudaratI lAlAza bilakaNuM, mukhara mukha-sUtra na. [saM.) e "mukha-vacana(2) -meTe" (ke.ha.) mukharita vi. saM.] khaDakhaDatuM (pUra vagere). (2) vAcALa, mukha-sAThava na. [..] mAnuM dhATIlApaNuM, manuM surekhapaNuM sukha-sakhA mI. siM.] mArA uparanI te te sAmudrika lITI. sukha-stha vi. [saM.1 maDha rahe tevuM, meM raheluM, ke (2) chabI, "AIna' (ba.rA.) ( [mAMne vyAdhi sukha-strAva chuM. [saM.] maDhAmAMthI lALa jharavAne eka roga akharAga kuM. siM.] mANasa pazu pakSI vagerene tha mahA- mukhAkRti strI. [sa. Ka + mAM-zata) meDhAne AkAra, mukha-lakSaNa na. [4] moDhA uparanuM te te cihna cahere - (2) vi. mukha-stha, kaMTha-stha mukhalakSaNavida vi. [+saM. degvi ], sukhalakSaNa-ttA mukhAka na. siM mata + ya meDhA AgaLanA bhAga. vi. saM., muM.] mukha uparanAM sAmudrika cihananA phalAdezanuM mukhAja na. (saM. mua + maga], araviMda (ravina) na. jJAna dharAvanAra, mukhalakSaNazArakI [+saM. aveja] ja e "mukha.kamala." 2010_04 Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mukhAvoAkana 1813 mukhAvalepsana na. [rsa, meMla + ana-jJona] maMgala kArye prasaMge kAMsAnI vATakImAM nAkhelA pravAhI dhImAM vara-kanyA ekakhIjAnuM mAThuM jovAnI kriyA kare che e (je pachI e vATakA dAnamAM apAya che.) [mukhakamala.' mukhya-tama vi. [saM.] sauthI AdimAM raheluM, pradhAna-tama mukhyataH kri.vi. [saM.] mukhyatve, khAsa karIne, pradhAnapaNe mukhyatA zrI., -tra na. [saM.] mukhya hAvApaNuM, pradhAna-tA mukhyatve kri.vi. [ + gu. 'e' a.. vi, pra.]mukhya karIne, mukhyataH, khAsa karIne, pradhAnapaNe. [. karIne (3.pra.) mukhyatve] sukhAMbhuja(mukhAmbhuja) na. [sa, mula mammuna] jae mukhiyAjI puM., kha.va. [jue mukhiyA' +'' mAnArthe, jue 'khiyA.' [sIvavAnI sutaLInuM gUMcaLuM sukhiyuM` na. [sa, mujJa + gu. yuM' ta.pra.] kothaLA vagere mukhiyuM? vi. [+]. kyuM' ta.pra.] mukhya, pradhAna, mukhI mukhiyA va., puM. [saM. muNa + gu. 'iyuM' ta.pra.] maMdiramAM ThAkArachanI sevA karanAra mukhya sevaka. (puSTi.) (ra) mukhya mANasa, mukhI sukhI vi., pu. [saM.,puM.] mukhya mANasa, paTela. (ra) kheAjAonI jamAtanA mukhya mAsa lagatuM, meAgalAI mukhI-padana. [+ saM.], -duM na. [ + gu. ''' svArthe ta.pra.] mukhInA darajajo ke hado sukhaDgata vi. saM. muNa + udbhata] muMkhamAMthI nIkaLeluM mukhamukha kri.vi. [rsa, mula,-dvirbhAva] meDhAmeDha mukhtasara vi. [ara.] jue 'mukhatesara.' mukhya vi. [saM.] Adya, agraNI, nAyaka, pradhAna, yuga(-)lAIOM zrI. [+ gu. 'AI ' ta.pra.] mugala zahenazAhata, mAgalAI [ghalAvavI (rU.pra.) saramukhatyAra sattAthI rAjya karavuM] [pratyaya.] mugala skrI suga("tha)lANI . [juo 'suga(-5)la' + gu. 'ANI' sugA-sADI sI. cekaDI-bhAtanA eka rezamI sADhyA 'cI,'mugiyuM na. vasANAnA eka prakAra heDa.' (ra) pukhta, 'maeNjara.'(3) sarvopari, 'suprIma'mugA huM, nasakreArAM vaccenI cAmaDI. (2) be Tha vaccenA (4) AraMbhaka, 'prAimarI.' (5) pradhAnasattAdhArI, DAminaTa' khADA. (3) gADImAM leADhAnI paTTInA vAMkA vALelA kheDA mukhya vi. [saM.] meha pAmeluM. (2) aNusamajI, abheAra. (3) nirdoSa. (4) meAhita thayeluM. prema-mugdha mukhyatA zrI., tla na., mudha-bhAva [sa.] mugdha hai|vApaNuM mugdhA vi., zrI. [saM.] javAnI tAjI phUTI hoya tevI UgatI AvatI strI ke navADhA. (2) kAmaceSTAne hajI khyAla nathI tevI nAcikA. (nATatha.) mukhya pradhAna chuM. [x.] mukhya maMtrI, cIph minisTara' mukhya zikSaka huM. [saM.] mahetAjI, heDamAstara' mukhya zikSikA strI. [saM] mahetIjI, 'heDamisTresa' mukhyAkSIkaraNa na. [saM. muN + akSI-raLa] samAMtara lITI dAravAnI kriyA. (ga.) mukhyAtmA puM. [saM. muN + AtmA] zarIramAMnA pAMca kAzanA sAkSI AtmA, aMtarAtmA brahmAnaMda mukhyAnaMda (-nanda) puM. [saM. muttva + ananya] brahmaneA AnaMda, mukhyAnuvAdI vi., puM. [saM, mutha + anu-vAvI, yuM.] zuddha sAta svarAmAM aMzasvarathI AreAhamAM trIjo ('ga') ane avarAhamAM trIjo (dha') e pratyeka svara. (saMgIta.) mukhyArtha chuM. saM. mugha + artha] pradhAna mAinA, zabdanA vAcyArtha. (kAnya.) mukhyAMka (mukhyAE) puM. [saM, muphLa + ] mukhya saMkhyAMka mukhyAMza (mukhyaza) puM. [saM. muNya + aMga] mukhya bhAga mukhyAMzadhArI (mukhyAza-), mukhyadaMza-bhAgI (mukhyaza-) vi. [saM.,puM.] mukhya bhAgIdAra mugaTa chuM. [saM. muTa, zaura. prakAranA AMtarika vikAra >; bAkI abAdhita] jaA 'mukuTa.' _2010_04 suja mugaTadhArI vi. [ + sa.,puM. ] jacA mukuTadhArI,' mugaTa-maNipuM. [+suM, maLa] jae 'mukuTa-maNi.' mugaTI jue mukI.' mugaTa jue 'mukaTA.' gaDI srI. pittaLa gALavAnI mATInI kaMDI. (ra) strIonuM kAnanuM eka ghareNuM, khugaDI mugaNI strI, rAMdhelA cAkhAnI masAleA nAkhI banAvelI eka prakAranI pUrI, khAciyuM su(-ma)gadaLa na. [saM. muLara, puM] jaA 'mugara(1) suga(-dha)la vi., ane puM. [tI.] IrAna ane tA taraphanI ane tyAMthI bhAratavarSamAM UtarI AvelI ekara prajA ane enA puruSa, megala. (saMjJA.) yuga(-)lAI| vi. [+]. AI' ta...] mugala sattAne mugdhAkSI vi., strI, saM. mupa + akSi, samAsamAM akSa + sa. ' sIpratyaya] zaramALa abhAra AMkhavALI mugdhAbhAva puM. [saM.] hajI kAma-vikAranI asara nathI thaI tevI dazA, mugdha avasthA. (nATaSa.) mughala jaA 'mugala.' mughalAI 1-2 jue 'mugalAI 1-2, suca(-3)kuMda (3) puM. [saM.] zrIkRSNanA samayanA eka paurANika rAjavI. (saMjJA.) mucarA puM. [turkI, muca la] gunA karI karuM tA daMDa ke sajA khamavAnI bAMhedharI ApuM chuM' e jAtanuM lakhI ApeluM jAmina-khata, rekognijhansa,'[ karI ApavA, 0 lakhI ApavA (rU.pra.) lakhIne AMhedharI ApavI] mucukuMda (kunda) jae mucakuMda.' bahAdura, bhAyaDo muchALA, muchALA vi., puM. [jue cha' + gu. 'AchuM' +gu, v' svArthe ta.pra.] mUMchavALA. (2) (lA.) marada, eika zvAsa muzkela na. [jue '' dvArA,] cheDe mUcha jevAM phUlavALuM muA puM. jyAMthI lAkaDuM UbhuM cIrI zakAya te kheDA. (2) pATaDAnA cheDA. (3) lATA aMdarathI sApha karavAnA pIDA muja, ne jae mujha,ne.' Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sujanasa 1814 mujanasa vi. [phA.] varNa-saMkara. (2) dheADAnA eka mizra prakAra (IrAnI ane turkInuM mizraNa) mujaba nA,yA. [ara. mujil ] peThe, mAphaka, jema, pramANe, anusAra, 'eNjha para' gujarAI sI. [4 A 'gujarA' + gu. 'AI ' ta.pra.] hisAba peTa apAtI rakama. (ra) viSeATImAMnA ghaTADa gujare kri.vi. [ja'gujarA'gu. e' sA.vi.,pra.] vaLatara hisAtramAM, mAgatAmAMthI vALI laIne, mAre mujarA puM. [ara. mujhrarA] vaMdana, namana, salAma. (ra) nAcikA gaNikA tavAcaka vagerenuM gAna-tAna. (3) zaraNAI vALA vagADIne salAmI Ape che e kriyA mujahAmata sI. [ara. munnahi mat ] pratibaMdha, rukAvaTa, aTakAva. (2) TIkrA-TipNa, vivaraNa, vivecana. (3) (lA.) khAtaraNAM sujAkhA puM. [ara. muki] mahattva, mahattA, vajana, bhAra. (2) agatya. (3) darakAra [khAtAnA zabda) sujAta strI. [ara. mujAt] evaDuM, dupaTa (revanyU mu(kuM)navara puM. [ara. mujAvir] kakharanA rakhevALa su(-sa)ArI strI. [ + gu. 'I' ta.pra.] muMjAvaranI kAmagIrI mujAhida vi. [ara.] dhArmika svayaMsevaka sujhAra (-25) jue 'mejhAra,' mu(su)jhavara jue 'mujAvara.' (nA..) suDIlA chuM. tANIne bAMdheluM cAratuM kheMcavA ke DhIluM karavA jamaNA hAthe dATelA khIlA muTThI(ThThI) strI. [saM. muridrA>prA, muThThiyA] jae 'mUThI.' suThThI(-ThTho)-bhara jue 'mUDI-bhara.' mu(-ThTho) jue 'The.' muddhadAra-zi(-zIM,si,-sI)ga jue 'maraDA-ziMga,' sudAna vi.kA. murdAr] marI gayelA jevuM, azakta, nirmULa, nirmAya. (2) marI gayelA DhAranuM (mAMsa) suduM na. [. muddas ] maheduM, maDuM, zaba, lAza, letha susAI zrI. [kacchI.] abhimAna, ahaMkAra, ga, huM-pada, khATI meTAI. (2) vAyaDAI. (3) bahAdurI [gIluM muDhasAyuM vi. [+gu. '' ta.pra.] abhimAnI, ahaMkArI, mutaraDI zrI. [jue 'mutaravuM' dvArA.] bhUtavAnuM sthAna, pezAbakhAnuM, 'yurinala.' mutarI strI. [jue zrutaraNuM.' + gu. 'I' skrIpratyaya.] pezAba karavAnI hAjata. (ra) UMdhamAM pezAba daI javAnA rAga [zrIpratyaya.] mUvaravAnI indriya 'bhutaraNuM'+gu. 'aNuM' I ' 'taraNuM' + gu. aNuM' kriyAvAcaka sutaraNIne strI. [jae zvetaraNuM ` na. [jae kuM.pra.] taravAnA roga mrutaraNuM vi. [jue 'taranuM'+ gu. 'aNuM' ketu vAcaka kR.pra.] vAraMvAra mUtaryA karanAruM. (2) na. mUtaravAnI iMdriya mrutarASTrI sI. [jue 'taravuM' + gu. 'ANI' kR...] pezAbanI hAjata. (ra) pezAbanI iMdriya, [. suAI javI, sukAvI (rU.pra.) khUba DaravuM. (2) dhrUjI UThatuM,] _2010_04 suditA bhutarANuM vi. [jue taravuM" + gu. 'ANuM" kR.pra.] mRtaravAnI hAjatavALuM sutarAvavuM jae 'taravuM'mAM. sutarALuM vi. jiA 'tara' + gu. 'chuM" ta.pra.] mUtaravALuM sutariyuM na. [jue 'taranuM' + gu. 'iyuM' kRx. ] jae [Ama 'mutaraDI' sutareDiyuM ". [jue maMtara drArA.] DhAranuM bhUtara UsaDavAnuM sutala(-ga) kri.vi. [ara. mutlaka ] tana, bilakula, tamAma mutavallI huM. [ara.] vyavasthApaka, vahIvaTadAra, niyAmaka sutAbika kri.vi. [ara.] anukULa. (2) anusAra, pramANe sutArA huM. aMgArA, meATI DAMga mutAlika huM. [ara. mutaalika] nAyakha dIvAna, nAyama amAtya, nAyaba pradhAna (jUnA samayanA eka hIro) mutsaddI vi. [ara.] jae 'musaddI'-'sTeiTsa-maeNna' mutsaddIgIrI sI. [+phA.] jue 'musaddIgIrI'-sTeiTsamaeNna-zipa.' khuda srI. [saM, mul] muddA, me, AnaMda, prasannatA mudata zrI. [ara. sut] samayanI amuka nakkI karelI maryAdA ke avadhi, kAla-maryAdA, limiTezana,' 'Tarma,' [. TharAvavI (rU.pra.) avadhinA samaya nakkI karavA. thavI (3.pra.) avadhine| samaya pUrA thA. 0paravI (2. pra.) avadhinA navA samaya maLaveA. 0 pAkavI (rU.pra.) avadhine] samaya AvI javA. 7 pADavI (3.pra.) avadhinA navA samaya Ave. 0 bAMdhavI (rU.pra.) avadhinA samaya nakkI. karavA] muddata-baMdhI` (-badhI) sI. [+ phrA. 'bandI.'] amuka avA dhimAM thavuMkaravuM joiye evuM baMdhana bhutabaMdhI (-badhI) vi. [+jue bAMdhavuM'+gu. '' .pra.] amuka avadhimAM karI nAkhavAnuM mudata-vItyuM vi. [jue 'muddata' + vItakuM' + gu. 'yu' bhaTTa. zaratI samaya pasAra thaI gayA pachInuM, evara-DablyU ' sudata-sara kri.vi. [+'sa' pramANe] mudata pramANe, nakkI thayelI kAla-maryAdA pUrI thatAM mudatiyuM vi. [+zu. ' ta.pra.] amuka amuka kAla-maryAdAe thatuM ke AvatuM. [-cA tAva (rU.pra.) amuka cAkkasa samayanA gALA sudhI rahetA tAva, TAiphoiDa' mudatI vi. [+ gu. '" ta.pra.] muddata TharAvI hoya tevuM, 'piriyeADikala' (ba.ka.ThA.), 'sIinala,''Trenyora,' 'phikasDa, 'phleTiMga,' 'TAimsI' [AnaMda-vibhAra suda-mAtuM vi. saM. mur + jae 'mAtuM."] AnaMdathI masta, mudala jae 'mudla.' muddA strI. [saM.] jue bru.' muddA` kri. vi. saM. mur + saM. 'ma' trI. vi., e. va.] AnaMdapUrvaka, prasannatAthI, prasanna citte sudita vi. [saM.] AnaMda pAmeluM, prasanna thayeluM muditA vi., zrI. siM.] AnaMda, prasannatA. (2) samAdhine yeAgya saMskAra utpanna karanAruM eka parikarma. (yAga.) (3) nAcikAnA eka prakAra. (nATaya.) Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1815 suga surphaMga puM. [saM.] maga nAmanuM kaMThALa sugara na. [x.,puM.] gaThThA (sarata mATenuM lAkaDAnuM eka majabUta sAdhana), magadaLa, mujhadaLa. (3) lADu mATenAM mUThiyAM ke DhAsA khAMDavAnuM lAkaDAnuM sAdhana, megarI pratipakSI suI puM. [ara.] dAvA karanAra mANasa, vAdI. (2) zatru, muddata sI. [ara.] jue 'bhuta.' suddha na. [ara. muddala] vepAra-dhaMdhA mATe kADhelI mULa rakama. (ra) cAje mUkelI mULa rakama. (3) kri.vi. kAI paNa rIte, sAva, tana, bilakula. [. para AvavuM (3.pra.) peAtAnuM kahuM svarUpa khulluM karavuM, pAta pragaTAvavuM] muddAma vi. [ara. mum] khAsa khAsa, mahattvanuM muddAnuM. (ra) kri.vi. sAk, khulluM. (3) niHsaMdeha, nakkI, cAkhkhu, (4) muddAsara, grAmasara. (5) nizcayapUrvaka, (6) mukhyatve karIne muddA-mAu chuM. [jue khuddo'+ mAla.'] khAsa mahattva dhAvatA sAmAna-cIjavastuo vagere. (2) gunAnI sAbitIrUpa ceArAyelA mAla-sAmAna, purAvA-vastu, 'egjhibiTa' muddAmI vi. [jue 'khuddAma'+ gu. 'I ' ta.pra.] sA hayAta muddA(-)sara kri.vi. [jue muddo' + 'sara' (pramANe).] muddAne dhyAna rAkhIne, eka pachI eka muddo rajU karIte, TraeNka cyu ala' muddAspada vi. jae muddo' + saM. Avy na.] pramANa apAvAne pAtra, purAvAmAM rajU karavA jevuM mudde kri.vi. jiA muddo+gu. e' sA.vi., pra.] vastusthitie, vastutaH, muddAnI vAtamAM _2010_04 sAzAstra mudraNasthAna na. [saM.] chApakhAnuM, prinTarI,' prinTiMga presa,' presa' mudraNAdhikAra puM. [+ saM. adhivAs] chApavAnI sattA ke hai, graMtha-svAmitva, kepI-rAITa' muddAdhikArI vi. [saM.,puM.] dezamAMnAM chApakhAnAMo upara dekharekha rAkhanAra te te rAjyanA amaladAra, sensara' sudrajIAlaya na. [+ seM. bAtha, puM., na.] A 'mudraNa-sthAna.' mudrA zrI. [saM.] chApa, 'penna' (da.bhA.) (ra) chApanuM sAdhana, 'sIla' (ha.graM.zA.) (3) vIMTI, aMgUThI, mudrikA. (4) dhArmika vidhimAM aMga-yAsa. (5) dhArmika vidhimAM kaMku vagerenuM zarIra upara te te AkRtinuM aMkana. (6) taMtraprasiddha dranya, (7) hAva-bhAva. (nATaSa.) (8) sikko, chApeluM dhAtunuM nANuM. (9) nizAna, pratIka, eNppalema.' (10) gAsAMI bAvAonI kAnanI kaDI. (11) caherAnA ghATa, (12) e nAmanA eka alaMkAra, (kAvya.) mudrA-kaeNpATiyA sI. [saM.] hojarInA nIcalA dvAra para AvelA saMkrAca-vikAsa-zIla mAMsa-taMtuonA paDadA, pAileArika vAva' mudrAkSara huM. [+a, akSara, na.,] chApavAnuM te te bIkhuM, 'TAIpa' (ka.prA.) (ra) kAI paNa padArtha upara kAtarela ka chApela akSara-samaha, 'mAnagriAma.' (3) 'sIla' mATenA akSara ke akSara-samaha mudrA-gRha na. [sa.,kuM., na.] chApakhAnuM. (ra) TaMkazALa, minTa' mudrA-tattva [a.] siAzAstra, 'nyumismeTiksa' mudrAtattvajJa vi. [saM.], -vida vi. [saM vid], zvettA vi. [saM.,puM.] jUnA sikkA vAMcanAra, 'nyumiskeTisTa' muddesara ja 'muddAsara.' muddo huM. [ara. mudda] rajU karavAnI mULa ane mahattvanI mudrA-dhArI vi. [saMdha,puM,] zarIra upara chApa lIdhI heAya tevuM vAta, 'isyuM.' (2) purAvA, sAbitI mudrAdhyakSa puM. [+ sa. bA] TaMkazALanA uparI.. (2) pAsasudra* vi. [saM.] chApanAra, 'prinTara' porTa khAtAnA adhikArI mudra-DI strI. [sa, muddaTM + gu. DI' svArthe ta,pra.] mudrA, mudrApita vi. [saM.] chapAveluM vIMTI, aMgUThI, sudrikA mudraNu na. [saM.] chApakAma, chapAI, 'prinTiMga.' (2) bharatiyA vagere uparanuM chApa-kAma, e-inmenTa' mudraNa-kalA(-LA) zrI, [saM.] chApa-kAmanA hunnara, vAnA udyoga, 'prinTiMga TekanolojI' mudraNa*Ara vi. [saM.] jae 'mudraka.' mudraNu-kArya na. [saM.] juo mudraNa.' chApa mudraNa-kSama vi. [saM.] sapATI uparanuM Alekhana hoya tevuM, grArtika' (a.rA.) mudraNu-deSa puM. [saM.) chApa-kAmamAM rahelI akSarAnI NInI azuddhi, chApa-bhrala, 'prinTarsa Devila' mudraNa-niyaMtA (-niyantA) vi. [saM.,puM.] vAMdhAjanaka chApakAma upara aMkuza rAkhanAra amaladAra, 'sensara' (vi.ma.) mudrakSu-niyAmaka vi. [saM.] chApakAmanI dekharekha rAkhanAra mudraNu-yaMtra (--~tra) na. [saM.] chApakAmanA saMcA, 'prinTiMga mazIna.' (2) TAipa karavAnuM sAdhana, TAipa-rAITara.' (3) dUranA dhvanitaMtrathI chApanAru yaMtra, 'Teli-prinTara' mudraNuviSayaka vi. [sa.] chApakAmane lagatuM (nA..) mudrA-pITha zrI [saM.,na.] pAMcamAMhenI eka zakti-pIDha mudrA-maNi puM [sa.] vIMTImAM jaDeluM hIrAnuM naMga mudrA-maMtra (-mantra) puM. [saM.] juA mudrAlekha'mATI' [pha velyU' kiMmata, 'DhineAminezana mudraNa-yaMtra.' mudraNa-doSa,' 'prinTarsa [mudraNa-sthAna' mudrAlaya na. [+seM., mAr, huM, na.] jae 'mudraNAlaya'gADhava-mudrAlaMkAra (-laphura) kyuM [+ saM, carNAr] jue 'mudrA(11)'. mudrAlekha puM. [saM.] jIvana-sUtra, AdaIsUcaka sUtra, 'maeNoTA,' vAca-varDa' mudrA-mUlya na. [saM.] sikkAnI kharI mudrA-yaMtra (catra) na. [sa.] jakhe| mudrA-rAkSasa puM. [saM.] (lA.) ja vila' mudrAlekhana na. [sa.] TAiparAiTara uparanuM chApakAma TAipa-rAITiMga.' [TAipa-rAiTara' mudrAlekhana-yaMtra (yantra) na. [saM.]'TAipa-rAiTiMga' mazIna,' mudrA-vidyA strI [sa.] jue 'mudrA tattva.' mudrA-viSacakra vi. [saM.] sikAone lagatuM, 'nyumismeTika' mudrA-zAstra na. [saM.] jae 'mudrA-tava'-'nyumismeTiksa,' Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mudrA-nAnI 1816 sura-caMga sa0 mudrazAstrI vi. [saM.,., . e mudrAtatva-za." muni zreSTha puM [saM] jAo "muni-vara.' mudrA-zulaka na. [sa.] sarakArI chApanI lAgata, "sTepa-DaTI munIma puM. [ara. munIba ] peDhInuM kAma karanAra mukhya mudrAMka (mudrA) muM. [+ saM ga] chApa-cihana, "sola' gumAstA, (2) hisAba rAkhanAra hara koI kArakuna mudrAMkana (mudrAuna) na. [ + saM, mAna] chApakAma. (2) sikkA munImagIrI strI. [+ phA], munImI strI. [+gu."I' te pra.] pADavAnI kriyA munIma hado ane eno darajajo mudraka- ka (mudrA) na. siM.] jae "mudra-zuka." munIza,zvara pu. [saM. muni + marI -zvara), munIndra (munIndra) mudrAMti (mudrAukita) vi. [ + saM. ma]i chApa mArI hoya !. [+ sa. jo e "munirAja(1). [(hulAmaNuM tevuM. (2) chApeluM muno vi, pR. [hi. munA] lADake dIkara, vahAlo putra suki . saM. mudrikAnuM lAghava, drikA jI. [saM.] vIMTI, muphatI chuM. [ara.] muslima zarrayata pramANe mukadamAne aMgaDI. (2) da lagerenI dhArmika kAryamAM paherA vAMTA, pheMsalo ApanAra amaladAra (megalAIne eka hoda), pavitrI. (3) mudrA, sikko. (4) nizAnI (2) gaNaveza na paheryo hoya tevo lazkarI mudrikA-dvAra na. [saM.] hAjarInuM nIcenI bAjanuM muphalisa vi. [2] kaMgAla, garIba, dIna. (2) hAlIpAIlaeNrika piphisa muvalI [hAlI-muvAlI hovApaNuM mudrita vi. [ ] chApavAmAM AveluM, chApeluM, mudrAMkita, muphalisI zrI. [ara.] kaMgAliyata, garIbI, dInatA. (2) prinTeDa." (2) siddha ke chApa mAreluM. (3) sIlabaMdha muphasIla na. [ara. mussala ] videza, paradeza, methasila' budhA ki.vi. saM.vRthA, gaTa, vyartha, niSmajana. (2) muphAsale . [ara. murAsilaha] cheTuM, aMtara, pUratA badalAnI kAMI paNa AzA rAkhyA vinA. (jaina) murIda vi. [ara.] phAyado karanAruM, phAyadAkAraka, lAbhamunakkA strI. [ara.] eka prakAranI moTI sukI drAkSa kAraka. (2) hitakara junA vi. [sa. mAnuSa dvAra] manuSyane lagatuM. (ja, gu) mubAraka vi. [ara.] ekamatIvALuM, bhAgyazALI, sukhI. munazI muM. [ara.] lakhANanuM kAma karanAra, lahiye, "rAITara' (2) bhaluM, dhanyatApUrva. (3) mAMgalika. [0 hovuM (u.pra.) (muslimakAlane eka ho(2) zikSaka. (3) e kAraNe sAmAne te te lAbha-janaka thavuM (jemAM kahenArane kaI saMbaMdha eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) nahi.). [(lA) zAbAzI anagirI sI. ki.1 munazIno dhaMdhe ane eno darajajo mubArakabAdI sI. [+ phA. abhi-naMdana, dhanyavAda. (2) munasapha . ara, musipha ] dIvAnI jhaghaDA sAMbhaLI nyAya mubArakI mI, [+ gu. "I' ta..] juo "mubArakabAdI." ApanAra amaladAra (rajavADAmAM hatA), (2) mahAla- (2) piTamAM hAjarI najIka thatI maMjhArAnI gAMTha (eka roga) nyAyAdhIza, "saba-jajaja' mubArakhI juo "mubArakI(2).' [saMbhavita munasaphI mI. [ara. musiphI munasaphanI kAmagIrI ane mumakina vi. [ara.] banI zake tevuM, zaka, saMbhALyuM, ene darajaje, nyAyAdhIzI. (2)lA) icchA, marajI. (3) mumatAjha vi. [ara.] prasiddha, vikhyAta. (2) mahAna. (3) pasaMdagI. (4) mukhatyArI unnati pAmeluM. (4) pasaMda kareluM. munAsa(-sirAba kri.vi. [ara. munAsibU ] vAjabI, vya, mumanI cI. [ja e "moma' + gu. "I" pratyaya.] mumanA ghaTita. (2) prAmANika, neka mumane !. [ara. muamina ] muslima dharmamAM gayela leuA muni 5. saM.) maunavratI sAdhu puruSa, (2) tapasvI puruSa, kaNabI vagerenI koma ane enA puruSa (jenA AcAratApasa, RSi, "eseTika." (3) manana karanAra puruSa. () vicAra haja hiMduonA che.), mamIna, (saMjJA.) jena sAdhu. (jena.). mumukSA AI. [saM.] mokSanI icchA [espirinTa" muni kumAra DuM [.] munine putra, RSi-putra, tApasa-putra mumukSI vi. [saM5.], kSu vi. [sa.] mokSanI icchAvALuM, muni-jana . [saM.] RSi, tApasI mumukSatA rahI., nava na. [saM.] mumukSa hovApaNuM suni-56 na. [4] munine darajaje, RSinuM sthAna muSa bI. [4] maravAnI irachA muni 5tnI satI. [saM.] RSi-patnI, tApasI mUrSita vi. saM.] maravAne mATe taiyAra thaI cUkeluM yuni-putra chuM [] jAo "muni-kumAra." mumarSa vi. [saM] maravAnI irachA karatuM muniyA puM. pALI zakAya tevuM eka pakSI (bhaviSya kahenArA muzI strI, surata bAju thatuM eka uttama jAtanuM ghAsa rAkhe che te). murakhA che, ba.va. cAkhA taLAne banAvelI khAvAnI eka munirAja . [saM.] muniomAM zreSTha, uttama muni. [cheDAnA baMne khUNAmAM te te jana sAdhuomAMnA AcArya-padavIdhArI sAdhu. (jena.) mura-khUNe chuM. zikharabaMdha maMdiranA kaThalAnI pAchaLa bhadra munivara narca chuM. [saM.] uttama muni murajAbI sI. kiA, murgAbI] jaLa-kUkaDI munivAsa chuM. [saM.] RSinuM Azrama sthAna surathI ja bharavI.' munita na. [saM.] muni-jIvana gALavAnuM nAma. (2) mana- aravuM ja "bharavuM." vata. [dhAraNa karavuM, 1 levuM (u.pra.) maMgA rahevAnuM murale ja "maradho. nIma svIkAravuM] mura-caMga (-ca9) jue "meracaMga.' vanI 2010_04 Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maracI 110 mukagIrI muracI strI. ghareNAMnI ghugharI [eka vanaspati mulakI juo mukI.' murabA strI. julAI oNkaTobaramAM kaMDA vageremAM thatI mulaDI na. eka prakAranuM lAkaDuM (ravAIna Dera banAvavAnuM) muraja na. [sa,j] pakhavAja, pakhAja mulatavI kri.vi. [ara. mutavI] mokupha muraja-baMdha (ba) puM. [saM.] pakhAvajanA AkArano eka mulatAna muM. [saM. mU4-2thAna dvArA] paMjAba prAMtanuM eka kAvya-baMdha. (kAvya.) zahera ane enI AsapAsanA pradeza. (saMjJA.) murajAna na. eka prakAranuM jhaverAta (samudramAMthI maLatuM) sulatAniyuM vi. [+ gu. "iyuM te, pra.] mulatAnane lagatuM, suraDI strI. dhanurvA jevA Dhorano eka roga mulatAnI ghoDAnI eka jAta murata (murata) ja "mUtamuhUrta.' mulatAniyA vi5. jio mulatAniyuM."] mulatAnamAM thatA murata-vatuM (murata-vatuM) jeo murata-vaMtuM." mulatAnI vi. [+gu. "I' ta.pra.] mulatAnane lagatuM. (2) muratiya (muratiye) vi. puM. jio "mu(mu)ta' + gu. strI. mulatAnanI belI. (3) pR. eka rAga. (saMgIta.) yuM ta.pra.] (lA.) kanyA mATe zodhavAmAM AvatuM ke mulatAnI mATI zrI. [+juo 'mATI.] eka prakAranI kanyA zodhato vara. (2) haLanA tuMgAmAM kezane sajajaDa mulatAnanI mATI (strIo mAthuM dhovAmAM vApare che.) rAkhanArI mekha (AvatI lAMbI rekhA, metI mulavaNI rahI. jio mUlavavuM' + gu. "aNI" . pra.] muraraMga . ATApaTAnI ramatamAM jamIna upara kADhavAmAM malavavuM e, kiMmata AMkavI e, bhacAMkana, "preijhamenTa' suradaMgi viSe. [+gu. "IyuM' ta.ka.] ATApATAnI alavaNI-dAra vi. [+ phA. pratyaya mulavaNI karanAra, ramatamAM mukhya khelADI [mahino. (saMjJA.) epeIjhara' muradAda muM. [ara.] IlAhI sanane IrAnIeAno sAtame mulAvavuM e "mUlavavuM'mAM. muradA(02)-zita-zI,sika-sIMga sI. jao "maraDA-gi." mulasarI juo "berasalI.' murabI vi. [ara.] vaDIla" meTeruM, gurujana mulAkAta strI. [ara.] meLApa, samAgama, "vijhiTa.' (2) murabIgIrI sI. [ kA.), murabI-5da na. [+saM.1, hA) paricaya. oLakhANa. [A5vI (rU.pra.) maLavA murabI -1 (-TarSa) zrI. [+ jue "vaTa' (sI.)] mu- AvavA devuM. 0 karAvavI (u.pra.) meLApa karI Apo rabIpaNuM, vaDIla-bhAva 0 pejavI (rU.pra.) meLApa goThavo. * rAkhavI (rU.pra.) murabe dhuM. [ara. murabahu ] cAsaNI pAye phaLa ane maLatA rahevuM. 0 levI (rU.pra.) maLavA javuM:] kacuMbarane eka prakArano Atho mulAkAtI vi. [ + gu. "I' ta.ka.] mulAkAta levA AvamuralI' sI. [saM.) taMbaDAnuM be naLIvALuM chidra-vAgha, meralI nAruM ke janAruM, 'vijhiTara' muralI sI. cAkhAnI eka jAta mulAkhuM vi. bADuM, malAkhuM muralI strI, (kerala vagere pradezamAM deva-dAsI mulA (mulA) kuM. [ara. mulAhajaha ] juo malAje.' muralIghara, muralI-mahara vi. puM. [saM.] zrIkRSNa mulAjha(jhi)ma . [ara. mulA]i nokara mura(-)ta a. [ara. muravat ] bhAra, beka, vajana. mulAjha(-jhi)nI strI. [+gu. 'I' te.pra. nokarI (2) gaurava, pratiSThA mulAdI vi. gorA strImAM sIdIthI ke saudaNamAM garA puruSamurazida chuM. [ara.] dharmaguru thI utpanna thayeluM (saMtAna.) [opa caDAva e. muraMga na. eka prakAranuM lakarI vAje mulAma,mo , [arA mulama] DheLa caDAva e, murA strI. e "murA-mAMsI.' [gorava mulAyama vi. [ara. mulAIma ] narama, pacuM, sukomaLa, mRdu, murAtamAM strI. [ara. murAti ] AbarU, pratiSThA, mele, saMvALuM. (2) nAjuka. (bArIka vaNATanuM) murAda zrI. [ara.] icchA, AkAMkSA, maracha, umeda, AzA alAyamI vi. [+ gu. 'I' ta.ka.] jue "mulAyama." murAmAMsI(-mAMsI) sI. eka vanaspati, mera-mAMsI mulAyamI strI. [ + gu. "I' ta.pra] naramAza, suvALapa, murAri chuM. [saM. sura + sari] mura nAmanA asuranA zatru- mRdatA zrIkRSNa, merAra mulAvavuM ja amalavavuM." murIda kuM. [ara.] ziSya, cele, aMtevAsI. (2) anuyAyI mulAM ja mulAM." murIdI strI, [+ gu. "I' ta.ka.] ziSya-bhAva, ziSya-dazA mAM paM. [+ "jI" mAnArthe jue mullAMcha." (2) (lA.) murIdezayatAna 5. [ara.] saMtAnanA ziSya. (2) (lA.) dAudI vahorAonuM eka saMbodhana pAka badamAza mulakAtuM na. zAhI masijadamAM begamo vagerene naLAja surIza strI. e nAmanI eka sthApatya-paddhati. (sthApatya) mATe bAjaro ADI dIvAla bharele bhAga muka sI. be svarenA vegathI Ubhe thatA svara, (saMgIta.) muka chuM. [ara.] jue mulaka.' mulaka chuM. [ara. mulaka ]pradeza, deza, rAjaya- vistAra, TeriTarI,' muka-gIra vi. [ + pha. pratyaya] deza para vijaya meLavanAra, (2) dezanA vaDe AdamI, prathama puruSa muvaka-gIra juo "muka-gIra." mulakagIrI strI. [ + gu. "I' ta.ka.) muDakamAMthI kara vasUla mulagIrI juo muwgIrI." levAnI kAmajhIrI, khaMDaNI ugharAvavA mATenI savArI 2010_04 Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mudraka-mazahUra suka-mazahUra vi. [+jae 'mazahUra,'] deza-videzamAM prakhyAta, jaga-prasiddha, jaga-vikhyAta, suprasiddha muThThI vi. [ara.] dezane lagatuM. (ra) dIvAnI, nAgarika, 'sivila' te suktathI kri.vi. [ara.] jae 'mulavavI.' mullA,-llAM puM. [ara. mulA] muslima dhArmika paMDita, muslima dharmaguru. (ra) masIdamAM namAja paDhAvanAra mANasa, maulavI 31 puM., naM [aa.] kastUrI sura srI. [phA, surata] mukyo, mukkI, mUThI sukSmaruM chuM. [hiM.] kANI ane khabhA vaccenA hAthane bhAga, AvaDuM. [-seTADha (3.pra) beu bAvaDAM pIDa pAchaLa baMdhAyAM hAya ema] musalllA (-le OM) suSA pu. [saM.] jae 'khuza,' muSita kavi, [saM.] cArI lIdheluM. (ra) chetarAyeluM, vaMcita mukhya puM. [saM.] vRSaNa, peliyA, aMDa suSpAsRSTi strI. [saM.] mUThI maThIe laDAtI laDAI, sAma sAmA jIstA mArI laDAtI laDAI 'jI' (mAnArthe)] dAUdnI vahe badaleA mullA(-zAM)gIrI srI. [ + phA.] mulAMnA kAma-dhaMdhA ane enA hoddo. (2) mulAMone maLatuM vetana mullAMjI puM. kha.va. [ + ja rAonA vaDA dharmaguru mullA huM, DhAlata, paMjI, dhana, pese. (ra) (lA.) lAbha muhurI (muleHrI) strI.. talavAranI mUThanA eka prakAra suvALekha puM. [ara. mANi] mahenatANuM, kAmanA [tA varNInuM nAnuM gAmaDuM muvADI srI. [jae suvADuM' + gu. 'I ' strIpratyaya.] UtaramuvADuM na., TApuM. [saM. mRtyu+pATa > prA, mam-vAhama-] nAnuM gAmaDuM, (ra) bhIla vagere leAkAnuM gAma suvALa puM. dharAe, nAtA, nikaTanA saMbaMdha suvI strI. [aM.] sinemA-philma [kulI suza(-sa) strI, [saM. mA>prA.musA] dhAtu gALavAnI nAnI suzaa(-La) na. [saM. murA"] sAMbeluM, musaLuM, 'khoTara' suza("sa)a(-La)-dhAra vi. saM. murAi-dhArI] jADI dhAre pAtuM dheAdhamAra (varasAda'nuM vi.) zubha yAga, (jA.) surA(-sa)la(-La)-cAga yuM. [saM.] jayAtiSamAMnA eka a-musakarAvuM, musakAvuM akri. maMda maMda hasavuM suza(-sa)nA(-La)-snAna na. [x.] jevuM tevuM snAna, ak-musakA puM. vADhAnA gaLAnA cALiyAnA eka rAga riyuM nAhavuM e musaddA-lekhana na. [jue 'musaddA' + saM.] musadde lakhavAnI suza(-sa)lI(-01) vi. [saM.] muzaLa dhAraNa kriyA, 'DrAphTiMga' balarAma-baLadeva (zrIkRSNanA moTA bhAI) suzAyarA puM. [ara. muzAyarah] jyAM zAyare bheLA maLI zAyarI-gAna kare tevI sabhA, kavi-saMmelana suzAhire pu.[ara. muzAhiraha] mAnada vetana, musAra, 'nareriyama' suSTi-maithuna na. [saM.] mUtrapriyane mUThiyAM mArI vIryapAta karavA e, hastamaithuna, hAtharasa ['siMga' muSTi-yuddha na. [saM.] sAmasAmAM mukkA mArI laDAtI laDAI, suSTi-yAga kuM. [x.] hayeAganI e nAmanI eka prakriyA, (cega.) (ra) (lA.) kaI vAtanA TaMka ane sahele upAya musa jae muza.' karanAra musaddI puM. [ara. mutsaddI] musaddo taiyAra karanAra mANasa. (2) rAjakAraNI puruSa, rAjanautinA jJAtA puruSa musaddo huM. [ara. musavadaha ] paheluM kAcuM lakhANa, DALiyuM, kharaDA, 'DrAphTa' sukSma(6)-hinA na. [phA.] sugaMdhI maMdInuM attara suzki(-zaeN)la vi. [ara. murikal] duHsAya, kaThaNa, adhUruM muzkenTATa jue muka mAM, muzkela jaA 'muzkila.' muzkelI . [+ gu. 'I' ta.pra.] duHsAyatA, kaThaNAI, adharApaNuM. (2) (lA.) takalIphaeN, musIbata, saMkaTa, gUMcavaNa muzke-hinA jae buka-hinA.' muzkika vi. [ara.] kRpALu, dayALu, maherabAna. (ra) rAsta, suSaSTha puM. [saM.] UMdara mitra _2010_04 muSTi strI. [saM.] muThThI, (2) mukko, mukkI, ghustA muSTika huM. [saM.] bhAgavata purANa pramANe kaMsa rAjAnA eka mahala (jene kRSNe mArI nAkhele). (saMjJA.) muSTikA strI. [saM.] jaA zruSTi' suSTi-dAva puM. [saM. + jue 'dAva.'] mUDIthI laDavAnI eka prakriyA. (nyAyAma.) puSTi-deza puM. [saM.] maDInA bhAga suSTi-bhUta na [sa.] mUThImAM kAMkarI vagere rAkhI ramAtA eka prakAranA jugAra muSTipAta puM. [saM.] mUThThInA mAra paDavA e suSTi-prahAra kahyuM. [saM] mUThIe mUThIe mAravAnI kriyA suSTi-baMdha (anya) puM [x.] bAMdhelI ke vALelI mUThI muSTi-mala(lsa) puM. [saM. degmajI] sAmasAmAM mUThI lagAvI kustI karatA te te mala susava(-La) jae 'muzala.' musala(-La)dhAra jue 'muzala-dhAra.' musalamAna vi. [kA.] islAma dharma pALanAra, muslima. [mArIne musalamAna karavuM (rU.pra) orajulamathI hA paDAvavI] musalamAnI vi[phrA.] musalamAnane lagatuM, islAmI musala(-La)-yAga jae 'muzala-yAga.' musala(-La)-snAna jae 'muzala-snAna.' musalI(-LI). jue 'muzalI.' [pAtharavAnuM kapaDuM musalA huM. gheMTA bakarAMne meDhe dhAra jevA thatA eka rAga musalA ja e musalle. sukhale jae 'musalle 2 susalA (-le ) puM [ara. musalA] namAja paDhatI vakhate musaaA (-le) puM. jae musalamAna', enuM tucchakAravALuM 25] jae 'musalamAna' Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ musaLa 1819 mujiyo mitra musaLa juo "muzala." jana sAdhuonI mA upara hoTha TAMkavAnI vastranI paTTI, musaLa-dhAra e "muzala-dhAra.' mumatI. (jaina). bira sAheba. (saMjJA) musaLa-paga ja muzala-ga." muhamada kuM. [ara.] islAmanA saMsthApaka mahAmada paigaMmusaLa-snAna ja "muzala-nAna.' muhammadI vi[+ gu. "I' ta.ka.] mahammada paigaMbara musaLo' ja e "muzalI.' [vAjIkaraNa vanaspati sAhebanuM anuyAyI, muslima, musalamAna, islAmI musaLI* sI. dhoLI ane kALI ema be prakAranI eka muhavaTo ! [sa. mula-5kSI-prA. muddavaTTa-] hAthInA musaLuM na. [sa. marAva- prA. mu na-] ja muzala.' kuMbhasthaLa upara bAMdhavAne kapaDAne pado, mukha-pada, mukhavaTe musaMbI (musakhI) ja mesaMbI." muhAjira vi. [ara.] hijarata karI bIje sthaLe jaI rahemusAphara chuM. [ara. musAphira] vaTemArga, paMthI, pravAsI, nAra, hijaratI, nirvAsita pathika, pAMtha sirAI muhAphijha muM. [ara.] cokIdAra, rakSaNa karanAra, rakSaka musApharakhAnuM na. [+jao "khAnuM.'] dharmazALA, sarA, muhAbA chuM. [ara.] mAna. (2) mitratA musApharI sI. [ara. musAphirI] pravAsa, paMtha, yAtrA, muhAra sI. phi] UMTane doravA nAkamAM paherAvelI dorI paribhramaNa, paryaTana, "2,' "jana,' (dariyAI) vAyeja' muhAvare puM. [ara. muhAvara] rUribhrayoga, IDiyama.' (2) musAra (musA2) o musA." e mahAvare.' [(saMjJA.) musArA-bhaMDaLa (musA:rA-bhaDoLa) na. jio musAro + muhura . [pArasI.] pArasI mahinAone bArame divasa. "bhaMDaLa.'] musAro ApavA mATe ekaThI karelI mUDI muhuH kiMvi. [saM. mag] vAraMvAra musAriyuM (mumAri) vi. [ja musAro'gu. "yuM'tu.pra.] meM na. [saM.] zubha ane mAMgalika samaya marata. (2) musAro meLavanAra, pagAradAra, vatanika. (2) bhADatI * divasanA paMdaramA bhAgano 48 miniTano samaya musA (musA re) muM. [ara. muzAhirahI ja "muzAhire.' nirNaya kuM. [sa.] zubha lagna zodhI kADhavAnI kriyA musAhi8-heba [ara. musAhibU] sAthe rahenAra, sAthI, muhurta-mAtra ki.vi. [saM.] (lA.) thoDA vakhata paNa, kSaNavAra muharta vi. [], vi.vi. [sa. 1fa], -nA vi. musAhi(hebata strI. [ara. musAbita] sAthe rahevApaNuM, [sa,j.] muhUrta zodhI ApanAra jozI [me racI sAthIdArI. (2) mitratA, mitrAcArI, maMtrI, sebata muLacI jI. apacAthI thatAM jhADA-UlaTI ane dukhAve, musi , e nAmanI madhadariye thatI eka mAchalI muM. e mu.' susI sI, khorAkane eka prakAra muMgaDI rahI. dhAtuno rasa kADhavAnI kulaDI susI sI. keDInAranA samudramAM thatI eka mAchalI muMgaNuM chuM. saM. maLa>prA. maLa] o mAMkaDa." musIbata strI. [ara.] muzkelI, takalIpha, mUMjhavaNa, herAna- muMgaNI sI. rAMdhelA cokhAmAM masAlo nAkhI banAvelI gata. (2) vipatti, Apatti. (3) kaSTa, duHkha jeTalI mu . [saM. [vavA prA. mura-] uMda2. (padhamAM.) saMgaluM vi. kaMDhAM zigaDAvALuM (bhesa "cuMgalI) mustakIna vi. [ara. mustakIma) makkama, majabUta, susthira aMgavela (-kya) samI. ja "nALa-vela.' mustanada vi. [ara.] AdhAra-bhUta, sapramANe, mAnavA lAyaka muMgI DhI. e nAmanA eka choDa mustaphA vi. [ara.] pavitra, pAka muMja (mu) na, e. [ 5] eka prakAranuM ghAsa (jene muratA strI. [sa.] metha nAmanI vanaspati kaMdare karI jaI paheranAra baTukane paherAvAya che.) (2) mustAka vi. [ara.] o "mustakIna." puM. dhArA(mALavA)ne madhyakAlanA eka rAjA (bhejadevane mustAphI' vi. [ara.] hisAba rajisTara vagere rAkhavA kAkA). (saMjJA) athavA e tapAsavA nimAyela amaladAra, kebyulara" muMjA (mu-ja-) vi, puM. [+juo "kUTavuM' +gu, "e" mustAphI strI. vIjaLInI gADIenI zakti temaja jhaTapane kupra.] muMjane kahI deraDAM banAvanAra mANasa niyamita rAkhavAnI yojanA | muMja-baMdha (muja-ba-5) . [saM.] muMjane kaMdare muslima vi. [ara.] islAma dharma pALanAra, musalamAna muMja-baMdhana (bhuja-bandhana) na. siM.] baTukane janoInA muslima lIga strI. [+ aM] muslimanuM bhAratavarSanA bhAgalA saMsakAra vakhate muMjamekhalA bAMdhavAnI kriyA paDAvanAra eka rAjakIya maMDaLa, (2) bhAratIya muslimee muMja-mekhalA (bhuja-) sI. siM.] muMjano karAra pharI sajIvana karelI eka prakAranI kamI maMDaLI muMjAta na. eka khArA svAdanuM jaMgalI ghAsa muhaNuM chuM. sAgara, samudra mujiyA vi, pR. si. munna + gu. thayuM' ta...] (lA.) muhatamima vi. [ara.] vyavasthA rAkhanAra, baMdobasta jAI pAma baTuka. [ kara (rU.pra) joIne saMkaranAra. (2) (lA.) vicArazIla rakAra karo. doDAvA , 0 manAva (rU.pra.) baTukanA muhatAja vi. [ara.] ja mehatAja.' samAvartana-vidhi kara, baLa deDAvavo. 0rAkha (rU.pra) mukatAjI strI. [ + gu. "I' ta...] ja mehatA. jamAI devAyA chI ane baLA deDAvavA vacce baTukane muhaparI cI. siM. muaqtrI>prA. padI. prA. tasama] amuka rIte sAcavavo] 2010_04 Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ suMDhAkaDI suMDhAkaDI sI. sAme pavane vahANanuM sarpAkAre javuM e, (vahANa.) suMDhiyuM na. gheADAnA paganA DAkhalAvALA bhAga sUMDha (muNDa) na. [saM.] mAthuM. (ra) maMDhAveluM mAthuM. (3) mAthuM mUMDAvyuM hAya tevuM. (4) puM. muMDita sAdhu, saMnyAsI suMdraka (muNDaka) puM. [saM.] jaA 'muMDa(4).' (2) na. e nAmanuM eka prAcIna upaniSada, (saMjJA,) suMDhApaniSada (muNDakApa) na. [ + saM. upaniSad.] jue 'muMDaka(ra),' (saMjJA.) suMDhana (muNDana) na. [saM.] mAthAnA vALa utarAvavAnI kriyA, mAthuM kheDAvavuM e. [. karavuM (rU.pra.) chetarI levuM] suMDha-mALA(-LA) (puNya) strI [saM] kheAparIenI mALA suMDhamAlI(-LI) (puNDa) vi. [saM.,puM.] kheAparIenI mALA dhAraNa karI hoya tevuM ['muMDa-mAlA.' suMDha-mALa (muNDa-) strI., -LA zrI. [sa., degmA(r)] ja suMDhamALI (muNDa-) jue 'muMDamAlI.' kuMDI (muNDI) vi. [saM.,puM.] maMDAvelA mAthAvALuM. (2) puM. vALaMda, hAma, nAI, (3) saMnyAsI kuMDA (muNDA) puM. [saM. mu-> prA. maMDhaba, anunAsika vyaMjanane uccAra cAlu] jue 'maMDA.' muMbaI 1 (mui) zrI., na. [saM. mAmTaphevI dvArA] e nAmanI atyAre mahArASTra rAjyanI rAjadhAnI muMbaI hai (mumbe) strI, arabastAna taraphathI AvatA mANasanA lAhImAMthI banatA kahevAtA davAnA kAmamAM lAgatA eka padArtha, maMbI muMbaIggaruM (mumbe-) vi. [jue 'muMbaI 1'+ phA. pratyaya + gu. 'uM' ta.pra.] muMbaInuM nivAsI. [. rA (6.pra.) kaladAra, rAkaDA (rUpiyA muMbaInI TaMkazALane)] suMbA-purI (mukhkhA.) zrI. saM, mahAmyAnuM lAdhava zruMkha|+ se.] jue 'muMbaI: 1, suMbI (mumbI), suMbhAI (bhumbhAI ) strI. juo muMbaI 2 sUI vi., zrI. [jue 'g'' + gu. 'I' pratyaca.] marI gayelI. (ra) juA 'mUa (ra),'-gALa. 0 bheMsanuM ghI ghaNuM (-oN"ca-) (rU.pra.) marI gayelAMnA vakhANa, . mAne dhAvavuM (rU.pra.) niSphaLa prayatna karavA] 1820 mUrrI vi. [saM. mRta-> prA. mutra-] mareluM. (ra) 3.pra. 'khaLyuM' 'TaLyuM' breLyuM' jevA bhAvanA udgAra A vi., puM. [jae 's","] maraNa pAmelA (puruSa vagere.) (2) jue 'mu (ra)'-gALa. [- A nahi ne pAchA thavuM (2.pra.) kAMI pheraphAra na thavA. -A pathA che (3.pra.) tamane sakhata sahana karavuM paDaze. A pahelAM mekrANu (pR:lAM-) (rU.pra.) nakAmI dhAMdhala] mUeluM vi. [jae. 'mU'+ gu. 'eluM' bI. bhaTTa] marI gayeluM, maraNa pAmeluM. [lA para ghA karavA (ra.pra.) nirmaLa upara julama karavA. -lA para besI khAya tevuM (-maeNsI-) (rU.pra.) taddana nirdaya ane lAgaNI-hIna] sUka vi. [saM] maMguM. (2) kheAlavA na icchatuM. [. kAryakara (rU.pra.) pAte zuM kare che e kahyA vinA kAma karye janAra. _2010_04 ma(-ma)cha 0 prArthanA (rU.pra.) aMtaranI vinaMtI, 0 sevaka (rU.pra.) ekahyA vinA lAgaNIthI sevA karanAra. . sevA (rU.pra.) jAherAta karyA sivAya karavAmAM AvatI cAkarI] mUkatA strI., 1 na. -bhAva huM. [saM.] mUMgApaNuM mUka-vAcana na. [rsa] manamAM ane manamAM vAMcavuM (meDhAmAMthI avAja bahAra na Ave ema.) mUkavuM sa.kri. [saM mura- bhU.kR. > prA. mu kri.] chaThThuM karavuM. (2) upara rAkhavuM, dharavuM, melanuM. (3) nImavuM, syApavuM. (4) ghAlavuM, paheravuM. (5) cheDavuM, bAkI rAkhavuM. (6) pAke ke raMdhAya e STie vAsaNamAM (kAI padArtha) AkhavA. [mUkI devuM(rU.pra.) mukta karavuM, chUTuM karavuM. (2) vege javA devuM. mUkI rAkhavuM (...) sAcavI levuM, aNNA sUkavI (rU.pra.) AzA na rAkhavI, UMcuM mUkavuM (rU.pra.) mulatavI rAkhavuM. UMce mUkavuM (pra.) cheDI (devuM. 2) baMdha karazuM. gorA mUkavuM (rU.pra.) anAmata krama rAkhavI, nizALe mUkavuM (ke dukAne mUkavuM) (rU.pra.) tAlIma levA seAMpavuM, pANI mUkaluM (rU.pra.) na karavAtA makkama nirNaya levA. pAka mUkavI (rU.pra.) meTethI raDavuM, (ra) nirAza thayuM, mAthe mUkavuM (rU.pra.) ghAlavuM, paheravuM. vahetuM mUkavuM (vaeNtuM-) (3.pra.) javA devuM, (ra) pracAra vadhe ema karavuM. vAta mUvI (6.pra.) carcA karavA prasaMganI rajUAta karavI. (2) carcA-vicAraNA cAlatI karavI] mukAvuM karmaNi, kri. mukAvavuM [nmyA' (caM. ja. bhaTTa) pre., sa.kri. mUkrAbhinaya puM, [saM. mULa + minatha] muMgA hAva-bhAva, mUgaDI zrI. strIenA kAnanuM e nAmanuM eka ghareNuM gahuM vi. [ja 'mUMguM + gu. 'OM'svArthe ta...] jae 'mUka' (tucchakAramAM.) magaNI strI, rAMdhelA bhAtamAM masAle nAkhI karelI eka jAtanI pUrI mULuM vi. [saM. ma^>prA. mAla] jue 'mUMguM.' mumuM )I strI [saM. rUmazra > prA. mastu, maMsuM] mANasa sarpa udara vagerene meDhAmAM hADha ke mAM upara UgatA vALa. (2) ghauMM vagerenI ThaMDI uparanA vALa jevA bhAga, [. UMcI karavI (rU.pra.) huM-pada batAvavuM. 0 UMcI rahevI (-2vI) (rU.pra.) Teka sacavAvI. * UMcI rAkhavI (rU.pra.) Teka jALavavI. cA(Dha)vavI (rU.pra.) baDAI karavI. 0 nIcI karavI (rU.pra.) tAbe thavuM. (ra) hAmAM hA kahevuM. nIcI thavI (rU.pra.) nAmeAzI lAgavI. nuM pANI (rU pra.) Akhara, ijajata. 0nA AMkaDA na namavA (rU.pra ) DAMDAI tAvavI. 0nA dArA dekhAveA (rU.pra) puruSane cauvana phUTavuM. ne bAla (ke vALa) (rU.pra.) mAnItuM mANasa. 0 para lIMbu nacAvavAM (rU.pra.) varaNAmiyA thaI karavuM. . para lAthu laTakavuM (ra.pra) ijjata heAvI. 0 para hAtha devA (rU.pra.) vaTa batAvavuM. (ra) bahAdurI khatAvavI. saraDhavI (rU.pra.) abhimAna karavuM. (2) zUrAtana batAvavuM, 0mAM hasavuM (rU.pra.) mAka karavI. (ra) maMda hAsya karavuM. . maMDhAvavI (rU.pra.) nAmadI svIkAravI, e tA (ke tAva cA tAla) devA (rU.pra.) vIratA batAvavI. Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mam) 1821 mahAtmA che hAtha de (ke pherava (rU.pra) baDAI karavI] hovuM] ma-muM) vi. [ara. mujI] kRpaNa, karapI, kaMjUsa, khuba mUDI-kharaca, mUDI-kharca che, na. jio "DI" + "kharacalobhI, akhIla kharca.] mULa mUDImAMthI thate vyaya maTha (8) strI. [saM. mue > prA. muTTa] muSTi. (2) tala- mUDIkhyAlana na. [+ saM.] mUDInuM rUpAMtara, bhaDI-saMgraha, movArane mUThImAM 2khAte upara bhAga. (3) DAM gadheDAM bilizana opha kepiTala" [kepiTalisTa' (ba.ka.ThA.) * ane anya DhoranA paganI kharIno baMdha dekhAva, (4) pIDA mUDIdAra vi. [+phA. prasthaya] rokaDa saMpatti dharAvanAra, karavAno eka tAMtrika prayoga. [0 utAravI, 0 vALavI mUDI-5kSI vi. [+ saM5. roka saMpattinA pakSavALuM, (rU.pra.) mAraNa- gane TALI nAkhavo. 0 calAvavI, - khUba mAladAra, "kaeNpiTalisTa [tevuM, "kepiTala inTensiva' nA(-)khavI, 0 devI (ra.a.) Rtu-samaye ghaDIne cheDe mUDI-pradhAna vi. [+saM.] jemAM rekaDa saMpatti mukhya hoya batAva. 0 karela (rU.pra.) kharI AgaLathI AgalA beu mUTI-mALakhuM na. [+ e "mALakhuM.] rokaDa saMpatti paga vaLyA hoya tevo baLada. 0mAravI (rU.pra.) mAraNa- bAMdhavAnI kriyA, "kepiTala-sTrakacara' [kepiTala-phormezana prayAga karavo0 megare laI ne maM DuM (rU.pra.) sakhata mUDI-racanA pI. [+ saM.] rokaDa saMpatti UbhI karavAnI kriyA, rIte pAchaLa pAchaLa paDavuM. 0 lAgavI (rU.pra.) tAMtrika mUDI-rUpAMtara(-rUpAntara)na. [ saM. da + aAve rekarDa sthA mAraNa-prayoganI asara thavI vara milakata mUDInA rUpamAM bAMdhavAnI kriyA, mUDI-cAlana, mUThiyAM-kavAyata . [ja e bhaThiyuM" + kavAyata.'] (lA.) "kaeNpiTalinezana," "mobilijhazana opha kepiTala De besanA prakAranI eka kasarata, (vyAyAma.) mUDIrokANa ne. [+ rokANa.'] kAma-dhaMdhA vageremAM paMcha na [sa mafe-> prA. muTTiyama-] cAra AMgaLAM ane rokAya e, "I-vesTamenTa' maThIthI kaNaka vagerene vALelo paDe. (2) muThIthI vALIne mUDI-vAda chuM. [+saM] mUDIdAranI sattA rahe e matakareluM DhokaLuM. (3) pazunA ghUMTaNanI nIcenA cheDA nIcene siddhAMta, "kepiTalijhama' (nA.da.) gAMTha jevo bhAga. (4) baMgaDI vagere rAkhavAnuM mUThInA A- mUDIvAdI vi. jio miDI+ saMs] maDI-vAdamAM kAranuM sAdhana. (5) mUThInA ghATanuM tALuM. [-cAM mAravAM mAnanAruM, "kaeNpiTAliTa [TAlisTa' (ba. ka. ThA.) (3.pra.) hastaSathI vIrya pADavuM]. mUDI-vAna vi. [+ saM. degvAna .] maDI dharAvanAra, kaeNpi. mUThI jI. [3. maTi > prA.muThThamA-] hAthanI cAra maDI-saMcaya (-sabhyaya) paM. [+ saM.] bhaDI ekaThI karavAnI AMgaLI vALIne bAMdhela AkAra. (2) bhaThImAM samAya teTaluM kriyA, "ekathamulezana oNpha kepiTala mApa. (3) dharmAdA lekhe apAta mUThIbhara loTa dANa mUDI-zAhI rahI. [ + "zAhI.'] jAo maDI-vAda." vagere. () bhAgabaTAI khetImAM mAMDaviyAne apAto mU kuM. [. pra. mUDhama-] dasa kaLazInuM eka junuM mApa. lAge. [ughAvI belI (rU.pra.) udAra thavuM. 0 capa- (2) se maNanuM mApa TI (rU.pra.) thoDuM. 0 cAMpavI, dAbavA (rU.pra.) lAMca mUDa puM. hIMcaNathI ghaMTI sudhIne naLa. (2) ghANInuM ApavI. phATa (rU.pra.) sAruM bhAudAra. 0 baMdha karavI bhAravALuM khAnuM, khATalI. (3) sarakaTa ke netara vagerenI (-bandha-), 0 vALI (u.pra.) ApavAnuM baMdha karavuM. 0 baMdha banAvelI eka jAtanI geLa khurazI thavI (-bandha-) (rU.pra.) apAtuM baMdha thavuM. 0bhara (u.pra.) maDha vi. [saM.] mohamAM paDeluM, mohavaza thayeluM. (2) stabdha, thoDuMka bharavI (3.pra.) laI levuM. 0o bharAvalI niSTha. (3) buddhihIna, mUrkha, bUTa, (4) gabharAyeluM (rU.pra.) Te hAthe dAna karAvavuM. (2) jemAMthI kAMI na nIpaje (5) upara na dekhAtuM aMdara sakhata rIte vAgyuM hoya tevuM tevI vAta karAvavI. mAM rAkhavuM (rU.pra.) sattA nIce maDha-garbha puM. saM.) peTamAM sukAI gayela choDa rAkhavuM. (2) AbarU khulI na karavI. 0mAM samAya teTaluM magabhAM vi . [sa.] jene garbhamAM choDa sukAI gayo (rU.pra.) ghaNuM thoDuM. 0 vALIne doDavuM (ke nAsavuM yA hoya tevI strI [gera-samajhaNa bhAgavuM) (ra.a.) jIva laI nAsavuM. bAMdhI mUThI (u.pra.) mUDhavAha chuM. [saM] durAgraha, haTha, ji , "DomeTikama.' (2) [ugharAvI karelo phALo mahe-ghA DuM. [+ juo "dhA."] zarIranA aMdaranA bhAgamAM mIka (pha) puM,na. [ + e "kaMDa."] DI DI kANe lAgelo AdhAta ke mAra [cittavALuM make mUThA phri vi. [e "Tho,-dvirbhAva prathamamAM + gu. "e" mahacitta vi. [saM] maMjhAI gayelA ke vicAra nya thayelA trI. vipra.] maThI bharI bharIne mUDhatA sI., rava na. [saM.] maDha vApaNuM mu puM. [io "ThI' UlaTI prakriyAthI "o' puMno ta. mUDha-daSTi, mUDha-buddhi, mUDhamati vi. si.] ajJAnI pra.] moTI mUThI. (2) mUThImAM vadhumAM vadhu samAya teTaluM maha-mAra paM. [+jae "bhAra.] e muddha-dhA." mApa(2) DhoranAM ghUMTaNa ane kharI vacane bhAga, [.. mUDhani strI. [saM.] pazupakSI vagerene avatAra bharo (rU.pra.) moTA pramANamAM upADI levuM. Aha . [+ saM. mA-~g] e "maTa-grAha (1).' mUDI strI. maLa dhana, paMjI, saMpatti, dravya, "kepiTala. mUhAtmA chuM. [+sa. AmAM] mUDha thaI gayela chavAtmA. maMtaravI (-mantaravI) (rU.pra.) chetarIne jhUMTavI levuM. (2) vi. mUMjhAI gayelA kema thaI makelA jIvAtmavALuM, 0 hAthamAM hovI (ra.a.) dAva hAthamAM , kabajAmAM mUrkha, bevakUpha 2010_04 Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mUDhAvasthA 13 bharata-taMtu nyAdhi mUtra-rAga puM. [saM.] pezAbane phrAI paNa prakAranA te te sUtraza vi. [saM.] pezAba lAve tevuM (auSadha vagere) mUtra-vijJAna na., mUtravidyA srI. [saM.] mUtra vize vicAra karanArI zAstra-paddhati mUDhAvasthA strI. [ + saM. avathA] nidrA taMdrA vagerethI ghe. rAyelI dazA. (2) kazuM samajhI na zake tevI mananI dazA mUtara na. [saM. sUtra, arha. taddbhava] jue 'mUtra,'[. karavuM (3.pra.) DhAre pezAba karavA. (2) baLadanI kAMdha sUcha javI. khAdI nA(-nAM)khavuM (rU.pra.) pAyamAla karavuM. [prakAranA jalAma -re thaLu AvavuM (3.pra.) nAgAI karavI. -re dIvA baLavAmUtra-virecana na. [saM.] paizAkha chUTathI lAvavAnA eka (3.pra.) ghaNI sattA heAvI, calaNu hAluM] mUtra-vaidya puM. [saM.] mUtra-vijJAnanA jJAtA vidvAna, mUtramUnara-maMdA (-ga-DhA)vi.,puM. [ + jue 'gaMduM'] bhUtaranI gaMdakI mutaravuMa.kri. [saM. mUl > arvAM. talava] pezAba karavA. bhUtarI devuM (ke paheluM cA raheluM) (-2nuM) (u.pra.) krU. UThyuM. (2) khUba DarI javuM, meM upara mUtaranuM (-moM uparaSa-) (3.pra.) nahi gAMThanuM. (ra) apamAna karavuM. vaDhANI AMgaLI upara na mUtaranuM (-uparatha-) (rU.pra.) kazA ja khapamAM na AvavuM, kazI sahAya na karavI.] mUtarAnuM bhAve, kri sutarAvavuM che.. sa. kri cikitsaka [lAvavAnI saLI sUtra-zalAkA zrI. [saM.] sUtra-mArgamAM dAkhala karI pezAba mUtra-zukra na, siM.] pezAmamAM vIryaM javAnA eka rAga mUtra-strAva chuM [saM.] hAjata vinA pezAba thayA karavAnA roga sUtrAgAra na. [+saM. mAra] jue 'mutaraDI.' mUtrAthAta puM. [+ saM. na-dhAta] sUtra aTakI paDavAnA raMga sUtraa na. [+saM. zra] jue 'trakAmla,' mUtrAvareSi puM. [+ saM. ayoSa] pezAba aTakI paDavAnA roga mUtrAzaya huM., na.[+ saM, mA-rAya,puM.] sUtrane rahevAnI peTumAMnI prAthaLI, laiMDara' prakAranA tejAba sUtra na. [saM.] pezAba, matara, zivAMchu mUtrAmya puM. [a, mUtra+ma''] mUtramAMthI thatA eka [vAnA eka re mUtra-kRSNa na. [rsa.] kaSTathI pezAba thavAnA cA aTakI paDe-* sUtra-kothaLI . [ + jue 'kothaLI.'] peDumAMnI pezAba rahevAnI zailI, laeNMDera' -kAza(-) puM. [saM.] sUpaDanA te te ekrama, "maphaoNna' mUtra-kSaya puM. [sa,] pezAbanuM pramANa ochuM UtaravAnAne puM. [aM., .] caMdra, caMdramA, cAMdA rAga sUtra-kSAra * kuM [saM.] pezAkhamAMthI thatA eka kSAra mUtra-kharA puM. [ + aspaSTa] patharIne eka roga mUna-lAiTa na. [saM,] caMdranA prakAza, caMdrikA, kaumudI, aAsnA, cAMdanI mUniyuM ja 'meAniyuM.' mUtra-gAMTha (4tha) sI. [+jue 'gAMTha.'] jue 'mUtrakRccha'mamatI (mmatI) srI. [saM, mula-fl>= prA. mughattimA] sUtra,gela, pita (-piNDa) puM. [saM.] mUtranalikA saMbaMdhI jue 'muhupattI,' graMthi mUtra-dhaha puM. [saM.] gheADAne thatA mUtrakRcchanA rega mUtra-graMthi (-granthi) sI. [saM.,puM.] jae sUtra gAMTha,' sUtra-cikitsaka chuM. [saM.] jae 'sUtra-vaidya.' mUtra-cikitsA . [saM.] pezAbano roga jevA karAtI parIkSA, 'yurina-TesTa' mUtrita vi. [saM.] sUtarI paDeluM. (2) mUtrarUpe nIkaLI paDeluM. (2) na. jae 'tra-kSAra.' sUtrIya vi. [saM.] sUtrane lagatuM mutsarga puM [+ rsa, iAEi] jae 'mUtratyAga.' mUI (mUDha) jue 'maI,' mUtrajanya vi. [saM.] mUtramAMthI utpanna thAya tenuM mUtratyAga huM. [saM.] pezAba karavA e sUtra-doSa puM. [sa.] pezAbamAM kAI paNa jAtanI roganA prakAranI asvAbhAvikatA, (ra) prameha mUtradvAra na. [saM] pezAkha nIkaLavAnuM chidra (puruSanA ziznanuM ane saunI yuni uparanuM) _2010_04 maravuM jaA 'marakanuM.' sUrakAvuM lAve.,kri, sUrI` A svarAne jaladI jaladI uccAratAM UpajatA eka alaMkAra. (saMgIta.) mUrI vi. [jae 'sUrakha' dvArA.] vive* vagaranuM, rItabhAta na samajhanAruM. (2) rasAsvAda na samajhanAruM mUrakha vi. [saM. mUrNa, arju. taddbhava] jue bhUkha.'[ jAma (rU.pra.) mATA mUrkha, mahAmkh] mUrakhAI sI. [+ gu. AI' ta.pra.] jaek khA~I' mUrakhuM vi. [+]. 'hu' svArthe ta.pra.] jue bhUkha ' sUrI sI. kAgaLiyuM, kezaleza' bharIne strI. [saM. mU dvArA] jue 'sUryAM.' mUrajhAvuM ari. cImaLAnuM, karamAvuM. (2) jharavuM. (3) khinna thayuM, nirAza thavuM. (4) gabharAvuM mArga sUtranalikA, mUtra-nalI(-LI) . [saM.] mUtrAzayamAMthI mutrakAra sudhInI peAlI naLI, 'yurethrA' mUtra-patha puM, [a,] mUtrAzayathI straRRAra sudhInA pezAbanA mUtra-parIkSA sau, [saM.] jae 'tra-cikitsA,' mUtra-pAtra na. [e.] pezA jhIlavAnuM vAsaNa bhUrata (sUrata) na, siM. mughUrta, aAM. tadbhava] sAruM mAMgalika TANuM, zubha lagna. [. karavuM, 0 mAMDhavuM (rU.pra.) sArA prasaMganA AraMbha karavA diamonds sA(sAM)cavavuM (rU.pra.) sAruM lagna sAcavI levuM] sUtra-piMDa (pi67) puM. [saM.] zuddha lehI ane mUtrane judAM sUrata (tya) na. [saM. mUrti, arvA. tadbhava] mUrti. (ra) pADanAra avayava, 'kiDanI' bI. (3) (lA.) vyakti, jaNa sUtra-mArga chuM. [saM.] jue 'mUtra-patha.' sUrata-id (-vattuM) vi. [jue sUtaOM' + gu. 'vaMtuM' ta...] Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sama mulAkAra mUrtimaMta, sAkSAt raheluM, mUrtimAna. (2) (lA.) khu, pata mUrtimatI vi., zrI. [saM.] sAkSAt rahadhArI A sUrama jue 'mArama.' matimattA zrI. [saM.] sAkArapaNuM, dhruhasvarUpe sthiti mUrti-maMta (-mata) vi. [+ saM. " mam > prA. maM], mUrtimAna vi. siM, mUrtimAt, puM.] sAkSAt dehadhArIne raheluM, sAkAra svarUpanuM, 'konkrITa' (ra.ma.) mUrti-zakSaNu na. [saM] mUrti grAnI che enI oLakha thAya tevuM, mUrti uparanuM te te cilDrana mUrti-vAda puM. [saM,] deva-devIonuM mUrti tarIke pUjana2Adhana-arcana karavuM joiye evA mata-siddhAMta mUrtivAdI vi. [saM.,puM] mUrtivAdamAM mAnanAruM, mUrti-pUja ka mUrti-vidyA srI. [saM.] jae 'mUrti-kalA'-mUrtizAstra,' AikonAgrAphI' (6.3.) muralI sI. maMdiramAM nAcanArI strI-devadAsI, muralI mUrkha vi. [saM.] buddhihIna, maMbuddhi, bevaka, akala vinAnuM, OMtTha. [.nA jAma (rU.pra.) mATA skha] mUrkha-tA ., "stya na. [saM.] bhUkhUMpaNuM, bevakUphI mUrkha-vAda puM. [saM.] bevakUphI bharakSeA bakavAda mUrkha-zirAmaNi vi. [saM.huM.] parama bhrkha, mahAmUrkha mUrkhAI srI. [+ gu. 'AI' ta...] jae mUrkhatA.' mUrkhAnaMda (-na6) vi. [+ saM. mAna] (lA.) murkha mUrkhAmI sI. saM, murtta dvArA] jue 'bhrkhatA.' mUrkhaM vi. [+ gu. '" svArthe ta.pra.] jae kha,' mUche(-7)ka vi. [saM.] mUrchA pamADanAra sUI(-I)nA sI. [saM.[ mUrchA, bezuddhi. sAta svarAnA thATa. (saMgIta.) mUrchA<-~s) strI, [sa,] mUrcchanA, bezuddhi mUrchA(chA)I strI. [+ 3. AI' svArthe ta...] jue 'f.' (ra) (lA.) vaDAI, baDAI, Apa-vakhANa mUrchA(-l)-za vi. [saM.] mUrchA pAmeluM mUrchA(-l)vasthA sI. [+ saM, vacA] bebhAna sthiti sun(-vl)juM a.kri, saM. mUI -tabhrama, paraMtu A' umerAI] mUrchA pAmavuM, bebhAna thavuM. mUrchA-rchA)vavuM pre..sakri mUrchAi(ciM7)ta vi. [saM.] mUrchA pAmeluM, bebhAna thayeluM mUl(-oN) sI. [+ gu. 'I' ta.pra.] mUrchA AvavAnA roga, (2) saMgItanA vAInA rAga 1823 e mUrta vi. [saM.] jenA AkAra hoya tenuM, mUrtimAna, 'kaeNnkrITa' (rema), 'kArpAriyala.' (ra) vAstavika, pratyakSa thayeluM mUrta-tA zrI., jnma na. [saM.] mUrta hovApaNu mUrtomUrta vi. saM. mUrta + amUrta ] dRzya ane adrazya AkAravALuM, nyatAvyakta. [.guNu-gaNita (rU.pra.) plAiDa maeNthemeTiksa' (go.mA.) mUrti zrI. [saM.] dhAtu paththara lAkaDuM hAthIdAMta vagerenI anAvelI zarIra-pratimA, pUtaLuM, mAvaluM, imeija, AiDaeNla.' (2) (lA.) rAIra, ha. (3) sAdhu-saMta mUrti-karma na. [saM.] mUrti taravAnuM kAma mUrti kathA-LA) sI. [saM.] mUrti taravAnI khAsa kriyA, (2) evA padArtha, 'kalcara' (kha,ka.ThA.) mUrti-ravi, siM.] mUrti kAtaravAnuM kAma karanAra, mUrti DhALavAnuM kAma karanAra, 'kalcarara' (ba.ka.ThA.) mUrti-jJAna na. [sa ] mUrti aAtaravAnuM tema mUrti eLakhI batAvavAnuM jJAna ke samajha mUrti-nirmANu na. [saM.] jae 'mUrti-karma ' mUrti-pUja* vi. [saM.] mUrtinI deva-kevI tarIke ArAdhanA-arcA karanAra mUrti-pUjana na, mUrti-pUjA srI. [saM] mUrtinI tarIke upAsana!-ArAdhanA-arcA karavI e mUrti-bhaMjaka (-bhajaka) vi. [saM.] mUrti tADanAra _2010_04 mUrti-vidhAna na. [rsa] mUrti-vidyA pramANe mUrti kAtaravA DhALavA vagerenI kriyA, 'kalcara' (ra.vA ) [(6.041.) mUrti-zAstra na. [saM.] mUrti-vidhAnanI vidyA, 'Aikane grAphI' mUrtividhAyaka vi. [saM.] jae 'mUrti-kAra.' sUrya-yAti strI. [saM. jyotir, ne.] brahma-rama mUrdhanya vi. [saM.] mAthAne lagatuM. (ra) uccAraNanI draSTie upalA dAMta ane tALavA vaccenA bhAgamAMthI jenuM uccAraNa thAya che te (varNa : 8 4 8 8 2 ; chu' gujarAtImAM dhanyatara che.), 'riTrophleksa' mUrdha-sthAna na. [saM.] jue 'mUrkhA(3).' [nya(ra).' sUryasthAnI vi. [saM.,puM.], nIya vi. [saM.] jue mUrdhA na. [saM.,puM.] kapALa. (2) mAthuM. (3) uccAraNanI dRSTie upalA dAMta ane tALavA vaccenA karakariyAvALA bhAga. (vyA.) mUrvAbhiSikta vi. saM. mUrdhan + atti-vijJa] jenA mAthA upara rAjA vagere tarIkenA abhiSeka thayA hoya tevuM mUrdhAbhiSeka huM. [saM. sUryena + mi-ve ] rAjA tarIkenA zAstrokta abhiSeka-vidhi mUla.(-La) ta. [saM.] vanaspati ke kAI paNa padArthanI jaDa, (2) TIkA vagere jenA upara hoya ke na hoya tevA asala gadya ke padmanA graMtha. (3) asala mUDI, kula. (4) AkAzamAMnuM 19muM nakSatra. (khageALa. )(5) vi. asalanuM, 'orijinala' (aM.sA.), 'inDijIniyasa,' (5) Adi, mukhya, pradhAna, prathama, prAimarI.' bejhika' bhUla na. [saM, mUlya>prA, muzka] kiMmata, nyachAvara, dAma, bhAva. (2) majUrInuM mahenatANuM. [. cUkavavuM (rU.pra.) majUra ke hADiyAMne rAjanuM vetana ApavuM. 0 esavuM (-baeNsavuM), * mUlavavuM (3.pra.) aMdAcha AMkaNI karavI. -le javuM (. pra.) rAjanA vetane majUrIe javuM. le rAkhavuM (rU.pra.) rAjanA vetane majUrI-kAma mATe rokavuM, pANIne mUle (3.pra.) tadna eNe bhAve] upAsanA-mUlaka vi. saM. samAsane aMte,] jenA mULamAM che tevuM, mULarUpa, jemake 'sukha-laka'-'duHkha-laka' mUla(-La)rma na. [saM.] phreMi paNa saMkhyAnuM vargamULa dhanamULa vagere zeAdhavAnuM kArya. (ga.) deva-devI mULakAkAra vi. saM. mULa (-mULA) + A] nIce nAnuM Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mala-La)kAraNa sAMkaDuM ane uparane bhAge paheluM thatuM jatuM (mULAnA ghATanuM) mUla(-La) kAraNu na. [saM.] Adi kAraNa, asala kAraNa sUla(-La) kAriA . [saM.] zleAkAtmaka gra MthamAMnI asala graMthanI te te leAkakaDI 1824 mUla(-La) keMdra (-kendra) na. [saM.] Adi keMdra keMdranA eka prakAra, 'reDila senTara' (ga.) mUla(-La) kANa puM. [x.] mukhya khaNe. (ra) kATakhUNe.. (ga.) bhUlakaNNIya vi. [saM.] mULa khUNAne lagatuM mUla(~La) khUNA puM. [+jae 'khUNe.'] jae 'mUla (2) zivAlayamAM peThiyAnI bAjumA te te bhAya mUla("La)gata vi. [saM.] mulamAM raheluM, AraMbhamAM raheluM. (2) asala svarUpanuM, muLa, mULabhUta, 'phanDAmenTala,' 'krUDa' (mana.), 'kArDinala' mUla(-La)gAmI vi. [saMpuM.,] mULa sudhI janAruM, jaDa sudhI paheAMcanAruM. (ra) mULa-bhUta, agatyanuM sUla(-La) graMtha (grantha) puM. [saM.] jenA upara TIkA-TippaNa vagere karavAmAM Ave te asala pustaka ke enA te te bhAga, 'sAsa-buka' (caM, zukala) mUla(-La) citra na. [saM.] prAthamika citarAmaNa, 'prAimarI imeija' (ma.na.) mUla(-La) cilDrana na. [saM,] cerasa dhana vagerenuM mULa khatAvanAruM gaNitanuM nizAna /--, 'reTrikala sAdhana.' (ga.) mUla vi. [saM.] caMdra AkAzamAM mUla nakSatranA tArAmAM AnyA hAya tevA samaye janmeluM. (jyeA.) mUla(-le)jI(Nya) strI. [jae 'zlI'+ gu. 'a(e)Na' strIpratyaya.] mUle-rAje AvanArI majUra sUla(-La) tattva na. [saM.] Adi kAraNarUpa padArtha 4 dranya (AkAza vAyu agni pANI ane pRthvI). (2) koI cIjanuM ghaTaka khIja. (3) zAstra ke kalAnA prAthamika siddhAMta. (4) avayava-racanAmAMnA sauthI nAnAmAM nAnA bhAga mUlataH kri.vi. [saM.] mULa jotAM, mULamAMthI, asalathI sUla(-La) tAla puM. [saM.] tritAla, tretAla. (saMgIta.) mUla(-La) trikoNa puM. [saM.] sUyaeN vagere grahonI kAI vizeSa rAzimAM sthiti, (jyA.) ['raeNzanala.' (ga.) mUla-da vi. saM.] jenuM mULa kharAkhara nIkaLe tenuM (rakama), mUla-dAra vi. [jue 'mUla' + phA. pratyaya] krimatI,mUkyavAna mUla(-La) dhAtu sI. [saM.,puM.,na.] zarIramAMnI rasa-dhAtu, mana mULa(~La) nAyaka chuM. [saM.] jaina derAsaramAMnA te te mukhya tIrthaMkara, (jaina.) kANu,'mUla(-La)~bhUta vi. [sa.] jue 'mala-gata.' [ diamonds adhikAra (pha.pra.) hakkathI prApta adhikAra, 'kaeNnDAmenTala rAiTa'] mULa) raMga (2) pu. [saM] meLavaNI vinAnA mULa asala varNa mala-gata mUla(-La)rUpa vi. [saM.] asala svarUpanI sthitimA raheluM, mUlavavuM sarki. (jae 'la'-nA. dhA.] mUlya karavuM. kiMmata AMkavI. (ra) kadara karavI.. mUlavAnuM karmaNi,, ki, mulavAvavuM che., sakri bhUta(-La) pATha puM. [+ saM.] gra MthanI mULa vAcanA, 'TrasTa' mUla(-La) puruSa puM. [saM.] sRSTinA Adi puruSa, paramAtmA, paramezvara, parabrahma. (ra) vaMza ke gotranA mukhya puruSa bhUta(-La) prakRti strI. [saM.] jagatanuM AdikAraNa manAtI puruSanI sAthIdAra jaDa prakRti. (saMjJA.) (sAMkhya.) (2) khIja zakti-jaDa temaja cetanAtmaka. (gItA.) _2010_04 mUla(-La) prata strI. [+ ja'prata.'] te te prasiddha thatA ke karAtA graMthanA jenA upara AdhAra rAkhavAmAM Anya mAMga hoya te maLa Adarza, 'eDiziyA prinsipA.' (2) chApavA mATenuM mULa lakhANa, presa-kaeNpI' mUla(-La)-baMdha (-madha) (yAga.) [saM.] e nAmanuM eka Asana. [eka (yAga.) mUlabaMdha-mudrA (-madha-) . [saM.] khAvIsa mudrAomAMnI mUla(-La) biMdu (-bindu) na. [saM.,puM.] AraMbha-sthAna mUla(-La) bhAga puM. [sa.] khoparInA pAchaLanA bhAganA eka avayava mUla(-La) vAcanA strI. [saM] jue 'mala pATha,' mULavALuM jaA 'malavavuM'mAM. mUla(-La) vidhi puM. [saM.] koI paNa saMkhyAnuM mULa zodhI kADhavAnI rIta, vAyurAna.' (ra) maLa nakSatramAM janmelA bALaka ane enAM mAbApane karavAmAM AvatA zAMti vidhi mUla(La) sUtra na. [saM.] dazavaikAlika uttarAdhyayana naMdI ane anuyAgaDhAra e cAra upAMgAmAMnuM te te upAMga. (jaina.) mUla(-La) sthAna na. [saM.] asalanuM sthAna, AdisthAna. (ra) mukhya sthAna. (3) 'mulatAna'nuM saM. nAma. (saMjJA.) bhUla-sparzI vi. [saM.,puM.] vastunA aeka aMtarane sparza karanAruM, 'raeNDikala' (A.khA.) mUlAkSa puM. [+ saM. zra] je asthira biMdumAMthI e ApelAM vartuLane kArelAM sparzaka sarakhAM thAya te asthira biMdunA mArga, raeNDikala esisa.' (ga.) sUla(-LA)kSara puM. [+ saM. akSara] mULa svara-vyaMjana, mAtRkA, kakko, 'AlphAbeTa.' (2) (lA.) AraMbha mULAkSAna na. [+saM. ajJAna] dehanA kAraNarUpa vizenI samajhanA abhAva mUlAtmaka vi. +isaM. maman + TM] mULarUpa mUlA(-LA)dhAra puM. [+saM. mAra] mULa pAyeA. (2) DUMTI, nAbhi. (3) na. gudA ane upasthanI vaccenuM manAtuM eka cakra, (yAga.) mUlA(LA)dhAra cakra na. [saM.] jue 'mUlAdhAra(3).' mUlAhAra puM. [+ saM, mahAra] mULiyAM kaMda vagerenA rUpanA khArAka [karanAra mUlAhArI vi. [saM.,puM.] kaMdamULaneA khorAka tarIke upayoga mUlAMka (mulAGga) puM, [+sa, ma] mULa AMkaDA mUlAM(-LAM)kura (malA(-LA) kura) puM. [saM.] mULanA pahelA kAMTA, (jarmablaeNkrama' (pA.go.) mUlAMga (lAka)na. [+ saM. a] mukhya avayava, bIjarUpa Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUlI 1825 avayava majurIe janAruM, majUra mULa kAraNa ja bhUla kAraNa" mUlI na. jio "la"+gu, "I' ta..) reja upara mULa kArikA juo bhUla kArikA." mUlya na. [saM.1 kiMmata, chAvara, dara, bhAva, dAma, prAisa, mULa kiMmata -kimmata), mULa kImata sI. juo kiMmata"valya' (rA.vi) (2) lA) parakha, pArakha mita mUyake vi. [sa, Ubho karelo saM. zabda maTya karanAra, mULadra (ke) ja bhUla keMdra AMkaNuM karanAra mULa keNa jao "la keNa.' mUlya-kiraNa na. [4] kiMmata karavAnI kriyA, AkaNa mULa khUNe ja "mUla khUNe mUlya-ghaTADe !. [+ juo "ghaTADe.'] kiMmata ochI thavI mULa-gata ja "mala-gata." e, avamUlyana, mUlya-vhAsa, divelyuezana' mULagarAsiyA uM. [ juo garAsiye."] vaMza-paraMparAthI mUlya-deya vi. [saM.] jenI kiMmata ApIne choDAvavAnuM hoya garAsanI jamIna dharAvatuM hoya tevA jamInadAra tevuM, "veThya-peebala' [oNpha veDacaNa' (A.bA.) mULa-gAmI e "mala-gAmI." mUlya-parivartana na. .] kiMmatamAM thatA pheraphAra, eIja mULa-zuM vi. [saM. mUjhAtamAMthI uttara padane "" jaLamUlya-patrikA sahI. [sa. na Ubhe karelo] "TikiTa' (ra.a.) vAIne prA. 4-ga-] ja "mUla-gata.' (2) krivi. mUlya-bhinnatA strI. [saM.] mUlyanuM judApaNuM, "Dikriminezana' sadaMtara, sAva, tadana, bilakula mUlya-varga kuM. [] te te padArthanI kiMmatanI zRMkhalA, "Di- mULa graMtha -grantha) juo "mUla graMthI." minezana' mULa citra ja "la citra." mUlyavAna vi. [+saM. "vAna, puM.] kiMmatI, "ebala mULa cihna jue "mala cihana." mUlya-sApekSatA sahI. [saM.] mahayanI vadhaghaTa thavApaNuM, mULa tatva ja "mUla tana." ilesTisiTI' mULa tala ja mala tAla.' mUlyasUci-cI) strI. [saM.] kiMmata ke bhAvanI yAdI mULa vileNa e mUla vikANa." mUlyarathAna-vicAra-zAstra na. [saM.] padArtho ane enA mULa dhAtu jae. "mUla dhAtu." seganA anya saMbaMdhane lagatuM zAstra, ile' mULa nAyaka ja mala nAyaka." mUlya-hAsa puM. [saM.] ja mUkyaghaTADe." mULa pATha ja e "mUla pATha.' mUlyAMka kyA) chuM. [+saM. kiMmatano AMka, bhAvane mULa puruSa ja "la puruSa." AMkaDo ke rakama. elyuezana" mULa prakRti ja "la prakRti." mUlyAMkana (myAna) na. [+saM. ana] ja e "maya-kAraNa- mULa prata ja "mUla prata." bhUSa8-Sika chuM. [saM.) uMdara mULa-phaLAu vi. jio maLa"+ "phaLa + gu. "Au' ta.pra.] mUSikA zrI. [sa.) uMdaraDI mULa ane phaLa Ape evuM sthitino divasa mUsavuM. saM. mUpa > prA. mA, prA. tatsama] uMdaraDe.' mULabahAlI sI. [+juo bahAlI.] kAyama thayAnI mULa mUsa* sI. [saM. mUva>prA. mUai] dhAtu gALavAnI kulaDI. mULa baMdha (-badhI ja "mala baMdha." (2) bIbuM, pharame, ATha mULa biMdu (binDa) e "la biMdu." [vjI mUsaLI . [saM. murakSiA prA. zariyA ] nAnuM mULa bhaMDaLa (bar3aLa) j[ juo "bhaMDaLa | zarUAtanI sAMbeluM, dastA, baro, Do muisaLI mULa bhAga ja "bhUla bhAga." mUsaLI* sI. vasANAmAM upayogI eka vAjIkaraNa LiyuM, mULabhUta e "malata.' mUsaLI-pAka jio "mUsaLI+saM.] masaLIne bhUkA mULa raMga (-) ja e "la raMga." nAkhI banAveluM eka auSadhIya cATaNa mULa-rUpa jue "mUlarUpa." mUsa . [saM. mUva-mUla-) uMdaro, musa mULa rekhA strI. [+saM] pAyAnI lITI [DanTa mULa juo mUla" [0 ukheDI nA(-nA)khavuM (rU.pra.) eka ja mULa vatana vi. [+juo "vatanI."] mULa rahIza, resipAyamAla karavuM. UkhaDI jayAM (u.pra.) asara tadana nAbuda mULa vAcanA jae "mUla vocanA." thavI. (2) avazeSa na rahe. 0 UMtAM hevAM (rU.pra) mULavAyuM na. [ ja maLa" dvArA muLADuM, maLa, maLayuM mULa kAraNa na samajhAya tevAM hovAM. (2) sthiratA hovI. mULa vidhi ja "la vidhi 0 kADhI nA(nAkhavuM (rU.pra.) nAza karaze. 0 kApanuM mULa sUtra ja bhUla sutra. (35) juo "mULa ukheDI nA(-nA)-khavuM." evAM mULa sthAna ja "mUla sthAna." (ra) niMdA karavI, khaNakhoda karavI. 0thI (u.pra.) mULAkSara ja "mUlAkSara." elainiziye.' ghAlavuM, , nA-nAkhavuM (rU.pra) daha mULAdhAra juo "mUlAdhAra." thavuM. nAM pANI (ra.a.) kiMmata vinAnuM. mAM, che mULAdhAra-cakra jue mUlAdhAra-cakra. () pahelI take. zedhavuM (rU.pra.) asala kAraNa zodhavuM] mULAMkara (mULAkara) ja "bhUlAMkara." mULa karma ja "mala karma." maLiyuM na [e "mULa' + gu, iyuM svArthe tA.] maLa ko. 115 2010_04 Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maLI 1826 muMDiyuM mULA sI. jio "mULa + gu. I' samaya.] jhINuM manamAM akaLAvuM. (2) gaMgaLAvuM. (3) kaMTALI javuM. muMmULa. (2) sADI. (3) (lA) nakAmI cIja. [seMTa jhavavuM che, sakri. mUMjhAvavuM che. apracalita che. ghATavI (.) jamADIne pitA-taraphI karavuM. (2) jAdU muM (Da) strI. [sa muver] e "muMDha1). (tuccha. karavuM. [gIlI-daMDAnI ramata kAramAM) [0 ghAlavI (rU.pra.) mAthAkUTamAM paDavuM nahimaLIndarA (-kacchA) ., ba,va, [+ja "De."] (lA.) ne kapALa (rU.pra.) kazo taphAvata nahi, enuM e maLa ki.vi. [ . e' sA. li, pra.] AraMbhamAM, zarUmAM, maMkA strI. jio "maMDakI.'' (lA.) vidhavA strI (mAthuM mULa . [saM. mUchanI 5 prA. zUjhama-] zAkamAM vaparAtuM beDAvavAmAM AvatuM mATe tucchakAramAM) kira eka lAMbA ghATanuM paMchaDAvALuM narama kaMda. [-LAnA cirane mUkA-re muM. [+ jue "re.'] mAthA dITha levA mukkAne mAra (rU.pra.) gunAne pramANamAM vadhu paDatI mUkI . [e "kaMDakaM' + gu. "I' strI pratyaya.] (tucchasA. -LAnAM pANI levuM (rU.pra.) taddana nirbaLa ane kAramAM mAthuM, maMDa. (2) (tucchakAramAM) vidhavA strI (mAthuM nAhiMmata. kaI vADIne maLe ? (u.pra.) kAMI visAta- beDAvAtuM e kAraNe.) (3) gheDA ke UMTanA palANanA mAM nahiM] AgalA bhAganuM mAzuM. (4) e "maDakA-ro." mUMgA zANA(-LA) sI. jio "maMguM + saM.] maMgAone mUkI vere chuM. [ + juo viro] o maMDakArobhaNavAnI nizALa [mIna-vrata aMDakI (4). muMgA-trata na. jio "maMga + saM.] na belavAnuM nIma, me na. [ja "ma' + ". " svArthe ta..]. (tu"zuM vi. [sa. mana dvArA bolavAnI iMdriya vinAnuM, vAcA kAramAM mAthuM. (2) jue makAnavere," "maDakIvera, vinAnuM. (2) balavAnuM baMdha karI raheluM. [ge meDhe (rU.pra.) gaMDakI" [0 teDI (ke (bhAMgI) nA(-nA)khavuM (rU.pra.) zAMtithI, cupakIthI. -ge yAra (rU.pra.) kAMI na dekhe te sakhata mAra mAro] mAra. (2) mUTha mAra]. kevi. jio "maMDa"+ gu. "kuM ta.] mAthe paDe maMga jhaTa na. [+ juo "jhADa.e nAmanI eka ramata maMDe karAvela hoya ke hoya tevuM. (2) (lA.) ratala, raDI gepuM ja "mUMguM.) moDhe devAne dUca. (2) evuM [mATe khijavaNuM herane moDhe bAMdhavAnI sIMkalI maMko vi. pu. jio "maMDa6] (tucchakAramAM musalamAna maMga kuM. tALavA upara lehI jAmavAne eka roga ma Na na. [saM. muna> prA. muMDana, tema ja "maMDavuM' + maMga puM. upalA heTha mathALe machanA be bhAga varace . aNa' kuma, hakIkate baMne eka ja vastu.] mAthAnA ne khADAvALe bhAga vALa utarAvavA e. (2) (lA) chetarAvuM e. [0 thaI javuM meM cha jao "jI. (u.pra.) cIja vastu paisA vagere lUMTAI javAM]. mUjI vi. AchA kALA raMganuM maM huM sa.kiM. [saM. mugTa->prA. muMda-] mAthA uparanA mUMjha (4) . jio "mUMjhAvuM.'] zvAsa rUMdhAvAnI kriyA, zvAsanI akaLAmaNa utAravAnuM thatuM heI) (celAne) dIkSA ApavI. (3) (lA.) mUMjhavuM () vi. raMge kAbaracItaruM ane vaLelAM ziMgaDAMvALuM chetaravuM, paisA vagere paDAvI levuM. [ADe a ra huM bhUjha puM- jie "maMjhavuM.'] moDhe kALA ane zarIre dhoLA (u.pra.) marajI mAphaka pisA paDAvI levA. celo mA vALavALo vAchaDe ke baLada | kiMjhAvuM e, amaMjhaNa (rU.pra.) pitAnI zehamAM taNAIne baMdhAI rahe ema karavuM. maMjhaNa (ca) strI. [ja e "maMjhAvuM' + gu. "aNu" ku.pra.] beThAM beThAM mAthAM mUkavAM beThAM beThAM-) (rU.pra.) ALasunI mUMjhaNuM o maMjhaDuM." mAphaka besI rahevuM] mUkAvuM karmaNi, kri. mUMDAvavuM che, maMjhavaNa (zya), - zrI. jio "maMjhAvuM + gu. "aNa" sa,ji. [vidhavA thI aNI' ku.pra.] mananI akaLAmaNa, ucATa, udyoga (2) TUMkA sI. [saM. muogi>prA. muMa] (lA) (tucchakAramAM) gUMcavaNa, mukelI mA zrI. DhAMkayA vagaranI eka prakAranI pAlakhI mUMjhavavuM jao "maMjhAvuM'mAM. hAI skI. [e "maMTavuM' + gu. "AI' kuma.] maMDavAnI majhArI . [ja e "maMjhAro' + gu. "I' pratyaya.] kriyA. (2) maMDavAnuM mahenatANuM, hajAmatanuM mahenatANuM chetInI aMdara thatI amaMjhaNa (2) kephasAMmAM zvAsa rUMdhAvA mUThAMmaNa na. jio "maMDanuM' +gu. "Ama" kRma.] jAo ne eka prakAranA roga, mUMjhAro maMDAI." (2) celA tarIke dAkhala thavA levAtI guru-dakSiNa maMjhArI sa. kaDiyA jevA eka ghATa mUkAvavuM, mAthuM jue "maMDamAM. mUMjhAre chuM. e "majhAvuM' dvArA.1 phephasAMmAM thate thAsa- mAtA chuM. e "maMDuM' + "DA.'] (lA.) dhUrtatA, ne amuMjhaNane eka roga, maMjhArI dhutArA-DA, ThagAI majhAvavuM e "majhAmAM, paraMtu 28 "maMjhavavuM ja che, A muMDA DuM. jio "maMDa' dvArA.] eka jAtanI nAnI asvAbhAvika che pADI. [bAMdha (2) devALuM kADhavuM] mUMjhAvuM akri. [saM. 6 u > prA. mu; ja.gu.mAM anu- mUriyuM vi. [saM. mufied- > prA. hima-] mAthuM nasika uccAraNa] zaMkA saMdeha ke duHkha Apattine kAraNe maMDAveluM hoya tevuM (2) (lA.) sAdhu-bAvA sI-puruSa, 2010_04 Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mRtaka bhikhArI maMdiyuM na. jio maMDa' + gu. "iyuM' vArthe ta.ka.] TheranA mAthAnuM tAlakuM. (2) eka jAtanuM anAjamAM paDatuM jIvaDuM, dhaneDuM mUhi viSe. jio "maMDiyuM.'] mAthuM muMDAvyuM hoya tevo saMnyAsI. (tucchakAramAM). (2) (lA) goLa mAthAvALe sAdo joDe mULa strI. [sa. mugii>prA. muDhiga-( takAramAM mAthe. (2) koI paNa vastune upara taraphano bhAga. (3) (lA.) vyakti, jaNa. [0 movI (u.pra.) dhakhe daI nukasAna karavuM. (2) mArI nAkhavuM. 0 halAvavI (u.pra.) nA kahevI. nIcI mUMDIe (u.pra.) zaramAIne. (2) dabAI ke zehamAM) mUMDI* vi, strI, siM. ghaTamAM...mA. muhima] mAthuM maMDA- velI strI, boDakI kI, vidhavA (tucchakAramAM) mUDuM na. [sa. muti -> prA. mudima-] mAthuM. (2)(lA) khabhe. (3) vidhavA strI (tiraskAramAM). (4) Teko ma2 ka. 5. jio 1 saMDo mANasa. (2) cele. (3) nAge bA. (3) musalamAna (tiraskAramAM.) mUDha vi. [saM. mUDha bahAra na dekhAya te rIte zarIranI aMdara vAgeluM mUDha-huM vi. [+ gu. "huM svArthe ta.ka.] jue "mIThuM." mUTha(8)vuM a.kri. [sa'. mUDha vi. dvArA] uparathI khaLyuM na hoya te rIte gumaDuM gaDa vagerenuM UpaDI AvavuM maMDhAkaDI DhI. sAme pavane jatA vahANanI DagamagatI gati mUMTAvuM jae "mavuM." mUda chuM. o "maMDe(2).' muMdara' chuM. sanA AgalA be paga vacce labaDato bhAga maMda puM. kuhADe vAMsale pAvaDe vagerenA pAnAne mathA- LAne jemAM hAtho khesAya che te) bhAga mRkSo-yaMtra (-catra) na. [saM] pArAnI bhasma banAvavAnuM mRdaMganA AkAranuM eka sAdhana. (vaidaka) mRga na. [45] pazu sAmAnya. (2) haraNa, (3) mRgazIrSa nakSatra, haraNI. (khagoLa.) mRga-kaMdharI (-ka-dharI vi. [saMpuM. haraNanA jevI kAMdhavALuM mRgacarma na. [saM.] haraNanuM cAmaDuM [bharaNa-poSaNa mRgacaryA zrI. [saM.] haraNanI mAphaka karavAmAM AvatuM mRga-jala(La) na. [sa.] jhAMjhavAMnAM pANI, marIcikA. [snAna (rU.pra.) aDadhuM paDadhuM nAhavuM e. (2) saMpUrNa azakayatA]. mRgatRSNa cI. [saM.] mRgajaLa. (2) jhAkaLa mRganayanA zrI. [saM.3, -nI strI. [+gu. "I' svArthe pratyaya] haraNanA jevI AMkhavALI strI, mRgAkSI mRga-nAbhi strI. [sa. . strI.] haraNano . (2) (lA.) kastUrI mRga-5ti muM. [saM.] siMha, sAvaja [puruSa, (kAma.) mRga-puruSa chuM. [saM.] kAmazAstramAM jaNAvelo eka prakArane mRgamada kuM. siM.] kasturI mRga-sukA arI. [saM] hatheLInAM AMgaLAMnI madadathI karAtI eka AkRti .pra.) zikAra karavo-khelA] mRgayA . [saM.] zikAra karavo e, AkheTa. [0 ramavI mRgayAgamana na. siM.] zikAra karavA javuM e mRgayA-vihAra 5. [saM.] zikAra karavo e, zikAra-khela mRgayu chuM. siM.] haraNano zikArI, pArAdhI, vyAdha mRgarAja puM. [4] ja e "mRga-pati.' mRga-rega kuM. [4] cheDAne thato eka vyAdhi mRgalAMchana (-lAina) na. [4] haraNanuM cihana ke AkRti. (2) pR. caMdra, mRgAMka mRgaliyuM na. [ja mRgaluM' + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] nAnuM mRgaluM, haraNa, maraghaluM ( [maraghalI mRgalI strI. [o mRgaluM+. "I' strI pratyaya.] haraNI, mRga-6 na. siM. mana + gu, "huM" svArthe ta.pra.] haraNuM, haraNakuM, maraghaluM. [bharatanuM mRgaluM (u.pra.) pALeluM khUba vahAluM prANI mRga-lekhA strI. [saM.] caMdramAmAM dekhAtI mRganI AkRti mRgale muM. jio "mRga-luM.'] nara haraNa, maragho mRga-locanA sI. [4], -nI strI. [+]. "I' apratyaya svArthe.] e "mRga-nayanA" mRga-vyAdha chuM. [saM.) zikArI. (2) AkAzamAM mRgazIrSanA tAraka-samUhamAMnA trAMsA traNa tArAonI sIdhI lITIe kAMIka agni khUNuM tarake dekhAto vadhu prakAzita eka tAre, nakSatrane tAre, rudrane tAre. (ja, khagoLa) (saMjJA) mRgazAvaka na. [sa,5.3 haraNanuM baccuM mRgazira na. [saM. degrivAranuM ], mRgazIrSa na. [saM.] AkAza mAMnuM pAMcamuM nakSatra, (ja, khagoLa,) mRgAkSI strI, [saM. mana+ akSi, ba.vI. mRgAkSa + saM. huM strIpratyaya] juo "mRganayanA." mRgajina na. [+[.. manana] jae "mRgacarma.' mRgA-na (- ) strI. [sa. mRA-nAnA dvArA + gu, "I' rIpratyagna.] e mRganayanA." (padyamAM.) mRgAvarta puM [+ saM. -varta] e "mRga-roga." mRgAMka (mRgA) 5. [+ saM. ra ] haraNanA jevA lAMchanavALa-caMdra, mRga-lAMchana ['phITa' " hisTIriyA mRgI RI. [saM.] haraNa, maraghalI. (2) phephasAMne rega, vAI, mRgI-mudrA strI, si.] tAMtrikanI eka mudrA. (taMtra.) mRgI-vAyu puM. [saM.] jue "mRgI(2).' mRgeMdra (mRgendra) puM, [+saM. zadra siMha mRyuM. saM.ziva, zaMbhu, zaMkara, mahAdeva, hara. (saMjJA.) mRtAnI strI, siM.] zivA, pArvatI, umA, gaurI. (saMjJA.) mRNAla na. [saM.] kamaLanI DAMDI, kamaLa-taMtu. (2) vIraNa maLa, vALa, uzIra mRNAla-taMtu (-tatva) puM, mRNAlasUtra na [sa.] kamaLa-taMtu mRNAlinI, mRNAlI strI. [saM.] kamaLane choDa, nalinI, kamalinI [mR-maya vekavipaka rUpa mRNamaya vi. [sa.] mATInuM, mATInuM baneluM, mATI-rUpa. mRtaka vi. [saM.] maraNa pAmeluM. (2) maranArane lagatuM, (3) 2010_04 Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mRta maraNa nimittanuM (takI.) (4) na. maDaduM, (5) mRtAtmA mRta vi. [saM.] maraNa pAmeluM, prANa-rahita thaI gayeluM. (2) na. mRtyu, maraNa mRtakapa vi, siM.] lagabhaga maryAM jevuM thaI gayeluM mRtaka-sena strI, [+ jae 'seA' (t saM. rASTra prA. senDjha) teramA divase ghaTa-kriyA vakhate mRtAtmAne uddezI dAna mATenI zamyA ['kRttikA.' mRtakA (mRtyakrA) strI. [saM. mRttiA, aryAM. tAva] jaA mRta-garlse puM. [sa.] mAtAnA garbhAzayanAMnA ke emAMthI nIkaLelA maraNa pAmeaA garbha mRta-jAta vi. [saM.] mAtAnA garbhAzayamAM mareluM janmeluM mRta-deha puM. [saM.] jemAMthI prANa UDI gayA che tenuM zarIra mRta-dharmAM vi. [rsa.,puM.] maraNa-dharmavALuM, nambara mRta-patra huM, [saM.,na.] saranAmA vinAnA ke kheATA saranAmAvALA pAka karelA ane TapAla simAM naSTa karavA rakhAtA patra, DaeNDaleTara.' (2) maraNanuM pramANapatra, Detha-sarTiphikeTa' mRta-piMDha (-piNDa) puM. [saM.] hiMduenAM maraNa pAmelAMnI zrAddha-kriyA nimitte mukAtA mATe bhAge ghauMnI kaNakanA te te nAnA pIMDA 1828 mRSA-vacana mRtyu-bhavana na. [saM.] janmakuMDalImAMnuM AThamuM ghara. (yA.) mRtyu-maya vi. [saM.] maraNathI bhareluM mRtyu-mImAMsA (-mImAsA) srI. [saM.] mota thavAnAM kAraNe| vizenI carcA-vicAraNA mRta-prAya vi. [saM.] jue 'mRta-kapa.' mRtavatsA vi., zrI. [saM.] jenuM vADuM maraNa pAmI gayuM hAya tevI gAya. (2) accAM maraNa pAmyAM hoya tevI sra mRta-saMjIvanI (-sa-jIvanI) strI. [saM.] maraNa pAmelAMne jIvana ApI zakanArI oSadhi ke vidyA aspRzyatA mRta-sUtaka na. [saM.], mRtazauca na. [+saM. -zauya ] hiMduemAM maraNa pAmelAMnI pAchaLa pALavAmAM AvatI [Asana, zakhAsana, (paiga.) mRtAmana na. [+saM. bhAsana ] e nAmanuM ceAganuM eka kRttikA zrI. [saM.] jamInamAMnI mATI, maTADI kRttikA-pAtra na. [saM.] mATInuM vAsaNa, mRtpAtra kRttikAmaya vi. [saM.] mATI-rUpa, mATIthI baneluM mRtpAtra na. [saM, mRtyu + pAtra, saMdhithI) jae 'mRd-bhAMDa.' nRSiM (bhRpiNDa) puM. [saM. nRv + fqTa, saMdhithI] mATInA pIDA ke leAMDhA [maiyata, 'tha' mRtyu na. [saM.,puM.] maraNa, nidhana, avasAna, dehAMta, mAta, mRtyu-kara vi. [saM.] meAta upajAvanAruM. (2) puM. maraNa-verA, Detha DeTA' ['mRtyu-SaDaTaka.' mRtyu-khaDATaka na. [saM. mRtyu-TavR, mAtra 1 >] jae mRtyu-gIta na., -tA strI. [saM.] maraNa thaye gavAtA mara" siyA, elejI' (maM.ja.) [te te cihna mRtyu-ghaMTa (-ghaNa) puM. [saM.] (lA.) maraNanI agamacetInuM mRtyudaM (daNDa) puM. [saM.] metanI sajA, dehAMta daMDa, prANadaMDa, 'kepiTala panizamenTa,' senTensa oNpha Detha' mRtyu-patra huM. [saM.,na.] meAtanA samAcAranA kAgaLa, kALAkhaDI. (2) vasiyatanAmuM, 'vila' (ma.sa.) mRtyu-bhaya puM. [saM.,na.] meAtanA Dara, maraNanA bhaya mRtyubhaMjakAsana (-AjakAsana) na. [+a. maLa + mattana] e nAmanuM ceAganuM eka Asana, (zaeNAga.) _2010_04 mRtyu-yAga puM. [sa,] mRtyu thAya tevI paristhiti. (1) jyAtiSamAMnA eka bhayaMkara gaNAtA avoga. (jyeA.) mRtyu-lekha puM. [saM.] maraNa pAmelAnA agnidAhanA ke dATavAnA sthAna najIka ke upara karelA AMdhakAmamAM maraNa pAmanAra vyakti vizenuM utkIrNa lakhANa. (2) jue 'mRtyu-patra (ra).' [- pRthvI mRtyu-leka yuM. [saM.] maraNu-dharmavALAM prANIonuM jagata mRtyu-viSayaka vi. [saM.] motane lagatuM mRtyu-verA puM. [ +jue vera."] jae 'mRtyu-kara(ra).' mRtyu-zayyA strI. [saM.] maraNa-pathArI mRtyu-SadraSTaka na. [saM. vaN ( > haiM ) + Reh] vivAha mATe varjita gaNAtA eka khAsa samaya, khaDASTaka (meSakanyA, tulA-mIna, mithuna-vRzcika, makara-siMha, kuMbha-karka ane vRSabha-dhana eene paraspara '' ane 'ATha' saMbaMdha che.) mRtyu-sUtaka na. [saM.] jae 'mRta-sUtaka.' mRtyu-staMbha (-tamsa) puM. [saM.] pALiyA, 'hIrA sTAna' mRtyu-sthAna na. [saM.] je sthAna upara maraNa thayuM hoya te sthAna. (2) jue 'mRtyu-bhavana.' mRtyuM-jaya (mRtyu-jaya) vi. [saM.] mRtyu upara vijaya meLavanAra, amara. (2) puM. mahAdeva, ziva, zaMbhu, zaMkara mRtyuMjaya-maMtra (mRtyu-jaya-mantra) puM. [saM.] nRthvR thAmaddethI zarU thatA mRtyu upara vitha meLavatA manAtA ziva maMtra mRdaMga (mRdaOM) na. [saM.,puM.] pakhAvaja, pakhAja (DhAla jevuM sAMkaDuM lAMbuM ziSTa gAna sAthe pratyeAnatuM vAgha), muraja mRhu vi. [saM.] karyuM, suMvALuM, narama, mulAyama, kAmaLa mRdu"kAya vi. [saM.] phAmaLa zarIravALuM, molaka' (pANI) (na.de.) (kAcalAmAM thanAruM te te prANI) [kaNApaNuM mRdutA strI.,-1 na. [saM.] mRdupaNuM, bhAva, kAmaLatA, mRdubhASI vi.saM.,puM.] kAmaLa zabdA khelanAruM. (2) madhura-bhASI [(svara.) mRdumadhyama vi. [saM.] khAra svaramAM eka vikRta mRdula vi. [x.] jae 'mRdu,' mRdula-tA zrI. [saM.] jue mRdutA,' mRduSaja puM. [saM.] khAra mAhene eka vikRta svara, (saMgIta.) [peTarI' (ha.gaM.zA.) mRAM (-bhANDa) na. [saM.] mATInuM te te vAsaNa, mRtpAtra muThThI, +-aa sI. [saM.] drAkSa, dharAkha (sapheda) sudha zrI. [saM. mR ] yuddha, laDAI, 'vara' mRtmaya jaA bhRNmaya.' [pada tarIke, jae nIce.) mRSA kri.vi. [saM.] asatya, jaThuM (gu. mAM, samAsanA pUrve tRSA-dRSTi srI. [sa,puM.] jae mithyA-daSTi.' mRSAbhASI vi. [saM.,puM.] jaeka mithyA-bhASI,' mRSA-vacana na. mRSA-vAda puM. [saM.] jaOM kheAlavuM e, Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mRSAvAditA 129 madha-ghaTA asatya bhASaNa mekhalIla chuM. [sa.] brahmacArI mRSAvAditA strI. [saM.] jUThuM belavApaNuM mekhalI* sI. saM. mevasthA + gu. "I' svArthe strI pratyaya. mRSAvAdI vi. sa. puM.] jaTha belanAruM, bicAbhASI kaTibaMdha, karaghanI meM' (e) puM. saM. megha>prA. me] varasAda, vRSTi, medha mekhale pR. pi [lA(2)." meM ! [.] aMgrejI varSane pAMcame mahinA. (saMjJA.) mekhaLa ,na, -LA strI. [saM. meMar sI.] juo mekhameIapa kuM. [.] khAsa karI nATaya Agere mATe ke mekhAMtara (khAtara) na. [sa. miSA + aMtara =mittara] zaNagAra nimitte mAtAnI TApaTIpa bahAnuM. (premA.) [nAnI khIlI meIkara chuM. [aM] mAla banAvanAra, mekara' ekhiyuM na. jio mekha+ ga. "thayuM' svArthe ta.ka.] meila paM., sI. [.] TapAla, DAka, pAsTa. (2) DuM mekhiyuM na. jio khuM"+gu. "chayuM svArthe ta. pra.] jao "meila Tregna." (3) e "meila sTImara." juo "mekha." meIla-gADI sI. [+juo gADI."] o "meIla-Ina." mekhiyuM vuiM. [ja mekha + gu. IyuM' ta.. ], mekha meIlanTa ina zrI. kiM.] TapAla laI janArI-lAvanArI vi. [+gu. "I' ta.pra.] aphINa, aphINanuM baMdhANI. AgagADI nazAmAM cakacUra meIla-vAna chuM. [+ aM] TapAlane relagADInA Dabbo mekhIra (meHkhI) sI. [sa. maNivI) bheMsa, DoLuM meila-bATa jI. [ + aM.1 TapAla laI janArI-lAvanArI mekho rUpiyA 5. jio "mekhI"+ "pi.1 vacamAM nAnI AgabeTa, nAnI "meila-sTImara' khIlI mArelI hoI khoTe thayele rUpiyo meilasTImara strI. [.] TapAla laI janArI-lAvanArI mekhuM na. aphINa meTI AgabeTa memekha na. [saM. meMgho] AMkhanA palakArA vinA Akho mekara' chuM. eka prakArane gAmaDiyo Ubho pheMTa ke pAghaDI, sthira rAkhavI e [jo mekara (mekara) vi. [e.] banAvanAra meganI sI. [hiM. meMganI] gheTAMnI hagAra, gheTAMnI lIMDIone mekSaNa na. cATa, Doyo, lAkaDAne kaDache. (premA.) megama chuM. gheLo kahe me' jI. [saM meSa ] meSa rAzi (paraMtu "mInamekha' e megala-La) (maMgalaLa) puM. [saM. ma-14mAM "1" sacavAye rU.pra.mAM ja atyAre vaparAya che.) prA. mA-4] (mada jharato hoI, hAthI, gaja, kuMjara mekha . phi.] aNIdAra khIlI, khIlo, khUTa. (2) megAni puM, na. [aM] dUra sudhI avAja pahoMcADavAnuM khIMTI. [ kekavI, 0 mAravI (3.pra.) bahAdurInuM kAma bhaMgaNuM [dArUgoLa karavuM. 0 besavI (-baeNsavI) (u.pra.) vilaMba thavo. baTa megejhina na. [.] sAmayika pustikA, (2) dArUkhAnuM, DAnI mekha (u.pra.) ThIMgaNI strI, senAnI thALImAM megnAkAryo chuM. [4] hakkano paTTo ke paravA. (2) leDhAnI mekha (rU.pra.) aghaTita kalaMka] rAjAne AjJA-patra mekhacuM na. jio khara' dvArA.], dIvI strI. [+juo megniTe . aM.] eka prakArano khAsa banAvelo DAIne dIvI.] jamInamAM UbhA besAtI be bAja cATavALa meniphAiga (-phAi8) vi. [aM.] kada karatAM vadhArIne [sAMdha batAvanAruM (kAca, "lAsa.) [DiyA mekhama (mya) strI, bhIMtanuM mULiyuM, bhIMtanI jamIna sAthenI megniphikezana na. [.] kada karatAM vadhAre batAvavAnI mekha-mAra vi. [ja mekha+ "mAra.'), 0mAM vi. meneTa . na. [aM] lohacuMbaka [khanija [+juo "khAM' (vaphA. khAna)], mekha-mAru vi. [+ megneTAITa na. [aM] eka prakAranuM dhAtu jevuM caLakatuM ja "mAravuM' + gu. "G" ka.pra.1 (lA) parANe kAma lenAra. meneTika vi. [e.] lohacuMbakane lagatuM, lehacuMbakanI (2) bahu kanaDagata karanAra asaravALuM (phiTa). mekhara (-zya) sI. (saM. melA dvArA jaI meneTijhama na. [aM] lohacuMbakano kheMcavAnA guNa mekha-rAzi chuM. [sa. megha> mekha + saM, rift + gu. iyuM meneziyA na. [e.] jamInamAMthI nIkaLatI eka upa-dhAtu ta. pra.] (zizna mATe "lathI zarU thatA gu. zabda apazaws meneziyama na, [.] kSAravALI mATInI eka dhAtu hAI enI "a-la-I' akSarovALI rAzine gaNI) puruSanI megha . [saM.] varasAda, vRSTi. (2) vAdaLuM. (3) saMgItanA idriya, zina, liMga | mukhya che rAgamAMno eka rAga. (saMgIta.) mekhalA(-LA) sI. [] dorI, kaMdore, (3) karatI vartuLAkAra megha-kaMThIluM (-kaThIluM) vi. [+. 40x + gu. "iluM? ta...] rekhA. (4) myAna upara vIMTavAno paTTo. (5) pahADa-parvata- meghanA gaDagaDATa jevA gherA avAjavALuM, pahADI kaMThavALuM -DuMgarane pharatA madhya bhAga. (1) yajJakuMDane pharatI karAtI megha-aMka (kha) muM. [1] vAdaLAne te te TukaDA. (na.) mATInI pALa meghagarjana na., -nA sI. [3] medhano gaDagaDATa. (2) mekhalA-baMdha (badha) . si.] brAcArIne muMja-mekhalA meghanA je gaDagaDATa ke vere prabaLa avAja bAMdhavI e. (2) rati kalahamAM nAyakane kaMdarAthI bAMdhavAnI megha-gaMbhIra (-gambhIra) vi. [4] meghanA gaDagaDATa jevuM deruM kriyA. (kAvya) megha-ghaTa strI. [saM] vAdaLAMonuM jhamI rahevuM e, mevA. dAvI 2010_04 Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ meru' 1830 (nA.da.)methale puM. [+ gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue megha(1)." (padmamAM.) megha-varaNuM vi. [+ jue 'varaNa' + gu. ''' ta.pra.], medhavaNaeN vi. [a,], -hyuMM vi. [+ saM. vaLe + gu. 'F*' ta.pra.] vAdaLanA jevA kALA raMganuM megha-caMdaravA DaMbara [caMdanI, megha-dhaTAnuM vistaraNa metha-caMdarave (candara veA) puM. [+ jae 'caMdarave.'] vAdaLAMrUpI megha-cApa na. [seM.,puM.] medha-dhanuSa megha-chaMda (-79) puM. [saM. meghajDanTsa na.] ke. ha. dhruve naveza kareleA e nAmanA eka chaMda. (ke.ha. dhruva) [(nA.6.) megha-chAMyaDI skrI* [+jue 'chAMyaDI.'] vAdaLAMnA chAMcaDe megha-chapuM. [+jue jI" mAnArthe meSa, varasAda mela-yAti strI. [+saM. kottir, na.] vIjaLInA prakAza, vidyutprakAza meghadarzana na. [saM.] varasAda ke vAdaLAM dekhAvAM e megha-dhanu,05,0Sya na. [saM. megha-nur,-] iMdra-dhanuSa, megha cApa meghadhArA strI. [saM.] varasAdanI dhAra, menI zeDa meghadhArAndaSTi strI. [sa.] (lA.) cAre bAju sarakhI rIte jovuM e methati puM. [saM.] 'meghagarjanA.' megha-nAtha puM. [saM.] iMdra [eka putra, iMdrajita. (saMjJA.) megha-nAda puM. [saM] jae medha-garjanA.' (2) rAvaNanA megha-paTala na. [saM.] vAdaLAMonuM paDa, meghadhaTA, meghADaMbara metha-pati puM. [saM.] jue 'medharAjA.' megha-malAra (-malAra) puM. [+jue malAra.] medhanI saMpUrNa chAyAvALI malAra rAganI taraja. (saMgIta.) megha-ma'85 (-maDapa) puM. [sa.] hiMdu prAcIna paddhatinA vAlayanA ghUmaTavALA sabhA-maMDhapa. (sthApatya.) megha-mahala(-La) (-maNDala,-La) na. [saM.] pRthvIne dezane raheluM vAdaLAMonuM rakhAtuM ke ati dUra thatAM na dekhAtuM te te paDa megha-mAla strI. [saM. megha-mAjA], -zA(-LA) sI. [sa.] vAdaLAMonI hAranI hAra, kArdabinI megha-motI na. [+jue maitI.] eka kAlpanika prakAranuM mAtI (ke je AkAzamAM ja hAya che/ane adharathI ja devA uThAvI le che ema manAya che.) meghayaMti (-yanti) puM. [saM, mela dvArA] kRttikA nakSatranA cha tArAomAMnA eka e nAmanA tArA. (saMjJA.) meghayaMtikA (-cantikA) zrI. [saM. mela dvArA] varSA samayanI kahevAtI e nAmanI eka maThThAmata devI, (saMjJA.) methara-vA puM. (saM. megha dvArA] dhummasa ke jhAkaLathI jamIna upara dhAsamAM namatAM jalabiMdu (e caiAmAsuM pUruM thayAnI nizAnI batAve che.) megharasa puM. [saM.] varasAdanuM pANI medha-rAga puM. [saM.] jue 'megha(2).' metha-rAjA puM, baMne saM. chatAM samAsa gu,, saMmela-na), nya puM. [saM. degf>prA. ] varasAda (mAnArthe) meghala puM. [saM. + gu, 'la' svArthe ta.pra.] jae megha(1).' meghalI vi., strI. [jae 'meluM'+ gu. I' pratyaya.] vAdaLanI ghaTA AkAzamAM chavAI gaI hoya tevI (rAtri) meluM vi. [+gu. 'huM' na.pra.] vAdaLa chavAI gayA hai. tevuM _2010_04 meghavALa puM. pahelAM aspRzya gaNAtI hatI tevI vaNakara harijana kAma ane enA puruSa. (saMjJA.) megha-zakala puM. [saM.] jue 'megha-khaMDa.' (gA.mA.) megha-zIla vi. [aM.] vAdaLAMvALuM. (tA.da.) meghalzyAma vi. [saM] vAdaLAnA raMga jevA gherA raMganuM, gherA dhummasa jevA kALA raMganuM megha-sAraMga (-sAra) puM. [saM] megha rAganI sAraMganA mizraNavALI eka taraja. (saMgIta.) meghADaMbara (Dakhara) puM.[+ saM, mAr] vAdaLAMonuM ekadama caDI AvavuM e, dheAraMbheA. (ra) meghanA gaDagaDATa, megha-garjanA, (3) (lA.) na. rAjA upara dharavAnuM aneka saLAe vALuM chatra. (4) hAthI uparanI chatrIvALI beThaka meSAdhipa puM. [+ saM, RSiva] paurANika draSTie puSkarAvartaka vagere medhanA adhipatiomAMnA eka meghAvaraNu na. [+saM. mAvaLa] vAdaLAMonuM paDa, meghaghaTA meghAvali(-lI, Li,*LI) srI. [sa.] vAdaLAMonI hAra medhAsana. [+ saM. atra] paurANika mAnyatA pramANe eka cAMtrika hathiyAra ke je katAM varasAda varasavA maMDe meghAMbara (meghAmbara) na. [+suM. ammara] vAdaLAMrUpI vasa maeNca puM., strI, [aM.] krikeTa vagerenI harIphAIvALI ramata mecaka vi. [saM.] kALA raMganuM. (ra) gherA vAdaLI raMganuM. (3) kuM. mArapIinI AMkha mecakuM na. [jae mekhavuM',- vyatyayathI] jue 'mekhacuM.' (ra) (lA.) rUpALuM cheAkaruM [DAMga meca puM. [jue 'mecakuM.'] (lA.) meTI lAkaDI, sepTe, meja" na. [kAra] khAnAMvALI ane cAra pAyAnI jenA upara rAkhI lakhAya tevI mAMDaNI, '2(0)khala.'(ra) saDhanA pIMchAthI chateDI sudhI laTakAveluM kaMpIvALuM DharaDuM. (vahANa.) mejara na. pArasIonI dharma-kriyAmAM vaparAtuM eka phaLa, (pArasI.) [rakhAtI dainaMdinI, aeka-DAyarI' mejanvAyarI zrI. [jaemeja' + saM.] Tebala upara mejata puM. minArA meja-peAza puM. [kA.] Tebala upara pAtharavAnuM kapaDuM meja-khAna puM. [kA.] atiSi, parANeA, mahemAna, mijakhAna mejabAnI strI, [phA] parANAgata, mahemAnI, mijamAno mejara. (maeNHjara) puM. [ara. mahajar], kAe ApeluM pheMsalAnuM lakhANa. (2) ghaNI sahIovALI arajI maeNjara' vi. [aM.] pukhtavayanuM, (2) puM. lazkarIone eka hATTo ('kaeNpTana'thI uparanA darajajAne, amaladAra) maeNjara janarala puM. [aM.] lephTananTa janaralathI UtaratA darajajAnA amaradAra mejaranAmuM na. [ja e 'mejaraO' + 'nAmuM.'] jue 'mejara.1, mejaruM na. medanI, ThaTha, mANasAnA samUha, (ra) AbhaDavA Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mejika 181 maNiyA janArA DAghuonuM ToLuM meTala 5. [] caMdraka, cAMda mejika na. [.] jAdu, (ra) vi. jadune lagatuM. meTalisTa li. jeNe caMdraka meLavyuM hoya te mejika-lenTarna na. [aM] jAduI citro batAvavAnuM phAnasa meTa-hAusa na. [aM] gAMDAone rAkhavAnuM makAna vATanuM yaMtra meTA-kAma na. [ja e meDa'+ "kAma. makAnamAM mALa mejika vAyara chuM. [.] eka prakAranI AtazabAjI caNAvavAne lagatuM kArya siMbaMdha rAkhanAruM, dAktarI mejika venDa strI. [.] e nAmanI eka aMgrejI 2mata meDikala vi. [.] pAzcAtya davAo ane cikitsA sAthe mejisTreTa kuM. [aM.] jae mAjisTara' (jadArI meDikala ejhAminezana zrI. e.1 dAktara thavA mATenI nyAyAdhIza), parIkSA [uparI dAtara meriTI . [] bahumatI meDikala ophisara chuM. [.] elopathIne lagatA davAkhAnAne mejha . pezAba, matra, (pArasI.). meDikala koleja sI. aM.1 elopathIne lagate abhyAsa meTa sI. eka prakAranI sapheda mATI. (2) maDiyA prakAranI karAvanArI ucca kakSAnI mahAzALA jamInanA piTALamAMthI nIkaLatI khUlatA pILA raMganI maTeDI meDikala TesTa sI, [e.] daradIno dAktarI tapAsa meTaNa vi. jio eTaluM + gu. "aNa" katRvAcaka kapri.] meDikala kula sI. [.] elepathIne lagato atyAsa maTADanAra, TALanAra, dUra karanAra karAvanArI madhyama kakSAnI zALA eTaNahAra vi. jio meTavuM' + gu. "aNu kriyAvAcaka meDI sI. jio "meDe'+gu. "I' pratyaya] makAna ka... apa. dui vi. pra. + saM. "jAra- prA. mAra] uparane mALa. (2) agAsI. (3) meDIvADuM makAna jao eTaNa" (ja.gu.). meDI-mahelAta (-melAta) sI. [+jao "maholAta.] meTara DI. aM.1 vasta, bhautika padArtha. (2) bAbata, viSaya. mALavALuM bhavya makAna (3) chApakhAnAmAM kai mATenuM lakhANa meM . [pra. medana-] makAna uparanuM mALiyuM ke mALa meTaniTI hema na. [saM] prasUtigRha, suvAvaDa-khAnuM meDha' pR. [prA. tatsama lAkaDAne nAne dAMDA. (2) meTala sI. [] dhAtu, (2) rastA upara nAkhavAmAM khaLAmAM vacce UbhI karelI thAMbhalI. (3) lAkaDAmAM paDatuM AvatI kAMkarI [gherI mArga IyaLa jevuM eka jaMtu. ( na. khetaramAM cheDI dIdheluM anAja meTala-ra8 . .1 kAMkarI nAkhI dabAvIne banAvelo meDha2 (-) jhI. jio je.'] dhANI meTavuM sAdi. [ja e "maTanuM" enuM che. rU5] nAbuda karavuM, meDha 5. vepArIne madada karanAranI eka aTaka (amadAvAdananA nirmaLa karavuM vaDanagarA nAgaramAM) ane ene puruSa. (saMjJA). meTaphijhiksa na. [.] sRSTinA mULa kAraNa vize vicAra meDhaka puM, na. [ja meTa' + gu. "ka" vArthe ta...] ApatuM zAstra. (2) adhyAtma-zAstra lAkaDAne dAMDe. (2) na, gamANa meTAmorjika . [aM] e nAmane eka prakArano khaDaka meDhaka ja meDaka.' meMTinA zo paM. [e.1 divase strIo ane bALake mATe meDhavavuM sakri. sarakhAvavuM, meLavavuM, mukAbalo karaze. sinemA dekhADavAne kAryakrama maDhavANuM karmaNi, .i meDhavAvanuM che, sa.ki meTana strI. [aM.] hospiTala vageremAMnI mukhya narsa meDhavAvavuM, meDhavAvuM ja e "meravavuM'mAM. meTrika vi. [.] jemAM mITaranuM dazAMza mApa mukhya che mehAre . [ja meTa" dvArA.] khaLAvADamAM darabAra ane tevI (mApana-paddhati) maja m bhAgavALo pAkane gale meTrika vi. [aM] mAdhyamika zALAnI chellI parIkSA meDhA-zita-zarsi,sagA-gya), gIrI. jao "maraDAgi.' uttIrNa karI hoya ke karavAnI hoya te kakSAnuM melI strI [jae "mehUM' + gu. "I ' satIpratyaya.] juo meMDhI." meTika paddhati sI. jio meTrika"+ saM], meyika rIta meDhe na. (saM. me- pu. mA. madruma-] juo . (-tya) strI. [+ juo rIta."], meTrika sisTama strI. [aM. meDha puM. e metuM] juo "me. dazAMza-paddhati, simala sisTama' [karI hoya tevuM meTa na. [saM] puruSano jananendriya, zizna meTikyuleiTa, re vi. (aM.maeNTrikanI parIkSA uttIrNa meta-thI-phUTavuM. caNAnA loTamAM masAle meLavI banAvelI meTrikyulezana na. [4] maeNTrika kakSA sudhI abhyAsa eka vAnI. (2) be traNa jAtanI dALane bhUko karI banAmeTonama na. [aM.] sagItamAM tAlanuM mApa karanAruM eka vilI vAnI. (na.mA.) jAtanuM yaMtra, tAlamA5navaMtra [zaya-mApaka yaMtra metANa . paDAva, chAvaNI meTo-mITara na, [] garbhAzayanuM mApa levAnuM yaMtra, garbhA- mete ki.vi. [care.] meLe, jAte mehaka chuM. (saM.) deDako metha-jUTa ja meta-kUTa." meka-doDha (daMDa) sI. [+jao deDa.'] deDakA jevI methaDa sI. [aM] paddhati, rIta, mArga, prakAra dhImI gati. (2) e nAmanI eka ramata methabe (metho ) pR[ja methI + "AMbe."] methImekI zrI. [+ . "I' strI pratyaya] deDakI vALo tIkha murabe (na.mA.) meTama strI. [.] aMgreja strI. (2) mAnavaMta satI methiyA puM, ba.va. [ e methI' + "gu. "yuM? ta..] DAMgara 2010_04 Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ medhiyA sAMkaLI 187ra menTala J mAM maLatA methI jevA dANa medha j[saM.] yajJa, yAga. (2) yajJamAM apAto bali methiyA sAMkaLA sI. [+juo "sAMkaLa.] methInA dANA medhana na. [4] traNane che temaja sApha karo e (vADha jevA pArAnuM DekanuM eka ghareNuM [vagerenAM athANAM kApanI eka cikitsA). methiyAM na., ba.va. jio "methiyA.'] methI caDAvelAM karI medha-zAstra na. [saM.) yajJa-saMbaMdhI vidyA methiyuM na. [ja mithiyA.'] methI caDAveluM koI paNa medhA rajI. [sa.] tIvra buddhi, TelanTa' (vi.ka) (2) dhAraNa. prakAranuM athANuM zakti, "memarI' (da.bhA.) methileITeDa spiriTa juo 'mithileITeDa spiriTa. medhA-janana na. [4] buddhi utpanna karavAnuM kArya, buddhimethI cI. [saM. memi hoI methInI hastI] eka prakAra ne vikasAvavAnuM kArya (nA.da) nI saheja kaDachI bhAjI ane enAM biyAM (athANAM- medhAvinI vi., jI. siM.] tIvra buddhivALI saDI masAlAmAM khUba upayogI). [0 mAravI (u.pra.) sIdhuM medhAvI vikasi., pR.) tIvra buddhivALuM, khUba DAhyuM. (2) kAma karanArane TekaNI karyA karavI] tIvra yAdazaktivALuM methI-cA-ci)meha (Da) strI. [+ ja "ca-ci)meDa.' medhAzakti strI, (saM.] buddhizakti. (2) yAdazakti cameDanI eka jAta medhiSTha vi. [saM.] khUba buddhizALI. (2) tIvra yAdazaktimethI-dANuM chuM, ba.2 [+juo "dANe.] methInAM biyAM vALuM [(lA.) pavitra, zuci methI-pAka yuM. [+ saM] ghImAM sAMtarelI hALyA vinAnI meLe vi. [sa.] yajJamAM jeno homa karI zakAya tevuM. (2) tAjI sukhaDImAM methI nAkhI kALI banAveluM eka mena (maeNna) 5. [sa, mata-prA. mA tArA, e kAmapauSTika miSTAnna, methInA lADu. (2) (lA.) sakhata mAra. [0 Apa, jamA (rU.pra.) sakhata mAra mAravA] menakA racI. siM.] paurANika mAnyatA pramANe svarganI eka meda puM. (saM. meluM na] zarIramAMnI carabI. [0 utAre asarA (jenA upara mugdha thatAM vizvAmitra RSithI zakuM (u.pra.) mAra mAravo. 0 utara (rU.pra.) DhIlA paDI javuM. talAne janma thaye) (saMjJA.) vadhI javA (u.pra.) zarIre jADA thaI javuM menala na. siM] gaTara-lAInamAM vacce vacce caNI medada . [rsa.] zarIranI carabI ochI thaI javI e lIdheluM DhAMkaNAvALuM moTuM bAku, gaTara-bAkuM meda-nAzaka vi. [+saM.] zarIranI carabI ochI karanAra zarIranI carabI ochI karanAra enA pI. si.] porANika mAnyatA pramANe himAlaya (auSadha) parvatanI patnI ane pArvatInI mAtA. (saMjJA) medanI sI. [saM. meDhinI] (lA.)mANasanuM TeLuM, mANasenI ThaTha menA pI. siM. che, paNa pakSivAcaka nathI, saM. laMkA che.] medapATa kuM. [saM, hakIkate mevADanuM saMskRtIkaraNa] gujarAta- kAbaranA prakAranuM kALA raMganuM eka suMdara pakSI (je nI IzAna-pUrvane rAjasthAnanA mevADanA pradeza. (saMjJA) pipaTanI jema paLAya che ane enI jema zIkhavatAM meda-rAga 5. [ o meda' rUM.] carabI vadhavAne roga zabdo bole che), sArikA ghATanI pAlakhI medavRddhi sI. [+saM] carabIno vadhAro thavo e menA-pAlakhI sI. [ o "mene' + "pAlakhI.'] pyAnAnA medasvI vi. si., .] zarIramAM carabI bharelI hoya tevuM, meninajAiTisa meninjAiTisa) . [.] magajane eka mekavALuMcarabIvALuM prakArane kAtila ane jokhamI tAva (jemAM magaja para medAna (meMdAna) na. phi. mayadAna] khuhalI sapATa jamIna. je Ave che.) cUiMTaNI-re [ karavuM, 0 karI mUkavuM (rU.pra.) jamInadosta karI meniphesTo chuM. [aM] pakSanuM jAheranAmuM, nItiveSaNa, nAkhavuM. 0mAM AvavuM, 0mAM UtaravuM, 0mAM paDavuM, meniyA 5. [.] velachA 0 mAM pesavuM pesavuM), -ne AvavuM, ane parva (pra.) meniMjAITisa (meninjAiTisa) e "meninajAiTisa.' jAheramAM AvavuM]. menejamenTa na. [aM. nyavasthA, vahIvaTa, saMcAlana, kAramedAnI (medAnI) vi. [+gu. "I' ta...] medAnane lagatuM bhAra [kArabhArI medAna-paraja (merAnI) , [+jao paraja.] jaMgala menejara vi. [.] vyavasthApaka, vahIvaTadAra, saMcAlaka, sivAyanA vistAramAM rahetI prajA [roLI menejiMga kamiTI (meneji- rumI. [] kArelA medArbada paM. rsi, juo 'meda' + arvI eka prakAranI carabInI samiti, kAryakAriNI samiti medinI strI. siM] pRthvI. (2) jagata, Alama menejiMga DirekaTara (meneji8) puM. [e.] meTI saMsthA medura vi. [sa.] bharAu, bharapUra. (2) suMvALuM, lIsuM kArakhAnAM vagerene vahIvaTa karanAra niyAmaka, vahIvaTI (-)do (mena-meM), pR. [vA. ma ] ghaune palALA saMcAlaka sUkavyA pachI daLIne kADhelo ketarI vinAne bArIka leTa. ene puM. e dhyAne." [ kADha, daLa (ra.a.) kALajIpUrvaka kAma karavuM] mengalerI melerI) ja "meMgalorI." meda-ga kuM. [saM.] carabIne lagato roga, carabI vadhI megenIjha (megenIena. [e.] ja meMgenIe." paDavAne vyAdhi menTala chuM. [aM] peTemekasa kisana-lAITa vageremAM rezamI medArbada puM. siM.] juo medALuM." dArIne battI mATe) phukA jevo ghATa 2010_04 Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ minTala 1833 menTala vi. [.] manane lagatuM, mAnasika me muLamAM manAya che. valabhInA mitro sAthe saMbaMdha menTala hospiTala sI. [a] mAnasika rogavALAnI pakaDAya nathI.] ajamera-meravADAmAM AvI vaselI ane ispitAla [taMtuvAdya emAMthI eka pazcima saurASTramAM sthira thayelI eka hiMdu menala na. [.] vINAne maLatuM eka videzIya prakAranuM tIkhI ladAyaka kAma ane ene puruSa. (saMjJA.) menDeTa kuM. [aM.] hakUmata calAvavAnA adhikAranI sepaNa meragara chuM. [sa. meru-ri paurANika mAnyatAne eka menthala puM. [.] kudInAnAM phUla (pAsA paDelA sapheda vizALa parvata. (saMjJA) ghana padArtha) [viruddhane vAda mera(rA) vi. priyatama, khUba vahAluM megnevika chuM. [e.] raziyAnA behazevika siddhAMtanI merama -. eka prakAranuM ghAsa mepa chuM. [.] nakazo mera-merA(-2)yuM na. divALIne divase rAtrie zeraDInI mepala puM. [.] eka prakArano amerikana dArU kAtaLamAM bharAvI karAta dIvaDe (je chokarA pheravavA mela pu. musalamAnI eka mahine. (saMjJA) nIkaLe che.). meghUra ji.vi. khUba, atyaMta, anarAdhAra varasAda) mera-vAha (maeN ravADa) cI., - . jio "mera + vADImema strI. [e. "meDamanuM lAiva ja "meDama." vADA."] mera lekane pradeza ane lo. (2) ajamera membara . [e. sabhya, sabhAsada najIkanA jana mera lekeno pradeza, ajamera-meravADA, membarazipa strI. [saM] sabhAsada hevApaNuM, sahayapada (saMjJA.) memaNa . [ara. muAmInasiMdhamAMthI luhANa hiMduo- merA sI. (saM. maDhA dvArA] hada, sImA siI mAMnI IhalAma dharma svIkArI kacchamAM ane tyAMthI pazcima merAI S. (kapaDAM sIvavAno dhaMdho karanAra jJAtinA) darajI, saurASTramAM AvI karelI eka vepArI kAma ane ene mereja-paMtha (me:rAja-panya) 5. [e. mAra+Apa] puruSa. (saMjJA.). [jIvaDe paraNAmI paMtha, khIjaDA-paMtha, (zrIkRSNanA mugaTanI sevAmemaNa-mUMDe !. ghaNA khAtara vageremAM paDato eka jADe pUna karate, jAmanagaramAM mukhya gAdI dharAvata, prANanAtha memaNiyANa sI. [o "memaNa' + gu. "IzuM' ta.pra. + gu. svAmIe vikasAvelo eka vaiSNava bhAge) (saMjJA) "ANaM' pratyaya] memaNa jJAtinI sI. merA (merADuM) vi. jio mera" dvAra] mera lekenI memane paM. nAkanuM eka jaDAu dhareNuM, kAMTe vastIvALuM meme . [] nAnA zero ke yAdI, memorenDama merANuM . cheDe meriyala na. [aM] smArakacihana, yAdagIrI mATenuM merANuM . rajikumAra [sAgara bAvaluM merANI chuM. siM mAtra dvArA "maherAmaNanuM lAdhava mamudra, merenDama na. [.] ja mo." (2) kAraNe vagere merANI (raNa) sI. jio mera' +gu, "ANuM" darzAvI ApavAmAM AvatuM prArthanA-patra - nivedanapatra apratyaya] mera jJAtinA puruSanI strI; mera zrI meya vi. [saM] mApI zakAya tevuM. (2) jANI zakAya tevuM merAma "merama." meyara chuM. [a] myunisipala keperezanane pramukha, nagara- merAmaNa (merAmaNa) muM. (saM. mahAva dvArA] sAgara, samudra, pati [ane ene hodo maherAmaNa, merANa. [0 nI kuMjaDI (rU.pra.) svarUpavatI ramI, meyara zrI. na. [+gu. 'I' "u" ta...] meyaranI kAmagIrI mI merAmaNa (merAmaNa) (u.pra.) sidhu nadI. meyALuM (meyALuM) vi. jio "e" + "ALuM ta.pra.) vara merariyuM . juo mera-meravuM." (2) (caMgamAM) sAdavALuM, (2) na. varasAda varasato hoya te samaya huko. [ nIkaLavuM (rU.pra.) phajetI karAvavA pharavuM. 0 mera" puM. siM. me] pamALAno Adi-aMtane mathALe siMcavuM satra-2) (rU.pra) hiMduomAM gAmaDAMmAM merAyuM 2khAte ja ghATIle pAre. (2) (lA.) ziremaNi, (lA) hirAmANa, hAthamAM laI navAM varavadhuonuM sagAM-svajanone vera vila mugaTa. (3) hukkAna calama rAkhavAno Dole. (4) gaLaca- purAvA javuM vAnuM vacamAM jaDatara. (5) kIrtana bhajana vagerenA prasaMge merA puM. cADiye, bAtamI ApI denAre mANasane eka vAra apAtA pisa. [0 Ava (rU.pra.) merANuM na. suMdara kanyA [kamAnavALuM cheDe Ava. 0 DolavA (rU.pra.) zikhare khaLabhaLavAM meravI (merAvI) vi. jio "maheraba' + gu, "I' ta.pra.] mALAne mera (u.pra.) moTuM mANasa. 0 thavuM, besavuM merane na. siM] osTreliyAmAM thatI beTAnI eka jAta (-besavuM) (rU.pra.) AthamI javuM] meriyuM ja "merAyuM.' mera (ra) ke. pra (saM. mara prA. a5. AjJArtha meriyara (meriyuM) vi. [ja e mera' + gu. "yuM? ta....] khI. puM, e., nara (co.) marI jA" evA bhAvane mAM mera leka vasatA hoya tevuM (gAma) ujJA : mira, mUA !' [ kahevuM (kevuM) azubha merI (merI) sI. [hiMmeharI] sI., beruM, bAIDI, nArI irachavuM]. merI AI zrI. eka grAmadevI. (saMjJA.) mera (-2) . . [sau.) bAja, tarapha, gama meravuM. (saM.) paurANika mAnyatA pramANe eka UMcAmAM mera (ma :2) pu. [e. mihira sAthe saMbaMdhavALA videzI UMcA gaNAtA pavaeNta. (saMjJA) (2) vINAne eka bhAga. 2010_04 Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ meru-kaTa (3) mALAnA mera, (4) hAthanI AMgaLInA cheDAnA veDhA. (5) hukkAnA mera, DAghA, (6) viMSuvavRttathI 20 aMze uttare AveluM sthAna. (saMjJA.) 1834 'terasa(za,' ] meru-phrUTa na. [saM.] makAnanA eka prakAra. (sthApatya.) meru-terasa(-za) (-ya,-zya) strI, [ + ja pASa vadi terasanI meru-pUjananI tithi. (saMjJA.) meru-daMDa (-daNDa) puM. [saM.] pRthvInA aMte dhruvA vaccenI kalpelI sIdhI rekhA, (2) karoDarajju, karADa, 'spAinala kaeNArDa' meru-pRSTha na. [saM.] (lA.) svarga meru-prAsAda puM [saM.] garbha-gRha ane megha-maMDapane eu paDakhe paheALAI laI emAM khacakA ApI banAvelA suMdara ghATavALA maMdiranA eka prakAra, (sthApatya.) meru-bhUta vi. [saM.] (lA.) dekhAI Ave tevI rItanuM mukhya meru-maNipuM [saM.] meru parvatanI Toca. (ra) (lA.) sauthI [parvata. (saMjJA.) meru-maMdara (-mandara) puM. [saM.] e nAmanA eka kalpita meru-yaMtra (yantra) na. [saM.] (lA.) carakhe!. (2) khIjagaNitamAMnuM eka prakAranuM cakra. (ga.) meru-zikhara na. [saM.] meru parvatanI Toca. (2)(lA.) mAthAmAMnuM uparanuM keMndra, brahma-2 pra meru-sANuM chuM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe agicAme! manu. (saMjJA.) [bAjue, najIkamAM mere (5) kri.vi. [jue mera'+ gu. e' sA.vi.,pra.] mere yuM jue 'merAyuM.' UMcA bhAga mela+ (mela) puM. [jae 'meluM' dvArA.] malina padArthaM (zarIra uparanA A gaMdavADa)..(2) gaMdavADA, gaMdukI, kacarA, (3) (lA.) aMtaranA dveSa. [. kADhavA, cha kApavA (rU.pra.) melA. paNuM dUra karavuM, zuddha karavuM . sUkA (rU.pra.) khulI cAkhI vAta karI devI] mela ja 'meila.' mela-khAu (maeNla) vi. [ja e mela+'khAvuM' + gu. 'A' kR.pra.] gaMdakI dUra karanAruM, svaccha karI ApanAruM ela-khAyuM (maeNla) vi. [jue 'mela '+ 'khA' + gu. 'AyuM' ku.pra.] jue mela-khAu.' (2) na. pAdhaDI ke TopImAM mAthAnA mela na lAge e mATe vacce rakhAtuM kapaDuM mela-khera (maeNla-) vi. [jue melaO' + phA. pratyaca.] melavALuM, meluM ['mela-khAyuM,' mela-khAriyuM (maeNla-) vi., na. [+gu. 'iyuM' ta.pra.] jue mela-gADI juA meila-gADI.' mela-gUgaLuM (maeNla.) vi. [jue mela+gUgaLuM.'] sAruM gaMdu'-mizrita. (2) manamAM mela rAkhanAruM mela-chAM (meya-chAMDatha) zrI. [jae 'melavuM' + chAMDavuM.'] mUkI devuM e, cheDI devuM e mela-Trena jue 'meila-Treina' melayuiM (maeNlaDiyuM) vi. z2ie melaDuM'+ gu. zuM' svArthe ta.pra.] jue meluM.' melaDI` (maeNlaDI) sI. [ja A 'melaDuM' + gu. 'I ' *pratyaya.] mAthAnI laTa. (ra) (lA.) cuDela DAkaNa vagere prakAranI eka _2010_04 meTA hIna krArTinI devI, (saMjJA.) [. mUkavI (3.pra.) tAMtrika prayAgathI melaDI devIne zatru upara chUTI karavI] melaDI3 zrI. [jue 'meLa' dvArA.] vAdI anuvAdI ane saMvAdI svarAnI pramANakhaddha meLavaNIthI UbhI thatI gAyakIne AnaMda. (saMgIta.) melaDuM (maeNlaDuM) vi. [jue 'meluM'+ gu. 'Da' svArthe ta.pra.] jae meluM.' (ra) (lA.) dveSI. (3) kapaTI [mUkavuM e melaNu na. [jue 'melanuM'+ gu. 'aNa' kR.pra.] melavuM e, melaNuM (malaNuM) na. [jue 'meluM' dvArA.] rAjakuTuMbamAM kAI maraNa thatAM prajA pAsethI pUrve levAtA hatA te kara mela-de zrI. vahANanI chataraDI, chateDI. (vahANa.) melana na. [rsa,] maLavuM e, milana, meLApa, (2) mizraNa mela-paNa (maeNla-) na[jue 'meluM' gu. 'paNa' ta.x, ] melApaNuM, lina-tA (2) (lA.) zaMkA, saMdeha, zaka, saMdezA mela-meTa jae 'meila-beTa.' mela-maka (melya-mUkaya) strI. [ ja 'melavuM' +makavuM.' ] jue 'mela-brAMDa.' (2) paisA dAgInA vagere bIjAne tyAM chAnI rIte makI AvavA e mela-vAna jue 'meila-vAna.' methavuM sa.kri. da.prA. mejI] mavuM, zAkhanuM, dharavuM. (2) chUTuM mUkavuM, cheDI devuM, jatuM karavuM. (3) paheoMcADavuM, pugADavuM. (4) rahevA devuM. melAvuM karmaNi,, kri, melAvayuM pre,,sakri melANu na. [jae melAvuM'+ gu. 'ANu' rR.pra.] mukta thavuM e. (2) visAme levAnuM sthAna. (3) mukAma, utAre. (4) chAvaNI. (5) DagaluM, pagaluM, kama melApa jue 'meLApa.' meliyuM (maeNliyuM) na. [jue 'mela'+gu, 'iyuM' ta...] jue 'mela-khAyuM'. (ra) na. gheADAne bAMdhavAnA sAmAnamAMnI eka cIja [(ra) mANasanI 44 melAva huM. [sa, meva>prA. mehrAva, prA. tatsama] meLApa, melAvavuM, melAvuM jue 'melanuM'mAM. [jae 'melAva.' melAvA puM. [juA'melAva'+ gu. 'e' svArthe ta...] melAza (maeNlAca) srI. [jue 'meluM'+gu. 'Aza' ta.pra.] melApaNuM, gaMdakI melI (maeNlI) vi., strI [jue 'meluM'+ gu. 'I ' srIpratyaya.] (lA.) era, jarAyu (prasava sAthe paDatA paDavALA pAradarzaka padArtha.) (2) ThAThaDI, nanAmI melI cIsI puM. eka prakAranA kiMmatI paththara melI vidyA srI. [jue 'melI' + saM.] kAmaNa-maNa prakAranI tAMtrika malina prakriyA, mUTha-ceTanI vidyA. (taMtra.) meluM (maluM) vi. de, prA. masjIna-] melavALuM, gaMduM, malina (2) (lA,) azuddha, apavitra. (3) pApI, adharmI. (4) pAtakI, (5) sAMkaDA dilanuM, anudAra, mIThuM. (6) na. viSThA. g, naraka, 'nAiTa-seAila.' (7) bhUta preta vagerenA vaLagADa. [. DhA(-dA)Dha (1.pra.) atyaMta meluM, khUba ja malina. 0 mAthuM (rU.pra.) rajasvalA hemuM. vaLagavuM (rU.pra. bhUta-pretanI asara thavI] me(-ma)leriyA puM [aM ] TADhiyA tAva, (saMjJA.) melA (male) puM. [jue 'meluM.']lA.) maraNanA samA Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ melaDI 1835 mehara cAra patra, kALAkhaDI. [saMbhaLAva (rU.pra.) AghAta mevAsI (maM:vAsI) vi. saM. mahIvANija)prA. mIyAlisa-] lAge tevA samAcAra ApavA] mevAsanA pradezane lagatuM. (2) mevAsanA pradezanuM vatanI. melaDI strI. [aM] rAga-rAgaNI dulAla ghaDe (3) (lA.) cora-lUMTAre. mele re dhuM. jio "meluM' + jhuM] (lA) kALI jhAMyanA mevALe . jio milAvo,'-vyatyayI ja melApa.' melI strI. mAthuM guMthavAnI eka rIta mevo chuM. [2. mevata] khAvAnA kAmamAM lAgatAM sUkAM ke mele (mo) juo "mahelo.' lIlAM phaLa (sakAM badAma pistAM kAja cALI drAkSa vagere, meva . rAjasthAnanA mevAta (bikAnera taraphanA) pradezamAM lIlAM keLAM papaiyAM cIku kerI vagere) rahetI eka hiMdu jAti ane ene puruSa. (saMjJA) meza (5) e mesa.' meva-jAta (tya) strI. [+ juo jAta.] meva nAmanI mezarI juo "mAhezvarI -mesarI.' bikAnera taraphanI eka hi6 jAta. (saMjJA.) mevo ja mesavA.' mevaDI strI. [e "mevaDa' + gu. kaI strI pratyaya mevaDA- mezI vi. mirA.] ALasu, (ra) kaMjUsa nI ke mevaDA jAtinI strI. (2) dAyaNa nI meSa chuM. [saM.] nara gheTuM, nara meMhuM. (2) strI. [saM.! mevo chuM. [o mevADe.'] megalAImAM TapAla laI javA bAra rAziomAMnI pahelI rAzi. (.) -lAvavAnI kAmagIrI bajAvato mevADa pradezanI evI meSa-pAla(La) . [saM.] gheTAMne pALaka-bharavADa ke rabArI jAtine puruSa (saMjJA) (2) sipAI meSa-raziyuM na. siM. meSa-rAzi - gu. "WyuM ta...] (alaI' mevaliyuM na. kAMtavAne sAMce akSarane kAraNe) (lA.) aphINa, (2) makhuM. (3) puruSanI mevaliyA (mevaliyo) 5. jio menalo' + ga. IyuM" jananeMdriya, liga ta,pra., mele (mavile) 5. (saM. megha > prA. ema meSa-saMkrAMti (sakrAti) strI. saM., meSArka chuM. [+saM. + gu. 'la' vArthe ta.pra. + "i yu' ta.] varasAda, me, a] sUryanuM AkAzamAM meSa rAzinA tArA-samUhamAM pravezavuM vRSTi. (2) varasAdanI stulituM gIta e (eprilanI 14 mI tArIkhane aMdAje divasa) mevA-gara vi. jio "me' + phA. pratyaya] me vecavAne meSa-saMvardhana -saMvardhana)naM. [saM.] TAMone uchera, zIpadhaMdhe karanAra [e nAmanuM eka miSTAnna brIDiga" evATI vi. jie mevA' dvArA ja mevA-gara. (2) me-meSa [saM. meSa + hameSa AMkhane te te palakAre mevADa kuM. [saM. kRtrima zabda jevA prA. mekavAra hoya mesa(-za) (-spa, ya) satI, [saM. masi] dIvAno mela, masa. ema, paNa mULa aspaSTa che. gujarAtanI pUrva ane IzAna (2) AMjaNa [ ajavI, 0 ghAlavI, 3 cepavI sarahada upara Avelo rAjasthAnano e nAmano pahADI (-copaDavI), 0 sAravI (rU.pra.) AMkhamAM kAjaLa lagADavuM. ane phaLadrupa pradeza. (saMjJA.) 0 ghasavI (rU.pra.) apajaza levo. 0nI keTaDI, nI mevADa-vAsa chuM. [+saM.mevA pradezamAM jaI rahevuM e TIlI, 0nuM TIluM (rU.pra.) apajaza apAve tevI bAbata, mevAvAsI vi. [+saMpuM.] mevADa dezamAM vasanAruM no cAMdalo (ke cAM ) (rU.pra.) apakIrti, apajaza. mevADI vi. [+]. "I' ta.ka.] mevADa dezane lagatuM. (2) mehe mesa(za) ghasavI (mesya, ya)(ra.a.) apajaza sI. mevADanI bolI, mAravADInI eka peTA-belI. (saMjJA.) levo. (2) bhUMDuM karI mevADe puM, jie mevADa' + gu. 'uM' ta...] brAhmaNa mesasI., na. [4] bhejanAlaya vANiyA sutAranI mevADamAM rahetI ke tyAMthI utarI AvelI mesa-zarI puM. . mAhezvarI dvArA] jena na hoya tevA jJAti ane enA puruSa. (saMjJA) (2) e nAmane eka rAga. smArta ke vaiSNava vANiyAnI jAta ane ene puruSa. (saMjJA) (saMgIta.) [0 utAra (rU.pra.) kALo kakaLATa karo (2) mesarsa vi. [aM.] ('misTara=mi.'nuM ba.va.nuM rU5) mAnavaMta bhAre kajiyo karavA (koI paNa vepArI maMDaLa ku. vagere) mevAta !, jio "meva + ara. "Ata' strI, ba.va.no mesalo chuM. khATAM lADa laDAvavAM e pratyaya meva lene pradeza, rAjasthAna ane siMdhanI mesa(-za) sI. sAbarakAMThAnI e nAmanI eka nadI (je sarahadane bikAnera najIka e nAmano pradeza. (saMjJA). kinavuM, jhalakuM mevAtI vi. [+ja "I' ta,.] mevAta dazane lagatuM. mesu na. vALanuM mAthAnAM beu paDakhAM paranuM te te jhamakhuM, (2) rAjasthAnanI bikAnera bAjunI eka bolI. (saMjJA.) mesUba, muM. [ara. masUra ] caNAnA loTanI eka khAsa mevA-dAra vi. jio 'mevA' + kA. pratyaya] mevAthI bhareluM prakAranI dhImAM loTa zekI cAsaNImAM banAvelI mIThAI mevA-misarI na ba.va.jio me' 'misarI.'] ThArajI- memAna 5. [] padArthane eka prakArane muLa vIjANu nA lIlA sUkA mevAne sAkaravALo prasAda. (2) kerInI memerijhama na. [.] pitAnA mobaLathI sAmAM upara eka mIThI jAta. [maLavA (rU.pra) amanacamana karavAM dhArI asara upajAvavAnI vidyA, najara-baMdI, prANa-vinimaya mevAsa (vAsa) puM. saM. mahInA] mahIkAMThAne cAretaramAM mesmarAIjhara vi. [saM.] memerijhama karanAra Avela meTAM ane UMDAM vAMdhAvALe pradeza pUrve e eha (me) . [saM. va>prA. meda, prA. tatsama juo me." cAra lUMTArAthI bharelo kahevAnuM hatuM.) mehara 5. ilAhI temaja IrAnI mahinAne 16 me divasa, 2010_04 Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mehaspida 1836 eTala (saMjJA) (pArasI.) ekatAra karavuM. (4) oLakhANa karAvavI. (5) sarakhAmaNI mehare paMda (-spanda) kuM. IlAhI temaja IrAnI mahilAne karavI. meLavAvuM punaH karmaNi, kri. meLavAvavuM punaH pre., 19 divasa. (saMjJA.) (pArasI.) saki. mehAra chuM. bheMsane govALa meLava-zakti sI. jio meLavavuM' + saM.] jude jude aMtare mehalo me:ulo S. Fsa. mea> prA. ela + a5. - AvelAM darane barAbara jevA mATe yaMtramAM sarakhI rIte yA kuM. [+ gu. "yuM' ta.ka.] juo megha(1)." najara goThavavAnI AvaData (padyamAM) meLavAvavuM, meLavAvuM ja meLavavuM"mAM. meLa chuM. [ja "maLavuM'-enA che. aMgathI ane e meLavuM sakri. [o "maLavuM' dvArA karmaka rUpa.] gADInA me] maLatApaNuM. (2) samAgama, saMga. (3) bheLavavuM judA judA bhAga bheLA karavA. (2) doraDuM vaNavuM. (3) e, bheLa, mizraNa.(4) saMpa. (5) rAgane utpanna karavAnI meLa kara. () (chANa) ekatrita karavuM. meLAvuM karmaNi, zaktine AdhAra, ghATa. (saMgIta.) (6) jamA-udhAranI phi. meLAvavuM che.sa.phri. samatA. (7) Avaka-jAvakane hisAbane copaDe, (9) meLa (meLA) strI [sa. mahA] mahilA, strI, nArI saMvAditA, rAga, banAva, "ekAsa', kekreDiM.' (da.bhA.), meLAo (meLA e ja "meLe.' nyuiTI', "hArmanI." (9) savaDa, anukULatA, eDajasTa- meLANa na [ja meLAvuM' +gu. "aNu kupra.) sAthe menTa," [0 AvA 0tha (u.pra.) baMdhabesatuM thavuM, anu- maLavuM e. (2) saMpa kaLa thavuM, sarakhAI AvavI, kara (rU.pra.) saMpa kara. meLA5 5. siM. ekAu, arvA. tadabhava mulAkAta, maLAvo 0 kADha, esA (-besADavA), 0 meLava (rU.pra.) meLApa-sabhA sI. [+saM.] meLAvaDe hisAbanuM tAraNa karavuM (2) hisAba barobara che e jovuM. meLApI vi. [+ gu. "I' ta.pra.] mitra, sAthIdAra, maLa0 khA, besave (savA) (rUma) sarakhAI AvavI. tiyuM (sArA narasA beu prakAranuM) (2) mulAkAta thavI. (3) jaga khAvo. 0dora (rU.pra.) meLAva chuM. [saM. mearv>prA. meara] ja melApa." hisAba mAMDavo. 0maLa (rU.pra.) ekadilI thavI. (2) meLAvaTa (nTa) sI. "maLAva' dvArA] meLa, ekeya, jamA udhAranI 2kama maLavI. (3) meLApa thavo. 0 rahe ekatA (2) (pra.) banAva havA, metrI rahevI. 0 rAkha meLAvaDe puM. [3. merAvaLa- > prA. mAvA + gu. 'DuM(rU.pra.) saMpathI rahevuM. (2) hisAba rAkhavo. 0lAvo svArthe ta.pra] ghaNAM mANasane ekaTho thayelo samuha (gAna(2.pra.) saMpa karAvavo, samAdhAna karI ApavuM. have tAna jalase ke inAma vagerene samAraMbha (ra.a.) banAva have, ekarAga hovuM. chapananA meLamAM meLAva, meLAvuM jao "meLavuM'mAM. na levuM (rU.pra.) DhaMgadhaDe na hovo.] meLA 5. siM. mechApa- prA. triAvaka-] juo melApa." meLa-kArakuna , [+jae "kArakuna.] sarakhAvanAra kalArka meLe meLekri.vi. [ie meLa' +gu. e trI vi.pra., meLa khAtuM vi. [+jae "khAvuM' + gu. "tuM" varta ka] baMdha 2 meLa (meLe), 0meLAe (-meLAe kriviDa meLathI, besatuM, maLatuM AvatuM, anurUpa sarakhAIthI. (2) (lA) jAti, meLAo, mete] meLa-seLa chuM. [+ja jaLa.'] ekatA, aikya, (2) saMpa meLo chuM. [sa. ->prA. gejhama-] meTA mAnava-samUhameLavyuM na. [+ja meLavavuM' + gu. "aNuM' ka. pra.] maranAranI no ekaThA thayela jamAvI [ bhara (rU.pra.) lokeAnA pAchaLa zrAddha sarAvanArane sagAMsaMbaMdhIo taraphathI apAtI samUhane eka sthaLe AnaMda-pramoda vagere mATe ekaTho kara. 2kama 0 bharAve (u.pra.) meLe thA. 0 mAga (rU.pra.) vadhyuM meLa-baddha vi. jio meLa + saM.], meLa-baMdha (-badha) ghaTayuM khAvAnuM mAgavuM) vi. saM.] saMvAdI, meLavAtuM, baMdha besatuM, meLa-khAtuM, meM (me) sarva, tro.vi, e.va. saM. mathA)prA.mara> hArmoniyasa' (ha.dvA.) apa, ma] "huMnuM trI.vie.va. mATe karyuM pratinidhirUpa meLavaNa na. [ja "meLavavuM' + gu. aNa" ka. pra.] akharA- meM (eN) anuga. jio "mAM" mAM hiM' ) "mahine maNa, AkharaNa. [0 nA-nAMkhavuM (rU.pra.) vadhArIne vAta vikAsa vraja, hiMdImAM pracalita.] mAM. (khAsa karIne mukhya karavI] gujarAta ane caretaranI lekabolImAM prayojAya che) meLavaNI sI. jio meLavavuM + gu. "aNa' kRma.] meM-6 (muM) lAva. jio "meM' + "kahevuM' +9. "huM meLavavuM e, mizraNa karavuM e, mizraNa, mizcara." (2) bhUkaJ "meM kahyuMnuM lAiva umeraNa. (3) tulanA, sarakhAmaNuM, "kelezana, "cekiMga.' meMgalorI vi. [keralanuM eka nagara "meM gara' + gu. I' () tALo meLave che. (5) (lA) vadhArIne vAta ta.ka.] meMgalorane lagatuM. (khAsa karI vilAyatI naLiyAM." karavI e. meMgu (meMgu) vi. [2vA.] gaMgaNuM, gaNagaNatuM bolanAruM meLavaNuM na. jio 'meLavavuM' + gu. "aNuM" ka.ka.] meLavavuM meMgenIjha (megenIjha) na. [.] e nAmano eka khanija e.(2) meLavavAne padArtha, meLavaNI mATe nAkhavAnI cIja padArtha meLavavuM e "maLavuM'mAM. (2) AkharaNa nAkhavuM. (3) meMTala menTala) ja "menTala." 2010_04 Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ meDaka me'Taka (maeNDaka) jae 'meThaka.' meka-phADA (maeNDaka-) puM. [+jue breDe.'] paganA taLi cAmAM thatuM deDakAnA AkAranuM eka prakAranuM gUmaDuM mekI (meM DhakI) jue 'meDakI.' epha-phaLa (mauMDa-) jae 'mIMDhaLa,' miThuM, zreDhuM meM DhahuM (maeN DhaDuM) na. [jae 'maThuM' + gu. 'OM' svArthe ta. pra.] meMDhArA (meMDhArA)puM. AkAzamAM varSAMRtune AraMbhe pUrvAkAzamAM dekhAtI tArAonI hAraDI khetI (maeN DhI) strI. [jeo meDhI, gheTI 'meMhuM' + gu.'I' skrIpratyaya.] [gADaruM > prA. mana, puM.] mehuM, gre, mehuM (mahuM) na. [saM. me meDhA (meM Dha) puM. jio 'meTuM.'] meDhA, gheTA meMdaDI (meM daDI) strI, [jue 'meMdI.'+ gu,'Da' svArthe ta.pra.] jue 'meMdI.' jinya) medA-lakaDI (mAMdA-) strI. eka prakAranuM auSadha (vanaspati mediyuM (ma...diyuM) vi., na, [jue 'meMdI' + gu, 'yuM' ta.pra,] meMdInA raMgamAM raMgeluM kapaDuM me'dI (maMdI) srI. eka sugaMdhI cheMDanAM pAna (jemAMthI hinAnuM attara bane che), hinA. (ra) bagIcAnI vADamAM UMgatI eka kaDavI vanaspati (jarA meTAM pAnanI) meMduM (meM huM) na. bhejuM, magajanA snAyu meMdA (maMdA) jae bheda.' meMbara (membara) jae membara.' meDhALA puM. kALA 1837 maitraka huM. [saM., hakIkate koI videzI zabdanuM saMskRtIkaraNa; hajI mULa pakaDAyuM nathI.] bhaTArke sthApelA saurASTranA valabhIpuramAM vikaselA pratApI rAjavaMza. (saMjJA.) maitriNI vi., strI. [saM.] mitratA rAkhanArI ii maitrI zrI. [saM.] mitratA, kaistArI, khrastI, bhAIbaMdhI, bhAIcAro, sakhya. [jAmI (rU.pra.) DhAstArI prabaLa thavI] [phaMDara lijhama' maMtrI-taMtra (-tantra) na. [saM.] maitrI-baddha zAsana, sahataMtra, maitrI-patra puM.,na. [saM.,na.] mitratAnA daratAveja, majama dastAveja maitrI-baddha vi. [saM.] mitratAnI saMdhinA kAla karArathI joDAIne ekarUpa baneluM, 'pheDarala' maitrI-lagna na. [sa.] mitratAmAMthI UbheA thayele vivAhasaMbaMdha, kampeniyaneTa maeNreja' maitreya puM. [saM.] e nAmane eka prAcIna RSi. (saMjJA.) maitreyI strI. [saM.] upaniSatkAlanI yAjJavalkaya RSinI prajJaviduSI patnI. (saMjJA.) maithaDa na. UTAnuM TALuM maithala vi. luccuM, tAruM, ThagAruM methila vi. [saM.] mithilA(bihAra pradeza)ne lagatuM. (2) mithilAnuM vatanI. (3) puM. midhilAnA brAhmaNAnI eka jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) maithilI strI. [saM.] mithilAnI ii. (3) mithilAnA rAjA janakanI putrau-sItA. (saMjJA.) (3) mithilA pradezanI _2010_04 meLa elI. (saMjJA.) saMbhAga maithuna na. [sa.] nara-mAdAnA sAMsArika ke cauna-saMbaMdha, [saMsArI maithuna-bhagna vi. [saM.] yona-saMbaMdhamAM racyuMpacyuM rahetu maithuna-varjita vi. [saM.] maithunanA tyAga karyo hAya tenuM maithuna-viramaNu na. [saM.] srIpuruSanA yona-saMbaMdhanA tyAga. (jena.) [ktivALuM maithunAsakta vi. [ +saM. A-nnavata ] cauna-saMbaMdhamAM AsamaithunI vi. [saM.,puM.] maithuna sAthe saMbaMdhavALuM, maithunane lagatuM, 'seksyuala.' (2) maithuna-karmathI utpanna thayeluM, naramAdAnA saMcAgathI pedA thayeluM ca' mainAka huM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe himAlayane putra--bhAratavayaMnA e nAmanA eka parvata. (saMjJA.) maiyaDa puM. jijue 'maraDa,'] (lA.) mijAja maiyata zrI. [ara. meit ] maraNa, mRtyu, avasAna. (2) zabda, maDaduM, (3) nanAmI, ThAThaDI, jano. (4) vi. avasAna pAmeluM mANasa, mahU ma, sadagata maiyata-kharaca, maiyata-kharca puM.. na. [+jue kharce."] maranArane aMge karavAmAM AvatA nANAMnA vyaya maiyata-verA puM. [+ ja 'verA'] maraNa upara levAtA kara maiM huM. khetaramAM rakSaNa mATe UbhuM kareleA mAMcaDA mereya puM. [sa, huM.,na.] eka prakAranI madirA maila puM. [ara. maula, aM. mAila.] jue 'mAila,' meAjima vi. [ara. muana dvim ] AkharUdAra, pratiSThita meiDI strI. mazkarI, ThaThThA mAchaluM na. [ja 'mei'+ gu. 'huM' svArthe ta.pra.] meI jevA kAI paNa AkAra, gilInA AkAra mAI sI, gIlIdaMDAnI ramatanI gIlI, gilI. (2) lagaDAnA IMdrANI jevA AkAra, melAze meI-E(4)DhA (-t(-s)saa) kuM., kha.va. [ + saM. Ts > prA. TTala dvArA ], mAI-dAM(ki)DhiyA puM., ma.va. [+jae 'si(-si)-DhiyA,'] gillIdaMDAnI ramata moma (ma|kama) vi. [ara. muNDakam] khAMdhebhAre, nAmaThAma dIdhA vinA, medhama. (ra) gUDha, na samajhAya tenuM mAra (raya) strI. rajA, paravAnagI, chUTa, anujJA mekalavuM sa.kri. A 'mUkavuM,'-enA pre. tarIkenuM rUDha, saM. mukta >> prA. muLa dvArA prA. mo 'TuM' arthe.] (lA.) eka ThekANethI bIje ThekANe jAya ema karavuM, ravAnA karavuM, pAThavavuM, bheja chuM. (ra) pahoMcADavuM. (3) vaLAvavuM. ekalAnuM karmaNi, ki, mAlAvavuM pre., sa, kri, mAkalAmaNI sI. [jue 'mekalavuM'+gu. 'AmaNI' rR. pra.] meAkalavAnI kriyA. (2) mekalI ApavA mATenuM mahenatANuM. (3) (lA.) chellA salAma, zama rAma mokalAvavuM, mokalAvuM jue meAkalavuM'mAM. me-kalI jue mAM-kalI.' mAkaLa (-mya) zrI, (saM. muphta->prA, mu- dvArA mota, chyuM] saMkaDAzanA abhAva, mekaLAza, pagatANa. (2) svataMtratA, baMdhananA abhAva. (3) ghAsa ke kaDamanA chUTI gayelA Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makaLachUTuM 1838 mekSAbhilASI pULA, chUTuM ghAsa samaya. (ja.) (2) AtmAnI muktine samaya meLa-jU8 vi. [ja e "mokaLuM' +chUTuM.'] (lA.) keIna mekSa-gati zrI. [sa.] juo mikSa'-bhuti.' dabANamAM rahyuM na hotra tenuM, svataMtra mokSada vi. saM.meSa denAra. (2) chuTakAro karanAra mekaLANa (-3) , [ja e "mokaLuM' + gu. "ANa" ta. mokSa-dara 6. [+ juo "da2. '] chelo TharAthalo bhAva pra.], maNI sI. [+gu, "Ama ta.ka. ], za (-zya) mokSa-dA, 0 ekAdazI strI. [saM.] mAgasara suda agiyArasasI. [+gu. "Aza' ta...] meLApaNuM, saMkaDAzane abhAva, nI tithi. (saMjJA) pagatANa ekSa-dAtA vi. [saM5] jAo ekSa-da. ->prA. tevA dvArA prA. novAi-] ekSa-dAtrI vi, strIsiM.] mikSa denArI ["mekSa-da." Dha, mukta. (2) khuba jagyA hoya tevuM, vizALa. (3) ekSa-dAyaka vi. [saM.], ekSa-dAyI vi. [saM. 5.] juo pahoLuM, pagatuM. (4) (lA.) udAra, chUTA hAthavALuM, sakhI. mekSa-dvAra na. [4] muktidvArakAzI jevuM tIrtha (5) svataMtra, svAdhIna. (1) binacusta, "lekasibala.' ekSa-patrikA strI. [saM] jenA vAcana-mananathI pharI janma [ karavuM (rU.pra.) baMdhanamAMthI chUTuM karavuM. 0 mUkavuM (rU.pra.) levApaNuM na rahe te prakAranuM lakhANa sAcavato kAgaLa ke mATe sAde 2DavuM - mahAlavuM (-mAlavuM) (rU.pra.) ArAmI patrikA. (ra) pApamAMthI chuTakAro apAvanArI patrikA, jIvana gALavuM. ane hAthe (rU.pra.) bhAre udAratAthI. paga mukti-patrikA, "inDaphajansa" kaLA karavA (u.pra.) cAlavuM, haravuM-pharavuM. mana mokaLuM ekSapada na. siM] mukti-5da, nirvANa, apunarja. karavuM (u.pra.) udAra thayuM. mana mekaNuM karIne bAlavuM thaI jyAM sthira thavAtuM hoya te dhAma ni .) (rU.pra.) mana upara bojo utArIne vAta karavI. mana mekSa-padArtha chuM. [+saM. parya mekSanI chelI sthiti, mokaLuM rAkhavuM (ra.a.) udAra mananuM thavuM]. ekSapadArUDha vi. [+saM. mA-daDha] mokSanA mArga tarapha vaLeluM mokaLA vi. 6. jio kachuM.'] (lA.) chaTa dhInuM jamaNa mekSa-pariSada strI, si. 116 ] bauddha sAdhuonI sabhA (2) upara-dhInuM cUramuM mekANa (ya) "me-kANa." mokSa-purI strI. [saM.] jyanA pavitra vAtAvaraNathI mekSa kANiyuM ja "me-kANiyuM.' maLavAnI AzA hoya tevI pavitra nagarIayodhyA mathurA mokAsa . [kA. mukAsa ] 2ste janArAo pAsethI levA mAyA kAzI kAMcI ujayinI ane dvArakA e sAta kara, (2) musApharInI surakSitatA rAkhavA mATenI zarate ekSa-puruSArtha che. [+saM. "hA + artha] dharma arthe kAma maLeluM inAmI gAma ane mikSa e mAnavane A jIvanamAM meLavavAnA puruSArthoekAsadAra chuM. [phA. mukAhAra], mokAsI chuM. jio mAMne cothA purUSArtha kAsa' + gu. I' ta...] raste cAlanArAMo pAsethI mekSa-prada vi. [sa.] mekSa ApanAra, ekSa-dAyI kara vasUla karanAra, (2) InAmadArI jamIna dharAvanAra, mela-prApti strI. [sa.] kAyamane janma-maraNamAMthI chuTakAre inAmadAra [ja mekAsa.' mekSa-bArI strI. [+juo "bArI.'] je dvArA mekSa maLe mokAsa 5. [ kA. "mukAsa' + gu. " svArthe ta. pra. ] te mArga, muktino mArga saMpradAya, muktinA mArge mepara (me) kri.vi. [ara. mapha] mulatavI, "ina e- mekSamArga kuM. [saM] jenAthI mokSa maLe te gharma ke beyansa' [kheMcI levAne patra mokSa-vAMchu,02 (-vA , ka) vi. [saM.] mekSanI icchA mesaranAmuM (bekapha-) na. [+ja e "nAmuM.] rAjInAmuM pAchuM rAkhanAruM, mumukSu - AtmajJAna methI (mephI) sI. [ara. mI ] mulatavI rAkhavA- ekSa-vivA zrI. siM] jenAthI mokSa maLe tevuM zAstra-jJAna, paNuM, sthagita-tA, pimenTa, "sapezana,' 'e- ekSa-saMgha (sa) chuM. [saM.] mokSa apAvanAra dharma-saMdha. jemenTa' (nAda.) make-cake (mIke-coke) ki.vi. jie meka"+ "cAke.'] mekSa-siddhi strI. siM.] mikSa siddha thavAnI paristhiti, baMnene gu. e' sA.vi.ma.] (larU.) jyAM tyAM, game tyAM. ekSa-sukha na. [saM.1 sAMsArika baMdhanomAMthI chuTakAro mejyAre tyAre LavavAthI maLato eka prakArane AnaMda meka-ko) pR. [ara. maka) lAga, taka, samaya, mekSa-sthAna na. [saM.) e "makSa-pada(2)." avasara, TALyuM. (2) sau joI zake tevo koI sthAnano mokSAnaMda (16) 5. [sa, mA-nanTa] e mekSa-sukha.' agaLane bhAga. [-kA 5ra (rU.pra.) aNune samaye. 0 mekSAbhimukha vi. [+rsa. ami-a] mekSa maLe enA Ava, 0 , 0maLo 0 sAdha (u.pra.) maLelI taka upAya tarapha vaLeluM, mekSa mATe jhaDapI levI. 0 jeIne (u.ma.) AvelI anukuLatAno lAbha mekSAbhimukhatA strI. [saM.] mekSAbhimukha hovApaNuM uThAvatAM. 0 hAthathI ja (u.pra.) maLelI taka cAlI javI] mokSAbhilASa puM, [+ saM, ami-chAMg], -SA strI. [+saM. degAda, makSa . [saM.] jue "mukti." [0tha, 0pALa, .mekSanI IcchA 0 maLa, meLava, kSe javuM (rU.pra.) maraNa pAmI mekSAbhilASI, mekSAthI vi. [+sa, amijANI, , S], ekSa-kAla(La) 5. [saM.] sUrya ke caMdranAM grahaNa pUrAM thavAno mokSanI icchAvALuM, mekSavAMchuka 2010_04 Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mokSecchA 1839 mecaka, mekSechA strI. [+ saM. 1 mekSanI icchA ja e megarI(1)." (2) ghaMTa vagADavAnI lAkaDAnI ke mekSechu,0ka vi. [+ saM. #g,0] juo "mekSa-vAMchu." loDhAnI hathoDI [lAMbI ziMga (eka zAka) mokSe bhukha vi. [+ saM. unmatta] mokSa meLavavA tarapha vaLeluM mogarI strI, mULAnA prakAranI vAdaLI-kiramajI raMganI AchI mokha (mekha) chuM. [sa. matha> prA. movala, na] mokhare, mogarI-mULa strI. [ja "gI' + "mULa.] (lAe viziSTa sthAna, meke. (2) veta, goThavaNa. (3) lAga, nAmanI eka ramata taka, anukuLatA, sarakhAI. (4) tamA, spRhA, lAlasA. mogala . [ o "meMgare"+ gu. "ela' ta.] mega(5) irachA, hetu, vicAra, [ Ava (rU.pra.) anukuLatA zanAM phala jemAM ukALavAmAM Avyo hoya tevuM mAthAmAM thavI, prasaMga maLavo. 0 khA (rU.pra.) taka maLavI. nAkhavAnuM sugaMdhI tela 0 dhAra (u.pra.) sagavaDa karavI. (2) kAme vaLagADavuM. 0mAM magare'. saM. mudrAva-prA. muraba, mogara-1 methI ne makhamAM pharavuM (ke hovuM) (rU,pra.) takane lAbha levA medALI, lAkaDAne hatha. (2) eka prakAranAM sugaMdhI yatna kara. 0 sAdha (rU-pra.) takane lAbha levo] sapheda phalo ApaDe che. (3) mogarAnA dhATanuM ghareNuM. mokhare chuM taMbunA vAMsaDe (4) dIvAnI vATa uparano jAmato gaThTho. (5) koI paNa mekhaDe puM. (saM. ma Na dvArA) sarpane mahora padArthanuM mathALuM. (6) kAMgare. (7) nAnI ghaDiyALano mokhaNa na. e nAmanI ghAsanI eka jAta cAvI devAno khIlAnA AkArane nAno saLiye. [0 mokharAza (-zya) jI. [jae "kha"+ saM. hariA !.] maraDAI ja (rU.pra.) mAThuM lAgavuM]. mukhakaLA, maDhAne dekhAva TThIMgaNuM magaro . maLAnA prakAranA svAdanI pILI jhAMyanI nAnI mokhariyuM vi. nabaLuM (2) nIcA bAMdhAnuM, beThA ghATanuM, ziMga (eka zAka) mokhare chuM. [sa. maNa dvArA] koI paNa padArtha makAna mega(-gha) jue "mugala.' vagerene AgaLa bhAga. (2) ToLuM ke mAnava-samUha lazakara moga(-gha)ghAI ja mugalAI ' vagerenI AgalI haroLa. (3) AgalI haroLanA mukAbalAnuM mega(gha)lANI ja e "mugalANI." sthAna, "kanTa." [-re karavuM, re -dharavuM (rU.pra.) AgalI galI strIe nAmanI eka jaMgalI vanaspati haroLamAM jaI rahe ema karavuM. -re javuM. (u.pra.) AgalI mega-vesaNu na [ jAo "ga" + "saNa."] mAMgalika haroLamAM pahoMcavuM. -ra besavuM (-besavuM) (rU.pra.) AgaLane prasaMge baTukane ke vara-kanyAne pIThI coLavAne mATe maga bhAga dabAvo. 0 toDa, 7 bhAMga (rU.pra.) bahAdurIthI ane caNAnA loTanuM pravAhI mizraNa sAmano karavo. 0 (-sAM)cava (rU.pra.) AgalI haroLanuM megaLa vi. sAdhAraNa. (2) zAka bhareluM rakSaNa karavuM ke UbhA rahevuM]. manuM na. rabArI bharavADa vagerenuM khijavaNuM mekhaLuM vi. ghaNuM, puSkaLa, khUba, bahu mega' pR. uttama prakAranI rezamanI eka jAta. (2) beThA mekhA muMba.va. [saM. muha dvArA] makAna killA vagerenI baLada vagerene tabare. (3) uparanA hoTha upara mUchanI dIvAlamAM baMdUka ke te rAkhavAno bAkAM. (2) chAparAmAM vacce khADo nAM ajavALiyAM [kharca ke anAja mege puM. e nAmano eka cheDa. (2) eka zAka mokhArI na. marelAM Dhorane upADavA mATe harijanane apAtuM mogha vi. [saM.] varSa, nakAmuM, phogaTana, niSphaLa khAsa ja ekAsa." mogha chuM. vADa, koTa mokhAsa-dAra ja e mekAsa-dAra.' megha-karma na. siM] niSphaLa kArya mokhAsI ja e "mekasI." meghakarmA vi. siMdhuM.] niSphaLa kArya karanAra mokhAse ja mokAso." meghama vi. IhiM. mughama bAMdhebharama, nAma-ThAma lIdhA vinA khe ja meke.' [0 rAkhavuM (rU.pra) aspaSTa rAkhavuM, khulluM na karavuM mAga [saM. mudramA. muI] juo "maga' meghara(92) strI nAnI uMmara moga' pR. (-cu) zrI. baMne lamaNAM uparanI vALanI te te laTa meghara (-23) sI. eka mIThAI mogara' puM, [sa. mura)prA. magAI] hADe meghara vi. tAjuM mogara (925) sI. [saM. mudrI>prA. murArI, mogarI meghala juo "megala'-'mugala." lADunA muThiyAM DhasA vagere bhAMgavAnI lAkaDAnI moTA moghalAI juo mega(-)lAI'-mugalAI.' bhASAnI hADI, mALI. (2) kaMcI ane enA uparanI moghalANI juo megalANI'-muga(-)lANI.' [umeda moghAzA strI. [saM. mogha + mAsa] niSphaLa AzA, nakAmI mogara (kya) sI. [saM. mudra>prA. muLa dvArA] maga meca -7) strI, [ravA.] macakoDa, maraDa, karama aDada vagare kaThoLanI chaDelI dALa, chaDiyALa dALa ecaka vi. [saM] mukAvanAra, choDAvanAra mogara chuM. [ja "gara+ gu. "Da" svArthe ta. pra.] mecakAvavuM jue mecakAvuM'mAM. megarAne choDa ane enuM phUla. (padyamAM.) mecakAvuM a.ki. jio maca." -tA.dhA.] macaDAvuM, maramogarI sI. [saM. muri>prA. marimA, morAribA DAI javuM, karaDAvuM. mecakAvavuM presa.kri, 2010_04 Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mecakI 1840 mera mecakI strI, zemaLAnuM jhADa, zAlamali vRkSa pagarakhAM [pagarakhuM, je meca na., ke . jio "mecI' + gu. "kuM svAthe ta...] meja-huM (jarDa) na. [ke, majahu + gu. svArthe ta.ka.] ( tucchakAramAM ja mecI.' mojaNI strI. [marA.] jamInanuM mApa karavuM e tema koI meca-keTe chuM. cauTuM, ceka, bajAra paNa viSayanI kheAja ke tapAsaNa, sarve mecanuM sakri. rivA] jAo "macaDavuM." mecanuM karmaNi, mojaNI-kAmadAra puM. [+ja "kAmadAra.'] jamInanI mApaNI kri. mecaDhAvavuM presa.kri. karanAra majUra ke adhikArI, "sarveyara [karanAra ecaDAvavuM, mecaDhAvuM juo "ecaDavuMmAM. jaNI-dAra vi. . [+. pratyaya] jamInanI mApaNI mecavuM na. [ie javuM] pagarakhuM, joDe, jaDI moja-majA -jhA (meja-) zrI. jio "meja' + "majA -jha.] metha(-)Na -zya) strI. jio cI' + gu. "a8-e)Na AnaMda karavo e, sukha-cena, cenabAjI, eza-ArAma. (2) sIpratyaya] mocI , jaNasAlI strI hAsya- vida, gammata mocana na. [4] mukta karavuM e, chuTakAro. (2) phAragatI moja-mArU (moja-) vi. jio meja' + "mAravuM' + gu. mocana vi. [saM.] mukata karanAra. chuTakAro karanAra u" ku.pra.] AnaMda mANanAra, lahera karanAra, laherI mecana-5tra chuM. [sana] phAragatInuM lakhANa ekameLa (meja-) . [4 e. meja"+ meLo."] AnaMda mecanA strI. jie "mecana' + saM.] mukta karavAno hukama mecanI zrI. [saM.] bheTiMgaNIne cheDA mejaraMgI (bhajanagI) vi. jio "meja+raMga' + gu. mecama (-bhya) sIkhetaramAMnI vagara kheDelI bAkInI 'I' ta.ka.] meluM, meja karanAruM, laherI jamIna. (2) hera bAMdhavAnI jagyA. koTha. [0 khUdavI meja sakri. [marA. majaNuM] mApaNI karavI, mApa bharavuM. (3.ma) khetaramAM kheDatI vakhate be baLada sAthe trIjA (2)lA.) samajhavuM. mejavuM karmaNi...kra. mojAvavuM ..sa.. baLaje cAlavuM. meja-zekha (meja-kha) puM. [ja meja' + "zAkha.] me-cara jue me-care." raMga-rAga ane moja-majA, vividha prakArane AnaMda, "lakharI mecalo . kAna DhaMkAya tevI pI, kacalI, masa menA-baMdha (meja-ba1) . [o mojuM + saM.] hAthamacAvavuM sa.ki. maraDavuM, abaLavuM. mecavANuM karmaNi, di. paganAM mA khasI na jAya e mATe rabaranI dorIne mocavAvavuM . sa.kri. baMdha, "gATara' mecavAvavuM, mocavAvuM e mecavavuM'mAM. mejA(-jhA)ra anuga. [saM. magiAre prA. bhaTTAcAra) meca sa.ki. juo "mocavavuM." macAvuM karmaNi, kri. apa. mannAra) aMdaranA bhAgamAM, aMdara,vize, mAM. (paghamAM) macAvavuM che. sa.phri. mejArI jArI) vi. jio meja' dvArA.] AnaMdI, laherI macAvavuM, mocAvuM ja e "mecamAM. [AveluM mojAvavuM, mojAvuM ja e "majavuM'mAM. mAcita vi. saM.1 mukavAmAM AveluM. (2) choDAvavAmAM mejI (mejI), 0rDa, -jIluM vi. [jae 'mAja' + gu, "huM macI muM. cAmaDAnA joDA sIvanAra kArIgaranI jAta ane svArthe ta pra. + gu. "IzuM' ta.pra.] meja karavAnA svabhAvanuM, ene puruSa, jaNasAlI. (saMjJA.) [ nI dIvI jevuM laherI (u.pra.) bahu moDuM thAya e vakhatanuM] [parezahita meju (6) na. [vA. majahu ] hAthanI hatheLI ane mocI-gora puM. [+jae "geAra."] mocIone brAhmaNa paganA paMjAne DhAMkI rAkhe te bhareke kothaLI je ghATa mecI-DevuM. [+ja "DuM ta..] (tucchakAramAM) mocI me" (me) na. [ara. "man ja+gu. "u" svArthe ta..] me-cIle pR. IMDheNI [vAsa ane bajAra pANIne taraMga, lahera, loDha mAcI-vAda (-30) satI. [+ ja "vADI"] mocIone mejuM-mAra (4) S, () strI. [jue "mA"+ moNa (23) e mecaNa." [kAramAM) bhecI mAravuM.'] (lA.) e nAmanI eka bALa-ramata me muM. jie mocI' + gu. "o' svArthe ta..] (ta mejUda ki.vi. [ara. ma ] hayAta [hastI mochANI jI. rAjakuTuMbamAM maraNa thAya tyAre prajA pAsethI ejadagI strI. [+pho. pratyaya] hAjarI, hayAtI, astitva, pUrve levAtuM hatuM te karI bhAga moje (je) vi. [ara. bhavajaa ] "nagara-gAma-gAmaDuMnuM ja na. TAranI kharImAM pachavADenA bhAgamAMno saMvALo sthaLavAcaka vizeSaNaH "je caMgIjhapura' "je makatumapura mo2 (mo) . [ara. mAvaja '] AnaMda, khuzAlI. moje vaTavA vagere (have lakhAtuM baMdha thayuM che.) (2) khAvuM pIvuM ne lahera karavI e. (3) sahela, majA, majedAra (je-) vi. [+ ke, pratyaya] talATI (gAmanuM (4) ramaja. [ karavI, 0mANavI, 0mAravI (rU.pra.) mahesula ugharAvanAra). lahera karavI. 05ravI (rU.) AnaMda Ava. 0mAM mejeje . [ara. muajil] devI banAva, adbhuta Ave tema (u.pra.) marajI pramANe. 0mAM hovuM (u.ma) prasaMga, camatkAra, mejhIjhe AnaMdita levuM maje (je) 6. jio "maja juo meja mejaDI (mejaDI) zrI. jio jaDuM gu. I - mere (mejo) paM. jio e.] mATe taraMga, moTe pratyaya.. nAika jeDA, kasabI pagarakhAM, (2) bALakanAM loDha, (2) relamAM taNAI AvelAM kacaro 2010_04 Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mane 1841 meTiyuM mera (mo) chuM. jio "je.] khetara gAya ke tAlu- "TreTara' [hAMkavAnI vidyA kAna vibhAga, vATe meTariMga (moTari8) na. [.] meTara vagere prakAranAM yaMtra mo-(1) e "meM-jo()." moTaliyo chuM. jio meTalo+ gu. "iyuMta..] dANAnA mojhakha puM. carcA, vivAda, (2) sArAMza (A eba che.) moTalA uThAvavAnI mArI karanAra majara, miTiyo mejhAgIra chuM. savAramAM page baTakuM bharanAre dhoDe (DAnI eTalI strI. jio "meluM' + gu. "I' satIpratyaya.] nAnuM megAra ja majAra.' ( [mulAM meTaluM, poTaluM, gAMsaDI. (2) (lA.) khaLAmAMthI darabArane vera mejhina chuM. [ara. mura- ki ] masIdamAM bAMga pokAranAra dANA upADI javAnA kharca badala levAmAM AvatI letI mejhIjhe juo "meje.' eTaluM na. anAja pAsa kapAsa vagerenuM meNuM poTaluM, gAMsaDe meTa (-Taya) sI. meTalI, poTalo, gAMsaDI. (2) kuvAmAMthI moTala kiM.vi. [+ gu. "e' trI, vi, pra.] (lA.) kula sarapANI kheMcavAne mosa vALa, male. (2) madhama mekarDa vi. [ja meTa' gu. ' svArthe ta...]. eTale pR. [ja meluM.] gAMsaDe, moTuM poTaluM. (2) (kaTAkSamAM) moTuM [jADI sI DAM vagerene bhAre. [0 thaI 506 (u.pra) thAkI letha maTakI ti, strI, jio "meTa' + gu. "I' sIpratyaya] thaI javuM] mAruM vi. jio "maTuM' + gu. "ka" vArthe ta...] meTuM moTa-vaDhAI (meTa-) strI. [ja e "meTu' + "vaDAI."] magameTana-doSa chuM. [saM] AMgaLAMnA TAcakA phoDavAthI lAgata rUrI, abhimAna, Apa-vaDAI. (2) meTapa, TAI, mahattA. sAmAyikamAM eka doSa. (jaina.) (3) miTAo pratyenuM mIna ki.ma] meTuM karavuM e 5 (1) sI., paNa na. jio + ga. pramoTavaNI (meTava) sI. jio Tiva + gu. "AthI paNa" ta...], ma (4) mI. (deDakA, noTTima na.] meTAI meTavavuM (meTavaNI) saki. jio "meTuM,'-nA.dhA.] moTuM meTApaNuM, vaDAI. (2) pratiSThA, AbarU. (3) ApavaDAI, karavuM. (2) (lA.) mAna ApavuM. meTavALuM (meTavAvuM) abhimAna, garva karmaNi, ji. meTavAvavuM (davAvavuM) . sa.phri. meTamane vi. jio mo' + 'mana' + ga. *ta.ka.] moTavAvavuM, meTavALuM ( vA) jue meTavavuM'mAM. moTA mananuM, udAra dilanuM. (2) lA.) abhimAnI, garvIluM meTA TameTA) ke. pra. jio mahuM." puM, pu.nuM saMbodhana.] meTa-moTuM vi. [o me-dvirbhAva.] khuba moTuM meTI uMmaranA puruSane mAna ApavA karAtuM saMbodhana moTara zrI. [.] vIjaLI vagerenA baLathI cAlatuM I meTAI (moTA) sI. [ja e "me' + gu. "AI' ta...] paNa niyAmaka yaMtra. (2) pila-DIjhala vagerenA baLathI meTApaNuM, meTa5Na, meTa2, Tama. (2) mahimA, mahattA. cAlatuM yAMtrika vAhana, moTarakAra, meTara-gADI (3) prabhAva, gaurava, (4) garva, abhimAna, [0 UtaravI meTara-kAra pI. [] " e mATa2(2).' (rU.pra) moTApaNuM nAza pAmavuM. 0 cAha-hA)vavI (rU.pra) moTarakeca puM. [aMgre meTarathI calAvAte relane Daba [abhimAnI moTara-khayara chuM e khaTAro."] o "meTara-Traka. moTAI-khera (meTAI-) vi. [+ kA.pratyaya] baDAI-khera, moTaragADI sI. [+jao gADI.] juo meTara(2).' meTAbApA (moTA) puM, ba.va. [ja meDhI + bApA.'] moTara-gereja na. [e.], meTara-ghara na. [+ja "dhara.] (saurASTramAM) pitAnA moTA bhAI (nAnA bhAIonAM saMtAno meTara rAkhavAnuM tema enA samArakAmanuM DeluM meTarasI , siMbhADutI meTara-kAra moTA-bhA (meTA-) puM, ba.va. jio meTuM + "bhA.) meTara-hA !., sI. [aM.] maTara prakAranuM bhArakhAnuM, (mAna) meTA bhAI. [ karavA (ra.a.) mAna apAvavA meTara-khaTAro [DabAonI) koIne AgaLa dharavo. 0 thavuM (rU.pra.) mAna meLavavA AgaLa meTaralI sI. (aM.1 mITarathI cAlatI relagADI (thADA AvI mevaDI banI. meTara-basa . [.] ghaNAM mANasane caDiyAM tarIke moTA bhAI (moTA) puM, ba.va. [ja meTuM +bhAI."] samAve tevI meTI maTara-gADI (mAnArthe) meTo bhAI. (2) bApane mATenuM keTaleka sthaLe moTara rI che. [] ja e meTara-Tuka.' saMbodhana. (3) vaDIla, murabI. (4) (lA.) mukha, bevaka moTara-vAna [e.] basanA prakAranI moTI meTara, vAna.' meTA-mathA (mekA) vi. [ja e "maTuM' + "mathADa."] moTA moTara-sarvisa . [aM] moTara-gADIne tema meTara-basanA mAthAvALuM [pra.) e "Tapa." caDiyAMone bhADethI laI javA-lAvavAne vyavahAra moTAza (maMTAya) strI. [jae "meTuM' gu. "Aza' ta.meTara-sAIkala strI. [aM] meTarathI cAlatuM meTaranAM be moTAM-pANI na, ba.va. jio meTuM' + "pANI."] samudranI paDAnuM yAMtrika vAhana bharatI Ave te vakhatanuM pANI meTara-Tara na. aiM.] nAnAM be paiDAnuM khurazInI jema meTiyALa (meTicALa) vi. jio "maTuM dvArA] caDatI besAya tevuM moTara-sAIkalanA prakAranuM yAMtrika vAhana vayanuM, taruNa, caDhatA lohInuM. (2) puM. mATe ke javAna meTara-haLa na. [+ ja "haLa.'] meTara prakAranuM AgaLa chokare. (3) pATavIkumAra. (4) pati nAnAM piDAM ane pAchaLa meTAM paDAtuM kheDavAnuM vAhana, meTiyuM na. jio "meTa' + gu. "WyuM' tama.) eTale, | mATe) Jain Educatiu International 2010_04 Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mATiyA eTiyA puM. [jue 'meTuM'. + gu. chyuM'ta. pra] puruSa vaitaruM, meliyA mATImA (moTI*) strI, [jue 'meTuM' + gu. 'I' zrIpratyaya + 'mA. '] pitAnI moTI lAlI. (2) dAdImA meTuM (maDhuM) vi. saM. maddata dvArA ja. gu. 'mehetuM.'. kada vistAra UMcAI lakhAI pahoLAI vaya guNa vageremAM joye te karatAM vadhAre. (2) saMkhyAmAM vadhAre. (3)(lA.) udAra mananuM, sakhI, (4) khAnadAna, AbarUdAra, pratiSThita, (5) mukhya, agatyanuM, pukhta, 'maeNjara.' (1) pratuM, saoN ziyala.' [nhAlA karavuM (rU.pra.) AgevAna karavuM. "TAbhA thavuM (rU.pra.) AgevAna banavuM (phulAIne). -TA lepsa (rU.pra.) saMbhAvita, pratiSThita mANasa. TAM-joTAM (rU.pra.)moTI "maranAM.- -TI khATane mAM(-mA)4(-NuM) (rU.pra.) garviSTha, abhimAnI, . kapALa (3.pra.) bhAgyazALI mANasa. . karavuM (3.pra.) ucheravuM. * janAvara (3.pra.) sarpa. 0 pADhiyuM (rU.pra.) maLasakuM. * peTa (3.pra.) kSamAzIla. (2) khAnadAna. (3) khAnagI vAtA bahAra na pADanAra, (4) lAlacu, lAMciyuM. 0 peTa rAkhavuM (1.pra.) udAra dila rAkhavuM. (ra) sahana karavuM. . bhejuM (rU.pra.) khUba truddhizALI. 0 mana karavuM (ke rAkhavuM) (3.pra.) mArke karavuM, 0 mAthuM (rU.pra,) vaDIla mANasa. 7 mIMThuM (6.pra.) mUrkha, bevaka, mAM (-mAM:) (rU.pra.) lAlacuM, lAMciyuM. * meDhuM (-maeNDhuM) (rU.pra.) upara uparathI. -teupADe (rU.pra.) bhAre dhAMdhala karIne, (2) meTA AraMbhathI. te pATale besaI (-baeNsavuM) (rU.pra.) garva karavA. (2) mAna O O . mAgavuM. je pATale khesADavuM (eNsADavuM) (rU.pra.) mAna ApavuM. (2) phulAvavuM. Te| avAja (rU.pra.) UMcA avAja. (ra) bahumatI, je hAtha (rU.pra.) udAra dila] meDhethI (mAthI) kri.vi. [jue 'meDhuM' + gu. 'e' sA, vi., pra. +thI' pAM, vi. nA anuga.] meTA avAje, ghAMTA pADIne, meATI ma pADIne meTeru (maeNTaruM) vi. [jue'moDhuM' + gu. 'eruM'tu.pra.] vadhAre meTuM, vacamAM vadhAre, vaDIla maeNTe puM. [aM.] mudrAlekha, mudrA-sUtra, sUtra-vAkaya mATe paMtha (pattha) puM. [jue 'moDhuM' +'patha.'] rAmadepIranI asaravALA vAmamArganA eka avazeSa, kAMcaLiyA saMpradAya. (saMjJA.) mATTo puM. jADA bhAkharA meThI (mADI) skrI. bhAjana. (2) [su.]nirvAha, bharaNapeASaNa, gujarAna. [. mAravI (3.pra.) khAvuM-pIvuM] [mANasa mAThI-dAsa (mAThI-) puM. [+ saM.] (lA.) khAnapAnanA zekhIna meThI-pANI (maeNThI-) na., a.va.[+ jJa 'pANI '] khANI-pANI meDa' (mADa) puM, [saM. muTa> prA. magaDha] vararAjAnA mAthAnA zaNagAra. (ra) lagna vagere zubha prasaMge varanI mAtAne mAthe paherAtA eka mAMgalika gUMthaNInA TIpI jevA khulle AkAra. [. ghAlavA (rU.pra.) kAmanI javAbadArI levI ke seAMpavI. . mUkavA (6.pra.) javAbadArI seAMpavI. .hevA netA-pada svIkAravuM] 2010_04 mADhA-AgaluM mera puM. [jue meDavuM;'hiM. mAnA.] rastAnA vaLAMka, (ra) marADa, khelavAnI Dhaba. (3) (lA.) maraDATa, abhimAna, garva mehachI(DI) strI. UlaTI-jADAnA rAga, sarachI, 'kaeNleirA' meNu na. [jue meADavuM' + gu. 'aNu' kriyAvAcaka phaeN,pra.] teADavuM e, bhAMgavuM e meNu vi. jiA bheDavuM' + gu. 'aNa' ka vAcaka kR. pra,] tADanAra, utAranAra, bhAMganAra moDha-baMdhI (mADa-badhI) vi., sI. [ja mehabUMkuM' + gu, 'I' ' zrIpratyaya,]mAthA upara meDa bAMdhyA heca tevI strI meDha-baMdhuM (mADa-banyuM) vi. [ja e 'moDa' + 'bAMdhavuM' + gu. 'uM' rR.pra.] jenA mAthA upara meDa AMdhele hoya tevuM mAha-aMdhA (mADa-bandhA) vi.,puM [ja e mAMDaNaMkuM.'] mAthe meDa paheryAM hoya tevA paraNIne ghara tarapha vidAya lete| vararAjA. (2) (lA.) bahAdura puruSa mereiTa, mereTa vi. [aM.] dharAvanAra, vinIta-matavAdI mereTara vi. [aM.] parIkSAmAM parIkSakee vadhumbakTu guNAMka ApyA hoya e kharekhara che ke nahi e tapAsI vadha-ghaTa sarakhI karI ApanAra parIkSaka samadhAraNa kArTinA vicAra 1842 mATaluM sa.kri. [da. prA. moDha, prA. tatsama] maraDavuM. AMbaLavuM, (2) (lA,) dUra karavuM, meDhAvuM karmaNi, kri. mADhAvavuM, pre., sa.kra. me(-3)la puM. [aM] namUnA, Adarzo, eThuM meDhalA puM. reMTiyAnA eka bhAga methI jae meDachI.' mADhA-meDha kri.vi. [jue meDanuM,'-dvirbhAva] varaNAgImAM maraDAI ne cAlatuM hoya ema mADhAvavuM, meDAvuM jue meDavuM'mAM, jio bhADa,' mADhiyA (mAhiye) puM. [jae bheMDa' + gu. iyuM' ta.pra.] mADI' (mADI) hI. [saM, muTiyA >> prA. marDhamA] lagna vakhate kanyAnA mAthA upara paherAvAtA nAnA ghATamA mADa [eka gAmaThI lipi. (saMjJA.) meDIne ii. [jue meDaluM" dvArA.] mahArASTra mAM pracalita mAruM (maThuM) vi. vilaMbathI thayeluM ke AveluM yA gayeluM, sukra22 samaya pachInuM. (2) na. kAlakSepa, vilaMba, dvIla. [-3 mATe (-maeNDe) (rU.pra.) vilaMba vaTAvyA pachI, vadhu pachInA samaye] meDela juA 'meDala.' meDha puM. [de.prA.] uttara gujarAtanA meDhA gAmanA mULa vatanI vANiyA-brAhmaNanI jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) mA yuM. sAMThAvALI cAranA khecAnuM rADuM meDhahuM na. [jae 'meDhuM' + gu. 'Da'svArthe ta.pra.] ja 'mADhuM.'(padyamAM,) mehavuM na.,-vA` puM. ghAsanI pULAetA Ave. (2) chANAM nI thappI karI pharate lIMpaNa karI karelA stUpa jevA AkAra maDhavA skrI, mAlInI eka jAta meDhA-AgaluM vi. [je 'maiduM' + 'AgaluM.'] AMkhanI tadna sAmenuM, mADhAnuM, meADhAnI sAmenuM. (2) (lA.) vaDeluM Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ meDhA-joyuM mADhA-tevuM vi. [jae 'meTa' + 'jovuM' + gu. cuM' bh* phU] (lA.) bahu vahAluM. (2) meDhI kheATanuM (saMtAna) meDhA-DhaMkuM (-DhakuM) vi. [ju e 'mehuM' + 'DhAMkaNuM' + gu. ''' kR.pra.] (lA) zaramALa mADhA-meha (-Dhaya) kri,vi. [jue 'meTuM,'-harbhAva + jU. gu. '' sA.vi., pra.] eka meDhethI khIje meDha ema krame. (2) rUbarU, pratyakSa, saMmukha, meDhA sAme meDhAsana na. [jue 'meDhuM' + saM. bAlana, saMdhithI.] yAganuM e nAmanuM eka Asana. (yAga.) 0 + mADhALa (maeNDhALa) vi. [jae 'mADhuM'+ gu. 'ALa' ta...] meTuM dhaDa karatAM vadhu AgaLa AvI rahyuM hoya tevuM meDhiyAM-paTI, dI (moDhiyAM-) sI. [jue bhaiDhiyuM'+ gu. 'AM' ba.va.,Ja + 'pI,-phrI,] khIsAnA bhAga DhAMkavA mathALe nakhAtI DhAMkaNa jevI pI meADhiyuM (mAhiyuM) na. [jue mADhuM'+gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] vastunA sauthI uparanA bhAga, (ra) saMkalI, (3) bharelA vAsaNanA meM pAsenuM DhAMkaNa, (4) meDhA upara caDAvavAnuM sAdhana. (5) khIsAnA bhAga DhAMkavAnuM DhAMkaNa, meDhiyAM-paTTI, (6) phAnasanA DabbA vageremAM vATavALA bhAga, (7) sIsA sIsI vagere padArtheAnA meDhA uparanuM DhAMkaNa meDhuM (moDhuM) na. [saM. mutyu-> prA. muddaima-]mukha, mA. (2) dri, kANuM, (3) AgaleA tema mathALAnA bhAga, (3) nIkaLavAnA bhAga. [-DhA upara (-uparatha-) (rU.pra.) rUbarU, samakSa. hA upara dhULa bhabharAvavI(-uparatha) (rU.pra.) chetaravuM. "DhA upara nAka na heAvuM (-uparatha-) (rU.pra.) nirlaja hovuM. DhA upara havAI UDhavI (ke chUTavI) (-uparatha-) (2.pra.) zaramathI phIkA paDI javuM. -DhA uparathI mAMkha paNa na UDhavI (-uparatha-) ("mAMkhya-) (1.pra.) tadna nirmaLa hovuM. (2) namAluM hovuM. -DhA jevuM (rU.pra.) kharAba. -DhAnI mIThAza (-zya) (rU.pra.) khuzAmata, parasI, -DhAnI mALa utAravI (-mALya-) (3.pra.) apazabdo kahevA. -DhAnI vAta (3.pra.) sAMbhaLIne kahelI vAta. (2) rUbarU kahelI vAta. (3) apramANu vAta. "DhAnI vAtA (rU.pra.) DaMphAsa, DhAnuM chuM (rU.pra.) vAcALa, (ra) cAkhkhI vAta kahenAruM. nhAnuM ja huM (3.pra.) jUThThuM" elanAruM. -DhAnuM nUra (ke pANI) UtarI javuM. (rU. pra.) che|lIlA paDhavuM, jhaMkhavANA paDavuM. DhAnuM meLuM (-meLuM) (rU.pra.) vAta karatAM dakhAI jAya tenuM. -nhAnuM vedAMta (vedAnta) (rU. pra.) vAtamAM mAtra DAcuM DAhyuM kahenAruM, DhAnuM sAcuM (rU.pra.) satyavaktA. "DhA para AvavuM (rU. pra.) yAda AvavuM. DhA para kahevuM (-keHvuM) (rU.pra.) zarama vinA saMbhaLAvavuM. DhA para thUMkavuM (rU.pra.) tiraskAra karave. -DhA para mAravuM (3.pra.) ceAkhuM saMbhaLAvI devuM. DhA para mUtaravuM (rU.pra.) apamAna karavuM. (2) gAMThavuM nahi. -DhA para zAhI DhoLAvI (ke reDhAvI) (rU.pra.) che|bhIlA paDavuM, (2) AbarUne kalaMka lAgavuM. -DhA bhaNI hAtha karavA (rU.pra.) khAvuM. DhAmAM Ave tema (rU.pra.) - vagara vicAryuM. -DhAmAM AMTALI thANavI (3. pra.) navAI pAmavuM. (2) parANe khelAvazuM. -DhAmAM kIDA paDavA (rU.pra.) vAraMvAra thUkayA karavuM, DhAmAM _2010_04 1843 mA khIlA ThAmyo hovA (rU. pra.) khelAve tAya khelavuM nahi, javAba maiM ApavA. DhAmAM jIbha ghAlavI (3.pra.) khelatuM baMdha thavuM. DhAmAM jIbha na hovI (rU.pra.) tadna zAMta prakRtinuM hAvuM. (2) mUMgA besI rahevuM, DhAmAM hUMcA devA (ke bharavA) (rU.pra.) mauna pakaDavuM, DhAmAMthI aMgArA jharavA (-akArA-) (uM. pra.) khUba gALA devI. -DhAmAMthI dAMta kADhI (ke pADI) nA(-nAM)khavA (rU.pra.) harAvavuM. DhAmAM thUke tevuM (3.pra.) darakAra na karanAruM. (2) carDicAtuM. DhAmAM dAMta na hovA. (rU.pra) nirmAya hovuM. (2) maMgA besI rahevuM. -DhAmAM dhULa nA(-nAM)khavI (-dhUnya-) (3.pra) chetaravuM. (2) zaramAvavuM. (3) kheAlatuM baMdha karI devuM. (4) gabharAvI devuM. "DhAmAM pAchuM mAravuM (...) caTakA lAge tevuM saMbhaLAvavuM, DhAmAM pANI AvavuM (ke chUTavuM) (rU. pra.) khAvA lalacAvuM. (3) adekhAI thavI. DhAmAM maga eralA (rU.pra.) javAba na ApavA. nhAmAM mAkhaNe na AgaLavuM (-gaLavuM) (3, 5,) nirmAya heAnuM, -DhAmAM mAya (ke samAya) teluM (rU.pra.) sAthe maLI ekarUpa thaI janAruM. -nhAmAM mAravuM (3.pra.) kaDaka saMbhaLAvI devuM. -DhAmAM taraNuM ghAlavuM (3.pra.) lAcArI batAvavI. -DhAmAM taraNuM levaDA(-rA)vavuM (rU.pra.) lAcAra banAvavuM. (ra) thakavI devuM. DhAmAM samrArA na hovA (rU.pra.) nikSyi hai|vuM. -DhA sudhI AvavuM(6.ma.) kahevAI javuM, (2) asaMtASa hAvA. DhAM mIThAM karavAM (ke karAvavAM) (rU.pra.) khuzAlInuM leAjana ApavuM. (2) lAMca devI. -DhAM lAla thavAM (rU.pra.)jaza maLavA. . ADuM AvavuM (rU.pra.) zarama AvavI. . ApavuM (6.pra.) darakAra karavI. (ra) khelavA devuM. diamonds AvaDuM karI nA-(-nAM)khavuM (rU.pra.) sakhata mAra mAraveza. * 0 AvaDuM thaI javuM ('pra.) zaramAI jhaMkhavANA paDavuM 0 AvavuM (3.pra.) meDhAmAM cALiyA paDavA upADavuM (rU.pra.) khelanuM. (ra) gALa ravI, 0 UghaDavuM (rU.pra.) khelavuM. (2) khAvAnI ruci thavI. 0 UtaravuM, * UtarI javuM rU.pra.) jhaMkhavANA paDavuM (2) nirAzA anubhavavI, UpaDavuM (3.pra.) khaDakhaDATa karavA, hada karatAM vadhu khelavuM. . kaTANuM karavuM (rU.pra.) aNagamA khatAvavA. . karavuM (6.pra.) chidra pADavuM, . kADhavuM (3.pra.) jAheramAM Akhabhera nIkaLavuM. . kALuM karavuM rU.pra) tiraskAra pAmI dUra cAlyA javuM. kALuM thavuM (rU.pra.) apakIrti vaheAravI . kALuM meza(-sa) thaI javuM (-mezya,-ca-) (rU.pra.) taddana jhaMkhavANA paDI javuM. * gaMdhAvuM (gadhAvuM) (3.pra.) gALa devI. 0 caDhADhaNuM (rU.pra.) khUba lADa laDAvavuM. 0 caDha(-Dha)vuM, cA<-Dha)vavuM (3.pra.) risAvuM. calAvavuM (2.pra.) gALA devI. 0 caLavaLavuM (rU.pra.) khAvAnI icchA thavI. . cATavuM (rU.pra.) khuzAmata karavI. * cAlavuM (.5 ) khAdhA karavuM. (2) khakhaDayA karavuM. . cukAvavuM (rU.pra.) maLavAnuM TALavuM. 0 chAMDavuM (rU.pra.) najara TALavI. (ra) meTAnuM veNa uthApavuM diamonds chupAvavuM, saMtADavuM (rU.pra.) zaramanA mAryAM na dekhAvAya ema karavuM. oIne krAma karavuM (rU.pra.) sAmAnI lAyakAta joI kAma pAra pADayuM. . Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1844 mAta-dila 0 jaIne lapaDAka mAravI (u.pra.) gyatA pramANene taddana mona jALavavuM. (2) sAmAne bolatuM baMdha karavuM. vyavahAra rAkhavo. 0 (rU.pra.) chelI mulAkAta levI, 0 halAvavuM (rU.pra.) khAvuM. he karavuM (rU.pra.) yAda karI levuM. ThekANe rAkhavuM (rU.pra.) nirdoSatAne bhAva batAvavA. (2) he kahevuM (kevuM) (rU.pra.) rUbarU saMLabhAva (sehamAM dabAyA balavAmAM maryAdA jALavavI. 0 DhAMkavuM (u.pra.) zaramAvuM. vinA). - ca(-)luM u.pra.) yAda rahevuM. (2) lADakAI (2) kANa karavI. 0 tapAsIne besavuM (rU.pra.) maryAdA karavI. he caDhA(hA)vavuM (rU.pra.) khATAM lADa laDAvavAM. - 8 rAkhI bolavuM. teDavuM, teDI levuM (rU.pra.) apamAna caDI(-4)ne (rU.pra.) rUbarU, meDhAmaDha, he iMca de, karavuM. 0 thAkavuM (rU.pra.) khUba bolI TharI javuM. 0 devuM -hetALuM devuM (rU.pra.) bolatuM baMdha karavuM. (2) bAlatuM (rU.pra.) vacana ApavuM. 0 dhoI javuM (rU.pra.) prasaMga Ave baMdha thavuM, mauna sevavuM. te thaI AvavuM (rU.pra.) rUbarU kharaca kara. 0 dhoIne AvavuM (rU.pra.) vivekI thaIne maLI AvavuM. he thaI javuM, he thavuM (u.pra.) rUbarU AvavuM. (2) rIta-bhAte sughaDa thavuM. 0 nIcuM (ke baeNyamAM) maLI AvavuM. (2) yAda thavuM. he lALa TapakavI (rU.pra.) ghAlavuM (-yamAM) (rU.pra) zaramAI javuM, zaramiMdA banavuM. lAlacu thavuM. he dudha gaMdhAvuM (-gavAnuM), he dUdha sukAyuM 05kavuM (u.pra.) belatAM acakAvuM. 05vuM, 05DI javuM na hovuM (rU.pra.) hajI bacapaNa hovuM. he bapora ramavA (rU.pra.) chobhIlA paDavuM. 0pahoLuM karavuM (- LuM-) (u.pra.) (ra.a.) mio para teja jhaLakavuM. -Dhe baMdha (ba) (rU.pra.) navAI thI joI rahevuM. 0 pUravuM, 0bharavuM (rU.pra.) kAMI saMyama. na bolI javuM (rU.pra.) gekhelA pATha karI lAMca ApavI. 0 phaphaTAvavuM (rU.pra.) babaDavuM. (2) gusse batAva. he mAgavuM (rU.) rUbarU mAgaNI karavI. - karavA. 0 phATavuM (rU.pra.) lAMca levAnI icchA karavI. (2) mAgyuM (rU.pra.) jeTaluM joIe teTaluM, irachAnusAra. he mAthe anirachAe besavuM. 0 phADIne kahevuM (kevuM) (rU.pra.) ehavuM (rU.pra.) maryAdA pALavo. (2) nirAza karavuM. (3) nirlajaja thaI kahevuM. 0 phikakuM paDI javuM (rU.pra.) jhaMkhavANA devALuM kADhavuM. he mAthe hAtha daI (u.pra.) nirAza thaIne paDavuM, zaramAI javuM. 0 pheravavuM (rU.pra.) rIsa ke kaMTALo nA-Take. te meza(sa) haLavI (meya,sya-) (u.pra. batAvavAM. 0 pheravI nA(nAMkhavuM (rU.pra.) sakhata mAra jhaMkhavANuM paDI javu, zaramiMDA banavuM. te rahevuM (revuM mAra. 2 pheravIne (u.pra.) sAmAnI paravA vinA. (2) (rU.pra.) yAda rahevuM. he lAgavuM (rU.pra.) mIThuM lAgavuM. he lAvavuM gusse thaIne. 0 bagADavuM (rU.pra.) arUci batAvavI. (9.pra.) varNana karI batAvavuM. - laTa UDa (u.pra.) 0 batAvavuM (rU.pra.) rUbarU maLI javuM. 0 batAvAya tevuM sakhata tarasa lAgavI. De vaLagavuM (pra.) zikhAmaNa (u.pra.) AbarUvALuM. bahAra kADhavuM (-bA:2) jAheramAM denAranI sAme thayuM -Dhe sAkara pIrasavI (rU.pra) khuzAdekhA devI. 0 baMdha karavuM (badha-) (rU.pra.) cUpa karavuM. mata karavI. kALuM meTuM (u.pra.) kalaMka, jarA jeTaluM meTuM (2) cupa thaI javuM. 0baMdha karI devuM (ke levuM) (-ba-dha-) thaI javuM (rU.pra.) zaramiMdA thaI javuM, chobhIlA paDavuM. (rU.pra.) bilakula cUpacApa thaI javuM. 0 baMdha thavuM nAne mATe moTI vAta (-meTI- (rU.pra.) AvaData vinA (-ba-dha) (rU.pra.) cUpa thavuM. 0 bALavuM (rU.pra.) tiraskAra vAta karavI. be moTAM hovAM (rU.pra.) ApeluM vacana karIne kAMIka ApavuM. bAMdhIne mAra mAra (u.pra.) na pALavuM. lehiyALa (ke lehI-bharyuM moTuM hovuM (rU pra. mAravuM ane revA na devuM. 0 bha(0)bhavuM (rU.pra.) khAvAnI vahAlA sagAnuM mana thayuM. tIvra IcchA thavI. 0 bharAI javuM (rU.pra.) dharAI javuM. moDhe kri.vi. [+ gu. "e' sA.vi.pra.] (lA.) mukhapATha, 0 bhAramAM (ke bhAre) rAkhavuM (rU.pra.) gaMbhIra banI rahevuM. (2) rUbarU 0 bhAMgavuM (rU.pra.) lAMca ApavI. (2) jamaNamAM aruci meheM ! ja mevuM." thavI. * bhAMgI javuM (rU.pra.) jamaNamAM aruci thavI. moDhA (meDhA) 5. [ja e meTuM.'] meTiyuM. (2) DhoranA 0 malakAvavuM (rU.pra.) AchuM hasI levuM, vimata karavuM. moDhAnuM gALiyuM [ja "meva." 0 mukAvuM (rU.pra.) bezarama thavuM. 0 sukAvuM nahi (rU.pra.) moNa' (maiNa) na. [ ja e "mevuM" + gu. 'aNa" ta.ka. ] zaramamAM rahevuM. (2) mAna sAcavavuM. 0 makavuM, 0mekaLuM meNu' (maNu) puM. sarpa rAkhavAno karaMDiye. (2) vAMsa ke karavuM (rU.pra.) pAka mUkI rovuM. 0meTuM karavuM(-meTa)(rU.pra.) dhAsanuM banAveluM TAMkavA mATenuM sAdhana [chavaDo meDhA upara gussAnAM cihana jaNAvAM. 0 rahI javuM (-2-) meNu vela (maoNNa-) chuM. lAla derA je eka prakAranA (rU.pra.) mAna sAcavavuM. 0 rAkhIne (rU.pra.) sAmAnI zarama moNavela (meNu-vica) strI, e nAmanuM eka ghareNuM rAkhIne laIne AvavuM (rU.pra.) lAyaka guNa laI ne AvavuM maNiyuM (maNiyuM) na. jio "meNa ' + gu. IyuM' ta.ka. 0 lAgavuM (u.pra.) svAda Ava. 0 levAI javuM, (re.)] nAnuM DhorakuM 0 levA (u.pra.) mAMdagIne kAraNe mAtAnuM nara na rahevuM. mota (mata) na. [ara. ma ] mRtyu, maraNa, avasAna, (2) khasiyANa paDavuM. 0 vakAsI rahevuM (2:6) (u.pra.) dehAMta, nidhana. [ 56 (rU.pra) mahenata lAgavI, zrama , navAI pAmavuM 0 vaTAvavuM (rU.pra.) kAMIka khAvuM. 0 vaza . 0 pharI vaLavuM (rU.pra.) akasmAta maraNa thayuM. 0 rAkhavuM (rU.pra) khAvA upara pUro saMyama rAkhavo. (2) bagavavuM (rU.pra) kamene maravuM. 0mAthe AvavuM (rU.) belavA upara pUra kAbU rAkhavo. 0 vAghanuM (rU.pra.) mAtra thAkI lothapotha thaI javuM. 0 mAthe bhamavuM (rU. pra.) maraNane dekhAve bahAdura 0 vALavuM (rU.pra.) kANa karavI. * sivAI bhaya ha ] [navazekuM javuM (ra.a.) maMgA thaI javuM. 0 sIvI levuM (rU.pra.) meta-dila vi. bahu garama nahi ne bahu ThaMDuM nahi tevuM, 2010_04 Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAtana cetana na. [jue meAtI'nuM vraja. ma..] meAtI (nA..) motana-mALa . [+ jue mALa.''] khetInI mALA metana-hAra puM. [+ saM.] meAtInA hAra, khetInI mALA mAtabara vi. [ara. suatjhar] vizvAsa karAya tevuM, bharAsApAtra. (ra) AdhAra rAkhI zakAya tevuM. (3) kharuM, sAcuM mAtakharI srI. [+ gu. 'I' ta.pra.] vizvAsa, bharese meta-biMdu (-bindu) na. [jue 'khetI' + saM.,puM.] AMkhamAMnA mAtithA mAtaraNuM juo 'mAM-taraNuM.' mAtarI puM. DharanA pagane eka mAta-vArI (mAta-) strI, upajAve tevA samaya 1845 mALa (2) puM. metInA kA. (3) cAkhAnI eka jhINI ne UMcI jAta. (4) jue 'metiyA.vai' [lADunA lA meAtI-cUramuM na. [jae 'mAtI' + 'cUmuM.'] khAMDI maMdInA meAtI-ja(-jha)rA puM. [ saM. movijJa--> prA. mottiSagadya-], mAtI-javara puM. [jue metI'' + saM.] zarIramAM nAnI kelIe thaI te thatA mutiyA tAva, 'phAiphrAiDa' meAtI-huM na, [ e meAtI'+ gu. 'huM" svArthe ta ma ] meAtI. (padmamAM.) rAga jue 'meta' + 'vArI.'] mRtyu ta... ] meAtALa (mAtALa) [ ja 'me' + gu. 'ALa' jene mAthe mAta bhamI rahyuM hoya tevuM, nazvara mAtALA puM. gAmanuM nAma 'metA'+saM. degvA-> prA. maxn-] dakSiNa gujarAtanA mAtA gAmanA mULa brAhmaNAnI eka jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) metiyA puM. [saM. mauvitA-> mottamabha*> prA. mottiyArama-] mAttI vagere vastuo vecanAra vepArI ke keriyA motIDA chuM. kAyalanA jevuM eka pakSI-cAtaka melI-dAma puM, [saM. mauvijJAna, jae metI'+ vAman na.] e nAmanA khAra akSarane eka akSarameLagaNameLa chaMda. (piM.) metI-parIyA huM [ja metI ' + parAvavuM'+ gu. e' kR.pra.] motI parAvavAnA dhaMdhA karanAra mANasa motI-pAka yuM. [jue metiyA.' + saM.] juA metiyA.2' motI-pUra zrI. jue 'metI '+ pUravuM.'] khAMDanI eka jota meAtI-mALA strI. [jue khetI" sa. mALa] mAtInA hAra motI-sara zrI. [jue mAtI + sara.<'] meAtI parAyelA dArA matI-hAra puM. [jue 'metI ' + saM.] juA meto -mALA.' metebara vi. [pArasI,] jae 'mAtabara.' mAtaiyA jae metiyA, 2 mAtAle puM. gheADAnI khAtAM vadhelI egaDha meSa strI, [saM. mustA>prA. mutyA, molyA] eka prakAranuM sugaMdhI dhAsa ane enI gAMTha. [. pAkavI (rU.pra.) gheTAM bakarAM vagerenA paga ceAmAsAnA pANIne laI pAkavA. 0 mAravI (rU.pra.) jANe ke bhAre. parAkrama karavuM] methaDI strI. [+ gu. 'DI' svArthe ta.pra.] jue 'metha.' (padmamAM.) motiyuM na. [ja meAtI dai'+ gu. 'yuM' ta.pra.] (lA.) nevAMnI kAra nIce TakatuM zAbhAvALuM pATiyuM, meAtiyA, kAranisa, bArja-kheDU' metiyA puM. e metiyuM.'] jae meAtiyuM.'(2) AMkhanI kIkI upara khAjA eka prakAranA rasa, (3) megarAnA phUla-cheDanA eka prakAra. (4) pANIne jhAkaLa vagerenA kaNa. (5) (lA.) hAMsa, hiMmata. -yA chUTavA (rU.pra.) aMtakAle paraseve naLavA, zIta vAM. -cA(-yAM) marI javA(-vAM) (ke levAvA,-vAM) (rU. pra.) thAkI javuM, (2) nAhiMmata thavuM, 0 Ave (3.pra.) AMkhanI kIkI para paDa jAmavuM. * utarAvavA (rU.pra.) mekRtiyAnuM Aparezana karAvavuM. . utArave, 0 kADhavA (rU.pra.) motiyAnuM Aparezana karavuM] mAti-tai)yAna puM. khAMDI baMdInA lADu mAtI' na. [saM. mauti> prA. mottima-] dariyAI khAsa jAtanI chIpamAMthI nIkaLatuM kiMmatI nAnuM sapheda caLakatuM dANA jevuM naMga. [ e (ke nA) ceAka pUravA (-coka-) (3.pra.) icchA pUrI karavI. (ra) meTA maneratha ghaDavA, e vadhAvavuM (rU.pra.) umaLakAthI AvakAra ApavA. * chedavuM, vIMdhavuM (rU.pra.) strInI AbarU levI. nA dANA jevA (rU.pra) geALa mareADadAra (akSara). 0nA mehu O varasavA (-maeN:-) (rU.pra.) AnaMdanI cheLeA relAvA. nAMmoda-rSaka vi. [saM.] AnaMdanI vRddhi karanAra pANI utAravAM (rU.pra.) sAmAne mAnabhaMga karavuM. 0 parAvavA (rU.pra.) AMsu pADavAM. (ra) suMdara vAtA karavI] motIra chuM, mATIthI caNatara karanAra kaDiyA. (ra) kaMsArAnuM e nAmanuM eka eAra metI-cara vi. [jue 'meAtI' dvArA.] cakacakita AMkhavALuM. _2010_04 mANNA puM. e nAmanuM eka vRkSa metharA puM, gheADAnA paganA sAMdhAnA eka rAga metharA puM. pATA-pIMDImAM vaparAtuM khapATiyuM ke khApiyuM methiyuM vi. [jae meAtha'+ gu. yuM' ta,pra. ] methane lagatuM, meAthanuM mAthu na. mukhya mULiyuM meda puM, [sa.] AnaMda, khuzAlI, prasannatA mAdara (-6) srI, gADAmAM anAja bharatAM pahelAM pAtharavAnuM jADA vaNATanuM kApaDa mAdaka huM. [saM.] lADu meda-kArI vi. [saM.,puM.] AnaMda ApanAra, prasanna karanAra mAdara na., aa puM. e nAmanuM eka vRkSa medanIya vi. [saM.] AnaMda Ape tevuM, AnaMda karAve tenuM moda-varSana+ na. [saM.] AnaMda vadhavA e, medavRddhi moDha-vardhana vi. [saM.] jue medavardhaka,' mojuM agni. [saM. mur -mor, tatsama] AnaMda pAmavuM (A kricApa bahu vaparAtuM nathI.), moLa na, e nAmanuM paiDAM vagere karavAmAM vaparAtuM eka Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maLe vRkSa (jemAMthI guMdara paNa maLe che.) modaLA huM jamIna lIMpavA mATI vagerenuM mizraNa modALa (-nya) sI. mAchalInI e nAmanI eka jAta modALI strI, lADu mATenAM mUThiyAM DhasA vagere khAMDavAnI meAgarI modika huM. [saM. mo] jue 'meAdaka.' (padyamAM.) modita vi. [saM.] AnaMdita kareluM, prasanna kareluM moyuiM na. [ jae mera' +gu. 'yuM' svArthe ta.pra. ] eka jAtanuM ra8 sutarAu jADA vaNATanuM kApaDa. (2) nAnI mAda, nAnuM pAtharaNuM 1846 modI huM. [ara. muddI] anAja gALa dhI vagere khAdya vastu paheAMcADanAra ke vecanAra vepArI modI-khAnuM na. [+ ja 'khAnuM.'] anAja gALa dhI vagere khAdya padArthonA kAThAra. (2) kAThAramAM maLatI samagra cauja. (3) lazkaranuM khAdyasAmagrI pUrI pADatuM sarakArI taMtra modI-vaTuM na. [jue 'bhedI' dvArA.] medInA baMdhA mola na. e nAmanuM eka imAratI lAkaDuM monala na. [hiM, menAla] vagaDAu kSAranI jAta monAra na. talavAranA sthAna uparanuM cAMdInuM banAveluM mehakuM maeNniTara yuM. [aM.] vaDA nizALiyA moniyuMO na. ghAsa ke vAMsanI banAvelI DhAMkaNAvALI DabarI motiyuM? na. upara-ceTiyuM nimaMtraNa (sAruM lagADhavA pUratuM) mAnA-jhAiTa na. [.] aNuzakti mATenuM eka upayegI khanija mAnAla huM. [aM.] eka AMkhanuM canuM mAnA grAma puM. [aM.] nAmanA Adya akSarAnI mahera, sIla monAca na, khArIka garama kApaDanI eka jAta monA-TAipa, 0 mazIna na. [aM.] yaMtramAM ja samagra varNamALAnA vividha varNInAM bImAM paDI jAya te jAtanuM svayaMsaMcAlita yaMtra monA-polI sI. [aM.] ekahaththu IjArA mAnA-mpleina na. [aM.] eka pAkhavALuM vimAna monTesa(-se)rI strI. [aM.] khaLa-keLavaNInI eka paddhatinAM zeAdhaka ane pracAraka eka viduSI yurepiyana nArI. (saMjJA.) monTesa(sA)rI paddhati srI. [+sa.], monTesa(-se)rI methaDa strI. [aM.] maeNDama monTesarIe pracAramAM mUkelI bALa keLavaNInI rIta monTesa(-seA)rI zALA zrI. [ + sa. rAjA] mAnTasarI paddhati pramANe cAlau nizALa mAnTasa(-sA)rI zikSaka chuM., maeNnTesa(eN)rI zikSikA zrI. [ + saM. zikSa, cikSihl] mAnTesarI paddhatithI zIkhavavAra mansuna na. [saM.] cemAsuM, varSA-Rtu mopalA puM. [saM. mahA + teLagu.pA] keralamAM rahetI hiMduemAMthI islAmI dharmamAM gayelI eka jAti ane benA puruSa. (saMjJA.) ['mayusila' mesala na. [ara. munnusal] pATanagara sivAyanA pradeza, _2010_04 meAmajAmA mo-badale puM. [ara. mubAlas] ekanuM khAtuM bIjAne khAte caDAvavuM e. (2) ekanA nAma uparathI bIjAnA nAme jamIna caDAvavI e. (3) vaLatara [vAhana) mobAila vi. [aM.] haratuM pharatuM (polIsa TapAla vagerenuM mobila [aM.] khanija tela (moTara vageremAM kAma lAgatuM) mobeda zrI [ara. mumbak] bhakti karavAnuM sthAna mobedaOM puM| [ara. muazciMd] bhakti karanAra. (2) pArasIenI agiyArInA dharma-kriyA karanAra gAra mola puM. [da.pra. mamma] chAparAnI be pAMkhanA madhyamAMnuM ke dhAbAnA madhyamAMnuM Asara. (ra) ATApATAnI ramatamAM TAravAmAM AvatI vaccenI ADI dArI, muradaMga. (3)(lA.) jaA 'mAsI.' [-be caDhA(-DhA)vavuM (rU.pra.) khATAM vakhANa karavAM] mobha(be)Na (-chyuM) . [jue bhAbhI + gu'a(e). chu.'] kuTuMbanA AdhArarUpa mukhya sra molama jae 'mabhrama.' mola-rekhA . [ja'mAla' + saM.] mathALAnI mAyabhAganI lITI, 'riMja-lAina' [cheDA melAgra na. [jue mola' + saM., saMdhithI] mobhanA mobhAga-buddhi strI. [ + saM.] molanA cheDA jevI muThThI akkala, (ra) vi. muThThI akkalanuM, mUrkha, bevakak mobhA-dAra vi. [jue 'molA' + kA. pratyaya.] mebhAvALuM, pratiSThita, AbarUdAra, mAnamaratabAvALuM mobhAmobha (-ya) kri.vi. [jae 'mola,' dvirbhAva + ja. gu. 'i' sA.vi.,pra.] chAparAMenI upara ane upara. (lA.) khAre khAra. (3) darakAra vagara [chAparAnA bhAga molAra huM. jue mela' dvArA.] molanA mathALAnA molAriyuM na. [ gu, 'iyuM' ta.pra.] mobhAra upara DhAMkavAmAM AvatuM te te moTuM naLiyuM, moliyuM mobhAriyA puM. [jae 'molAriyuM.'] (lA.) pIta karavAnI jamInamAM UMcA bhAge karavAmAM AvatA dhAriyA molArA puM, jie 'meAbhAra' +gu, 'e' svArthe ta.pra.] jue 'mobhAra.' (2) mobhAra nIcenuM lAkaDuM, mobha. (3) (lA.) kuTuMbanuM vaDIla. mobhI mobhALuM na. [jue 'mokSa' + gu. mobhAra (1,2).' [baMdha nIcenI paTTI mobhiyuM na. [jue mobhiyuM? na. [jae meAlAriyuM.' mobhiyA puM. [juA meliyuM. O] (lA.) gADAmAM dhArImobhI puM, [jue 'mola'' + gu. 'I svArthe ta. pra.] (lA.) kuTuMkhanA AdhArarUpa puruSa, vaDIla puruSa. (padmamAM.) molIDA puM. [+]. 'huM' svArthe ta.pra.] juA meDala.' (padyamAM.) 'mola'+ gu. 'mela' + gu. 'AchuM' ta.pra.] jue [nAnA moja 'UyuM' svArthe ta.pra.] 'yuM'ta.pra.] ja mobheNu (Nya) jae 'mAbhaNa,' [darajajo mobhA puM. [phA. muThThAmah] pratiSThA, Akhara, ijajata, ucca moma (maeNma) na. [phA. mem ] mANa somAbho (moma-) puM. [ + jae 'jAmo.'] mANiyuM kApaDa Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mema-dila 1847 mera-pagaluM moma-dila (moma) vi. ki.] mINanA jevA komaLa hRdayanuM vAja momanI strI, jio "momanA' gu. "I' strI pratyaya.] moracaMga-dhArI (-ca) vi. [+ saM5.] mara-caMga vagADanAra mumanA strI mora-draka (-candraka) j[ o "mera' + saM..] merapicchamomane ja "mumano.' mane cAMdalo moma-battI (mema-) akI. [+ja e "bI."| mINabattI moracA-baMdha (-ba%) vi. jio 'maracA' + "bAMdhavuM.'' mo-mAI sI. kALI lokonI e nAmanI kuLadevI. (saMjJA) mera bAMdhIne rahevuM. (2) kri.vi. mArA bAMdhIne momina kuM. [ara. muamina ] jao "sumanA.' mora-cAla' (2) sI. [ja e mera*'+ "cAla."] moya sI. mAthe bhAta vagere mukavAnI kapaDAnI jANI, meranI gati jevI gati molA ( [meraDI." mora-cAla (9) sI. jio mera' dvArA] khAI moyaDI sI. jio meraDI."-pravAhI uccAraNa.1 ja e mora-cAMca a. [ja mera' + cAMca.'] (lA.) meranI moyaDuM na. [ja "meraDuM,' -pravAhI uracAraNa] juo cAMcanA AkAranuM senAnuM eka hathiyAra [mero." moracI ja marachI." moya paM. jio raDe,"pravAhI uccAraNa.] juo morace puM. phi. mecaMzatrusenAne ha jhAlI enI moyaNa na. jio me' dvAre.] vahANanI chAtI. (vahANa.) sAme TakI rahevAne mATenI khAsa prakAranI nyUharacanA. moya puM. e nAmanuM eka vRkSa 0i 5ka, 0 mAM (pra.) vyavasthita rIte AgaLa moya pR. dIvAsaLI banAvavAmAM vaparAtuM eka lAkaDuM vadhavuM 0 mAra (rU.pra.) gauravabharyuM kAma karavuM] moyasara (o ) sI. devadAsI prakAranI morachA sI. [sa. mU] e "mUcha.' mayaMDuM (meyaDuM) jeo "ya." mora-chA5 mI. jio mera + "chApa."] meranuM bIba moTuM vi. [ja e "me' dvArA samAjanA uttarapadamAM "tarapha chApela hoya tevI AkRti. (2) vi. maranI chApavALuM ma-vALuM' arthamAM; jemake "ghara-mayuM'=ghara tarapha lAgaNIvALuM mora na. khArI jamInamAM Ugato eka cheDa. (2) eka mora' (2) puM. [saM. kuvara prA. 532] AMbA lImaDA jAtanuM dUdhI vagerenuM bhajiyuM [meranI mAdA, Dhela vageremAM AvatAM phUlonA jhamakhAM. (2) (lA.) ghoDAnA morabI jI. [ja e mera' + ga. "DI" pratyaya.] mAthAne eka zaNagAra. (3) nIlamanA naMganI zobhA ane moraDI sI. jio "mAra' + gu. "I' satIpratyaya.] prakAza. [ mA (u.pra.)navA avatarela bALakane haLIne gAya vagerene gaLe bAMdhavAnuM dera, mayaDI, gALiyA divase AMbAne mera vATI meDha aDakADavo] moraDuM na, - Y. [ja e "ma' dvArA.] herane gaLe mora* 5. [sa. mazUramA . makara gAmaDAMnuM eka gharALa bAMdhavAnI mArI, gALiyo moTuM aMtara pakSI, mayura, kI. (2) (lA.) nAkanI eka mora-DhaDhiyuM na. e nAmanI eka vanaspati prakAranI natha. nAM irAM (rU.pra.) vArasAmAM saMskAra laI maraNa na. devatA saLagAvavA nAkhavAmAM Avato ghaNAne AvanAra mANasa. 0 mora thaI raheluM (jenuM) (rU.pra.) moraNa -zya) strI. e nAmanI eka bhAjI namra banI rahevuM. moraNiyuM na. khetInuM eka sAdhana mora* (mau2) . [saM. mua>prA. munda dvArA senyane morataba vi. [ara. mura ta ] suvyavasthAvALuM mara. (2) vahANane kavAyaMbhanI Toca. (3) (-15) mora-tANasa na. jio mera' + "tAlIsa."] meranA strI. mukha-mudrA [vAra; (sau.)] AgaLa AkAranuM eka taMtuvAdya mora'(mera) nA.. [saM. muhare>mA. muda> apa. kAra morathANu na. e nAmanuM eka ghAsa mora puM. baraDAnA beu paDakhAMmAMnuM te te paDakhuM morathI (merathI) kri.vi. jio "mera + gu. thI' morakaza 5. ka. mucakA ] lugaDAM upara jarI bharavAnuM pAM. vi.ne anuga] agAuthI, pahelethI [sahakaiTa' kAma karanAra kArIgara morathutha-zuM na. tAMbAne lIlA raMganA kerI kATa, kopara mora-kaThA (mo. 2) kuM. [ja mera+"kAMTho.'] sa moradAra chuM. pati, dhaNI kAMThAnI najIkano rasALa pradeza mora-didAra chuM. e mora' + "hidAra.] moranuM darzana. mora-jo zuM jio mera"+ "Te.'] (lA) nAza, vadhu (nA.da) [saurASTranA ghoDAnI eka jAta morakha (kha) strI. be-taLiye bichAvavAnI paththaranI eka mora-dhaja [saM. mayUradhvana] o mathura-dhavaja.' (2) (lA.) prakAranI lAdI mora-ivani chuM. [ja "mera + saM] merane avAja, mora-kharI cI, o mera-koTho" kekA, TahukAra morakhAI ja me-2khAI." mora-5galAM na, ba.va. jio "me-pagaluM.'] hAthanI morakhAya e "me-2khAye." AMgaLIonI madadathI karIne banAvavAmAM AvatA meranAM mo-rakhuM ja me-2khuM." [pAtharaNuM pagalAMne AkAra moraga na. jio bharadvAra.] moranAM pIchAMnuM banAveluM mora-5galuM na. [ja era' + pagaluM.'] meranA pagalAne mora-caMga (-ca9) na. dAMtanI vacce rAkhI vagADavAnuM eka AkAra. (2) A jAtanuM nizAna, haMsa-pada, kAka-pada 2010_04 Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mera- 1848 merAra mora-5zuM vi. [ja erara' + paga + gu, "u" ta.pra. cakalI vagere mUkaDyAM hoya tevo bhAga. (2) (lA) cana moranA jevA pagavALuM. (2) (lA.) apazukaniyALa bhAga mora-paTTo paM. jio "mora* * *po.'] moranA AkAranuM moravAvavuM, moravAyuM e meravavuM'mAM. mAthAnuM eka ghareNuM mora-vALI strI. [ja e "mAra*'+ vALI."] aDIonA morapaMkha (5) na. [o "mora paMkha."] moranI pAMkha, kAnanI eka prakAranI vALI ke kaDI (2) eka jAtanuM suMdara pAnavALuM jhADa moralI strI. . marAvI>prA. mawat] jemAM meranAM morapaMkhI (-pahebI) muM. jio "mora' + "paMkhI." eka pagalAMnI chApa hoya tevuM janA samayanuM eka kApaDa jAtane zobhanA choDa, (2) eka jAtane caLakato vere mora-vIMchI a. jio "mAra' + "vIMchI.1 meranA bATanA nIlo raMga. (3) sI. moranA AkAranI hoDI. (4) ane raMgano eka jherI vIMchI malakhamanI eka ramata choDa moravuM (mera) a.kri. [ja e "mera, nA.dhA.] vRkSa mora-pAMkhI chuM. bethI cha iMca UMce lagato eka prakAra upara mera Ava, (AMbA vageremAM kula maMjarI khIlavI.) mora-pI(-)cha, chuM na. jio "mora' + "pI(-pI) che.'+ merA (merA) bhAve kri. moravavuM (eNrAvavuM) gu. "u' svArthe ta.ka.] moranuM pIchuM, mayurapiccha che. sakriya [morAvavuM .,sA. mora-pUtaLI sahI. [jao 'mora' + pUtaLa.'] amadAvAdI moravuM sa.. e "meravavuM." moravuM? karmaNi ki. kinakhAbanI eka junI jAta moravela (-) mI. e nAmanI eka vela mo2-57(-)NI jI. jio "mora' + "pUcha(-).' mora-zikhA apI. jio "mera' + saM.1 miranI kalagI raharaNa. (na.) (eka prakAranI rezamI sADI mora-ri,za,rsi,saga (-gya) jue "maraDA ziMga." mora-budI a. jio "mora + buTTI.] moranA buddhivALI morasa muM, samudra-kinAre thatI eka prakAranI bhAjI (na.mA.) morama strI, kapacInA mizraNavALI saDaka upara nAkhavAnI morasa jI. [e. moreziyasa] hiMda mahAsAgaranA mATI banAvela mukuTa mereziyasa TApumAMthI AyAta thatI hatI e uparathI moramugaTa puM. [ "mora' + "mugaTa.'] morapIMchAMne tyAMnI khAMDa. (2) dANAdAra sapheda khAM sAmAnya. (saMjJA) moramugaTadhara kuM. [+saM ], moramugaTa-dhArI muM. [+ saM.] (3) eka prakAranI gheALI zeraDI mastaka upara mora-pIne mugaTa dhAraNa karanAra zrIkRSNa morasa-kAMda puM. DuMgaLIne maLatuM eka auSadhIya jaMgalI kaMda mora-mora ahI. jae "mora, dvibhAva ] (lA.) e nAmanI morasa-kuM na. pANI bharavA mATe mAthA upara mukAtuM eka eka ramata [ morale." (paghamAM) kapaDuM [borasalI." moraliyA sI. [ja "moralo' + gu. "iyuM' ta...] e morasalI tI. jio berasalI," uccAraNa-bheda.] juo moralI sI. [saM. kuDhiprA . kutigA; "'>La' mora puM. khetInI jamInamAM dALa paDhatI jamIna nathI thaya] jue muralI." [ chevI, 0 chevI (rU.pra.) moraMga (mera) puM, mAthAmAMnA seMthAnI vaccenI jagyA, seMthI moralI vagADavI. 8 para nAcavuM (rU.pra) koInA kahyA moraMgI, ghI (megI , kudhI) na. kalagI vinAnuM garuDa pakSI pramANe karyuM javuM] morAga chuM. mata, abhiprAya moralIdhara yuM. [ saM.] e muralIdhara.' morAhI chuM. eka prakArano e nAmane cheDa moralI-mugdha vi. [+] muralInA nAdathI moha pAmela morANI (merANI) vi. jio mera dvArA] mukhya, moralo chuM. jio "mera + gu. "huM' svArthe ta.ka. sara0 AgalI haroLanuM, pradhAna apa. moha4ma-] mayara pakSI (nara.). (2) kaDiyA ke morapI vi. puM. e merANI. AMgaDInI pIThanI uparanI baMne bAjue karelo merane moTApu chuM. e "merANI-merApI." AkAra [rAmaNa, meLavaNu morApuM vi. AgaLa AvI chAnI bAtamI ApI denAruM. moravaNa na. [ja e "merava4' + gu. "aNu" ka. pra.] akha- (2) na. cArAyelI vastu ke gunAnI agAuthI mAhitI moravaNa' na. devatA saLagAvavAne chANAMne bhUko, gera. ApavAne mATe maLo badalo. (2) A prakAranI bAtamI (2 tarata saLagI UThe tevuM cheDiyuM ApavAnI kriyA [DAne melA moravaraNuM vi. jio "mera + "varaNa' + gu. "uM'ta. morApe . vadhAre bhAra upADavA mAthA upara rakhAte lagapra.], mora-varNa vi. [+ saM. varSa + gu. 'uM' ta...] moranA morAyA (mA) pR. [ jue mere dvArA. ] AgaLa zarIranA raMga jevuM, moranA jevA nIlA raMganuM paDato bhAga lenAra mANasa. (2) baLajabarIthI agresara moravavuM sakri. AkharavuM, adharakavuM, meLavaNa nAkhavuM. thaI paDela mANasa, dharAra-paTela. (3) (lA) AMkhe caDI moravAvuM karmaNi, kiM. moravAvaluM sakri. hoLInuM nALiyera bananAra mANasa moravANa -zya) strI, jemAM cemAsAmAM pANI bharAI merAra (ra), morAri chuM. [saM. murAri] mura nAmanA rahetAM hoya tevI jamIna dAnavanA zatru zrIkRSNa. (saMjJA) mora-vAyuM na, - Y. [ saM. mA -> pra. moliyA puM. saurASTranA loDAnI eka jAta maLavAhiya-] gheDiyAnI DAMDInA cheDAne mara pipaTa morAra, morAI' (maeNrA-) e "moravuM"mAM. 2010_04 Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mirAra 1849 mevakala morAravuM, morADuM juo meramAM. molada (mela) vi. [ara, malada] arabastAnamAM moThuiM (medariyu) na. jio "mera + gu. IyuM svArthe bahArathI AvI vasI UchareluM eika hathiyAra ta.pra.) AMbAnA meranuM jhUmakhuM molama (-mya) sI. lAkaDAnI paTTImAM khAMca karavAnuM sutAranuM moriyuM (moriyuM) . jio "mera+gu. IyuM' ta...] molavI (melavI) 5. [ara. malavI] islAmanuM sAruM eka nAnI nAnI pAghaDI, moLiyuM. (2) bukAnI jJAna dharAvanAra muslima paMDita moriyuM na. vidhavA strIoe hAthamAM paheravAnI senAnI molavIna na. [brAdezanuM eka nagara melamInA' tyAMthI nakkara kaDalI AvatuM hatuM tethI] (lA.) sAganuM khAsa prakAranuM lAkaDuM moriyuM (mariyuM) sarva, vi. jio meru+gu. molavuM sakri. cALavuM, masaLavuM. molAvuM karmaNi, ki. iyuM' svArtha ta.ka.] mAruM, (padyamAM.) molAvavuM che., sa.ki. moriyA ' puM, sAMkaDA meDhAnA pANInA ghaDe mola-le muM. e nAmanuM eka jaMtu (kyAM e hoya morisaiyAra chuM. sAmAnA prakAranuM eka pharALa khaDa-dhAnya tyAM riddhi siddhi rahe evI mAnyatA) morI muM. (saM. maurya pra. moria-] morya vaMzamAMthI mAlasarI ja e "morasalI-berasalI.' UtarI AvelI kAraDiyA rAjapUtonI tema ja kaNabI mokA strI. sUvAnA choDamAM thatI eka prakAranI jIvAta bAbara khAMTa vagerenI eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) molA(lI) chuM. mAthe bhAra UMcakavA mATe IMTaNInI morI (baeNrI) . gAya bheMsa vagerene gaLe bAMdhavAnI jagyAe vaparAto lugaDAne vATe dorI, meyaDI, meraDI, gALiyuM molAta (melAtya) zrI. jio "mola' + ara, "Ata' morI sI. [vA.] gaMduM pANI javAnI nIka, khALa. [0 ba.va. ne pratyaya.] khetarane jovAmAM Avate Ubho e javuM (rU.pra.) pezAba karavA javuM. 0 chUTavI (u.pra) mola ke pAka dasta Avo] molAvavuM, molAvuM e "molavuM mAM. morI , [spe.] vahANano eka bhAga. (vahANa.) molAM na, ba 1. cAmaDAnI junI varatanA TukaDA morI-phera ki.vi. pheraphAra vinA, cokkasa, acaka moliDenama na. [aM.] pilAda sAthe bhega mATe vaparAtI moruM' (meruM) vi. [sa. mula*- mA. muddAma- mokhare rahetuM eka dhAtu (ra.vi.) moruM (mo) sarva, vi. jio "mAruM.'] mAruM.(padyamAM.) movila e "molIna.' moruM (Da) na. [phAM. muhurahu ] zetaraMjanuM yAduM molI e "melA." morakuM (merUkuM) vi. [4 mAMra" + gu. "u" + "kuM svArthe molIDuM na. [jao "mola" + gu. "I" + DuM' ta...] nAnI ta.pra.] agAunuM, pahelAMnuM pAghaDI, pheMTo [udabhava, avatAra moTAM na., ba,va, reMTiye sahelAIthI kare e mATe guDi- molIda (mailIda) . [ara. malIda] janama, utpatti, yAmAM 2khAtI tenI suMgaLIo molIna na. [e. kiMDa ] bAra-sAkhanI dhAramAM aNI morasa,-sI vi. [ara. + gu. "I' ta.ka.] vArasAmAM maLeluM, kADhavAnuM sutAranuM eka hathiyAra vaDIlopArjita jio "mera.1 moluM na janA samayanuM jamInanuM eka mApa more (ra) kri.vi. [ja mera'+ gue sA.vi.pra.] moda (moda) puM. [ara. mala0 putra, dIkaro more (mera) puM. jio "mera + gu. "o' svArthe moleDI najemAMthI 2vAI ne Dera banAvAya che te eka ta.pra.] A mahoro.'[karo (rU.pra.) sAmane karo] prakAranuM lAkaDuM more-vaMDhAra (mere-vAra) ki.vi. jio "meruM. molerI strI e nAmanuM eka ghAsa dvAra] methI laI cheDA sudhI molesalAma (melesalAma) ! [ara. malA-I-IslAma] mophina, mophiyA na. [.] aphINa islAmano madadagAra-mahamada begaDAnA samayamAM rAjapUtamola na. [sa. mUva >mA. mulsa, molsTa] juo malya. mAMthI islAma dharmamAM Avelo samUha ane eno puruSa. [devuM (ra.a.) vicAtuM ApavuM. 0 levuM (rU.pra.) kharIdavuM, (saMjJA.) prikAranuM jaMtu vecAtuM levuM) mola (molo ! khetInA pAkane nukasAna karatuM eka mola paM. [saM. mau]i mugaTa, meDa mora !. ghaDA upara DhAMkavAnuM DhAMkaNuM mola (mela) puM. khetaramAM dekhAte pAka. [ bheLava mole pR. taMgI, te (pra.) khetaranA UbhA pAkamAM Dhora caravA mukI devAM] meTa puM, na. [aM.] javanA khIrA ke athavaNamAMthI banate mola-karI vi. [e mela' + "karavuM' + gu. 'I' ka.pra.] moraTha paM. [aM] bIbuM, eThuM, kAcabe re majarIe AvanAruM, dahADiyuM mohiMga (moDi) na. [aM] TALo pADavo e molaDI strI, e nAmanuM eka ghAsa mohyuM na. hAkaluM mola na. jio mela' + "huM svArthe ta pra.] mohalA chuM. zaMka-akArane phaTAkaDe mAthAno eka pizAka mogala chuM. [ara. muvakila] soMpAyeluM kAma bIjAo mola-tola puM. jio "mola' + saM.] bhAva-tAla pAse karAvanAra mANasa [padArtha 2010_04 Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mo ... 1850 mahema moTa (me vaTa) puM. [saM. mua-v >> muha bukAnuM, (mANasa) mosariyuM, meriyuM. (2) mokhare. (3) leDAnA moDhAnuM mosane puM. hisAba, gaNatarI. (2) hisAbanuM patraka eka ghareNuM. (4) (-) kri.vi. meM sAme AgaLa mosama (mesama) sI. [ara. masim] Rtu (pAka mATenI). movaTI (moTI) sI, siM muamphrikA prA muhaTTamA-] (2) sArI ekasarakhI nirupadrava Rtu (lA.) esarI mosamI (masamI) vi. [+ gu. I ta pra.] te te pezya moTe (me vaTe) ki.vi. jio "movaTa + ga. e sA. Rtune lagatuM (khAsa karI phaLa pAka ane pavana paNa) vi. pra.) mokharAnA bhAga upara, AgaLanA bhAgamAM mosarA akri. jio "moM dvArA, nA.dhA. meTAnuM teja movaTe (mevo ) 6. [saM. muavTTA-> prA. kudavasa-] jhAMkhuM paDavuM [mosarAI javuM (rU.pra.) upara upathathI choDa talavAranI mUTha uparane sonA-cAMdInI jaDatarano bhAga. vagerenuM cImaLAI javuM (2) jeDAmAM kaNAnA bhAgamAM sajAI upara mUkavAmAM mosariyuM na. jio me' dvAra.] bukAnuM Avate cAmaDA vagerene TukaDo mosarI jI. paracuraNa mAla-sAmAna rAkhavAnuM lAkaThAnuM sAdhana mova (me:vaDa) 5. [sa. -) prA. mughavaDha] AgaLane mosala (masala) pR. [ara. muhasmi ] sarakArI hukama bhAga. (2) gheDAnA moDhA uparanuM eka ghareNuM (3) DaSa) banAvavA Avela mANasa, belipha. (2) sarakArI leNAno kri vi. AgaLa, saMmukha takAdo movaDA(rA)vavuM jae "movuM'mAM. mosalAI (mesalAI) pI. [+gu. "AI" ta pra.] udhamovavi(-)Na (movaDica-2)raya) sakI, jio "mo- rANuM vasUla na apAtAM caDatI daMDanI rakama vaDiyuM+gu. "a(ejNa prayaya.] movaDInI strI, mosalI (mesalI) strI. [+ gu. ' ta...] jae "mesamukhI rahI, agraNI ane lAI' (2) masala aMgenA kharcanI rakama movariyuM (vaDiyuM) vi. jio bho-vaDa' + ga. "i' mosa(-)le pR. chokarIo gAmamAM mAthA upara kapaDuM ta...] AgalA bhAgamAM rahela. (2) agresara, aAgevAna, bAMdhe che te, (2) melA (INiInA AkAranA) agraNa mosaMbI (mesabI) strI. picuM. menAbaka"mAMthI e movaTiyaNa (mevaDiyezya) ja "movaDiyaNa.' phaLa AyAta thavAne kAraNe sara 0 "A kho '-hAphUsa kerI.] mavaDI vi. [ja movaDa' + gu. "I' ta.pra.] o mIThuM meTuM lIMbu [te sApha dANe movaDiyuM." [sarone samaha, hAI-kamAnDa' mIsa(-zA) muM. sUpaDAmAM dANa jhATakatAM nIce pate te mIvaTI-maMDala(La) (movaDI maDala, La) na. [+saM. ane | mo-sAra (masAra) pR. [saM. suva-sA)prA. mulA] movaDe ( vaDe) muM. [ va--> prA. kudavasa-] aNasAra upara jaDelA DhAMkaNa mATenAM cegaThAMnAM cAra veDAnA meDhA uparanuM eka ghareNuM [bhaNa, pIThiyAM. (vahANa) movaNa na. [ie "mevuM' + gu. 'aNa" ka... 1 ja mosALa na. [saM. mA- >, mars-sAhI sIi.] movana na kALA pitanA sADalAnI eka jAta mAtAnAM mAtA-pitAnuM ghara, mAmAnuM ghara. [0 javuM (rU.pra.) movara(rA)vavuM, movANuM ja e "movuMmAM. keda pakaDAvuM] mo-vAsa chuM. jAgIra mosALa-sAsarI sI., 2 na. [+ja "sAsarI'-sAsaruM.' mo-vALa chuM. [ja "meM' dvArA] makAna vagerene khare, patine patnInuM ane patnIne patinuM mosALa mukha-bhAga. (2) makAnana karo. (3) (lA.) ghareLo, tharavaTa morALiyuM vi [+gu. "dhayuM' ta...] mosALane lagatuM, movALA . siM. kula + vaDhi->mA. muhUvAma-] mA mosALanA saMbaMdhanuM uparane te te vALa. (e uparathI pachI sAmAnya "vALa' mosALuM na. [+ gu. uM' ta...] sAre prasaMge jaI mAtra). nimALA, keza, vALa. [0 cIra (u.pra.) zekha lagna sImaMta vageremAM mosALa taraphathI paherAmaNI laIne adala nyAya Apavo]. bhANajIne tyAM samArohathI AvavuM e, mAmeruM. (2) movuM sa.ji. [sa. "maTukI . 3, mara, kAmaLadvAre nA. (lA) mosALamAM gavAtuM te te gIta. [0 nIkaLavuM (u.pra.) dhA.] anAja saDe nahi mATe emAM eraMDiyuM ke anya mosALAnI paherAmaNInuM saraghasa nIkaLavuM] telano pAsa Apavo. (2) dUdha-pAka karavA cekhAne ghIne mosiyAI, -ta vi. [saM. mAtR-vasa>prA. marislima-> pAsa Apavo. (3) roTalA jeTalI pUrI lADu vagere cavaDa "mosI' + gu. "AI'-Ata" ta pra) e "masiyAI." na thAya e mATe dhI yA telane thoDe thaDe pAsa Apavo. mo-sUjhaNuM ja "meM-sUjhaNuM." movAnuM kamaNi, moDhA(rA)vavuM che. sa ki. mosUpha ( ka) puM. [ara. masUd] moTA mANasa mATe mozalo ja mesale." vaparAte sArvanAmika prakArane zabda, zrImAna. (2) mAnamozA juo "mosA.' vaMta. (3) suprasiddha mosamuM na. caNatarane paDakhAMne paththara (bArI-bAraNAMne moraiyuM e "mosariyuM." [(2) cerI moTI jI. e nAmanuM eka prakAranuM mIThuM ghAsa mose 5, [saM. mova>prA, mosama-] jUThANuM, asatya, mosALakara vi. jio saLa' vAra.] hisAba karanAra moklema e "muslima." 2010_04 Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAha P moha chuM. [saM.] matinI mUMjhavaNa, (ra) mati-bhrama, bhrAMti. (3) mithyA Asakti, khATA prema, AMdhaLA prema. (4) mUrkha behozI. [. UpajayA, 0 thayA, pAmavuM, mAM paheluM (3.pra.) Asakta thavuM] mohaka vi. [saM.] Asakti vadhAranAra mohaka-tA ii. [saM.] mohaka haeNvApaNuM. (2) AkarSaNa karanAra [prakhaLa. (ra) ghaNuM, puSkaLa mohakama (maHkama) vi. [ara. mukam] dRDha, sakhata, moha-kalA(-LA) skrI. [saM.] moha karAvanArI tadabIra, moha pamADhanArI caturAI [vAranA myAnanuM moTuM mohakuM na. [saM. mula>prA. muhU dvArA] moDhuM. (2) talamohapa puM. [saM] moharUpI vA mohagate puM. [saM ], to strI. [saM. zarta puM.] moharUpI khADo moha-maMthi (-granthi) zrI. [saM.,puM.] moha pAmanArUpI gAMTha moha-janya vi. [saM.] mohane lIdhe utpanna thAya tevuM mohajALa (-ya) zrI. [+ jae 'jALa.'] moharUpI phAMsalA, moha-pAza 1851 mAharama e ja prakAra.] ghImAM setarI gALa ke khAMDanA pANImAM kaDhI banAvelI ghauMnA leTanI narama mIThAI, mAna-bhAga, zIrA. (rUDha zabda mAna-bheAga' ja che, mohana-bhAga nahi.) mohana-maMtra (-mantra) puM. [sa. mona + saM.] AkarSaNa jamAvanAra prakriyA mananuMmohana-mAlA(-LA) . [saM. mohnara + saM., zrIkRSNanA kaMThamAM paherAvavAne kAraNe] seAnAnA pArAonI gaLAnI kaMThI mULA mAhana-meLeA puM. [saM. mauddana + e meLe..'] moha karanArA padArtha jyAM maLatA hoya tevA lekeAnA maLelA samUha meAhana-vidyA . [saM. mohana + saM.] bhUkI nAkhanArI [liTarecara' (6.khA) meAhana-sAhitya na. [saM.] haLavA prakAranuM sAhitya, 'lAiTa mAhanAjha na. [saM. moddana + astra] zatru para nAkhavAthI UMdha AvI mohamAM paDI jAya e prakAranuM eka mAMtrika hathiyAra [zraddhA mAha-nidrA srI. [saM.] mugdha avasthA. (2) (lA.) AMdhaLI mAhaniyuM va. [saM, mauna + gu. iyuM' svArthe tta.pra.] moha karanAruM. (2) na. eka prakAranI sADI moha-nizA zrI. [+ saM. nirA-rAtri} (lA.) ajJAna mAhanI ii, [sa,] moha karanArI kriyA, mohinI, bharakI. (2) e nAmanI eka paurANika apsarA. (saMjJA.) [. nA(-nAM)khavI (rU.pra.) jAdu karavuM, vazIbhUta karavuM] mAhanIya, . krama na. [saM.] jenAthI AtmAne moha thatAM enI mati maMjhAI jAya tevuM kAma, (jaina.) moha-paTa puM. [saM.] moharUpI paDaLa, ajJAnAvasthA moha-pAza puM. [saM.] jue 'moha-jALa.' meha-kraMda (ka) puM. [+jue E.'] mohane laI thatuM praleANana ane baMdhana mA-baddha vi. [saM,] mohathI jakaDAyeluM ['moha-jALa.' meha-baMdha (anya) puM., dhana na. [saM.] jaA 'moha-pAza'mAha-bhANu na. [saM.,puM.] (lA) moha upajAve tevI kriyA mAhamaya vi. [saM.] mohavALuM, mohaka meAhamayI vi., zrI. [saM.] moha karanArI, (2) strI. muMbaI nagarInuM kRtrima nAma. (saMjJA.) 'mohaka.'mAha-maMtra (mantra) pu. [saM.] moha pamADe tevI tarakIba mAhaJAna na., kha.va. saM. mauda + mAna, puM.] Asakti mohaTI zrI. e nAmanuM eka ghAsa moha-ThagA(-gA)rI, -2 vi. [saM. moha + ju'ThagArI'haMgerI'+gu. '' ta.pra.] moharUpI dhutArA. (ra) (lA.) dArI moha-DI? strI, [+ gu. rI' ta.pra.] mUrchA, cakkara. (2) mohaDIne strI, bheMsa mohaLu jae 'movaNa'-'moNa.' mohatAja (mAHtAja) vi. [ara. multAna] garAu, garajavALuM. (2) daridra, garIba. (3) parAdhIna, parava mohatAja-khAnuM na, [+e khAnuM."] nirvAsitAlaya, anAyAlaya, anAzritAnA mukAma mohatAja-gI (maeN :tAjagI) srI. zi. pratyaya] garIbAI, lAcArI, paravazatA, mohatAjI ['mohatAja,' mohatAja-maMda (moHtAja-mantra) vi. [+ qA, pratyaya] jue mohatAjI zrI. [+ gu. I' ta...] jae mohatAja-gI,' moha-dazA zrI. [saM.] mohathI bharelI sthiti mohana na. [saM.] meha thave. e. (2) vazIkaraNa, kAmaNa, (eka abhicAra-prayAga.) (3) bhrAMti mohana vi. [saM.] moha karanAruM, mohamAM nAkhanAruM, jio mohana-gAra vi. saM. mohana + degddA>zau.mA. zA] mohana-graMtha (grantha) puM. [x,] AMtarika rIte saMpUrNatA dharAvatuM sAhitya, khelesa leTsa' (na.la.'mohanagraMthinuM pustaka' kahe che, e 'meAhanajAtinuM pustakra' paNa kahevAya che.) mohanathALa puM. [saM. mona =bhagavAna zrIkRSNane dharavA mATe thALa'mAM karelI cAkkasa prakAranI sAmagrIne kAraNe] dUdhane dhAbA ApI dhIme seAMtarI cAsaNImAM banAvelI caNAnA leTanI eka mIThAI. (mohana-jhAra' zabda kAMya pracalita nathI. mondhAra' vaparAya che, je uccAraNalAghava che.) mohana bhAga puM. [saM. mottara +rAM; jue mohanathALa' mohaka _2010_04 ane abhimAna meha-mINuM vi. [saM.moda + ja A 'mINuM."] mohathI cakracU thayeluM, atyaMta mohita thayeluM [vALI najara mAha-STi strI. [saM.] bhrAMti bharelI najara, (2) Asaktimeha-mUrchA strI. [saM.] mohathI bharelI avasthA, moha-dazA mehammada puM. [ara. muhammad] islAmanA saMsthApaka pegaMbara sAheba. (saMjJA.) mohammadI vi. [+]. I' ta...] mehammada pegaMbara sAhebane lagatuM. (2) muslima meharama puM. [ara. meham] hijarI sanane! pahelA tAjiyA kADhavAnA mahinA. (saMjJA.) Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahavaDA(rA)vavuM 1852 maLeNa havADA(rA)vavuM ( vaDA(rA)vavuM ja rehavuM'mAM. meLa5 (maLamya) sI. jio "moLuM" + gu. 5' ta..] moha (19) a.ji. [saM. moha, -nA.dhA,] moha pAmavuM, moLApaNuM, nabaLAI, (2) uNapa, chApaNuM mugdha thayuM. enA rUpAkhyAna: mehaM, (mau), mohiye maLavANu (maLavANa vi. [ja "moLuM' dvArA svAdamAM (moIye), mehe (maya), meha (va), mo,-hyA,-lI, moLuM. (2) na. khAvAmAM moLuM ghAsa, (3) moLuM ghAsa hyuM,-hyAM (maMDayo,cA,I muM, cAM), mohIza ( iza), UgatuM hoya ke mola ocho UtaratA hoya tevI jamIna mohi--hIzuM (maeN IzuM), mohaze (moHze). mehaze maLavuM sa.kri. samAravuM, sudhAravuM, kApavuM (charI capu vatI), (mozo), mehata (maeN ata), mohato,-tI,-tI,-tuM.-tAM meLAnuM karmaNi, kiM. meLAvavuM che.. sa.kri. (mo,-tI,-tI,-tAM, mohanAruM-2 (manAra), moha- meLAI (moLAI) strI. jio "moLuM' + gu. "AI' vAno-nA,nI,-nuM, -no (maeNLAne,-nA,nI,-tuM, -na), te.pra.] moLuM hovApaNuM, moLApaNuM mahela,-le, hA,-lI,-luM,lAM (mAyela,-lI,-lI,-lI,-lA), meLAI* sI. [jae meLavuM' + gu. "AI' ku.pra.] moLamAha(me), mAheje (mo:je), mAha (mo), mohanuM vAnI kriyA, (zAka vagere) moLavAnuM mahenatANuM (maHvuM), mehavuM (moH AvuM) bhAve. kri. meha-rA)va- meLAI vi. [ja "sALa' + gu. "AI' tama; 6 (moHvaDA(rA)vavuM) ., saki. varacenI ati le5.] mesALane lagatuM, mAmAne lagatuM moha-vRtti strI. saM.] mehaka padArthomAM moha karavAnuM meLAka(ke)ta (mULAka(ko)ta) na. jio "moLuM" dvArA.] prabaLa valaNa, "veniTI' (na..) ASADha sudi agiyArasathI pUnama sudhInuM kumArikAonuM mehaSNAja na. [4] bhrAMti upajAvanAruM zAstra, ekane meLA padArtha khAI karavAmAM AvatuM eka vata. (saMjJA) badale bIjuM batAvanAruM bhrAmaka zAstra moLATavuM (baLATavuM) a.phri. [ja chuM,' nA.dhA.] mohAgni puM. saM. moha + arina meharUpI agni khAvAnuM maLuM lAgavuM, khAvA upara aruci thavI, khAtAM moLa Ave evuM thayuM mohAcI jI. sopArInI eka kiMmatI jAta moLAta vi, jio "mosALa' dvArA.] ja e meLAI. mohAvuM (me AvuM) juo "mohanuM'mAM. meLAvavuM, meLAvuM ja maLavuM'mAM. mahAvRta vi. saM. moha + A-vRtta| mohathI gherAyeluM meLAza (mULAkya) sI. jio meLuM' + gu. "Aza" ta. mohAvRtta vi. [saM. mora + nAM vRtta] mohamAMthI pachi karI pra.1 svAdamAM meLApaNuM. (2) (lA.) prakRtie DhIlApaNuM, jJAnAvasthAe pahoMceluM [buddhi gumAvI beTheluM meLAI mAhA (mohAdha) vi. [sa, mogha + atha] mahane lIdhe mALiya' na. jio meLa.'] pheMTAnA cheDA para baMdhAtuM mohAMdhatA (mohA-ghatA) sI. [saM] mohAMdha hovApaNuM kasabI lugaDuM. (2) kapaDAMnI bAMmAM caDAvAto kasabI kapamoharIra chuM. [ara. muhararIra ] lahiye, lekhaka, "rAITara' DAnA pado mohita vi. [] moha pAmeluM meLiyuM (LiyuM) vi. jio meLuM" gu. iyuM' ta.] mohinI vi, sI. [saM.] jue "mohana" (2) paurANika mALA svabhAvanuM. (2) meLuM khAnAruM. (3) na. mIThA mAnyatA pramANe samudra-maMthana vakhate thayela viSNune strI- vagaranI vAnI avatAra. (saMjJA.) moLI (meLA) vi., sI, [ja e "meLuM' + gu. "I' kImohejo-daDe . [siMdhI.] marelAonA To, siMdhamAMnuM pratyaya.1 caNAnA loTanI meLI pAtaLI seva prAgatihAsakAlanuM nIkaLeluM eka nagara TI khodatAM meLADuM na. e meLa + gu. 'I' 'DuM ta.ma,] juo maLI AveluM (Azare I.pU. 3000-3500nI eka moLiyuM. saMskRtine sAcavatuM, jevuM paMjAbamAM "harakhAnuM, saurASTramAM moLuM (ma) vi. [saM. mRdujha-prA. murama- svabIjAM keTalAMka sthaLe sAthe amadAvAdanA dhoLakA tAlukAnA bhAvamAM DhIluM, picuM, "TenDa-DAuna." (2) svAdamAM khArAza lothalanA TIMbA paranuM, kacchanAM aneka sthAne sAthe sUra -tIkhAza-gaLAza-khaTAza vinAnuM. (3) Upaja vageremAM nabaLuM. keTaDAnuM vagere) [vikAsa (4) echuM, (5) a-rasika. [0 (dA)Dha (rU.pra.) bahu mehadaya puM. [saM. mod + 3] mohane udbhava, mohana bIkaNa, hiMmata vinAnuM. 0phaka (rU.pra.) svAda vinAnuM. mahepacaya puM. [saM. mogha + 35-] bhAre vizALa moha, maca(u.pra.) AnaMda vinAnuM, rasa vinAnuM. 0 mana (rU.pra) dhaNe moTe moha utsAhane abhAva. 0masa (rU.pra.) svAda vagaranuM). maLa' (maiya) zrI. [ja e "moLuM' dvArA ] Ubake, heba. mo2 na. paMDAmAM nAyaDInA meDhA uparanI loDhAnI cIpa. (2) bhAva ke dara UtarI ja e, maMdI. [ 0 utAravI (2) paiDA pharatI TAyaranI jema caDAvAtI vATa, pATe. (3) (rU.pra.) piluM piluM bolavuM, moDhAnI meLe utAravI kavAnA paraDAnI nADIne phATI jatI aTakAvavA halAnI (-meSa-) (rU.pra.) lAlacanI vAto karavI] mAjamAM ghAlavAmAM AvatuM khaMDanuM eka sAdhana. (vahANa.) meLa' () sI. IDhANI, (2) caNataranuM paDa ke thara, moLaNa (-ca) sI. [sara0"maLAI;' mesALa' dvArA + gu. (2) hAra, paMkti. (3) moLiyuM (mAthAnuM) aNa" apratyaya lAgI] mosALanA kuTuMbanI keI paNa meLa (meLaDaya) vi. jio "moLuM' dvArA ] moLuM strI nIti 2010_04 Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mA . mA~ (ma:) na. [sa. mularmA, mu*> apa. mutyu > j gu. muMhuM,'] sukha, sukha-hAra, meADhuM. (ra) caherA samagra. [. ADuM karavuM (rU pra.) sAme jovAnuM baMdha karavuM. AvavuM. (3.pra.) meDhAmAM ceALiyA ke cAMdAM paDavAM, 0uMghaDhAvavuM (rU.pra.) khele ema karavuM. ughADavuM (rU.pra.) khelavuM. (2) araja karavI. 0 upara kahevuM (-uparaca kaeN:vuM) (6.pra.) ceAkhuM saMbhaLAvI devuM- 0 upara devatA mUkanAra (-uparaya-) (rU.pra.) najIkanA sagaeN|. 0 upara devatA mUkavA (-uparaca-) (3.pra.) zabane agnidAha karavA, 0 upara mAravuM (-uparatha-) (rU.pra.) meDhAmeDha kaheluM. upara zI DhaLavI (-uparatha-) (rU.pra.) zaramiMdA khananuM. * UtarI javuM (3.pra.) zaramiMdu thayuM. e karavuM (rU.pra.) gAkhI nAkhavuM. e ca(-)vuM (3.pra. ) yAda AvI javuM. . e cA(-DhA)vavuM (3.pra.) kaeNTAvavuM, lADakuM karavuM. e caDI(-DhI)ne rahevuM (revuM) (rU.pra.) khAka vinA rahevuM. e tALuM devuM (ke mAravuM) (rU.pra.) mauna sevavuM. (2) khelatuM baMdha karavuM. e bhaNI javuM (3.pra.) yAda karI mukhapATha karavA. e lAgavuM (3.pra.) svAda Avave, bhAvavuM. kaTANuM thavuM (rU.pra.) aruci thavI, aNugame Avave diamonds karavuM karavuM (3.5, } DaeNA karavA. 7 karavuM, diamonds kADhavuM, thavuM (1.pra.) gamaDu phUTavuM. . gaLyAM (ke mIThAM) karavAM (rU.pra.) sagapaNa karavuM, 0 caDha(-)vuM rIsa thavI. (2) nAkhuza thavuM. . caDhA(DhA)vavuM (6.pra.) rIsa karavI, (2) nAkhuzI batAvavI. 0 caLavaLavuM (rU.pra.) khelavAnI icchA thavI. 0 cukAvavuM (3.pra.) mulAkAta TALavI. chaMTAvuM (-chaDAvuM) (rU.pra.) zarama bhaMgAvI. 0 chAMTavuM. 0 TALavuM(rU pra.) dhikkAra batAvave, . chupAvavuM, . saMtADavuM (-sa-tADavuM)(rU pra.) zaramiMdA banavuM. . chUTuM (rU.pra.)Ave tema khelanAruM. (2) elakaNuM, jovuM karuM (rU.pra.) ekanuM eka saMtAna. 0 DhAMkavuM (rU.pra.) kANa karavI. * tADavuM, * tADI levuM (rU.pra.) apamAna karavuM. dhoI AvavuM (rU.pra.) bheTa meLavavA tatparatA batAvavI. 7 dhAI javuM (rU.pra.) avasara Avye kharca na karavA. pAI pAchuM javuM (rU.pra.) khAlI hAthe pharavuM. na mUkavuM (3.pra.) sAmAne vaza thavuM. tuM chaThThuM (rU.pra.) muktapaNe beThyA karanAruM. tuM jatuM (rU.pra.) vacana na pALanAra. tuM pAna (rU.pra.) ghaNuM vahAluM. nuM mAthuM" (rR.pra.) ruzavata lIdhI hAya te. nuM sAcuM (rU.pra.) vacana pALanAra 0ne cAkaDuM na heAvuM (rU.pra.) game tema khelyA karanAruM. nA TALeA karavA (rU.pra.) sAmuM na joyuM. . paDI javuM (rU.pra.) zaramiMdA banavuM, (2) dilagIra thavuM. O paheALuM karavuM (pR:j-) (rU.pra) Azcarya pAmavuM. (2) AturatAthI rAha jovI. 0 phaeNkaDhAvavuM (rU.pra.) gussAmAM khelavuM. . phATI javuM (E rahevuM) (ravuM) (rU pra.) navAI pAmavuM. 0 kADhavuM (3.pra ) jue 'mAM paheALuM karavuM.' (2) beTalanuM. (3) vadhAre mAgavuM 0 pheravavuM (3.pra.) risAI javuM. (2) pakSa badalo. 0 a huM (6.pra.) svAda gumAvave. . bhagADavuM (rU pra.) gusse thavuM. diamonds baMdha karavuM (-madha-), 0 AMdhavuM (rU.pra.) ruzavata ApavI. _2010_04 mAM(mAM)kANa 0 bALavuM (rU.pra.) kAMI ApIne vidAya karavuM. 0 bhabhaDavuM, 0 bhabhaDAvavuM (kuM.pra.) khAvA icchA hovI. . bharavuM (rU.pra.) lAMca ApavI. 0 bhAMgavuM (rU pra.) vadhu zaLAza khAvAthI khAvAnI ruci na rahevI. (ra) sAme ne sAme kaDavAM veNa kahevAM. 0 maraDavuM (rU.pra) aruci matAvavI, (ra) hiMsAI javuM. 7 mAthA vagaranuM (ke vinAnuM) (rU.pra.) karaThekANuM ke pramANa-purAvA vinAnuM mAM amI na hovuM, mAMthI amI jatuM rahevuM (revu) (rU.pra.) kherAkanA svAda gumAvavA. mAM Ave tema (rU.pra.) kAMI paNa vicAra karyAM vinA. mAM AvyuM. kaLicA jhaMTavAvA (ke pA jaSA) (rU.x.) chatI bhAjI hArI javI, karI kamANI kheAI devI. mAM AMgaLAM ghAlavAM (3 pra.) navAI pAmavuM. (2) sAmAne parANe bAlAvavuM. mAM khAsaDuM levuM (rU.pra.) tAbe thaI javuM. mAM jIbha ghAlavI (rU.pra.) maMgA thaI javuM. mAM DUcA devA (ke mAravA) (3.pra.) kheAlatuM baMdha karavuM.0mAM DUcA bharavA (rU.pra.) khUba khavuM. mAM yUkavuM (rU.pra.) lekhavuM nahi, gaNakAravuM nahi. mAM thUMke tevuM (rU pra.) bhAre luccuM. mAM na mAthuM (3.pra.) madathI chaThThIne khelavuM. mAM pANI AvavuM (rU.pra.) khAvAnI icchA thavI, mAM. magaravA (4 bharavA) (rU.pra.) khelatuM baMdha thavuM. mAM mAkhaNa na AgaLavuM (3.pra.) oNna nirmAya hovuM. mAM mAya tevuM (rU.pra.) vivekamAM rahenAruM. mAM mArIne levuM (3.pra.) aLakhIthI laI levuM. * muvavuM (rU.pra.) raDatAne ghelAse ApaveA. 0 0 mUkavuM (3.pra.) zarama na AvavI. . sUkIne (rU.pra.) zarama cheADIne. (ra) mukta kaMThe, mATe avAje. rAkhavuM (rU.pra.) sAmAnuM mAna rAkhavuM. levAvuM (rU pra.) zaramiMdA banavuM. (2) mAMDhA paDI javuM. vakAsavuM (rU.pra.) nirAza thayuM. 0 vakAsI besavuM (-baeNsavuM) (rU.pra.) AturatAthI rAha jovI. 0 vakAsIne rahevuM (-ra:vuM) (rU.pra.) lAcArI anubhavavI, 0 vaTALavuM (6.pra.) jema bane tema eluM khAvuM. vA rAkhavuM (rU.pra.) eluM khAyuM. (2) echuM khelavuM. vALavuM (rU.pra.) kANu karavI. 0 saMbhALIne khelavuM (-sambhALIne-) (rU.pra.) sAmA mANasanA khyAla karI vicAra vyakta karavA. 0 sIvavuM, sIvI rAkhavuM (rU.pra ) mauna rahevuM, halAvavuM (3.pra.) cAvavuM. (ra) kheAlavuM. UjaLuM (ke gaLyuM) mAM (-maeN1:) (rU.pra.) mAnapUrvaka chuTakAre. UcuM mAM karavuM (ke rAkhavuM) (-maeN :-) (rU.pra.) AbarU-pratiSThA jALavavAM, leAhiyALa (ke leAhIbharyuM) mAM (-mAM:) (rU.pra.) najIkanA sagAnuM maraNa. kALuM mAM keraluM (maeNnA:-) (rU.pra.) nAmozIthI mAM saMtADavuM, rAja UThIne mAM tevuM (-maeN:-) (rU. pra.) rAjanA cAlu saMbaMdha] moM-kabUlI (mAM:-) strI, [+jue 'kalanuM' + gu. 'cuM' bha kR. + 'I' pratyaya.] moDhAnI kabUlAta, 'perAla' (vi.ka.) mAM-kalI (mAMHkalI) strI. [juo 'me'dvArA,] gAya ke "nA nAnA khaccAnuM moDhuM. (ra) gheADAnI AMkha ane nasamrArA vaccenA bhAga. (3) na. moDhu (-me)-krANu (mAMHkANya) strI. [jue 'me' + 'kANa, '] 1853 Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ma(ma)kANiyuM 1854 menyA maranAranI pAchaLa raDAkUTa karavI e. (2) (lA) levuM e. (2) (lA) tadana namI paDavuM e 0 kalagIrInuM kAma. (4) pAyamAlI, me-pATa (mAM pATa) nI. jio "meM' + e. TI. a. kharAbI. (5) pIDA, Apatti. [0nA samAcAra (ra..) taddabhava.] moDhethI AMkanA ghaDiyA vagere bAlI javA e mAThA samAcAra. (2) jIvana ke dhaMdhAnI barabAdInA khabara. mAM-pATha (-) kuM. jio "meM' + saM.) mukha-pATha 0 mAMDhavI (rU.pra.) duHkhanI vAta kahI batAvavo] meM-pAkiyuM (ma) vi. [ + gu. "yuM" ta.ka. mukha-pATha me(-bho)kANiyuM ( kANiyuM) vi. [+ . "iyuM' .pra.] karanAra mokANa karanAra. (lA) azubha, mAThuM. (3) (lA.) halakAM mAM-pAlaTo [ma:-) S. jio "'+ pAlaTe."] (lA) pagalAnuM, apazukaniyALa [caherAne ghATa eka vastu khAdhA pachI bIjI vastu khAvI e me-kaLA (-) sI. [+sa. waa moDhAnI bhA. (2) me pichANu (mapichANya) sI. [ja e "ma' + "pichANa."] mAMgela (mogala) pI. [.] e nAmanI cInanI monI oLakhANa pazcima bAjanI janI prajA ke jene phelAve eziyAnA meLa (me) na. jio 'meM' + saM. 1 sepArI moTA bhAgamAM thayeluM. (saMjJA) ma-phATa (me) ki.vi. [4 "meM' + phATavuM.] (lA.) meMgeliyA (megeliya) . [aM] cInanI pazcima moDhAne bhAve tema (azlIla) bAjane eka pradeza. (sajJA.) ma-phArtha (ma) vi. jie "meM'+ "phATavuM + gu. "yuM" ka.] meMgeliyana (megeliyana) vi. [.] megela dezane lagatuM moDhAne kAve tema azlIla bolatuM. meghalaDuM (maudhala) vi. jio "moLuM' +gu. 'huM svArthe me-phATa (me phADathI jI. [jAo + "ADa.] be hoTha ta.sa. + 'la' mayaga.] e madhuM." (padhamAM) vaccene khule Te bhAga moMghavArI (meghavArI) sI. [ja madhuM' dvArA.] moMghAratha, me-bagATha (moM-) j. jio ' + bagADavuM.] (lA.) Diyaranesa.' (2) madhArayane kAraNe maLatuM vadhArAnuM bhaNuM aNagamo [ka] (lA.) kamanasIba moMghAI (mAMdhA) sI. [o "meMghu + gu, "AI' ta.pra.] mA-baLyuM (ma) vi. muja e me' + "baLavuM' + gu. "yuM juo malavArI." (2) tANa ke duSkALane samaya. (3) moM baMdhANuM (ma)nA [ja meM' + baMdhAvuM' + gu. "aNuM lA.) agatya athavA jarUrI batAvavI e. (4) taMgI. ka.ma.] moDha bAMdhavAne kapaDAne TukaDA [ karavI (rU.pra.) mAna ApavuM. 0mAM rahevuM (jenuM) eN-baMdhI (mAM badhI) bI.jio "me' + "baMdhI.] balavAnI (rU.pra) mAnamAM rahevuM meM-beluM (mo)vi. [ja mAM' + "bolavuM' + gu. "u" ka....] (ghA) vi, jio "meMdhuM' + "bhala' + gu. "G' bela bela karyA karanAra, vadhAre paDatuM bekayA karanAra ta.pra] bhAre kiMmatanuM, (2) (lA.) bahu vahAluM me-bhara (moM bhara5) kri.vi. jio "meM' + "bharavuM."] jamInamoghAratatha (mahA) na, (25) sI. jio ' ne moTuM athaDAI jAya ema dvArA. A medhavArI(1)." me-bhA... (-) vi, jio meM "mAgavuM' + gu. "zuM' madhuM (eNdhuMvi. saM. mahAa>prA. magvama -> ja bhU, ka] moDhe mAge teTaluM gumuMhuMghauM.'] bhAre kiMmatanuM, moTA mUkyanuM. (2) (lA) meM mAnyuM (eN) vi. [jue "mAM" + "mAnavuM+gu, "zuM lADakuM. (3) AdaramAnane pAtra. [0 TA(-dA) (rU.pra) khUba bha. ka] manamAnyuM [ huM. (2) nirlajaja . 0 sedhuM (eNvuM) (rU.pra.) ma yama kimatanuM meM-mAra (me) vi. [ khA meM' + "mAravuM.'] (lA.) moMgheruM (megharuM) vi. jio "yuM + gu. "evuM' taka] mamuha (mo:-) vi. jio "meM' + saM. moda) (lA.) cetana vadhu maithuM vinAnuM, susta, maMda, dhaumuM [no chello meLApa mAM chapAmaNuM (be) vijio ' + "pa" gu. mAM-meLA (mo:-)yuM. jio "meM' + "meLe."] maraNa vakhata"Ama" ka.ka.] moDhuM chupAvI karanAruM, zaramALa mAM rakhAI (ma) zrI, jie "ma2khuM' + gu. "AI' chaThamAM ThaM) vi. [e "meM' + chUTavuM' + gu. 'f 5mI ta ..] cArAyelAM Dhora vagere pAchAM laI AvavAnuM pakaDI (lA) game tyAre game tema boyA karanAruM lAvanArane apAtuM InAma mAMcaDe (me) 5. [ja e "meM' + co."] Dhora moDhethI mAM-rakhA (-) kuM. [jao "meM rakhuM' + gu. "AyuM' ta... kAtarI zake tevI cariyANa jamIna ke pAsa + gu. "e' ta.ka.] merakhAI laI kAma karanAra mANasa mAM (1)zuM (me-) na. [ o "ma'+joyuM' + gu. "aNuM' mAM-rakhuM (ma) vi. [ja meM' + "rAkhavuM' + ) - "G" ku.pra.1 moDha javuM e. (2) mAM javAnI vadhAI. (3) kapra] moDhAnI zarama rAkhanAruM vara-kanyAnuM moTuM prathama jotI veLA apAtI vadhAInI rakama meM rasa () puM. jio "' + saM] mAtra moDhAne rasa, mejara (ma:-) vi.paM. [e "mAM' + 'jara] lagAmane moDhAno svAda tAbe na thAya te tophAne caDela De meM rAkhI (me-) vi. 5. [ja "meM-2khAI.'] gunegArane moMjorI (mo) sI. jio "meM'+ "ra' + gu. I' zeAdhI ApanAra, (2) bAtamIdAra, morapI. (3) tAjata.pra.] (lA) takarAra, belAcAlI ne sAkSI e-taraNuM (eN) na. jio '' + "taraNuM."] moDhAmAM taraNuM mevA (vA) 5. jio ' + 'vA.'] heranA 2010_04 Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAM-vAsa moDhAmAMnA vAyunA eka rAga, mA-vAse mAM-vAsa(mAMHvAsa) puM, [; A 'meM' + vAsa. '] moDhAmAMthI durgaMdha AvavAnA eka roga, pAyeriyA' meAMvAse (meHvAse) puM. [jue 'me-vAsa' + gu. svArthe ta.pra.] DhAranA moDhAmAM thatA eka rega moM-saga (mAM:-sagya) kri.vi. [jae 'memAM'+ 'saga.'] meDhA 1855 sudhI leAila mAM-sara (mAM:saraca) strI [ja'meAM' + 'sara.] mAM upara phUTatA mUchanA ArA. [. phUTavI (.pra.) juvAnInA AraMbha thavA] mo-saMtAmaNuM (moM:santAmaNuM) vi. [z2ae 'me'+ 'saMtAnuM' + 3.'AmaNuM' kR.pra.] mAM krupAvanAruM, zaramALa mAM-sUjhaNuM (mAM:-) na. [jue 'memAM + 'sUjhavuM' + gu. 'aNuM' kR.pra.] savAra sAMz2anA evA ANaM prakAza ke jemAM ekabIjAM ekabIjAMnAM mAM neI zakatAM hAya mauktika na. [x.] metI mauktika-bhasma sI. [saM.,na.] motInI khAkha (davA) maukhara puM. [rsa] eka prAcIna rAjavaMza. (saMjJA) maukharI vi. [saM.,puM,] maukhara rAjavaMzane lagatuM maukhaya na. [saM.] mukharapaNuM. (2) lA.) bakavAda, mukhara-tA maukhika vi. [saM.] moDhAne lagatuM, 'erala' (gu.vi.) sauSya na. [saM.] mugdhapaNuM, mugdha-tA, bheLapaNa sauDhaya na. [saM.] mUDhapaNuM, mu-tA [samaya hatA, I.pU. 322.) mauryakAla, mauryayuga puM. [saM.] mauryavaMzanA isa rAjAonA maurya-vaMza (-vaMza) puM. [saM.] maurya rAjAenuM kula 'mauvI strI. [saM.] dhanuSanI dArI, pratyaMcA, yA, paNa maudharI puM. [sa.] vaMza-paraMparAthI UtarI Avele sainika maulavI juo. 'molavI.' maulA puM. [ara. mallA] dhaNI, mAlika, svAmI maulAnA puM. [phA.] islAma dharmanA vidvAna [kalagI mauli puM. [saM.,puM., zrI.] rAja-mugaTa, tAja. (2) meLiyuM, maulika vi. [saM.] mULane lagatuM, asala, mULa, orijinala,' 'primiTiva' (2.! )(2) malagata, mULane sparzatuM, 'raDikala' (caM.na.), 'kaeNnDAmenTala' maulikatA sI. [saM.] maulika hovApaNuM, 'erijinAliTI' mauthI vi., puM. saM.] mugaTa-dhArI mauya na. [saM.] mUlya, kiMmata, nyachAvara [moralI movara (mau:-) puM., (-ratha)hI [jue 'mahuvara,'] vAMsaLI (2) mau`jI (mau%0) strI. [saM.] muMjanA ghAsanA kaMdAra sau jI-baMdhana (maujI-khandhana) saMskAra karavA e jyAu" jue myAMu'.' [saM.] (lA.) jamAInA myAna na. [phA, miyAna ] talavAra vagerenuM dharuM. [. karavuM, * rAkhavuM (rU.pra.) banamAM rAkhavuM] mAkhya na. [saM.] murkhatA, bevakUphI maurya puM. [sa.] bhAratavarSanA (itihAsanA AraMbhakAlanA-pahelA samrATa caMdragupta maurya eka prasiddha rAjavaMza _2010_04 jyAnA puM. [phA, miyAnaj] eka nnatanI khAsa pAlakhI mUMjhyujhiyama na. [aM] aneka prakAranI darzanIya ane jyAM-jyA)` na. [ravA.] bilADI bilADAnA avAja [pALanAra mauna na. [saM.] mUMgApaNuM. [. raheluM rahyuM) (pra) rahevuM, kazuM khelavuM nahiM] mauna-dhAraka vi. [saM.], mauna-dhArI vi. rsa,puM.] mUMgApaNuM mauna-bhaMga (7) puM. [saM.] maMgApaNuM teADavuM e mauna-bhAva huM. [saM.] jae mauna,' sphunisipala vi. [aM.] sudharAI khAtAne lagatuM itihAsa purAtattva vagerenI vastuonuM saMgraha-sthAna myunisipala-kamiznara huM. [aM.] korporezana darajjAnI sudharAInA mukhya amaladAra [-saMdha, nagara-pAlikA jaina-vAra puM. [saM.] saptAhanA pAte je divase mUMgA myunisipala kaeNrporezana na. [aM.] meTI sudharAI, nagaramyunisipAliTI sTI, [aM.] zahera-sudharAI khAtuM, nagara[kAMtavAnA saMcA pAlikA rahevAnuM vrata lIdhuM hAya tevA divasa mauna-nnata na. [saM.] mUMgA rahevAnuM nIma maunavrata-dhArI, mauna-tIna vi. [saM.,puM.] mUMgA rahevAnuM nIma lIdhuM hoya tevuM nizAnI karavI e mauna-saMjJA (saggA) sI. [saM.] moDhethI kheDayA vinA mauna-saMpanna (sampanna] vi. [saM.]ja maunavrata-dhArI.' mauna-saMmati (-sammati), mauta-skvIkRti strI. [saM.] mUMgA TekA, eThyA vinA AMkhathI ApavAmAM AvelI saMmati maunI vi. [.,puM.] jue 'maunavrata-dhArI.' mausI vi. [ara. masau] vArasAgata cAlyuM AvatuM, paraMparAthI maLeluM, peDhI-para sthUla sI. ekI vakhate ghaNI trAka kAma Ape tevA na vi. [saM.] phIkuM paDI gayeluM. (ra) karamAI gayeluM, cimALAI gayeluM. (3) milana, meluM. (4) (lA.) garIkha, dIna. (5) thAkI gayeluM sthAna-tA, sthAni zrI. [saM.] plAna hovApaNuM mleccha huM. [sa.] Arya saMskRtithI judA prakAranI saMskRtine mANasa. (2) jyAM Arya saMskRti nathI ke vilupta thaI cUkI hoya tevA deza mleccha deza huM. [saM.] jae 'zle(ra).' mlecchAI sI. [ + gu. AI ' ta.pra.], -cAra puM. [ + saM. mA-cAr] plenA saMskAra ke AcAra [nuM, anArya mlecchAcArI vi. [saM.,puM.] mleccheAnA jevA AcAra-vicAra - mahecchAcArI Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ya ca ya ya ya ya ya ya nAgarI gujarAtI brAhmI ya' chuM.[saM.] bhArata-Arya varNamAlAnA tAlanya vASa apa prANa asparlR vyaMjana. (e maiM mAMthI thayelA hoI ardhasvara paNa kahevAya che. cheka yajurvedanA samayathI enuM 'ja' ucAraNa vikasyuM che, teA enAthI UlaTuM yurepanI pAliza vagere bhArata-yuropIya kuLanI bhASAomAM JnuM uccAraNa ca' che : Jacobi-yAY=khi, Jesperson-sparsana vagere. vaLI eka RgvedanA samayathI laghuprayatnatara '' paNa jANItA che, jenuM 2varUpa prAkRtamAM ane zruti tarIke jaina mahArASTromAM vyApaka thayuM. Aje gujarAtImAM 'rUpiyA' 'kaDiyo' 'dhADiyuM' 'gayuM' 'kahyuM'.'hasya!' vageremAM A ja zruti che, je pUrvanA varane tethI ja thaDakAvI zakI nathI, zrI.nAM 'rAta'=rAtya, gata'=gatya, AMkha=AMkhya vagere ane AjJArthanAM 'kara'=karaya, 'hasa'sya, 'Ava' =Agya, vagere A rUpeAmAM e ja zruti che, A ca'nuM laghuprayatna uccAraNa) yura ula. [saM. =>apa. th] paNa. (rAdanA cheDe vaLagI rahI sarvathA 'a' vinA ja uccarita thAya che.) (2) praznArthaka sarvanAmone lAgatAM anizcitArtha ApanAra 'kAM' -'kAMca,' 'keTaluM'keTaluMtha,' zuM'-'zuMya.' e mAtra kANane nathI lAgatA, chatAM 'kANe ca' thAya. yakAra huM. [saM,] ca' varNa, (2) 'ya' uccAraNa yakSa-vitta na. [saM.] ghaNuM hAvAchatAM kharacI na zakAya tevuM dhana yakSa-zilpa na. [saM.] maMdiramAM kAtarelI yakSeAnI te te AkRti. (ra) zilpa-zAsanA eka prakAra yakAra-zruti . [saM.] 'ca'nuM zravaNa. (2) jue 'thati.'yakSa-satttA vi., strI. [sa.] (lA.) eka praznAranI nirleja cakArAMta (cakArAta) vi. [+rsa, matta] jene cheDe ca' AnyA hoya tevuM (zabda) [(ra) pratIti cakIna na. [ara.] vizvAsa, itabAra, zraddhA, AsthA, bharese. cakrIna-dAra vi. [phA, pratyaya] zraddhALu, vizvAsu yakRta na. [saM. tham ] kALaja, kaleja, 'lIvara' yakRta-dhamanI srI. [ + [seM.,samAsa gu.] kALAmAMnI moTI zirA, hipeTika ArTarI' [ga yakRta-vRddhi strI. [+[a,, samAsa gu.] kALaju vadhavAnA yakRta-zirA . [saM., samAsa gu.] kALajAmAMnI nAnI dhamanI, hipeTika veina' [sukAvAnA roga yakRta-saMkrAca (sa$kAca) puM. [ + [rsa,, samAsa gu.] kALaja yakRtAdara puM. [+ saM. 3Tra, samAsa gu, sa. Tura thAya te jANItA nathI.] maMjhArAnI gAMThanA kALAne lagatA eka ane madhyama temaja bhegeAvALI strI yakSAdhipa, pati puM. [ + saM. RSiva, Rddhiti] jaA yakSapati.' [(2) (lA.) jue 'cakSu-taruM.' yakSAvAsa puM. [+saM. mA-vAla] yakSane rahevAnuM ThekANuM, yakSiNI strI. [saM.] yakSa strI, yakSI, ('yakSANI' zabda asiddha che.). (2) parvata pANI vagerenI adhiSThAtrI devI. (3) jae 'yakSa-satttA.' [(marAThI.) yakSiNI-vArtA . [saM.] jAduI kathA, pheirI Teila' rAga yakSa huM, [saM.] paurANika mAnyatA pramANe eka prakAranI yeAnine puruSa (Akhe varga), kubenA anucaranA eka varga ane enA puruSa. (saMjJA ) _2010_04 yakSa-kanyA zrI. [saM] yakSa-jAtinI chekarI yakSa-kardama puM. [sa.] (lA.) kesara caMdana kastUrI ane kapUra meLavIne kareleA eka aMga-lepa cakSu-gAma na. [saM.] raMgabhUmi upara bhajavI zakAya tevA eka geya nATaya-prakAra. (nAya.) yakSa-taru na.[saM., puM.] 'marAnuM jhADha, (2) vaDanuM jhADa cakSu-dhana na. [saM.] jue 'yakSa-vitta.' yakSapa puM. [saM.] pUjanamAM vaparAtA grUpanA eka prakAra yakSa-pati puM. [sa.] veAnA bhaMDArI kubera cakSapurI srI. [sa.] kuberanI rAjadhAnI alakApurI yakSa-puruSa puM. [saM.] sAmudrika lakSaNA pramANe eka ucca prakRtinA dhanika ane sarvAMgasuMdara sukhI puruSa cakSu-prazna puM. [saM.] (lA.) phUTa savAla, avaLacavaLiyA savAla, kADA, samasyA, preblema' yakSa-rasa chuM. [saM.] madirA, madya, dArU yakSa-rAja puM. [saM.] jae yakSapatti.' yakSarAja-purI sI. [saM.] jae 'yakSa-purI,' yakSa-rAtri(-trI) strI. [saM.] divALI, divALIne utsava. (2) kArtikI pUnama yakSa-leA puM. [saM] paurANika mAnyatA mujaba himAlayanA koI bhAgamAM AveluM kuberanuM sthAna yakSA zrI. [saM.] yakSa-sI yajJeza, zvara puM. [+ saM. phA,-~] jue 'yakSa-pati.' yakSma(-kSmA) puM. [saM. thama ane man be zabda che.] kSaya-rAga, ghAsaNI, TI. bI.' yamAMthi (-pranthi) strI. [saM.,puM.] kSayareganI gAMTha yakSma-jillA strI. [saM.] kSaya-rAga vizenuM zAstra, kSisi yeAlAjI' yakSmA jae 'yajJa.' yakSmI vi. [saM.,puM.] kSayarAgI yakha puM. [phA.] barapha. (2) hima ca-gaNu puM. [saM.] laghu-guru-guru evA traNa vaNAMvALA gaNameLa chaMdo mATenA eka gaNa (jemake 'yazedA') Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cacAvatuM 15 yajJopavIta yacAvavuM, acAvuM ja "yAcajmAM. (lA.) mUrkha mANasa [Ave te vAsaNa yajadAM chuM. [saM. thai, phA. yajadAnuM ] paramezvara yaza-pAtra na. (saM.) yajJanuM dhI vagere jemAM rAkhavAmAM cajana na. siM.] yajJa karavo e. (2) A-rAdhana ya-puruSa ! si.] juo "cA-nArAyaNa.' yajanakartA vi. [saMpuM.] yajJa karanAra kirAvo e yajJa-yuroTAza puM. si.] yajJamAM homavAno cokhA vagere yajana-yAjana na. [saM.] yajJa pote kare ane bIjAne dhAnyano karelo pAka [yajJamAM homavAnuM pazu yajamAna puM. [] pitAne tyAM yajJane samAraMbha yojAnAra. yaza-bali chuM. [saM.] yajJamAM homavAno te te padArtha. (2) (2) koI paNa eka brAhmaNa yA brAhmaNa kuLanI pAse badhI vaNa-bhAga 5. siM.] yajJamAM apAyelAM balidAna apAta ja dhArmika vidhi karAvanAro paraMparAthI utarI Avelo manAte (kAkapanika) hisse te te gRhastha, jajamAna. (3) mahemAnane mahemAnI Apa- yaza-bhAva chuM. [sa.] (lA.) paropakAra-vRtti nAra ghara-dhaNI, hosTa" yaza-bhAMTha (-bhADa) na. [saM.] e "yajJa-pAtra.' jamIna yajamAnavRtti zrI. siM.] yajamAnene tyAM dhArmika kAryo ya-bhUmi jI. [sa.] je sthaLe yajJa karavAmAM Ave te karAvI gera je bharaNa-poSaNa meLave e, gorapaduM yaza-yAga kuM, ba.va. siM, samAnArthInI dvirukti] ya yajamAniyuM vi. [+gu. IyuM' ta.pra.] yajamAna ke yajamAno yajJa-dhUpa chuM. (saM.yajJa-maMDapanA mukhya mAMgalika staMbha upara AdhAra rAkhanAruM (brAhamaNuM) (2) yajJanAM pazuone bAMdhavAno che te khIlo yajamAnI strI, [+gu. "I' ta.pra.] "yajamAna-vRtti." yaNa-vATa jI. [+juo "vATa.] juo "yajJa-mi.' yajavuM sa.. [sa.] yajJakriyA karavI. (2) InTane uddezI yaza-vida 5. si. degf ] yajJanuM rahasya tema kriyAkAMDane A-rAdhana karavuM. yajavuM karmaNi, kiM. yajAvavuM che.,sa.ki. jJAtA vidvAna simajha yajAvavuM, yajAvuM e yaja'mAM. yaza-vilA strI. [saM.] yajJa karAvavAnuM zAstra ane enI yajuveda puM. [saM. + veva, saMdhithI] yajJa karavAmAM upa- yajJavidhi , pI. [,5.] yajJa kema karavA enI prakriyA yogI ane jemAM saMgraha che tevA kAme trIje di. (AnA yakSa na. [sa. puM.] ubara khAkharA vagere samidha tarI zukala' ane 'ka' evA be alaga alaga bheda che. vaparAtuM te te jhADa "zukalanI vAjasaneyI-mAthaMdinI' ane "kaNanI taittirIya yajJa-di, DI strI. [4] ja "yajJa-kaMDa.' saMhitAo beu niranirALI che.) yajJazALA(-LA) strI, [] yajJa karavAnI jagyA, vADa karI yajurvedI vi. siM5] yujarvedane lagatuM. (2) puM. yajurveda lIdhelI yajJabhUmi jeno hoya tevo thaipAThI brAhmaNa ['yarvedI(2). yajJazAlI vi, puM. [] yajJa karyA karanAra yapAThI vi. muM. [sa thag + SAThI, 5, saMdhithI] juo yajJazAa na. (saM.) e "yajJa-vilA." yajubhAvaNI sI. siM. vat +trAvaLI, saMdhithI] yajurveda yajJazALA ja yajJazAlA.' picyuM rahenAra brAhmaNe e daravarSe prAyazcittapUrvaka janoI badalAvavAno yazIla vi. [sa.] vAraMvAra yajJa karanAruM, yajJakAryamAM rayuMzrAvaNI pUrNimAno divasa. (saMjJA) ya-ziSTa vi. [saM] yajJa pUro thaye enA prasAdarUpe baceluM ya kRti sI. [saM. + ati, saMdhithI] yajurvedano te yajJaziSTAdazI vi. [ + saM. marI puM] yajJa-roSa prasAda tarIke te maMtra tema A yajave lenAra yA kuM. [sa.] agni-kaMDa karI emAM vedika vidhithI havine yA-roSa chuM. [4] yajJa pUre thaye maLelo yajJane prasAda hama karavo e, "sekTiphisa. (2) jemAM 5 bhajana yaza-satra na. [sa.] yajJa jeTalA samaya mATe thavAno hoya te kIrtana vagere jJAna vagerenI rIte karavAmAM Ave tevo samA- samayane A gALo [trita thayela mAnava-sama 2. (3) loka-kalyANane nimitta karI karavAmAM AvatuM cA-sabhA mI. si.] jao "yajJa-zAlA.' (2) yajJamAM ekakaI paNa kArya. () e rItanu ama-kArya ya-sAmagrI strI. si.] juo "yajJa dravya.' yaza-kartA 1,] jae "yajana-kata.' yazasUya na. siM] upavIta, janAI [mATe yA-karma na. [4] yajJa kare e yajJArtha chuM. [+sa, kharSa] yajJano hetu. (2) ji.vi. yajJane yajJakAla puM. [saM.] varSamAM yajJa karavA mATe nakkI kara- yajJAthI vivuM. saM. .] yajJa karavA mAgato yajamAna vAmAM Avela samaya Tche te vedI, " Tara' yAMgabhUta (yajJA) vi. [+saM. bI-mU] yajJanA kAmamAM yaza-kuMTha (-ku3) 5. [saM.] jemAM havi homavAmAM Ave samAveza pAmeluM hitinuM kAma yaza-kriyA sI. [saM.] e "yajJa karma' yajJAta-karma (yajJAta-) na. [ + sa. anna-jama] yajJanI pUNayajJa-cakra na. [saM.] (lA.) reMTiyo yakSiya vi. [] yajJane lagatuM. (2) devI. (3) pavitra, yajJa-dravya na. [3] yajJamAM upayogI sAmagrI zuddha. (4) ArAdhanA karavA yogya yA-nArAyaNa dhuM. [saM] viSNurUpa gaNAto yajJano adhi- yakIya vi. [saM.] cane lagatuM. ThAtA deva. (2) yajJane agni yaza chuM. [+ saM. rA] ja "yajJa-nArAyaNa." saM. 5.]hiMsAtmaka thatA hatA tevA yajJamAM ya pavIta na. [+sa. 35-vI8] brAhmaNe canna-kAye nimitte jenAM aMga maMtrAthI homAtAM te Do vagere prANI. (2) janeI dhAraNa karavAnuM hoIne yajJa mATenuM upavIta, jane ke.-117 2010_04 Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yajJopavitI yajJApavItI vi.,puM. [saM.,puM.] janeAIvALA brAhmaN yatamAna vi. [saM.] yatna karye jatuM, mathyA karatuM, prayatnazIla, satata maMDabhuM raheluM yatAtmA vi.,puM. [saM. yata + ahmA] jeNe peAtAnA AtmAne kAbUmAM lIdheA hoya tevA (puruSa) yati puM. [saM] jeNe AtmAne kAmAM lIdhe! hAya tevA puruSa, jitAtmA, yatAtmA. (2) yAgI (sAmAnya) (3) jaina saMsArI sAdhu, jati. (4) zlAkamAM ke padyanI kaDImAM tema saMgItamAM nakkI sthaLe tyAM tyAM levAtA virAma, 'slara.' (pi.) (5) vAthamAM tema sAmAsika zabdamAM AvatA uccAraNa-viSayaka Ache| virAma, 'jaMkacara.' (nyA.) yati-~ na. [saM.] jatipaNuM, yati-dharma yati-dIkSA zrI. [saM.] yegI thavAnA dhArmika vidhi. (2) saMnyastanA vidhi [nA AcAra yati-dharma puM. [saM.] jae 'cati-va.'(ra) yatie pALavAcatinI vi.,. [saM.] virakta strI yati-bhaMga (-bha) puM. [saM.] zloka ke padyanI kaDImAM jyAM virAma jarUrI hAya tyAM na levAmAM Ave e sthiti. (e dASa che.). (piM.) [(saMgIta) yati-lagna na. [saM.] saMgItanA e nAmane eka tAla, yati-1ra, yaM vi.,puM. [saM.] zreSTha yati [karavAnuM vrata ti-sAMtapana (-sAtapana) na. [saM.] e nAmanuM gRhasthe yahI vi.,puM. [saM.] saMyamI [bALaka yatIma na. [ara.] mAbApa vinAnuM nirAdhAra bALaka, anAtha yatIma-khAnuM na. [+jue khAnuM.'] anAtha bALakonuM AzrayasthAna, anAthAzrama, 'orphaneija' yatImI` hI. [ + gurU 'I ' ta.pra.] yatImapaNuM, anAtha-tA yatImA` vi. [+]. 'I ' te pra.] anAthane lagatuM yateMdriya (yatendriya) vi. [saM. yajJa + jJandriya] jeNe iMdriyAne kAbUmAM rAkhI hoya tevuM, saMyamI yatkiMcana (yatkicana), yatkiMcit (yakicit) vi. [rsa,] je kAMI, jeTaluM kAMI. (ra) kri.vi. jarAka, jarAya yatna chuM. [saM.] prayatna, prayAsa, udyoga, udyama, mahenata. (ra) khaMtapUrvakanA zrama. (3) upAya cahna-kArI vi. [saM,puM.] yatna karanAra yatnapUrvaka kri.vi. [saM.] catna karIne, mahenatathI, prayAsathI yatna-vAna vi. saM. vAn, puM.], yatna-zIla vi. [saM] cahna karyA karanAruM, mahenatu, ughogI, udyamI yatnA zrI. [saM.] sAcI samajha. (jena.) yathA-prasaMga (-prasa) kri.vi. [saM.] prasaMgane anurUpa hAya ema yathA-mati yathA-buddhi kri.vi. [saM] akkala pramANe, samajha pramANe, yathA-bhAga kri.vi. [saM.] pAtapeAtAnA hissA pramANe yathA-bhUta kri.vi. [saM.] je pramANe banyuM hoya ema thayA-mati kri.vi. [sa] jaA yathA-buddhi.' tima yathA-yukti kra.vi. [saM.] baMdha bese te pramANe, ThIka lAge yazAyAgya kri.vi. [saM.] yogya ke ucata lAge te pramANe yathA-rIti kri.vi. [saM.] rIta pramANe, rUDhi pramANe yathA-ruci kri.vi. [saM.] manane game ke bhAve te pramANe, icchA pramANe, thecha yathA-rUpa kri.vi. [saM.] jae 'yathAnurUpa.' yathArtha vi. [ + saM. martha] hoya tevuM, tadna sAcuM, 'riyala' (da. khA.), 'kare.' (2) ucita, yeAgya, vAjabI (3) vAstavika, svAbhAvika, (4) kri.vi. vAstavika rIte yathArtha-jJAna ma. [saM.] vAstavika jJAna, sAcI samajha yazA-kAla(-La) kri.vi. [saM.] samaya pramANe, samayane yathArthatA strI, [saM] cathArtha hovApaNuM, vAstavika-tA, yaMtra-taMtra kri.vi. [saM.] jayAM tyAM, ThekaThekANe yathA ubha. [rsa.,gu. mAM tatsama zabdomAM samAsanA pUrva padma tarIke vyApaka] jema cathA-Rtu kri.vi. [saM.] Rtune anusarIne, Rtu pramANe yathAkarsa kri-vi. [saM.] karma pramANe yathA-kAma kri.vi. [saM.] icchA pramANe, managamatI rIte yathAkAmI vi. [saM.,puM] icchA pramANe karanAra 1852 yathArthatA anusarIne tama yathA-krama kri.vi. [saM.] krama pramANe, eka pachI eka Ave yathA-jJAnakri.vi. [saM.] samajha pramANe, samajhavAnI zakti pramANe [(ra) ceAkhe ceAkhyuM. (3) sAva sAcuM yathAtatha kri.vi. [saM] jevuM hoya te pramANe, aleAadala. yathAtatha-tA strI. [saM] yathAtatha heAvApaNuM yathAtatha-vAda puM. [saM.] vAstavikatA-vAda yathA-tathA kri.vi. [saM.] jematema karIne cathA-tra na. [saM.] jevuM hAvApaNuM, yathAsthita hevuM e, ['NkaTiva' (ha. dvA.) yathA-darza puM. [saM.] citrAdinuM sapATI uparanuM tAdaza darzana, yathA-darzana na. [saM.] jue 'yathA darza,''parpeTiva' (gu. vi.) [cAnyatA pramANe yathAdhikAra kri.vi. [ + saMdhi-Ar] adhikAra pramANe, yathAnAmA kri.vi. [saM. ya-nAmanuM, pa.vi., e.va.] nAma pramANe [pramANe yathA-niyama kra.vi. [saM.] niyama pramANe, dhArA-dhAraNa yathAnukrama kri,vi. [ +saM. manu-ma] krama pramANe, eka pachI eka Ave tema, yathAkrama asala sthiti yathAnurUpa kri.vi. [ + saM. manurUpa] dekhAvamAM sarakhuM hAya ema, svarUpa pramANe, kharAkhara vAjabI rIte yathA-nyAya kri.vi. [saM.] kAyadA pramANe, kAyadesara rIte, yathA-pUrva kri.vi. [saM.] agAu hatuM te pramANe, agAunI jema, pahelAMnI jema yathApUrvavAdI vi. [saM.,puM.] agAu jevuM hoya tevuM ja thatuM ke hovuM joiye ema mAnanAruM, 'ne-ceinjara' (hiM. hiM.) yathA-pramANa kri.vi. [saM] pramANasara, caiAnya pramANa mujaba cathApramANa-tA strI, [saM.] yathA-pramANa hAvApaNuM yathA-prayAjana kri.vi. [saM.] prayeAjana pramANe, hetu pramANe, prasaMga-vazAt _2010_04 Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yathArthatA-vAda 1859 cama-dhaMTa liDiTI yatheSTa vi. saM. ghaNA + rahya] icchA mujabanuM, managamatuM yathArthatA-vAda chuM. [sa.] vastu-vAda, 'riyAlijhama' yatheSTa-AdekhA vi. [saMpuM., saMdhivinA] IrachA pramANe yathArthatAvAdI vi[saM5.] vastuvAdI, "riyAlisTa hukama karanAra, "DikaTeTara' (hi.hi.) yathArtharzana na. (saM.1 jevuM hoya tevuM dekhAvuM e, vAta- yathAta vi, [+ saM. 3] kahyuM hoya te pramANenuM vika dazaina, "riyAlina zana,' 'riyAlijhama' (. bA.) yathocita kri.vi. [+ saM. ) e "yathAyukta, yathArthadazI vi. [saM. puM.] jevuM hoya tevuM vAstavika svarUpa "yathA- gya." jenAruM, riMyAlisTa' (da. bA.) [zake tevI buddhi yathAra vi. [ saM. uttara ja yathA-kama.' yathArtha-buddhi strI. [saM] vastunA vAstavika svarUpane samajhI yadapi ubha. siM. vat + ] ke, yadyapi, agaraje yathArtha mUlya na. siM] vAstavika kiMmata yaka ubha. [saM] jyAre. (padyamAM.) yathArtha-vakSo vi. siM paM.1 yathArtha-darzanane keMdramAM rAkhI yadi ubha. [saM] je. (padyamAM.) raheluM, "papaeNkaTiva' [satya-vaktA yaditA rahI. -tatva na. [saM.] dhAro ke evo bhAva, "joto yathArtha-vaktA vi. [saMpuM.] jevuM hoya tevuM spaSTa kahenAruM, ne khyAla ke dhAraNa yathArtha-vAda chuM. [.] vAstavikatA-vAda, "riyAlijhama' yadi-vicAraNe strI. siM] zarata-pUrvaka vicAra. (a.ka.) yathArthavAdI vi. [4,5.] vAstavikatAvAdI, "riyAlisTa' yadu chuM. [saM] porANika mAnyatA pramANe elavaMzI rAjA yathAvakAza, yathAvasara kri.vi. [+ saM. avArA, sava-2] yayAtino devayAnImAM thayela putra ane yAdavano gaNAyelo samaya ke navarAza maLe te pramANe pUrvaja, (saMjJA.) yathAvat kiM.vi. [saM.] jema hoya tema ja, asala svarUpa yadukula(-La) na. [saM.] yadurAjAne vaMza, yAdava-kuLa ke sthiti pramANe, "sTeTa yadunaMdana (-nadana) puM. [sa.] yadunA vaMzanA putra-zrIkRSNa yathAvazyaka kri.vi. [+ saM. bhAvarU] jarUriyAta pramANe (mukhyatve 28) yathAvasthita vi. [+ saM. ma7- fa] jevuM hatuM te pramANe. yadu-5ti muM. si.) yAdavonA svAmI zrIkRSNa (2) acaLa, sthira yadu-purI sI. [] yAdavonI nagarI dvAravatI-dvArakA yathAvidhi ki.vi. saM.1 vidhi-vidhAna pramANe, yathA-rIti yadu-rAja . [saM.], e . [saM. 14/na.prA. thi, prA, yathAzakti ki.vi. [saM.] zakti pramANe, pahoMca pramANe, tatsama], yaduvara, caM . [saM] juo "yadunAtha." gajA pramANe teiTalI ke tevI rIte yaduvaMza (-vaza) puM. [saM. e "ya-kula.' yathA-rAjya ki.vi. si.1 zakaya hoya te rIte, banI zake yahayA kri.vi. siM. 1 , trI. vi., e.va. devayathAzAstra kri.vi. [saM.] zAstra pramANe, zAstramAM kahyA ge. (3) akasmAt sivecchA pramANe maLelA jJAna pramANe yacchA ApI. [sa.] deva , deva- ga. (2) kudarata. (3) yathA-zrata phivi. [saM] sAMbhaLyuM hoya te pramANe. (2) yadyapi ubha. [saM. ghaTTa + aT] juo "yadapi." yathAsamaya vi. [sa.] samayane anurUpa, samayAnusAra caDhA-tadhA krikavi. [sa. 16+vA + s + vA] jema phAve yathA-saMpradAya (sampradAya) kri.vi. siM] cAlI AvatI tema, taMga-dhaDA vinAnuM, athe-vagaranuM rUDhi pramANe, rivAja pramANe. (2) potapotAnA dharma- yama' . [saM.] iti upara kAba. (2) gana ATha saMpradAya-paMtha pramANe aMgomAMnuM eka. (ga) (3) ahiMsA satya brahmacarya yathA-saMbhava (sambhava) kiM.vi. saM.] juo "yathA-zakya.' aparigraha ane asteya e pAMcamAM te te saMyama, (4) yathA-sAmarthya krivi. [saM.] ja e "yathAzakti.' dakSiNa dizAnA lokapAlanuM nAma. (saMjJA.) (5) narakano yathAsthAna kri.vi. [saM] yogya sthAna pramANe. (2) adhiSThAtA deva, dharmarAja. (saMjJA.) (1) Rgavedane eka asala sthAna upara kavi. (saMjJA) DuiM, yugala, joDakuM, vina' yathAsthita kavi. [sa.] jevI sthitimAM hatuM te pramANe, yama puM, ba.va. siM] joDiyA vyaMjana. (vyA.) (2) na. pUrvavata, asala mujaba yamaka . [saM.] gadya-padyamAM vaNenI cokkasa prakAranI kAnane yathAsthitatA sI. - na. siM.] yathAsthita hovApaNuM priya lAge tevI mAMDaNa, eka zabdAlaMkAra, "hAima' yathAsthiti kri.vi. siM] juo "yathAsthita.' (na..), (kAvya.) yatheccha ki.vi. [+ saM. chaM, avyayI.], 2chA kri.vi. yama-kAya vi. [sa.] jamanA jevA jakhara zarIravALuM [saM. che; A gu. samAsa] IcachA pramANe, yathA-rUci yamakita vi. [saM. jemAM yamakanI goThavaNI (zabdAlakAranI) (2) manasvI, "ArbiTrI' karavAmAM AvI che tevuM. (kAvya.) yatheccha(-chA)cArI vi. [sa vage-vArI muM.] pitAnI yama-kiMkara (- kira) muM. [saM.] yamarAjane te te dUta icchA pramANe karanAruM, mana-mejI, mana-caluM yama-ghaMTa (-dharTa) muM. [saM] paMcAMgamAM Avato eka bhAre yathecchita vi. [+ saM. zacchita nathI thatuM, zuSTa thAya], avaga. (ravivAre madhA ke phAgunI, semavAre puSya yatheSTa ki.vi. + saM. 2] icchA karI hoya te pramANenuM. ke azleSA, maMgaLavAre jayeSThA anurAdhA bharaNuM che (2) kri.vi. icachAnurUpa azvinI, budhavAre hasta ke Adra, guruvAre pUrvASADhA 2010_04 Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yamadaMDa 1860 yAyA revatI ke rehiNa, ane zanivAre zatabhiSA ke zravaNa yamunA- na, ba.va. [+jue "jI mAnArthe. e nakSatra AvatAM hoya tyAre A avajega kahevAya che. "yamunA(2). ravivAre madhA, semavAre vizAkhA, maMgaLavAre Adra, yayAti muM. [.] ailavaMzanA rAjA nahuSano putra rAjA budhavAre mala, guruvAre kRttikA, zukravAre reNiI , ane yayAti ke je devayAnI ane zarmiSThAne paraNelo (yadu', zanivAre hasta nakSatra hoya tyAre paNa A avAjoga "purU' vagerene pitA.) (saMjJA) kahyo che.) (jo) sija yo yuM. juo "yu-kAra.' yamadaM -7) puM. (saM.) yamarAje pApI jIvAtmAne karelI yaravaDA-cAka na. ["yaravaDA' pUnA pAsenuM gAma + saM.] gAMdhIjIe yama-6 (-daSma) sI. [saM.], 0 thaga kuM. [sa.] e yaravaDA jelamAMthI vikasAvelo hAtha kAMtavAne reTiyo, nAmane eka azubha yoga, (bIjane divase anurAdhA, piTI-reMTiye trIje traNa uttarAmAMnuM eka, pAMcame madhA, sAtame hasta yava chuM. (saM.) dhauMnA jevuM eka dhAnya, jAva. (2) eka ane mala, AThame rohiNI, terase citrA ane svAti nAnuM mApa. (2) javanA AkAranuM AMgaLInA veDhAmanuM nakSatra hoya tyAre A avaga.) (ve.) eka cina [(davAmAM vaparAya che.) yamanta puM. [saM.] e "camakiMkara.' yavakSAra puM. [saM.] javamAMthI nIkaLato eka prakArane kSAra, yamadeva . [saM.] "thama(5). [(saMjJA.) yavana chuM. [saM. grIka "canAna."] grIka dezano prAcIna vatanI. yamadvitIyA jI. [saM.] kArjika sudi bIja, bhAIbIja. (saMjJA.). (2) sarvasAmAnya pleccha jAtine puruSa yama-dhAra na. [saM.] bane bAju dhAravALuM eka hathiyAra vavanAnI sI. (saM.] cavana-lipi yamana kuM. [ara.] e nAmane eka prAMta. (2) (e dezanI avanikA samI. [saM.] o "yavanI.(2) jAo "javanikA." AyAta hAI) e nAmane kahayANa rAgane eka prakAra, yavanI strI. siM] yavana jAtinI strI. (2) ple strI imana. (saMgIta.) ya-vaNuM . [saM.] jAo "yakAra." yamana-kalyANuM chuM. [+ saM] jue "yamana(2).' yuvA jI. [3] kAMjI, rAba. (2) osAmaNa yama-niyama puM, ba.va. [saM] aSTAMga-paganAM pahelAM be yavi8 vi. siM] uMmare khuba nAnuM aMga e cama ane zauca saMteSa tapa svAdayAya tathA yaza chuM. siM. tharA, na.] jaza, kIrti, pratiSThA, AbarU, Izvara-praNidhAna e niyama [cama-daMDa.) khyAti, kema."(2) (lA.) siddhi, jaya. (3) sAkha, aTa, yama-pAza 6. si.] mRtyunA devayamarAjano phAMsala (jIe kreDiTa," [0 kamA, 0 5Ama, maLa,09-luM) yamapurI khI. [sa.] yamarAjanI kAlpanika rAjadhAnI, (rU.pra.) prakhyAta thavuM. 0gA (u.pra.) prazaMsA karavI). jamapurI, saMyamanI yazazkara vi. [sa.] yaza apAvanAruM yamapuruSa . [saM] jAo "yamadUta', "yama-kiMkara.' yazakIrti sI. siM] jazanI vikhyAti yamanyAtanA sI. [saM.] narakamAM jIvane pitAnAM pAnAM phaLa bhegavatAM thatuM kahevAtuM pArAvAra kaSTa yazasvAna vi. [saM. gharIsvAna, pR.] yazasvI kIrtivALuM yamarAja puM. [saM.] juo "yama(5)." yazasivatA pI. siM.] juo "caza." cama-rAtri-trI) sI. siM] matarUpI rAta yazasvinI vi, strI. [saM] juo "yazasvatI." yakhala na. si.] joDavuM, bela, vina' yazavI vi, [saM .] jae "yazasvAna." yamalaga kuM. [sa.] eka avaga. (bIja ravivAra ane yazakAya ! [saM. tharAd + krAtha] yazarUDI zarIra maghA nakSatra, sAtama zanivAra ane citrA nakSatra, tathA yazaprakAzaka vi. [saM. varAt + barA] jaza pragaTa karanAruM bArasa maMgaLavAra ane dhaniSThA nakSatra-A saMga).(.) yaza prApti strI. [saM. prAptija "yaza-lAbha.' yamalAjana . ba.va. [+sa mag] bhAgavata purANa pramANe yazaHzarIra na. [e. gharAn + rANI ja cazakAya." nAradanA zApathI nalakabara ane maNigrIva nAmanA be yakSa yazazAlI vi. siM. rAt + zarNI, puM] jazanAmI, jaza (AMjaNAnA joDiyA jhADarUpe vRMdAvanamAM UgyA hatA ane meLave tevuM ['yazasvAna." jene zrIkRSNa baMdhAyelA khAMDaNiyA sAthe varacethI nIkaLI yazALuM vi. jio "ya + gu. "AchuM' ta pra. juo uddhAra karyo hato.) yaza-gAna, caro-gIta na. [sa, tharA + jAna ,jIta, saMdhithI] yamaloka chuM. [saM] yamane loka, naraka [0mAM pahoMcADavuM kIrtinuM gANuM (-cADavuM), 0 mokalavuM (rU.pra) mArI nAkhavuM] yazodA mI. [sa. tharA+ DhA, saMdhithI] bhAgavata purANa yama-sadana na. [4] yamarAjanuM ghara. (jao "yama-loka ') pramANe vrajabhUminA naMda AhIranI patnI ane karNa- balayamI sI. [saM.] RvedamAM AvatA yamanI nAnI bahena.(saM.) devanI pAlaka mAtA, jazodA. (saMjJA.) yamunA tI. [saM] himAlayanAM janmottarI zikharamAMthI yodhana na. [saM. tharANa + vana, saMdhithI] jarUpI paise. nIkaLatI pavitra nadI, kAliMdI. (saMjJA.) (2) paurANika (2) vi. yaza ja mAtra jene mana paisA che tevuM mAnyatA pramANe zrIkRSNanI aMtargata priyAomAMnI cothI yazodharA , (saM. gharAn + tharA, saMdhithI] bhagavAna buddhanI priyA. (saMjJA.) panI. (saMjJA.) *) 2010_04 Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yAka yazo-bhAgI 1861 yazabhAgI vi. [. thAt + mAnI, saMdhithI] jazane javuM ema. (2) ciMtanyahIna rIte bhAgI, kIrti meLavanAra prityaya] juo "yazodA.' yaMtra-vAda (ya-~-) vuM. [4] jagatanAM badhAM kAma mAtra yazomatI sI. [saM. gharA + mata, saMdhithI + saM. ' sArI- aMgenI madadathI ja thAya evo mata-siddhAMta yazalAbha 5. siM kRta + grAma, saMdhithI] kIrtinI prApti yaMtravADI (yatra) vi. siM5.] yaMtravAdamAM mAnanAruM yolisA, yaza-vAMchA (-vAchA) ekI, siM tharAn + yaMtra-vAhana (yatra) na. [saM.] yAMtrika baLathI cAlatuM cAna hilsA, vAchA, saMdhithI] yazanI kAmanA, jarAnI lAlasA, (jamIna uparanuM tema pANI uparanuM paNa) kIrtinI vAsanA yaMtra-vijJAna (yatra)na. [saM.] jue "yaMtravidyA," "kanTama yovRtti strI. [saM. varAt + vRtti, saMdhithI mAtra kIrti mikenikasa (ha. bhAyANI) meLavavAnuM valaNa ke bhAvanA. (2) vi. yaza mAtra maLe yaMtra-vidyA (yatra- bI siM.1 saMcA taiyAra karavA ane evI bhAvanAvALuM, "eNnararI.' (ma2) sudhAravA tema calAvavAne lagatuM zAstra, "mikenikasa ya-ati ramI. saM 1 "kAranuM laghuprayatna uccAraNa; jAo (pa.ga.) [sthaLa, kArakhAnuM, "phekaTarI' dha" -lAiDa. yaMtrazAlA(-LA) (yatrI zrI. siM] yaMtro taiyAra karavAnuM yaSTi, 04 sI. [saM.] DAMkhaLI(2) saLI. (3) lAkaDI, yatra-zAstra (catra) na. [.] jAo "yaMtravidyA." lAThI. (4) daMDa. (5) zaMbha. (1) pALiyo yaMtrazAstrI (yanTa) vi. [saM5.] yaMtra-zAstranuM jJAna dharAvayaSTikAsana na, [+ saM. mAsano e nAmanuM paganuM eka nAra, enjiniyara,' mikenika' [sAdhana Asana. (ga) yaMtra-sAmamI (yatra- strI. [saM.] yaMtra-sAMcAone lagatAM yaSTI sI. siM.] juo "thaSTi." yaMtrasALa (yatra) . [+jae "sALa.'] yAMtrika sAMdhayahudI muM. [ka] pelesTAInano mULa vatanI, "jaya" methI cAlatI vaNavAnI sALa, "pAvara-lUma yahavAha . [hibra] sarvasamartha deva, paramezva2. (2) ya yaMtrAnulekhana (yannAna) na. [+sa. manu-hea] yaMtranI dIono ekamAtra devAdhideva (jene TUMkamAM "yAha' paNa sahAyathI AkarA lakhavAnI kriyA, 'mirjhenegrApha kahe che.) (saMjJA.) maMtrArUDha (catrA) vi. [+. mA-Dha] yaMtranA AdhAre gatimAM yaMtra (yatra) na. siM.] saMca, sAMcA, "mana" (na raheta, yaMtra upara mUkavAmAM AveluM che caDIne raheluM e paM.mAM prayoga karyo che: "yaMtra A brAMDane.'). (2) maMtrAlaya (yanA-) na. [+ saM. mAtha, 6 na.) "catrayAMtrika koI paNa prakAranI racanA, kALase. (3) tAMtrika zAlA.' (2) caMthI mAla taiyAra thato hoya tevuM sthAna, sAMketika lakhANa, tAvIja yaMtra-ijanera (ya-tra) muM. [+ja e "ijanera.' yAMtrika maMtrAlekhana (catrA)na. [saM. mA-una] juo "yaMtrAlekhana." vidyAne jANakAra, mikenikala enjiniyara' (2) yaMtranI madadathI citra doranuM e, mazIna-iga' (gu.vi.) yaMtraka (ya-traka) na. [8] koI paNa nAnuM yAMtrika sAdhana. yaMtrita (yatrita) vi. [saM.1 niyamamAM rAkheluM, aMkuza nIce (2) dhA vagere upara baMdhAto pATe thituM kArya lIdheluM [rAkhanAra yaMtrakAma (cenna) na. [+jao "kAma,"] saMcAnI madadathI maMtrI (yanI) vi. [sa,,] niyamamAM rAkhanAra, aMkuzamAM yaMtra-kAra (yansa-) vi. saM.] sAMcA taiyAra karanAra, "mikenika' yoga (yodyoga) pR. [+ saM. thoLa] saMcAo mAraphata yaMtra-gaNuka (catra-) ni. [sa.] yaMtra dvArA gaNatarI karanAra, kArakhAnAMone dhaMdhA-rojagAra koglisTa caMdyogavAda (yatnodyoga-) chuM. [sa.] badhA ja prakAranuM utpAyaMtra-gati (yaMtrasI. siM.] saMcAno vega hana kevaLa saMcAonI madadathI ja thavuM joIye je karavuM yaMtra-4 (yatra-) vi. [sa.] e "yaMtra-kAra." joIye evo mata-siddhAMta, "inDasTriyAlijhama' yaMtraNa (traNa) na [saM.] kAbumAM rAkhavuM e, niyaMtraNa yodyogavAdI (ya-naidyoga) vi. si.] "yaMdyoga-vAdamAM yaMtraNa (catraNa) sI. siM.] juo "yaMtraNa' (2) pIDA, mAnanAruM, "InDasTriyAlisTa' zAstra, TekanolejI' takalIpha, vedanA, vyAdhi yodyoga-vidyAlayo) sI. saM.yAMtrika hunarene mATenuM yaMtranAda (patra- pu. si] mikenisTika' (A.bA.) yaMtroga-zAstrI vi. siM] yAMtrika hunnaranuM jJAna dharAvayaMtra-niyAmaka (catra-) vi. (saM.] yaMtra ke yaMtrone kAbumAM nAra niSNAta, TekolojisTa' rAkhanAra ['horsapAvara' yaMtrodyoga-zikSaka (yatro) pR. [sa.] yAMtrika hunarenI yaMtra-bala(La) (yatra) na. [saM.] yaMtra-zakti, yaMtranI tAkAta, vidyA zIkhavanAra, TekanolojisTa' yaMtra-yuga (yatna) . [saM.] jemAM vyavahAramAM samagra kAma yoga-zikSaNa (ya ) na, si.] yAMtrika vidyAnI yuthI thAya che tevo samaya, yaMne jamAno keLavaNuM, 'Tekanikala ejyukezana yaMtra racanA (cava) jI. [saM] yaMtra banAvavAnI kriyA, yA kema. [ara.] are, hA, e yaMtranA bhAga goThavavAnI kriyA, "minimama' yAra ubha. phi] athavA, agara, ke, vA, yAne, yAta yaMtra-vata (catra-) kiM.vi. [3] aTakathA sivAya yaMtra eka- yAka na. [e.] himAlaya pradezamAM UMcAI upara thatuM gAyadhAruM kAma Ape jAya e prakAre evI rIte kAma Ape baLadanA prakAranuM eka pazu, camarI gAya ke baLada 2010_04 Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yAta 1862 yAdIla yAta na. [ara.] eka jAtane kiMmatI rAte paththara, mANeka yAtrA-patha puM. siM] yAtrAno mArga levA kara yAtI cI. [ara.] camatkArika davA yAtrA-ve . [+ ja "vere] yAtrAnAM sthAna para yAga kuM. [saM] jue "catta." yAtrA-sthala(La) na. [saM.] juo "yAtrA-dhAma." yAga-vidhi chuM, , siM..] juo "yajJavidhi.' yAtrALu vi, na. [+gu. "ALu' ta...], yAtrika vi, na. vAcaka vi. si.] mAganAra, mAgaNI karanAra. (2) mAgaNa, [], yAtrI vi.na. [saMpuM. ] ja "yA(2)." bhikhArI, bhikSuka, jAcaka yAtsava vi. [saM. vAtrA+3lsara) yAtrAnA sthAna upara yAcakapriya vi. [saM.] je mAgaNe vahAlA che tevuM occhava, meLo, phesTivala, kera' [sAcI hakIkata yAcakavRtti sI. [sa.] bhIkha mAgavAnuM valaNa, (2) bhIkha mAthAtaya na. [saM] yathAtathapaNuM, yathArthatA, vAstavikatA, mAgI bharaNa-poSaNa meLavavAno dhaMdho yathAya, yathArtha na. [saM.] satyatA, sAcApaNuM yAcana na, -nA strI. [sa.] mAgavAnI kriyA. (2) kAlA- yAda strI. [phA.] smRti, smaraNa, sarata. [0 A pavuM, 0 vAlA, AjIjI karAvavuM, 0 lAvavuM (rU.pra.) saMbhArI ApavuM, smaraNa kayAcavuM sa.kri. [3thar, tatsama] mAgavuM. (2) bhIkha rAvavuM. 0 AvavuM (rU.pra.) smaraNa thavuM. 0 karavuM (rU.pra.) mAgavI. (3) kAlAvAlA karavA, AjIjI karavI. cavuM maraNa karavuM, smRtimAM lAvavuM. (2) gokhI nAkhavuM, 0 karmaNi, phaii. yacAvavuM che,sakri. rahevuM (6) rU.pra.) dhyAnamAM levuM. 22) mukhapATha thavuM. yAcita vi. si.] mAgI lIdheluM. (2) jenI pAse mAga- 0 2AkhavuM (u.pra.) dhyAnamAM levuM. (2) smaraNamAM rahe ema vAmAM AvyuM che te kirAvanAra mANasa karavuM. 0 hovuM (rU.pra.) maraNamAM hovuM yAjaka vi, pR. [saM] yajJa karanAra mANasa. (2) yajJa yAdagAra vi. [pha.] yAda rahI jAya tevuM. (2) yAda yAjana na. [3] yajJa karAvA e, yajJa karAvavAnuM kArya AvyA kare-karAvyA kare tevuM (smAraka) -cAi vi.,puM [j] juo "yAja ka.' samAsane aMte yAdagArI vi. [phA] yAdagAra rahevAnI sthiti soma-cA," "azvamedha-cAjI' vagere. yAdagIrI sI. [vA.] smaraNu sadA rahe evI kriyA ke yAjuSa vi. [saM.] yajurvedane lagatuM sthiti, smRti, smaraNa, saMbhAraNuM yAjJavatha . [saM] upaniSadakAlanA eka brahmavettA RSi-- yAdadAsta strI. [+pha. dAkta], stI sakI. [+ gu. 'I' eka smRtinA paNa kartA. (saMjJA.) svArthe ta...] yAda-zakti, smaraNazakti, "memarI yAjJasenI rahI. [] drupada-rAjA yajJasenanI putrIndraupadI yAda-patra . [+saM., na.] yAda tAjI karAvanAre bIje (pAMDavonI patnau). (saMjJA.) trIje vagere kAgaLa, smRti-patra, "rimAInDara" (vi.ka) yAkSika vi. saM.] yajJane lagatuM, cayi. (2) chuM. jeo yAdava chuM. [saM.] elavaMzanA yadu rAjAnA yaduvaMzamAM thayela "yAja ka.' [karAvavAne vyavasAya te te puruSa. (saMjJA.). yAjJikI sI. [saM] yajJane lagatI te te kriyA. (2) yajJa yAdavAsthaLI rahI. [saM. vAvaNI] (lA.) yAdavAnI yAjya vi. [saM.] yajJa-saMbaMdhI, yajJane lagatuM. (2) yajJamAM aMdara aMdaranI prabhAsa kSetramAM laDAyelI manAtI laDAI hemavA mATenuM. (2) (lA) AMtaravigraha, sivila vera' (da.bhA.) yAtanA sI. siM] pIDA, vedanA, vyAdhi yAdavI strI, siM] yadukuLanI vaMzA ala. (2) yadukuLamAM yAtanA-deha chuM. [4] maraNa pachI naraka vageremAM duHkha - paraNIne AvelI strI, yAdava-panI. (3) ja yAdavAgavavAne mATe dharA manAto deha, liMga-deha sthaLA." [lagatuM yAta-yAma vi. [saM.] jenA uparathI eka prahara pasAra thaI yAdavI* vi. [+]. "I' te pra.], -vIya vei. [saM.) yAdavene gayuM hoya tevuM rAMdheluM, vAsI yAdaveMdra (yAdavendra) puM. [+ saM. zUdra yAdavomAM zreSTha zrIkRSNa yAtAyAta na. [sa, vAta-vAto javuM ane AvavuM e, yAda-zakti strI. jie yAda" + saM] juo "yAdadAsta." dhakA, Ava-jA [puruSa yAdI sI. phi.] mRti, smaraNa, (2) yAda karI lakhela noMdha, yAtRdhAna 5. si.] bhUta-pizAcanI keTina-manAyela nine TIpa, lisTa," "penala." (3) yAda karAvavAnI kriyA. (4) yAtRdhAnI rAkhI. [sa.] yAdhAna zrI yAdI nAMdhavAnI pustikA, nedhapothI, keTaloga." (5) yAta sahI. [saM. thANA 5. vi.e.va, mULa zabda vAtR] anusuci, "zeDayUla.' (1) jAhera nivedana (sarakArI), derANI-jeThANI. (2) na. yAtrika, jAtrALu presa-neTa' kaoNmyunika' yAtAka vina. [saM.] yAtrika, jAtrALu, musAphara yAdI-kAra vi. [+saM.] yAdI taiyAra karanAra, nedha lakhanAra yAto ubha. jio "yA' + "te."| jao "yA. yAdI-gata vi. [+ saM] yAdImAM nedhAyeluM, yAdImAMnuM, yAtrA strI. [3] cAlIne javuM e, kaca, pagapALA pravAsa. "zeDayUlDa elisTeDa' (2) vAhanamAM besI javuM e, musApharI. (3) dhArmika javuM a, musApharI. (3) dhArmika yAdI-patra 5. sikana.] nivedana, memorenDama" nimitte tIrthomAM darzana snAna vagere mATe javuM e. (4) yAdI-pherista sTI. jio pherista " tapAsa mATenI saraghasa. (5) bharaNa-poSaNane mArga praznAvalI, "IvenTarI' yAtrAdhAma na. [saM.] tIrthasthAna, "pijhima senTara yAdIla na. lasaNa 2010_04 Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yAjika 1863 yukti-prAmANya yAchika vi, siM.1 yadAne lagatuM, kudaratI, ApoApa pikAra karIne, [ karavuM, karIne jhukAvavuM (rU.pra.) AMdhaUbhuM thayeluM, devage thayeluM. (2) Akasmika. (3) LiyAM karIne nIkaLI paDavuM] [(DA siha vagerenI) marajiyAta, erika [onA samUha yALa strI. tika yAla] Deka uparanA vALa, kasavALI yAda-gaNuM chuM. [saM. ghaDha + TLa, saMdhithI] jalacara prANI- vAMcA (cAra cA) strI. [saM. thA ]; yAcanA, vinaMti, prArthanA, vAna na. [4] kaI paNa prakAranuM vAhana (gADAM-gADI- mAgaNuM. (2) kAlAvAlA, AjIjI moTara-AgagADI-AgaboTa-vimAna-sAIkala-ghoDA-hAthI yAMtrika (yAtrika) vi. saM.] yaMtrane lagatuM, "mikenikala," -kharacara vagere). (2) zatru upara caDAI laI javI e, Tekanikala.' (2) yaMtra upara kAma karanAra, "mikenika' esava vora' (da.bhA.) jio "yA. yAMtrika-dharma (yAtvika) puM. [saM.] yaMtrane lagatuM guNalakSaNa, yAne u.bha. [e "yA' dvArA hiM. tema gu. ke.) "mikenikala propaTa' (ma.na.) yAbU chuM. turkI.] turkastAnanA ghoDAnI jAta yAtrika-pradeza (yAtrika-) . [saM] jeTalAmAM yaMtra cAlatuM yAma puM. [4] traNa kalAkane samaya, prahara, pahora hoya teTale bha-bhAga, meTara-rijiyana' vi chuM.) yAmabhasya puM, na. [saM chuM.] AkAzamAM dakSiNa dizAne yAMtrikIkaraNa (yAtrikI.) na. [saM] udyogo vageremAM svataMtra tArAone eka samUha. (khALa.) yaMtrothI thatI kAmagIrI, "meTara-sela" (vi.bu.) yAminI sA. [saM] rAtri, rAta yIsTa na. [.] khamIra, AthI yAminI-pati muM. [sa.] caMdra, caMdramAM [lagataM yu.ena. 6. [.] "yunAITeDa nezansa oNrgenika zananuM pAmya vi. [ ] amadevane lagatuM, (2) dakSiNa dizAne lAghava, yuna (kuM bIjuM rUpa pRthvI uparanA samagra yAkhyottara vi. [+ saM. 3ttara] dakSiNa dizAmAMthI uttara rASTrane saMdha. (saMjJA.) tarapha jatuM [lITI, meriDiyana' yukelipTasa na. [a] eka prakAranuM telI vRkSa (jenAM yAtara rekhA strI, [saM.] be dhruvane sAMdhatI kApanika pAMdaDAnuM tela zaradImAM lagADAya che.) yAkhyattara vRja na. [saM] yAkhyuttara rekhAnuM vartula yukta vi. [4] DeluM, joDAyeluM. (2) yogya, vAjabI. yAkhyAtara sthAna na. siM.) dakSiNa ane uttarane joDanArI (samAsamAM 'vALuM' artha: ama-yukta) rekhA uparanuM (ApaNe mAthA uparanuM ke madhyAhana yuktAkSara 5. [+ sa, akSara, na.] jeDiye varNa, joDAkSara samayanuM) sthAna, 'enitha yuktAmA vi. [+ saM. mAmA, 5.] cittanI samagra vRttio yAyAvara vi. [saM.] sthaLAMtara karanAra (pakSIone prakAra). kabajAmAM hoya tevA AmAvALuM, saMyamI ke niSkAma karma(2) rakhaDapaTTI karanAra bhikSuka [jara pati yogI [sAruM-narasuM, gyAyegya yAra chuM. [pha.] dasta, mitra. (2) Azaka, prItama. (3) yuktAyukta vi. [+ saM, a-yuvata] vAjabI ane geravAjabI, yAra-bAja vi. phi.] vyabhicAra karanAruM, chinALavuM yuktAhAra chuM. [+saM. mahAra] joiye teTale mApasarano vArabAjI sI. phi.] vyabhicAra, chinALuM kherAka, mitAhAra cArI strI. phi.] prema-baMdhana. (2) dastI, metrI. [0 ApavI, yuktAhArI vi. [savuM.] mApasara khAnAra, mitAhArI 0 derI (ra.a.) madada ApavI. (2) nasIba pAdharuM thavuM, yukti sI. [saM.] joDavuM e, joDANa, (2) anumAna, aMdAja, saphaLatA varavI]. saMbhAvanA. (3) dalIla, vitarka. [4] tajavIja, upAya. yAruM na. [4 "yAra' + gu. "u" ta...] e "yAra-bAja." (5) tadabIra, karAmata, hikamata. (1) cAlAkI, caturAI yAI puM. aM.] traNa phUTanuM mApa, vAra, (2) vADA jevI 0i lagAvavI, 0 lAvavI (rU.pra.) karAmata ajamAvavI, meTI AMtarelI jagyA cAlAkI karavI] yAvaka puM, na. [4] bApheluM anAja, (2) aLa yukti-gepana na. [sa.] tadabIrane chupAvI rAkhavAnI kriyA, thAvacaMdra-divAkarI (yAvaracandra-) 8.pra. si.] caMdra ane vyaha-gepana, chatAvaraNa. "kemaulega" sUrya jyAM sudhI prakAza Ape che tyAM sudhI, kAyamane mATe, yuktinirapekSa vi. [sa.] jene yuktionI paDI nathI tevuM, sadA, sarvadA 'DomeTika' [DegeTibama' thAvajIvana kri.vi. saM. vAvata + jIvana, saMdhithI] dehamAM yuti-nirapekSatA zrI. [rAM.] yukti-nirapekSa hovApaNuM, chello zvAsa hoya tyAMsudhI, jiMdagI paryaMta, AkhI jiMdagI yukti-parAyaNa vi. [4] hikamata laDAvanAruM, "rezanAlisTa' yathAvat kri.vi. siM] jayAM sudhI. (2) hamezane mATe yutiparAyaNatA sI. [4] yutiparAyaNa hevuM e, "dezanAyAvadAyu kri.vi. si thAva + mAsu, saMdhithI; na. jao lijhama' (da.bhA.) cAvajIvana." [(3) yavana-lipi, grIka lipi, (saMjJA.) yuktipuraHsara, yuktipUrvaka krivi.siM.] tadabIra ajamAvIne, vAvanI vi, siM] cavana a, (2) yavana bhASA. (saMjJA) cAlAkIthI, hoziyArI karIne riMzanAlisTika" (da.bhA.) yASTikI vi, sI. [saM] lAThIthI laDAtI laDAI yukti-pradhAna vi. [sa.] talaka, tArkika, hetuvALuM, yAsaka, skAcArya puM. [sa, + avAva) nighaMTu kAza ane yukti-prayukti pI. [sa.] vividha prakAranI yuktie niruta nAmanA prAcIna saMskRta graMthana kartA. (saMjJA.) ajamAvavI e [sthiti yA homa kri.vi. [ara. e-hAma"] kurabAna thaI javAne yuktiprAmANya na. [saM.] tArkika dalIlo pramANe hovAnI 2010_04 Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yuktiprAmANya-vAda 1854 yudhiSThira yutiprAmAya-vAda chuM. (saM. tarkathI siddha e ja kharuM e doravaNI ApanAra netA, yugavatI, "ika-meIjhara' (da.bhA.) prakAranA mata-siddhAMta, "rezanAlijhama' yuga-bala(La) na. [saM] samayanI tAsIra yutiprAmANyavAdI vi. siMj ] yutiprAmAya-vAdamAM yuga-bela puM. [+babala.'] amuka yugane preraNA mAnanAra, rezanAlisTa' (bha.ha.). ApanAra rAba ke vAkaSa. (nA.da) yukti-bAja vi. [+ phA. pratyaya] tarakIba ajamAvanAra, yugamAna na. [saM] samayanA gALAnuM mApa catura, karAmatI. (2) kasabI, hunarI, IhamI A. [4] jao "yugapuruSa." [jamAnAnuM yukti-vAda chuM. [saM.] jao "yuktiprAmANya-vAda." yugayuga-prAcIna vi. [saM.] ghaNuM prAcIna kAlanuM, jUnA yutivAdI vi. [..] juo "yukitaprAmANyavAdI." yugayugAMtara (-yugAntara) na. [ + saM. mana], yugayugAMtarAla yutimAna vi. [saM. "mAna muM] yuktivALuM, yuti aja- na, [+saM. attarA] aneka yugane samaya mAvanAra [bhAvya, "esaI yugala na. [saM.] jevuM, joDakuM. (2) belaDuM, 'vina' yukti-viruddha vi. siM.] yutionA abhAvavALuM, asaM- yugaliyAM na, ba.va. [+ gu, iyuM' ta.ka.] chone eka DatA pI. siM] yuti-viruddha hovApaNuM, prakAra, (jena) ['apaeNka-meIkara' ebsarDiTI' (mana.ra1) yugavata vi. [sa.] navo yuga pravartAve tevuM, zakavartI, yuti-siddha vi. ni.) tarkathI sAbita thayeluM [ke ha.) yuga-vibhAga kuM. [saM.yuga ke yugeno te te peTA bhAgalo yupratizaya na. [saM.] bevaDI pratiyA , "Dabala-Imeja' yuga saMkrAMti (satkAnti) sI. [saM.] eka yuga pUro thAya yuti che. [aM] I.sa.nA trIjA sekAne eka yuropIya ane bIjo zarU thAya e saMdhinA pheraphAra, zugapalaTo gaNitazAstrI, (saMjJA) (2) na. bhUmitizAstra (kartAnA yuga-aSTA kuM. [saM.] juo "yuga-puruSa." [dharma nAma uparathI). (saMjJA.) yugAcAra chuM. [saM. -vAra) te te yuganA rItarivAja, yugayuga' pR. [saM] amuka cokkasa samaya ke kAlane Akho yugAnukula(La) vi. [+sa, anu-7) yugane baMdha bese tenuM, gALe, "eIja,' chapaka' (A.bA.) (2) paurANika ga- jamAnAne chAje tevuM NatarIe satya tretA dvApara ane kali e cAremAMne pratyeka yugAnuyuga kri.vi. [+ vana-3] eka yuga pachI bIjo yuga gALo. (3) pAMca varSanA samayano ekama siruM Ave ema, yuge yuge, samaye samaye yuga' na. (saM.1 yugala, joDakuM, belaDuM, "vina, (2) yugAvatAra dhuM [+rsa, vAva-a] jo "yuga-puruSa." [pralaya yugakAraka vi. [3] cakakasa prakArane samaya gALe yugAMta (yugAnta) 5. [ + saM. ma7] yugano cheDa. (2) cazasvI kAryathI ujALanAra, yugapravartaka "pokameIkara yugAMtara (yugAntara) na. [+saM. yansara) bIjo yuga, pachInA (ha. ba.). yuga (2) saMkrAMtine samaya, brAjhizana sTeIja' (da.bI.) yugakArya na. si.] te te samayanA gALAmAM viziSTa yAda yuge(ge)yuga ji.vi. [sa. yu,'- diva] dareka yuge, ApI janAruM kAma, dapika-meIkiMga' yugAnuyuga yuga-darzaka visiM] samayane te te gALe batAvanAra yuma, 04 na [saM.] joDakuM, joDuM. (2) belaDuM, Tavina' yugadarzana na siM] samayanA te te gALAne khyAla yugama-kANuM chuM. [saM.] kANane eka prakAra, cutama keNa, yugadazI, yuga-draSTA vi. [is] jae "yuga-darzaka." phaTaneITa eMgala." (ga) [oMga' (na, bho.) yugadharma . [saM.] cAlu samayane anurUpa kAryapraNAlI yugma-svara puM, ba.va. [saM.] hiMyA svara, saMdhivara, "Diyuga-vaja puM. [sa.] te te samayane mUrta karatA vAvaTe rupiyA 5. [] Adarza samAja-vyavasthA ane sukhayuga-nAyaka vi. puM. [saM] te te samayanA gALAnuM netRtva saMpattivALo kAlpanika deza yA beTa ke paristhiti. (2) sAcavanAra sana 1551 mAM aMgreja lekhaka Tomasa maree lakhele A yuga-5Ta kuM. [saM.] samayanA gaLAne te te vistAra nAmane graMtha, (saMjJA) yuga-5ti muM. [saM] e "yuga-nAyaka." yuTiliTeriyana vi. [aM] upagIpaNAmAM mAnanAra yuga56 kiM.vi. [3] ekI sAthe yuTiliTeriyanigama na [aM] umagIpaNuM e ja nIti yuga-parimANa na. [saM5.] te te samayanA gALAnuM mApa, evo mata-siddhAMta kAlanI gaNatarI [dharakhama palaTe lAvanAra yuta vi. [saM.) joDAyela, yukta yuga-parivartaka li. [+], yuganI cAlu kAryapraNAlImAM yuti strI. [saM.] joDANa-eka grahanuM bIjA grahanI samAna yuga5rivartana na. [], yuga-5 pR. [ + ja e "palaTe.] uttara-kSiNe rekhAmAM AvavuM e. (ja.) cAlu kAryapraNAlImAM dharakhama pheraphAra yuti-kAla(La) 5. [saM] grahanI yutine samaya yuga-puruSa chuM. (saM.te te yugane pitAnAM uttama kAryothI yudhAmanyu chuM. [] bhArata-yuddhamAM yudhiSThirane zebhAvI doravaNa ApanAra (zrIkRSNa buddha mahAvIra eka pAMcAla vIra. (saMjJA) zaMkarAcArya zivAjI dayAnaMda gAMdhIjI vagere) yudhiSThira chuM. [saM] elavaMrAnA zAMtanunA pautra pAMDunA kuMtAmAM yuga-pradhAna paM. sina.] ja e yuga-puruSa." thayelo pahelo putra ane bhArata-yuddhane duryodhanane harIpha yugapravartaka vi. [sa.] pitAnAM umadA kAryothI te te yugane pAMDava (saM.) 2010_04 Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yuna yuddha na. [saM.] laDAI, mukAbale, saMgrAma, vigraha, jaMga yuddha-RNu na. [saM., saMdhi vinA] laDAI aMge thayeluM karaja, 'vAra-DeTa' 1865 yuddha-kedI (-keMdI) puM. [+ekdI.'] laDAImAM ekabIjA zatrunA ekabIjAnA zatrue pakaDelA te te sainika, vara-primanara' yuniyana-jaeNka chuM. [aM] briTiza rAjyanA dhvaja yunivarsala leM| puM. [aM.] pRthvI uparanA samagra dezane lAgu paDatA evA samAna kAyade. (3) kudaratanA niyama yunivarsiTI skrI. [aM,] mAdhyamika zALAnI kakSA pachInuM ucca zikSaNa ApavAnuM kArya karatI zikSaNa-saMsthA, vizvavidyAlaya, vidyA-pITha, zAradA-pIDha yunivarsiTI-vistAra huM. [+saM.] vizva-vidyAlayanAM makAna jyAM AvelAM hAya te bha"bhAga, 'kaeNmpasa' yunA juA yu.ena.e.' DhansI' (ba.ka.ThA.) [rina' yuddha-yu-khATa srI. [aM.] DUmaka AgameTa, khaka khristI, sakhayuyutsA strI. [saM.] laDI levAnI icchA, yuddheDhA, 'mili[(ba.ka.ThA.) yuyutsu vi. [x,] laDI levA cAhatuM, yudvegjha, 'miliTanTa' yuyudhAna puM. [saM.] dvArakAnA kRSNakAlIna eka cAdava yuddho (bhArata-yuddhamAM yudhiSThira-pakSe laDele). (saMjJA.) yurala puM. [aM,] raziyAnA yuropIya ane eziyAI ema be vibhAga karI ApatA eka pahADa. (saMjJA.) yurethiyama na [aM] jemAMthI reriyama nIkaLe che tevI eka dhAtu. (pa.vi.) yurenasa puM. [,] 18 mA saikAmAM zaila nAmanA khagALazAstrIe zeAdhI ApelA sUryamALAnA eka dUranA graha, (saMjJA.) [dhAtu yureniyama na. [aM.] khUba vajanadAra gaNAtI eka kudaratI yuremiyA vuM. [aM] mUtrapiMDanA eka prakAranA rAga yurejhiyana vi. [aM.] yuropanA puruSa ke strIthI eziyAnAM srI ke puruSanuM thayeluM (khALaka) yurejhi(-zi)yA puM. [aM.] yuropa ane eziyAnA maLane bhegA gaNAtA vistAra. (saMjJA.) yuddha-kSetra na. [saM] juo 'yuddhabhUmi'-'thiyeTara oNpha vaoNra' yuddha-khAra vi. [ + qA, pratyaya] binajarUrI laDAyaka vRtti dharAvanAruM, laDI levA mAgatuM yuddha-jvara puM. [x.] (lA.) yuddha khelI levAnA utsAha, khAra banatuM mAnasa, vora-meniyA' yuddha-tahI srI. [+jue 'tahakI.'] cAlu yuddhe caDA samaya mATe baMne pakSanI samatIthI yA ekapakSIya sve cchika virAma yuddha-daMDa (daNDa) puM. [saM.] laDAI ne aMge vijetAne thayelA nukasAna sAme cUkavavAnA sana-rUpa Arthika daMDa manAI yuddha-niSedha puM. [saM.] yuddha sarvathA na karavAnuM kathana, laDAInI yuddha-bhUmi zrI. [saM.] laDAInuM medAna, samara-mi, samarAMgaNu, eNTala-philDa,' 'thiyeTara oNpha vAra' yuddha-vAda puM. [saM.] laDAI e jarUrI vastu che ane e laDI levI joiye evA mata-siddhAMta, miliTarijhama' yuddhavAdI vi. [saM.] yuddha-vAdamAM mAnanAruM yuddha-vAMchu, ka (-vA-3,07) vi. [saM.] yuddhanI icchA karanAruM, laDI levA cAhatuM [laDavI enuM zAstra yuddha-vidyA srI, [saM.] laDAI e kevI tarakIba ke vyUhAthI yuddha-virAma puM. [saM.], yuddha-vizrAMti (-vizrAnti) strI, [rsa] laDAI sadaMtara baMdha thavI e athavA kAmacalAu baMdha thavI e, 'ArmiTisa,' 'saui-phAyara' yuddha-vizArada vi. [saM.] laDAI laDavAmAM kuzaLa yuddha-zAstra na. [saM.] ja 'yuddhavidyA.' yuddhazAstrajJa vi. [saM] yuddha-vidyAnuM jJAna dharAvanAra yuddha-zAlI(-LI) vi. [saM.,puM.] laDAyaka khamIranuM, yuddha laDI zake tevuM, laDAyaka yuddha-sevA . [saM.] sainika tarIkenI tema anya yuddhaviSayaka cAkarI, vAra-sarvisa' 'ibilijhanTa' yuddhArUDha vi. [+ saM, maDha] laDAI laDatuM, yuddhe caDeluM, yuddhArUDhatA strI. [saM.] yuddhArUDha hovApaNuM, 'khilijaransI' yuddhecchA . [+saM. pho] laDI levAnI marajI yuddhaththu, ka vi. [saM.] jae yuddha-vAMchu.' yuddhottara vi. [+ saM. uttara] laDAI patI gayA pachInuM yuniTa puM. [aM.] ekama. (ra) vIjaLI keTalI vaparAI e mApavAnA ekama yuni-phaeNrma puM. [aM.] lazkara peAlIsa vidyArthIo svayaMsevake skAuTa vagerenA pAtapAtA mATe nakkI kareleA eka sarakhA _2010_04 peAzAka, gaNa-veza yunibhaeNrmiTI srI, [a.] ekarUpatA, samAnatA yuniyana na. [aM.] 'joDANa, (2) saMgaThana, ekatA. (3) saMgaThana karIne taiyAra thayeluM te te maMDhaLa yuvAvasthA yuropa huM. [aM.] eziyAnI pazcime ane AphrikAnI uttare bhUmadhya samudrane pele pAra AvelA eka deza. (saMjJA.) yurepiyana vi. [aM,], yuropIya vi. [+ saM. phthaeN ta.pra.] yure|pa dezane lagatuM. (ra) yurIpa dezanuM vatanI yuvaka chuM. [saM.] javAna (19 thI 35-40 varSa sudhInA), yuvA, taruNa puruSa 'tha' yuvaka-pravRtti srI. [saM.] javAnAnI hilacAla saMgaThita saMgha yu-mahaeNla(-La) (-maDala,-La) na. [saM.] javAnAnA nAneA yuvaka-saMgha (-sarvAM) puM [saM.] javAnAnuM moDhuM saMgaThita maMDaLa cuvati, -tI strI. [saM] javAna strI (17 me thI laI 3540 varSa sudhInI) [(saMjJA.) yuvanAzva puM. [saM.] izvAkuvaMzanA eka prAcIna rAjA. yuva-rAja puM. [rsa,]rAjAneAmeTA putra, pATavI, pATavI kuMvara yuvarAja-pada na. [saM] pATavI kuMvaranA daro yuvarAjJI strI. [saM.] yuvarAjanI rANI, pATavI kuMvaranI patnI cuvA puM. [saM.] yuvaka, javAna, taruNa puruSa yuvAna vi. [saM. cuvannuM thuvA, puM. paraMtu 'javAna'juvAna'nA sAdaye 'yuvAna' pracalita thayA che.] javAnImAM AveluM, taruNa, javAna, jIvAta yuvAvasthA strI. [rsa, yuvan + avazyA, saMdhithI], cuvAnI Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cUkA 1816 yogazAsaksa strI. phi. "javAnI'nA sArA saMskRtAbhAsI] javAno, cAga-ina na. [saM.] kAI kAmamAM koI ne sAtha ApavAnI juvAnI, cauvana, taruNAvasthA kiyA dhUkA strI. [saM.] ja, Telo yoga-daSTi strI, [3] tArika daSTi, yathArtha-daSTi yUtha' na. [4] ToLuM, samaDa, saMdha, samudAya, "krAuDa' yoga-nikA strI. [saM.] lagabhaga taMdrAnI sthitinI jJAnanI yUtha [.] javAna, "yaMga." (2) javAnI mAnasika dazA, samAdhi. (2) pralaya vakhatanI paramAtmAnI yUtha-gata vi. [sa.] ToLuM vaLIne raheluM eka prakAranI pravRtti. (3) "hinoTijhama' vagerenA pragayUthacAritA strI, [.] ToLAmAM rahI pharavApaNuM samayanI prekSakanI manodazA. (ke.ha.) yUtha-cArI vi. [3] ToLe vaLIne pharanAruM ke hilacAla karanAruM vega-niSTha vi. [saM.] ganI prakriyAmAM lAgI paDeluM ke yutha-phesTivala [.] javAna strI-puruSone meLe zraddhAvALuM [AdarapUrvakanI zraddhA yUtha-bhraSTa vi. [saM] ToLAmAMthI dUra jaI paDeluM yoganiSThatA, ga-niSTha cI. siM] yoganI prakriyAomAM yutha-vRtti sI. [saM.] samahamAM rahevAnuM valaNa, "heDa- yoga- niSpatti sI. [saM.) eka cokkasa prakAranuM gANitika isTikaTa' (du.ke.), "gregeriyasa isTikaTa' (duke.) pramANa, ga-pramANa, "kempone.' (ga.) yUtha-svabhAva chuM. [saM] ja e "yutha-vRtti'-'gregeriyasa yoga-prakriyA . [saM.] rAjaga temaja haThayoga siddha isTiTa," karavAnI che te kriyA vakhate besADavAnuM Asana yUnAna kuM. [.] grIsa deza. (saMjJA) yaMga-pITha . saM. na.] deva-devIo vagerene pUjA-arcA yUnAnI vi. [3] yunAna dezane lagatuM. (2) nAnI upa- yoga-pramANu na. [saM.] juo "yoga-niSpatti" cAra-paddhatine lagatuM (enI havA "jhera sAme jheranA pra- gaphala(La) na. [saM] saravALe. (ga) kAranI hoya che.), hakImI yoga-bala(La) na. [saM] beu prakAranA yogathI ke emAMnA dhUpa chuM. [saM.] khIlo. (2) yajJa-staMbha. (3) vijayastaMbha ethI maLelI zakti dhUmArka na. siM.) (kaTAkSamAM) veSNavAnuM tilaka yoga-bUTa vi. [+juo bUDavuM.] yoga-prakriyAmAM magna yuriyA na [aM] pezAbamAMnuM eka mukhya kSArarUpa dhana dravya vega-bhUmikA strI. [saM.] yoganI prakriyA dvArA siddha thatI ce u.bha. jio "ya' + e ja artha e.1 o "ya. AvatI te te kakSA yena puM. [jApa.] jApAna dezane mukhya calaNI sikko. (saMjJA) ga-zaSTa vi. [saM.] yoga-sAdhanA karatAM thayelI koI yena-kena vi. [saM. 1 + fma nAM trI.vi, e.1] harakoI, bhUlane kAraNe jene siddhi na maLI hoya tevuM, yogamAMthI game te TameTe bhAge trI. vinA zabda sAthe) vicalita thayeluM ema-kena prakAreNa kri.vi. [+saM. prAranI trI vi, e.1] yoga-mAyA strI. [saM.] paramAtmAnI jagatanA sarjanamAM kAme haroI prakAre, game te rIte lAgelI eka viziSTa zakti. (2) bhAgavata purANa pramANe yAga kuM. [4] joDANa, saMbaMdha karavo ke je e, yuti. yazodAne peTe janamelI eka daivI zakti. (saMjJA) (2) lAya karavAnuM kArya, (lakezana." (3) AkAzIya vegamArge . saM.1 &thAna dhAraNa samAdhi vagerene patigraho nakSatro vagerenI amuka cokkasa paristhiti. (po.) jala yogadarzanamAM batAvela rasto (4) kAma karavAnI kuzaLatA. (gItA.) (5) vastuomAM vega-mudrA ii, si.] paganI te te viziSTa kriyA samatA-buddhi. (gItA.) (6) cittanI bhinna bhinna vRttione vega-rUDha vi. [saM.] zabdanI vyutpattithI siddha thaye paNa saMyama.ga.) (7) iSTa tatvanI sAthenI saMlagnatA. (8) sara- davAvartha sAcavatuM (zabda) (jA.) khAI, anukuLatA. (9) avasara, mo. (10) pejanA. ga-rUDhi . [saM] ga-8 zabada hevApaNuM.(vyA.) (11) vyutpatti. (vyA)(12) saravALe. (ga.) [0 Ava rega- vina na. [sa.] yoganI sAdhanAmAM aMtarAca-rUpa te te 0 khAvA, 0 banA, 0 3 (besA ) (rU.pra.) tAkaDe kriyA ziAna dharAvanAra maLava, sarakhAI thavI, anukULatA thatI]. yoga-vida vi. [+ saM. degfaH ] yoganI vibhinna prakriyAonuM yogakSema na, ba.va. [saM.] joitI vastu maLavI ane ene yogavidyA . [sa.] rAjayaga ane haThayoganI vibhinna yatnapUrvaka sAcavavI e. (ra) bharaNa-poSaNa, gujarAna, prakriyAonuM jJAna [enuM saMyukta cihana. (ga.) gujAre, jIvananirvAha yega-viyoga-cihana. [saM.] "+" AvA prakAranuM vattA yoga-cihana na. [saM] "' vattAnI nizAnI, (ga.) yoga-viyega-pramANu na. siM.] pramANane eka gANitika gata na. [3] mana vacana karmanI paratatva sAthe prakAra, "kompone enDa DiviDa Do." (ga.) ekAtmakatA sAdhavArUpI viSaya [(ja.) yoga-vRtti strI. [saM.] yogamAM AgaLa vaye jatAM mananuM thAgatAre chuM. [+ juo "tAre.] nakSatrane mukhya tAre. cakkasa prakAranuM sadhAtuM valaNa yoga-darzana na. [.1 cha darzana mAhene pataMjaline yoga- ga-zakti bI. [saM.1 jue "ga-bala.' zAstra-viSathaka sUtra-graMtha. (saMjJA.) (2) rahasya-vidyA, ga-zAstra na. [sa.] jue "ga-vidhA.' (2) jAo misTisijhama' (vikra) gadarzana." [zAstranuM jJAna dharAvanAra rAga-daza sI. [saM-yogamAM mananI sthiti, gAvasthA yogazAstrajJa vi. [], yogazAstrI vi. [5] paga 2010_04 Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yegazuddhi 1867 yAga-zuddhi strI, [saM.] yuganI prakriyAmAM kaze paNa bhUla na thavAnI sthiti thayelI samAdhinI dazA cega-samAdhi strI. [sa.,puM.] yoga siddha karye jatAM prApta yeAga-saMsiddhi -saMsiddhi) strI. [saM.] yAganI prakriyAmAM AgaLa vadhye jatAM bAhya vAsanAonA nAza thavA e cAga-sAdhanA strI, [saM] yAganI prakriyAe karye javI e cAga-siddha vi. [saM.] jene vegamAM ucca kaeNTaeN prApta thaI cUkI che tevuM cAga-siddhi strI, [saM] ceMga-sAdhanAnI ucca kakSAe pahAMcatAM aNimA mahimA vagere prApta thavAM e yoga-sUtra na. [saM] pataMjalinA yoga-darzanane sUtrAtmaka graMtha yogasUtra-kAra vi., puM. [saM.] yogasUtranA karyAM pataMjali cegastha vi. [saM.] yoganI sAdhanAmAM racyuM-pacyuM rahenAra yugAcAra puM. [ + saM. mA-] gIte anurUpa AcaraNa (jemAM cittavRttie nA nirodha mukhya vastu che.) [kriyA yAgAdhyayana naM. [+ saM. madhyayana] graMthA dvArA yAga bhaNavAnI yegAnaMda (-nanda) puM. [saM. manaa] yoga siddha thatAM maLate brahmAnaMda kroTinA uttama AnaMda yogAnuyenga kuM. [ + saM. manutho] eka yAga pachIne bIjo yAga, jogAnujoga, tAkaDo, (2) kra.vi. saMyeAga pramANe ceAgAnuzAsana na. [ + saM. anu-rAptina] cega-zAstra, cAgadarzana yogAbhyAsa puM. [ + saM. abhyAsa] yoganI tAlIma cAgAbhyAsI vi. [saM., puM.] yeAganI tAlIma lenAra, yAga sattata karanAra anubhavI yogAyeAga puM. [ + saM. bona] anukULa ane pratikULa samaya yAgArUDha vi. [ + saM. aDha] yAganI prakriyAmAM satata lAgu rahela [bhAvika artha yegArtha puM. [ + rsa. marya] zabdanI vyutpattithI thatA caNAsana na. [ + saM. Attana] dhyAna vagere karavA mATe te te cAkkasa prakAranI besavA-UThavA-vA vagerenA rUpanI kriyA. (yAga.) svA yAgAMga (yegADuM) na. [+ saM, majJa] yoganAM ATha aMgA yama niyama Asana praNAyAma pratyAhAra dhAraNA dhyAna ane samAdhimAMnuM te te aMga. (yeAga.) yeSThAMtara-ghAta puM. [+ saM. attara-vAta] be saMkhyAnA saravALA ane e ja be saMkhyAnI bAdabAkInA guNAkAra. (ga.) yAmAMtarAya puM. [+ saM. attarAya] yAgamAM AvatuM vighna yAginI vi., strI, [saM.] zrI yAgI, (2) pArvatI ane zivanI tahenAtamAM rahenArI te te upadevI. (3) laukika mAnyatA pramANenI te te melI devI, jogaNI. (4) grahAnI dazA jevA mATenI eka paddhati (paDave tathA me pUrvamAM, trIja tathA agayArase Agna khUNAmAM, pAMcama tathA terase dakSiNamAM, ceAtha tathA khArase naiRtya khuNAmAM, chaTha tathA caudase pazcimamAM, sAtama tathA pUname vAyanya khUNAmAM, bIja tathA dasame uttaramAM ane AThama tathA amAse IzAna khUNAmAM yAginInuM sthAna kahevAya che. saMmukha ke jamaNe rAkhavAthI musAphaeNrI azubha ane pAchaLa _2010_04 yAjanA-siddhi ke DAbe rAkhavAthI zubha gaNAya che.) (jyA.) yAginI ekAdazI strI. [saM.] jeTha vada agiyArasanI tithi. (saMjJA) yAginI-cakrana [sa.] tAMtrikAnuM jogaNIone sAya karavAnuM maMDaLa. (ra) jae 'yAginI(4).' (jayeA.) yAgI vi.,puM. [sa,,puM.] yAganI prakriyA karanAra sAdhaka. (2) yAga jene siddha thaI cUkayo hoya tevA siddha, 'misTika,' 'misTikala' (vi.ka.) + cemI-rAja, yAgI-gara puM. [saM. yoni-rAga, yozivara, gu. samAsa,], yAgIza, zvara puM. [saM. yoziy + $I,-zrvara, saMdhithI] uttama yegI, (ra) mahAdeva, zaMbhu ceAgIzvarI zrI. [saM.] durgAdevI ['yeAgI-rAja,' yeAgIM (yAgIndra) puM. [saM. yozin + dRndra, saMdhathI jue yogeza, -zvara puM. [ saM. thoLa + phreMca,-zrvara ] yoganI parama siddhi prApta karI hAya tevA siddha puruSa. (2) zrIkRSNa yAgazcarya na. [saM. thoLa + jJezvaf'] yAgathI prApya parama siddhi yeAgya vi. [saM.] yukta, ucita, vAmI, ghaTatuM, chAjatuM, lAyaka, (ra) baMdhabesatuM, 'eprepriyeTa.' (3) kAyadesaranuM, 'lejiTimeiTa,' 'jasTa.' (4) jevuM, 'rianebala' yAya-tama vi. [saM.] taddana baMdhabesatuM, 'phiTesTa' (ma.sa.) ceAnyatA, [saM] yeAgya hovApaNuM, ucitatA, 'TiTa.' (2) lAyakAta. (3) zaktimattA, 'eNbiliTI' yeAgyAdhikAra puM. [+saM. mahi-LAi] chAjatI sattA ke hukka yeAgyAyeAgya vi. [+ sa. -yo] vAjabI ane geravAjabI yAjaka vi. [saM.] joDavAnI kriyA karanAra, joDanAra. (ra) yojanA karanAra, oNrgenAijIra' (ki.gha.). (3) racanA karanAra, gAThavanAra, 'kansTrakTara.' (4) lekhaka yAjaka-tA strI, [sa,] ceAjaka hAvApaNuM cenjana puM, [rsa,] cAra gAuM, AThamAila, ArAre tera kileAmITara (aMtara) yAjana-gaMdhA (gadhA) vi., zrI. [saM.] yeAjananA aMtare hAya tyAMthI khuza! kaiM gaMdha ApanAra strI-elavaMzI rAjA AMtanunI bIjI rANI-matsyagaMdhA, satyavatI. (saMjJA.) (ra) (lA.) kasturI yAjanA zrI. [saM.] ge|ThavaNI, vyavasthA. (2) racanA. (3) te te kAryanI gati-vidhi mATenI vicAraNA ane ene musaddo, 'kIma,'laeNna,' prejekTa.' (4) Alekhana, 'DijhAIna' (na.lA.) ceAjanAkIya vi. [saM.] yAjanAone lagatuM, 'skImaeNTika' yAjanA-cAturya na. [saM.] yojanA karavAnI caturAI yAjanA-patra puM. [saM.] yAjanAne lagatA musaddAne kAgaLa ke pustikA, 'prAspesa' [rIta, prAjekTa-methaDa' yAjanA-pati zrI. [saM.] rakSaNazAstranI e nAmanI eka yAjanA-pUrvaka vi. [saM.] vyavasthita mALakhuM taiyAra karIne, yejanA-baddha rIte cejanA-baddha vi. [sa.] jenuM vyavasthita mALakhuM taiyAra karavAmAM AvyuM hoya tevuM [saphaLatA, plaeNna-parphormansa yAjanA-siddhi zrI. [saM.] ceAjanAnI ke yAjanAonI Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janIya 1868 2kama yAjanIya vi. saM.1 joDavA jevuM, javAne pAtra nimudrA . [4] hatheLImAM AMgaLAM bheLavI karAtI yAja sa.. [sa. yugane guNa karI tatsama] goThavaNa yoninI AkRti. (saMdhyA-vidhi vageremAM karAya che.) karavI. (2) racavuM, banAvavuM. (3) joDavuM, meLavI ApavuM. niraMdhra (-2 dhra) na. [saM] e "ni-chidra." (4) kAme lagA. mAnavuM karmaNi, ji. vejAvavuM che, yAni-rAga kuM. [] strInI jananendriyane vyAdhi sa ki. vini-liMga (-li 9) na. [.] panihAra uparano TaNa javavuM, jAvuM ja "peja mAM. je AkAra, kAmAMkura yAjita vi. [saM.] yojavAmAM AveluM ni-vRddhi sI. [3] navuM moTI thavApaNuM yAjya vi. [saM] ja pejanIya." ni-zula(La) na. [saM.] nimAM sATakA nIkaLavAne roga yuddha chuM. [saM. thoDhA puM. sa. vonuM 5. vieva.], nizatha puM. [.] yonina aMdarano sojo vedha chuM. [saM.] laDavaiye, sainika ni-saMkeca (sakakoca) puM, -cana na. [ ] yoninuM dha-varSa na. [saM.1 ja varSamAM phebruArInA ra9 divasa saMkocAI javuM e Ave tevuM varSa, "lIpa Ivara' thAnistrAva 5. [saM] penimAMthI pANI karavAno rega yiSya vi. [saM] laDI levA jevuM yAnI ja peni.' nita-nI) strI. [saM] strInI jananeMdriya. (2) janma-sthAna. ceSa sI. [.3, Sita sI. [sa. vakti ], pitA nI. (3) janama, avatAra. (4) deha, zarIra [ga [1] javAna zrI, yuvati nikaMda (kanDa) 5. [saM] sajInI jananeMdriyamAM thato eka yogika vi. [saM.] vegane lagatuMteo "ga' zabda). nichidra na. [saM.] yonimAMnuM pizAba tema yonimArganuM (2) na. rAsAyaNika mizraNa, kempAunDa te te bAyuM [prakAranI baLatarA yana vi. saM.] InI jananeMdriyane lagatuM. (2) lohInA nidAha . [.] sInI jananeMdriyamAM thatI eka saMbaMdhavALuM-lagna-saMbaMdhane laI thayeluM nirdoSa chuM. r{.1 strIne thato unavAne upadrava, upadaMza thavana na. siM] javAnI, jobana, tAruya, yuvAvasthA ye nidvAra na. [saM] peninuM AgaLanuM bA, eni-mukha yovana-dauM chuM. [4] javAnIne kanse nidhArI vi. [saM paM.1 yaunasaMbaMdha dvArA jene janma yauvana-dazA apI. [saM] jAo "yauvana." thayo hoya tevuM, janmadhArI yojana-lakSaNa na. [saM.] javAnonuM te te nizAna yonipaTa puM, -Tala na. [sa.] kumArikAnA lakSaNarUpe yauvana-veza(-5) . [sa.] javAnone zobhAvate pizAka. gaNAti yunidvAranI aMdara paDado (2) vi. javAna, yuvAvasthAmAM raheluM nipatha 5. [3] juo peni-mArga.' yAvanAraMbha (rabha) puM. [saM. mArambha] javAnInI zarUAta yoni-vaMza (-braza, . [saM.] garbhAzayanuM peninI bahAra lacI pAvanAvasthA strI, [+saM. mA-stha] jAo "yauvana." paDavuM e, kAyAnuM bahAra nIkaLI paDavuM e yAvanI sI. [saM.] o "yuvati." [vadhatuM yonimArga che. [saM.1 nivArathI laI garbhAzayanA mukha yavanabhukha vi. [+ saM. 3mUa] javAnI tarapha AgaLa sudhI aMdara bhAga, yoni-patha [mukta yAvarAjya na. [sa ] pATavI kuMvarane hodo niyukata vi. [saM] janama-maraNanA pherAmAMthI chUTI gayeluM, yauvarAjyAbhiSeka puM, [+ gami- pATavI kuMvarane hodo ni-sukha na. [4] ja e ponidvAra.' ApavAne vidhi | J 2 2 2 2 2 2 2 brAhmI nAgarI gujarAtI 2 DuM [sa.] bhAratIya-AryavarNamALAne mUrdhanya asparza rakajhaka sI, rivA] levA-ApavAmAM AnAkAnI. (2) cheSa apaprANa vyaMjana. saM. paripATImAM ja svaramAMthI mAthAkuTa, bhAMjaghaDa. (3) takarAra, jhaghaDo nIkaLelo hoI ene ardhasara kahyo che, paraMtu Aje e rakabe puM. [ara. rakabahu ] khetaranI AsapAsanI kheDayA gujarAtImAM laMThita' uccarita thAya che ane jIbha mardhAmAM vinAnI jamIna. (2) paDatara jamIna(3) gAma paragaNuM athaDAya che, arthAt sparza uccAraNa che. vagerenI sImane pradeza raIsa viruM [ara.3 riyAsatavALo. (2) AgevAna saradAra. rakama strI, [ara.] gaNatarIvALo amuka cokkasa AMka ke (3) gRhastha, pratiSThita purUSa saMkhyA. (2) nANuM, (3) dAgIne, cIja. (4) gaNitamAMnI 2010_04 Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rama-dITha 189 raktastrAvI lakhAtI saMkhyA. (ga.) (5) (lA,) ustAda, lucuM, Thaga. mATenI), blaDa-TesTa' [, bharavI (rUma) nANAM jamA karAvavAM. 0 mAMDhavI, raktapAta yuM. [saM.] zarIramAMthI lohI nIkaLavAnI kriyA, 0 lakhavI (rU.pra.) gaNitanA AMkaDA lakhavA] 2kta-strAva, (2) (lA) khUnAmarakI, prabaLa laDAI rakama-dITha krivi, [+ juo "dIThuM."] te te 2kama pramANe, rakta-5AtI vi. [5] jene raktapAta thayo hoya tevuM rakama-vAra rakta-pitta na. [saM.] hAthapaganAM AMgaLAM pAkI emAMthI rakama-baMdha (-ba-dha) vi. [+ phA. "bandu' meTI saMkhyAmAM lohI paru nIkaLavAne rega, ragata-ketuM, 'leprasI' (2) jaththAbaMdha. (3) ki.vi. bAMdhI rakama, jamale raktapittiyuM vi. [+ gu. IyuM" ta...], raktapittI vi. rakama vAra .vi. [ + jao "vAra 1 te te rakama-dITha .] jene raktapitta thayuM hoya tevuM, raktapittanA rogavALa 2kAna kuM. [ara. rukana] dhAro, niyama, kAnana [pegaDuM rakta-pradAna na. [saM] ja e "rakta-dAna." rakAba kuM.na. [ara. vikAba ] cheDAnA palANamAM laTakAvAtuM rakata-prameha chuM. [saM.] pezAbamAM lohI paDatuM hoya tevA 2kAbadAra vi. [+ phA. pratya] khijamatagAra, hajUriyuM paramiyAna roga, rakta-meha rA(ke)bI strI. [kA. 2kAbI] nAnI tAsaka, chIcharI nAnI rakata-pravAha chuM. [4] lehInuM vahI javuM e thALI, "sesara,' "Dira' rakta-bIja chuM. [saM.] mAMkaDa. (2) e nAmano paurANika rakAra chuM. [3] "u" varNa. (2) "ra" uccAra mAnyatA pramANene eka asura, (saMjJA) rakArAMta (rakArAta) vi. [+saM. ma] jene cheDe "ra" varNa rata-benka, rakta-beMka (-baeN3) strI. [sa + aM] jyAM hoya tevuM (zabda) lenAM zarIramAMthI zuddha lohI kheMcI surakSita rAkhavAmAM rakAsa paM. phajeto, keja. (2) ba zuM pariNAma, kharAba aMjAma Ave ane jarUriyAtavALAM dardIone pUruM pADavAmAM rakIba chuM. [ara.] samAna priya ane te te Azaka (paraspara) Ave tevuM sthAna, "laDa-beMka' rakebI e "rakAbI." rata-bhAva 5. [saM] ratAza, lAlAza, surakhI rakta vi. [] anurAgavALuM, Asakitane AnaMda letuM. rakta-maya vi. [saM] hIluhANa, lohIthI bhareluM (2) tallIna, magna, (3) raMgeluM. (4) rAtA raMganuM, lAla. ra meha chuM. [] jue "rakta-prameha." (5) na. lohI rakta-ekSa . [4] lohI kADhI nAkhavAnI kriyA rakta-kaNa . [saM. zArIramAM lohInA te te bArIka khaMDa rakataraMga(-2che ka) vina. [saM] lohIne lAlaza AparA-kAsa chuM. [saM.] baLakhAmAM lehI Ave tevA khAMsIne nAruM tatva, "homaglobina' roga [durgadhita khADe rA-lAka vi. [] jenAmAM lokone lAgaNI ke laganI rakta-kuMda (-kuDa) . [saM] narakane kahevA lohIne hoya tevuM (satradhAra naTa naTI vagere) [hoya tenuM rAmi na. siM., pR.1 lohInuM eka prakAranuM karama (jaMtu), rata-cana vi. [saM.] (gussAthI) AMkho rAtI thaI gaI vaDa-varma 2ta-10 vi. [saM.] rAtA moDhAvALuM (vAMdaruM vagere) rAkezI vi. [saM5] rAtA vALavALuM 2kta-varNa vi. [saM ], arNa vi. [+gu. "uM' ta.pra.] 2AtA rakta-keDhi puM. [+juo "kADha."] jemAMthI lehI karyA kare raMganuM tevo eka jAtane kAne rega rata-vardhaka vi. [saM.] zArIramAM lehI vadhAranAruM rakta-keza(-) . [saM.] lehIne te te sUkSama aNu rakta-vardhana na. [saM.] juo "kita-vRDhi." rakta-kSaya kuM. [saM] o "ta-kSINatA." (2) zarIramAM rakta-vardhana vi. saM.1 jAo "dakta-vardhaka.' [(yuddha vagere) lehI ghasAtuM cAle te ghAsane eka prakAra rA-vaSa vi. [saM.] lohI dhArA-baMdha paDaze jatuM hoya tevuM rakata-kSINatA strI. [saM.] zarIramAM lohInI thatI ghaTa rakta-vAhaka vi. [saM.] nasamAM lohIne vahAvanAruM rata-gulama puM. [.] lohInI gAMTha raktavAhinI vi., sI. [.] zarIramAM lohI pheravanArI rakata-galaka . [sa.] e "rata-kaNa." te te nADI, dhamanI, nasa, zirA raktacaMthi (grathi) sI. siM. zuM ] lohInI paDI jatI gAMTha raktavikAra chuM. [saM.1 lehIne bagADa 2ta-caMdana (candana) na. [saM.rAtA raMganI caMdananI jAta, rakta-vijJAna na., rakta-vidhA pI. [sa.] lehI vizenuM zAstra ratAM jaLI raktavinimaya chuM. [saM.] lohIne adalAbadalI, lehInI 2kA-dAna na. siM.] zarIramAMthI picakArI dvArA lohI Apa-le kheMcAvI bIjAnA zarIramAM caDAvavA mATe ApannAnI rakta-vRddhi strI. [saM.] lohIno vadhAro thavA e savairichaka kriyA, rata-pradAna, "bhalaDa-Donezana rakata-saMkramaNa (sakramaNa) na. [4.] nasa dvArA zarIramAM rakta-dAha . [saM.] lehImAM thatuM jalana lehI caDAvavAnI kriyA, "laDAphayujhana' (da.bhA.) rakta-deSa chuM. [saM.] lehI-vikAra rakta-sAra paM. [] lohImAMnuM pravAhI tatva rakata-5Ta vi. [saM] lAla kapaDAM paheranAra (sAdhu, saMnyAsI, rakata-strAla S. [4] lohInuM jharI javuM e (jhADe pezAba bauddha bhikSu vagere). (2) (lA) sAmyavAdI, "kamyunisTa' vageremAM) [jharyA karatuM hoya tevuM rakta parIkSA tA. 78.1 lohInI tapAsaNI roga zodhava rAmAvI vi. saM. paM.1 jenA zarIranAM aMgomAMthI lohI 2010_04 Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1800 tA raktA zrI. [saM.] bAvIsamAMnI paMdaramI zruti. (saMgIta.) raktAkSa vi. [+saM. akSi, samAsamAM makSa, kha.vI.] rAtI AMkhavALuM. (ra) (lA.) gusse caDeluM raktANu na. [+ saM. anu] zarIramAMnA lehIne te te lAla kaNa raktAti(-tA)sAra puM. [+saM. atti.ttI)sara] puM. jhADAmAM leAhI paDatuM hoya tevA marA pharavuM e raktAbhisaraNa na. [+saM. mami saraLa] zarIramAM lehInuM haravuM raktArbuda puM. [+saM. aryua] lehIne, gaDa, rasALI raktAzaya na. [+saM. rAya puM.] lehI rahevAnuM zarIramAM sthAna, hRdaya raktAzA puM. [+saM azon] rAtA phUlanuM zAka vRkSa raktAMga-javara (raktA -) puM. [+ saM. makavara] zarIra lAlasALa thaI jAya evA prakAranA tAva, kArleTa-phIvara' raktAMbara (raktAmbara) na. [+ saM. maor] lAla AkAza. (ra) rAtA raMganuM lagaDuM. (3) vi. jae 'rakta-paTa.' raktazukra (rakta zuka) na.,puM. [saM.,na.] rAtuM ADhaNuM rakti srI. [saM.] rAga, Asakti, laganI raktimA zrI. [saM.,puM.] lAlAza, rAtI jhAMya raktiyA vi.,puM. [+ gu. 'yuM' ta.pra.] rAtI jhAMyanA hIrA rakto pala na. [+ saM. rava] rAtuM kamaLa [UnavAnA roga raktopa Mza (-) puM. [+ saM. jIva-vaiM] jemAM lehI paDe tevA rakSaka vi. [saM.] rakSaNa karanAra rakSaka-carmana. [saM.] zarIra vageremAM AMtarika paDane bacAvanArI uparanI cAmaDI, 'kayuTikala' (na.la.) rakSa*-chedaka vi. [saM.] 'libarala-raeNDikala' (na.la.) rakSaka-maMdira (-mandira) na. [saM] rakSaNa karanAranuM makAna. (2) zeThanuM makAna [(2) sAcavaNI rakSaNu na. [saM.] rakSavAnI kriyA, palana, rakhavALuM, rakheluM. rakSaNa-kartA, rakSaNa-kArI vi. [saM.,puM.] kSaNa karanAra rakSaNa-zakti strI. [saM.] rakSaNa karavAnuM maLa rakSaNAtmaka vi. [+ bhaM. Azmana + ] rakSaNanA rUpamAM raheluM, 'proTekaTiva,' 'Diphensiva' [saMbhALa rakSaNArvekSaNa na. [+ saM. avekSaLa] rakSaNanI dekha-bhALa, sabhAna rakSaNIya vi. [saM.] rakSaNa karavAne pAtra rakSayitA vi. saM., rakSijJA, huM.] rakSaNa karanAra, rakSaka, pAla rakSayitrI vi., sI. [saM. rakSitrI] rakSaNa karanArI (strIzakti) rakSavuM sa.kri. saM. rakSa,"tatsama] rakSaNa karayuM, pAlana karavuM, (2) bacAvavuM. ugAravuM. (3) saMbhALavuM, sAcavavuM. rakSAvuM karmaNi, kri. rakSAvavuM che.,sa.kri. rakSA srI, zrI. [saM,] rakSaNa, khavALuM. (2) saMbhALa, sAcavaNI. (3) rakSaNa mATenA AzIrvAdanA kaMThamAM baMdhAtA DhArA, jamaNe kAMDe baMdhAtI rAkhaDI, (4) ramyA, bhasma. (5) deva-devI rakSaNa kare e nimitte karAtuM rAkhanuM TIluM rakSA-kavacana. [saM.] mAdaLiyuM, tAvIja rakSA-gRha na. [saM.,puM.na.] pAMjaruM, pIMjaruM rakSAtmaka vi. [+ saM. Atman + ] jaA 'rakSaNAtmaka.' 'seiliMga,' 'preTekaTiva' rakSA-baMdhana (-ba-dhana) na. [saM.] prabhu rakSaNa kare e bhAve _2010_04 rakhatI sAmAne jamaNe kAMDe rAkhaDI bAMdhavI e rakSAvavuM, rakSAnuM jae 'rakSavuM'mAM. rakSiNI vi.,strI. [saM.] strI rakSaka rakSita vi. [saM.] jenuM rakSaNa karavAmAM AvyuM .hAya tenuM rakSita-bhAva huM, [saM.] maryAdAe bAMdhI rAkhelI kiMmata, kensa-pAisa' tevI (strI nagarI vagere) rakSitA vi.,. [saM.] jenuM rakSaNa karavAmAM AvyuM hoya rakSitA vi. [saM.,puM.] jue 'rakSayitA,' rakSitrI vi,stI. [saM.] jue 'rakSayitrI,' rakSya vi. [saM.] jue 'rakSaNIya.' {muni. (jaina.) rakha (khya) puM. saM. vei, arja. taddabhava] jaina RSi, rakha (-Daya) strI. [jae'rakhaDavuM.'] rakhaDavuM e, bhaTakavuM e rakhaDhatA-rAma puM. [jae 'rakhaDavuM' + gu. 'tuM' varte. * + saM.] (lA.) rakhaDatA mANasa, rajhaLu, rakhaDu rakhatuM vi. jue rakhaDavuM' + gu. 'tuM' varte.+-.] (lA.) na-dhaNiyAtuM, anAtha, 'veipha.' (2) harAyuM rakha-paTe!, TTo puM. [+jue paTA,'-TTo.'], dI sI. [+ jae 'paTTI,'] Amatema rakhavAnI kriyA, rakhaDayArUkhaDa karavuM e, athaDAmaNa rakhapaOM vi. [+ gu. ' ta.pra.] rakhaDu, 243 rakhaDha-pATa, TA puM. [ja A 'pATa,'-'TA.'] jue 'rakhaDapaTTI.' rakhavuM a.kri. rajhanuM, bhamyA karavuM, athaDAyA karavuM. (ra) vaNasavuM. (3) adhavacathI khasI paDavuM, lakhaDavuM. (4) (lA.) nirAza thayuM, hatAza thayuM. rakhaDI paDavuM (rU.pra.) adha-vacce lakhaDI paDavuM.] rakhaDhAvuM bhAve, kiM. rakhAvavuM pre, sAkri rakhaDAu vi. [jae 'rakhaDavuM'+ gu. 'A' kR.x,] rajhaDayA karatuM, laTakatuM, rakhaDu, rajhaDuM. (ra) harAyuM, bhaTakaNa (DhAra vagere) [bhaTakathA karavAnI Teva, raDavAnA hevA rakhaDhAu-gheDA huM.,ba.va. [+jue 'veDA.'] rakhaDavAnI Adata, rakhaDhATa puM. [jue 'rakhaDavuM' + gu, 'ATa' rR.4.] rakhaDa-paTTI rakhaDhAmaNu na., -NI strI. [jue rakhaDavuM' +gu. 'AmaNu''AmaNI' kR.pra.] nakAmI rakhaDa-paTTI, athaDAmaNu rakhA(thA)-rakhara (Daya) strI. [4e 'rakhaDavuM' + gu. 'yuM' bhU rR. + rakhaDe.'] satata rajhaDayA karavAnI kriyA, khUba rakhaDayA karavuM e rakhaDhAvavuM, rakhaDAvuM jue 'rakhaDavuM'mAM. rakhaDu vi. [jae 'rakhaDayuM' + gu. '' kR.pra.] jue 'khaDArka,'--'vaeNgranTa.' [veDA.' rakhaDu-vetA puM, kha.va. [+jue 'veDhA.'] juo rakhaDAurakhaDela vi. jue 'rakhaDavuM' + gu. 'ela' bI. bhU.kR.] jue 'rakha u.' (2) (lA.) DagamagatuM, caMcaLa, asthira rakhaDavA-rakhA (-Datha) e 'khaDhA-rakhaDa,' raNiyAta (5) sI. [jue rAkhavuM' dvArA.] rakhAta strI, rAkhelI upapatnI [rItanI saMbhALa, sAcavaNI rakhata (5) [jue 'rAkhavuM' dvArA.] bagADa na thAya e rakhata-rkhA, -bjA strI, [saM. rakSA > prA, vAM] rAkha rakhAyuM, rAkhe evI rIte sAmAnI sAthenA vyavahAra rakhatI strI, [+saM. ' ta.pra.] rakhata-rakhA, rAkharakhApuM. Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2mati 1871 rAkhyA (2) (lA.) zarama,AmanyA. (3) mAna sAcavavuM e rakhiyala vi. [jao "rAkhavuM" dvArA.] rAkhanAra, Azraya rakhatiyA vi,yuM. [+gu. "iyuM' ta.ka.] rakhevALa, 2pa ApanAra rakhanI strI, jie "rAkhavuM' drArA.] juo "khaNiyAta. rakhI chuM. [saM. trA, arvA. tadabhava jue "rakhesara." rakhane 5. saMdeha, zaMkA, zaka, (2) khatare rakhI strI. [ja e "rAkhavuM.'] Dhora mATe kApIne kavI 2kha(-khA)pata (-) strI. jio 'rAkhavuM' dvAra.] rAkha- 1kheluM ghAsa. (2) rakSaNa mATe apAta kara 25. (2) rakSaNa, (3) vi. rakSaNarUpa, rakSaka-rUpa 2khIsare jae "rakhesara." rakha-paMcamI (rakhya-pacamI) strI. [ juo "kha'+ saM ], khu, akhuM vi. [sa. ra8-> pra. vAma-] "rakSaNa kararakha-pAMca-ema (2khya-pAMca-2)mya] strI. [+ saM. pazcamI] nAra' evA samAsane aMte artha : "jIva-2khu, khuM,' 'kAMTA-khuM' bhAdaravA suda pAMcama, RSizrAddhane divasa, RSi-paMcamI. rakhe, ne kri.vi. [saM. ro>mAM. vahe] kadAca, kadApi (saMjJA) rakhe che. [ja "rAkhavuM' dvArA ] rakSaka 2khavALa rakhamAI jI. [saM. maviI hAra.] zrIkRSNanI paTarANI- ramelA 5. humale rUkamiNI. (paMDharapuramAMnA pAMDuraMga- viSNu sAthe birAjatAM rakhevALa ja e "rakhavALa.' rukamiNa-devI) (saMjJA.) rakhevALa(m)Na (-ya) ja "rakhavALaNa.' rakharakha (-2) zrI. [ja "rakharakhavuM.'] (lA.) rakhevALiyuM ja e "rakhavALiyuM." maMdavALane aMge becenI. (2) talasavuM e, valakhAM mAravAM e rakhevALo ja "vakhavALI." rakharakhali zrI. [ja e "rakhyA-2kha' dvArA. jhoDa-jhapaTa TALa- rakhevALuM jue "rakhavALuM." vAnA bhAve bALakanA kapALamAM gAmane sImADethI cepaDavA rakhevALeNa (-ca) jue "rakhavALa(-Le)." lAvelI rAkhaDI rakhevALA e "rakhavALe." [jhAMpaDe, rakhI rakharakhatuM vi. [ja "rakharakhavuM" + gu. "tuM" varta.ka.] sakhata rakhesara chuM. [saM. 1zvara] (lA.) gAmaDAMne bhaMgI, harijana, aMgArAnA rUpamAM baLatuM, dhagadhagatuM, ekadama uSNa 2LavuM sakri. [o "2khyA'-rAkha,'-nA dhA] rakhavALuM rakharakhavATa kuM. [ja e "rAkhavuM' dvArA.] pakSapAta, taraphadArI karavuM, rAkha bheLavavI (anAja saDI na jAya e mATe). rakhakhavuM a kri. [anu.] aMgArAmAMthI jALa nIkaLavI, raLavuM karmaNi,jiM, rakheLAvanuM che. sakri. (2) (lA.) talapaNuM, talasavuM. (3) becenI anubhavavI 2heLAvavuM, rakheLAvuM jae "rakheLanuM'mAM. (khAsa karIne tAva vagere rogamAM). rakharakhAvuM bhAre... rakhe muM. [. rakSA-> prA. valama-] jue "rakhavALa." rakharakhAvavuM che. sakri. rakheTaluM sakri. [saM. rela nA.dhA.] AMkA pADavA, rekhAo rakha(-)vALa . [saM. rakSa ()- > prA. taa-95)vAi karavI, lITA daravA, rakhATA karmaNi, kri. roTAvavuM cokIdAra, 2kho, "keraTekara,' 'gAra presa.ki. rakhavALa(-Le) (-zya) strI. [+gu, "aTa-e)Na strIne rakheTAvavuM, roTAvuM ja e "rakheTa'mAM. pratyaya] rakhevALanI strI, (2) strI rakhevALa rakhAvuM sakri. [ e " rakhyA-rAkha," nA.dhA. ] jAo rakha(e)vALiyuM vina. [+ gu. 'icuM' ta...] (lA,) tALuM, "kheTavuM." rAvuM krarmaNi, kiM. roTAvavuM pre.sa.ki. sAcavaNuM, "ka' rAvavuM, rahAluM ja rakhaDavuMmAM. rakha-khe)vALI strI. [+gu. "I' ta...], -LuM na. [+gu. rakhaDI ja rAkhaDI." huM' ta pra] rakSaNa karavAnI kriyA, cokIdArI 5 . jio rakhevuM dAra.] ja e "rakhavALa. ra(khe)-vALeNa -zya) jue "rakha(-be)vALaNa" rakhepaluM na. [ja rakhevuM' + gu. "la" svArthe ta.ka.] jAo rakha(khe)vALe 5. [ + gu, "e svArthe ta.ka. ] e "rakhavALI.' "rakha-vALa." rakhaNiyAta.' piye vi. muM. [o " 25 + gu. IyuMta..] rakhA(be)ta (9) strI. [e "rAkhavuM" dvArA. ] jae "rakhavALa." (2) gAma ke sImanuM rakSaNa karanAra mANasa rakhapata (tya) ja "rakhapata." rakhevuM na.,po. puM. [saM. rakSA varga->prA. vava vaga-3 rakSaNa, rakhAyata ja rakhAta--"rakhaNiyAta." saMbhALa, cokIdAranI kriyA. (2) rakhevuM karavAnuM mahenatANuM rakhAya, vi [ja "rAkhavuM' dvArA.] vAvetara bheLavAI raelavuM sa.ji. [jao "kheluM." -nA.dhA.] rakSaNa karavuM, gayAM na hoya tevuM (khetara) saMbhALa rAkhavI, ceka karavI. rakhelAvuM karmaNi, kri, rakhAla na. ghAsa kApI lIdheluM jaMgala rakhelAvavuM pre.sa.ki. rakhAvaTa (ra) zrI. [ja e "rAkhavuM + gu. "AvaTa' ka. pra.] rakhelAvavuM, rakhelAvuM ja e "rakholavuMmAM ja "khapata.' (2) pakSapAta taraphadArI, pAliTI' rakheliye vivuM, ["kheluM" + gu. "I yuM' ta..] rakhAvata (-tya) strI. [ja e "rakhAvuM' kAra.] bIjA taraphathI e "rapi ." maLate vartAva [rakhavALa.' rakheluM na. [ja "rAkhavuM' dvArA.] jae " rapu'"kharakhA-varataNi vi.paM. jio rAkhavuM' dvArA.1 ja vALI.' (2) khetaranI saMbhALa rAkhavI e rakhAvavuM, rakhAvuM jue "rAkhavuM'mAM. 2khyA strI. [saM. rakSA)prA. ra4] lAkaDAM vagerenI bhasma, 2010_04 Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 2gazarajhaza rAkha, vAnI. [pAvI (rU.pra.) lAkaDAM saLagAvI rAkha ragaDe . jio "ragaDavuM' + gu. "o' ku.pra.] ja "ragaDakaravI. 0 1LavI (u.pra.) baLatA aMgArA karatAM upara (1)." (ra) (lA.) takarAra, jhaghaDe. (3) khaTapaTa, paMcAta. rAkha patharAvo] (4) dhamAla. (5) bhIDa, gIradI raga zrI. [ka] nasa, zirA, nADI, raktavAhinI. (2) 2-gaNuM chuM. [saM.] gurulaghu-guru evA traNa akSarane gaNumeLa pAMdaDAnI nasa. [0 utaravI (u.pra.) gusse zAMta thavo. vRtto-do mATeno eka gaNa, (ji.). 0 oLakhavI, 7 jANavI, jevI, jhAlavI, 0 tapAsavI, ragaNa-pati muM. [saM.] (uparanA "ra-gaNane deva avina' 0 5kavI, pArakhavI, vicAravI (u.pra.) mana-vatti manAta hAI) agni [(racanA kRti eNka vagere) jANI levI. 0 khaDI thavI (ra.a) zarIranI nasa phUlavo. ragaNu vi[+ gu. "I' ta...] jemAM "ra-gaNu" hoya tevuM 0 caha(8)vI (rU.pra.) gusse thavuM. 0traga thaI javI ragata na. [saM. vaita arvA. taddabhava lehI. (2) lohI-paru (2.pra.) nasa enA sthAna uparathI khasI javI. pharakavI ramata-Dha puM, [+jue "kaDha-] e "rakta-ke." (rU.pra.) bhaviSyanI Apattine khyAla Avo . 0maravI ramata-patI strI. [ja "ugata' dvAra.] (lA.) lohI paDavuM (rU.pra.) napuMsaka thavuM. 0ragamAM (rU.pra.) AkhA zarIramAM. e, mArAmArI, bAjhabAjha ['rakta-pitta." 0 hAthamAM AvavI (rU.pra.) bheda pakaDAI java, ge AvavuM raMgata-pitta naM. [+saM], ragata-pati na. [saM. pad] ja (u.pra.) krodhanA AvezamAM AvavuM. -ge ragane bhemiyo ragatapItiyuM vi. [+ gu. "yuM' ta.ka.3 raktapittiyuM (rU.pra.) badhI vAtanA marmane jANakAra. -ge rage rAI ragatapItA satI. e nAmanI eka vela paravI (-caupaDavI) (u.pra.) trAsa Apavo]. ragata-rela -ya) strI. [ja "ugata' + "rela.'] lehInuM raga puM,I. na. [aM] kAmaLe, dhAbaLo (milane vaNATa) pUra, lehIne pravAha raca-jhaga (razya-jhagya) sI. ja "raka-jhaka.' ramata-rei (9) (rei(-)De) muM. [saM. vairohitaraga-TIriyuM vi. maMdavADathI sukAI gayelA zarIravALuM pUrva pada arvA. tadabhava + prA. lima.] ghAnuM leAhI raga' . [o "ragaDavuM.'] pravAhIne gha6 ragaDe. (2) aTakAvavAnA guNavALuM eka vRkSa baTAkA caNa vagerenI eka pravAhI pada vAnI. (3) vi. raMgata-roTI jI. jio "ugata' + "reTI....] (lA) sakhata ghATuM, ghaTTa majurIthI maLatuM bharaNapoSaNa, (2) lazkarI karImAM maLatuM ragaDha (-kya) strI jio ragaDavuM.'] khUba ragaDavuM e, InAma ghaMTa. (2) (lA) nakAmI dehAdeDa. (3) ghaNI mahenata, ragataro, - e "ragata-roIDe.' bhAre ama. (4) raMjAra, pajavaNuM ragatI strI. [ja "ugavuM' + gu. "tuM" varta. ke. I' sIregaDagata (ragatha-gatya) strI. [o "gaDa' + 'gata.) pratyaya.] ragavuM e, karagaravuM e, kAlAvAlA. (ra) (lA.) ragaDAvuM e, athaDAmaNa zeha, zarama ragaTa-TITI DhI. eka jAtanI jaMgalI vela ragatiyo chuM. eka prakArane pAtaLA jherI sApa raga-da(-)gaDha ji.vi. jio "ragaDavuM,"-dvibhava.] (lA.) raga-raga ja "ugamAM. jematema karIne, dhIme dhIme, Aste Aste ragaDa-dagaTa chuM. juo "ragaDe.' (2) gaMduM meluM pANI raga-1dI e "rakhaDapaTTo.' raga-dAra vi. [.] (lA.) joradAra, majabUta ragaDabujhAruM vi. jie "ragaDa' + saM. hi+ mAM%A= rAdaLa sa.kri. [anu.) mATI kAdava vageremAM nAkhI vacAra->mA, gussAma.] jADI ane kaMgadhaDA vinAnI ADuM avaLuM dhasavuM. ragadoLavuM karmaNi, kri. ragadoLAvavuM buddhinuM che. sa.kri. ragaDa-malla8-1) puM. [ja "ugaDanuM + maphala(-la).] ragadoLAvavuM, ragadoLavuM ja "raMgadaLavuMmAM. kasaratI ja vAna, akhADI mala. (2) (lA.) jaMgalI jevuM, ragabI strI. [.] kuTabaoNlanI eka prakAranI ramata aDabotha ragara (23) jI. ramata, khela, krIDA ragaDavuM sa.ji. [2vA. ghuMTavuM, masaLavuM. (2) (lA.) pajavavuM, raga-raga (2gya-2gya) strI [ja "gavuM,'dvirbhAva) vAraMvAra herAna karavuM, rAgaDa levI. pittara ragaDhavI (pattara-) raga e, kAlAvAlA, AjIjI (rU.pra.) herAna karavuM.] ragaDavuM karmaNi, ki. ragaTAvavuM ragaragavuM sa kri. [ja "ugavuM,"-dvirbhAva.] ragavuM, karagaravuM, pre.sa.i [yuddha karavuM kAlAvAlA karavA, AjIjI karavI. ragaragAvuM karmaNi, gaDhavuM-jhagaDhavuM sakri. [+ o "jhagaDavuM."] samAsAmuM laDavuM, ragaragAvavuM presa.. ragaDA-jhagaDha puM,ba,va, DI strI, jie "ragaDavuM' + jhagaDa- ragaragAvavuM, ragaragAvuM ja e "ragaragavuM'mAM. vuM,' + gu, "e-I' ku.pra.] takarAra, jhaghaDA ragagiyuM li. [jae "garanuM+gu. kayuM pra.] ragarage ragaTa kuM. [jae "ragaDavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] (lA.) tevuM, kAlAvAlA karanAruM ragaDavAthI thato avAja. (2) (lA.) herAnagata, ragavuM sakri. jao "ugaragavuM." (bhakano kartari praga.) pajavaNI, raMjADa. (3) sakhata vataruM ragAvuM bhAve,kri, ragAvavuM . sa.ki. ragaTAvavuM, ragaTAvuM ja "ragaDavuMmAM, ragazaramaza 4.vi. dhIme dhIme, maMda maMda. (2) haraDAtuM raDAtuM 2010_04 Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ragaza-reMTiyA reMTiyA.'] (lA.) ragaza-reMTiyA (-raeNTiyA) puM. [+ jaA dhIme dhIme DhasaDAtuM cAlavuM e razi(-si)yuM vi. [+]. 'yuM' ta.pra.] dhIme dhIme DhasaDAtuM cAlatuM. (ra) (lA.) kaMTALA upajAve tevuM. [. gADuM (3.pra.) dhIme dhIme DhasaDAtuM thatuM kAma] ragamaga na. eka prakAranuM vAdya ragasiyuM ja 'ragaziyuM,' 183 ragaLavuM agni. [anu.] lAcArI karavI, kAlAvAlA karavA. raMgaLAvuM bhAve,di ragaLAvavuM ke.,sakri ragaLAvavuM, ragaLAvuM jue 'ragaLanuM'mAM' ragAvavuM, ragAvuM jae 'ragavuM'mAM, ragiyuM, ragIluM vi. [z2aA raMga + gu. 'iyuM'-'IluM' ta.-pra.] (lA.) amuka valaNavALuM. (2) haThIluM, matIluM, jildI. (3) udvaita, garviSTha. (4) duSTa, pAjI, luccuM rageDe puM. jADA pravAhI relA ragata jue 'ragaDo' (2) ' jADuM pravAhI, ragaDA ragADha na. jue 'raMgata-rAiDo.' raghakhatta zrI. [ara. jbata ] pasaMdagI. (2) icchA, IrAdA raghalAM na.,a.va. lagnane Agale divase apAtuM jamaNa raghalI srI. bArasalI jevuM sugaMdhI leAnuM eka jhADa raghavA, 8 puM. utAvaLavALA gabharATa, gAjarApaNuM. (2) hAMphaLA-phAMphaLA thaI karAtI dADAdAya raghATiya(-ce)Nu (-zya) strI. [jue 'ghavATiyuM' + gu. (-e)Na' strIpratyaya.] raghavATiyA svabhAvanI strI raghavATiyA-veDhA puM.,ba.va. [jue 'radhavATiyuM' + 'veDA.'] ghavATiyApaNuM raghavATiyuM vi. [jue 'raghavATa'+ gu. 'cuM' ta.pra.] radhavATa karanAruM [thayA karavuM e raghavAyA-veDA kuM.,ba.va. juo ghavAyuM + 'veDA.']ravAyuM raghavAyuM. vi. jae 'UvATiyuM,' (2) becena, asvastha. [dbhUtaruM, . DhAra, . bhUta (3.pra.) raghavATiyuM mANasa] raghavAyA puM. jue 'rAghava-dAsa'.(eka mIThAI ). raghu puM. [saM.] sUryavaMzanA manAtA ikSvAkuvaMzI eka rAAM (rAmacaMdranA pratiAmaha). (saMjJA.) raghu-kula(-La) na. [saM.] jae 'raghu '-ghurAjAnA vaMza raghukula(-La)-tilaka, radhu-naMdana (-nandana) puM. [saM.] raghukuLanA putra-rAmacaMdra raghu-nAtha, raghu-pati puM. [saM.] raghukuLanA svAmI--rAmacaMdra raghu-vaMza (-vaMza) puM. [saM.] jue 'raghu-kula.'(2) saMskRta bhASAnA mahAkavi kAlidAsanA dilI5-2 chu-aja-dazaratharAmanAM caritra ApatA mahAkAvya-graMtha. (saMjJA.) raghu-vaMzI (-vaMzI) vi. [saM.,puM.] raghuvaMzane lagatuM, raghuvaMzanuM racaka vi. [saM.] racanA karanAra racana vi. [saM.] racanA, geAThavaNa, vyavasthA. (ra) kRti (graMtha kA, 118 _2010_04 jhizana' racanAtmaka vi. [saM. rna + man + ] satpariNamI kriyAnA rUpamAM raheluM. (2) jemAM kAMI navuM karavAnuM heca tevuM, 'kansTrakaTiva' rajakA racanAtmaka-tA zrI. [saM.] racanAtmaka hovApaNuM racanA-pravRtti zrI. [saM.] ghATa ApavAnI hilacAla, 'kAnaphigyurezana' racanA-maneAhara vi. [saM.] racanAmAM suMdara hoya tenuM racanA-mAdhurya naM. [saM.] racanAnI madhuratA, racanAnuM sauMdarya racanA-vAda puM, [saM.] kudaratanAM aMtima kAraNA viro khyAla ApatI dalIla, 'TeliyeAlojikala ArgyumenTa' (ha.va.) racanA-viSayaka vi. [saM.] mUla AkArane lagatuM, 'oNrmala' (hI.va.) racanA-zakti strI. [rsa,] banAvavAnI tAkAta [(ga.vi.) racanA-zAsra na. [saM.] ijanerI vidyA, enjiniyariMga' racanA-hetu puM. [saM.] jJAnanI devI prakriyA eNlaeNTasa' racapaca kri.vi. anu.] tarALa racayitA vi. [saM.,puM.] racanA karanAra racayitrI sI. [saM.] racanA karanAra strI racavuM sa.kri. saM. j tatsama] banAvavuM, karatuM, (ra) nirmANa karavuM, pedA karavuM. (3) goThavavuM, vyavasthita karavuM. racAvuM karmaNi., kri. racAvavuM ke.,sarki. racAmaNu na., zrI zrI. [4e 'racanuM'+gu. 'AmaNa''AmI' kR.pra.] racavAnI kriyA. (2) racavAnuM mahenatANuM racAva yuM. [jue 'racayuM'+gu. Ava'kR.pra.] canA, sajAvaTa, gAThavaNI racAvavuM, racAvuM ja racita vi. [saM.] raceluM 'racanuM'mAM, tallIna raceluM-paceluM vi. ['racanuM-pacanuM' kriyApada tarIke nathI, paNa beu bhU.kR. vaparAya che. + gu. 'eluM' kR.pra.] (lA.) mazagUla, bAmAM racchI zrI. unALAmAM zarIra para bAjhatAM pasInAnAM melAM racyuM-pajyuM vi. jae celuM-paceluM'. 'racavuM-pacavuM' + gu. 'yuM' bhU.kR.] jae celuM-paceluM.' raja na. [saM. mas ] phUlamAMnA puMkesara-desaranA kaNa. (ra) RtusrAvanuM lehI, Artava. (3) strI, [saM. s na.] reNu, dhULa (bArIka kAnA rUpamAM). (4) (lA.) vi. leza, jarA, thoDuM. [. nA(-nAM)khavI . (02)bharAvavI (rU.pra.) ThAravuM. (ra) chetaravuM. tuM gaja karavuM (rU.pra.) vAta vadhArIne kahevI. mAthe raja bha(02)bharAve tevuM (rU.pra.) luccAImAM caDiyAtuM] kRti lekhakRti kAvyakRti vagere) [varSa rathana-varSena. [saM.] racyAnI sAla, racanA-varSe, kRti karyAMnuM racanA strI. [rsa,] mAMDaNI, kansTrakazana.' (2) gAThavaNa, vyavasthA. (3) kRti (juo 'racana(ra).'),*sarjana, 'kaeNmpA-rajakA rajaka. puM. [saM.] kapaDAM hevAnA dhaMdhA karanAra-dhAbI rajakara na. [ara. riz2a ka ] khArA*, khAvAnuM, anna, dANApANI, anna-jaLa, [. UThavuM (rU.pra.) aMjaLa UThI javuM, sthAna che|DavAnuM banavuM, .lakhyuM heluM (rU.pra.) nasImane saMbaMdha have] [aMza, aNu, kaNI raja-kaNu chuM.,zrI.,na. [saM. ranaH+La puM.] dhaLanA bArIka dhuM. methInA dekhAvanuM gheADA baLada vagerene khAvAnuM Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raja-kAza8-1) 184 raje-guNa eka prakAranuM UbhuM ghAsa, garaba 0 maLavI (rU.pra.) nokarImAMthI chUTuM thayuM. 0mAgavI (rU.pra.) rajakeza(-) 6. saM. ranara-jorA(-q)] jIonA garNamAMne nokarImAMthI chaTuM karavA kahevuM. (2) saMmati mAgavI. 0 levI aMDAzaya. (2) phulane DeDe (rU.pra.) nokarImAMthI chUTA thavuM. (2) paravAnagI levI] rajata vi. [saM.] rUpAnuM. (2) rUpA jevA raMganuM, rUperI. rajA-arajI strI, [+juo "arajI."] rajA maMjura karAvavA (3) na. rUpuM, cAMdI (dhAtu). (4) (lA.) satva, hIra, baLa karavAnI vinaMtine patra rajata-mahesavuM . [e. "sahavara jayubilIne anuvAda] rajAI strI. [kA.] cheDA rUnI eADhavAnI godaDI saMsthA maMDaLa vagerene 25 varSa pUrAM raja-kajA strI. [ara. "ji-kaja '] akasmAta, aNadhArI karyAne UjavAto utsava, rauya mahotsava, "sikavara- Aphata, (2) mRtyu, mata, maraNa, avasAna jyubilI' rajA-ciThI(-) strI, [+ ja ciTaDI,-8."] rajA rajata-vAlu che. [saM. rAta-vAdyuI] rUperI retI. (nA.da.) ApavAnuM ke mAgavAne ke patra rajani, -nI strI. [saM.] rAtri, rAta, nizA rajALa (bhU) strI. [ o "raja' + gu. "ALata..] rajanita-nI)-kara . [] caMdramAM chAparA vageremAMthI paDatuM rajavALuM kiraNa. (2) prakAza, teja, rajani(-nI)-gaMdhA (badhA) strI, [saM.] rAte sugaMdha Apata. ajavALuM eka phUla-choDa, rAtanI rANI [rAkSasa rajALiyuM na. [+gu. "iyuM' ta..] chAparAmAMthI rajALa Ave rajanita-nIcara vi. [4] rAte pharanAruM. (2) paM. cAra. (3) e mATe mukeluM ke thayeluM nAnuM bAkuM [dhaLavALuM rajanita-nI-nAtha, rajanita-nI)-pati chuM. [sa.] ja rajALuM' vi. [juo "raja' + gu. "ALuM ta.pra.] rajavALuM, rajanikara." rajALuM vi. [ara. ro] halakuM, nIca, eAchuM pAtra, rajanita-nI)-mukha na. [saM.] sAMjhano samaya, sUryAstane bezarama. (2) phAlatu, upayoga vinAnuM. (3) jhaTa olavAI samaya. 2) sUryAsta pachI cAra ghaDI sudhIno samaya jAya tevuM (IdhaNuM) ['rajALuM." raja-puTa kuM. [saM- 2naH+puTa] parAgane dAbaDa rajiyala vi. jio "rajiyuM' + gu. "ala' ta.pra ] juo rajaputANI e "rAjaputANI.' rajiyuM vi.juo "raja'gu. IyuM ta..] jue "rajALuM.' rajaputAnA ja "rAjaputAnA." ["rAjapUta. (ra) na. zAhInA lakhelA akSara sUkavavA nakhAtI jhINI rajapUta chuM. [saM. putramAM uttarapadamAM)mA, pu] jAo retInI dAbaDI, reta-dAnI, retiyuM rajapUta-vaTa () e "rAjapUta-12." rajisTara na [.] nedhANI karavAne copaDe, patraka, rajapUta-vADe jue "rAjapUta-vADe." dhAvelo patra buka-pesTa buka-pekeTa pArsala vagere rajapUtAI o "rAjapUtAI.' rajisTarDa vi. [.] phI daI TapAla oNphisamAM noMdhAveluM. rajapUtI ja rAjapUtI.' (2) phI daI sarakArI daphatare noMdhAveluM. (3) na ja rajaba chuM. [ara.] hijarI varSane 7 me mahine. (saMjJA.) "rajisTara(2). raja-bhAra, raja-mAtra vi. [juo "raja' + saM.] dhULanA rajisTAra chuM. [] daphataradAra, daphatara rAkhanAra amaladAra, kaNanuM vajana hoya teTaluM-(lA.) leza, jarAka, thoDuM (2) badhA kArakone mukhya amaladAra, (3) yunivarsiTIne rajamo 5. [sau.] jase, Aveza. (2) rti, cetanA kula-saciva, mahAmaMtrI rajavADI vi. [ja "rajavADuM' + gu. "I' ta...] raja- rajisvI sUkI. [ ] phI laI nedha karavAne cepaDo. (2) vADAne lagatuM, rajavADAnuM evI ne dhaNuM karavAnI zAkhA (sthAna) rajavADuM naM. [saM. rAva-ghaTa ) prA. ra6navAma-] (lA.) rajisTrezana naM. [aM.] phI daI sarakArI copaDe ke TapAlane aMgrejI samayanuM te te dezI rAjya. (2) rAjA copaDe noMdha karAvavI e, noMdhaNI, dhaNI-kAma rajavADe ! [jao "rajavADuM] gu.mAM na. rUpa ja vyApaka rajI strI, jio "raja' + gu. I' svArthe ta...] bArIka che, . nahiM. [guruso reto, kaNavALI jhINuM cAkhI dhULa rajasa, sa na. [sa. na ] rajoguNa (2) (lA) krodha, raja kri.vi. [ara. raja a] samakSa dharavAmAM Ave ema, rajasvalA(-LA) srarI. [saM.] jene Rtu AvatAM traNa ke cAra hAjara karavAmAM Ave ema divasa dUra besavAno rivAja che tevI razrI, cheTe beThelI- rajaAta strI. [jue "raja' dvAra.] koI paNa vastu ke abhaDAyelI strI, lugaDe AvelI strI, RtumatI strI vigata yA prasaMga sAmAnI samakSa dharavAnI kriyA, najara rajaHstrAva zuM [saM. + srAva strIne mAsika AvavuM e AgaLa makavA-dekhADavAnI kriyA, "prejhanTezana,' 'marajA strI. [ara. "rijA'-rAjIpaNuM] zrI, ane, agato, sTrezana." (2) pratinidhitva, nivedana, rejhenTezana." (3) lIva." (2) paravAnagI, anujJA, anumati, pazcizana." abhinayanuM pratyakSIkaraNa, 'pakaeNmesa" [0 ApavI (rU.pra.) nekarImAMthI chaTuM karavuM. (2) saMmati rajeraja kri.vi. [ja "raja' +]. "e'trI vi.pra. + 12ja."] ApavI. 0 upara UtaravuM, upara javuM (-upaya) (rUpra.) kaNa paNa choDyA vinA, badhuM ja, sarvakAMI nokarImAMthI thoDA divasa chUTI levI. 0 thavI, 0 hevI (rU.pra.) je strI, [ja e "rAI." (caro.)] jAo "rajAI." tahevAra he. 0 paDhavI (pra) chUTIne samaya maLaze. raje-guNa chuM. [saM. nan + guNa, saMdhithI] dareka pravRttine 2010_04 Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rajoguNa-pradhAna 1875 2DAra hetubhata guNa, rAjasI vRtti TAvavuM, TAvuM jae "raTa6mAM. rajoguNa pradhAna vi. [], rajoguNa vi[se, muM.] jemAM raTita vi. [saM.] jenuM raTana karavAmAM AvyuM hoya tevuM rAjasI vRtti mukhya hoya tevuM 2daNa, -lavi. taddana nakAmuM. (2) bodAI gayeluM ke saDI rajeTa (25) strI. [ja e "raja' hAza.] UDatI raja, rajoTI gayeluM. (3) 2dI thaI gayeluM rajeTaluM sa. kei. [ja e "roTa,'-nA.dhA.] rajavALuM karavuM, sTaTha(-) zrI. [de.prA.1 e nAmanI eka prAcIna Arya dhULavALuM karavuM, rajamAM ragadoDavuM. rajoTANuM karmaNi, ji. prajA. "rAThoTha rAjapUtanA mULamAM rahelI (je su-ra7mAM sacarajoTAvavuM pre.,sakiM. vAyelI) rAvavuM, rajoTANuM jue "ra jeTaluM'mAM. 2Taka(-8)sa vi. sAva halakI jAtanuM, 2ii raTi -ThiyuM na, ji. bajeTa'+ gu. "yuM' ta.ka.](lA.) raDavuM a. kri. gabaDI paThavuM, gulAMTa khAI javI. (2) A mALiyuM, kAtariyuM, nIce meDe, "elara.' (2) makAnane khaDavuM. [raThI nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) reMsI nAkhavuM.] rAvuM sauthI cheka nAne mALa, mADhiyuM ['raTa.' bhAve.. kiM. raDAvavuM che.sa.ki. rajoTI zrI. [ja "roTa' + gu. "I' svArthe ta...] jue raDAvavuM, raDAvuM ja e "ThavuM'mAM. [mamatA reThiyuM juo " raTiyuM." raThIluM vi. [juo "uThavuM" + gu. "IluM u.pra.] haThIluM, jiddI, ra(vyaDNuM , - . [saM. ro-raLardvArA.] (jaina ra7 jeo 28." sAdhunuM) rajoharaNa, e rasa e "uTasa.' [ra-kakaLa, kahapAMta radarzana na. [saM. nan + Tarzana, saMdhithI] strIne mAsika Rtu ra-kakaLa (raDaya-kakaLya) sI. jio "raDavuM + kakaLavuM.) dekhAvuM e [thavAnI prakriyA rakaNa, zuM vi. [ja raDavuM' + gu. "aNu aNu ku.ma. rajo dharma chuM. [saM. ran + dharma, saMdhithI] strIne rajodarzana + vacce "ka madhyaga.], rahayuM vi. [+madhyaga "ka' +gu. ra-nivRtti strI. [saM. gat + nivRtti, saMdhithI] strIne adheDa "G" ku.pra.] raDI paDavAnA svabhAvanuM, retala uMmare AvatAM Rtu AvavAmAMthI phAreka thavuM e, "me- racha vivuM. jio "raDavuM' dvArA "raDo-pITa-rayo" paMja' (da.kA.zA.) e prakAranI gALane pAtra royaNuM, Ne ja "rajoNuM,-." ratha paM. mATI ane chANanuM jADuM lIMpaNa (2) roDAM ra-rAdha chuM. [saM. rana +roSa, saMdhithI] strIne Rtu aTakI kAMkarInuM thAbaDIne kareluM be-taLuM paDavAno khyAdhi ['rajoNuM." ra-baDa .vi. [ravA.] vera-vikhera ra-vana rajoharaNa pu., na. [saM. nan + haraNa, saMdhithI] jIo rabara a.kra. [2vA.] raDavaDavuM, vera-vikhera thaI javuM. rajajAka kuM. [ara.] annajaLa ApanAra-paramAtmA, paramezvara rabADavuM bhAve che. rabaDhAvavuM che. sakri. rajaja strI. na. [saM. strI.] doraDuM, dorI, nADuM, nADI. (2) raDabAvavuM, rabA juo "raDabaDavuM'mAM. eka khUba lAMbuM aMtara, rAja rahamasa vi. [ja "raDavuM' dvArA.] raDatuM, tala rajaja.sarSa 5. [saM.] bhrAMtithI deraDAne mAnI lIdhelo sApa ra0ra8Ta . jio "raDavuM"+ gu. "ATa' ku.pra.] rAjakaLa, rajhaka e "rajaka." re-kakaLATa [padI." rajhaLapadI (rajhaLya) strI. [ja e "rajhaLavuM' + 'paddI.'], rajhaLa- rava (rUDatha-vAya) strI. [ja e "raDavaDavuM.] jue "rakhaDa pATa kuM. [+juo "pATa.'] jue "rakhaDapaTTI' rakhaDapaTa.' ravavuM a.mi. (anu. jae "rakhaDavuM." vahAluM bhAve, rajhaLavuM a6i. juo "rakhaDavuM.' [rajhaLI javuM (rU.pra.) gera- kri. rahevAvavuM . sa.kiM. vale thavuM. rajhaLI parva (rU.pra.) cUkI javuM (relagADIy] vaTAvavuM, rahevuM e "raDavaDavuM mAM. rajhaLAvavuM che. sa.ki. rahyuM a.kiM. [saM. 8->prA. ra3] rovuM, vilApa karo. rajhaLAu vi. [e "rajhaLavuM' + gu. "Au pra.] jao (2) dayA upajAve tevI rIte kahI batAvavuM. [tA lADu "rakhaDAu." [rakhaDa-pI.' (rU.pra.) ghaNA ghInA lacapacatA lADu. -tA thavuM (rU.pra) 2jhaLATa kuM. [ja "ujhaLavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] jAo nAsIpAsa thaI cAlatI pakaDavI. (2) bhAgI iTa. -tInAM rajhaLAvavuM ja "rajhaLavuM'mAM. AMsu lUchavAM (rU.pra.) dayA batAvavI. 0 tIne piriyAM 2jhaLu vi. [jae rajhaLavuM' + gu, "u" ku.pra.] jue "rakhaDu maLyAM (rU.pra.) duHkhamAM duHkha maLavuM. -tI rAdhA (rU.pra.) 2jhAkAra che. [ara, maLane zabda] sevaka, svayaMsevaka raDayA karatI strI, duHkha gAyA karatI strI. -tI sUrata (rU.pra.) (chAe laDavA taiyAra thayelo muslima) udAsI caherAnuM. -tuM gera (rU.pra.) zokAtura) 2hevuM bhAve, raTaNa na., -NA strI. [jue "raTavuM' + gu. 'aNu-"aNa" kri. rahAlavuM . sa.ki. ku.pra.], -na na. siM], -nA strI. [saM.mAM strI, nathI] raTavuM ra Ta (-2) strI., - puM. juo raDavuM' + "kaTavuM - gu. e, moDhethI zabdonuM vAraMvAra Avartana e' ku.pra.), 28-pITa (-Tatha) strI. (juo "uDa' + raTavuM sa.kri. [sa. , tatsama] moDhethI zabdonuM vAraMvAra "pITavuM."] rahevA TavAnI kriyA. (2) (lA.) kaMkAsa, Avartana karyA karavuM, vAraMvAra uccAryA karavuM, kemiMga." jhaghaDo. (3) nakAmI mahenata, kaDAkaTa TANuM karmaNi, ki. raTAvavuM ,saphri. 2hAra na. [a] AkAzamAM gati karanArA padArthone enA 2010_04 Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2DA-2(-) 18es raNajhI(-jhIka aMtara ane sthAna sAthe yAla ApatI eka yAMtrika eka jAta racanA raNa-gADI strI. siM. 2 + ja "gADI."] lokhaMDanA rahA-ra-ra -Datha) strI. jio "raDavuM,'-DhibhaMva, ra4-roLa bakhtarathI sajaja lazkarI vahana. (2) tapa-gADI, 'Teka' rAkhya) zrI. jio "raDavuM' + "rALavuM."] sakhata raDavA karavuM raNa-gAna, raNa-gIta na. [saM.] laDAI vakhate zura caDAve e, bhAre rokakaLa tevA prakAranuM gANuM, laDAInuM gIta rahAra-mathaka na. [e. + e "mathaka.] jyAM "raDAra-yaMtra' raNu-guru chuM. [saM] laDavAnuM zikSaNa ApanAra yuddho rAkhavAmAM AvyuM hoya te sthAna raNu-geTIlA, raNa-geLoTe chuM. [saM. 1 + ja "geTIle," rAvavuM, rahevuM ja "raDavuM'mAM. geLI."] hArelA zatrune bAMdhI karela gALAnA AkArane radiyala vi. [ja e "raDavuM + gu. "chayuM" + "ala' ku.pra.) e (jene gabaDAvatAM lAvI zakAte ke gabaDAvI devAmAM retala. (2) (lA) bAyeluM Avate.) (2) evI rIte bAMdhelo te te zatru raNuMkhavuM vi. [ja e "raDavuM' + "khaDavuM' + baMnene gu."yuM raNagheluM (-gheluM) vi. [saM. 1 + juo gheluM.'],-luDuM vi, bhUka] (lA.) chUTuM chavAyuM ekAda rakhaDI paDeluM, 2vaDI [+gu. 'DuM' vArthe ta...] yuddhanI pUrI mastIe caDeluM paDeluM. (2) bAkI raheluM ekAda raNu-ghola . [saM. jaLa + ja "ghoDalo.'] (lA.) e raDha (4) strI. laganI, leha, kharo prema, (2) (lA.) haTha, nAmanI eka vanaspati (jenAthI sojo utare che.) Agraha, ji. [0 levI (ra.a.) haTha karavI. * lAgavI raNaghoDe . [sa, jaLa + jue "Do.'] laDAI ne tAlIma (2.pra.) laganI thavI] pAme cheDe raDhiyALuM vi. jio "ra' + gu. "chayuM : "ALuM" ta...] raNa-catura vi. [saM. yuddhamAM kuzaLa jene mATe 20 lAge tevuM-rUpALuM, namaNuM, suMdara, manahara raNu-caMDikA (-cahiDakA), raNacaMDI -caThThI) sI. [saM]. raNa na. siM. zuM na.] yuddha, saMgrAma, laDAI, jaMga. [0 khe- yuddhanA medAnamAM bahAdurIthI laDanArI strI ha-la)vuM (rU.pra.) yuddha karavuM. 0 jagAvuM (rU.pra.) kajiye raNacaMDula (-caDula) na. [saM. 2-ja e "caMDula.e UbhuM kara. -ze caha(8) (rU.pra.) laDAImAM photaranuM. nAmanuM eka pakSo che rAkhavuM (rU.pra.) saMkaTamAMthI bacAvI levuM. (2) yuddhamAM raNacAturya naM. [saM.] juo "raNa-kozala.' ThAra mAravuM] raNuchaNavuM a.kri. [2vA.] madhura avAja karavo. raNachaNAvuM 2Na naM. [sa. kaLa] kaNa, karaja, devuM bhAve,kiM. raNachaNAvavuM presa.ki. raNa na. siM. zaraLa>prA. riMga] jemAM retInI puSkaLatA raNachaNAvavuM, raNachaNAvuM ja "raNachaNamAM. hoya te lagabhaga vanaspati vinAno retALa pradeza, 'DejharTa' raNu-cho, jI viSe. ba.va.saM. La + juo choDavuM + raNa-karma naM. [saM] laDAI, yuddha mAnArthe "jI."] harivaMza bhAgavatapurANa vagere pramANe raNukavuM a.ki. [2vA.] bheMsa jevA Dhorane khAsa prakArane kAlayavananA upadravathI zrIkRSNa mathurAmAMthI hijarata karI dvArakA avAja tha. (2) (lA) garjanA karavI, hAkoTA pADavA. -dvAravatI vasAvI mATe] dvArakAdhIza raNachoDarAya. (saMjJA) raNukAvavuM presa.kiM. raNu-jagana paM. [saM. 2 + jue "jagana.'] zatruo sAthenA raNa-kaMdana (-kandana) na. [saM.] laDAImAMnI khuvArI yuhanA rUpane yajJa raNakAra, re !. [saM. sAravAra, 0- prA. vajAi, 05-] raNu-jayazrI pI. [saM.] yuddhamAM vijayanuM gaurava raNa ke, "kaeNDansa' (da.bhA.) raNu-jaMga (-ja8) 5. [saM. ra-thA dvArA ke jeo "raNaraNakAvavuM "raNakavuM"mAM. jagana.' (premAnaMda pahelAM vajiyA nAmanA AkhyAnakAre raNu-kAMThe 5. [ja "raNa" ke "kAMThe."] raNanA kinArAne A nAma ApyuM che ane e "raNa-yaza' mATe ja che.). aDIne Avelo pradeza. (2) jhAlAvADanI uttara sarahadane raNajaMga (-ja8) 5. [saM. + phA, samAnAthane dvibha] karachanA nAnA raNane aDIne AvelA pradeza. (saMjJA.) yuddha, laDAI ddhio raNa na. [ja "raNa" + gu. "kuM svArthe te.pra.] cakhI raNajita viSe, saM. raNa-fiz ] raNamAM vijaya meLavanAra kaThaNa sapATIvALe pradeza raNa-jeddo chuM. [saM. 2 + juo "jo."] laDAI laDanAro raNake 5. [saM. nagarara dvArA.] dhAtunAM vAsaNa aphaDAvA- vIra puruSa [jhANakAra, raNajhaNATa. (2) raNake thI thatA khaNakhaNa avAja, (2) (lA) baLadanA gaLe raNa-jhaNa (raNya-jhaNya) . juo "raNajhaNavuM.'] jhAMjharano baMdhAtI ghaMTaDI ke ghaTa. (3) phajeto, bhavADe raNajhaNavuM a.kra. [ravA.] dhAtunAM ghareNAMne raNakAra thavo. raNa-kauzala, alya na. [saM] saMgrAmamAM laDavAnI pravINatA, raNajhaNavuM bhAve,kiM. raNajhaNAvavuM che. sa.ki. yuddha-cAturyo raNajhaNATa chuM. [ja e "raNajhaNavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] raNa-kSetra na. siM] laDAInuM medAna, raNabhUmi, beTala-philDa' raNajhaNavAno avAja, raNake raNuga-bIja na. [aspaSTa zabda + saM] e nAmanuM eka raNajhaNAvavuM, raNajhaNavuM e "raNajhaNamAM. kariyANuM raNa-jhI(-jha), (-katha) strI. [saM. jaLa + juo 'jhI(-)raNu-garALI strI. jio "raNa" ke "garoLI.] gaLInI kavuM.'] yuddhamAM hathiyAranI jhaDI varasAvavI e. (2) (lA.) 2010_04 Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 27-jharaNuM 1877 raNasiMdhu 14 laDAInA paDakArA vijayanA pratIkarUpa mugaTa raNu-jhUraNa vi. 5. [saM. 1La + ja "jhara' + gu. aNa' raNa-8 paM. [saM. + jue "DatuM."] laDAInA dAva-peca kavAcaka ku.pra.] yuddhamAM jhajhanAra, laDAImAM jhajhamanAra (ddho) raNayajJa chuM. [saM.] jue "raNa-jagana." raNa-TaMkAra (98 phura) kuM. [saM. jaLa + Taa], raNa-ke raNa-raNa puM. [2vA.] havA vIMdhatAM thato eka prakArano raNakA (-Da9 ) pu. [+ ja e "ko."] yuddhamAM vijayanA DaMkAne je avAja [Ta. (3) kAmecchA avAja raNaNika . [2vA.] jue "raNa-raNa." (2) (lA.) gabharahela che. [saM. + ja e "Dhola."] yuddha mATe Dhola raNuraNavuM a.kri. [jao "raNa-raNa,'-nA.dhA.) raNuM raNa evo raNa-take muM. [ja e "raNa" + "taDake."] retInA raNamAM avAja karavo. raNaraNAvavuM . sa.ji. [raNa-2Na. hoya tene sUryane tApa raNuNATa puM. [jae "raNaraNavuM' + gu. "ATa' kRmi.] ja raNa-tUra na., (ra) sI., narI ApI. [saM. naLa + e raNaraNavavuM ja "raNuraNavuM"mAM. [laDAI, saMgrAma 'sUra'-'turI."] yuddhanuM moDhathI kaMkIne vagADavAnuM eka vAdya raNa-raMga -2) 5. [saM.] yuddha-samayane jussa. (2) yuddha, raNakAra chuM. [.] e "raNake.' raNa-raMgIluM (-2gIluM) vi. [+ja "raMgIluM] yuddha karatI raNa-thara 5. [saM. ->prA. + juo "thara.] kamAna veLA AnaMdamAM AvI janAruM. (2) yuddhanuM zokhIna upara vadhArAnA stara ['raNa-staMbha." raNu-lakSmI strI. [saM.] jao "raNa-jayazrI." raNathaMbha (tha) . [saM. jaLa + juo thaMbha."] juo raNa-1khata puM. [e "raNa + "vakhata..] (lA.) unALAne raNa-dakSa vivuM. [sa.] e "raNa-catura.' samaya [jaMgalane pradeza raNadA strI. [saM.] saMgItanI bAvIsa tiomAMnI soLamI raNa-vagaDo . jio "raNa" + "vagaDe."] retALa ane zruti. (saMgIta). raNavaTa (tha) strI. [sa. naLa + "vaTa' (saM. vRtti)] raNa-devatA, raNadevI . [saM.1 yuddhanI adhiSThAtA devI kSatriya-vaTa, kSAtra-vaTa, 2-kSetramAM peDhAne Teko raNadvIpa ! [jue "raNa" + saM.] retInA vizALa raNa raNavaTiyuM na. [+ . ' ta...] yuddhamAM senika marI vacce Avela che te hariyALe pANIvALo beTa (karachanA jatAM enA vArane apAtI jAgIra ke jamIna raNamAM evA ghaNA beTa che.) raNavATa sI. [saM. yuddhane mArga, saMgrAma-bhabhino rasto raNa-dhArI vipuM. [.] yoddho, laDavaiyo raNavAva na. [4] yuddhamAM vagADavAmAM AvatuM te te vAjiMtra raNa-dhIra viSe. [sa.], { vi. [+gu. "uM'ta.pra.] yuddhamAM raNa-vAse 5. siM. taon + ja e "vAse."] yuddhabhUmi upara dhIrajapUrvaka samajhIne kAma lenAra vIra maraNa pAmavuM e [janAnakhAnuM raNa-vaja puM. [.] yuddhamAM sAthe rAkhavAmAM Avato potAnA raNavAsa chuM. [jae "rANI-vAsa.'] rANIvAsa, aMtaHpura, 2Ajya ke rASTrane veviTa raNavIra vivuM. [saM.] pAke laDavaiya, zUravIra 2Nana na. [saM.] ja "raNake.' raNa-dikA, raNu-vedI strI. [saM.] yuddharUpI yajJane kuMDa raNanokA jI. [jao "raNa + saM.] (lA.) raNanuM jANItuM raNa-LA strI, jio "raNa 'vaLA."] e "raNa-vakhata." vAhana-UMTa [yuddha-bhUmi, raNa-kSetra raNa-zita-zakti ,sa)ga na. [saM. ra-rA->prA. rasiT], 2-pagathAra paM. [saM. 21 + juo "pagathAra.'' (lA.) . huM na. [+gu. "huM' svArthe ta...], -gI samI. [+ saM. raNapriya vi. [saM.] yuddha jene vahAluM hoya tevuM zak>prA.liMnimA], zuM na. [+saM. rAja-prA.siAma-] raNabaMkaDe (-ba Do), raNu-baMke (ba ) puM. [saM. 2La + pazunA ziMganuM banAveluM eka raNa-vAdya, "khUgala." (have ja aMke' + ga. "Da" svArthe ta.pra.1 bahAdura laDavaiye dhAtunAM paNa bane che.) [-zuM kauM (rU.pra.) jAherAta raNabaMdara (badara na. [juo "raNa + "baMdara.'] raNanA karavI. (2) tArIpha karavI] ['raNa-vIra.' kinArAnuM AyAta-nikAsanuM sthAna [zara raNazara viSe. [saM.3, -$ vi. [+gu. uM' te.pra.] juo raNa-bharDa vi. siM. + saM. mA-> prAM. maga-1 yuddhamAM raNa-sagevuM. [saM. jaLa + juo "sage.'] (lA) (hamezAM raNa-bhIMDI strI. [jae "raNa + "bhIMDI."] raNa jevI yuddhano sAthI hAI) pALiyo, "hIro-sTona' khArI jamInamAM thato eka cho, talI (karachamAM jANItI) raNasaMgrAma sagrAma) 5. na. [saM5., paryAya zabdonI raNa-bhUmi strI. [saM.] jue "raNa-kSetra." dvirukti] raNa, saMgrAma, laDAI, yuddha, jaMga raNabherI strI. [saM.] yuddhanuM eka vAgha raNa-saMbaMdha (sambandha) muM. jio "raNa" + saM.] ja raNamala(-la) 5. [sa. naLa-] ucca koTine do "maNa nubaMdha.' raNa mALa strI. [saM. raNa-mAru] yuddhamAM jatAM pahelAM vija thI raNu-sAja puM. [saM. 1UT+ juo "sAja.'] yuddhane pizAka. nIvaDavAnA AzIrvAdanA pratIkarUpe paherAvAto hAra (2) yuddhamAM joItI sAdhana-sAmagrI raNamukhuM vi. [saM. 2-mua + gu. "u" ta...] laDAI karavA raNu-siMdhu chuM. [saM. 1 + juo "siMdhuDo."] yuddha thatuM thanagana karanAra, yuddha mATe tatpara hoya tyAre je rAgamAM yuddha gIta gavAtAM hoya che te seMdhava raNamedAna na. [saM. 2 + jue "medAna.'] "raNa-kSetra.' rAga. (saMjJA.) (A rAga zurAtana caDAve che; e prakAranA raNa- me j.. 1La + ja meDa" (mugaTa)] yuddhanA enA savaranI AjanA che.) 2010_04 Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raNa-staMbha 1878 ratIrasa-bhInuM raNa-staMbha (-stambha) 5. [.] be senA vacce yuddhanA rataliyo . [+gu. "dhayuM' ta.pra.] ratalanA vajananuM toluM pratIka tarIke UbhuM karavAmAM Avate thAMbhale, raNathaMbha. ratalI vi. [+gu. "I' ta...] eka ratalanA vajananuM (2) vijaya thayA pachI smAraka-taMbha, vijaya-taMbha, ratavala (-kya) strI. [saM. vara-vaNI> prA. ratavaThThI] e kIrti-staMbha nAmano eka cheDa raNa-sthala(La) na. [saM.] jue "raNa-kSetra.' rata-vA' chuM. [saM. vatta-vAd-> prA. dattavAma-] cAmaDImAM 2Na-hAka strI. [saM. + e "hAka.'] yuddha karavA nIkaLI Avato eka prakArane vidhAtaka vAta rega (lehIpaDaphAra, yuddhanuM AhvAna vikArane A roga che.) raNugaNa (2NA Na) na. [saM. 1La + maLa] o "raNa-kSetra.' ratavAra puM. ghauMnA pAkane thato eka roga raNita vi. [saM.] raNakAra karI UTheluM. (2) na. raNakAra, ratavA yuM. cheDAne anukaLa evuM eka ghAsa raNake rataveliye 5. [jae "ratavala."] nadImAM thato eka choDa raNiyuM vi. [ja "raNa' + gu. "iyuM" ta...] saNuM, karacha, ratAza (-ca) strI. jio "rAtuM' + gu. "Aza' ta...] karajadAra, devAdAra, deNadAra. (2) AbhArI, upakRta rAtA raMganI jhAMI, lAlAza raNa vi. [saM. *LI, muM.] jae "raNiyuM." (2) (lA) ratALu na. [saM. 2a + mAsu = >prA. rAma-] eziyALuM rAtA raMganA kaMdanI eka jAta (jaMgalI). (2) [so.] raNa strI. kaNI, nAne kahyuM sakkariyuM (rAtuM ane sapheda be jAta) raNI-dhaNI vi. jio dhaNI, -dvirbhAva.] jao dhaNI-raNI.' ratAM jaNa, ratAMja(6)lI(-LI) rAIi. [saM. ravI-na, na. raNuM-dhaNuM, navuM phri.vi. veraNa-cheraNa, vera-vikhera, Amatema, dvArA caMdananI eka rAtI jAta jyAMtyAM, jematema ratAMdha (2tAdha) vi. [saM. 2fa>prA. ra>igu. "rata' + raNeccha, 04 vi. [saM.2 + chuM,0] yuddha karavA vicAratuM, saM. abdha ja "tAMdhaLuM.' laDAI karavA irachatuM [tAlAvelI ratAMdhatA haratA-dha-tA) strI. [+saM. tA ta...] ratAMdhaLApaNuM ra sAha . [sa. raNa + 3 yuddha mATenI AnaMdapUrvakanI ratAMdhaLuM vi. [saM. rAtri + jSa =Artha>prA. 7pa + raNedhama paM. [saM. kha+ 3] yuddhanI pravRtti apa. 4 ta.ka. rasaMdhama-] divase joI zakatuM chatAM rAta raNensara vi. saM. jaLa + 3] yuddha karatAM potAne paDatAM AMdhaLuM thaI jatuM, ratAMdhA khyAla na rahyo hoya tevuM, raNagheluM rati zrI. siM] ramavAnI kriyA. (2) prIti, prema. (3) ra mata-tA zrI. [sa.], raNenmAda 5. [+ saM. maDha Asakti, (4) maithuna, saMga. (5) zRMgAra rasano sthAyI raNa-gheluM hovApaNuM [na. methuna-kriyA, saMga bhAva. (kAvya.). (6) (lA.) nara, teja, (7) zakti, rata vi. [sa.] magna, lIna, parAyaNa. (2) Asakata. (3) baLa. (8) paurANika mAnyatA pramANe kAmadevanI patnI. rata' (tya) sI. [saM. 1] Rtu, mesama (saMjJA) [ camakalI (rU.pra.) AbAda thavuM] ratana na. [saM. rana, arvA. tadbhava] ratna. (2) AMkhanI rati-kara vi. [saM.] prema upajAvanAruM. (2) AnaMda-prada kIkI. [0 pAkavuM (rU.pra.) ratana jevuM kimatI nIvaDavuM. (2) rati-karma naM. [sa.] maithuna, saMga (TAkSamAM badamAza nIvaDavuM]. ratikalA(-LA) sI. [saM] strI sAthe prema karavAnI hikamata ratanakASTha na. [+ saM.] e nAmano eka cheDa ratikalA-kauzala-lya) na. striI.] strInI sAthe pragati karavAratana-jAu vi. [+juo "jaDAu.'] jemAM hIrAnAM naMga nI hikamatamAMnI pAvaradhAI [ti. (saMgIta) jaDavAmAM AvyAM hoya tevuM, 2tnajaDita ratikA strI. siM.] saMgItanI bAvIsa kRtiomAMnI sAtamI ratana-ga (-cca) strI. jio ratana' dvAra.] e nAmanI rati kArya na. [saM.jue "rati-karma.' vasaMtaRtumAM thatI eka vanaspati rati-kAMta (-kAta) 5. siM.] kAmadeva ratana-mta (tya) strI. [saM. 2-sorina na.] eka prakAranA rati-keli(-lI), ratikrIDA strI. siM.] methuna, saMbhega hIre. (2) e nAmanI eka vanaspati rati-citra na. siM.] saMbheganI irachAnuM dazya, ereTika ratanabarAsa . [+ ja barAsa.] e nAmano eka choDa rati-nAtha chuM. saM. e "rati-kAMta.' ratana-mALA strI. [+ suM. mA] hIrAne hAra [dariye rati-nAyaka vi.paM. siM.] bheganI kriyAnuM puruSa pAtra, ratanAgara chuM. [saM. ra4 mA =ratanAWR] sAgara, samudra, ereTika' (ma.Dha.) ratALu vi. [+gu. "ALuM' ta.pra.] hIrA jaDeluM ke rati-pati muM. (saM.1 ja e "ratikAMta." hIrAvALuM. (2) (lA) camakatuM, caLakatuM rati-prItA vi. strI. [saM.] puruSa-saMbaMdhathI prasanna thayelI rata-bAvaLiye muM. jio "bAvaLiya' dvArA.] e nAmanI strI (proDhA nAcikAne eka bheda.) (kAvya) eka vanaspati ratibhAga che. [saM.] e "rati-keli." rata-bhaMga -bhas) dAMtanI vadhaghaTavALo cheDe rati-maMdira (madira) na. [saM.] zayanagRha ratala puM. [ara. 29 ] Azare 38 rUpiyAbhAra vajananuM rati-rasa che. [saM.1 rati-kIDAne AsvAda tola-mApa, "pAunDa' (briTiza paddhatinuM eka tela mApa) ratirasa-bhInuM vi. [+Ae "bhInuM."] kAma-kIDAmAM taraboLa 2010_04 Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rati-raMga rati-reMga (-2) puM. [saM.] rati-krIDAnA AnaMda rati-virati strI. [saM.] vairAgya. (2) rAga ane vairAgya 1879 (ba.ka.ThA.) rati-vilAsa puM. [saM.] jue 'rati-keli.' rati-zAstra na. [saM.] kAma-zAstra rati-sukha na. [saM.] rati-krIDAnA AnaMda ratI strI. [saM. dvitA> prA. ttimA] caNAThI. (2) caNAThIbhAra vajana. (3) (lA.) vi. zAhuM, jarAka ratI-pUra vi. [+ 4e 'pUravuM.'], ratIbhAra vi. [+saM.] ratanA vajana jeTaluM. (ra) (lA.) jarAka, thoDuM ratu strI. [saM. Rtu] Rtu, rata, mesama ratuM(-1)bahuM, ratUmaDuM vi. [jue 'rAtuM' dvArA.] rAtA raMganI jhAMcavALuM, ratAzara, lAlAzavALuM ratUliyA puM. jue 'rAnuM' dvArA.] rAtAM pAnanA eka vele ratAtsava . [saM. rjJa + Hq] jae 'rati-li.' raheAvaI (-ve), ratAvAI kri.vi. jio rAta' uparathI.] rAherAta, rAte ne rAte ratna naM. [saM.] jue 'ratana.' (ra) paurANika mAnyatA pramANe samudra-mathanamAMthI nIkaLelI cauda vastuemAMnI te te (lakSmI, kaustubha maNi, pArriAta vRkSa, surA, dhanvaMtari vaidya, caMdramA, kAmadhenue, iMdranA airAvata hAthI, raMbhA vagere apsarAo, uccaHzravA nAmanA vADA, amRta, viSNunuM zAMge dhanuSa, pAMcajanya zaMkha ane haLAhaLa jhera). [. pAkavuM guNavAna puruSanA janma thavA. caudamuM ratna (3.pra.) mAra mAravA. (ra) dhamakI ApavI] ratna-kaNikA strI. [saM.] hIrAnA nAnA kaNa ratna-kaMkhala (-kambala) puM. [saM.] eka ghaNA kiMmatI kAmaLA ratna-kukSI srI. [saM.] ratna jevA putrane janma ApanArI strI ratna-khacita vi. [saM.] jemAM ratna bharyAM heAya ke jaDayAM hoya tevuM dekhADavuM. ratna-garbhA strI. [saM.] jue 'ratna-kukSI,' ratna-ciMtAmaNi (-cintAmaNi) puM. [saM.] uttama ratnarUpa (deha). (nara.ma.) ratnajaDita vi. [saM.], rana-jaDhita vi. [saM. rana-fai] ratha-dala(-La) na. [saM.] rathIonI senA jemAM hIrA jaDayA hoya tevuM ratna-zraya na. [saM.], ratna-trayI srI. [saM.] samyak-cAritrya samyakajJAna ane samyaka-darzana (AvA traNa ratnarUpa kiMmatI Adarza). (jaina.) ratna-dIpa huM. [saM.] caLakATavALA pAtramAMnA dIve ratna-paTTa puM. [saM.] dIvAla vageremAM jhaverAtanI bhAta - tAvatA paTTo, baeNnDa oNpha juvela-paeNTarna' (ma.DhAM.) (sthApatya.) ratna-parakha (-2) jae ratna-pArakha.' ratna-parIkSaka vi.;puM. [saM.] jhaverI mAMga ratna-prasUtA vi.,sI. [saM.] kiMmatI ratnarUpa puruSone janma ApanArI (pRthvI) [(ra) hIrAnI jaDataravALI peTI ratna-maMjUSA (-ma-jUSA) strI. [saM.] hIrA rAkhavAnI peTI. ratna-mAlA(-LA) srI. [saM.] jae 'tana-mALa.' ratna-havi puM. [saM., ratna-vid na.] rAjasUya cajJanA AraMbhamAM thatA eka laghu yajJa ratnaparIkSA strI. [saM.], ratna-pa-pa)rakha (-khya) zrI. [+jue 'pA(-5)rakhavuM.'] hIrAnI parakha, hIrAnI cakAsaNI ratna-pArakhu vi. +ijue 'pArakhavuM' + gu. '' kR.pra.] jue 'ratna-parIkSaka.' ratna-prabhA strI. [rsa.] ratnaneA hIrAne caLakATa _2010_04 ratnAkara puM. [+ saM. mAr] ratneAnI khANarUpa-sAgara, samudra ratnAgiri puM. [saM. rana-niri] kAMkaNanA dakSiNa bAjunA parvata ane AsapAsanA kulakupa pradeza. (saMjJA.) ratnAvali(-lI,-Li,-LI) srI. [saM.] jue 'ratana-mALa.' ratnALuM vi. [+ gu. 'AchuM' ta.pra.] ratnavALuM ratnAbhavA zrI. [+rsa. udbhazrva, ba.au.] ratnAne janma ApanArI (pRthvI). (ra) rAjasabhAnA eka prakAra ratha puM. [saM.] mAthe chatrIvALuM ke ughADuM beADA oDAya tevuM cAra paiDAMnuM prAcIna lazkarI vAhana. (2) rathamAM besI laDanArA cADho. [ karI jAta (ke vALavA) (3.pra.) kaceAdhaDiyuM vItavuM] seMTa.' (sthApatya.) thaka yuM. [rsa.] ghATamAM vacce UpasI AvatA ghATa, 'senTrala rathankAra vi.,puM. [saM.] ratha ghaDanAra-sutAra ratha-krama huM. [saM.] vedya-pATha yAda rAkhavAnA ATha prakAramAMnA eka prakAra ratha-kheraNa(-na) vi.,puM. [+ jae 'kheDanuM' + gu. aNu' 'ana" ka vAcaka kR.pra.] ratha calAvanAra-sArathi ratha-ghA puM. [+jue 'ghaDavuM' + gu. e' kR.pra.] jue tha-kAra.' ratha-cakra na. [saM.] rathanuM te te paiDuM ratha-caryA srI. [saM.] rathamAM besI mavuM e ratha-jAtrA zrI. [+jue jAtrA.] jue 'rathayAtrA.' ratha-DI strI. [jue 'ratha-Do'+ gu. 'I ' skrIpratyaya.] nAnA stha ratha-Do puM. [+jae 'huM' svArthe ta.pra.] rathanA prakAranuM paiDAMvALuM eka nAnuM vAhana. (ra) (lA.) baLada joDI calAvAto leTa daLavAnI ghaMTI ratha-pati puM. [saM.] te te rathamAM rahI laDhatA te te yuddho ratha-yAtrA zrI. [saM.] rathamAM besI karAtI musApharI. (2) ASADha sudi aujane divase jagannAthajInI rathamAM caDatI savArI (-e pramANe zrIkRSNanAM anya svarU5enI paNa). (3) (tethI) (lA.)ASADha suddi bIjaneA tahevAra. (saMjJA.) ratha-saptamI strI. [saM.] mAgha sude sAtamanI tithi. (saMjJA.) ratha-spardhA strI. [saM.] ratha doDAvavAnI harIphAI rathA-rathI strI. [+ saM. ratha,-DhirbhAva + gu. 'I' ta.pra.] ratha sAthe rathanI laDAI rathArahaNu na. [+ saM. molLa] rathanI savArI rathArAhI vi.,puM. [saM. tha + mohI, pu`.] rathamAM besI yuddha karanAra yAhno thAsana na. [+saM. mattana] ratha uparanI yAddhAnI eThaka rathAMga (thAS) na. [+saM. ma6] (mukhyatve) jaA 'ratha Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rathAMgapANi 1880 ca.' rAMdala. (saMjJA.) [cAla. (2) Adata, Teva, mahAvarA rathAMga-pANi (ratha -) puM. [saM.] jenA hAthamAM cakra che 2581 (nTaya) strI, [jue 'rapaTavuM.'] jhapaTa, dATa, utAvaLI tevA viSNu-zrIkRSNa, cakra-pANi rapaTa puM. leAkhaMDanA paheALA pATe razika, rathI puM. [saM.] rathamAM besI laDanAra yeddho rathAtsava puM. [+saM. valllava] jae 'rathayAtrA(3).' thAddhatA . [+ saM. chajjatA] agiyAra akSaranA eka gaNameLa chaMda. (piM.) ratna(-tha)ya puM. [aM. OMthaeND] maTeDI ane chANAMne thara. (2) kAMkarI cUnA ke simenTanI dharabelI jamIna ke jamInanI sapATI, 'rephaeNDa' rada-bAtala vi.,kri.vi. [ara. |Atil] taddana nakAmuM, nirupayogI, keka, vAiDa' rapaTAvavuM, rapaTAvuM jae 'paTavuM'mAM. 25Te| puM. jue 'rapaTanuM'+ gu. e' pra.] khetInuM eka paTavA mATenuM ejAra rakSya puM. [saM.] dheADA. (ra) na. paiDuM rayA zrI. [saM.] mArge, rastA. (ra) zerI, phaLI, phaLiyuM ra4x puM. [sa.] krAMta. (ra) hAthI-DhAMta. (3) DukkaranI dAtaraDI ra6` kri.vi. [ara. 26 ] nakAmuM gaNI kADhI nAkheluM, khAtala kareluM, 'selITa.' [. karavuM (rU.pra.) kADhI nAkhavuM. (2) nAmaMjUra karavuM. (3) nAbUda karavuM. . javuM, 0 thavuM (rU.pra.) nakAmuM nIvaDayuM] ra5A(-pe)TI srI, ja'peTanuM'+ gu. I'kR.pra.] DI javAnI kriyA, garabaDI, TeTa. (ra) thaDhavavAnI kriyA" (3) sakhata rIte kAmamAM levuM e. [ devI, mArathI, 0 lagAvavI pha.pra.) doDI javuM. mAM levuM .pra.) kAmamAM ragaDavuM] rapeTaluM aphri [ravA.] jhaDapathI deADI javuM. (ra) sarrIi. thakavI nAkhavuM. rapeTAvuM bhAve., karmaNi, kri. rapeTAvavuM ke.,sa.kri. rada-dAna na. [saM.] ratikrIDA samaye premanA cuMbanathI priyAnA mukha para dAMta besADavA e peTAvavuM, 2peTAyuM jue 'rapeTanuM'mAM. radana puM. [saM.] jue '2. rapeTI zrI., "DhA puM. ja'peTanuM' + gu. 'I '-e' kR.pra ] jue 'rapATI,' [-Te| devA, TA mAravA, TA lagAvavA (6.pra.) jue 'pANI devI.'] radattuM vi. [+ gu. '" ta.pra.] dAMtavALuM, dAMtALuM kriyA rada-badaza (-2), "lI strI., lA puM. [jue 'ra'+balanuM'speliyuM na. [ravA.] khetaramAM vAraMvAra rAMpa calAvavAnI + gu. 'I 'A' kR.pra.] .eka vastu rada karI badalAmAM [kAcuM (lakhANa) bIjI vastu ApavI e, phera-khale rapha vi. [aM.] kharabacaDuM. (2) asabhya vartanavALuM, (3) raphata strI, [ara. rakt] prIti, sneha, mAyA. (2) abhyAsa, mahAvare, Adata [jhaDapa raphatAra zrI. [phA.] rIta-bhAta, cAla. (ra) gati, cAla. (3) raphate raphate kri.vi. [ara. ratarataE] caDe thADe karI, Aste Aste. (ra) TukaDe TukaDe raphAI srI. [ara.] Atma-balidAna, Atma-bhega. (2) zarIramAM sAyA bheAMkavA vagere naja2-maMdInI kriyA raphIka huM. [ara.] mitra, saMgAthI, DhAsta, sekhatI 23 vi. [ara. 2jUA] nAsI gayeluM, bhAgI chUTeluM raDuM-cakkara vi. [+ jue 'cakkara.'] juA ku.' (ra) na. nukasAna. (3) prapaMca, kAvataruM raph kri.vi. [ara. phUg] teNI levAya ema. * [. karavuM (caM.pra.) thIgaDuM mAravAne badale dArAthI vaNATanI jema khIlI levuM] [karanAra kArIgara karaph-gara vi. [+ phA. pratyaya] lUgaDAne ra karavAnuM kAma raphUgarI zrI.[+zu. I" ta.pra.] ragaranuM kAma raphaDI strI, e nAmanI eka vanaspati raDhiyA puM. [jae 'ra'+gu. 'iyuM' ta.pra.] eka vAtane rada gaNI enI sAme bIjI vAtanI rajUAta karavI e, 'Disklei miMga.' (2) khulAsA. (3) dalIla. [. ApavA (rU.pra.) khulAse rajU karavA] radIpha . [ara.] gamala prakAranI zAyarImAM ekI caraNe AvatA aMtyAnuprAsanI kAphiyA-rUpa varNAkSarImAMnA chellA e svarAnI mAMDaNI. (piM.) raddI vi. [ara. '26'+gu. 'I' svArthe ta.pra.] 26-bAtala kareluM, phATatAM tUTatAM kazA kAmanuM na raheluM, vAparavA yogya na raheluM raSa (-ya), -dhi strI, [saM. ddhi > prA. riddhi) jue 'Rddhi.' raSiyuM vi. [+ gu. 'iyuM'ta.pra.] RddhivALuM, samRddha, AbAda rana puM. [aM.] krikeTanI ramatamAM baeNlane phaTakA mArI dUra karIne doDavAmAM Ave che e, evI pratyeka kriyA, dATa. (2) DhADavAnA mArga, 'rana-ve' ranara puM. [aM.] DhoDanAra, (2) khepiyA rana-vana kri.vi. ata-caita sthitimAM, 23-aDa raniMga (ni) vi. [aM.] rADatuM. (ra) saLaMga cAlu raheluM. (3) na. doDavAnI kriyA [lagatuM, rAnI, vagaDAu ramADI vi. [jue 'rAna' dvArA.] rAnane lagatuM, jaMgalane rannAde . [saM. nAnyevI>prA. rannAre] sUryanI patnI, _2010_04 aDI rapaTavuM akri. [ravA.] jhaDapathI cAlavuM. (2) lapaTanuM, lapasI paDavuM. (3) khela khela karyAM karavuM, rapaTAvuM bhAve.,kri rapaTAvavuM che.,sa.kri raphe-(-)ke kri.vi [ara. 2-km] veraNa-cheraNa, vera-vikhera, asta-vyasta, (2) kunA-kaeNAtiyA raphekuM na. rakSaNa, dekha-zALa, cAkI, saMbhALa rakha puM. [ara.] paramezvara, paramAtmA, khudA rakha-jhama jae rema-jema.' rakhaDI strI. [hiM.] sArI rIte ukALeluM dUdha, khAsuMdI Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * rabaDavuM 1881 ramaNIka rabavuM sa.kri. [2vA, pravAhImAM kaDachIthI halAvavuM. raba- ramakhANuM na. bhAre dhAMdhala, mehaM tophAna, lohiyALa athahAluM karmaNi,kiM. rabatAvavuM presa.ki. DAmaNa. (2) hullaDa, baMDa, phira. [0 macAvavuM (rU.pra.) rabaDAvavuM, rabAvuM e "rabaDavuM"mAM. hukalaDa karavuM] rabara na. [] eka prakAranuM vRkSa ane ene jamAvelo rasa ramakhANiyuM vi. [ + gu. "iyuM' ta.ka.] ramakhANa karanAruM rabaraTAyara na. [e.] sAikala meTara vagerene rabarano pATo ramaciyuM na. [jao dharamacI'+ gu. IyuM' ta...] ramacI rabara-sTempa . [aM.] rabaramAM kotarelA ke pADelA akSara- palALavAnuM vAsaNa, ramajiyuM, raMgeLiyuM vALA sikko ramacI strI. sonAgerU jAtanI rAtI mATI rabala na. [4] aNaghaDa pathare, DuM, Dabara ramachaTa (Taya) strI. [2vA.] juo "ramajhaTa.' rabAba . [pha.] eka prakAranuM taMtuvAgha ramajAna che. [ara.] hijarI varSane navamo mahine. (saMjJA.) rabAbI puM. [phA.) rabAba vagADanAra vAdaka ramajAniyuM vi. [ + gu. jIyuM' ta.pra.] ramajAnane lagatuM. (2) rabAra(-2)Na (-zya) strI. [ja "rabArI" + gu. "a8-eNe ramajAna mahinAmAM rAjA (upavAsa karanAra strI pratyaya.] rabArI jJAtinI strI. (saMjJA.) ramajiyuM ja "ramaciyuM.' rabArI chuM. [de. prA. zArI, ene phA. "rAhaba' sAthe ramajI ja "ramacI." kaI saMbaMdha nathI.] Dhora carAvavAne dhaMdhe karanArI saurASTranI ramajo (-Daya) sI. strIonA paganuM eka ghareNuM eka jAta ane ene puruSa (e maMgI mAtAnA upAsaka che.) ramajhaTa (2) strI. [vA.] purA jesathI cAlatI kriyA, (saMjJA) (2) jhAlAvADa ane uttara gujarAtanI Dhera uchera- (2) carcA-vicAraNA -vAta vagerenI taDAtaDI. (3) hathinArI eka jAta ane ene purUSa, desAI. (saMjJA.) cArethI prabaLa mArAmArI rabArI-vATa -vADaya).-- 5. [jae "vADa'-"vADe."] ramajhama ki.vi. [2vA, apa. rimaNiH] nUpurano jhaNarabArIone vAsa, rabArIono latto jhaNATa thato hoya ema. (2) AchA gamatA avAja sAthe rabAraNa (stha) juo "rabAraNa." varasAda paDatuM hoya ema [avAja kare rabiMga (bi) na. [] zilAlekha tAmrapatra vagerenI ramajhamavuM a. kri. [jao ramajhama,'-nA.dhA.] ramajhama evo kAgaLa thAbaDI enA para la pheravI kADhelI chApa ke nakala ramajhamATa ! TI strI. [ja o "ramajhamavuM' + gu. "ATarabI vi. [ara. bI] zAkha ane jeTha mahinAmAM 'ATI' ka.pra.] ramajhamavAno avAja pAkatuM (anAja), ravI. (2) ziyALu pAka ramajhara (-2) sI. [2] strIonA paganuM eka ghareNuM rabI-ula-avala puM. [ara.] hijarI varSane trIjo mahino. ramajhola na. strIone pagamAM paheravAnuM eka prakAranuM jhAMjhara (saMjJA.) [(saMjJA.) ramaDhALiyuM vi. ghATa-bUTa vinAnuM, beDoLa rabI-ula-akhara paM. [ara.1 hijarI varSanA cothA mahine. ramaNa na. [saM.] ramavAnI kriyA, ramata. (2) vilAsa. rabI-pAka yuM. [jao "rabI' + saM.] juo ravI-pAka." (3) eka prakAranuM makAna. (sthApatya.). [Ne caDa(-8) (2) Agotaro pAka, "ala kaMpa' (u.pra.) ramatamAM jesa AvavuM, prabaLatAthI ramavuM]. 2 vuM sa. kri. [ravA.] vadhAre paDate upabhega karo. ramaNa vi., [.] krIDA karAvanAra ke karanAra -pati, Azaka, rabeTAvuM karmaNi, kri. rebekAvavuM ., sakri. svAmI rAvavuM, raDAvuM juo "boDanuM'mAM. ramaNUka chuM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe hAlane 2baDa(-2) jao "rabara.' zaMkhezadvAra eTa (dvArakA najIka kacchanA akhAtamAM okhA rabha o "rAbhaDuM." baMdaranI pUrvanA). (saMjJA) rabha na. [saM. ma ] dhAMdhala. (2) vega, utAvaLa. (3) ramaNakAla(La) . [saM.] ramaNa karavAno samaya sAhasa. (4) avicAritA ramaNa-gamanA strI. [saM.] nAyikAne eka prakAra. (kAvya.) rasa vi. [] dhAMdhaliyuM. (2) vegIluM, utAvaLiyuM. ramaNa-dIvaDe, ramaNa-dIve juo "rAmaNa-dIvaDe." (3) sAhasika. (4) avicArI ramaNa-bujhAruM na. mATInuM jADuM DhAMkaNuM. (2) (lA.) A rama puM. [.] pIvAno eka jAtane kephI dArU DhAMkaNa jevI keI paNa beDeLa vastu 2maka-jhamaka (ramakaya-jhamakaya) strI. [vAM.] jhAMjhara jhama- ramaNa-bhamaNa kiM.vi. [saM. ramA + maga], maNa-bramaNa kAra. (2) jhagamagATa, caLakATa. (3) saudarya, zobhA kri.vi. [saM.] vera-vikhera, veraNa-cheraNa, asta-vyasta ramakaDuM na. jio "ramavuM' dvArA.] ramavAnuM sAdhana, khilenuM, ramaNa-gaDe . [+o "ragaDe.] (lA.) aTapaDe vyavahAra khelavaNuM. [0 thaI raheluM (jovuM), 0 banI javuM (ke rahevuM) ramaNa-rahyuM-thuM) vi. bahu jADuM, bhAre zarIravALuM (-2) (rU.pra.) ramakahAnI jema paravaza thaI javuM. rAjanuM ramaNa ii. [saM.] priya patnI, priyA ramakaDuM (rU.pra.) khuzAmatiyuM] ' ramaNi(-)kavi. [saM. mana+saMkRtAbhAsI rU (8) ta..thI camakAvavuM sakri. [vA.] jorathI lagAvavuM, jethI caDI gu. saM.mAM A zabda nathI.] juo ramaNIya." devuM, sakhata rIte pITavuM [khaNakhaNATa ramaNa strI. [saM.] (hara keI) saMdara strI ramake pu. jio ramavuMdvArA. ramavAne avAja. (2) ramaNIka ja "ramaNika." 1 kapa 2010_04 Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ramaNIya ramaNIya vi. [saM.] suMdara, maneAhara, khUbasUrata. (2) rUpALuM. (3) AMkha-kAnane AkarSaka banI raheluM. (4) rasika, kAvyanA rasa tema marmathI bhareluM ramaNIya-tA zrI. [saM.] ramaNIya hovApaNuM ramaNI-ratna na. [saM.] suMdara emAMnI zreSTha strI ramaNI-vRMda (-vRnha) na. [saM.] suMdara strIonA samUha ramaNuM 1 [jao 'ramavuM'+ gu. aNuM' kriyAvAcaka kR. pra.] ramaNa, krIDA ramaNuMOM na.,-@A puM. [saM. ramaLa-> prA. ramaLama] ramaNIya khulluM sthAna. (ra) jharUkheA. (3) dAdaranA khacakAomAM te te eThaka jevA pahALeA bhAga. (4) khAra-sAkhanA eka bhAga . 1882 ramata (ca) strI, [jao 'mathuM' dvArA.] ramavAnI kriyA, khelavuM-krIDavuM e. (2) ramavAnI rIta. (3) (lA.) takhIra, yukti, hikamata. [. karavI (u.pra.) mazkarI karavI. 0 mAMDavI (rU.pra.) chetaravAnuM ke banAvavAnuM karavuM. ramavI (rU.pra.) dAvapeca khelI javA, banAvI javuM. . vAta (u.pra.) jhaTajhaTa karI nAkhavuM e. vAtamAM (rU.pra.) tarata ja, thADI vAramAM, jhaTa jhaTa ramata-gamata (ramatya-gamatya) zrI. [+juo ekabIjAne AnaMda Ave te rItanI krIDA 'gamata.'] ramata-DI (ramatya-) strI. [+juorI' vArthe ta.pra.] jao 'ramata.' (padmamAM.). (ra) (lA.) phArasa, TIkhaLa ramata-rALA (ramatya-) puM. jio 'ramata-rALuM.'] kAmamAM citta na rAkhavAnuM valaNa ramata-rALiyuM, ramataLuM (ramatya-) na. [juo mata' dvArA 'ramata-rALa + gu. 'iya'-3' ta.pra.] nakAmI pravRtti. (2) rajhaLapATa, 5DapATa [ramatiyALa ramatala vi. [jao 'ramavuM' dvArA.] ramavA-ramAravAnuM zekhIna, ramata-zALA zrI. [ + saM. zALa] ramavAnuM zikSaNa-sthAna, 'eNki-thiyeTara' (ka.mA.) ramata-zikSaka (-ramatya) puM. [+saM.] zALA-mahAzALAomAM ramavAnuM zIkhavanAra tAlImI mANasa ramatA-rAma jao 'ramanuM'mAM rU.pra. ramatiyALa vi. [juo 'ramata' + gu. 'iyuM' + 'ALa' ta. pra.], ramatIluM vi. [ + gu. IluM' ta.pra.] jenuM mana satata ramavAmAM hoya tevuM. (2) gamatI, meAjI, AnaMdI. (3)(lA.) utAda, khepAnI ramamANa vi. [saM.] ramatuM. (ra) lIna, magna, parAyaNa ramarama huM. [ravA] 'rama rama' evenA avAja. (2) jIbha uparanA caravarATa rabharamavuM akri. jio 'rama rama,'-nA.dhA.] 'ma rama' evA avAja karavA. (2) jIbha upara caravarATa thavA. ramaramAvavuM che,,sakri ramaramATa puM.,-TI strI. [juo 'ramamavuM'+ gu. 'ATI' kR.pra.] 25 25 evA avAja. (2) utAvaLathI jatAM-dhasatAM-UDatAM-pheMkAtAM thatA khAsa prakAranA avAja ramaramAvavuM jao 'mamavuM'mAM. (ra) zerathI avAja sAthe _2010_04 ramajI mAravuM-vIMjhanuM ramala(-La) na. [ara.rakS ] arabI prakAranuM bhaviSya jANavAnuM eka zAstra. (2) puM. e rIte bhaviSya jovA mATe vaparAtA pAse ramala(-La)-zAstra na. [ + saM.] ramalanI vidyA ramala(-La)-zAstrI vi. [ + seM.,puM.] ramalanI vidyAmAM niSNAta [bhaviSya joI ApanAra ramalI(-LI) vi. [ + gu. I 'ta.pra.] 2malanA pAsAthI ramavuM akri. [saM. -tasama] krIDA karavI, krIDavuM, khelavuM, khela karavA. (2) AnaMda mANavA. (3) saMbhAga karavA. (4) yAdadAstamAM taravaranuM. [-tA rAma (rU.pra.) jayAM tyAM bhaTakatuM. (ra) nityapravAsI. (3) vItarAgI, anAsakta. tuM karavuM (rU.pra.) aMdara pharI zake ema karavuM. tuM paheluM (rU.pra.) zarIranA mApathI vadhu meTuM lAgavuM. -tuM mUkavuM, tuM melavuM (rU.pra.) chaThThuM mUkavuM. -tuM rahevuM (ravuM) (rU.pra.) taMga nahi ema DhIluM rahevuM. -tuM rAkhavuM (rU.pra.) taMga nahi ema DhIluM rAkhavuM. (ra) aMdara pharyA kare ema rAkhavuM, ramI javuM (rU.pra.) deha cheADavA. ramI rahevuM(-ravuM) (3.pra.) ramata pUrI karavI. ramyA karavuM (rU.pra.) ramata cAlu rAkhavI. dAva ramavA (rU.pra.) yukti racI. raMge ramavuM (ra9gaeN-) (rU.pra.) kAma-krIDA karavI. rAma ramI javA (rU.pra.) maraNa pAmavuM]. ramAvuM bhAve, kri. ramADhavuM che.,sa.kri ramataLa, ramastAna juo 'ramakhANa,' ramaLa jao 'mala.' ramaLa-zAstra juo 'ramala-zAstra.' ramaLa-zAstrI juo 'ramala-zAstrI.' ramaLI jao 'malI.' ramA strI. [saM.] suMdara strI. (2) patnI, bhAryAM. (3) viSNunI patnI lakSmIdevI, (saMjJA.) (saMjJA.) ramA-emrAdazI strI. [saM.] Ase| sudi agiyArasanI tithi. ramA-kAMta (-kAnta) puM. [x.] launA pati-viSNu ramANu vi. jo 'ramADavuM'+ gu. 'aNa' kR.pra.] mADanAra ramADhavuM jao 'ramavuM'mAM. (2) (lA.) chetaravuM. ramADI javuM (3.pra.) chetaravuM. ramADI devuM (ke nAnAM)khavuM) (rU.pra.) mArI nAkhavuM, khatama karavuM] [jeza AnaM ramADe puM. jio 'ramADavuM'+ gu. o' kR.pra.] ramatanA ramAnAtha, ramA-pati, ramA-priya, ramA-ramaNa, ramA-vara puM. [.] juo 'ramAkAMta.' ramI zrI. [aM.] gaMjIphAnI eka aMgrejI ramata ramUja zrI. [ara. 2maja ] mana khuza thAya evI bhAkhata, vinAda. (2) mazkarI, maLa, TIkhaLa, (3) tamAzA, khela, gammata. [. paDhavI (rU.x,) AnaMda AvavA] rajadAra vi. [ + phA. pratyaya] ramajavALuM, ra7 ATa'ramUjavRtti zrI.[ + saM.] rajU karavAnuM valaNa, maka uDAvavAnI bhAvanA ramUjI vi. [ara. ruma] ramUja karAvanAruM,gamatI, vinedI. (2) majAka karanAruM, TIkhaLI. [citra (2.pra.) Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rameza 1883 ravA(ve) ThaThThAcitra, "kAna" (ga.za.) 0 hAsyarasa (rU.pra) majAka ravaza (-15) strI. AkRti, AkAra, ghATa ane hAsya utpana karavuM e, "hyumara' (na.la.)] racaMDe (ravaDe) puM. . 21ndaha ] mArga, 2sta, paMtha, rameza puM. [saM. ramA + ] juo 'ramAkAMta." keDe. [vA 5kaTavA (rU.pra.) nAsI chUTavuM, bhAgI javuM] raeto strI. eka kheData che kheDUtane tyAM kAme madada racaMda (2vA ) . kA. ravanda] musAphara, yAtrI, pathika mATe jAya e ravA vi. [kA.] munAsiba, keca, ghaTata, UMcita. (2) cAlu, ramaTAvavuM juo "umaTavuM'mAM. pracalita. (3) samadhAta, barAbara. (4) maMjura kareluM, roTAvuM a. kri. ragadoDAvuM. moTAvavuM che., sakri, kAyadesaranuM ramelI strI. jaMtara-maMtara sAdhavAnI zarUAta ravAiDuM na. akaDAnuM phUla, revaDuM rammAla puM. [ara.] ramala upara bhaviSya jenAra ravAI- puM. jio "revAI+ gu. huM svArthe ta...] 2mya vi. [saM.] e "ramaNIya." nAne re . (2) valeNAnuM netaruM racatA strI. [saM.] e "ramaNIya-tA." 2vAI strI. dahIM valevI chAsa karavAnuM sAdhana, ra, ramya-rU5 vi- a. [saM.] suMdara strI 2vAja na. sAraMgI jevuM eka taMtuvAdya raya . [saM.] vega, gati ravAha !. ogaLelI dhAtunA rasane go rayaNa na. [saM. rana>prA. zALA, prA. tatsama ja .' ravADI DhI. ThAkorajInI nAnI thAkAra pAlakhI. [ caDha(-8)vI, yaNI strI. [saM. nI>prA. vaLI, prA. tatsama] 2jani, 0 nIkaLavuM (ra.a.) ThAkaranI varaNAgI kADhavI] rAtri ravADe . [4 e "ravADI."] mArga, raste. (2) (lA.) saMga, rayAsata juo riyAsata." sobata. (3) haTha, mamata. [-De ca08-8)vuM (rU.pra.) ayogya 22 -5) strIke mATI vinA ja eka upara bIje mArga le. (2) AMdhaLuM anukaraNa karavuM] thara mukAya e rIte paththara yA InI karelI dIvAla ravAta naM. sAraMgI jevuM eka taMtuvAdya rara puM. "u" varNa. (2) "2' uccAra ravAnuM na. vahANanuM AgaLa vaye javuM e. (vahANa) rala na. cihana, nizAna ravAdAra' vi. [rA] kabUla rAkhanAra, mAnya rAkhanAra. 216 . [saM.] avAja, ivani, nAda, (2) (lA.) tAna, (2) saMbaMdhI. (3) hitethI umaMga [pra.) saMga karavo ravA-dAra vi. jio para' + kA. pratyaya.] jemAM TA kaNa rava* (-) strI. garamI, garamInI asara. [0 devI (u. pahayA hoya tevuM, dANAdAra (magaja mehanathALa vagere raI (23) e "ravAI.' miSTAnna) rahevuM a.phri. 2khaDI paDavuM, rajhaLI paDavuM, bhaTakavuM, AthaDavuM. dhAdArI , 2AdArI . [1] taraphadArI, pakSapAta. (2) [[, ravaDI javuM ke 5NuM) (rU.pra.) niSphaLa javuM.] ravAvavuM (lA.) pI dalAlI, ucApata presa..i ravAnA(-) ji.vi. [phA. 2vAna ] mekalI ApavuM ema, rava(-01)da puM. [sau.] zarata, uk vidAya karavuM ema. [ karavuM (rU.pra.) mokalavuM. 0 thavuM ravaLAvavuM e "ravadhoLAvuM'mAM. (rU.pra.) vidAya laI nIkaLI paDavuM. (2) eka sthAnathI ravadhoLAvuM a.kra. maMjhAvuM, gabharAvuM. ravaLAvavuM che.. bIje javuM sa. ki. [meTA sAde ravAnagI strI. [phA] vidAya karavuM e. (2) vidAya thavuM e. ravi-bhara ki.vi. [sa, + ja e "bharavuM.1 avAja pADI UThI, (3) mekalI ApavuM e, 2vAnA karavuM e, 'Dipeya." ravaraNa na. gADAno eka bhAga (4) heraphera, "TraniTa rava rava kri.vi. [anu.] cacare ema, (2) javALAnA rUpamAM ravAnA-cakI(-) . +ja e "ciTaThI, -.] mAla avAja karavAmAM Ave ema bahAragAma mokalavA vizenI rajAciThThI-paravAnagIpatra ravaravavuM a.phri. jio "rava 20."-nA.dhA. cacaravuM. (2) ravAnA-bhAla paM. [ + jue "mAla.'] heraphera karavA mATe bhaDake baLavuM. (3) (lA.) duHkhI thavuM. ravaravAvuM bhAve. ji. sAmAna, 'riTa guDjha' ravaravAvavuM prekasa.kri. ravAnukArI vi. [saM. 2 + mana mArI, muM.] jemAM koI paNa ravaravATa kuM. [ja e "ravaravavuM'gu. "ATa' ka..] ravaravavuM e jAtane ivani saMbhaLAya tevuM (khAsa karI zabdAne prakAra), ravaravAvavuM, ravaravAvuM jue "ravaravavuM'mAM. kavanyAtmaka. (vyA.) ravalI-paMcaka (-para-caka) vi. [4 'lavarI' + saM. ahIM ravAne e "ravAnA." [rivAja saM. revatI = "ravalI' nathI.] (lA.) bAlavA-cAlavAnuM ke ravAba' pR. [phA. "rA' dvArA] cAla, zirate, rasama, paheravA-oDhavAnuM bhAna na hoya tevuM. (2) valavaliya, ravAba juo "bAba.' vatipAtiyuM, udhamatiyuM. (3) kamanasIba. (4) dAdhAriMguM. ravAba ja "ruAba.' (5) markha, bevakupha. (6) gheluM ravA-vaiyA . [o "ravAI'] juo "ravAI' ravavuM a..i [saM. hanuM vra aMga, tatsama] avAja karavo. ravA(-1) puM. [ara. raviha] rivAja, dhAre, cAla, (2) vagaDavuM, bajavuM. ravANuM bhAve,ki. rasama, "kanvenzana' 2010_04 Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAla ravAla jue 'revAla.' ravAla-dAra e revAla-dAra.' ravAlI strI. savAra sAMjha byugala vagADavAnI kriyA ravAlI-dAra vi. [ + phA. pratyaya] cUgala vADhanAra ravAvuM jue vavuM'mAM. ravAza (-5) zrI. [jue 'ravanuM' + gu. 'Aza' kR.pra.] khUma, tIkhA avAja. [.nA(nAM)khavI (rU.pra.) kAramAM cIsa pADavI] ravALI jue 'revAla.'' (ra) savArI, varaNAgI ravALuM vi. [jue 'ravA' + gu. 'ALuM' ta.pra.] juo 'vA dvAra.ra. 1884 rive puM. [sa.] sUrya, sUraja, Aditya, bhAskara, bhAnu, bhANa, (2) sUryanA vAra, AdityavAra, AtavAra, ditavAra ravi-kanyA strI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe sUrya-ravA putrI-yamunA nadI (padyamAM.) ravi-razmitApa puM. [saM.] sUryanAM kirAnA tapATa ravi-vadana na. [saM.] sUryanA jevuM tejasvI meDhuM ravi-vAra puM. [saM.] jae 'vi(ra).' ravivAruM vi. [ + gu. ''ta.pra.] rahevAranuM,'ravivAre AvatuM ravi-vAsara puM. [saM.] jue 'ravi(ra).' ravi-sutA srI. [.] jue 'ravi-kanyA.' 2vI vi. [ara. rIm ] jue bI.' ravI-kahuM. [ +saM.] ziyALu unALu pAka (khetInA). (2) AgeAtare pAka, alI krepa' ravIphUla na. pagamAM paheravAnA rUpALA eka dAgInA ravIsara (-ratha) zrI. vahANanI pITha mATe jaDavAmAM AvatAM _2010_04 UbhAM lAkaDAM, (vahANa,) raveDI jue vADI.' raveza A 'ravADA.' raveza puM. [phA. raviz] makAnanA uparanA mALa ke mALeAmAM bahAra naukaLatA ramaNA jevA bhAga, kaThADA. (ra) rivAja, rasama, dhArA, zirastA sa ravezI. [ + gu. 'I' ta.pra.] makAnamAMnA raveza nIcenA bhAga, aDALI, parasALanI AgaLanA bhAga raveLA vi., strI. ghera ghera bhaTaktI pharatI strI ra1 jue 'vAI.' raveDuM jue 'vAyaDuM.' ravaiyuM ravaiyA hai jue 'ravAyA.12, puM. dANAdAra lATa (mukhyatve ghauMnA). (ra) seAnA rUpAnA kaNa, mAle. (3) geALanuM gaciyuM, lIluM, cAkI 201da jue 'ravAda.' raza(-sa)nA zrI. [saM.] derI. (ra) kaMdarA. (3) jIbha. (noMdha: 'razanA' mATe bhAge dArI'-kaMDhArA' artha Ape che, jayAre 'rasanA'mAtra 'jIbha' artha Ape che, chatAM saM. mAM maLe che.) razanapamA strI. [ + saM. rUpamA] upamA alaMkAranA eka peTA bheda. (kAnya.) raziyana vi. [aM.] raziyA dezane lagatuM, raziyAnuM raziyA puM. [aM.] yuropanI pUttaranA ane eziyAnI uttaranA vizALa pradeza, (saMjJA.) ravi-krAMta (-kAnta) puM. [saM.] sUryakAMta maNi (e caMdrakAMta' jema kAlpanika che.). (2) AgiyA kAca, bahirgALa-daga kAca ravi-kula(-La) na. [saM.] paurANika sUryavaMza (jemAM ikSvAku dazaratha rAma vagere thayA) [phUTatA prakAza ravi-cakSu strI. [saM. kSar na.] (lA.) sUryanA savArane ravi-jA, "tanayA strI. [saM.] jae 'ravi-kanyA.' ravi-teja na. [saM.tenas ] sUryanA prakAza ravi-dina puM. [sa.,puM.,na.] jae 'ti (2).' ravi-dhAma na. [sa.] sUryanuM sthAna. (2) sUrya-trima (akhe.) ravi-naMdana (-nandana) puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe sUryanA putra camarAja ravi-pAta puM. [saM.] sUryanA asta, sUryAsta ravi-biMba (-bimba)na. [saM.] sUryanuM khaba, sUryanA caMda ravi-ma'la(-La) (-maNDala,-La) na. [saM.] sUrya ane enA maMgaLa budha guru zukra zani yurenasa raeNpcyuna pluTA pRthvI vagereneA samUha, sUrya-maMDaLa, sauramaMDaLa ravi-mpaMga puM. [saM.] sUcanA nakSatrathI duniyA nakSatra sudhI gaNatAM e daniyuM nakSatra ceAthuM chaThThuM navamuM dasamuM teramuM ane vIsamuM hoya tevA yAga. (A yAga bahu zubhayeAga che.) (jaye|.) ravi-ratha puM. [saM.] sUryanA kahevAtA kAlpanika tha raviratha-De puM. [ + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue 'ravitha'razmila na. [saM.] eka kiMmatI dhAtu, reDiyama.' (saMjJA.) razmi-rai(-le)khA strI. [saM.] tejanI lakIra rasa puM. [saM.] pravAhI, drAvaNa. (2) kuLa-phUla vageremAM niceADa, sattva, arka. (3) dUdha dahIM mAkhaNa dhI vagere dravya. (4) jIbhathI mAlUma paDatA khArA khATA kaDavA tIkhA kaDache, ane gaLyA svAda. (5) zarIranI tema kAI paNa pAre vagere khanija dhAtu. (6) zarIramAM pravAhI eka vikAra. (7) lAgaNIne anubhava-zRMgAra hAsya karuNa vIra raudra bhayAnaka adbhuta bIbhatsa zAMta vagere, 'senTimenTa.' (krAvya.). (8) AsvAda. (9) gammata, majhA, AnaMda. (10) viSayavAsanA. (11) narkA, lAbha, hita. (12) brahmAnaMda. (13) paramAtmatattva (upaniSada, vedAMta.). (14) ruci, 'inTaresTa.' [AveA, . paDhave (3.pra.) [kAmamAM AvatuM) na. nAnI jAtanuM rIMgaNa (vesaNa bharI zAka karavAnA razIda vi. [ara.] AjJAMkita. (2) sAce raste dorAyekuM. (3) pharaja samajhatuM. (4) catura. (5) dAranAra roLavuM sa.kri- (anAjane) rAkha masaLavI. razeLAvuM karmaNi., kri. razeLAvavuM ke.,sa.kri. zeLAvavuM, roLAyuM juo zeLavuM'mAM. razmi . [saM.,puM.] baLadanI rAza. (2) gheADAnI lagAma. (3) na. [saM.,puM] kiraNa, tejanI zikhA razmi-ketu puM. [saM.] eka prakAranA dhUmaketu razmi-dharma puM. [saM.] kiraNAnI pravRtti, reDiyA eNkTiveTa' razmi-mAlA(-LA) srI. [saM.] kiraNAnI paMkti, kiraNeAnI zeDa Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rasa-ekatha 1885 mA AvavI. (ra) gamavuM. . utAravA (rU.pra.) mAra mAravA. UtaravA (rU.pra.) Asakti ochI thavI. (ra) hAtha-pagadhrAM sAjA AvavA, 0 kADhavA, . kADhI levA (rU.pra.) kuLa vagere niceAvI levAM. (ra) tattva jANI levuM. 0 caDha(-Dha)vA (3.pra.) AnaMda AvavA. (2) lAgaNI vadhavI. (3) taMte bharAyuM. cAkhavA (rU.pra.) svAda anubhavave. * jAmave| (rU.pra.) pravAhInuM jAmI javuM, (2) mana AvavI. (3) AnaMdanA anubhava thavaeNA, (4) kAcarsanI jamAvaTa thaze. pha dharAvavA, > hevA (rU.pra.) svArtha heAvA. (2) ruci hovI, nA ghaTaDA pIlA (rU.pra.) khUba AnaMda levA. chtAM krUDAM . chathakI javAM (3.pra.) AnaMdanI avadhi thaI javI. 0 pIyA (rU.pra.) AsvAda leve, 7 mANavA (rU.pra.) bhAgavayuM. (2) AnaMda AvavA. mUkavA (rU.pra.) recaka tattva umeravuM, 0 levA (6x) AnaMda anubhavavA. (ra) upabhega karavA. -se caDha(8)vuM (ke bharAvuM) (rU.pra.) caDase caDavuM, mamate caDavuM, caDe bharAvuM, josa vadhave] . d rasa-ekaya na. [saM., saMdhivinA] ruci-pasaMdagInI eka patA rasa-kathA srI. [saM] rasika vArtA, AnaMda ApanArI vAta rasa-kapUra na. [+ja 'kapUra.'] pAro ane kapUra meLavIne banAvAtI eka rAsAryANaka cIja (pArAnA kSAra). (2) sapheda raMganI eka dhAtu [zirAbhUSaNa rasa-lagI strI. [+ jUe 'kalagI.] rasanA rUpamAM raheluM rasa-4(-kri)llela puM. [+ jae 'ka(-kri)leAla.'] kAyanI rasikatAne laI maLate AnaMda rasaka(-)vuM sa.kri. [saM. rasa, nA.dhA.] pravAhI rUpe elaLavuM, rasaLavuM, tarakheoLa thayuM. rasakAvavuM pre.,sa.ki. rasasa puM. [+e 'kasa.'] tattva. (2) rasALatA, phaLadrupatA, (3) (lA.) lAla rasakAvavuM ja 'rasakanuM'mAM. rasaDhAvuM jae 'rasakanuM.' rasakAy na. [saM.] rasika kavitA rasa-kille, jae 'rasa-kalleAla.' rasa-kulyA strI. [sa.] peTanA peAlANamAMnI hRdayanI nIce AvelI eka 15 thI 18 iMca lAMbI dIdhe naLI, thAresisa DakTa [krAma-krIDA rasa-kaili, lI strI. [saM.] priyA priyatamanA vihAra, rasa-kevi vi., puM. [saM.] kAvyarasanuM jJAna dharAvanAra. (tA.ha.) rasa-kautuka na. [saM.] kAvyanA rasane jANavAnA koDa ke kutUhala rasakautukI vi. [saM.huM.] kAvyanA rasane jANavAnA kADha ke kutUhalavALuM rasa-jharaNa rasa-gItikA strI. [saM.] saMgItanI khAvIsa zratie mAMhenI eka zruti. (saMgIta.) rasaguNa puM. [bhaM.] svAdanA cha raseAnuM te te lakSaNa, rasa-dharma rasa-gulAla puM. [+e gulAla.'] *(lA.) gulAba-jaLa nAkhI banAvelI eka mIThAI rasa-kriyA srI. [saM,] dhana padArthane pravAhI banAvavAnuM kArya rasa-kSati zrI. [saM.] kAnyanA rasanI jamAvaTamAM thatI khAmI, rasanA bhaMga [rasanI jamAvaTa rasa-khilAvaTa (-Taca) srI. [+ jue 'khilAvaTa.'] kAvyarasa-khela pu. [saM.] AnaMda upAvanArI krIDA ke ramata rasa-gAna, rasa-gIta na. [saM.] kAvyanA rasane jALavI rAkhanAruM saMgIta _2010_04 rasa-gulluM, na., leA puM. [+jae guhyuM.'] dUdhanA mAvAmAMthI banAvelI cAsaNInA rasamAM beALelI eka mIThAI, gulAma-jAMbu. (ra) (lA,) gALa-maTALa mANasa rasa-gUMthaNa na., "NI strI. [+jae 'gUMthaNa,NI.'] kAvyagata rasene kAvyamAM vaNI levAnI yathA-sthAna prayAjI levAnI kriyA rasa-gArDa (tha) strI. [saM.] jue 'rasa-geAki.' rasa-gelA puM. jue 'rasagulluM.' rasa-gASThi, vhI strI. [saM.] bhAtIgara Ape tevI vAtacIta AnaMda Ave ke [samajhave e sa mANavA e rasa-mahaSNu na. [saM.] kAvyaAA te te rasa-graMthi (-granthi) strI. [saM.,puM.] DAka bagala ane sAthaLanA mULamAMnI caNAThI jevI eka gAMTha, limpheTika glaeNnDa' rasa-grAhaka vi. [saM.], rasa-grAhI vi. [saM.,puM.] rasa-grahaNa karavAnI zakti dharAvanAruM, rasika rasa-ghaTaka huM. [saM] zarIramAM rasa banAvanAra te te piMDa rasa-dhana vi. [saM.] kAca-gata rasa ke raseAthI cikkAra bhareluM, (2) ghaNuM svAdiSTha hoya tevuM. (3) (lA.) paramAtma-tattva rama-ghelachA zrI. [+ jae ghelA.'] AnaMdanA eka prakAranA unmAda rasa-ghelaDuM (-vaeNlaDuM) vi. [ja rasa-dheluM'+'' svArthe ta.pra.], rasa-dheluM (-ghaNuM) vi. [+jue 'gheluM.'] kAvya-gata rasanA AsvAdamAM lIna thaI gayeluM, rasika rasa-cUMdaDI strI. [+ jue 'caMdaDI.'] (lA.) AsvAda levArUpa zakti. (nA.6.) rasa-cera puM. [saM.] phulanA parAga cArI laI janAra bhramara rasa-TA srI. [a, F-%0Ta] rasa batAvavAnI caturAI rasa-chela (-tha) strI. [ + jae 'chela.'], rasa-cheALa (-Lya) zrI. [ + jue 'keLa.') kAvya-gata rasaneA cokkasa prakAranA UbharA rasa-ja vi. [saM.] dahIM vageremAM jamatA (jIva-prakAra, AcA) sa-jamAvaTa (Taya) strI. [+A 'jamAvaTa.'] kAnya nATaya vageremAM te te rasane mUrta karavAnI kriyA rasa-ogaNu (-Nya) zrI. [ + jue 'jogaNa.'] badhuM kreDI rasanA ke rasAne AsvAda levA nIkaLelI strI, rasa-velI strI. (nA.6.) [paDele puruSa, rasika jana rasa-begI puM. [ + jUe 'jogI.'] rasa mANavA nIkaLI rasajJa vi. [saM.] rasa-tattvane jANanAra, kAvyanA rasanuM marmajJa, rasabhegI, sahRdaya [(na.la.) rasajJatA zrI., ttva na. [saM.] rasajJa hAvApaNuM, 'isTa' rasa-jJAna na. [saM.] rasanI ke kAvya-rasanI samagra rasa-jJAnI vi. [saM.,puM.] rasa-jJAna dharAvanAra rasa-jharaNuM na. [+ jue 'jharaNuM.'] kAvya-gata rasane cAyA AvatA pravAha Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rasa 1886 rasa-paDuM rasa-jhUle DuM [ + juo "jhala.] kAvya-gata rasarUpI hiMDoLo rasadvAvakatA strI. [saM.] pravAhIpaNuM rasa-Tahuke (-TIke) . [+ja "Tahuko.'] rasika vANI- rasa drAvI vi. [saM.] e "rasa drAvaka." [paristhiti no uccAra [anubhava thavo e rasa-dvAra na. [saM.] rasano AsvAda mANavAnI zakti ke 2sa-Dolana na. [ + ja "Dolana."] kAvya-gata rasa mArmika rasa-dhara kuM. [] madha rasa-sANiyAvADa (Da) strI, puM. [jae rasaNiyo rasa-dharma muM. [saM.] e "rasa-guNa." + "vADa"vADe.'] rasaNiyAne vAsa ke latto rasa-dhAtu strI. [saM.] zarIramAMnI sAta dhAtuomAMnI te te. rasa(-sA)Niye paM. [ja e "rasa' + gu. 'aNu" kriyA- (2) pAro (pravAhI ghaTTa dhAtu) vAcaka kupra. + "yuM" ta.pra.] DhALa caDAvavAnuM kAma karanAra rasa-dhAma na. [4] AnaMda mANavAnuM sthAnika pAtra kArIgara rasadhAra strI. [saM. ra3-], rA ii . [1] je mAMrasa-khAnuM na. sara-sAmAna, ghara-vakharI bhaLavAthI cA vAMcavAthI prabaLa AnaMda anubhavAya te rasa-tara na. [saM.] pravAhIne dharma ke lakSaNa, (2) kAvyamAM vastu ke vArtAno akhaMDa pravAha rahele rasake rasena guNa. (kAvya.). rasadhUna (nya) samI. [+ jao dhana.) rasa mANavAnI resa-tanmAtrA strI. [saM.] pravAhI padArtha ane ene guNa prabaLa laganI. (nA.da.). rasa-tarabaLa vi. [+ e "taraboLa.'] saMpUrNa rIte rasane rasavani kuM. [saM.] kAvya-gata kaI paNa eka rasamAM rahevuM anubhava karanAruM, pUrNa rIte rasika uttama kAvya-tatva. (kAvya) [ kAvya (.pra.) UrmikAvya, rasa-tarasyuM (-zve) vi. [ + ja 'tarasyuM.'] kAvyagata rasa "lirika']. [megha-garjanA mANavAne talasI raheluM. (nA.da.). rasana na. [saM.] svAdanI kriyA. (2) rasanA, jIbha. (3) rasa-taMtra (-ta-tra) na. [saM.] pAro vagere rasAyaNa tatva mAra- 2sana-kriyA jI. [saM.] svAda anubhavavAnuM kArya vAnI-enI bhasma karavAnI vidyA (tALI rasana-bAjha vi. [saM. rasanA + phA. pratyaya] doraDA upara rasa-taLI cI. [ + juo "tALI."] AnaMdathI ApelI khelanAruM rasa-tRpti strI. [saM.] kAvya-gata rasane mANIne maLelo AnaMda rasa-nalikA strI. [.] kaMThamAMnI ghUMkanI naLI rasa-tRNu strI. [saM.] rasa-tarasyuM hovApaNuM, rasane anubhava rasanA ja e "zanA.' karavAnI talapa. (nA.da) rasanikA rahI[saM.] zarIranI nIcenI bAja upara atyaMta rasa-tyAga 5. [saM.] dUdha dahIM chAsa ghI geLa tela vagere jADA maLanI upasatI rekhA, jatu kA pravAhIvALo khorAka khAvAnuM tajI devuM e rasa-nidAna na. [saM.] zarIranA vibhinna maLA-lohI-ghUMka rasatyAgI vi. [saM. 5.],- gu. vi. 0 thAnagu. 'u' ta.pra.] vagere cakAsavAM e, pelojikala TesTa' [ petholejI' jeNe rasatyAga karyo che tevuM [sthiti rasanidAna-zAstra na. [saM.] rasa-nidAna karavAnI vidyA, rasava na. [4] pravAhIpaNuM, kavatA. (2) kAgya-gata rasano rasa-nidhAna vi, [saM. na.] juo "rasadhAma." rasathALa !. [ + e "thALa.] kAvyagata rasa ke raso rasa-nidhi chuM. [saM.] kAvya-gata ke vyaktigata AnaMdano bhaMDAra jemAM hoya tevo kAvya-graMtha ke nAnI kavitA rasa-niyamana na. siM] kAvya-gata rasanI nirUpaNa karatI rasada zrI. [kA.] anAja pUruM pADavAnI kriyA veLA thavAnA atireka 5rane kAbU rasadarzana na. [saM.] kAvya-gata rasanI kadara karavAnI sthiti, rasa-nijhara vi. [saM.] jemAMthI kAvya-gata rasa jharata rahe tevuM eprIziyezana' rasananirvAha !. [saM.] kAvyagata rasane enA svAbhAvika rasa-dAna na. [4] vAtacIta vagerethI ApavAmAM Avate svarUpamAM nibhAvI rAkhavAnI kriyA. (2) rasa-vRttinuM sAtatya, AnaMda [anubhava karAvanAruM "kanTinyuITI opha InTaresTa." (bha,na.) rasadAyaka vi. [saM.], rasa-dAthI vi. [saM. 5.] AnaMdane rasaniSTha vi. [saM] kAvya-gata 2sane vaLagI raheluM rasa-dAra vi. [+ phA. pratyaya] pravAhI prakAranuM. (2) rasa- rasaniSpatti strI. [sa.] kAvya nAthAdimAM sthAyI bhAvanI vALuM, svAdiSTha, TesI, rasALuM, rasa-bharyuM, lahejatadAra jamAvaTathI vyakta thate rasane vikAsa, rasanI svAbhAvika rasa-doSa 5. [saM.] kAvyagata rasanI jamAvaTamAM ucitatAno daSTie jaNAtI te te khAmI. (kAvya.) rasa-nipAdaka vi. [saM] rasaniSpatti karI ApanAra sadaga . [ + saM. du] jue "rasa-dakiTa." rasa-nipAdakatA strI., rasa-nipAdana na. [sa,] juo rasadagiyuM vi. [ + gu. "chayuM ta.. 2sadakiTavALuM, sika "sa-niSpatti." najaravALuM rasanendriya strI, [sa, rasanA + ]i jIbha rasa-daSTi strI. [saM.] kAvya-viSayaka vAtacIta vageremAM AnaMda rasa-paTa na. [+juo 'paDa."] avayavane ghasAre pUro anubhavavAnI zakti, saMdarya-daSTi, estheTika sAiTa" pADavA cAmaDI nIcenuM sapheda eka paha, "myukasa membeIna' rasa-deva paM. [saM.] kAvyagata 2sane jJAtA (nA.da.) (ke.ha.) rasa-dvAva 5. [] pravAhI vahevuM e rasa-5DuM na. [+ gu. "u" ta.pra.dhAtu-janya bhasmane kaI rasAvaka vi. [saM.] pravAhI rUpe vahenAruM ke vahevaDAvanAruM paNa vanaspatinA ke anya pravAhI sAthe dhaMTI lugadInA 2010_04 Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2sapati 1887 2sarSi rUpamAM karavuM e kRtimAM eka rasa barAbara jAmyuM hoya eve samaye kAI rasa-pati muM. [saM.] caMdramAM evo prasaMga ghasI jAya ke jenAthI rasa-pravAha tUTI jAya rasa-patha 5. [ 1 ja e "rasa-mArga.' evI kriyA. (A eka dAva che.) (kAvya). rasa-parikramaNa na. [saM.] phelAI javAnI kriyA rasa-bhAvanA strI. [sa.] kAvyagata rasanI lAgaNI rasa-parityAga 5. [ ] e "rasa-tyAga.' rasa-bhInuM vi. [+jue "bhInuM.'] rasanA anubhavathI taraboLa rasaparityAgI vi. [saM5.] jue "rasatyAgI." thayeluM, rasa mANI raheluM rasa-parpI zrI. [4] pAro ane bIjAM 2sAyaNa mizra rasa-bhera (-2) kri.vi. [+ jue "bharavuM' dvAra.] rApUrvaka, karI banAvelI eka viziSTa davA rasathI, lAgaNI sAtha, umaMgathI, utsAhathI, hoMzabhera rasa-pATa kuM. [sa.] zarIramAM jatA kherAkane cUsavAnI ane rasa-bhegI vi. [savuM.] rasano AsvAda mANanAra emAMthI lehI banAvavAnI prakriyA rasama strI.[ara. 2m ] rIta, rivAja, cAla, 2 , prathA, rasa-pAna na. siM.] pravAhI pIvAnI kriyA. (2) kAvya-gata zirasta rasa mANavAnI kriyA rasa-maya vi. [saM] juo rasa-pUrNa. rasa-pa8 (-pi3) puM. [] e "rasa-graMthi." rasamaya-tA strI. [saM] samaya hovApaNuM rasa-pUrI na., ba.va. [+jae pUrI" strI.] kerIno rasa rasa-masta, stAna vi. [+ juo masta,-stAna.] juo ane pUrInuM jamaNa [tatva hoya tevuM, sika "ra-gheluM. rasa-pUrNa vi. [saM.] pravAhIthI bhareluM. (2) jemAM AnaMdanuM rasa-maM lI (-LI) (-maNDalI, -LA) strI. [saM.] rasika lokenuM rasa-pezI strI. [saM.] jue "rasa-graMthi.' ToLuM ekaThuM thavuM e. (2) bhagavadyArtA bhagavatkIrtana ane rasa-poyaNI strI. [+juo "pavuM' dvArA bALakone thatA bhagavaracarcA jemAM thatAM hoya tevI vaNavAnI thatI beThaka. eka prakArane jhADAne roga (puSTi.) [karanAruM rasa-pyAsI [+ ja yAsI."] e "rasa-tarasyuM." rasa-mANa vi. [+ ja e "mANavuM.'] rasane anubhava karyA rasapracura vi. [saM.] kAvyagata rasathI bhareluM rasa-mAdhurI strI- [+ e "mAdhurI."], narca na. [saM.] rasanuM rasaprada vi. [saM.] kAvyagata rasane AsvAda ApanAruM nirUpaNa karavAnI eka prakAranI mIThAza rasapradyotaka vi. [saM.] kAvyagata rasane khIlavanAruM rasa-magna vi. [8] jAo "rasa-taraboLa. rasa-pra5 strI. [saM.] peTanA polANamAM AvelI eka dhama- rasamanatA strI. [saM.] rasamAna hovApaNuM nInI zAkhA rasa-mALI ! [ + e "mALI."] rasarUpI bagIcAne rasaprabaMdha (-prabaMdha) 5. [sa.] kAvyagata rasavALuM kAvya ke sajIvatA ApanAra mALIrapa nirUpaka. (go.mA.) kaI paNa nATya-kRti [vadhe javuM e rasa-mImAMsA (momIsA) zrI. [saM.] kAvya ane nATayanA rasapravAha !. [sa.] kAvyagata ke vArtAgata rasanuM akhaMDa rasonA bhAva vibhAva anubhAva ane saMcArI bhAve vizenI rasa-priya vi. [saM.] rasika [dhAtu-vikriyA UDI vicAraNA (lakSya ane lakSaNanA vicArathI) rasa-bagaDha puM, [+ juo bagADa."]-zarIramAM thatI ke thayelI rasa-mUDha vi. [saM] rasikatA gumAvI beTheluM. ("sa-mugdha rasa-basa vi. [saM. rasa,-rbhAiva] rasathI pUrNa, rasabasatuM e ja artha Ape che, ahIM te "hatA' abhipreta che) rasabasavuM a.kra. [jao "rasa-basa, -nA.dhA.] rasathI pUrNa rasa-mUrti vi. [saM. strI.] te te rasane mUrta karanAruM sAkSAt thaI javuM, rasakavuM. rasabasAvavuM che.,sa.kri. rasa-medha chuM. [saM.] rasa vahAvavA-rUpI yajJa rasanabaMdha (badha) vi. [+ phA. banda] rasavALuM, rasika rasayukta vi. [saM.] rasavALuM, rasika [saMmizraNa rasa-baMdhana (bandhana) na. [saM.] zarIramAM rasa taiyAra thavAnI rasa-vega [.] judA judA svAdanA senuM vaijJAnika prakriyA [vacana rasAgaNa (zya) strI. [+ saM thoninI] jae "rasa-gaNa." rasa-bAnI strI. [+ja "bAnI."] rasika vANI, rasamaya rasa-gI vi. [saM5.] ja e "sa-jogI" rasa-bIja na. [saM.] kAvyagata rasano vikAsa karavAne mATe rasa-rahita vi. saM. juo "rasa-zunya.' sthAyI bhAva Ubho thavAne AraMbha, rasanuM mULa rasa-rAja . [] pAra. (2) zRMgAra rasa. (3) kavirasa-buddhi strI. [saM] rasano AsvAda levAnI sahRdayatA, ziromaNi [puruSa, (nA.da.) rajJa-tA rasa-rAje (-rAjendra [saM.] rasanuM jJAna dharAvanAra zreSTha rasa-boLa vi. [+ jue "beLavuM.'] jue "rasa-taraboLa.' rasa-rAkSI sI. [], rasa-rANI strI, [+ e "rANI.] rasa-bhara vi. [+ jue 'bharavuM."] rasa ke AsvAdavALuM rasanI jJAtA-panI kRiti tema rAsa-krIDA 2sika. (2) haLavuM rasika, "lAITa(ba.ka.ThA.) rasa-rAsa puM, [saM.] kAvyagata viziSTa rasathI bharelI rAsarasa-bharita vi. [saM. rasa-mU], rasa-bharyuM vi. [+ ja e rasa-rIta (-tya) strI. [+ e "rIta.'], ati strI, siM-] bharavuM' + gu. "yuM." bha ka.] e "sa-pUrNa.' 2sa mANavAnI paddhati rasa-bhaMga (-bha) muM. [] cAlu vAtamAM asaMgata ADa- rasa-rUci zrI. [saM.] juo rasAsvAda-2isTa' (a.rA) vAta ghAlI karavAmAM AvatuM viM. (2) kAvya ke nATaya- rasarSi puM. [saM. rasa + RSi, saMdhithI] kavi 2010_04 Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2salakSiNa 1888 2sAkSara rasalakSiNI vi, strI. [sa. sI.] juo "rasa-lakSI- enI bhasma vagerethI upacAra karanAra-udya estheTika' (bhAvanA vagere) (na..) rasa-zakti strI. [saM.] juo "rasAsvAda."-IsTa' (na.) rasalakSI vi. [saM.] jemAM rasa lakSya sthAne rahelo hoya rasa-zAlA(-LA) sI. [saM] jyAM pAre ane anya dhAtutevuM, rasapakAra ka, eTika' (na.bhA.) enI bhasma banAvavAmAM Ave che tevI prayogazALA, rAsArasa-laMpaTa (-lampaTa), rasa-lAlupa vi. [sa.] rasane vize caNika kArakhAnuM, kemikala leboreTarI," "phArmasI' atyaMta kheMcI gayeluM, atyaMta rasika, rasAsakta rasa-zastra na. [sa.] e "rasa-vidyA." (2) kAnya nATayArasavata na. [saM.] alaMkAre gauNa hoya ane rasanI ja dinA rasanuM vivecana karanAruM zAstra, estheTikasa' (.ma.) pradhAnatA hoya tevI sthitimAM thato eka arthAlaMkAra, rasa-zAstrI vi. [saM5.] rasa-vagha. () kAvyazAstrI rasavAna, rasavAlaMkAra. (kAvya.). rasa-zALa ja "rasa-zAlA.' rasavatI vi, strI. [sa.] svAdiSTa raI (2) raI. rasa-zuSkatA strI. [sa.] rasa ke AnaMdane tata abhAva (3) rAMdhaNiyuM, raDuM, pAka-zALA rasa-zalya vi. [saM] rasahita, rasahIna, nIrasa (pravAha rasavatA strI. [sa.] rasavALuM hevApaNuM. (2) rasikatA tema vArtA kAvya vagere daSTie) rasa-vardhaka, -na' vi. siM.] rasano vRddhi karanAruM rasa-sakhya na. [saM. rasanI sAthenI maitrI, rasa taraphane prema rasa-vardhana na. [saM.] rasanI vRddhi rasasiddha vi. [sa.] jene kAvyagata rasanI jamAvaTa siddha rasa-varSA zrI. [saM.] rasane varasAda hoya tevuM. (2) sahRdaya. (3) kImiyAgara rasa-vahA vi., strI. [saM.] lehI laI janArI (nADI) rasa-siddhi strI. [saM.] rasasiddha hovApaNuM rasa-vata (-vata) vi. [ saMva>prA., prA. tatsama] rasa-dira (sindura) 5. [saM.] pArAnI ane gaMdhakanI 2savALuM [vanaspati eka banAvaTa rasa-vaMtI strI. [+gu. I" ta...] dArU haLadara nAmanI rasa-smRSTi strI. [saM.] uttama guNovALI kavitA rasa-vAda (tha) zrI. miTA pramANamAM pANI cUsI le tevI rasa-hIna vi. [4] rasa-za...." jamInane prakAra rasa-helaDI strI. [ + e "helI' + gu. "Da" svArthe na.pra.), rasa-vADI . [+ja "vADI."] rasa rUpI bagIce (nA.) rasa-helI strI, [+ja helI.'] rasa-varSA, rasa-vRSTi rasa-vAda puM. [saM.] harIphAI, spardhA rasa-herI strI. [ + vaja. "herI-gu. bahoLI.'] zRMgAra rasavAna chuM. [sa. 1vAna, .] e nAmane eka arthAlaMkAra, rasane marta karatI phAgagAnanALI racanA rasavaThalaMkAra. (kAvya) rasa-hAsa 5. [saM.] nirUpatA rasamAM UbhI thatI khAmI ke rasavAhinI vi., strI. [saM.] lehone laI janArI dhamanI. jene laI rasa-bhaMga ke 2sAbhAsa anubhavAya (2) pANIne laI janArI (jhADanI nasa) [DAvanAruM rasIkasbe puM. e "rasaLavuM + "ka .] (lA.) rasavAhI vi. [saMj.] pitAmAM kAvyagata rasane vaheva- nAgara jJAtimAM varapakSa taraphathI paMkhaNA bAda kanyAnI rasa-vikAra chuM., rasa-vikRti strI. siM. zarIramAM dhAtu vadhI pheIne apAtI paherAmaNI ke dhaTI paDavAnA roga, (2) vRSaNamAM rasa vadhavAno roga. rasaLavuM a&i. siM. -nA.pA.) jue "rasakavuM." (2) DhIla aMDa vRddhi, vadharAvaLa. (3) sAraNagAMThane rega, "harniyA karatAM Amatema rajhaLavuM. rasaLAvuM lAve che. saLAvavuM rasa-vijaya paM. siM] dUdha ane dUdhanA padArthadhI tema tela che. sa.ki. madha madirA vagere pravAhI vecavAnI kriyA rasaLAI, gI',(-)j. [ja rasaLavuM'gu. "AI' ravikathI vi. [saM5.] rasa-vidaca karanAra -gI(-)-'ATa' ku.pra.] rasaLavuM e rasa-vicchedaka vi. [saM.] rasabhaMga karanAra rasaLAjI strI. jio "rasaLAvuM' dvArA],- . [ + gu. rasa-vida vi. [saM. 1fa] e "rasa-jJa." ATa" ku.pra.] vilaMba, hIla, lAsara rasa-vidyA strI. [saM] pArAmAMthI davAo banAvavAnuM zAstra, rasaLAvavuM, rasaLavuM "rasaLamAM. (2) kimi rasaLiya(-2) (stha) strI. [esiLiyuM + gu. "arasa-viparyaya paM. [saM] rasanI UlaTA prakAranI paristhiti (e)Na" apratyaya,] rasaLiyA-vRttinI strI rasa- vidha puM. [saM.] kAvya ke nATayamAM be viruddha prakRtinA rasaLiyuM vi. [ + jue "rasaLavuM+ gu. "yuM pra.] rasarasonuM ekI sAthe AvI paDavuM e LATa karavAnI vRttivALuM rasavuM a.ki. [saM.] sakavuM, Tapaka. (2) sakri. dhAtune rasaLiyeNu (-stha) jue "rasaLiyaNa.' rasa karI DhoLa caDhAvavA, DhoLavuM, paTa devo. rasAvuM bhAve, rasA zrI. [saM.] pRthvI, dharA ki. rasAvavuM che,sakri. rasAkazata-zI, -sa, sI) (-zya, mya) strI. jio "raso' rasa-vRtti strI. [saM.] juo "rasajJatA"-IsTa." (ma.na.) + "kasavuM + gu. "I'kupra.] caDasapUrvakanI kheMcAkheMca, prabaLa rasa-vRSTi strI. [saM.] jAo "sa-varSA.' harIphAI, kheMcatANa, gajagrAha, "Taga opha vora' rasa-verA vi. [sa. puM.] juo "rasavida'-sa-jJa." 2sAkSara vi., pR. [saM. rata + a-kSara, na, ba.bro.] rasavALA rasa-vaidya 5. [saM.] khAsa karIne pAra ane anya dhAtu- akSara lakhanAra lekhaka 2010_04 Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2sA-kheMca 1889 rasAsvAda rasAkheMca (-kheMca) strI, juo so' + kheMca.) jUo rasAyaNa ja "rasAyanI." [(da.kA.) "sA-kaza.' rasAyaNavida vi. [+se. viH ] rasAyaNazAstrI, kemisTa' sA-caDA-ddhA)Na na. [ja e "raso' + "caDA(-DhA)NuM] doraDe rasAyaNa-vidhA strI. [+ saM.], rasAyaNazAstra na. [+ saM.] caDavAnI eka hikamata [roga rasAyaNonuM jJAna ApanAra zAstra; "kemisTra" (a.tri) rasAjIrNa na. [saM. rasa + a-gILa] ajIrNa-apacAno eka rasAyaNazAstrI vi. [+ saM5.] 2sAyaNa-vidyAnuM jJAna rasADhatha vi. saM. rasa + maDha] rasathI bhareluM, rasapUrNa dharAvanAra, kemisTa' [kala 2sADhaya-tA strI. [saM.) rasADha hovApaNuM rasAyaNa vi. [ + gaI 'ta...] rasAyaNane lagatuM, kemirasANa -zya) strI. [saM. rasAna na.] jamInamAMnI piSaka rasAyana na. [sa. rasa + ayana] koI paNa be pravAhI maLatAM pravAhitA, rasAyaNa (dhAtune DhoLa caDAva e Ubho thato te te padArtha. (2) dhAtuonA bhAraNathI banArasANa na. [ja e "rasa + gu. "ANa" ka. pra.] ramavuM e, velI te te davA. (3) bhautika padArthonAM tatta ane eonAM rasANiyA-vAha 2) o "rasaNiyA-vADa" parivartano-parimANonI carcA karatuM eka zAstra, kemisTrI' rasaNiye ja "rasaNiyo." rasAyana-cikitsA strI, saM.] rasAyaNenI keseTa karavAnI rasA-tala(La) na. [saM.] sAtamAnuM eka pAtALa. (saMjJA.). taka eka pAtALa. (saMjJA). vidyA, kemerApI" (da.kA.) [0 kADhavuM (rU.pra.) nikaMdana kADhavuM, jaDamULathI nAza karavo. rasAyana-taMtra (-tatva) na. [sa.] Ayurvedano dhAtu mArIne davA 0 ghAlavuM (rU.pra.) pAyamAla karavuM. javuM (rU.pra.) sI banAvavAne lagatA vibhAga nAza pAmavo. mAM pahoMcavuM (paMcavuM) (rU.pra.) barabAda rasAyana-vidhA zrI. [saM.1 ja "2sAyana(3).' thavuM. 0mAM pahoMcADavuM (-cADavuM) (rU.pra.) barabAda karavuM. rasAyana-zakti strI. [saM.) rAsAyaNika kriyAthI pidA thatuM pRthavI rasAtaLa javI (rU.pra.) bhAre gajaba tho] baLa, kemikala enarjI rasAtALa jue "rasAtaLa." 2sAyana-zAya na. [saM.] e "rasAyana(3)." [kemisTa' rasAtmaka vi. [saM. rasa + kAramana +] rasarUpa, rasa-pUrNa rasAyanazAstrI vi. [saMj.] rasAyanazAstranuM jJAna dharAvanAra, rasAtmakatA strI. [saM.] rasAtmaka hovApaNuM rasAyanI vi. [saM. 5.] kImiyAgara, rasAyaNa ramAtmA chuM. [saM. rasa + aramai ] rasarUpa paramAtmA rasAddha vi. [saM. rasa + mAa ] ja rasataraboLa." rasAdAna na. [saM. 18 + mA-na] 2sane samajhavApaNuM 2sAla . [saM.] AMbo, sahakAra vRkSa rasa-dAra vi. [e "2' + phA.pratyaya.] rasadAra, pravAhI rasAlaMkAra (12) . [saM. rasa + maraMgAra) kAvyanA svAdiSTha AtmArUpa ATha ke nava rase ane vANInI zobhArUpa zabda rasAdhikAra 5. [saM. rasa + adhi-sAra] rasa samajhavAnI pAtratA ane arthanA alaMkAra. (kAvya.) rAdhikArI vi. [saMpuM.] rasa samajhavAne pAtra rasAle muM. [ara. risAlaha] nA graMtha, nAnuM pustaka rasAdhipatya na. [saM.] + mA]i pRthvInuM rAjaya, rasAlo' puM. [phA. risAlaha ] cheDesavAra-senA. (2) amalasAmrAjya [anubhavAta AlAda dAra ke saradAra yA gRhasthano ghara-khaTalo rasAnaMda (-nandu) 5. [saM. rasa + ar-a] kAvyagata rasane rasAyaNa vi. [saM. te dvArA.] dhAtu sAthe mizrita thayeluM rasyAnubhava 5, 2sAnubhUti zrI. [saM. rasa + anu-matra, rasAvatAra 5. [sa. rasa + ava-ar] rasa-svarUpamAM avataravuM anu-mu]i kAvyagata sane mANavAnI kriyA e, rasAtmakatA [bhAga 2sAnusArI vi. [ + sa. mane tArI] kAvyagata rasa pramANenuM rasAvayava 5. [saM. 25 + avathI rasanuM aMga, rasanA rasA-La kri. vi. [saM. ra + juo "bALavuM.] pRthvI rasAvavuM e "rasavuMmAM. DUbI jAya ema, pRthvI rasAtALa jAya ema. [0 ghAlavuM rasAvaha vi. [saM. (+ a-a] juo "rasa-vAhI." (rU.pra.) satyAnArA kADhavuM, tadana pAyamAla karavuM] rasAvirbhAva yuM. [saM. ra3 - arfaa] bhAva vibhAva rAbdhi chuM. [saM. rasa + agdhi kAvyagata rasarUpI mahA- anubhAva ane saMcArI bhAvo dvArA kAvyagata rasanuM khIlI sAgara AvavuM e. (kAvya) 2sAbhAsa puM. [saM.] rasa + mA-mar] rasanI jamAvaTamAM rasAvuM jae "savuMmAM. [thato bahu abhinaya ene kalaMka Ape tevI kriyA thatAM thatI rasakSatino anubhava rasAza puM. [saM. rasa + marA] pAtramAM te te rasano vyakta rasAbhijJa vi. [saM. rasa + ami-g] jue, rasa-jJa.' rasAzraya pR. [saM. rasa + mA-zra] rasane Azraya. (kAvya) rasAbhijJatA strI. [saM.] 2sAbhijJapaNuM, ' TesTa' (.ra) rAzrita vi. saMrasa + mA-zra] rasano ArAre karI raheluM rAbhiniveza puM. [saM. rasa + mama-ni-verA] rasanI hRdayamAM rasAsakta vi. [sa. rasa + mA-saMvata] rasamAM laganIvALuM thatI asara, "pezana' (ba.ka.ThA.) [vAnI icchAvALuM rasAsakti strI. [saM. rasa + Ansavita] 2sa taraphanI laganI rasAbhilASI vi. saM. rasa + , puM.] rasa mANa- rasAsava 5. [sa. rasa + mAsa] rasarUpI madirA rasAyaNa(-zya) strI. [saM. rasa + mAna = rasAyanaprA. rasAsI na lIlI jhAMyanuM matI rA(-)] jamInamAMnI poSaka, pravAhitA, 2sANa rasAsvAda 5. siM. rasa + -svAra] svAdriyanA seno rasAyaNa jue "sAyana.' anubhava. (2) kAvyagata rasano anubhava, "estheTika le Jain Education Internette 2010_04 Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rasAsvAda 1890 ratpAdaka kara" (vi.ra.). pasADavAnI kriyA, "inAkayulezana" "vekasinezana rasAsvAdI vi. [saM5.] rasAsvAda lenAruM rasIda sahI. phi., hiMdImAM rU; sara0 aM. 'risITa."] pahoMca, rasALa vi. [saM. ra + gu. 'ALa? ta.pra.] phalapa. (2) pAvatI. [0 karavI (rU.pra.) pAvatI taiyAra karavI. . kAvI pravAhIthI bhareluM. (3) kAvyagata rasavALuM. (4) svAdiSTha (u.pra.) pAvatI lakhI phADIne ApavI]. rasALa (-Lya) strI. [saM. rata dvArA. dasarUpatA rasIda-gI strI. [+ phA. pratyaya] pahoMcavuM e, (2) meLavavuM e rasALuM vi. [saM. rasa + gu. "ALuM' ta...] ja "rasALa.' rasIdI vi. [+gu, "I' ta,..] rasIdane lagatuM rastAMtara (rasAntara) na. [saM. rasa + antara] kAvyagata cAlu rasIluM vi. [saM rasa + gu. IluM' ta..] o "sika.' rasanA nirUpaNa ke abhinayamAM bIjA rasanuM AvI paDavuM (2) svAda Ape tevuM mIThuM e. (kAvya.) rasUla chuM. [ara.] pegaMbara liI ne Avela dUta rasika vi. [saM.] jemAM kAvyagata rasa rahelo che tevuM. (2) rasUle-khudA 5. [ara.] khudAne pigaMbara, Izvarane saMdeza rasane samajhanAra, rasajJa, sahRdaya. (kAvya.). (3) vArtA raseSu, 07 vi. [sa] juo "rasAbhilASI." [zrIkaraNa paNa karanAruM. (4) IkanI vAtothI pitAnuM raseza, zvara chuM. [saM. rasa + harA,a] sarva rasenA svAmIane sAmAnuM dila bahelAvanAruM [(ma.pA.) raseMdriya (rasendriya) strI. [saM. ranna + indriya, na] rasanArasika-kalA zrI. [saM.] saMdaryapUrNa kaLA, "phAIna-ArTa Idriya, jIbha. (2) (nA) lAgaNa, phIliMga' rasika-cUDAmaNi [saM.] (lA.) khUba ja rasika mANasa rasaikAthana vi. [sa. rasa + LAvana] kAvyagata rasane anubhava rasikaDI vi, strI. [4 "rasika- + gu. "I' pratyaya.] rasaikAyanI vi. [saM chuM.] kAvyagata rasane anubhava karanAra rasika strI. (padyamAM) ['rasika(2,3,4). 3 5. [saM. ri-> prA. sika- dvArA meTuM deraDuM rasika-huM vi. [saM. rasa + gu'DuM' svArthe ta...] ja raseja puM. [sa rasa->prA. rasama-] athANAM zAka vagere. rasika-tA strI. [saM.] rasika hovApaNuM. (2) AsvAda, " TesTa' mAM pravAhI ghATa ke pAtaLo savAdiSTa rasa rasika-rAja . [saM.] rasikonA rAjA-zrI kRSNa rAi 5. [ja e "rAI' + gu. "thayuM ta.ka.] dhaMdhAdArI rasiI strI. [saM. rasa + gu. "AI'ta...] rasikapaNuM rasoI karanAra pAcaka, rasoyA, pAkazAstrI rasita vi. [saM.] svAdavALuM. (2) kAvyagata rasavALuM. rAjaya(-)Na (-raya) strI. jio phasAI + gu. "a(3) DhALa caDAveluM. (4) madhura avAja karI UDeluM. (e)Na strI pratyaya.) raseI ne dhadho karanArI strI, rAMdhaNa (5) na. avAja, cIsa [Na.'] rasika strI raseI strI. [saM. rasavatA > prA. rasarazar] rAMdhavAnI rasiyA-jeNu (-zya) strI. [e "rasiyuM + gu. "a8-e- kriyA, rAMdhaNuM. [0 caDha(-)vI (u.pra.) cale pAka taiyAra thavo. rasiyA kuM., ba.va. [saM. rasa uparathI hi.] phAgaNa mahinAmAM 0 devI (rU.pra.) seAI karAvI bhejana karAvavuM. kAcI gavAtA vraja bhASAmAM racAyelA kAga. (puSTi.) rAI (u.pra.) dALa bhAta zAka roTalI vagere. pAkI rasiyAva chuM. [saM. dvArA zeraDInA rasamAM pakavelA cokhA rAI (rU.pra.) ghI geLa ke dhI-khAMDane miSTAna. rAI rasiya vi. saM. sirAja->prA. rathama-] jAo "rasika." rAMdhI rahevI (-2vI) (rU.pra) kAma adhara rahI javo] (2) (lA) caDasIluM, mamatIluM. (3) zokhIna, vilAsI raI-pANI na., pa.ba. [+juo "pANuM."] (lA.) bhojana rasiNa (-zya) strI. juo "rasiyaNa. ane ene lagatuM kAmakAja rasiyo chuM. [o "rasiyuM.'] cicoDAmAM rasanI kaMDImAMthI raseTa (Taya) strI. e "rasavaMtI." [kAma saMbhALanAra bharavAnuM vAsaNa, (2) evI rIte vAsaNathI rasa kADhato raseTa-dAra vi. [ juo "rasoDuM' + phA. pratyaya ] rasoDAnuM mANasa [zrIkRNa raseTA-khAtuM na. [ja "rase DuM' + khAtuM.'] raseDAnI rasiyA- puM, ba.va. [+mAnArthe "jI.] (lA.) rasikarAja- jagyA, rAMdhaNiyuM. (2) rasoDAne lagatuM kAmakAja rasI strI. [saM. kimana>prA. si%I] pAtaLuM doraDuM seDhA-dharma zuM [ja " raDuM' + saM.] rAMdhelI raseIne rasI sI, siM. >prA. limA] geLa vagerene pravAhI aDavA-na aDavAmAM ja samAI jate AcAra-dharma pAtaLo rasa rasoDuM na. [o ' raI' dvArA] rAI karavAnI jagyA, rasI . [de.prA. limAM paru, paca. (2) roganAM jaMtu- rAMdhaNuM, rAMdhaNiyuM. (2) rAMdhavAnI kriyA enA vinAza mATe banAvelI pravAhI dava (je cAmaDI rAta (2eNvya) strI, [hi. rasotta] dArU haLadara vagere vanadvArA apAya che; have moDhA vATe pivaDAvIne paNa), spatinAM mULiyAMmAMthI kADhelo aSadhIya rasa 'paeNsina." [0 mUkavI (rU.) soyathI rasI cAmaDImAM raseTa vi. [saM. rasa + 3ra2] ja "rasa-pUrNa.' nAkhavI. 0 mukAvI (rU.pra) sAyathI rasI cAmaDImAM rasekarSa puM. [saM. rasa + 3w] rasonI ucca mAtrAe nakhAvavI). abhi-vRddhi. (kAvya.) rasI-kheMca (-kheMcca) strI. [juo rasI" + "kheMca.] juo rattama . [saM. rasa + 31] sarva zreSTha rasa (zaMgAra rasa) rasAkheMca." rasottejanA zrI. si. rasa + jenA] rasavRttine sateja rasI-kAI (- ) strI. [o "rasI + TaMkAI."] karavAnI kriyA cepI roga sAme zarIramAM roganirodhaka rasa chidro dvArA ra spAdaka vi. [saM. rasa + 3rapATa rasa-vRtti utpanna karanAra 2010_04 Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rasotpAdana 181 raheNI rasapAna na. si. ra8 + rANAne rasa-vRtti ubhI kara- rassI bI. [saM. ramah1> prA. spinA ja A rasI." vAnI kriyA raste jio "sI" strI, "e" enA uparathI pR.] ra tsava . [sa. rasa + vahUa] AnaMda-bharelo erachava meTuM doraDuM, raso dIpaka, -na vi. [saM. sa + rIpavA, -na] kAvyarasane rahana-sahana strI. [hiM.] rIta-bhAta, raheNI-karaNa AlaMbana dvArA khaDA karanAra kiravAnI vibhAvanI kriyA hanumAI zrI. kiA*] mArga-darzana, doravaNuM sApana na. [ rasa + 36] kAvyagata rasane khaDe rahe vaha kri.vi. [2vA.] usake DUsake radUbhava ! [saM. rasa + 3Tu-rmavI rasa khaDe thavo e rahasa na, siM. ras] ekAMta raseka . [saM. ra4 + ddra] rasanI atizayatA rahasa rahasa ki. vi. AnaMdathI senmatta vi. [saM. 9 + unmatta] rasanA anubhavathI matta rahasaLAjI strI. jANIbUjhI sAMbhaLyuM na sAMbhaLyuM karavuM e banI gayeluM, rasAveluM rahasya vi. siM.1 khAnagI, gupta, (2) alaukika, miTirasenmAda . [saM. rasa + sanma] jue "rasa dhelachA." riyasa." (3) na. khAnagI vAta. (4) alaukika vAta, rasepajIvI vi. saM. rasa + agvIvI, 5.] rasa upara jeno misTarI." (5) sAra, Azaya, marma, tatva, "sekreTa." (1) AdhAra hoya tevuM bheda, signiphikasa.' [marma khullo karavAnI kriyA 2sepabhega . [saM. rasa + 35-moLa] ja e "sAsvAda." rahasya-udadhATana, prakAzana na. [sa, saMdhi vinA] khAnagI rayA -yaNa (-zya) strI, jio "u " + gu. "a--erahasyamaya vi. [sa.] rahasyathI bhareluM, bhedI, misTiriyasa' Na' strI pratyaya.] jae "rasoIyaNa." [rasoiye." rahasya-maMtra (-bhatra) . [sa.] khAnagI maMtraNa rase . [ja e "rAI' + gu. "uM' ta.ka.] A rahasyamaMtrI (matrI) vi. siM5] khAnagI kArabhArI, razmi jhI. [saM. ra8 + ] rasanI lahera (nA.da). prAiveTa sekreTarI rasela puM, jaMtunAzaka eka davA rahasya-vAda 5. siM] satya tattava ke paramAtma tatva sAthe raselalAsa , [sa. rasa + 32] jue "rasAnaMda.' sIdho saMparka thAya ema mAnavAne siddhAMta, guDha-vAda, raseLa sI. [saM. 8 dvArA cAmaDI upara bahAra Upaselo "misTisijhama' (u.ja.), "kaTikama' mAMsa pice go, varasoLI, gaLagaDI rahasyavAdI vi. [saM5.] rahasya-vAdamAM mAnanAruM, misTika," rasta, hagAra vi. [phA.] chaTa, mukta misTikala' (ba.ka.). [sikrama" rastagArI strI. phi.] chuTakAre, muktatA, svataMtratA rahasya-vidyA strI. [saM.] Atma-jJAna, Atma-vidyA, "miTirastA-dastUrI strI. [ja "rasto' + "dastarI."], rastA-vero rahasya-zabda chuM. [saM.] gata marmavALe bela. (2) sAMkepuM[+juo "vere.] jakAta tika vacana prioTezana" (bhu..) raste-baMdIdhI -bandI, dhI) sI. jio rasto' + rahasya-zodhana na. [saM.] rahasya ukelavAnI sthiti, inTara phA. "bedI.'] saDaka taiyAra karavAnuM kAma, rasto bAMdhavAnI rahaTavuM (rATavuM) sa. kri. [sa.; ravA.) samAdhAna karavuM, pakAmagIrI. (2) rasto, mArga tAvavuM. [rahATI vALavuM (vA TI-) (rU.pra.)mAMDI vALavuM, patAvI raste 5. [phA. zAstaha] mArga, paMtha, zaha, keDe. (2) (lA.) nAkhavuM.] rahaTAvuM (rA:TAvuM) karmaNi, kiM. rahATAvavuM upAya, ilAja, [tA para lAvavuM (rU.pra.) sa-mArge caDAvavuM. (rATAvavuM) che., sa.. -tAmAMnI dhULa (-) (rU.pra.) kiMmata vinAnI vastu. -tA- rahaTAvavuM, rahATAvuM (rA:TA) e "rahATavuM'mAM. mAM paNuM (rU.pra.) saheluM hovuM, jhaTa maLI jAya ema hovuM. rahATaNa (rATaNa) na. [ja "rahATavuM' + gu. aNu" ka...] -te ca(8)vuM (rU.pra.) samArge vaLazuM. (2) rAge paDavuM. patAvaTa, samAdhAna -te pahas (rU.pra.) cAlatI pakaDavI, cAlatA thavuM. te pAraNuM, rahATaNiye (vATaNiye, vi,5. [ + gu. 'yuMta.pra.1 patAvI -te lagAvuM (u.pra.) dhaMdhe caDAvavuM, udyame vaLagADavuM. 0 ApanAra, samAdhAna karAvanAra mANasa kADhave (rU.pra.) upAya zodho. (2) aMtarAya TALavo. rahANa (rA:raya) strI. savArano taDake (3) nikAla lAvo. 0 kApa (rU.pra.) aMtara vaTAbe rahATa (8) sI. [hiM.] pati-patnInuM dhara mAMDIne rahevuM e javuM. 0 khulle ho (rU.pra.) javAmAM koI aMtarAya na rahita vi. [saM] vinAnuM, vagaranuM, sivAyanuM. (2) phivi. ho. (2) svataMtratA hovI. 0 cIro (rU.pra.) 2sta vinA, vagara, sivAya eLaMgavo. 0 cUka (rU.pra.) kAma karavAmAM bhUla paDavI. rahIma vi. [ara.] kRpALu, dayALu. (2) . paramezvara 0 pADavA (rU.pra.) na hoya tyAM rasto taiyAra karavo. (2) rahIza hareza) vi. jio "rahevuM" dvArA.] rahevArasI, vatanI, guMcavaNa TALavI. (3) navo rivAja ka. 0 batAvo vAsI, nivAsI (rU.pra) upAya sujhADavo. (2) TALavuM, kADhI mUkavuM. 0 raheThANa (reThANa) na. jio "rahevuM mApa (u.pra.) jatA rahevuM. 05kaTa, 1le (2.pra.) ThAi, prA. tatsama] rahevAnuM ThekaNuM, nivAsa-sthAna, vAsa cAlatA thavuM. (2) upAya le. 0 sApha kara (u.pra.) raheNAka (cai Naka) vi. [ja e "rahevuM' dvAra.] rahevA mATe aMtarAyo dUra karavA] vaparAtuM. (2) na.juo "raheThANa.' rastha vi. [saM.] pravAha rUpamAM raheluM. (2) svAdiSTa raheNI reNu) zrI. [ja rahevuM + gu. aNI' pra.] 2010_04 Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raheNI-karaNI rahevAnI rIta. (ra) nirvAha calAvavAnu dhAraNa, 'sTAnDarDa oNpha lAipha' (ba.ka.ThA.) raheNI-karaNI (raNI-) zrI. [ + ja 'karaNI.'] rIta-bhAta, vartana, AcAra-vicAra, rahevAnI ane kAma karavAnI Dhaba rahema (OMHma) srI. [ara. rahama ] dayA, anukaMpA. (2) kRpA, mahera, maherabAnI, anu graha rahemata (raeNHmata) srI. [ara. rahamata ] juA 'rahema(1).' rahema-tullA (2:matulA) srI. [ara. raham tu%h] Izvara 1892 nI kRpA rahemadila (raeNHma-) vi. [ + phA.] kRpALu, dayALu rahemadilI (re:dilI) strI, [ + gu. '* ' ta.pra.] dayALu hovApaNuM kRpALu rahema-dRSTi (raeNma) strI. [ + saM.], rahemanajara (oNma-) zrI. zrI. [ + ja najara.'] cA-dRSTi, mahezbAnInI najara, kRpAdRSTi rahema-bhAva (2 ma-) puM. [saM.] dayA-bhAva, kRpAnI lAgaNI rahemAna (zaeN'mAna) vi. [ara.] dayALu, kRpALu. (2) puM. paramezvara ['rahemAna(1).' rahemAnI (raeNmAnI) vi. [ + gu, 'I ' svArthe ta.ma.] jue rahemarAha (oN:ma-rAha) puM. [jae haMma' + 'rAha.'] mahera AnIne mArga, kaeNmpensezana' rahemiyata (E:miyata) skrI. [ara. rahamata] jue 'rahema.' (ra) vi. rahemarUpa, rahemI, '*pensaneTa' rahemI (2:mI) vi. [+ gu. 'I ' ta.pra.] dayALu, kRpALu raheya (raeNnca) strI. mAnasika khaLatarA rahetA(-rA)vavuM (2HvaDA(-rA) vadhyuM) jae hevuM' mAM, rahevara (TaeNva) vi. phA. rahebar ]rAha dekhADanAra, bhemiyA rahevarA(-)vavuM (2:varA(-DA)vavuM), rahevAyuM (HvAnuM) jae 'rahevuM'mAM. samaya rahevAza(-sa) (raHvAza,-sa) puM. [jue rahevuM' + gu. 'Aza' kR.pra.] 2henuM e, vasavuM e. (2) raheThANa, (3) vasavATanA [vatanI, nivAsI, rahIza rahevAzI(-sI) (2vAthI,-sI) vi. [+]. I' ta.pra.] rahevuM (OM;yuM.) A.kri. [OM.prA. ra4.] vasavuM, nivAsa karavA, nivasanuM. (2) sthiti karavI, hastI karavI, TakavuM, TheravuM, sthAyI thavuM. (3) aTakavuM, thaMbhavuM. (4) adhUruM hovuM. (5) samAthuM, (6) (sahAyaka kriyApada tarIke) pUruM thavuM. (3) (sahAyaka kriyApada hiM.nA sAye) cAlu kriyA thavI. enAM rUpAkhyAnaH 'rahuM' (Oi:), 'rahiye'(OM:ye), 'rahe'(ra:Ni), raheA' (r); 'rahyuM'' (rayuM), raheluM' (raeNluM); 'rahIza' (reza), rahIzuM' (ra:zuM)-hezuM' (ra:zuM), 'raheze' (ra), 'raheze' (raze); 'rI' (2:), 'rahetuM' (raeNtuM); 'henAra, (ranAra), 'rahenAruM' (caeNnAruM) vagere. [rahI javuM] (-) (pra.) aTakI paDavuM. (4) pAchaLa bAkI rahevuM, (5) mukAma karI levA. (6) nApAsa thayuM. rahI rahIne (te) (rU.pra.) thADI thADI vAre. (2) Akhare, chevaTe, meDe meDe. rahete rahete (ra te raste) (rU.pra.) dhIme dhIme, Aste Aste, rahevA devuM (ravA-) (rU.pra.) rahevAnI rajA ApavI. (2) _2010_04 raLI aMdha pADavuM. (3) jatuM karavuM. cAkarIe rahevuM (2 :vuM) (2.pra.) nAkarIe lAgavuM. jArI rahevuM (-ra:vuM) (rU.pra.) cAlu sthitimAM hovuM. dahADA rahelA (dAHDA ravA) (u.pra.) garbhAdhAna thayuM. pAthA pAtharyAM rahevuM(-2:nuM) (rU,pra.) kAmakAja vinA rahI paDavuM. baMdha rahevuM (bandha raeN nuM) (rU.pra.) aTakI paDavuM] rahevAyuM (vALuM) bhAve.,kri. rahevA-rA)vavuM (reHvaDA(-rA)vavuM) pre.,sa.kra. raheTa (2 :8) puM. [saM, aghaTTa> prA. raTTa] vAva-kUvAmAMthI pAvaThI upara DAlacAM ke ghaDanI mALA dvArA pANI kADhavAnI yeAjanA ane samagra sAdhana, reMTa [braTa-mALa rahuMTa-mALa (28-mALa) zrI. [ + saM, strI, mAchA] raheTanI raheMTiyA-bArasa(-za) (raHDhiyA-khArasya,-sya) zrI. z2i raheTiyA' + bhArasa(-za).'] bhAdaravA sudi bArasanA gAMdhIjInI janmajayaMtInA divasa. (saMjJA.) raheDhiyA-yajJa (caeN :TiyA-) puM. [A 'raheMTiyA' + saM.] carakhA calAvavAne cita kAryakrama raheMTiyA (zaeNTiyA) puM, [ + gu. thayuM' ta.pra.] stara taiyAra karavAnuM dezI cakra-yaMtra, reMTiyA (paeNDe) puM. [ [(ra) ghaTamALa rahe raheTa' dvArA.] heMTiyA rahe (TA) puM. [ja raheMTa'+ gu. 'e' svArthe ta.pra.] (lA.) kamare bAMdhavAnuM kaMpaDuM. (3) pacheDI raheMsavuM (zaeN'savuM) sa.kri. katala karI nAkhavuM, reMsavuM. rahasAthuM (2 :sAvuM) karmaNi, kri. raheMsAvavuM (ra`HsAvavuM) pre., sakri rahemAvavuM, raheMsAvuM (ra"sA) jae bheMsanuMmAM, raheUMcuM (rai:cuM) vi khuDathala, mUrkha, bevaka raheAMse (rAMsA) puM. hallA, masArA Upana rahyuM (suM) ke.. [jue 'rahevuM'mAM- bhUyaeN.] (lA.) rahevA deA, jatuM karo. (2) khasa, hAMGga [(2) eThuM ja ThaM bacyuM-sacyuM. rahyuM-sahyuM rayuM-sayuM) vi. [ja rahevuM"mAM bhU.-hirbhAva.] raLa (-Lya) strI. [4e raLavuM."] raLatara, kamANI, kamAI, [dvArA.] kamAvuM ane kharacavuM e raLata-khapata (raLatya-khapatya) strI. [jue 'raLavuM' + khapavuM' raLatara (-25) zrI. [jue 'raLavuM' dvArA] jue 'phaLa.' raLavuM a. kri. kamAvuM, artha-prApti karavI. (2) gujarAna calAvavuM. (3) no karavA. raLavuM bhAve, kri. raLAvavuM ke.,sa.kri. raLAu vi. [jae 'raLavuM' + gu. 'A' kR.pra.] kamANI karI Ape tevuM, kamAvanAruM. (2) kamANI karanAruM, kamAu LAravuM a. kra. sukha pAmavuM raLAvavuM, raLAvuM jue LanuM'mAM. raLiyA vi. [ju raLavuM' dvArA.] jue 'raLa.' raLiyAta vi. jue LI'dvArA, jagu, liAyati.'] khuzI, prasanna, rAjI. (2) raLiyAmaNuM, suMdara raLiyAmaNuM vi. [jue 'rI'dvArA] suMdara, maneAhara raLiyuM vi. [jue raLavuM' + gu, 'iyuM' kR.pra.] jue 'raLAu' [hAMza raLI strI. [ja gu. ralI] khuzI, prasannatA, rAjIpA. (ra) is, (2).' Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2LI-chaLI 1893 raMga-dvAra raLI-chaLI kri.vi. [juo "raLavuM + "chaLavuM' + gu. Isa- (rU.) AnaMdapUrvaka ramata ramavI. -ge raMgAvuM (-2vuM) bhU ka] (lA.) pAyamAla [khurazAlI, AnaMda (u.pra.) anukaraNa karavuM] raLI rAza (5) sI. [ja e "raLI' dvArA.] prasannatA, raMga-kaNu (26-) che. [saM.] zarIramAM lohIne te te raLI-roSa chuM. strI. [+ saM.] kAMI paNa manaduHkha na thavAnI raMgIna aNu ke dANe ['ila-peInTa." sthiti, rAjI-khuzI [(2) umaMga raMga-kAma (2) na. [+ juo kAma.'] raMga karavAnuM kAma, raLI-heza (za) strI. [+juo hoMza.] khuzAlI, AnaMda. raMga kemala(La) (2) vi. [] suMvALA raMgavALuM rano chuM. jio "raLavuM' + gu. "o' ka.ma.] kamANI, kamAI, raMga-kSetra (23-) na. siM.] utsava ujavavAnI jagyA artha-prati [(3) kRpaNa, kaMjasa raMga-gRha (2) na [saM5.] nATaya-bhUmi"thiyeTara' raMka (26) vi. [saM] rAMka, garIba, dIna. (2) pAmara, tuccha. raMga-gheluM (2-gheluM) vi. [+ ja dheluM.] AnaMdathI masta 2katA (23) strI. [saM] raMka vApaNuM baneluM raMka-rasa (2) puM. [saM.) (lA) karuNa rasa raMgacaMga (2-35. [+ ja "caMga.'] AnaMda, khuzAlI raMka reMjara (23-2-jADa) 5, jaya zrI. + e "raMjADavuM.] raMga-cela(La) (2) vi. ['tuM-cALanA sAdara "raMga garIbone pajavaNI karavI e [vikama" (da.bhA.) cila,-La.] lAla caTaka, lAla caLa, majIThana raMganuM raMka-vAda (2 - chuM. [saM] sAmyavAda, "myunijhama, "bolaze- raMga-chAyA (2) sI. [saM. ra-chANa] raMganI jhAMya rakAra (2kAra) chuM. [saravA.] " evo avAja, raNakAra raMga-jhALa (2) vi. [+ ja "jhaLavuM.] uttama varNaraMkita (2kita) vi. siM. radda dvArA saMtAbhAsI] jAo "ka" vALuM. (2) sArI rIte raMgeluM raMga (2) chuM. [saM.1 lAla pILe vAdaLI vagere te te varNa raMga-jJAna (2) na. [saM.] judA judA vargonI samajha ke sUjha (2) nAtha-pITha, "sTeIja." (3) akhADe. (4) raNakSetra, raMga (2) vi. [saM. 24 dvArA] (lA.) vyasanI. (2) samarAMgaNa (5) nAcavuM kUdavuMgAnuM e. (6) nATaya-bhUmino esicArI, laMpaTa prekSakagaNa. (7) svaranuM anunAsika uccAraNa. (vyA.). raMgakhAnuM (Da) na. [+jae "khAnuM.'] vyasanI ane (8) AnaMda, umaMga, khuzAlI. (9) aphINa ka . laMpaTa lekene a [vyasanamAM masta,]. (2) gIluM (10) jAhojalAlI, AbAdI. (11) 5Ta, pAsa, asara. raMga-malala, -la (23) . [+ja mala,-la."](lA.) (12) majhA, AnaMda, (13) mastI, tAna. (14) dhanyavAda. raMga kuM. [+gu, "huM svArthe ta...] raMga, vaNe. (2) (15) (lA.) DhaMga, hAlata. (16) ba. [0 Ava (lA.) khuzAlI, AnaMda, majha (u.pra.) AnaMda thavo. 0 Ukha (u.pra.) prabhAva raMga-DhaMga (26-) , jio raMga' + ga ] na rahe. 0 UDI ja (u.pra.) jhAMkhuM paDI javuM. (lA.) raheNI-karaNI, vartana, vartaNuka, hAla 0 utara (rU.pra.) jhaMkhavANuM paDavuM. 0kara (rU.pra) raMgaNuM na. [o "raMgavuM + gu. "aNuMkriyAvAcaka : AnaMda anubhava, meja karavI. 1 caDa(%) (rU.pra) pra] raMgavAnuM kAma joramAM AvavuM. (2) na caDha. 0 caDhA-DhA) , 0 de raMga na. jio "raMgavuM + gu. "aNuM kartavAcaka ku.pra.] (ra.a.) uzkeravuM. 0 cU (rU.pra) javAnInuM teja UbharAvuM. raMga karavAnuM ojAra, (ra) vi. raMgIna, raMgavALuM. (3) 0 jamAva (rU.pra.) pUrNa AnaMdamaya vAtAvaraNa karavuM. suzobhita, dekhAvaDuM 0 je, dekhAve (rU.pra.) taTastha rahI prasaMga nihALavo. ragata' (2che tya) strI. siM ja dvArA meja, AnaMda, khuzAlI 0 dekhAve (ra.a.) adabhuta kAma karI batAvavuM. 0 de raMgata (23) vi. [jao raMganuM dvArA.] raMgeluM. (2) (u.pra.) zAbAzI ApavI. 0nAM caTakAM (rU.pra.) ghoDA suzobhita [uchALo vakhatane AnaMda. 0nI reLa (-Lya) (rU.pra) ghaNe AnaMda. raMgatALI (2) strI. [+ ja "tALI."](lA.) AnaMdane 0nIkaLave (rU.pra.) sArI rIte khAvuM. pUra, 0 bhara raMgadarzitA () strI. [saM.] raMgadarzI hovApaNuM (u.pra.) AnaMdamaya vAtAvaraNa karavuM. phaka thaI jaze. raMga-dazI (2) vi. [saMpuM] raMganI zebhA batAvanAruM. (rU.pra.) bIka ke navAIthI jhaMkhavANA paDI javuM. 0phara, (2) AnaMda batAvanAruM. (3) premazauryavALuM, "remeTika 0 badalA (rU.pra.) vAtAvaraNamAM parivartana AvavuM. 0 (vi.ka.) krike paho (rU.pra.) zeSabhA ghaTI javI. 0 bagADa (u.pra.) raMga-dA (2) strI. [saM] phaTakaDI (keI paNa raMga pAke prabhAva naSTa tha(2) bAjI bagaDavI. badala ((rU..) karavA mATe phaTakaDInA pANImAM bALavAmAM Ave che.) valaNamAM palaTo karavo. 0mAra, 1 lagADa(-)vo (u.pra.) raMga-dAra (23) vi. [+ phA. pratyaya] raMgavALuM, raMgIna. (2) kajiyo karAve(2) vijaya meLavo. 0 macAvaze AnaMdI ['romenTisijhama" (vi.ka.) (2.pra.) AnaMda jamAvavo. 0mAM AvavuM (rU.pra.) AnaMdamAM raMga-daSTi (2) sI. [.jIvanane ullAsa, kautaka-prema, AvI javuM. 0mAM bhaMga pa8 (-bha) (rU.pra.) AnaMdamAM raMga-devatA (2) sI. [4] nATayabhUminI adhiSThAtrI vikSepa paDavo. 0mAM rahevuM (-2vuM) (rU.pra.) tAnamAM rahevuM. 2vI. (nATaya.) [DAI-sTapha" u.pra.) AbarU sAcavI ApavI. 0 lAma raMgadravya (2) na. siM] raMgavAnA. kAmane te te padArtha, (u.pra.) Adata paDavI. (2) asara thavI. -ge ramavuM raMga-dvAra (23) na. siM] raMgapITha upara AvavAnuM nepaccha 2010_04 Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raMga 1894 raMga-lIla. bAjunuM bAraNuM. (nATaya) raMgabhegI (6) vi. [j] raMga-bhoga karanAruM. (2) raMga-pa (2) puM. [saM. dA judA raMganA-varNanA (za- raMga-bhAga ApanAruM, "menTika" (ba.ka.ThA.) rIranA varNanA) lokone ekabIjA pratye aruci-aNa- raMga-mahA(-hola (22-mA(-me:)la) pR. [ jue "mahAlagAmAne bhAva mahela.] rAjamahelamAMno rAjAnA bhoga-vilAsa mATe khaMDa raMgI (ra) vi. [sa. puM.] raMga-pa karanAra ke khaMDeno samUha. (2) rAja mahelanuM dIvAna-khAnuM raMga-nAzaka vi, [ ] ragane dUra karanAra, raMga ukheDI raMgamaMca (22-ma-ca) puM. saM.samagra raMga-bhUmi, nATakanAkhanAra [nAruM pagaluM-DagaluM zALA, "thiyeTara' raMga-paga ) na. [ + ja "pagaluM."] AnaMda Apa- raMgamaMcIya ( 2macIya) vi. [saM] raMgamaMcane lagatuM raMga-paTa (2) puM. [saM.] prakAzanA kiraNamAM kramavAra te te raMga raMga-maM5 (2 maha5) muM. siM.] utsava mATe bAMdhelo judA pADIne paDadA upara dekhAya e, "sapekaTrama' mAMDave, "DAsiMga-hola.' (2) hidu prakAranA devAlayamAM raMgapaTa-dazeka (ra) na. [saM.] "spekaTramanA raMga jovAnuM garbha gRhanI AgaLane sabhAmaMDapa ke gUDha maMDapa, (3) maMdiranuM yaMtra, "speka kepa' (pa.) khulluM AMgaNuM, cAcara raMgapaTa-vidyA (2) stra. (saM.) raMga-paTa banAvavAnI vidyA, raMgamaMDala(-La) (- 2maDala La) na. [saM] mAM rahela spekapI ' (pa.ga.) [tithi. (saMjJA.) raMgenuM kaMDALuM, "mAphiyara' [Tona" raMga-paMcamI (25khyama) sI. [sa.] phAgaNa vadi pAMcamanI raMga-mAtrA (2) sI. [saM.) citro vageremAM raMgonuM pramANa, riMga-pANI (2) na., ba.va. [ + ja "pANI.'] kephI raMga-2kha, -khuM (ra ) vi. [+ ja "rAkhavuM + gu. "u pANI pIvAnI kriyA. [0 uThAvavAM (rU.pra.) nazAbAjI "uM' ka.ka.] raMgane pakaDI rAkhanAruM raMgane jhAMkhe paDavA karavI. (2) aphINano kasaba pIvo. (3) AnaMda karo] na denAruM (phaTakaDI vagere dravya), "morDanTa' riMgavALuM raMga-pAMca-ema (26-pAMca-ce)mya) sI. [+jao "pAMca raMga-raDhiyALuM (ra) vi, [+ja "raDhiyALuM."]suzobhita (-2)ma.'] jue "raMga-paMcamI.' raMga-rasa (2) puM. (saM.) AnaMda, moja-majhA, khuzAlI. raMgapITha ( DI. saM.1] jenA upara nATaka bhajavAya (2) hRdayane uhalAsa. (3) bhega-vilAsa teTale maMca bhAga, "sTeija' raMga-rasiyuM (2) vi. [+gu thayuM" ta.pra.], raMga-rasIluM raMgapUraNI (ra) sI. [+ juo pUraNI.' citramAM ke (2 ) vi. [+ . IluM' ta...] AnaMdI, (2) bhegaraMgoLImAM jathA adA raMga pUravAnI kriyA vilAsI [ane raMgavAnI kaLA raMga-pradhAna (2rga) vi. saM.] vIratA-pradhAna adabhuta rasa- raMga-raMgarI ( 229goTI) sI. [+ ja "raMgaTI.'] raMga vALuM, "remeTika [para dAkhala thavAnI kriyA raMga-rAga (2) paM. saM.gAna tAna. (2) tamAze. (3) raMga-praveza (2) . siM.] pitAnuM pAtra bhajavavA raMgapITha bhega-vilAsa raMgapriyatA (2) strI [saM.) darzakonI cAhanA raMga-rAtuM (2) vi. [+sa vaia->prA.ttama-] anuraMga-prekSaka (2) vi. saM.] nATaka jenAra vyakti rAgavALuM, AsaktivALuM. (2) AnaMda mANatuM. (3) viSayAraMga-bahAra (24-bA 2) sI. [ + ja bahAra.'] AnaMda- naMdathI AnaMda pAmatuM sinika AnaMdanI raMga-rela, AnaMdanI choLa. (2) tamAze raMgarUTa 5. [aM. riTa] laphakaramAM navo bharatI pAmela raMga-bAja (2) vi. [ phA.pratyaya] zokhIna. (2) vilAsI raMgarUTI 5 ki . . [+gu. I' te pra.] lazkaramAM navI bharatI raMga-bAjI ( ra bAjI [+ pho] moja-majhA. (2) gaMjIphAnI karavAnuM kAma siMdarya (2) (lA) AkRti ramata [gI] bhAtIgara raMganuM raMga-35 (28) na., e.va. [saM] zarIrano varNa ane enuM raMga-be-raMga, -bI (2rga-be-2, gI) vi. [phA. raMa-raMga- raMga-rekhA (2) sI. si.) citra-kAmamAM raMganI tAsIrane raMga-bha(-bhe) (2-ma(-bhe)ra7) hi vi. [+ja "bharavuM.'] te te uThAva. (2) vaNATakAma uparanI amuka amuka raMganI AnaMdathI, khuzAlIthI te te lITI raMga-bhavana (2) na. (saM.) nATayagRha, nATakazALA, raMgareja (2rga-reja) che phi.kapaDAM raMganAra mANasa, raMgAra epipha-thiyeTara," "oDiToriyama' [vikSepa-bhaMgANa (chIpA bhAvasAra khatrI vagere komeno e kAma karanAra raMga-bhaMga (2 -bhay . sa.] AnaMdanA prasaMgamAM thate mANasa) raMga-bhInuM (2) vi. [+ja "bhInuM] premamAM taraboLa raMgarejI (ra) . phi.] raMgArAno dhaMdhe raMgabhUmi (2) sI. e.raMga-pITha ane nepacya sahitanA raMga-rela ( rerA) satI [+ja e karela."] AnaMdanI choLa nATaya bhajavavAne bhAga, raMgamaMca, "sTeIja." (2) (lA) raMgareliyA (2) vipuM. [+gu. "yuM ta.pra.raMga-rela saMgrAma-bhUmi, raNa-kSetra karanAra mANasa raMgabheda (-2) paM. [sa.] zarIranI cAmaDInA raMgane taphAvata raMga-remAna () puM, ba.va. [+ juo rogAna.'] juo | (je yurepiyAnA raMga-vanuM kAraNa bane che.), "kalara-bAra' "raMga-kAma." ['raMgarela." raMga-bhera (23 -bheraya) jAo "raMga-bhara." raMga reLa ( 2 vya) pI. [+juo reLanuM '] ja raMga-bhAga (2) puM. [] AnaMda mANavAnI kriyA raMgalIlA (2rga) sI. [saM] AnaMda-kIDA, raMga-rela 2010_04 Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raMgalo 1895 raMgALa raMgalo chuM. [sa. # dvArA bhavAImAM vidUSakanuM kAma karanAra naTa ugavAnuM kAma karanAra, raMgareja [raMgabhUmi." raMga-vidyA (2) sI. [4] nATaya-nRtya-nRttanI kalA raMgAlaya (rAlaya) na. [saM. + aA-chA, puM, na ja raMga-viSayaka (2) vi. [saM.] raMgane lagatuM, raMga-saMbaMdhI raMgAvaTa ( vaTavA) sI. [saM. 2 dvA2] raMgavAnI Dhaba, raMga-vilana (2) vi. [saM] juo "raMga-hIna. raMgAI [upara naTane praveza raMgavilInatA (2) sI. [3] raMga-vihIna hovApaNuM raMgAvataraNa (rAva) na. [saM. ra + ava-saraLa] raMgapITha raMga (2) sa.kri. (saM. DhA-nA.dhA.] kaI ane koI eka raMgAvavi(-lI,-LiLI) (ga) sI. [saM.1% + AvIi ] varNane pAsa Apa, raMga caDAva, (2) (lA) patAne juo "raMgoLI.' anukULa karavuM. (3) saMga-doSa lagAvo. (4) vidyA vagere raMgAvavuM, raMgavuM kaLAomAM niSNAta karavuM. (raMgI nA-nAMkhavuM (2 ) raMgANuM (2kALuM) vi. [sa. 2 + gu. "ALuM" ta.pra] raMga(u.pra.) lohIluhANa karavuM. raDIne vAta kahevI vAI, raMgIna raMgeluM (2gI.. kevI) (u.pra.) vadhArIne vAta kahI batAvavI] raMgata (20gita) siM [sa. 2 + saMkRtAbhAsI ta ta.ka.] raMgavuM (ra) karmaNi, kiM. raMgAvavuM (2) che. sakri. raMgI (rakagI) vi. [] (samAsane che) raMgavALuM. raMga-zANA(-La) (2) pI. si.] raMgArAnuM makAna, (2) (jemake pataraMgA' yAma-raMgI' bahu-raMgI' vagere). raMgavAnuM kArakhAnuM. (3) e "raMga-bhUmi.' (2) mojIluM, AnaMdI, (3) premI, AsaktivALuM raMga-zIrSa (2) na. [sa.] jenA AgalA bhAgamAM sAMcInA raMgI (rakagI) sI. [+gu. "I' ta..] raMganuM dhAtunuM ke pravezadvAra jevI Sa8 dArukanI mAMDaNa thatI te raMga-pIThanI lAkaDA yA paththaranuM nAnuM ThaMDuM prikriyA mathALAnI sapATI. (nATa.) raMgI-karaNa (raka gI) na. siM.] raMgavihInane raMgavALuM karavAnI raMga-saptaka (2) na. siM] sAta raMge samUha, spekaTrama raMgI-caMgI (ragI-cakagI) vi. jio "raMgI,-dvibhava, .] raMgasUcanA (2) strI. [saM.] nATayanA dekhAva tathA manamejI | [AnaMdI. (2) zokhIna nATayakAranA hAvabhAvane lagatI sUcanA, "sTeIja-Direkazana' raMgI-jaMgI (2kagI-jagI) vi. jio "raMgI-dvibhava, pR.] (na.le.) raMgatiyuM (ragatiyuM). [saM. ra dvArA] sutAranuM lAkaDAnuM raMga-sRSTi (2) sI. [4] vanaspati velIo vageremAMnI gerunuM pANI rAkhavAnuM sAdhana bhinna bhinna raMgonI sarjanA ke sajAvaTa raMgIna (29gIna) vi. vi.] raMgeluM, raMgavALuM. (2) (lA.) raMga-svI (2) sI. [sa. abhinetrI, "ekasa' AnaMdI, mojIluM, laherI, khuzamijAjI raMga-hIna (ra) vi. saM.) jemAM koI raMga jovAmAM nathI raMgI-gI (2kagI-bhagI) vi. [juo "raMgA"+ "bhaMgI.' Avato tevuM meLavyuM ane vyasanI raMga-heliyAM (2] na., ba.va. [+ juo pahelI' +gu. raMgIlaDI (rIlaDI) vi., sI, jio raMgIluM' + gu. dhayuM" svArthe ta], raMga-helI (2) sI. [+juo ' svArthe ta.pra. + "I' rIpratyaya.] raMgIlI rahI. (paghamAM) "helI."] jue "raMga-rela." raMgIlI-chabIlI (2gIlI- a. jie "raMgIluM-chabIluM' raMgAI (2SAI) zrI. jio "raMga' + ga. "AI ka.ma] + gu. I' beune satIpratyaya.] erInA prakArano jokhamI raMgakAma, hAIga." (2) raMga-kAma karavAnuM mahenatANuM nahi tevo okhAno eka prakAra, raMgIluM-chabIluM. raMgAjIva (rAjIva) . [saM. 8 + mA-LIyo raMga-kAma upara raMgIluM vi. . + gu. "huM" ta.ka.] AnaMdI, mAchaluM. jIvanAre, raMgAre. (2) nATya bhajavanAra, naTa, nATakiye, (2) izkabAja, ikI. (3) suMdara, khUbasUrata. (4) ekaTara.' (3) citAra alabeluM, phAMkaDuM raMgATa (rATa) . si. 21 dvArA] raMgAI, raMgavAnI kaLA raMgIluMchabIluM (2IluM) vi. [+jue chabIluM] e. ragADha-kAma (2 keTa-) na. [+ ja "kAma) kApaDa raMgIluM (2,3)." (2) o "raMgIlI-chabIlI." raMgavAnI kriyA, DAIMga' raMganI ( 2nI ) vi. ["raMgana' brahAdezanI rAjadhAnI + gu raMgAriyuM (ravuiM ) vi. [ja "raMgATa' +gu. ayuM "I' ta..] brahmadezamAMnA raMgUna nagarane lagatuM, raMgUnanuM ta.] raMgATa-kAmane lagatuM, raMgATI (cokhAnI eka jAta, vAlanI eka jAta) raMgATI ( raTI) sI. [+gu. "cha" svArthe ta..] juo raMgaDI-bhaMgI (rageDI-bhageDI) vi. jio "bhaMgaDI ena "raMgATa" (2) raMgavAnuM kArakhAnuM - sAdara "raMgelI.'] ja "raMgI-bhaMgI.' raMgATI (ra ) vi. [+gu. ' ta.ka.] juo "raMgATiyuM. raMgehuM (29geDu) na. si. dA] raMganuM kaMDuM (2) paM. raMgAre [vAnuM ke raMguM (2) siM. 26+gu. "" ta.ka. e "raMgIluM. raMgArDa (2aDuM) , paM. siM. ra dvArA] raMga ogALa raMgapachI ( rapa) vi. [sa. + 3pavI, raMgAmaNa (ramaNa) na, -NI sI. [ja "raMganuM' + gu. raMgabhUmi upara nATya rajU karI vRtti calAvanAra (naTa AmaNu-AmaNuM' ku.pra.] jIo raMgAI ' nartakI vagere), nATakiyuM jio "raMgoLI. raMgAra (23) chuM. [saM. mA-> prA. garama-] raMgeLa (2ogya) sI. siM. zAthI>prA. nArI 2010_04 Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ radanuM (ra) sa.kri, duHkhI karavuM. rAvuM (2-4nuM) bhAve, karmaNi, kri, raLavuM (rADanuM) pre,, sakri raMjana8 (20-jADa) puM., sI. [4e 'raMjaDavuM.'] kanaDagata, naDatara, kleza. (ra) teAphAna, mastI. (3) bagADa, nukasAna rajADhavuM (ra-jADakuM) jae raMjavuM?'mAM, raMgoLI (raphaMgALI) strI. [saM. rAOiA-> prA. rAhimA] khAsa karIne bAraNAMnI AgaLanA bhAgamAM savAre karavAmAM AvatuM citraNa-kArA raMgo pUrIne, raMgALa, (ra) raMgALI pUravAnAM dhAtu vagerenAM chApAM, [. pUravI (3.pra.) bAraNA AgaLa tema mahemAnA AvavAnA hoya teA mavA paMkti raMjADI (rADI) vi [jae 'raMjAvuM'+ gu. 'I' kR.pra.] reDa karanAra taraMjAvavuM, 2AvuM` (28) jue raMjavuM'mAM. bese tyAM raMganI rekhAe ane Asana-sthAne raMganAMrAvuMOM jue 'raMjavuMruM'mAM, [eka zrati, (saMgIta.) raMjiSThA (rajrikA) zrI. [saM.] sautanI khAvIsamAMnI raMjita (ra'i-jjata) vi. [saM.] khuza karavAmAM AveluM, rAcha karavAmAM AveluM, khuza thayeluM, prasanna thayeluM, rAjI thaI gayeluM. (2) Asakta, anurakta. (3) raMgeluM, raMgAyeluM, (4) puM. saMgItanA eka alaMkAra, (saMgIta.) raMjitAvarAha (rajitAva-) puM. [+ saM. maya-ha) saMcArI alaMkArAmAMne eka avarAhI alaMkAra. (saMgIta.) raMjitI (rajinI) strI. [saM.] saMgItanI 22 zrutiomAMnI eka. (saMgIta.) (2) gabharAyeluM raMjIdA (ra-jIMdA) vi. [phA. 2Az2a] khinna, du:khita, raMjUra (rajjara) vi. [phA.] bImAra, mAMduM. (2) duHkhI raMjUrI (jUrI) srI. [phrA.] mAMdagI, AjArI 2 (raNDa) vi. [saM.] vAMjhiyuM. (2) tAruM raMDhakharI (raRskharI) vi. raDhiyALa, nAdAna, DhaMgadhaDA vinAnuM raMDavAva,-La (raNyavAnya,-Lya) zrI. [saM. 203' dvArA] rAMDelI strI, rAMDIrAMDa, vidhavA raMgALiyuM 'iyuM' raMgaLiyuM (gALiyuM) na. [jue raMgALa' + gu, ta.pra.] raMga ogALavA-palALavAnuM nAnuM kuMDuM, raMgI, raMganuM kaThADuM ke khAmaNuM. (2) kaMkAvaTI 196 bhAtIgaLa citraNa manAvavAM] [cADuM, lagAra paMca (ra2), 0ka kri.vi. jarAmAtra, taddana svapa, sAva paMca(0 3)mAtra va. [+ saM.] jue 'paMca,' raMja (24) puM., sI. [phA.] mAnasika duHkha, vyathA. (2) asAsa, pazcAttApa. [. kheMcI (-oN McavI) (rU.pra.) vaitaruM karavuM. . thavI (ke thavA) (rU.pra.) dilagIrI thavI, aseAsa thavA. . karavA (rU.pra.) pastAvA karavA] raMja (27-jaka) vi. [saM.] AnaMda ApanAra. (samAsane aMte 'manA raMjaka' vagere.) (2) puM. raMganAra, raMgArA, raMgareja. (3) hIMgaLeAka. (4) na. yakRta ane barALamAMnuM pitta raMjaka (243) jae paMca,ka.' raMjaka (20-4ka) sI., puM. baMdUka vagere keADavA mATe enA kAna para mukAtA dAra. (2) palIteA. (3) (lA.) uzkeraNI. [. uDAvavA (rU.pra.) baMdUka ke tApanA kAnamAM dArU mUkI saLagAvavA. * UMDave, . UDhavI (rU.pra.) laDAI thavI. 0 khAI javI (rU pra.) uzkerATa zamAvI devA. . deveza (3.pra.) gAMjA vagerenA ghUMTa leve. . palANavA (rU.pra.) aMdUka ke tApanA kAna upara dArU cUkaveA. 0 mUkavA (rU.pra.) uzkeravuM] [mAMnI eka zruti. (saMgIta.) raMjatI (rajattI) strI, [saM.] saMgItanI khAvIsa zrutie raMja+--tA (20-jakatA) srI., tla na. [saM.] raMjaka heAvApaNuM, AnaMda ApavApaNuM [karavuM e, prasannatA, khuzAlI raMjana (rajjana) na. [saM.] rAjI karavAnI kriyA, prasanna raMjanaO (ra-jana) vi, [saM.] jae raMjaka.' raMjanakAraka (rajjana) vi. [saM.] jue raMjaka,' raMjana kAryakrama (rajjana) puM. [saM.] mANaseAnemaneAraMjana thAya tevI nATaya saMgIta vagerenI vyavasthA, 'eNnTarTaImenTa prAgrAma' racavA (raNDave) puM. [saM. bhaLavAnuM pasaMda karateA dvArA] (lA.) strIomAM puruSa. (2) bAyalA, rAMDa jeva puruSa [zrIne apAtI eka gALa, rAMDa raDhA (raNDA) zrI. [saM.] vidhavA strI, rAMDIrAMDa. (2) (lA.) bhaMDhApA (raDApA) puM. saM. ra4A + q>prAMTaghyakSa-] vidhavApaNuM, vaidhavya raMDA-vaidana (raNDA-) na. [saM.] rAMDelI strInuM rudana raMDhAvavuM, raDAvuM (raNDA-) jue 'rAMDavuM'mAM. raDhAkura (raNyAnuM) ja 'rAMDavuM.' raMDI (raNDI) strI. [saM. g[ + gu. 'I' svArthe ta.pra.] (lA.) vezyA srI, gaMNakA. (2) nAcavA gAvAneA dhaMdhA karatI strI. (3) gaMkAnuM rANInuM pAnuM raMDI-khAja (raDI-) vi.,puM. [kA. pratya] vezyAomAM rakhaDatA puruSa, nALavA, vyabhicArI raMDIkhAjI (raDI) strI, [kA, pratyaya] vezyAgamana, chinALuM 2DU(-Do)DhiyA (ra:(-qDo)DiyA) vi., puM, [jue rAMDa' dvArA.. jae 'raDave,' 'cuM'ratideva (ntideva) puM. [saM.] paurANika paraMparA pramANe ikSvAkuvaMzI nAbhAganA putra bharatane pautra, sAMkRti.(saMjJA) (2) ela vaMzanA rAjA bharatanI chaThThI peDhIe thayelA eka dAnezvarI rAjA. (saMjJA.) raMjanAtmaka (rajjanAtmaka) vi. [saM. rjhana + Atman + TM] AnaMdadAyaka, jemAMthI maneraMjana maLe tevuM raMjanI (rajanI) strI. [saM.] saMgItanI khAvIsa mAMhenI chaThThI zra uti, (saMgIta.) raMjanIya (rajanIya) vi. [saM.] AnaMda ApavA jevuM raMja-bharyu. (2-4) vi. [jae 'raMja' + 'bharavuM' + gu. karavuM, bha..] takalIph bhareluM, duHkhakara raMjavuM: (ra-javuM) sa.kri, [saM. n, tatsama] raMjana khuza karavuM, rIjhavavuM, raMnavuM (rAyuM) karmaNi, kri rAvavuM (ra-jAvavuM) pre., sakri reMjavuMyai (rajavuM) a.kri. [phA. raMja, nA.dhA.] duHkhI thavuM. _2010_04 ravuM (randavuM) sa.kri. [jue vaMde,'nA.dhA.] (sutAre) vaMdAthI (lAkaDAne) lIsuM karavuM, radAvuM (ranhAvuM) karmaNi, Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ raMdAmaNa 1897 rAuthI di. raMdAvavuM (radAvavuM) pe sakri. kAmamAM vaparAtuM goLAI pADavAnuM eka ojAra raMdAmaNa (randAmaNa) na., NI strI. [ja "raMdavuM' + gu. raMbheru ( 2 6) vi., strI, siM. 1 + uru, ba. va.] AmaNa-AmaNI' ku.pra.] raM pheravavAnuM (sutAranuM kAma keLanA jevI sAthaLavALI sI-suMdara strI (2) ro pheravavAnuM mahenatANuM raMjaka ( rajaka) vi. prANavAyunI sAthe bheLavanAruM, raMdo, che (2o-dho) 5. kA. have satAranuM lAkaDAne "eNsiDAimiMga' ['ka saDezana' lIsuM karavAnuM UbhA pAnAvALuM sAdhana. [0 de, 2-jana ( rajana) na. prANavAyunI sAthe bhaLavAnI kriyA, 0mAra, 0 lagAva ( pra.) thI sApha lIsuM karavuM. 2-jita ( rajita) vi. prANavAyu sAthe bhaLeluM, 0 pherava (rU.pra.) jhadhaDe zAMta karavo] okasiDAIjha Da' raMdhavArI strI. [ja "raMdhavAra' + gu. "I' strI pratyaya ] raMhati (hati) sI. (saM.] vega, jha85, gati yaNa, rAMdhanArI strI, rAMdhaNa rA' kuM. (saM. nATaprA. rAmA, rama apa. rAva ane raMdhavAre 5. [ja "rAMdhavuM' dvArA. 2 aMtyano lepa, haMmezAM varNapaka cihna sAthe lakhAya che, raMdhAmaNa na., NI strI, jie "rAMdhavuM' + gu. "Ama"- jemake "ra" graharipu," "rA' kheMgAra', '' mAMDalika' vagere]. AmaNI" ka. pra.] rAMdhavAnuM kAma, bhATheyAruM. (2) rAMdhavAnuM rAjAne sAdo ilakAba mahenatANuM. (3) (lA.) baphAra, dhAma rA? jue "rAva.' adhikAra raMdhAvavuM, raMdhAvuM ja barodhamAM, rAITa vi. [e.] kharuM, sAcuM. (2) jamaNuM. (3) 5. hakka, radhita (radhita) vi. [saM.) rAMdheluM rAITara vi, puM. [.] lekhaka. (2) lakhavAnuM kAma karanAra radhI (2-dhI) strI. ThAThaDI, nanAmI kArakuna (polIsa ophisa vageremAM) raMdho (ragho) ja "de." (6SaNa, dha rAiTiMga pe (rAITi) na. [a.korA kAgaLonI patro raMdhra (raba) na. [saM.] kANuM, bAkuM, chidra. (2) (lA.) kalaMka vagere lakhavAnI bAMdhelI thapI raMdha-tA (20%) strI. [4] chidrALu hovApaNuM rAI(-2)huM vi. tAMbAnA bhegaLALuM (senuM) raMdha-pUrNa (--), raMdhra-maya (2.) vi. [saM] aneka rAI(-2)De ! [ja "rAI' + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] kANAMvALuM, chidrALu jaMgalI rAI ane ene choDa athANAnI kerI raMdhamaya-tA (20%) strI. [saM.chidrALu hovApaNuM, chidrALutA rAI(-2)tI vi., sI. jio "rAIna' dvArA.rAI caDAvelI raMdha-yukta (2-dha-) vi. saM.) kANAgaLuM, kANAMvALuM rAI(-ca)tuM na. [ja "rAIna' dvArA.) rAIvALA dahIMmAM raMdhI (rabrI) vi.na. [saM5.] eka prakAranuM dariyAI jaMtu keLAM kAkaDI keLuM vagerenI kacuMbara nAkhI banAveluM cATaNa. nAde (rannAde) jeo "nAde." [0 karavuM (rU. pra.) nakAmuM sAcavI rAkhavuM. (2) bIjAne raMpalAvavuM, raMpalAvuM juo 'rAMpalanuM.' hAni karavI. 0 vATavuM (rU, pra) khaTapaTa karavI) raMpAvavuM, raMdhAvuM e "rAMpanuM'mAM. rAIphala strI. [aMkAratusa vaparAya che tevI baMdUka raMga (rabega) na. rabaranuM jhADa rAvala(-2) na., gAmaThI kerI (kalamanA AMbAnI nahi) raMbhaNa (rammaNa) na. [4] AliMgana rAisa-mila strI, [aM.] cakhA cheDavAnuM kArakhAnuM raMbhaNa (rahmaNa) na. siM] gAyanuM bhAMbharavuM e rAI1 strI. [se, una 41>prA. rAjagA] sarasavathI jarA raMbhana (raznana) na. [saM. ramA , saM.mAM mana na ja thAya]. nAnA dANAnuM masAlAmAM vaparAtuM eka kariyANuM. [0 utAravI jue "raMbhaNa.' (rU. pra.) krodha ke khumArI nAbUda karavI-karAvavI.0 ca(-8)vI raMbhA (2hmA) zrI si] suMdara strI. (2) keLanuM jhADa. (rU pra.) uzkerAvuM. (2) garva karavo. 0 caDhA(-DhA)vavI (3) paurANika mAnyatA pramANe e nAmanI svarganI eka (rU.pra.) uzakeravuM. 0ne parvata (3.pra.) nAnI vAtane meTuM asarA (je samudra-maMthana vakhate samudramAMthI nIkaLI kahe- svarUpa. 0bhara (-bhara), 0 jevaDuM (rU. pra.) tana bArIka. vAI che, aneka devAMganAo sAthe.). 0maracAM paTavA (u. pra.) IrSyA AvavI, maracAM raMbhA-tRtIyA (2zmA-strI. [saM.] jeTha sudi trIja, (saMjJA.) lAgavAM (rU. pra.) mAThuM lAgavuM. (2) gusse thavuM. 0mIThuM (2) mAgasara suda trIja, (saMjJA.) (rU. pra.) adekhAI, 0mIThuM utAravAM (u.pra.) koIne lAgeraMbhA-dhamaka ( zmA-dhamaka) strI. [+-e dhamaka.'] saMbhA lo dRSTi doSa dUra karavAnI vidhi karavo. 0rAI karI asarAnA je cAlano dhamakAre nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) TukaDe TukaDA karI nAkhavA. magajamAM raMbhA-phala(La) (2mbhA-) na. [saM.] keLuM rAI (rU. pra.) khumArI. (2) krodha, (3) mijAja] raMbhAvatI (rabhA-) . [4] e "raMbhA." rAI e "zavatI.' raMbhAvavuM (rabhAvavuM) a.phri. siM. ram, -tatsama] (gAyanuM) rAIje strI. [ara.] abhiprAya, mata, vicAra bhAMbharavuM. [(saMjJA.) rAI-kaNu puM. [ja "zaI ' + saM.] rAInA dANA raMbhA-vata (rahmA) na. [saM.] jeTha suda trIjanuM strIonuM vata. rAI-rAga ja "rAga-rAI.' raMbhe (ro) puM. hAthAvALuM keza jevuM sAdhana. (2) cAMdI- rAuTa strI. sepArInI eka kaThaNa jAta 2010_04 Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAunDa 1898 rAvata rAunDa, rAI (rAu) vi. [.] gaLAkAra. (2) puM. rAkSasANI strI. [ gu. "ANI" strI pratyaya] jAo na, cakkara levuM e. [0 mAravuM (rU. pra) cakkara mAravuM] "rAkSasaNI" "kSasI." rAuna Tebala konpharansa, rAha Tebala konpharansa rAkSaseMdra (rAkSasendra) pR. [+ saM. zatra] e "rAkSasa-2Aja." (rAuDa-) zrI. [.] aneka AgevAnone ekaThA karI rAkSasecita vi. [+saM. 3vita] rAkSasane lAyaka mahatvanA carcAspada viSayanI carcA karavA mATenI pariSada rAkSI strI. [sa, rAkSasI] jue "rAkSasI*(3)." rAhata chuM. saM. rAnaputra>prA. rIMga-3tta, rASa7] rAjaputra. rAkha strI. [saM. rakSA>prA. ; yajJa-zeSa tarIke le (2) vIra puruSa [(rU. pra.) gatimAM makavuM bhasma rakSaNa karatI manAtI hoI vikaselo artha] vAnI, rAUsa vi. , vAjabI. (2) (su.) kahyAgaruM. [ karavuM khAkha, bhasma, rAkhoDI, 2khyA. (2) (lA.) dhaLa je kaI rAkaTI strI. strIonuM kapALa uparanuM eka ghareNuM, zIza-phUla paNa tuccha dravya. [0 uThADavI (ra.a.) bIjAne niMdavuM (2) rakA strI. [saM.] paDavAnA bhAga vinAnI zuddha pUnamanI rAtre. herAna karavuM. 0 karavuM (u.pra.) taddana naSTa karavuM. 0 kADhavI (2) saMgItanI bAvIsamAMnI eka ati. (saMgIta.) (rU.pra) kacaro dUra karavo. 0 caLAvanI (caLa) (rU.pra.) rAkA-5ti muM. [4] caMdramAM verAga levaDAvo. (2) dhUtI levuM. (3) devALuM kADhavuM. 2kinI strI. [saM.] zarIramAMnA svAdhiSThAna cakramAM rahetI 0 pULa (dhaLya) (rU.pra.) tadana nakAmuM 0nAM e(-)dhANa manAtI eka devI. (ga.) (u.pra.) AvatA saMkaTanI AgAhI. nuM paDIkuM (rU.pra.) kima chuM. [ara.] lahiye, lekhaka kiMmata vinAnI vAta. 0 mAthe ghAlavI (u.pra.) AgevAnI rAkeza 5. [saM. rAja + ] e "rAkA-pati." laI kharAba kRtya karavuM. 0mAM homAyuM (2.pra) zrama rAThImAM, rAThImAM, rAkeThIMbaDAM, rA-kekabA nA, nakAme ja]. ba.va. [ o "koThImaDuM.'] rAjagarAnA jevAM jarA nAnAM rAkha+ (-) strI. [4 e "rAkhavuM.'] paraNetara nahi tevI kaDavAM eka khAsa jAtanAM phaLa (jenI kAcaLI karavAmAM upabhega mATe rAkhelI strI, 2khAta, upa-panI Ave che, mIThAmAM boLI athANa paNa karAya che) rAkhalI strI. [jue "rAkha' + gu. 'DuM' ta.pra. + gu, "I' rAkSasa chuM. [saM.] prAcIna kAlanI e nAmanI eka mAnava- strI pratyaya + gu, "la' svArtha ta. pra.; svAbhAvika uccAraNa jAti. (2) paurANika mAnyatA pramANe laMkAmAM thayelI "rAkhalaDI.'] jue rAkhalaDI." (padyamAM.) rAvaNa kuMbhakarNa vagerenI jAti ane ane te te puraSa. rAkhahalI strI. [ja "zakhaDI'+ gu. "la' savA ta., ('dAnava' daitya' e judA ja prakAra) (3) (lA.) ati- sAcuM svAbhAvika uccAraNa "rAkhalaDI; e "khilaDI."] krara mANasa [kAyAvALuM jue "rAkhalaDI. (padyamAM) rAkSasa-kAya vi. siM] rAkSasanA jevI bihAmaNI kadAvara rAkhaDI strI, jio "rAkhI' + gu. Di' sAthe ta...] rakSA rAkSasagaNuM chuM. [saM] rAkSaseno samUha, (2) rAkSasI kare evI bhAvanAthI gora yajamAnane tema bahena bhAIne jamaNe svabhAvanA gaNAtAM kattikA azleSA madhA citrA vizAkhA kAMDe bAMdhe te doro, rakSA. (2) hiMduomAM prathamane garbhanA jayeSThA mULa dhaniSThA ane zatatArakA e nakSatrano samUha. rakSaNa mATe pahelI garbhavatI strIne jamaNe kAMDe bAMdhavAmAM (ja.) [ja "rAkSasI." AvatI cAMdInI ghugharIvALI cAMdInI paTTI. (3) mAthArAkSasaNI strI, si. rAkSasa + gu. "a" strI pratyaya] mAMnuM sIonuM eka ghareNuM rAkSasa-nIti zrI. [sa 1 rAkSasenA jevI vinAzaka kArya- rAkhaNa na. [ja e "rAkhavuM' +. "a" kriyAvAcaka ku.pra. paddhati, karatA thI bharelI kArya-saraNI tema nuM rakSaNa>prA. vevaI] rAkhavAnI kriyA rAkSasa-puruSa chuM. [4] juo "rAkSasa(4)' rAkhaNa vi. ja "rAkhavuM" gu. gu. "a" katRvAcaka rAkSasa-puMgava (purNa 1) puM. [+ saM. "1'=baLada' zreSThatA- ku.pra. saM. mAM rakSaNa vi. kavAyaka che.] rakSaNa karanAra vAcaka] uttama rAkSasa rAkhaNahAra, -6 vi. jio "zakhaNa"+ apa. hRi. vi, rAkSasarAja ! si.] rAkSano rAja (2) uttama rAkSasa pra. + saM. 02,--prA. 0mAra -] ja e "rAkhaNa, ' rAkSasa-lagna na. [saM.1 jue "rAkSasa-vivAha." rAkhatala vi. [o "khavuM dvArA.) rAkhanAruM, bacAvanAruM rAkSasa-laka chuM. [saM.) rAkSasone rahevAno pradeza rAkha-dorA puM, ba.va. jio rAkha" + dare '] rAkhathI rAkSasa-vivAha !. [sa.] manusmRtie kahelA ATha vivAho- maMtrelA dorA, dorA-dhAgA. (2) jaMtara maMtara mAMno kanyAne baLAtkAre uThAvI jaI enI sAthe lagna rAkha-rekhAyata (zakhya-2khAyatya), rAkha-rakhAvaTa (gyakaravAM e rakhAvaTacastrI. [jue "rAkhavuM' + "rakhAvavuM."), rAkha-zAkhA rAkSasa-sRSTi strI, si.] rAkSasI prajA (rAkhyazakhA) cI. [4 "rAkhavuM,'-rbhAiva.] saMbaMdha rAkhyA rAkSasI' vi. [saM ! ] rAkSasa ke rAkSasane lagatuM. (2) pachI ene jALavatre e [bhasma, (5ghamAM.) (lA) kadAvara, khuba moTuM, vizALa rAkhalI strI, jio "khaDalI."] 2Akha, vAnI, khAkha, rAkSasI strI. [saM.1 rAkSasanI strI, rAkSasajAtinI strI, rAkhaDI strI. jio "rAkhaDalI.'] o rAkhaDI." rAkSasI . (2) (lA.) rAkSasI svabhAvanI strI. (3) (paghamAM.) [vartAva moDhAmAMne kutari te te dAMta, rAkSI, khIle rAkhavata (-tya) sI. [ja e "rAkhavuM' dvArA bIjA pratye 2010_04 Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAkhavuM O rAkhavuM sa.kri. [saM. kS > prA. ravala-] pALavuM, acAvavuM. (2) sAcavavuM. (3) thaMbhAvavuM, aTakAvavuM, (4) kAma mATe rAkavuM, (5) upa-patnI tarIke ke upa-pati tarIke saMbaMdha bAMdhavA (6) barAbara rahe ema karavuM. (7) rahevA devuM (8) kharIdavuM. [rAkhI jovuM (rU.pra.) akhatarA mATe levuM. rAkhI devuM (rU.pra.) bAjue mUkavuM. rAkhI mUkavuM (rU.x ) saMgharI rAkhanuM. rAkhI rahevuM (-2vuM) (rU.pra.) kabaje levuM. (2) jALavI levuM. levuM (3.pa ) mAgIne lIdheluM pAchuM na ApavuM. (ra) kharIdI levuM gharamAM rAkhavuM (rU.pra.) kuTuMbanA mANasa tarIke sAcavavuM. taLa rAkhavuM (rU pra.) mArI nAkhavuM. nAma rAkhavuM. (3.pra.) kIrti meLavavI. paga rAkhavA (rU.pra.) vAraMvAra javuM, (2) hakka jALavI rAkhavA. ela rAkhavA (3.pra.) vacana pALavuM. (2) araja saphaLa banAvavI. veNu rAkhavuM (vaNa-) (rU.pra.) araja mAnya rAkhavI. mAna rAkhavuM (rU.pra.) sAmAnuM mana sAcI ApavuM. mAthe rAkhavuM (pra.) javAbadArI levI. hAthamAM rAkhavuM (rU.pra.) svahastaka levuM] rakhAvuM karmaNi, kri. rakhAvavuM pre., sakri [bihAmaNuM! mANasa rAkhasa puM. saM. rAkSasa>prA. vasa] (lA.) rAkSasa jevA rAkhasiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta.pra.] rAkSasanA jevuM, rAkSasI rAkhI srI. [saM. rakSi[>prA. kSimAM] jue 'rAkhaDI.' rAkhI-pUna(-)ma (mya) strI. [+jue pUna(-te)ma.'] zrAvaNanI pUrNimAnA rakSAbaMdhanane divasa, (saMjJA.) rAjI-paMcamI (-5-camI), rAjI-pAMca(-ce)ma (-mya) strI. ['rAkhuM' sarpavAcaka + saM. ane jue 'pAMca(-ce)ma,'] zrAvaNa surdi pAMcamanA nAga-pUjananA divasa, nAgapaMcamI. (saMjJA.) rAkhelI vi.,strI. [jue rAkheluM' + gu. 'I 'skrIpratyaya.] jue 'rAkha'khAta.' rAkheluM vi. juo rAkhavuM' + gu. 'eluM' bI. bhrUkuM] (lA,) kAmeApabhega mATe jenI sAthe anaitika saMbaMdha khAMdhavAmAM AvyA heAya tevuM rAkhelA vi,puM. [jae 'rAkheluM.'] upa-pati, jAra rAkhADhavuM sakri'rAkheDI, '-nA dhA.] anAjane rAkha caDAvavI. rAkhAtAnuM kamaNi, kri. rAkhaDhAvavuM che., sakri 1899 rAkhADhAvavuM, rAkhaDAvuM jae rAkhAvuM"mAM, rAkhoDhiyuM vijrae rAkhADI?' + gu. 'yu'ta.pra.], rAkhaDI vi. jue rAkha dvArA.] rAkhanA rAkhADI strI. jio 'rAkhe DA'+ gu. 'I' zrIpratyaya.] jue 'rAkha.1, [gale rAkhAsa puM. saM. rakSA + puTa>prA. vAma-] rAkhanA rAkhyA 3.pra. juie 'rAkhavuM' + gu. 'cuM' la.kR.,pu.,kha va.] hUMDImAM jene athavA jenA vatI nANAM ApavA jaNAvela hAya te nimitte prathama nANAM lIdhelAM hoI lakhAtA uddagAra _2010_04 gAtmaka n . aneka.) (saMgIta.) [.AvA (rU.pra) meLa Avave, meLa khAvA. kADhavA (rU.pra.) meTathI gAvuM. (2) mata jaNAvavA. khAveA, 0 thA (rU.pra.) sarakhAI AvavI. ghUMTavA (rU.pra.) rAganI jamAvaTa karavI. . pUravA (rU. pra) anumedana ApavuM, hAmAM hA bhaNavI. . mArA (rU.pra.) bahAnuM kADhavuM. diamonds lAvavA (3.pra.) meLa karaveA, oga khavaDAvavA, . hovA (rU pra.) meLa hovA, anAva hovA. rAge caDha(8)vuM, rAge padmavuM (rU.pra.) barAbara goThavAI javuM. rAge bharAvuM (rU.pra.) gussA karavA. (2) jidda karavI] rAga-kavitA zrI. [saM.] gIta-kAnya rAgaDI strI, [ja 'rAgaDe'+ gu. 'I 'zrIpratyaya.] (lA.) tANIne raDavuM e (kaTAkSamAM) rAga kuM. [saMT + gu. 'Du' svArthe ta.pra.] DhaMgadhaDA vinAnuM meTathI gAvuM e. (ra) .(lA.) rAtA raMgane nara haraNa, [. kADhavA, diamonds kheMcavA (-kheM cave), . tANuvA (rU.pra.) sUra-tAlanA khyAla meM bhAna vinA gAvuM] ['rAgiNI,' rAgaNI (rAgyI) strI. [saM. dminI, arha. taddbhava ja rAgadArI strI. [+ kA, pratyaya ] rAga-sUrathI gAvAnI kriyA rAga-dveSa chuM., ba. va. [saM.] prIti ane IrSyA rAga-dhvani vi. [saM.] jemAM geyatAnuM tattva hoya tevuM. (2) jemAM UrminuM tattva hoya tevuM, 'lirikala' (2.ma.) rAga-prakopapuM, [sa] Asaktine atireka, Asakti rAga kuM. [saM.] Asakti, laganIvALI prIti, 'paeNzana'(ma.na.). (2) maLatI, meLa, game. (3) varNa, raMga (4) maneAraMjana mATenI gAvAnI aneka prakAranI cAsa nAmavALI te te Dhaba (jevI ke bhairava mAlakAza dIpaka zrI medha hiMdyAla vagere prabaLa rAga-khaddha vi. [saM.] rAgathI gavAya tevuM rAgabaddha-tA zrI. [saM.] rAga-ddha hovApaNuM rAga-maya vi. [sa,] AsaktivALuM. (3) gAvAnA rAgathI ke rAgothI pUNa rAga-mAlA(-LA) strI, [saM.] eka ja geya cIjamAM palaTA laI eka ja tAlathI aneka rAga athavA dareka rAge tAla badalAvI aneka rAga gavAtA hoya tevI e cIja ke pada. (2) bhinna bhinna rAgonI tAlImanuM svarAMkanavALuM pustaka, (3) bhinna bhinna rAgezamAM gavAtAM paTTA-kIrtanAcIjonuM pustaka rAgayukta vi. [saM,] AsaktivALuM, 'imperAnDa' (ra.ma.). (ra) gAvAnA rAga ke rAgeAvALuM rAga-raMgaDA kuM., a.va. [ + jue raDe.'] beslR ruM gAna raMganuMrAga-raMga (2) puM. [saM.] gAnantAna, gAvuM-bajAvavuM e. (ra) (lA.) meja-zAkha, meAjamajhA rAga-rAgaNI (-rAgyaNI) na., ba.va. [ + 4e 'rAgaNI.'] aneka prakAranA rAga-geya DhALe rAga-gAMga (-rAgA") na., kha.va [+saM!I + f] rAgeA ane rAgeAnA TukaDA ke kaNa rAga-vAna vi. saM. . vAn,puM.] AsaktivALuM, (ra) raMgIna rAga-vidyA srI. [saM.] saMgIta-zAsra rAga-zUnya vi. [saM.] Asakti vinAnuM, virAgI, vairAgyavALuM rAgaya-tA strI. [sa.] rAga-zUnya hovApaNuM, virAga, vairAgya [gaiyarAgavALuM rAzAtmaka vi. + saM. asmin + ] AsaktivALuM. (2) Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAgAdhIna 'ha00 rAja-kArabhAruM rAgAdhIna vi. [+saM. mInI Asaktine vaza hoya tevuM varcasvI banavuM. 0 cAlavuM (rU.pra) adhikAra ho. 0 ragAbhAva . [ + saM. -mAva Asaktine abhAva, besavuM (besavuM) (rU.pra.) amala AraMbhA dI rAja virAga, vairAgya [svarone ghaMTavAnI kriyA kara (rU.pra.) dI ThAra. dave rAja tha (pra) rAgAlA5 chuM. [ + saM. mA- aT] geya rAgano AraMbha karatAM dIvo bujhA] rAgAMga (rAgA) na. [+saM. aF) geya rAgo te te TukaDe rAjapuM. phi.] gupta vAta, marma, bheda, rahasya rAgAMdha (rAgA) vi. [+ saM. aN] Asaktine kAraNe rAja-ana na. [sa. rAnnan + kana, saMdhi vinA) rAjAnuM bhAna bhUleluM anAja, rAjapiMDa [ahaMkAra, sattAnuM huMpada rAgiNI aDI. (sa.] nehavALI-AsaktivALI sI. (2) rAja-aham !. [sa. rAna(na) + mahamU (-)] rAjA tarIkenA prAcIna mata pramANe mukhya cha go ane emAMthI rAja-aMga (-a. na. [ja e "rAja' + saM., saMdhi vinA] nIkaLatI te te raganI cha cha peTA jAtio (rAgiNIomAM rAjayane vibhAga [rAjAno pratinidhi svare komaLa heya.) rAja-ati . . nAna(G) + ja "ADatiyo."] rAgI vi. siM. 5.] AsaktivALuM (2) saMsArI, gRhasthama. rAja-Ahati puM. [jae saja' + ADati."] (3) geya rAga gAnAra, (4) raMgeluM, raMgAyeluM rAjyane pratinidhi rAgIyatA zrI. [saM.] rAga gAvAnI Dhaba ke paddha rAja-kaNa na. jio "rAja?' + saM.] rAjyanuM ke rASTranuM 2-cUMdI strI. [ja "gaMdI.'] gaMdInA jhADane eka prakAra, rAja-A 5 5. [o "rAja' + saM.) rAjya ke rASTra kaTa-gaMdI pratyenA gunAno AkSepa, "ImpIcamenTa' rAgaMduM na. e "gaMduM.'] rAgaMdInuM phaLa. (2) rA-dAnuM phaLa rAjaka na. [4] rAjAone samUha. (2) vi. sulatAnI, rAbUda 5. [jae "gaMdo.'] gaMdAnA jhADano eka prakAra, rAjAne lagatuM, rAjA taraphanuM [tavArIkha rAja-kathA strI. [3] rAjA vizenI vAta. (2) itihAsa, rAgeTaluM sakri. saM. rAma-nA.dhA.] sUra jamAvavA vAraMvAra rAjaka-daivaka na. (.) rAjAno ane devI kepa, AsamAnI AlApa karyA karo. rAgaTAvuM karmaNi, rAgaTAvavuM sulatAnI. (2) (lA.) akasmAta. (3) mRtyu, maraNa che., sakri. rAja-kanyA strI. siM.] rAjAnI putrI, rAjakumArI, kuMvarI rAgaTAvavuM, rAgaTAvuM ja "rAgaTavuM'mAM. rAja-kara chuM. [saM.] prajAe rAjAne ApavAno vere rAgeTa, - . [ja e "rAgeTavuM' + gu. "e" ka...] rAja-kata vi. [ja e "rAja' + saM5] rAjya-kartA rAja-kata vi. A svara jamAvavA karavAmAM AvatI AlApa-cArI rAja-kacI vi., strI. jio "rAja?' + saM.] rAjaya-kartA sI rAgelpatti rajI. [+ saM. satpatti] Asakti UbhI thavAnI rAja-karma na. siM] rAjAnuM kAma prakriyA. (2) geya rAga khaDo thavA-karavAnI kriyA rAja-kama na. [o "rAja' + saM.] rAjyanuM kAma rAghava 5[saM.] raghunA vaMzamAM utpanna thayela-zrIrAma (e rAja-karmacArI vi. [saM. .] rAjAnuM kAma karanAra pramANe lakSmaNa bharata zatrukta ane bIjA vaMzaja paNa rAja-karmacArI* vi. [ja e "rAja' + saM5] rAjyanuM rAghava-dAsa puM. [saM] (lA.) mAvo meMdo ane khAMDanA kAma karanAra, rAjya-sevaka barAnI eka miSTAnna-nAnI, ravAyo rAja-kalagI strI. siM. rA(na) + juo "kalagI.'] rAjarAghava-sudrikA sI. siM. rAmacaMdrajInI vIMTI mugaTa [Azrita kavi rAghaveka (rAdhavendra) pR. [+ saM. tra] raghukulamAM zreSThIrAma rAja-kavi chuM. [saM] rAjAne mAnya karelo kavi, rAjAne rAghu puM. [sa. raghavatuM lAghava] (lA.) pipaTa rAja-kAja na. jio "rAja*' + kAja.] rAjya-karma, rAchuM vi, gAMDiyuM, gAMDuM. (2) mUrkha, buDathala sarakArI kAmakAja, rAjaya aMgenuM kAma rAca na. jio "rAcavuM.'] gharamAM upayogane sarasAmAna, rAjakAraNa na. jio "rAja' + saM.) rAjayanA vahIvaTa cIluM, gharavakharI. (2) sALamAM tANe UMce nIcA aMgenuM nimitta, rAjya-zAsana, oNliTikasa' (da.bhA.) karanAruM sAdhana. (3) bharavA-gUMthavAnuM lAkaDAnuM cAka. (4) rAjakAraNa-jJa, niSNAta, 59 vi. [+saM.] rAjakAraNanuM (lA.) zobhA jJAna dharAvanAra, mutsadI, "paliTiziyana rAca-racIluM vi. [+ ja "racavuM' dvArA.] juo "rAca(1). rAjakAraNa, vi. [+ se. # ta. pra.-] rAjakAraNane lagatuM. racavuM a.ji. di. prA. ra4] bhavuM, suMdara dekhAvuM. (2) (2) rAjyanI eka amaladArI dharAvanAra vyakti (lA.) magna thavuM, lIna thavuM. (3) rAjI thavuM rAjakAraNI vi. [+gu. 'I' ta.pra.), aNIya vi. [1] rAja' puM. [saM. rAnanaTarAnA pa.vi, e.va, paraMtu samAsamAM rAjakAraNane lagatuM. (2) rAjakAraNamAM paDeluM, rAjakAraNa-jJa, "rA' vacce tema aMte paNa: "rAja-puruSa' rAjaya" ane mutsaddI [vahIvaTa, rAja-kAja vaidya rAja', deva-rAja' vagere] rAjA, (2) mu. zreSTha rAja-kArabhAra chuM. [ja "rAja?' + kArabhAra.] rAjayarAja* na [saM. rAtha>prA. na-] jAo "rAjya" [ rAja-kArabhArI chuM. jio "rAja' + kArabhArI.] rAja AvavuM (rU.pra) sattA ke adhikAra maLavo. (2) zeThAI kArabhAra karanAra amaladAra, dIvAna karavAnI taka maLavI. 0 karavuM (rU.pra.) sattAdhIza banavuM, rAjakArabhAruM na. [ja "rAjakArabhAra + gu. "uM' svArthe 2010_04 Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjakAya ta.pra.], rAja-kArAbAra puM. [jue 'rAjanai' + kArAbA.'] jue 'rAja-kArabhAra.' (2) rAjakArabhArInA hoddo ke adhikAra rAja-kArya na. (juo 'rAjara' + saM.] rAjyane lagatuM kAmakAja rAja-kAla(-La) puM. jue 'rAjanai'+ saM, hrAi] rAjaya karavAnA samayanA gALA rAjakIya vi. [saM] rAjAne lagatuM, rAja ane rAjyane lagatuM, rAjyane lagatuM, 'poliTikala,' [. kaidI (kedI) (rU.pra.) manAtA rAja-droha ke rAjya-drohane kAraNe pakaDAyela rAjakAraNI vyakti, poliTikala prijhanara.'0 samaSTivAda (rU pra.) sAmyavAda, 'komyunikrama' (A.khA.)] rAja-kuTuMba (-kuTumba) na. [saM.] rAjA ane rAjAnAM sagAMvahAlAM rAja-kumAra puM. [saM.] rAjAnA putra, kuMvara rAjakumArI strI. [saM,] rAjAnI putrad, rAja-kuMvarI, kuMvarI rAja-kula(-La) na. [a.] rAjAnA kuTuMbakabIlAne samaha ane rahevAnuM sthAna, rAvaLuM rAja-kulA(-LA)cAra puM. [+ saM. mA-vAra] rAjavaMzanI rItabhAta rAja-kulI(-LI) strI. [+gu. I'svArthe ta.pra.] jae 'rAjakula(1).' rAja-kuzala(-La) vi. [jue 'rAja'+saM.] rAjakAraNamAM niSNAta, rAjya calAvavAnuM jJAna dharAvanAra, kuzaLa mutsaddI rAja-kuLa jue 'rAja-kula,' rAjakuLAcAra jue 'rAjakulAcAra,' rAjakuLI jue rAja kulI.' rAja-kuMvara puM. 'saM. rA(n)+jue 'kuMvara.']jue rAja-kuMvarI zrI. [saM. rAt) + ja A'kuMvarI]. "A rAja-kumArI.' 1901 rAja-kRpA zrI. [saM.] rAntanI mahezmAnI rAja-kedI (-kaeNdI) vi.,puM. [jue 'rAja'+ EdI.'] rAjyasattAnI sAme mAthuM UMcakanAra, rAjakAraNI kedI, poliTikala priznanara' rAja-guru puM. [sa.] rAjAnA purAhita rAja-guhya vi., na. [saM.] guzrutama vAta ke prasaMga, atyaMta rahasyapUrNa samajhavAnI vastu[rAjadhAnInuM nagara. (saMjJA.) ['rAjakumAra.'rAja-gRha [saM.,puM.,na.] prAcIna magadhanI e nAmanI eka rAja-gara (-gara) puM. [saM. rAna(n) + jae gaeNra.'] jue 'rA-guru.' (ra) jue 'rAja-gara.' rAja-gharANuM na. [saM, rALa(n ) + jue 'dharANuM,'] jue 'rAja kula(1).' rAja-ghATa puM. [saM. rALag) + ja 'brATa.'] dilhI(jUnI)nA bahAranA agnikeNe yamunA nadInA pazcima kAMThe AvelA eka ghATa (jyAM mahAtmAjI meA. ka. gAMdhIjIne agnidAha ApI samAdhi-sthAna bAMdhyuM che.) (saMjJA.) rAjaghAta puM. [saM.] rAjAnI hatyA rAja-ghAtaka vi. [saM.] rAjAnI hatyA karanAra rAja-caMpe (-campA) puM. [saM. rAna(na) + ja'caMpA.'] caMpA nAmanA phUlajhADanI eka UMcI jAta-jhADa ane enuM phUla rAja-cAturya .. [saM] rAjAnI caturAI rAja-cihna na. [x.] amuka rAjA amuka rAjyane ke kuLanA che e ALakhavAne emanA kuLanuM nakkI thayela nizAna (je mukhyatve sikkA patrA tAmapatro temaja vajramAM hAya che.), eblema,' (2) mANasanA zarIramAMnAM rAjA thavAne lagatAM sAmudrika cihnomAMnuM te te cihna rAja-chatra, rAja-chatra na[saM.ni-tra] rAjA nIkaLe tyAre pUrve savArImAM rakhAtI hatI te meDhI suzeAlita chatrI rAja-jIruM siM rA(n) + jae 'jIruM.']jA jevI eka vanaspati ane enAM biyAM, chuM ne velA ane enAM bI rAja-kaMdIra (-kedI) vi.,puM. [sa, rAna(n) + ja e 'keMdI.'] keda karAyela rAjA ke rAjAnA darajjAneA Isama rAja-kuLa (kenya) zrI. [saM. rAna n) + jUe UMcI jAtanI eka kaLa 2010_04 lev3* rAja-khaTapaTa sI. [saM. na(n + jue 'khaTapaTa.'] rAne uthalAvI pADavAnI chapI caLavaLa rAjagaDha huM. [saM. rA(s) + jue 'gaDha'] rAjamahela karate AvelI rakSaka UMcI dIvAla ane enI aMdaratA bhAga rAja-gaDhI. [+ gu. 'I' srIprathaya] nAnA rajavADAnA rAjamahela pharatI karelI dauvAla ane enI aMdaranA bhAga rAjagara puM. [saM. rAna-guru, arvA. taddabhava] rAjAnA purahita hovAne kAraNe saurASTranA brAhmaNeAnI eka jJAti ane enA puruSa, (saMjJA.) (2) brAhmaNAnI eka avaTaMka ane enA puruSa. (saMjJA.) rAjagarI zrI. e nAmanA eka vaeNle. (2) e nAmanuM eka dhAsa, (3) DuMgaLI, pyAja rAja-garuDa na. [saM.,puM.] garuDa pakSInI eka meDhI jAta rAjagaruM na. cIbhaDAnI jAtanuM koThImaDAMthI jarA maiduM chAlamAM UbhI sapheda DhArIvALuM AchA rAtA raMganuM nAnuM phaLa (saheja khaTa-madhuruM hoya che.) rAjagare puM. e nAmanuM pharALI khaDa-dhAnya rAja-gAdI strI, saM. rA(n) + jue 'gAdI.'] rAjAnA hAddAnuM sthAna, rAja-siMhAsana, throna' rAja-gIdha na. [saM. ra=(n)+ ja natamAMnI eka mATI jAta 'gIdha.'] gIdhanI traNa 'kuLa.'] rAjakepza(-) puM. [saM.] rAnA (arthAt rAjyanA ke rASTranA) khajAnA, saMpatti, bhaMDALa rAjakAza(-5)-nIti zrI. [saM.] rAjAnA (arthAt rAjyanA ke rASTranA) khajAnAne lagatI kArya-rIti, rAjyanA khAnA samRddha karavAnI kAryarIti. (2) rAjyanuM bhaMDoLa ke khAnA kayA kAmamAM vAparavA e aMgenuM valaNa rajakAzA(-SA)gAra 1. [+ saM. maLa] rAA ke rAjyanA khajAnA. (ra) rAjA ke rAjyanA khAnA rAkhavAnuM sthaLa rAja-kauzala, hya na. [saM.] rAntanI kAbeliyata, zAsakIya kAbeliyata [kriyA, rAjasattAnI Uthala-pAthala rAjakrAMti (krAnti) sI. [saM.]rAnane uthalAvI pADavAnI rAjakrAMti-kAraka (krAnti) vi. [saM.] rAja-phrAnti karanAra Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjozo rAja-dezI huM. [saM. rAna(n)+jue snezI.] rAjAe mAnya rAkhele nyutithI rAjaGga (-Nya) sI. zarIramAM thate e nAmanA roga rAjata vi. [saM.] rUpAnuM, cAMdInuM. (ra) na. rUpuM, cAMdI rAja-takhata na. [saM. rAna(g) + ja e 'takhata.'] rAja-takhta na. [+juo 'takhta.'] jae 'rAjagAdI.' rAja-taMtra (-tatra) na. [saM.] 2AjonuM zAsana-taMtra, rAjanzAsana, rAja-vahIvaTa, 'mAnA (da.bhA.) rAja-taMtra+ (tantra) na. [jue 'rAjanai'+saM.] rAjya-taMtra, rAjya-zAsana, rAjya-vahIvaTa, rAjya-kArabhAra rAja-taMtra-paTTu (-tatra-) vi. [jue 'rAjataMtra' + saM.] 1902 rAjyanA kArabhAra karavAmAM kuzaLa rAja-taMtrI (-tatrI) vi. jiA 'rAjataMtra + gu. ''' ta.pra.] rAja-taMtra calAvanAra, kArabhArI, 'eNDminisTreTara' rAja-tAja puM. [rsa, ratna(n) +jue 'tAja.'] rAja-mugaTa rAja-tAra chuM. [saM. rAna(na)+jue 'tADa.'] tADanI eka uttama prakAranI jAta rAja-tilaka na. [saM.,puM,na.] rAjAnA rAjyAbhiSeka karatI veLA kapALa upara karavAmAM AyA kaMku vagerenA cAMdalA rAjatilakAtsava puM, [+ saM. 3] rAjyAbhiSekane occhava [ezvaryanuM na prabhAva, rAjAnA rAja-teja na. [saM. rAnantanas] rAjAne rAja-zrva na. [saM.] rAjApaNuM, rAjapada rAja-daDI sI. e nAmanI eka bALa-ramata rAja-darabAra puM. [saM. rAna(na) + ja 'darabAra.'] rAjAnI kacerI, rAjya-vahIvaTa karavAnuM sthAna, rAjadvAra rAjadarabArI vi. [+ gu. 'I' ta,pra.] rAjadarabArane lagatuM, rAjadvArI rAja-E (-6NDa) puM. [saM.] rAjAnA nizAna-rUpe rahetI DI. (ra) rAnta taraphathI gunegArane karavAmAM AvatI sA. (3) prajAne vaza rAkhavA ajamAvavAmAM AvatI rAja-sattA rAja-daMta (-6nta) puM. [saM.] meDhAmAMnA uparanA AgaLanA be dAMtAmAMnA te te krAMta [khAlasA kareluM rAja-dAkhala vi. [jue 'rAjaOM'+'dAkhala.'] rAjye rAja-dArikA hI, [sa.] jae 'rAja-kanyA.' rAja-durga puM, [se.] jae'rAja-gaDha' rAja-dUta chuM. [saM, tema jue 'rAjara' + saM.] para-rAjyamAM ke para-rASTramAM rahetA rAjA ke rAjyanA pratinidhi, elacI, 'eNmbeseDara' rAjadUta-bhajana na. [+ se.] para-rAjya ke para-rAjyUnA pATanagara tema nakkI karelAM nagarAmAMnuM rAjadUtanuM kAryAlaya, elacIkhAtuM, elacI-kacerI, dUtAvAsa, eNmbesI' rAja-daiya na. [saM, tema jue zajara' + saM.] sarakArI leNuM rAja-devaDI strI. [saM. rAnan + jaA TuvaDI.'] rAja mahelamAMnI te te peAlIsacAkI rAja-deha puM. [saM.] eka prakAranuM sthAna (gA.mA.) rAja-doSa puM. [a.] rAjanI bhala, rAjamAM raheluM dUSaNa rAja-dautya na. [saM.] rAjadUtanuM kAma ke pharaja _2010_04 rAjanaitika rAja-droha chuM. [saM.] rAjAne ane enA rAjyane nukasAna thAya e prakAranI tana ane mananI pravRtti, sauDezana' rAjadrohI vi. [saM.,puM.] rAjadroha karanAruM rAja-dvAra na. [saM.] rAjamahelanA daravAjo . (2) jae 'rAjadarabAra.' rAjadvArI vi. [+]. 'I' ta.ma.], ~rIya vi. [E ] "e 'rAjakAraNIya,' 'poliTikala,'(3) 'peAliTiziyana' (je.hi.) [. kADhiyA (rU.pra.) rAjA-prajAne lUMTanAra mANasa . kuneha (rU.pra.) rAjakIya yukti, 'DipleAmasI'(je.hi.), 'sTeiTamaeNnazipa' (je.hi.), . ziSTAcAra (rU.pra) 'proTokola'] rAja-dveSa puM. [saM.] rAjA taraphanI adekhAI rAjadropI vi. [saM.,puM] rAjanA dveSa karanAra rAja-dhana na. [saM.] rAjA ane rAjyanI saMpatti rAja-dhama puM. [saM.] rAjAnI rAjya calAvavAne lagatI te te pharaja, rAjAnuM kartavya rAja-dhAnI strI, [saM.] jyAM rAjAnA haMmezAnA nivAsa hAya tevI nagarI, pATa-nagara, pAya-takhta, rAjanagara, 'kaeNpiTala', 'maeNTrApeAliTana siTI' rAjadhAnI-pada na. [saM.] pATa-nagaranA darajajo rAja-dhAnya na. [saM.] khaDadhAnya (phaLAhAramAM khAI zakAya tenuMrAjagarA sAMkhe mereyA vagere) rAja-dhurA zrI. [suM. tema jue Aja' + saM] rAjA tarIkenI rAjyanA saghaLA vahIvaTa calAvavAnI javAbadArI rAjapurA-dhara vi. [saM.], rAjakurA-dhArI vi. [saM.,huM.] rAjapurA uThAvanAra, rAjyanA vahIvaTa karanAra rAjan ke.pra. [saM., saMbaMdhana] je rA' evuM saMskRta paddhatinuM saMbadhana risa, rALa, khero rAjana na. [aM. rejhIn] eka prakAranA jhADane lAkha jevA rAja-nagara na. [saM.] jue 'rAjadhAnI.' (2) (jaina-hiMdu graMthAmAM) amadAvAda. (saMjJA.) rAja-nagarI srI. [saM] jae 'rAjadhAnI.' rAja-niSTa vi. [saM., kha.vI.] rAjA ke rAjyakartAmAM zraddhAvALuM rAja-niSThA zrI. [saM.] rAjA ke rAjya-kartA taraphanI zraddhA rAjanIti strI. [saM.] rAjyanA vahIvaTa karavAnI cAkkasa prakAranI kArya-praNAlI, mutsaddIgIrI,'DipleAmasI' (gA.mA.), polisI' (ba.ka.ThA.). (2) rAjyanuM hAIprakAre rakSaNa thayuM ja joye e lakSya para je kAMI paNa sAruM narasuM karavuM paDe te (emAM dharma-adharma - nyAya-anyAya gauNa khanI rahe.), 'pAliTeksa' (ma.ra.) rAjanIti-jJa, nipuNa, -ddha vi. [saM.] rAja-nItinuM pramaLa jJAna dharAvanAra, rAjakAraNI, 'sTeiTsa-mena' rAjanItihu~-tA strI. [saM.] rAjanItipaTTu hevApaNuM, 'iTsamaeNnanIpa' (je,hi) rAjanIti-vizArada vi. [saM.] jue 'rAjanIti-jJa.' rAjanIti-zAstra na. [saM.] rAjaya kevI rIte calAvavuM enA prabaLa vicAra ApanAra vidyA, pAliTikala sAyansa' rAjanaitika vi. [x.] rAjanItine lagatuM, rAjakAraNIya, poliTikala' Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janya 1903 rAja-maMtrI 1 rANI rAjanya puM. [saM.] rAjakIya puruSa (kSatriya rAja kula), rAja-prAsAda . [saM.] rAjamahela rAjavaMzI mANasa, kSatriya. (2) amIra, umarAva rAjapriya vi. [saM.] rAjAnI maherabAnInuM rAjanya-baMdhu (badhu) puM, si.] nAma mAtra kSatriya (kSatriyanA rAja-baMdI (-bandI), 0vAna 5. jio "ja' + baMdI, guNadharma vinAne) vAna.'] rAjakIya kedI, "sTeITa-prijhanara,' "peliTikala rAjanyA sI. [saM.] rAja-kuTuMbanI sI, kSatriya sI prijhanara' [raNa.'] e "rAjya-baMdhAraNa." rAja5nuM na. siM. nAna() + saM. pakSa>prAvaya + gu. rAja-baMdhAraNa (-badhAraNa) na. [ja "rAja' + "baMdhA"pakha' + "uM' ta.pra.] rAjanA pakSanuM rAja-bIja na. si] rAjAnA vaMzamAM janmela mANasa rAja-pada 5. [saM.] halakA prakArano eka hIro [jAta rAja-bIDI strI. [saM. (na) + ja bIDI.] (lA.) rAja-pataMga (5tarka) na. [saMpuM.] pataMgiyAnI eka suMdara dUdhanI malAInI banAvelI eka mIThAI rAja-pati muM. [saM. e "rAja' + saM.] rAjA rAja-bhakta vi. [saM5.rAjA tarapha pUre Adara batAvanAra, rAja-patnI zrI. [saM.) rANI vaphAdAra (mANasa), rAjaniSTha [rAjaniSThA rAja-5tra puM. [se,,na.] rAjAnI maheravALo kAgaLa. (2) rAja-bhakti strI. [sa. rAjA taraphanI saMpUrNa vaphAdArI rAjya-samAcAra patrikA, "geTa' [tevuM, "gejheTeDa' rAja-bhaya pR. [saM.na.] rAjA taraphanI bIka rAja-patrita vi. [rsa.] geTamAM jeno nirdeza thaye hoya rAja-bhavana na. [saM.] 2Ajo ke 2AjyanA te te vaDAne rAjapatha puM. [saM.] te te nagarano mukhya mArga, rAjamArga, rahevAnuM vizALa makAna, "gavarmenTa-hAusa' sariyAma rasto rAja-bhaMDAra (-bhaDAra) pR. [saM. rAna(na) + ja "bhaMhAra.] rAja-pada na. [saM.] rAjApaNuM, rAjAno adhikAra, rAja-tva rAjAne khaja, rAjakoza rAjapadArUDha vi. [+ saM. mA-Dha] rAjagAdI upara beTheluM rAja-bhAga kuM. [sa.) khetI vagerenA utpannamAMthI rAjyarAja-56 va. [+gu "uM' vArthe ta.pra] ja "rAjapada." kartAne maLato hato te hisso, "yaTI' rAja-parivartana na. jio "rAja' + saM], rAjapalaTo rAjabhASA strI. [ ja "rAja' + saM.] rAjyanI pradhAna puM. [+juo "laTe.'] juo "rAjya-krAMti." [DuMgaLI vahIvaTI bhASA (bhAratanA te te rAjyanI te te gujarAtanI rAja-palAMDu (-palADu) strI, [saM5] rAtA raMganI | gujarAtI.'), sattAvAra bhASA, "ophiziyala le ija rAja-paMDita (-paDita) chuM. [saM.) rAjAe saMmAna ApI rAja-bheTa (91) sI. [saM. rAja(na) + ja e "bheTa.]. rekelo vidvAna. (2) moTAmAM meTe vidvAna rAjAne maLavA jatAM apAtuM hatuM te najarANuM rAja-pATa na. siM. 2 nAna) + jue "pATa."] rAjagAdI rAja-bhega kuM. [saM.] mukhya ane pradhAna bhoga. (puSTirAjapAla puM. jio "rAja' + saM.] jue "rAjya-pAla." bhArgIya maMdiramAM ATha vakhata ThAkorajIne sAmagrI rAja-pIlu na., sI, siM,S.] eka khAsa jAtanI pIluDInuM jhADa ArogavA dharAya che temAM tho bhoga kiMvA nivedana rAja-putra chuM. [4] e "rAjakumAra.' ke jemAM saMpUrNa rasAI dharAya che.). (puSTi.) rAja-yubrikA, rAja-putrI zrI. siM.] e "rAja-kanyA." rAjaga-AratI strI, [+jae "AratI."] rAjabhaga rAja-puruSa chuM. saM.) rAjAnI nikaTamAM rahenAra musasarAvyA pachI darzana khullAM thaye utAravAmAM AvatI amaladAra, rAjakIya puruSa, "poliTiziyana' (caM.na.), ThAkorajInI AratI. (puSTi.) "sTeiTsa-mena' (2) gaNe tevuM rAja-maNi chuM. [saM] uttama 2Ajo. (2) uttama hIro rAja-pUjya vi. saM.] rAjA jene mAna ApavA lAyaka rAja-mada kuM. siM.] rAjA tarIke ahaMbhAva, (2) sattAno rAjapUta . [saM. nAnana) + saM. pua>prA. pua] rAja- ahaMkAra [makAna-rAjamahela kuLamAMthI utarI Avela hiMdu jAti ane ene puruSa, rAjamahAlaya na. [saM. puMna] rAjAne rahevAnuM vizALa rajapUta. (saMjJA) rAja-mahilI sI. [sa.] rAjAnI paTarANI, mahArANI rAja-zAka chuM. [saM. nAna) + ja pizAka.'] rAjA rAjamahela (mela) DuM [saM. rAna() + juo "mahela.] taraphathI bakSisa maLatAM puruSa ke sInAM badhAM vastra jue "rAja-mahAlaya." rAja-prakaraNa na. jio "rAja+se.]o "rAjaya-prakaraNa.' rAja-mahatsava . [saM.] rAjAne tyAM UjavAto mATe rAjaprakaraNa vi. [+ gu. "' ta.pra. e "rAjya- tahevAra [rAjAno sikko prakaraNa.' rAja-bhahera ( ra) sI. [saM. rana(na) + jue "mahera."] rAja-pratijJA sI. saM.] 2Ajya-sattA hAtha dharatI veLA rAjA rAja-maMDala(La) (-maNDala,La) na. [saM.] bhinna bhinna taraphathI levAmAM AvatuM hatuM te vata rAjAone ekatrita thayelo samudAca, rAja-saMpa. (2) rAjapratinidhi !, siM.) rAjAnI avejImAM kAma karanAra rAjakIya amaladArone samuha adhikArI, "vAisa-reya' rAja-maMtraNa (-bhatraNA) sI [sa.] rAjyanA vahIhaTa rAja-prapaMca (-apagna) puM[4] rAjAne lagatI khaTapaTa aMgenI amaladAro sAtheno rAjAnI carcA-vicAraNA rAja-pramukha kuM. [ ja e "rAja?' + saM. ] e "rAjaya- rAja-maMtrI (matrI) vi. puM. [], rAjAne salAhakAra pramukha." padhAna 2010_04 Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjamaMtrI-maMDala(-La) 1904, rAja-vaMzAvala(-lo, Li.-LI) rAjamaMtrI-maMDala(La) (-bhatrI-maDala,-La) na. [saM, samAsa rAja-rAja kuM. [saM.] rAjAono paNu rAjA-samrATa, cakravatI gu] rAjamaMtrIone samudAya rAjarAjeza,-zvara puM. [+ saM. (rA,a] samrATane paNa rAja-maMdira (bhadi2) na. [saM.] e "ja-mahAlaya.' samrATa-- paramAtmA, paramezvara, (2) samrATa, henazAha (2) nyAya-sabhA, nyAyamaMdira rAjarAjezvarI zrI. [+ saM. phrezvarI] samrAjJI, mahArANI rAja-mAtA sI. [saM.] rAjyakartA rAjAnI mAtA (moTA rAjarAja -rAjendra) pR. [+sa. phandra] e "rAjarAjeza." bhAge pUrvanA rAjA maraNa pAmatAM putra gAdIpati banatAM) rAja-rANI zrI. [ 2na(na) + juo 'rANI,'] rAjAnI rAja-mAna' vi. [saM, varta. ka] zobhA ApanAra, bi- te te panI [rAja-sevikA rAjatuM. [ rAjezarI, rAjezrI (u.pra.) mAnavaMtA mAna] rAja-rAmAM strI, [saM.1 rAjamahelamAM kAma karatI te te strI, rAja-mAna vi. [saM tana-mara], rAja-mAnya' vi. rAja-riddhi sI. [sa, juna(na)-8] rAjAnI samRddhi, [..] rAjAe jene mAna ApyuM hoya tevuM [mAnya.' rAjAne vaibhava riji-darabAranI rItabhAta rAja-mAnya vi. [ie "ji" + saM. ] jae "rAjya- rAja-rIta -ya) zrI. [sa, dAna-rId], ti strI. [4] rAja-mAraga kuM. [saM. rAna-mA, arvA. ta bhava], rAjamArga rAjanIti-jJa vi [3] zaja-rIta jANanAra puM [saM.] jue "rAjapatha.' rAja-rekhA strI. [] jamaNA pagamAMnI UbhI rekhA (e rAja-mistrI chuM. [8, 1na) + juo 'misro.'] 2Aja- hoya te rAjA thAya evI sAmudrikane lagatI mAnyatA) mahelane temaja rAjayanAM makAno rAjAe nImele rAja-raga 5. [saM.] regAno rAjA-rAjA , kSayaroga, karDiyo-sutAra ['mugaTa.'] e "raja-tAja.' bI.bI.' rAja-mukuTa kuM. [sa.], rAja-mugaTa [sa. rAna(na) + e rAjarSi kuM. [sa. rAna(na) + pi, saMdhithI] kaSi jevAM rAja-mudrA . siM.] rAjAnI mahera (sikako-sTempa.) pavina lakSaNovALo rAjA, dharma-rAja. (2) kSatriya vaMzamAMthI yala sIla' (.ga.za.) [mahora rahe te adhikArI RSipada pAmanAra (vizvAmita vagere) rAjamudrAdhyakSa chuM. [+saM. adhyakSa] jenI pAse rAjAnI rAja-lakSaNa na. [1] e "rAja-cina." rAja-mudrikA sI. siM] rAjAnI vIMTI, rAjAnI aMguThI rAja-lakamI zrI. [saM. rAjAnI samRddhi, 2Aja-, rAja-ddhi rAjajodha puM. [saM.] (lA.) rAjAne vadha, rAja-vadha rAja-lekha muM [] rAjAnI AjJA-patrikA rAjayamAM kuM. [] kSaya roga, rAja-paga, 'TI.bI." rAja-leka paM. [saM.1 rAjAono samudAya, (2) 2AjAnA rAja-yamI vi. [saM5.] kSaya roganuM dada karmacArIono samudAya phUlelupa.' rAjasthAna na. [sa.] rAjAnuM te te vAhana-2tha pAlakhI rAja-lepa vi [jue "rAja' + saM.] jae "rAjyamAno vagere rAja-vacana na. [saM] rAjAe Apela bela rAja-yoga kuM. [saM] graha tithi nakSatra ane vAra cokkasa rAjavaTa () puM. [saM. zana(tra ) + vRtti >> vaTTI prakArano samanavaya thatAM AvatA eka zubha ga. (ja.). rAjAne chAje tevuM vartana, rAjApaNAnI Teka. (2) rAjAnI (2) jemAM ATha prakAranA pegathI Izvara-pravaNa siddha karavAmAM cAlatI AvatI rIta-rasama Ave tevI yoga-paddhati. (ga.). rAjavaTuM na. [+gu. 'uM' ta..] ja "rAja-vaTa' (2) rAjagI puM. [4] 2Ajayoga jene siddha che tevo yogI rAjAnuM kAma-kAja ["rAjapatha." rAja-yogya vi. siM.] rAjane ucita hoya tevuM, rAjAne rAja-vaTe puM[saM. rAna(na) valba>prA. vaTTaya-] juo lAyaka rAjavaNa (-zca) strI. [ja "rAjavI + gu. "a" strIrAja-rakSaka chuM. [sa.] rAjAne te te aMgarakSaka, (2) rAjAnA pratyaya ] rANI. (2) rAja-vaibhava bhegavanAra kI sagIra avasthAmAM enI saMbhALa mATe nimAyela amaladAra, rAja varta puM[] AsamAnI raMgano eka prakArane rijanTa kiMmatI paththara rAja-rajavADe . [saM. zALa(na) + e "rajavADe.'] rAja-19labha vi. [saM] juo "zaja-priya.' rAjAnA nivAsasthAna jevo bhapako ke vaibhava rAja-vasIle pR. [sa. sana() + ja "vasIle.'] rAjA rAja-raDhatha (-) sI. [sa. rAna(na) + ja rahe.'] sAthe saMbaMdha rAjAnI jida, rAja-haTha rAja-vahIvaTa (vaTa) 5. jio "rAja' + "vahIvaTa.] rAja-ratana vi. [ja "rAja' + saM.] juo "rAjya-2na.' ja "rAjaya-vahIvaTa." [2Ajaya-vahIvaTadAra.' rAja-rakyA strI. [saM.] zaherano nA rAjamArga rAja-vahIvaTadAra (- vaTadAra) vi. [rA pratyaya] juo rAja-ramata (-tya) strI. [sa. rAva() + juo ramata.'] rAja-vALuM na. [ na(1) kAza] rAja-darabAra rAja-khaTapaTa, rAjakIya kAvAdAvA, poliTikasa' rAja-vaMdana (vajana) na. [sa.] rAjane karavAmAM AvatA rAja-rahasya ga. [] rAjAnuM rAjya-vahIvaTa aMgenuM taddana namaskAra khAnagI prakAranuM hArda, rAjyanI khAnagI vAta rAja-vaMza (vIza) paM. [saM.] juo "rAja-kula." rAja-raMga (2) puM. [saM.] rAjAnI bhinna bhinna prakAranI rAjavaMzAvali-lI, Li -LI) (-vazA-) strI[sa.] rAjAnA jIvanacaryA bhinna bhinna vaMzano koTho 2010_04 Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjavazo rAja-vaMzI (-vaMzI) vi. [saM,puM,], -zIya vi. [saM.] rAjAnA vaMzamAM janmeluM 1905 rAja-vAhya vi. [saM.] rAjAnI savArInuM (gheADA vagere) rAja-vidhA strI. [saM.] uttama vidyA, khuba ja guuM vidyA. (ra) jaA 'rAja-zAstra,' rAja-vidroha huM. [saM.] rAjA sAme baLave rAjavidrohI vi. [saM.,puM.] rAjA sAme aLavA karanAra rAja-vidhavA strI. [saM.] rAnna marI jatAM rAMDelI rANI rAja-vinAda puM. [saM.] rAjAnA manane bahelAvavAnuM kAma rAja-vi(-vai)bhava puM. [saM.] jue 'rAja-iiha.' rAja-vilAsa puM. [saM.] rAjAnA meja-zekha {(6. khA.) rAjavilAsI vi. [saM.,puM] rAjAnA mAtrazekhane lagatuM rAja-vivarte puM, [sa] jue 'rAja-parivartana.' (gA.mA.) rAja-vihAra puM. [saM.] jue 'rAja-vilAsa,' rAjavI puM. [saM. rAvarti> prA. ranavara] rAjA, 'phaliMga cIku,' 'lara.' (ra) rAjra jevI sAhebA bhAgavate mANasa rAja-vIthi strI, [saM.] jarA nAnA rAja-mArge (2) rAjya calAvavAnA adhikAra rAjasattAka vi. [rsa,], ~tmaka vi. [ +rsa, aman-] jemAM rAjAnI sattA hoya tevuM rAjasattA-dhArI vi. [saM.] rAjasattA jenI pAse hAya tenuM rAja-sadana na. [saM.] jae 'rAja-mahAlaya.' rAja-sabhA strI, [saM.], rAja-saMsada (-saMsada) strI. [ + saM. saMkSap] rAjAnI kacerI. (2) rAjAonI maMDhaLI. 3) khAsa varganA leAkeAnA pratinidhienI upalI rAjakAraNIya sabhA, 'kAunsila oNpha sTe(07)Ta' [guNa rAja-saMskAra (-saMskAra) huM. [saM.] rAja-saMsthA (-saMsthA) strI, [saM.] rAja-sattA dharAvatI saMsthA rAjAmAM rahelA sArA rAjakIya maMDaLa. (ra) na. rAja-sAkSI puM. [saM.] tAjanA sAkSI, 'ema vara' rAjasika vi. [saM.] jue 'rAjasa.' rAja-siMha (-siMha) puM. [saM.] jue 'rAja-zArdUla.' rAja-siMhAsana (-sihAsana) [saM.] rAjAnuM kiMmatI Asana, rAjagAdI, 'throna' [sthiti) rAjasI vi.,strI. [a,] rAjasa prakAranI (kAI paNa parirAjasIra vi. [saM. kSi + gu. '' ta.pra.] jue 'rAjasa.' rAjasutA strI. [saM.] jue 'rAjakanyA,' rAjasUya puM. [saM.] sarvopari rAjA ke samrATa takathI rAjyAbhi thekane samaye karAtA eka mahA yajJa (prAcIna yugane) rAja-sUcI vi., [saM., puM.] rAjasUca yajJa karanAra rAjA. (ra) rAjasUya yajJa karAvanAra pureAhita rAja-tenA strI. [saM.] rALanuM lazkara 'zaNagAra.']rAja-sevaka chuM. [saM.] rAjAnI sevAmAM rokAyela mAkara, hariyA. (2) rAjyanI neAkarI karanAra harakrAI" vyakti rAja-sevA strI. [sa,] rAjAnI nekarI rAja-sevikA strI. [saM.] jue 'rAja-rAmA.' rAja-staM(-thaeN)bha (-sta(-stha> mbha) puM. [saM. rana-ttamma] rAjAne majabUta sahAyaka thaI paDela mANasa rAjasthAna na. [saM., karnala ToDe UbhA karele rA6] mAra vADa-mevADanA vizALa pradeza, jUnA rAjaputAnA. (saMjJA.) rAjasthAnika vi.,puM. [saM.] pratinA mukhya amaladAra, gavarnara,' vAisaroya' rAjasthAnI vi. [+ gu. '* * ta.pra.] rAjasthAnane lagatuM. (2) zrI. (jyA4 e. priyarsane navI saMjJA ApI te) samagra rAjasthAnanI bhASA. (saMjJA.) rAjavuM .kri. saM. n, tatsama] zelavuM, aLagavuM, ze!bhita dekhAvuM, suMdara dekhAvuM [bala rAja-veNu (-vaNa) na. [saM. rA(7) + jue 'veNa.']rAnanA rAjavaida puM. [saM. rA(n ) +jue've-'], -gha puM. [saM.] rAjAnI davA karanAra dezo vaigha. (ra) meTA gha, pratiSThita vaidya rAja-vaibhava jue rAja-vibhava,' rAja-zakti strI. [A] rAjAnuM baLa rAja-zaNagAra chuM [sa. (n ) + jae rAjAnA kreha upara vao ane ghareNAMnI sarjAvaTa rAjazadopajIvI vi. [saM. rAna-rA! + vanIvI, puM,] jene 'rAjA' evA zabdanA ASAra che tevuM (junAM prajAsattAka| mATenA eka zabda) rAja-zamI srI. [saM.] vijayAdazamIne divase jenuM pUjana rAja kare te khIjaDAnuM vRkSa, meTA khIjaDA rAja-zArdUla puM. [saM.] rAjAomAM siMha jevA baLavAna rAjA, rAja-siMha rAja-zAlA(-LA) zrI. [saM] jae 'rAja darabAra rAja-zAsana na. [saM.] rAjAnA rAjyavahIvaTa, 'mAnA' (ba.ka.ThA.) rAja-zAstra na. [saM.] rAja-vidyA, rAjanIti-zAstra rAja-zALA jaA 'rAja-zAlA.' [pApaTa rAjazAhI jaA rAjA-rAhI.' rAja-zuSka huM. [saM.] uttama prakAraneA rAtA raMganA eka rAjaroAbhA, rAja-zrI zrI. [saM.] jue rAja-riddha' rAja-zrI zrI. [saM.] jue 'rAja-lakSmI ' rAjasa vi. saM] rasteguNI, 2:guNa-pradhAna. (2) (lA.) rAjavaibhavavALuM 120 2010_04 rAja-saciva chuM [x.] rAjyanA aMgata maMtrI rAja-sattama puM. [saM.] uttama rAja, zreSTha rAjA rAjasattA strI. [saM.] rAjAnA adhikara, 'mAnA'(ma.na.) rAja-hatyAnuM rAjasthAnIya vi. [saM.] rAjasthAnane lagatuM rAja-1 na. [saM.] rAjAnuM ane rAjyanuM dhana rAja-hakUmata srI. [jue 'rAjara' + haMmata.'] jue 'rAjya-hakamata.' 2ja-haka(-4) puM. [saM. Ana(n )+ ja 'ha (-ka).'] rAjAnA adhikAra. (ra) rAja-bhAga [jidda A 'haTha.'] rAjAnI rAja-haDa kuM.,strI. [saM. rAna(n ) + rAja-hatyA strI. [saM.] rAjAnuM khUna rAja-hAruM vi.saM.] rAnA(s ) +jue hatyAruM.'] rAjAnuM khUna karanAra Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjabheMsa 1906 rAja-heMsa (-hasa) puM. [saM.] huMsapakSInI eka zreSTha jAta (lAla cAMca ane pagavALI, 'svAna' rAjahaMsI (-4sI) sI. [saM.] rAjahaMsanI mAdA rAjA puM. [saM.] nAnA moTA deza-bhAga upara rAjaya-sattA bhogavanAra puruSa, vRSa, nRpati, bhrUpa, bhUpati, rAjavI. (2) gaMjIkAnAM pAnAMmAMnA bArAha, (3) zetaraMjanuM mukhya maheruM. (4) (lA.) murkhA-bevakUfa vyakti. [. karavA (...) dIvA olavavA. 7 jevuM (rU.pra.) taddana bhALuM. * bAja (3.pra.) udAra mANasa. 0 mANasa .pra.) s mANasa, lAya (2.ma.) udAra dilanA mANasa. (2) uDhAu mANasa] rAjAI skrI, [ + gu. 'AI' ta.pra.] rAjApaNuM, rAjava rAnagni chuM. saM. rA(n ) + fn] (lA.) rAtanA krodha rAjAjIru jue 'rAja-jIruM.' [rAja.' rAjAnA zrI. sa. rAna(7) + mAngA] rAjAneA hukama rAjadhikRta vi. saM. rA(n ) + aSi ta] rAjAe jene adhikAra sAMpyA heAya tevuM rAjAdhirAja huM, -[sa, rAnam ) + dhirAi] jue 'rAjarAjaparAdha yuM. saM. rAna(n ) + varSa ] rAjAnA gune, rAjane uddezIne kareluM gunAhita karyuM rAna-pATha puM. [saM. jJAna-pATha, samAsa gu.] nATayamAM rAjAnA pAtrane karavAnA abhinaya. [o hevuM (3.pra.) khetA tAvavI. (ra) gAMDapaNa batAvavuM] rAjApurI puM. ['rAjApura' gAma + gu. 'I' ta.pra.] e nAmaneA eka kalamI (athANAM mATene) AMbA ane enI kerI rAjabhiyAga puM. [sa. rAna(n ) + mi-thoLa] rAnae prajA pAsethI koI kAma aLajabarIthI karAvavuM e rAjA-mahArAjA chuM., ba.. [4'rAjA' + 'mahArAjA'bannenA gu, nI rIte samAsa.] sAmAnya ane meTA rAjAe, badhAM rajavADAM rA-vAda puM. [ saM., paNa gu. samAsa] rAjA ja zAsaka hAvA joiye evA mata-siddhAMta, 'mAnA rAjezvara puM. saM. ratnAna)+zvara] jae'rAjarAja,' rAsa vi. aM. 'rAjarsa'nAM zephilDa (jarmanI)nA kArakhAnAmAM banatAM hoI cappu astrA vagere] rAjarsa kuAM.nuM (cappu) rAjavAdI vi. saM., pu.] rAjAvAdamAM mAnanAruM rAna(-4)-zAlI strI. [x 'rAjA(-4) + zAhI.'] sarva- rAjeMdra (rAjendra) puM. [saM. rAga(n ) + phdra] jue 'rAja zao.' sattAdhArI rAA hAya evI zAsana-paddhati, rAjA-vAda, meAnAkI' (ma.ra.) rAmaya chuM. [sa. rA(n ) + mANa] rAjAne Azare rAjA-sattA strI. [4 'rAjA' + saM; saM. mAMrAjJa-sattA] jae 'rAjasattA'-'meAnArkA' (na. lA.) rAkSasana na. saM. rAkhAna ) + Asana] rAjAnI beThaka, rAjagAdI, rAja-siMhAsana nizAnI rAjAjI na. aLavInA kaMdanA eka prakAra rAnaMa (rAjA) puM. [saM. o(n ) + ] rAjA nAmanI [bhAga.' rAjavaMza (rArjaza) puM. [saM. ratna(n ) + maM] jae 'rAjarAji(-v.) strI. [sa,] harALa, paMkti, ALa rAjita vi. [saM.] ze|bhI UTheluM, alaMkRta, zAlita rAjimatI zrI. [saM.] jena dharmanA bAvIsamA tIrthaMkara minAthanI vAgdattA ane samudragupta yAdavanI putrI (je 2Ajya nAmanAthanA vairAgye enI ziSyA banI), rAjala. (saMjJA.) rAjiyA puM. [saM. raIS[ + gu. 'iyuM' ta,pra.] rAjA. (padmamAM.) (ra) (rAjAnI pAchaLa gavAtuM) zAkagAna-marasiyA. (pachI vIrapuruSanA mRtyue) rAjIva juo rAji.' rAjIOM vi. [ara.] khuza, prasanna. (ra) saha-mata. [. karavuM (3.pra.) khuza karavuM. . thavuM (rU.pra.) prasanna thavuM. . rAjI, 0 raLiyAta (rU.pra.) khUba rAjI, nAreka (ma.) khUba rAjI-khuzI kri.vi. [ara. + ja khuzI,' samAnArthInA dilhava.] prasanna, khuza. (ra) strI, prasannatA (3) heAMza, rA] umaMga _2010_04 rAjIkhuzo-thI kri.vi. [ + gu. 'thI' pAM, vi.nA arthA anuga] prasannatApUrvaka, kAInA khANa vInA khuzIthI rAja-nAmuM na. [ara. + phA. nAmah] khuzIthI kaI vAta pAchI kheMcavAnuM lakhANa (tAkarI jhadhaDA vagere paNa), 'rejhignezana.' [. ApavuM (rU.pra.) nAkarImAMthI Apa-meLe mukta thavA lakhavuM. (2) phariyAda pAchI kheMcavA lakhavuM] rAjI-pe puM. [ara. + gu. '|'ta.pra.] prasannatA, khurzI rAjI-rajAmaM(-1)dI (ma(-q)ndI) srI, [ara. dvArA phA.-rAjIriAmantrI''] rAjIkhuzI. (dastAvejamAM A zabda lakhAtA) rAjIva na. [saM.] kamaLanuM puSpa [nayana rAchA-lecana vi. [saM.] kamaLanA jevAM netravALuM, kamaLarAjuka chuM. [pAli.] nAnA rAjA. (2) rAjyanA eka AdharAjeza paM. [saM. rAna(7) + $] jaeka 'rAja-rAja' rAjeza(su)rI vi. [saM. rya zrI, arvA, tadalava], rAjezrI vi. [saM [C-zrI] rAjyane zAlA rUpa. (gRhasthane rAjyamAnya-rAjyazrI' lakhavAnA rivAja hatA = 'rAjamAna rAjeza(sa)rI'=rA.2A) rAtre puM. [saM. rAnA + gu. 'e' ta.pra., gAmaDAmAM] gAmaDAmAM puruSanuM eka nAma. (saMjJA.) [lAyaka rAocita vi. [saM. rAba(s ) + vitta] rAjAne ceAgya, rAjAne rAjotthAna na. [saM. rAna(n ) + ravAna] rAjyanA bagIcA rAnepacAra huM. [saM. rAna(1) + u-vAra] rAjAne zAze e prakAranuM arcana. (2) rajavADI sAravAra rAnepajIvI vi. saM. rana(n ) + 3vaLIthI puM.], jyaM vi. [ + 75-nIccha] jenA bharaNapeASaNanA AdhAra rAjA para hAca tevuM seivA karanAra, rAja-sevaka rAtrepasevI vi. saM. rAna(n ) + sevI, puM.] rAjAnI rAjoyuM., na. zaDhAruM, rAma-pAtra rAjJI zrI, [saM.] ANI. (2) sUrya-patnI, rannAde rANI-pada na. [saM.] rANInA dara jo rAjya na. [saM.] te te rAjAnI diamonds te te prajAsattAkanI hadanA Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjyakatA 1947 rAjya-vahIvaTa pradeza, "sTa(0)." (2) (lA) sattA, adhikAra, calaNa, rAjyanA saMbaMdhanI kAryapraNAlI, "sTeTsamenazipa', sarakAra, gavarmenTa poliTikasa' (na. lA.) rAjya-kartA vi. [46] rAjaya karanAra, zAsaka rAjyanIti-jJa, nipuNa, 59, pAraMgata, vizArada vi. rAya-kaLI vi, [saM.] rAjya karanAra strI, zAsaka strI [saM] rAjyanItinuM prabaLa jJAna dharAvanAra, "poliTirAya-kArabhAra chuM. [+saM. e "kArabhAra."], ziyana' (na. lA.) ['poliTi sa" rAya-kArebAra . [ + ja " kAbAra.] jae "rAja- rAjyanIta-zAstra na. [] rAjaya calAvavAne lagatuM zAstra, kArabhAra-gavarmenTa eNDaminisTrezana' rAjya-paddhati strI. [saM.] rAjaya calAvavAnI nIti-rIti rAjayakArya-zakti strI. [saM.] rAjakArabhAra karavAnuM baLa rAjya-parivartana na. [saM.] rAjyanA zAsanataMtranI UthalarAjya-kAla(-La) . [saM.] 2AjA ke zAsakane rAya karavAne pAthala, rephayuzana' (bha. sU). gALo, "reina" (ha.ga.za.) [zakti ke kuzaLatA rAjyapariSada strI. [+ saM. variSa6] jae "rAjayasabhA." rAya-kuneha sI. [+ja kuneha.'] rAjaya calAvavAnI rAjya-pAla puM. [saM.] rASTranAM peTA 2Ajeno te te baMdhArarAjya-koza'-1) puM [saM] 2Ajyano khajAno NIya vaDe, "gavarnara' ['poliTikasa' (ja. sa.) rAjyazA(-SA)dhipati chuM. [+ saM. maNi-afa] rAjayanA rAjya-prakaraNa na. [saM.] 2Ajyane lagato te te viSaya, khajAnAno maMtrI, "kAInasa minisTara' rAjya-prakaraNa vi (se, muM.] 2 jya-prakaraNane lagatuM rAjya-kauzala(-95) na. [4] e "rAjya-kuneha.' rAjya-praNAlI sI. [sa.] jeo "rAjya-paddhati.' rAjya-kAMti (kAti) . (saM.] rAjyamAMnI sattAkIya rAjya-pramukha kuM. siM] rAjaya ke rASTrane prathama kakSAno uthala-pAthala, reDayuzana' (ke.ha.), "pa" niyAmaka adhikArI [bhaMDaLa, "sTeiTa-kanDa' rAjya-kharaca, rAjya-kharca puM, na. [ saM. + juo, "kha '] rAjya-8 (ka) na. [. + ja "kaMDa."] rAjyanuM nANarAjya calAvavAmAM thato nANAMno vyaya rAjaya-baMdhAraNa (bandhAraNa) na. [+ja e "baMdhAraNa.] rAjaya-gAdI sI. [+ja gAdI. ] zAsakIya sattA-sthAna rAjyataMtra calAvavAnAM dhArAdhoraNa, saMvidhAna, kaeNsTirAjya-caka na. siM.] juo rAjyataMtra.' Tazana' cAhanA 2 -jya puM. [4] rAjya hAtha karavAnI kriyA rAjya-bhakta vi., . [saM] potAnA rAjyane vaLagIne rAjaya-taMtra (-tatra) na. [saM.] prajA ane rAjayane sukha-zAMti rAjya-bhakti strI, siM.] pitAnAM rAjyone vaLagI rahevAnI A rItanI rAjyazAsana-paddhati, zAsakIya 2AjayabaMdhAraNa, laganI [rAyelI bhASA, e "rAja-bhASA.' kesTiyuzana' (ka.mA.). (2) rAjyanIti, poliTikasa' rAjya-bhASA strI. [saM.] rAjyane vahIvaTa karavA mATe svIkA(je.hi, A.bA.) [ liTikasa' (A.bA.) rAjya-braNa vi. [.] rAjya uparathI uThADI mukAyeluM. (2) rAjyataMtra-zAstra (tatra-) [saM.] rAjyataMtrane lagatI vidyA, * koI gunAne mATe rAjyamAMthI dezanikAla karavAmAM AvyuM rAjayamaMtrAdhikArI -tatrAdhi-) vi. [+ saM. mArI, .], hoya tevuM hiya tevuM, "kaeNsTiyuzanala' rAjyataMtrI (-tannI) vi. [se, muM. rAjyataMtrane javAbadAra rAjya-mAnya vi. [saM.] rAjyanA baMdhAraNe jene mAnya rAkhyuM mukhya amaladAra ke maMtrI, "eDaminisTreTara' rAya-muka strI. [3] rAjacane sikko ke nizAna, "aTa rAjya-daMDa (-daDa) chuM. [saM.] rAjya taraphathI gunegArane kara- elema, "sTeiTa sila' siAcavavAnuM kArya vAmAM AvatI sana rAjya-rakSaNa na., rAjya-rakSA sUkI [4]rAjayane zatruothI rAjyadAtA chuM [.] rAjya meLavI kabaje sepI ApanAra rAjya-ratana vi. vi. [sa, na.] rAyane zobhA ApanAra rAjaya-droha . [saM.] pitAnA rAjyanuM bUruM karavuM e, (gAyakavADa sarakAra taraphathI pUrve apAto eka IlakAba) rAjya-rasika vi si.] rAjyanA saMcAlananI bAbatamAM rasa rAjyoha vi. [se, muM.] rAjya-droha karanAra rAjya-dhurA vi. [saM.] rAjya calAvavAnI javAbadArI rAjya-riddhi sI. [+saM. 8, a. tabha] rAjyanI rAjaya-dhorImArga kuM. [saM. + juo "dherI + saM] dezamAMne samRddhi, rAjyanI jAherajalAlI te te jAhera rAjamArga, "sTe(cha)Ta hAive' rAjya-zraNa na. siM, saMdhi vinA] rAjayanuM prajA pAsenuM rAjya-naya paM. siM] mutsaddIgIrI, "DiplomasI' (e. ja.). leNuM. (2) eka rAjyanuM bIjA rAjya pAsenuM leNuM sTeTsamenazipa' (go.mA.) rAjya-lakSamI jI. [4] e " rAjya-riddhi.' rAjya-nANA-taMtra (tatra) na. [saM. + ja "nANuM + saM.] rAjya-lubdha vi. [saM.] pArakuM rAjya meLavavAnI lAlasAsarakArI hisAbo khAtuM, (2) rAjayanAM nANAMnI vyavasthA, vALuM riyalolupatA "pablika phAinAsa" rAjya-leja puM. [saM] pArakuM rAjya pacAvI pADavAnI vRtti, rAjya-niyama-jJa vi) siM.] rAjyanA kAyadAnuM jJAna dharAva- rAjya-lolupa vi. [saM.] "rAjya para cITakI rahenAruM nAra, "berisTara (ma. sU) rAjya-lepatA strI. [sa.] ziyalolupa hovApaNuM rAjya-niSThA jI. [saM.] rAjya paratve vaphAdArI rAjya-vahIvaTa (veHvaTa) muM. [e "vahIvaTa.] rAjyarAjayanIti zrI. [saM.) AMtarika temaja videzo sAthenA kArobAra, sarakArI taMtra, gavarmenTa eDaminisTrezana" lenAra 2010_04 Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2Anya vahIvaTadAra 1988 rADiyuM rAjya-vahIvaTadAra (vaTadAra) vi. [+ phA. pratyaya] rAjyAdhikAra paM. [+saM. maNi-T] juo "rAjyasattA. rAjayane kArobAra karanAra rAjyAdhikArI vi., pR. [ 5] rAjyane te te amaladAra rAjya-vAra kri. vi. [saM. + jue "vAra.'] te te rAjyanA rAjyAdhipa chuM. [+ sa. adhi5] juo "rAjA." kramathI, "sTeITa-vA ' rAjyAbhiSikta vi. [+ sa. ami-viva8] rAjyanI gAya rAjyaviplava chuM. [saM.] rAjyamAM thayelI bhAre uthala- upara jene abhiSeka thayo hoya tevuM, rAyA ? pAthala, "revelyuzana' (na. la.) [pradeza, "ToreTarI" rAjyAbhiSeka puM. [ + saM. ma-] rAjaya-gAdI upara rAjya-vistAra vi. [saM.] rAjayanI sImAne 5Ta, mulaka, vidhipUrvaka besavAnI kriyA, "esezana" (ha, ga, zA.), rAjayavi(-2)bhava che. [saM.1 ja e "rAjaya-riddhi.' koranezana" (ha. ga. zA.) rAya-verA vi. [saM, ] jue "rAjanItijJa-sTeiTa- rAjyArUDha vi. [+saM. mara] jue "jyAbhiSita." mena' (na. lA.) rAjyArohaNa na. [+ saM. mA-ro] jae "rAjayAbhiSeka rAjya-vaibhava ja e " rAjya-vibhava." rAjyAzrama puM. [+ saM. zrama] rAjamahela rAjya-vyavasthA bI. [saM] rAjyataMtranI goThavaNa, zAsakIya rAjyAzraya pR. [ + saM. mA-zra] rAjyane AdhAra, rAme rAjya-vyavahAra puM. (saM.) rAjyanuM AMtarika temaja videza taraphathI maLatI chavAI, bAunTI' sAthenuM kAmakAja, 'misI' (e.ka.) rAjyasana na. [+ saM. mAra] rAjagAdI, rAjapATa rAjya-vyApI vi. siM5] te te samagra rAjyamAM prasarI rAjyAMga (rAjya) na. [+ saM. ma] rAjya calAvavAmAM raheluM, "sTeITa-vAIjha' upayogI che te amaladAra ane te te anya sevaka rAjayazAsaka vi. [saM.] rAjyataMtra calAvanAra rAjetara vi. [, sq + tara] te te rAjya sivAyanuM rAjaya-zAsana na. [4] ja e "rAjya-vahIvaTa.' bIja (rAya), videzI, "phorIna' rAjaya-zAsita vi. [saM. rAjyanA sImA-pradezanI bahAranA rAjyeSaNa strI, [ + saM. ghaNA, sAdhathI] rAjya meLavahoya tevA pradeza ke saMsthAna upara zAsana ka2vAmAM vAnI icchA [3nara] rAjanI AbAdI AvatuM hoya tevuM (e pradeza ke saMsthAna = "kAuna kalAnI' rAjatkarSa muM, [+ saM. sAthe i], rAjayennati strI. [se. himA.bhA.) [(A. bA.) rajha 5. phi.] gupta vAta, marma, 2hasya, bheda. rAjyazAstra na. [4] rAjya saMbaMdhI vidyA, "peliTikasa' rATaNa (-zya) strI. jhadhaDAnuM gharameLe samAdhAna, kariyAnI rAjyazAsaka-ciMtaka (citaka) vi. [4] rAjyanIti' paraspara patAvaTa vicAra karanAra, pAliTiziyana' (ma. ha.) rATho !, [ja e "rAThoDa,'-lAdhava ja "rATheDa.' (padhamAM) rAjyazAstrI vi. [sa, muM. rAjyazAstranuM jJAna dharAvanAra, rAhe . [saM. rAva arthahIna zabda kaI dezI zabdapoliTiziyana' mAMthI saM.mAM ume karyo che. "su' + " ramAM je "24" tene rAjyo chuM. [saM] rAjyabharamAM pALavAmAM AvatI vikAsa] rAjapUtone eka ja vaMza ane ene puruSa | dilagIrI, "sTeiTa meniMga' ['rAjezarI.' (saMjJA.) (2) (lA.) vi. daDha, majabUta [da, majabUta rAjya-zrI sva. [saM] ja "rAjya-ddhi'. (2) jae rADI vi. [+gu. 'I' ta. pra.] rAThoDane lagatuM. (2) (bhA.) rAjya-sattA strI. siM] rAjyane adhikAra ke amala rAka (-Daya) strI. . Ti, ja, gu. raDhi) bama, avAja, rAjyasabhA strI. [saM] jae "rAja-sabhA.' (2) jhaghaDe, kajiye. (3) (lA.) phariyAda. [ [ UThavI rAjya-saMgha (sa) . [sa.] nAnAM nAnAM rAjyonuM samavAyI (rU.5) phariyAda thavI. * karavI (rU.pra.) haTha karavI. * taMtra, pheDarezana' karanArI vyavasthA jagADavI (rU.pra.) jana jhaghaDe Ubhe karavo. 0 ( nAMkharAjya-saMghaTanA (nsaTanA strI. [saM.] rAjyane ekAtmaka vI (rU.pra.) buma pADavI, cIsa pADavI. (2) phariyAda rAjya-sAkSI vi [, .] jene mAphInI khAtarI karavI. 05vI (rU.pra.) phariyAda uThavI. * paTAvavI ApavAmAM AvI hoya tevuM sAhedI, "pravara' (.pra.) herAna karavuM, 0 pAravI (rU.pra.) avAja karaje, rAjyasUtra na. [saM.] rAjyanI lagAma cIsa nAkhavI. 0.phATavI (u.pra.) -no bhaya lAgavo, . rAjya sevaka vi. [saM.) sarakArI nokara, pablika sarvanTa," bolAvavI (ra.a.) hAhAkAra mace ema karavuM. 0 maTADavI gavarmenTa sarvanTa (rU.pra.) jhaghaDo zAMta kare. 0 vadhAravI (rU.pra) jhaghaDAmAM rAjyasevA sI. [saM.] sarakArI nokarI, "pablika sarvisa, vadhu umero karo] [UMce avAje bUma-barADA rAjaya-staMbha (-stakSa) chuM. [saM.] rAjyane AdhArarUpa vyakti rAThArA (-DArADa) strI. [ja rADa'-dvirbhAva.] mAbama, rAjya-svAminI vi, sI. [saM.] sattAdhArI strI rATAM-rariyAM na ba.. jio "rADa,"-ddhi bhaM] herane khAtAM rAjya-humata sI. siM. + juo hikamata.'] rAjyane vadhelA sAMThA ane mULiyAM, ogaTha. adhikAra, rAjyanI sattA rAhiyAM na.,ba. va. jae "rAMDuM) gu. "iyuM' ta,pra] vAI rAjyahita na. siM] rAjyanuM bhaluM gayA pachI khetaramAM bacelA khAMpA rAvyAtmaka vi. [+ e. Ara + ] rAjyanA rUpamAM sahiyuM vi. [+ gu. "iyuM te.pra.] bUma pADavAnI TevavALuM." raheluM. (2) rAjyane lagatuM (2) jhaghaDAnera, kajiyAkhora 2010_04 Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rADuM 1909 2tanerI rADuM na. mela vaDhAI jatAM khetaramAM paDele te te vATelo kADhavI (u.pra. duHkhamAM rAtri pasAra karavI. 05 (.pra.) ' sAMThA. (2) baru. (3) bANa. (4) kaDiyAnuM eka ojAra rAta zarU thavI. dahAhAnI.khabara na hovI (-dADAnI-) 2 DuM. juvAra bAjarAne sAMTho. (2) kapAsanA pAnane vyavahAranI koI samajha na hovI. dahADe eka karatAM eka roga (-dADa) (rU.pra) khUba mahenata karavI, satata kAma karavuM. DerA (-9) strI. juo "rADArADa.' 0nI kamANI (u.pra.) vezyAvRttinI kamAI, ne rAja rADha(4) sI. zeraDInAM sUkAM pAna. (su) [(saMjJA) (rU.pra) ghuvaDa. (2) cira. (3) divase UMdhe ne rAte rAha* chuM. e nAmano baMgALamAMno eka prAcIna deza-bhAga. jaganAra. 0 mAthe levI (3.pra.) rAte jAgIne kAma karavuM. rANa (-zya) sI. [sI., caro.] 2AyaNanuM jhADa. (2) 2 0 rAkhavuM (u.pra.) ThAra mAravuM. 0 thaIne bhAgavuM, levI yaNanuM phaLa. [0 jeTalo ( pra.) kAcuM kahuM anAja. rAtI- (rU.pra) corIchUpIthI nAsI javuM] rANu jevuM (rAmya) (u.pra.) ekadama taMdurasta] [sUkAM phaLa rAta che. [2.pra. uttama vALaMda, nAI (vALaMda jJAtinA rANu-kAkaDI (rAya) a. [+Ao "kekaDI."] rANanAM vALaMdanuM mAnArthe saMbodhana) (2) ThAkarAonI eka aTaka rANapara (rAya) 5. [+ja e "pAro.] rANanAM phaLanA rAta-jaguM (rAtya-) vi. [+ja jAgavuM' + gu, 'u' AkArane lakhoLa maNako. (jemake "rANa-pArAnI mALA') ka. pra.] rAte ujAgara karanAruM rANa-mAla(LA) (rAya) strI, la saM.] rANapArAnI kaMThanI rAta na. [ja e "rAtuM' kAra.] e nAmanuM eka 2AtA senAnI kaMThI [(dAnata na hovAthI) pAnanuM dhAsa. (2) ja e "rAtaDAM.' rANATANuM . ba.va. kAma karavAmAM vilaMba karo e rAta' (-Daya) strI. jio "rAtuM' dvArA] ratAza, lAlAza, rANAMNa na., ba. va. jae "rANA-TANA.' (2) (lA.) rAtI juvAra, (3) tAMbAne ja pasA, rANI strI, [saM. ra[i>prA. foLamAM, rALamAM] rAjAnI kAvaDiyuM. (4) zeraDI upara phaMgIne eka roga pAnI, rAja-patnI. (2) rAja kartA strI. (3) gaMjI- rAtalI strI. jio 'rAtI" dvArA + gu. "la" svArthe kAnuM te te raMDInuM pAnuM. (4) madhamAkhI udhaI vagere ta.pra., savAbhAvika rAtalaDI....] e "rAtalaDI.' (padyama) jaMtuomAMnI mukhya mAkhI ke UdhaI [ khaTamala (ra.a.) rAMta na., ba. 1. jio "zad' dvAra.] meMdAnA leTanI sALa. ne sALA (u.pra.) makhe, kamaakkala, bevakUpha] kharakhaDI pUrI, suMvALI, TheThiyA TaNI-jAI zrI. [+ja "jAyuM' + gu. "I' strI pratyaya.) rAta(to)diyuM na. jio rAtaDuM' + gu. IyuM" ta..] juo rANInI kuMvarI, rAjakumArI rAtaDa1)." (2) gAjara, (3) anAjanA choDano eka rANI-jAyuM vi. [+ ja e "jAyuM.'] rANInuM saMtAna rega. (4) eka jAtano tAva, "skaleTa phIrava' rANI-jaya vi. puM. [+ ja "jAyuM.'] rANIne putra, rAtariyA uM. [ja e "rAtaDiyuM.'] rAtI javAra. (2) rAtA rAjakumAra raMgane eka pathara. (3) caTaNI athANAM vagere rAkhavArANI-jI na ba.va. [+ mAtA "jI'] juo 'rANI sAheba, nuM lAkaDAnuM vAsaNa, kaTho. (4) kAvaDiyuM, paise. (5) rANa5 (ya) sI. jae rAjIpo.' zeraDImAM thato eka roga, (6) rAtAM kapaDAMvALe bA. raNu-mage vi, puM. [+ e "mAgavuM' + gu. "e" ka..] [ re (rU.pra.) saf ] mAtra rANI pAse ja mAganAra bhATa-cAraNa rAta-DI (rAya) ratI. jio "rA'gu. 'DI' vA rANI-vAsa chuM. [+saM] aMtaHpura, janAne ta.pra.] rAtri, nizA (padyamAM) rANI-sarakAra strI. [ + e "sarakAra.'] rAjyakartA zrI rAtaDI vi., sI. jio "rAtaDuM' + gu." "I' prIpratyaya.] rANI sAheba na, ba, 1 [ + ja e "sAheba.'] (mAnArthe) lAla raMganI javAra, (2) lAla retIvALI jamIna rANI, rANajI rAta vi jio "tuM' + gu. ha' svArthe ta>> ] 2AtA raNuM vi. [saM. nA vikAsamAM svIkArAyelo, saM. raMganuM. (2) na. rAtA raMganuM eka dhAsa rALa >prA. zALaa] (lA.) gUma thaI gayeluM, khovAyeluM. rAta paM. jio "rAtaDuM.) zeraDIne jaMgI besavAno eka [ karavuM (rU.pra.) (8) bujhAya. (dIvo "rANe karavo.) rega, zADiye 0dhaba (rU.pra) tadana AMdhaLuM]. rAta-dahADe (rA-dADa) na, ba.va. jae "rAta + PNe puM. [ja "rANuM.'] khaMDiye rAjA, maMDalIka, maMDale- "dahADe."], rAtadina (rAya), rAta-divasa (rAya) na., zvara. (2) rAjapUtonI eka avaTaMka ane enA puruSa. ba.va. [+ saM] rAtri ane divasa. (2) ji.vi. aharniza, (saMjJA) (3) golArANo. saMjJA). [rAtane rANe (3.pra) nizadina liAlAza ghuva8. (2) ce2] [rANo." rAta5 (B) sI, jio 'rAtuM' + gu. "pa" ta..] ratAza, -jI 5., ba. va. [ + e "cha" mAnA1 ja e ta5 jI. [pha rataba ] jue rAta." rANu puM, ba. va. [ja "raNa"-dibhava.] badhA ja rAta-pALI (rAya) sI [o "rAta" + "pALI."] vAtane rAjA, tamAma rAjAe rAte paNa kAma karavAne vAra (tya) stra. si satra > d] rAtri, nizA. rAta-pherI (rAtya-jio rAta' + pherI.'] rAtanA [0 upara rAta (-upara rAya) (rU.pra.) duHkhanI paraMparA samaye kAma karavA nIkaLavuM e 2010_04 Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2AtamAM 1910 rAdhAvalabhI rAtaba kI. [ara. tiba, hA, rAta ] veDA hAthI rAte-rAta (rAya) ji.vi. [jao rAta-diva.], vagerene apAtI caMdrI, rAtapa. (2) eka dhAsacAre, gadaba, rAtevAI ( rAvAI)ki.vi.[jarAta' dvArA]rAte ane 24. (3) dararoja maLatuM maLyuM. (4) lavAjama, vetana rAte (divasa thayA pahelAM ja), e rAtaba-khera vi. ki.] nivRtti vitana khAnAra, "penzanara." rAtri(-trI) sro, siM] rAta, nizA (2) rojamadAra rAtri-kAla(-La) . [saM. rAtrine samaya. (2) rAtrinA rAta-bhara (rAya-bharatha) .vi. [jao "zata + "bharavuM.]. samaya gALo [ [., pR) ghuvaDa AkhI rAta daramyAna, rAtane badhe samaya. rAtricara vi. [saM.] rAte pharanAra. (2) puM, cora. (3) na. rAta(te)ma ja "rAtaba.' rAtricaryA strI. [saMge rAte karavAnI kriyA. (2)rAtanI rena rAtaraDa chuM. (juo "tuM' dvArA.] juvAranA sAMThA rAtA rAtri-jazuM vi. [+ja jAgavuM' + 'uM' ka. pra.] juo thaI javAno roga [ghuvaDa pakSI "rAta-jazuM." [(2) ki.vi. rAta-dahADe rAta-rAjA (rAya) puM, na, jie "rAta" + "rAjA.'] rAtri-dina, rAtri-divasa na. ba.va. si.1 rAtarANI (ratya-) strI, jio "zata'+ "rANI.' rAta- rAtri-pravRtti bI. [saM.] jue "rAtri-carcA(2).' rUpI rANuM. (2) (lA.) rAte ja sugaMdha ApatAM kula- rAtri-jana na. [sa.) sUryAsta pachI jamavuM e vALo choDa miDAM-vahelAM rAtri-mAna na. [saM] rAtrinA samayanuM mApa ke pramANa, rAta-reDhA (rAtya-) kri. vi. jio 'rAta" + "reTuM.'] rAte sUryAstathI vaLatA sUryodaya sudhInA gALAnuM mApa rAta9 sI. jio phAtaDI2 + ga. laTa mAyaNa.rAtri. * "la" mayaga.] rAtri. rAtri-vAsa chuM. [saM.] tavA ki.lAsa , r: (5ghamAM) sikkariyuM, ratALu rAtri-vikAsI vi. siMj.rAte khIlanAruM (55). rataluM na. jio "tuM" + gu.' la" svArthe ta. pra.] rAtuM rAtri-virAma chuM. saM.] rAta pUrI thavI e. (2) rAtrie rAta-lagA (rAtya-), rAta-varata (rAtya-varatya) kri. vi. kAma thaMbhAvavuM e. (3) rAtavAso ["nAITala jie "rAta' dvAra.] rAtane samaye rAtrizAlA(-LA) samI, si.] rAte cAlatI nizALa, rAta-vAsI vi. jio "ta"+ "vAsI.'] AgalI rAte ravi-bhASaNa na. [saM.] rAte karavAmAM AvatI vAta-cIta khAtAM baceluM, vAsI rAtre kri.vi. [saM. rAtri, a. tadabhava + gu, "e" sA.li, rAta-vAse chuM. (rAtya) kuM. [ja "rAta" + "vAse.'] ghara pra.] rAtane samaye, rAte sivAya bIje sthaLe rAtribhara rahevuM e rAcaMdha (rAya-dhavi. [+sa. aSa] ratAMdhaLuM rAta a. ji. jio "rAta' nA. dhA] (sakrI-puruSe rAyaMdhatA ( rAdha) . [4] ratAMdhaLApaNuM sAthe) tri gALavI rAcyAgama [+ saM. manama, saMdhithI] rAta paDavI e, rAta rAta a. ki. jio "rA'-nA. dhA] rAtuM raMgAI javuM zarU thavI e - rAte UjavAte tahevAra rAtivAra muM. chelo dAva lenAra chokare rAyutsava muM. [+sa, varasava, saMdhithI] rAtane eva, rAtAjagoviyuM. [saM vi>. tamA+juo 'AgavuM rAthaLa ) sI. eAkhA pAse thatI mAchalInI eka jAta, + gu. "e" ka.ka.] (lA.) divAsAnA divase jAgaraNa pachI rApA sI. [saM.1 paurANika mAnyatA pramANe vRSabhAnuM vahune sAsariyAM taraphathI apAto kamakho tema sukhaDI gopanI kanyA ane bAla kRSNanI preyasI, rAdhikA. rAtI-jAga si triA > samAja "jAga."] (saMjJA.) (2) (lA.) asthira magajanI strI. rUipALI jAgaraNa - rAdhA (rU.pra.) khuba suMdara strI. (3) nakharALI strI. (4) rAtuM vi [. rata > prA. raoNma-] lAla raMganuM. (2) kurUpa strI (kaTAkSamAM)] Asakta, rata. [rAtI karavI, rAtI karI nA(-nAMkhavI rAdhA-kAMta (-kAnta) chuM. [saM] zrIkRSNa (bAlasvarUpa) (.pra.) sakhata saMbhoga karavo. rAtI pAI (rU.pra.) thoDA- rAdhA-kuNa na, ba.va. [sa.) rAdhikA ane bhagavAna mAM thoDuM nANuM. rAtI ra(5)Nu jevuM (zya-) rU.pra) taddana bAla kRSNa taMdurasta. 0dhUma, caTaka,0coLa (-La) (ra.a.) taddana rAdhA-gALI strI. [+ se, narchI] (lA.) jhaghaDe, takarAra lAla. 05ILuM (rU.pra.) sakhata gusse thayeluM. rAte pANIe rAdhA-gAMDuM li. [+ e gAMDuM,'] rAdhAnA jevuM gheluM (zrIrevuM (rU.pra) sakhata raDavuM. rAtuM rAkhavuM (ma:-) (rUma) kRSNanA viraha thatI rAdhAnI sthiti jevuM) anicchAe khuzI batAvavI]. rAdhA-caMpo (co) . [+ja e caMpa.'] camelIne choDa rAtuMtAtuM vi. [+ e "tAtuM.'] khUba ja tapI UTheluM. rAdhA-cha na, ba.va. [+ja e "jI' mAnArthe.) e (2) (lA.) khUba ja gusse thayeluM "rAdhA(1).' rAtuM-mAtuM vi. [+ja e "mAtuM.'] khUba ja mA, haSTapura rAdhA-yaMtra (yansa) na. [saM.] draupadInA svayaMvara vakhate rAtUDI so. akarI-bakarI nAmanI eka ramata 2AjA ,pade masya-dhane lagatI goThavelI yojanA raDuM sTI. jio "rAd + DuM svArthe ta...] rAtA raMganuM rAdhA-ramaNa, rAdhA-vara, rAdhA-valabhIpuM [sa.] jao "rAdhAtema ja "rAtama-rAtaba." kAMta.' rAteDiyuM jue "rataDiyuM." rAdhAvalabhI 9i, pR. [saM. S], bhIya vivuM. [saM] 2010_04 Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAdhAvedha 1911 rAma soLamI sadImAM harivaMza vyAse sthApela dhA-bhAve zrI kAMkhaLAM bALI nAkhavAnI kriyA. (4) e pramANe bALI kRNanI bhakti karavAne e nAmane eka vaiSNava saMpradAya taiyAra karelI jamIna ane emAM pAka. [0 rAMdhavI rAdhA-dha . saM.nIce pANImAM paDatA pratibiMba dvArA (rU.pra) panI thavuM. 0chAse(-ze) sAhu (-spe,-) (3.pra.) mathALe nizAna laI UMdhe mAthe uparanI mAchalI ke anya rAMdhavAmAM kuzaLa, nAM hAlAM phATavA (u.pra.) garIbano nizAna vIMdhavAnuM kArya rejI javI. nuM hAluM (rU.pra.) garIba sthitinuM mANasa. rAdhASTamI sI. [+saM. gaSTanA bhAdaravA sudi AThamanI jeTale (3.pra) nirvAhanuM sAdhana tithi (e divase rAdhAne janma manAya che.) (saMjJA.) rAba vi. [+ gu. "Da" svArthe ta ..] rAbanA jevuM kAMI rAdhA-svAmI pu. siM] jae "rAdhA-kAMta." paNa narama. (2) (lA.) mUrkha, jADI buddhinuM rAdhikA strI. [saM] juo "zadhA(1)." rAba (Da) strI [+ gu. "Da" svArthe ta...] rAbanA rAdhikA-ramaNa muM. [3] juo "rAdhA-kAMta." jevuM mATInuM mANuM, khUba DhIlo pravAhI kAdava rAdhe-kaNa kema, siM. de de + ] "rAdhA-kaNane rAbariyuM vi. [+]. "chayuM ta..] jAo "rAba(1). uddezI saMbaMdhana rAbaDI strI, jio "rAbaDuM' + gu. I" strI pratyaya.] ja rAdheya . [sa.] paurANika mahAbhAratIya mAnyatA pramANe "rAba." katonA rAdhA nAmanI dAsIe-suta-patnIe pALI ucherelo rAkha- vi. [jae "rAba" + gu, "huM ta..] e aMga dezane rAjA thayele putra karNa dAnezvarI. (saMjJA.) rAbaDa.'' (2) na, jao rAbaDa.' (3) rAbaDI rAna' na. [saM. ag>prA. ] jaMgala, vana, vagaDo rAbaDuM na. jio "rAba' dvArA.] mAMdA mANasane apAtuM rana strI. phi.) rAMga, sAthaLa kAMjI jevuM pAtaLuM pravAhI rAnakaTa vijio "rAna" +hiM. "kaTa."] kheDayA vinA rAbAcALa chuM. nAste, haLavuM khAdya UgatuM aDabAu (kaI paNa dhAsa vagere) rAbUta vi. [e. basa majabUta ane puNa zarIravALuM rAna-gAje . [ie "rAna' + "gAMjo.'] (lA.) eka rAbeta chuM. [ara. rAbitaha] nitya-niyama, dhAro, cAla, prakAranA choDa rasama, rIta. [tA mujaba (rU.pra.) niyama pramANe). rAna-jAI vi, sI. [ja e "rAna" + "jayuM' + gu. "I' - rAbhaDuM vi. jio "rANuM' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] bharyA pratyaya] e nAmanI eka vanaspati zarIravALuM, hRSTapuSTa "rAbhaMDuM." rAnaTI vi. jio zAnadvArA.] jaMgalI, vagaDAu, varu. (2) rAE vi. asaMskArI, aNaghaDa, gAmaDiyA prakAranuM. (2) aNa8, akasabI. (3) asabhya, asaMskArI, azikSita rAtre viyuM. [jao 'rANuM] jADe, huda-puSTa mANasa, rAna-tuLasI strI, jie "zana" + 'tuLasI."] tulasInA (2) gAmaDiyo. (3) kheta. (4) govALa choDanA eka jaMgalI prakAra rAma puM. siM] jamadagni RSinA putra parazurAma bhArgava rAnavI-6 vi. [jae "rAna" dvArA.) "rAnI.' (saMjJA). (2) chaThThAkuvaMzI rAjA dazarathanA putra rAmacaMdra. rAnI vi. jio "rA ' + gu. "I' ta.ka.] jaMgalane (saMjJA.) (3) zrIkRSNanA moTA bhAI baLadeva, baLarAma. lagatuM, jaMgalI, vagaDAu (saMjJA.). (4) (lA.) baLa, tAkAta, zakita. (5) prANa, nI-5raja strI. [+saM. nA, arvA tadabhava surata - thAsa, jIva. (6) mAla, mUlyavattA. (7) paramezvara. (8) valasADa vagere jihalAnI vanavAsI vastI ghaDiyA, pADA. (9) "rAmanuM uracAraNa karanAra sAdhu rAjUDe muM. vaDAne eka roga bA, rakhaData ke bhaTakato sAdhu, (10) vAjamAM TakAno rAdiyuM vi. jio "rAna" dvArA "rA' + gu. "IyuM" seLa bhAga (janI rIte). (11) "zreSTha' jevA arthamAM ta...] rakhaDu, jhaLu. (2) (lA.) vyabhicArI, chinALavuM vi tarIke samAsamAM rAma-pAtra' vagere. (12) manahararAte puM. rivAja, rasama, rIta rAma harihararAma mahetAe "rAmAyaNanA anuvAdamAM rApha chuM. [2.prA. ra6] jamIna kArI dIdhaI e jamIna upara prayojela eka apadyAgadya navo aMda, (pa). [ahI hagalA-ghATanuM kareluM ghara, rAphaDe javA (.pra) maraNa pAmavuM. (2) baLa-hIna thaI javuM. rAphara . [+gu. "DasAthe ta...] rAphaDe. (padyamAM) 0 karavuM (rU.pra.) ThArI nAkhavuM, olavavuM. galola rAphaDI strI, jio "rAphaDo' + gu. "I' pratyaya.] nAne (2.pra.) kasaratabAja ane lazka mANasa vagevA(-LiyA) 2AphaDo (2 pra.) saMsArane viveka na jANatuM. (2) nA nAgapuge rAphaDe muM. jio "rApha' + gu. "Du vALe ta pra.] ja bALaka, kAThiyuM (rU.pra.) bhAMgI paDeluM. (2) bhAMgI paDelI "rApha." [phATa (rU.pra) ghaNuM moTI saMkhyAmAM bahAra vastu, 09-rAmaDI (ra.a) jhaghaDe, laDAI, DelI(-LI) AvavuM. [javAno eka roga (rU.pra) kamanasIbI, gAMdhiyuM (rU.pra.) vetA vinAnuM, raphI strI. [8. prA. rAma] sAphaDA - AkArane paga thaI namAluM. (2) ghelachAvALuM. 0caraNa pAmavuM (rU.pra.) maraNa rAba strI che. prA. zA] leTa zekI gaLAza nAkhI kareluM pAmavuM. 7 jANe (3.ka) khabara na hovI. chatALI (rU.) eka garama pAtaLuM paDyuM, kAMjI, DhIluM bharaDavuM (2) rAbaDI rAma uparano prabaLa bhakti-bhAva. 0 thaI javuM, bAlI je karelo zeraDInA rasa. (3) jamIna uparanAM pAMdaDAM javA, 0 ramI javA (rU.pra) maraNa pAmavuM. nAma japavuM 2010_04 Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAma-kapAsa 1912 rAmadAsiyuM (u.pra) maMguM besI rahevuM. (0 nuM nAma devuM (rU pra.) rAma carita,-tra na. siM] rAmacaMdranI jIvana-caryA vAta jatI karavI, 0nAmanI ApavI (u.pra.) maraNatola rAma-caMdra (-candra) pR. [] jae rAma(2).' mAra mAravo. 0nuM rakhavALuM, 0nuM raDuM (rU.pra) rAma-cela 5. [+juo "cele.'] sAdhu, bAvA nirbhaya paristhiti. nuM rAja. (rU.pra.) sukhazAMtivALuM rAma-chaMda (-cha6) zuM siM. rAma , na.] sva manahararAma nizcala sukha. 0nuM rAmAyaNa (rU.pra) nAnI vAtanuM harirAma mahetAe rAmAyaNanA bAlakAMDanA anuvAdamAM moTuM pIMjaNa. 0bANa (rU.pra.) akasIra, saphaLa. 0 prayojelo apadyAgadya prakArano eka baMdha, bleka vasa" Ni) bolavA (rU.pra.) maraNa pAmavuM. 0 bele bhAI rAma (rU.pra.) rAma-jaNI strI. siM. 7na dvArA prA. naLa thaIne devadAsI satyAnAza vaLI javuM. 02mADI devA (u.pra.) mArI prakAranI strI (jenAM mAtA pitAne patto na hoya.) nAkhavuM. 0 ramI javuM (ke javA) (rU.pra.) maraNa pAmavuM. rAma-jana puM. [Ubhe karele saM.] AbhaDavA gayela 0 rAma (rU.pra.) chevaTanI salAma, 0 rAma karavA (ra.a.) mANasa, DAghu vAta javA devI. 0roTalo thA (rU.pra.) bhAMgI paDavuM. rAma-janma kuM. [sa,puM kamAM; na. janma rAmacaMdrajInuM prAkaTaya (2) pataMganA peca lAgavA. 0 lakSmaNanI joDI (ke rAmajanmatsava chuM. [+saM vaNavI rAmajayaMtIne tahevAra belaDI) (u.pra.) hetaprItavALI jeDI. 0vagaranuM, vinAnuM rAma-jayaMtI (-jayantI) strI. [sa.] rAmacaMdrajInA janamane (rU.pra.) zani-hIna. zaraNa thavuM (ke pahAMcavuM) (-pa: cavuM) divasa ane enI ujavaNI. (caitra suda nAmanI tithi.). (2.pra) maraNa pAmavuM. zaraNa pahecAvuM (paMcADavuM) (saMjJA) (rU.pra.) mArI nAkhavuM [uttama jAta rAma-jharUkhe . [+ jue "jharUkhe.'] rAmacaMdrajInuM maMdira * rAma-pAsa 'yuM. [+ ja e "kapAsa."] kapAsanI eka rAmI (-LI) strI. [+ ja e DALI.'] zabavAhinI, rAmakabIra luM. [+ja e "kabIra."] kabIra saMpradAyane ThAThaDI, nanAmI. (2) (lA.) kamanasIbI. [0 vaLavI (3.pra.) eka phAMTe. (saMjJA) [(saMgIta) kamanasIbI zarU thavI] rAmakalI(-LI) strI, bhairava rAganI eka madhura rAgiNI. rAma-Dhola . [+ jue "Dhela.'] benDavAjAMvALAne mATe - rAma-kahANI (-kANI) strI. [+ ja "kahANI.'7 (lA.) Dhola, (2) (lA.) ghaNe ja mANasa vItakanI lAMbI lAMbI vAta. [0 thavI (ra.a.) bhAre rAmaNa (-zya) zrI. [saM. rAmAghaLa, na] (lA) bhAre moTI Apatti AvavI, vItaka vItavAM-0 rahI javI (2) (pra) mukelI, Aphata. [1 thavI (ra.a.) pIDA thavI, 0rIakasmAtamAMthI UgarI javuM. 0rAkhavI (rU.pra.) bahu nA(nAkhavI (ra.a.) ghaNuM duHkha devuM. duHkha devuM. rAmaNa-dIvaDe puMrAmaNa-dI chuM. [ja e 'lAmaNa-dIvo."] rAmakaLI jae "rAma-kalI." lagnAdi prasaMge nIce cADAvALI patarAnI mAMDIne dIvA rAma-kAvya na. siM.] dazaratha-putra rAmacaMdranA jIvanane lagatI rAmaNa-bujhAruM na. [aspaSTa + ja "bujhAruM.'] mATalAM koI paNa nAnI-moTI kavitA goLA vagere upara DhAMkavAnuM mATInuM beDoLa DhAMkaNuM, ramaNarAmanI strI. [saM nAma + Di. "kA' (cha.vi) + "I" bujhAruM pratyaya (lA) bAvAnI bhIkha mAgatI ke bhajana gAtI rAma(-)NuM na jaMbu meTuM (phaLa) te te strI, bhAvaNa, sAdhuDI (tiraskAramAM) [cakara rAma(-1) puM. rAmaNAMnuM jhA, meTAM jaMbunuM jhADa rAmakaMTALuM na. [+"kaMDALuM."] meTuM kaMDALuM, meTuM rAmata (tya) strI. geranI pitAne lAgo udharAvavA yajarAma-kRNu puM, .va. [saM.] bhagavAna rAmacaMdra ane zrIkRNa. mAnane ghera javAnI musApharI (saMjJA). (2) baLarAma ane zrIkRSNa. (saMjJA.). [vanA rAma-taru na. [sa,puM e nAmanuM ema jhADa lArAnuM (2 pra) ghaNuM prAcIna rAma-toI strI, bhAMDe. (2) turiyuM, dheiDuM [jAta rAma-kera chuM. [+ kera' aspaSTa] e nAmano eka choDa rAma-tala puM, ba.va. [ + juo 'tala*."] talanI kALI rAma-keLa (-keya strI. [+ juo keLa.] keLanI eka rAma-tAraka ! [i] "rAma' nAmane pavitra maMtra uttama jAta rAmanArI stra. [4] jenA upara rAma-nAmanI chApa pADI rAma-keLuM na. [juo keLuM.'] rAmakeLanuM keLuM [(saMgIta.) hoya tevuM cAMdInuM ghareNuM rAma-gati strI. [saM] saMgItanI rara mAMnI navamI prati. rAma-tI-te)tara na [ juo tI(te)tara.'] tetara pakSInI rAma-geTIlA [+ja "geTale.] maTe . [0 eka jAta [gaNAte choDa kara (pra.) zatrane daDAnI jema bAMdhI goThImaDAM khava- rAma-tula(-La)nI strI. [saM] tulasInI jAtane eka pavitra DAvatAM laI jave] rAma-davAro chuM. [ + mannAra, na. dvArA hiM] ja e "rAmarAmagarI, rAmakI puM. [sa rama-ife, arvA tadabhava maMdira.' (2) bAvA-sAdhune UtaravAnI dharmazALA savArane eka rAga (narasiMha mahetAne priya hatuM te) rAma-dAsa puM. si] rAmacaMdrajIno bhakta. (2) mahArASTrane (saMgIta.) eka prasiddha saMta. (saMjJA.) rAma-cakkara na. [+ja "cakkara.'], rAma-caka na. [saM] rAmadAsiyuM che, [ + gu. "IyuM" ta.ka.] rAmanA dAsane ja "rAma-kaMDALuM.' (2) (lA) (meTe) roTalo lagatuM (2) (lA) bhikhArI jevuM mANasa. (3) muzkelImAM 2010_04 Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2AmadAsI 1953 2ma-sepArI mukAyeluM mANasa ta.,] bAvaLanI eka jAta [bujhAruM.' rAmadAsI vi. [ + gu. "I' ta...] e "rAmadAsiyuM rAma-bujhAruM na. [ + e "bujhAruM.] juo "rAmaNa (1).' (2) puM. e nAmano eka rAma-saMpradAya, (saMjJA ) rAma-bhakta chuM. [saM.] rAmacaMdrajInI bhakti karanAra puruSa rAma-duvAI zrI. [ + jue "duvAI.'] rAmacaMdrajInA nAmanI rAma-bhakti sI. [saM] rAmacaMdrajIne prabaLa Azaya, rAmaANa zaraNa [bhaktine lagatuM bhajana-kIrtana rAma-dUta ! si.] hanumAna vAnara rAma-bhajana na. [sa.] jae "rAma-bhakti." (2) rAmarAmade, pIra chuM. [samaheta + ja o pIra.'] jodhapuranA rAma-bhadra puM. [saM.ja e "rAma-caMdra.' pradezamAM kiraNa jatAM raNa nA nAmanuM sthAna che tyAM rAma-bharU , re) muM [+ve "bha(-ro,ro).1 ja-melA eka saMta (jene "bhagatane pradAya mAravADa bhagavAna rAmacaMdrajI vizenI 68 zraddhA ane gujarAta saurASTramAM vyApaka che.) (saMjJA.) rAma-maMtra (ma) 5. [3] jue "rAma-tAraka." rAma-dhaNa na. [ + ja dhaNa."] dhaNI vinAnI' rakhaDatI rAma maMdira (madira) na. [sa.] rAmacaMdrajInuM devAlaya gAyanuM chuM rAma-mola ! [ + ja mela.1 jirAyata pAka rAma-dhUna (-nya) strI. [saM. rAma + jue "dhana.'] "rAma' (khetI). nAmane satata ivani, satata "rAma' nAma lIdhA karavuM e rAma-rakSA strI. [saM] jIvane paramAtmAnuM rakSaNa. (2) e rAma-navamI zrI. [saM.ja "rAma-jayaMtI,' (2) (lA.) nAmanuM rAmacaMdrajI'ne lagatuM eka hiMdu stotra DokamAM paheravAne e nAmane eka hAra rAma-raja strI. [saM- rAma-rana na.] madhya pradezanI nadIrAma-nAma na. [saM.] "rAma' e zabda emAMthI maLatI tilaka vagere mATe vaparAtI eka prakArarAmanAmanI strI. [4, rAmanAnI] (lA.) ThAThaDI, nanAmI. nI rAtI mATI [0 ApavI (rU.pra.) sakhata mAra mAro] rAma-rasa puM. (saM.] rAma-bhaktino AnaMda. (2) rAmanI rAmanAmiyuM na. jio "rAma-nAma' + gu. 'iyuM" ta pra.] bhaktinI 28. (3) (lA.) na. luNa, mIThuM jemAM "rAma' nAmanI chApa hoya tevuM eADhavAnuM vastra, rAma- rAma-rAja' na. [saM] rAma G5] jue "rAmarAjya." nAmI. (2) rAmanA akSara kotareluM hoya tevuM keDanuM eka rAma-rAjanA bharavADaNanI kAmaLImAMnI ghaNI TapakInI dhareNuM [pacheDI cAdara vagere, rAmanAmithuM bhAta nItivALuM hatuM tevuM kahayANu-rAjaya rAmanAmI sI. [+ gu. "I' ta...] 'rAmanAmanI chApavALI rAma-rAjya na [.] rAmacaMdrajInA samayamAM nyAya ane rAma-nema (namya) strI. [+ jue "ma.'] jue "rAma- rAmaramiyuM na. [saM rAma rAma +gu. "yuM' ta..] (lA.) navatI'-"rAmajayaMtI.' jadA paDatAM karAtA namasakAra rAma-pagaluM na. [ + juo "pagaluM.'] rAmanA caraNa-cihana- rAmarAmI sI. [saM. rAma-rAma + gu. 'I' ta.pra.] e vALAM cakadAMvALuM gaLAnuM eka ghareNuM "rAmaramiyuM." (2) sAmasAme "rAma rAma' kahevuM e rAma-paMcAyatana (-5cAyatana na, siM.] rAma lakSmaNa rAma-reTI sI. [ + hiM. kALI reTI, mAlapUA. (2) sItA bharata ane zatruna. (saMjJA) sAdhubAvAone apAtuM anna rAma-pAtara na. [ + . patra, a. tadabhava], rAma-pAtra rAma-lavaNa na. [saM.] mIThanI eka jAta na. [3] moTuM zake, ThIba. baTeruM, caNiyuM, rAmeyuM rAma-lIlA zrI. siM] rAmanA jIvananA vividha prasaMga. rAma-pAsA strI. saurASTranI ghoDInI eka UMcI jAta (2) rAma-jIvananA vividha prasaMga nAvya-rapa bhajavanArI rAmapiyAlo chuM. [+ juo picAle.'](lA.) hAthInA kapALa maMDaLI. (3) karatA nAnI nATaka maMDaLI upara baMdhAto kinakhAba ke malamalano TukaDe, rAma-pAle rAma-lIMbu na. [ + juo lIbu."] lIMbunI eka jAta rAma-pIpaLI strI. [ + jue "pIpaLI.'] e nAmanI rAma-vAI zrI. zeraDInI eka jAta eka vanaspati rAma-vATake . [ + ja "vATaka.'] ja "rAma.pAtra." rAmapurI vi. siM rAma-pura + gu. 'I ' ta...] uttara rAma-vivAha !. [saM.] rAmacaMdrajInuM sItA sAthenuM lagna. pradezanA eka nagarane lagatuM (khAsa karI e pradezanA haiyA- (2) evA varNananuM kAvya, (saMjJA) enuM ane capuonuM vizeSaNa) rAma-vINa strI. siM] vINAno eka prakAra rAma-poLa (pentha) strI. [ + jue 'paLa.'] gAma ke rAma-zaraNa na. [saM.] rAmano Azraya, rAma-bhakti nagarane mukhya daravAjo (pUrva kahevAte) [piyAlo.' rAmazAstrI puM. [saM.] (lA) sarakArI karmacArIonAM rAma-pyAle ! [ + juo pyAlo.'] e "rAma- kuphAnI tapAsa karanAra amaladAra, loka-pAla rAma-phala(La) na, si] rAtI chAlanuM jarA kaThaNa kocalA rAmasa (sva) sI okhA pAse maLatI mAchalInI eka jAta vALuM sItAphaLanA ravAdanuM eka phaLa rAmasa chuM, eka jAtano kaLa, cALA rAmaphaLI strI. [ + gu "I' te pra.] rAmaphaLanuM jhATha rAma-sanehI viSe saM. rAma] veNAno rAmapArAma-baTero chuM. [ + hiM] o "rAma-pAtara.' saka eka saMpradAya (mAravADa-gujarAtamAM (saMjJA) [eka jAta rAma-bAvaLa,LiyA . [ + ja "bAvaLa' + gu "yuM' rAma-sepArI strI, na [ + juo 'sepArI.'] sopArInI 2010_04 Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAma nehI 1914 rAyajAdo rAma-nehI vivuM. (saM. muM] jue "rAma-sanehI." vAno dhaMdho rAma-maraNa na, [sa.] rAmanuM nAma satata yAda karavuM e rAmI' puM. (saM. mAradfmana 5, vi, e,va, mAjAmI nuM rAmA sI. [saM.] sI, nArI, vanitA lAghava bAgAyata mALI ane enI eka avaTaMka. (saMjJA.) rAmAnaMda nanTa) chuM. [. rAma + AnanTa] e nAmanA 14 rAmI jI. [saM. rAma dvArA) vidhavAene paheravAnuM eka mI-15 mI sadInA rAmAnuja-saMpradAyanA eka rAma-bhakta vastra [IenuM eka nAma. (saMjJA.) sAMdhu (kabIranA guru). (saMjJA) sahajAnaMda svAmInA e rAmI strI. jio "rAma' + gu. I ' pratyaya.] grAmINa nAmanA guru. (saMjJA). rAmeTho chuM. eka jAtanuM jaMgalI jhADa rAmAnaMdI (-nadI) vi. saM. + gu. "I' te pra] rAmAnaMdanA rAmezvara chuM. (saM. nAna + ] rAmacaMdra jenI sthApanA saMpradAyane lagatuM, rAmAnaMda saMpradAyanuM anuyAyI karI manAya che te dakSiNa bhAratane cheka cheDe Avela rAmAnuja . [saM. rAma + anu-na] rAmacaMdrajInA lakSmaNa mahAdeva (e bAra jyotiliMgomAMnuM eka che.)(saMjJA.). bharata zatrana te te bhAI. (2) balarAmanA nAnA bhAI rAmezvarama na. siM. ramezvarama ] rAmezvara mahAdevanuM dakSiNa kaccha. (3) viziSTAdrata vedAMta siddhAMtanA puraskAraka bhAratane cheDe AveluM tIrthadhAma, (saMjJA.) vaNavI zrIsaMpradAyanA e nAmanA agiyAramI sadInA rAmaiyuM na. siM. zAma dAra] jue "rAma-pAtara." [kAsa eka AcArya. (saMjJA.) rAma paM. siM. rAma dvAra] saMta vinAno pANI kheMcavAne rAmAnuja-saMpradAya (sapradAya) kuM. [saM.] rAmAnuje sthA- rAma ! [saM. rAma dvArA o "zazI.' muMbaImAM gharakAma pele uSNava saMpradAya. (saMjJA.) karanAre ghATane vatanI. (2) (e dvArA pachI gujarAtamAM rAmAnujAcArya puM. [+ saM mA-vA] ja "rAmAnuja(3). paNa) gharakAma karanAra nokara rAmAnuja vi. [+ gu. "I' ta.ka.], -jaya vi. [saM.] rAmA- rAmosIna-zI) 5. [saM. rAma kAra] sahyAdri AsapAsa nujanA saMpradAyane lagatuM, rAmAnuja-saMpradAyanuM anuyAyI rahetI eka vanavAsI kemane puruSa, (saMjJA) (2) (lA.) rAmAnurAga . siM. rAma + ma7-ST] rAmacaMdrajI vizeno paheregIra, zakiyAta. (3) paTAvALA, caparAsI, sipAI (bhakatane) prema. (2) rAmacaMdrajIno bhata upara prema rAya E. [saM. nAnA samAsamAM thayelA nathI prA. rAmAnurAga kuM. saM. rAmA + ma7-] ii uparano prema. rAma dvArA] rAjA. (2) (lA.) saradAra, sAmaMta. (3) vaibhavI (2) ane pati uparano prema mANasa. (4) nAgara tema brahmakSatriya ane kAyasthAnAM rAmAyaNa na ApI. [saM. rAma + avana, saMdhithI, na.] jemAM nAmAne aMte kAMIka mAnArthe: "rAmarAya' jazavaMtarAya" rAmanA janmathI laI vanavAsa ane chelle rAvaNa-vijaya gulAbarAya' vagere. (pachI aneka jJAtiomAM). karI ayodhyA AvyA sudhIno vRttAMta hoya tevuM kArca, rAyara sI. ki.] akkala, samajha, rAI. (2) abhiprAya rAma-carita. (saMjJA.). [0 ukelavuM (3.pra.) vAta vadhArIne rAya-AmaLI, rAya-AMbaLI sI. jie "rAya" + kahevI. 0thavI (u.pra.) jhaghaDe thavo. (2) lAMbI lapa "AmaLI,'-.'] rAyaAMbaLAMnuM jhADa UbhI thavI 0 mAMTavI (rU.pra) vItakakathA kahevI. 0 vAMcavuM -01Aca rAya-AmaLuM rAya-AMbaLuM na., ba.va. [ja "rAya' + (rU.pra) lAMbuM TAyaluM karavuM]. AmaLuM,'-AMbaLuM.'] AMbaLAnI eka jAta rAmAyaNa vi. [+gu. "I' ta...] rAmAyaNane lagatuM. rAyaka puM. jio 'rAya' + gu. Da' svArthe tama] ja (2) rAmAyaNanI kathA kahenAra rAyake." (padhamAM.) rAmA-rAmaDI sI. saM. "rAma-dvibhava. huM ta..I rAyakALa puM. siM. sevavA mULamAM manAya che, hakIkate pratyaya] (lA) mAmUlI jhADe bhAlamAM AvelA "rAyakA' gAmane asala vatanI brAhmaNa]. rAmAvata vivuM. siM. rAmana dvArA + saM. 1putraprA. e nAmanI gujarAtanI eka brAhmaNa jJAti ane ene puruSa. * kutta] rAmAnaMdanI paraMparAne rAmAnaMdI sAdhu ane enI (saMjJA.) [vAsa. (2) bharavADanuM phaLiyuM avaTaMka. (saMjJA.) rAyakA-vADa kuM. [4 "rAyakA' + "vADo.'] rabArIono rAmAvatAra chuM. [saM. rAma + -] rAmacaMdrajInuM jagatamAM rAyake puM. [saM. 2(bana dvArA] (lA) gheTAM bakarAM UMTa vagere avataravuM e. [ nI kathA (2.pra.) nI tenI te vAta] ne pALIne baMdha karanAra rabArI. (2) e bharavADa, rAmAvaLA . ba. va. [saM. ravaravanA sAdaye rAma- (saMjJA.). [eka UMcI jAta vadhu nAma UbhuM karI] rAmacaMdrana caritane mATe pro- rAya-caMpo (-capo) . ja e "rAya" + "caMpa,'1 caMpAnI jAyelA caMdrALA (chaMda). rAya-ja(-jaMga (rAyajaga, rAyaja ) kuM. [saM. rAna-thaza] rAmA-sAmA (sAmA) puM, ba.va. [saM. rAma + juo rAjasUya yajJa. (2) (lA.) mATe koI paNa samAroha sAma] sAmasAmI rAmarAmI karavI e rAya-m6 vi. jio "rAyajAdA,' ane vi, karIne rAmAM-TAmAM na., ba.va. juo umA-sAmA.' [ karavAM lIdheluM che. rajavADAmAM janmeluM. (2) (lA) suMdara, (u.pra.) nakAme samaya bagADavo] manehara, rUpALuM rAzi -gara vi. [pha] vAdya vagADanAra ane gAnAra rAyajAde puM[ja rAya' + 'jA.'] rAjakumAra (2) rAmizaga(-gIrI sahI. [kA. "zamiSNarI.] vA vagADa- soraThanA cUDAsamA rAjapUtone eka peTA-kiMrake ane 2 2010_04 Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2AyAdI 115 2Avata ene puruSa. (saMjJA.). rAvarakuM. [saM. 1>prA. rAmA rAya, hiM-marA. "rAva.] rAyajAdI sI. [+ jue "jAdI.'] rAja kuMvarI. (2) rAya- rAjA (karachanA "rAva' vagerene ilakAba). (2) amIra, jAdA rAjapUta jAtinI A ['rAya." umarAvuM. (3) bhATa cAraNanuM saMbodhana rAyaDe puM. jio "rAya' +]. 'DuM svArthe ta.] juo rAva zrI. phariyAda. (2) cADI ['rAva(3).' rAyaNa (-ya) jue "rANa. rAvajI puM, ba. 1. [e "rAva' + mAnArthe "jI....] e rAyaNa-kAkaDI (rAyaNya-) ja "rANa-jokaDI." rAvajI puM. [ara. rAphijha] ziyA muslimono eka phirake rAyaNa-pAro (rAyaya-) jue "rANa-pAre." ane ene anuyAyI. (saMjJA.) [fkramA, (lA.) nA taMbu rAyaNa-mAlA(-LA) (rAyaNya-) ja "rANa-mAlA." rAva(-DI) sI. [saM. rana-vattA >prA. rAma TTi, 23rAyaNI . jio "raNa".] jAo "rANa (1).' rAvaNa vi. [saM.] buma pADanAruM. (2) puM. rAmAyaNarAyaNuM na ja e "zayaNa" + gu. "uM' svArthe ta.pra mahAbhArata pramANe laMkAno rAmane pratispardhA (pulatyanA rANa(2).' [larArano vAvaTo putra vidhavAne putrI, brAhmaNa rAkSasa rAjA. (saMjJA.) [0 jevuM rAyata' na [ara.] bhAle. (2) bhAlAvALA vAvaTa, (rU.pra.) bihAmaNuM. (2) sUjeluM tame vagere). 0thavuM rAyata* zrI. [ara, riAyata ] pakSa pAta, vaga, vasIlo (u.pra.) moTuM ne bhAre thavuM. nI kANu(zya) -Na (kAH chuM, rAyata sI. [ara. rAhat] e "rAhata.' -hI) (2. pra.) rAvaNanI kathA. 0nI senA (ra.a.) kALAM rAyatI o "itI.' lugaDAMvALA mANase. ne kevA (rU.pra) AsurI prakRtine rAyatuM ja "rAhatuM. 'zI rAyabahAdura (-bA:62) vi. [ja A "rAya" + 'bahAdura."] rAvaNa-citA samI. [saM] satata banyA karatI ce aMgrejI samayane hiMdu gRhasthone apAto eka ilakAba rAvaNanatA puM. [+juo "tADa.'] tADanA jhADane eka rAya-raka (2) puM, ba.va; na., ba.va. jio "rAya' + prakAra [meghanAda saM.] tavaMgara ane garIba [meTA rAjAe, sAmaMta rAvaNa-naMdana (nAdana) kuM. si.] rAvaNane putrachadrajita, rAya-rANu puM, ba.va. jio "rAya' + 'rANe. ] nAnA rAvaNa-mahuM-hyuM,-hyuM) vi. [+jae saM. mai>prA. rAyajAyAna vi. jio "rAya,*-rbhAiva, vraja, 'Ana' ka04, ba, vI.] rAvaNanA mAthAnA AkAranuM ba.1] megalAI samayane sAmaMta rAjA ke moTA gRhasthane rAvaNa-rAja na. [+ saM. 25], - na, [.] rAvaNanI apAte eka prakAba rAjasattA ane ene pradeza. (2) (lA.) adhama rAjarAyelI sI. [o gu.rAyaluM+gu "I' pratyaya.] godaDI rAvaNa-saMdhi (-sadhi) sI. [saM.,yuM.] majabUta meLApa. (2) rAyaluM vi. [ja e "rAya' + "huM .] rAjAne lagatu (lA.) kabUla na karI zakAya tevI zarata rAyaluM na [u.gu] godaDuM, rajAI rAvaNa-hatyA,the chuM. [saM. rAva->prA. dayama-] rAyavara ! si. rAga-vara) uttama rAja (paghamAM.) (2) (lA) bharatharI vagere lokagIta gAnArAone be tArane (lagnagItamAM) vararAjA khUba nAno taMbura [huMpada, ahaMkAra rAya-zita-zI, zi,sa)gaNI a. jio 'rAya" + 'zi- rAvaNAI sI. [+], "AI' ta. pra.] (lA.) abhimAna, (-zI,-rsi, sIMgaNa.'] e nAmano eka choDa rAvaNi puM. [saM.] jue "rAvaNa-naMdana.' rAya-sAheba vi. [ja e "rAya' + "sAheba.'] aMgrejI rAvaNiyuM vi. [sa. rAvaLa + gu. 'IrSa' te.pra.] rAvaNane rAjya vakhate rAvasAheba'thI jarA rItarathI kakSAne apAte lagatuM. (2) rAvaNanA jevuM ciAkIdAra hate te eka IlakAba rAvaNiye puM. [rAvaNa' + gu. "yuM' ta...] gAmano rAya-si(-sI) gaNI o "rAya-gaNuM.' rAvaNa vi. [saM. rAvaLa + gu. "I' ta. pra.] "rAva. rAyasI vi. rAjAne lagatuM rAya-sagaNI e "rAyazimaNa. rAvaNuM na. siM. vaLa>prA. rAvajI -] balAvI lAvI rAyase puM. e nAmane eka rAga. (saMgIta.) bheLuM karavAmAM AvatuM gAmanA agraNIonuM ToLuM. (2) rAyAdhIza . [4 rAya" + saM. yIza] 'rAja nyAtanuM ekaThuM thayuM e, jamAta. [ karavuM (rU.pra.) paMca rAja.' [lakhAya che.) belAvavuM. (2) nyAta ekaThI karavI. (3) darabAre bAreTa rAyuM-tuM vi sArI hAlatamAM hoya tevuM (dastAvejamAM vagerene ekaThA karI kasuMbA-pANI karavAM. 7 jAmavuM (u.pra.) rA-ra. juo "rAja mAna-rAjezvarI"-A TuMke rUpa paMca ekaThuM thavuM. (2) darabAre bolAvelA bAreTa vagerenAM rArA TALA puM, be 1. kAma karavAmAM karAtA dhAMdhiyA, kasuMbA-pANI thavAM. 1 bharAvuM (rU.pra.) darabArane tyAM 2ANA-TANa [nAtA-rIta AgevAnuM ekaThuM thavuM. (2) tephAnI lokonuM ekaThuM thavuM] rArIta (nya) sI, siM jAna-rI]i jJAtino rivAja, rAvaNuM ja "rAmaNuM." rAbaDuM na. eka jAtanuM kariyANuM ravize juo "zamaNo." rAva' puM. [saM.] avAja, bama rAvata muM. [saM. 2 = putra prA. 2-34, 3d] rAjavaMzI sattA 2010_04 Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2AvatA 1916 rASTracina bhAyAta (lA) (2) joDesavAra sainika. (3) gheDAne rakhevALa. rAzi chuM. saM.samUha, jo, kuTi ' (u.go) (2) (4) ghoDA ucheravAno dhaMdho karanArI eka hiMdu jJAti | Dhagalo. (3) bhaMDoLa. (4) sI. [saM. 5.] gaNitano te te ane ene puruSa. (saMjJA) [lAyaka rItabhAta AMkaDo ke rakama. (ga.). (5) pramANa mAMDhavAnI rIta (a.). rAvatA sI. [o "zAva' + saM, ta...] rAjApaNuM, rAjAne (6) AkAzamAMnA krAMtivRttanA bAra sarakhA bhAga(dareka rAvatI strI, halakI dhAtunI 2ja. [ kADhavI (rU.pra.) se- 30 aMza)mAMne tArA-samUha (savA be nakSatrano eka pAyelI thApaNamAMthI corI karavI. (2) khAnagI rIte koInuM bhAga thAya che), jevA ke meSa vRSabha, mithuna karka siMha kanyA eLavI levuM] [dvirukti.] juo "za. tulA vRzcika dhana makara bha ane mIna. (surya AkhA rAva-phariyAda jI. [jao "rAva + phariyAda.' samAnArthInI rAzicakramAM eka vAra dekhAvA 365 divasa - 5 kalAka - 48 rAva-bahAdura (-bA:dura.) vi. juo "rAva' + bahA- miniTa ane 46 sekana le che.) (khagoLa.) dura.') aMgrejI amala samayano "zayasAheba"thI jarA UMca rAzicaka na. [saM.] AkAzIya bAra rAzinuM samagra mALakha ilakAba rAzi-nAma na. siM] te te rAzine mATe jayotiSamAM nakkI rAvarAve . [ja e "rA' + saM. ->prA. rAma-, karelA varNovALuM nAma samAnAthanI dvirukti.rAjA rAva.' padyamAM.) rAzi-bala(La) na. [saM] te te rAzinuM jAtakane maLatuM rAvalI sI, jio phAva' + gu. 'lI' svArthe ta.'] e kulara, baLa, kahelA varNa pramANenuM jamanArane apAtuM rAvaluM jue "rAyaluM.' nAma. (ja.) rAvasAheba vi. [o ziva | 'sAheba.] aMgrejI rAzi-balI-LI) vi (saM., pR.] te te rAzinA baLavALuM. rAjyanA samayane "rAyasAheba'thI UMco ilakAba [paristhiti. (khagaLa.." rAvaLa puM. [saM. zAka + ]>prA. zALA, rAka8] rAja- rAzi-bhega kuM. [saM.] te te grahanI te te rAzimAM dekhAvAnI vaMzane puruSa. (2) keTalAka rAjavIone e glakAba. rAzimala(-La) (-bhaDala, La na [saM.] ja "rAzicakra." (saMjJA. (3) odIcya vagere brAhmaNemAMno eka aTaka rAzi-samaNa (-sakamaNa) na. [saM] saMye ke koI anya ane ene puruSa. (saMjJA) (4) vahIvaMcAno dhaMdhe karanAra grahanuM eka rAzimAMthI bIjI rAzimAM dekhAvuM e. (khaLa.) bAroTa. (5) uttara gujarAtanI eka UtaratI gaNAtI hiMdu rAzI ja e barAsI.' koma, rAvaLiye (khAsa karI pATI vagere vaNavAnuM kAma rAzIla e "rAsIlo.' karanAra), [0nAM pastAnAM (u.pra.) ThekANA ke sAna vinAnuM rAza6 vi. jio "rAza" dvArA. deraDA vaDe bAMdheluM mANasa] rAthaMtara (rAjyantara) na, [sa, rAzi + mata2] be saMkhyA ke rAvaLakAhI na. [+ aspaSTa] e nAmanuM eka pakSI 2kamano taphAvata. (ga)(2) AkAzI eka rAzithI bIjI rAzi rAvaLiyA . [+ gu. huM ta.ka.] darabArI khepi. (2) vaccenuM aMtara. (khagoLa.) (3) bIjI rAzi. (khagoLa) ceyiyAta, pasAyate. (3) e "rAvaLa(5)." rASTa na. siM] pRthvI uparanAM dezone te te rAjakIya zuM na. [saM. nava - prA. rAma--ma] rAjadarabAra, ekama, "sTe(0)Ta' (va. o.). (2) deza, pradeza. (3) (lA.) kacerI, (2) 2AjapUta ThAkoranI maMDaLI. (3) rANIvAsa, te te rAjakIya ekamanI praja, janatA, "naizana' (ra.vA.) aMtaHpura, janAne. (4) vi. rAjAne lagatuM. [(3) bhaMDaLa rASTra-kavi 5. [saM] te te rASTrane dezAbhimAnI mAnya rAza puM. (saM. raza arvA. tadabhava) jA. (2) Dhagalo. zAyara, rASTra-zAyara [biDara" (ka. mA.) rA (sa) (-zya-sya) strI. (saM. risa> prA.rU] rASTa-kAra vi., pR. siM]. rASTranuM dhaDatara karanAra puruSa, nezana DAM baLada vagerenAM vAhananuM deraDuM (lagabhaga seLa hAtha rASTrakUTa kuM. [ja "rATheDa',janA bhAI zabdanuM vicitra 24 kaTanI laMbAInuM). 0 bhA(-bhAM)gavI (rU.pra.) doraDuM vaNavuM] saMskRtIkaraNa.] e "raTheDa.' raNa ja "zasa.' rASTra-keLavaNI strI, [ + ja e keLavaNI.'] samagra dezamAM rAza-khAtuM ja "rAsa-khAtuM." apAtuM zikSaNa ane enI praNAlI rA(sa)DI (ya,-(-sya)DI) sI. [ o "rAza + gu. rATa-gaThana na. [ ja e "gaThana.'] samagra rASTrane eka "DI" svaryuM te pra] deraDI, achoDe. (2) rUpAnI kaMThI sUtramAM gaMthI ekAtmaka karavAnI kriyA, rASTriya ekatA rAza(4)DI-baMdhAraNuM na.[e. dhana vI- prA.vaMdha3-] rASTra-gIta na. [saM] dareka mAMgalika ke rAjakIya prasaMge rAsaDI ane kesane phaMki, e baMnenI sAthe bAMdhavA- rASTranI sattAe mAnya kareluM dezAbhimAna-bhareluM gIta, nI derI ke vAdharI zanala enthama" (bhAratanuM nALamana-dhanAtha e rAbaDI ja "rAzamI.' mukhya ane have mAtaram e sahAyaka rASTragIta che.) rAzanabaMdha (badha) muM [jae "rAza" + baMdha'.] DhagalA- rASTaghaTanA sI. [saM.] rASTranuM ghaDatara, rASTranI racanA ke baMdha, jaththAbaMdha eka choDa mAMDa rAzama(-boDI strI. zeraDInA vADamAM thato eraMDAne maLate rASTra-ghAtaka vi. [4], rASTraghAtI vi [, ] rASTra rAza-vA (rAya) ki vi. [ja "rAza + "vA.']gADAnA ne nukasAna karanAra (prajAjana), rASTradrohI baLadanI rAzanA mApanA aMtare (lagabhaga soLa hAtha) rASTracihana na. (saM.] ja "rASTra pratIka.' 2010_04 Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rASTra ciMtaka 110 rAkU-vidhAna rASTra-citA -citaka) vi. [saM.] rASTranA hitano satata vyakti, rASTranI AjhAdI ane unnatine ghaDanAra puruSa. khyAla rAkhanAra, sTe(7)Tasamena' (ba.ka.ThA.), "poliTizi- (u.ta. mA mahAtmA gAMdhIjI; hajI bIjAI ne e mAna yana' (ba.ka.ThA.) maLyuM nathI.) rASTracitanA (-cintanA) sI. [sa.] rASTranA hitane satata rASTrapiMDa (-pi28) . siM.] 2STranA rUpamAM rahelo saMpUrNa vicAra, "(07)Tasamena-zipa" (ba.ka.ThA.). ghaTaka(2) potAnA rASTra sAdhI ApelI bharaNa-poSaNanI rASTra-cetanA strI.[i] rASTriya jAgRti, lekemAM pitAnAM vyavasthA rASTra mATenI sajAgatA rASTra-puruSa . [saM] jAo "rASTra-jana(1). rASTra-jana . siM] dezane UbhuM karanAra purUSa, rASTriya rASTrapUjaka vi. [saM.] pitAnA rASTranuM saMpUrNa saMmAna kara para. (2) na. si.s.] ba.va. dezajana, prajA, janatA nAra, dezAbhimAnI, prajAmitApAThI, "naeNzanAlisTa' (da.bhA.) rASTra-jIvana na. siM] rASTranA prajAjanuM ekAtmaka jIvana, rASTra-pUjA strI., 0dharma chuM. [4] pitAnA deza mATenuM rASTriya jIvana mAna, dezAbhimAnavALuM vartana, nezanAlijhama' rASTra-taMtra (-tatra) na. (saM.) rAjya para vahIvaTa karavAne rASTra-peravI sI. [+juo peravI.] rASTranI unnati mATenuM mALakhuM piliTI' (vi.2.). mATeno prayatna [karanAra rASTra deva . siM.] davanA svarUpamAM bhAvanA karI hoya rASTrapaSaka vi. [saM.] rASTranI unnati mATeno prayatna tevuM potAnuM rASTra, pavitra svarUpa rASTra rASTra-pratiSThA sI. [saM.] potAnA rASTranuM gaurava rASTradroha . (saM.] pitAnA rASTranuM ahita thAya evuM rASTra-pratIka na. [saM.] te te rASTranA svarUpane khyAla ApanAra AcaraNa, dezanuM aniSTa thAya evuM AcaraNa, dezanuM ane khAsa cihana (bhAratanA rASTradhvajamAM azokanuM dharmacakra) kalyANa icchavuM e rASTra-prema dhu. [sa eNma puM, prema(na) na.] pitAnA rASTra rASTradrohI vi. [saM. 6. rASTrane droha karanAra taraphanI cAhanA prima rAkhanAra rAparma 5. siM.1 te te prajAnI pitAnA rASTra pratyenI rASTrapremI vi. [saM. + gu. 'I' ta.ka.] potAnA rASTra pratye karaja, (2) rASTra mAnya karela keI eka dharma ke saMpra- rASTrabhakta . [saM.] pitAnA rASTra taraphano saMpUrNa Adara dAya (u.ta, Ileja vagere dezanA khristIdharma' pAka batAvanAra vyakti, "paMkrieTa stAnano "islAma dharma' vagere) rASTrabhakti strI. [saM.] potAnA rASTra taraphane saMpUrNa rASTa-vaja paM. siM] te te rASnane potAnA pratIkane Adara, peTriTijhama (na.bhA.) sUcavate vAvaTe (bhAratane "rASTravAja' vacce azAka rAiTra-bhAva 5, nA jI. siM] "A rASTra mAruM che ane rAnanA siMhethI aMkita dharmacakravALe kesarI lIlA ane enA abhyadayamAM maMDI paDavAnI mArI pharaja che e prakArasapheda paTTAvALo che.) nI vRtti ke lAgaNI, "peTriTibama rASTavaMsa (-sa) . [saM.) rASTrane vinAza, rASTra nI rASTrabhASA strI. [saM.] samagra rASTranA AMtaraprAMtIya vyavabhAre paDatI dhakelanAra hAra mATenI mAnya bhASA, (u. ta. bhAratanI rASTrabhASA rASTa-vaMsaka (-vasaka) vi. siM] rASTrane vinAzanA paMthe baMdhAraNe "hiMdI' kahI che.), "liMgyA-kAkA' (ja. hi) rASTranirapekSatA zrI. [saM] bhinna bhina 2ASTrane sthAne rASTra-mahatva na. [saM] rASTra e ja pradhAna vastu che evI samagra rASTronuM ekAtmaka eka 2STra hoya e prakAranI paristhiti phathati. inTaranezanAlijhama' (aa. bA.) rASTramahAvAkAMkSI (- kAkSI) vi. [+saM. mA-wiI , 6.] rASTranirmANa na. siM.) e "rASTra-dhaTanA." rASTranA mahatvanI prabaLa bhAvanA rAkhanAruM rASTranirmAtA vi. [saM.) rASTrane enA ekAtmaka rASTra-mAnya vi. [sa.] samagra rASTra jene mAna Ape tevuM, svarUpamAM UbhuM karanAra (jemake mahAtmA gAMdhIjI) sarva prajAe mAna ApavA jevuM [elema' rASTranIti strI. [saM] rASTranA vidhAnamAM rASTranI asmi- rASTradra strI. si.] e "rASTra-pratIka nezanala tAne prabaLa karanArI AMtarika temaja videze sAthanA rASTralipi sI. [saM.] samagra rASTranAM badhAM rAjyonI vyavahAranI cokkasa prakAranI kAryapaddhati sAthenA vyavahAramAM kAma lAge tevI sarvagamya lipi rASTra-netA vivuM. saM..] rASTrane daravaNI ApanAra (bhAratano hiMdI devanAgarI) vyakti [te te pramukha rASTravAda paM. [saM.] rASTra ja eka svataMtra ghaTaka che e rASTrapati puM. [3] te te samagra rASTrane caMTAIne Avate prakArane mata-siddhAMta, nezanAlijhama' (da.bA.) [lisTa' rASTrapati zAsana na. [saM.] maMtrImaMDaLa pAsethI sattA laI rASTravAdI vi. (saM. muM.] rASTravAdamAM mAnanAruM, 'nezanarASTrapatinI sIdhI dekharekha nIce rAjyapAla dvArA thate rASTra-vighAtaka vi. [saM.] rASTranA hitane jokhamAvanAruM rAjyano vahIvaTa, "presiDasa rUla' rASTravidyA strI [sa.] o "rASTra nIti,' "poliTikasa' rAjIva La va 1 5, " rASTra-5tha puM. si.] raTriya dhorI mArga, 'nezanala hAI-ve' (ba.ka.ThA.) rASTrapitA puM. [saM.] samagra rASTrane UbhuM karavAmAM bhAre rASTra-vidhAtA vi. [saMj.] e "rASTra nirmAtA.' jahemata uThAvanAra ane prajAnA vaDIla-padane bhAvanAra rASTra-vidhAna na. [saM. dezanuM ghaDatara. (2) razanuM baMdhAraNa 2010_04 Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ krAMti rASTra vidhAyaka 1918 rAsa-pUna(ne)ma rASTravidhAyaka vi. [sa.) e "rASTra nirmAtA." te rASTranA vatanI tarIkenuM astitva, "nezanAliTI,' 'nezarASTra-viplava chuM. [e.] rASTramAM AvI paDelI prabaLa nAlijhama' (A. bA.) ( [matanuM rASTriyI-karaNa jue "rASTriya-karaNa.' vavAdI vi. sa.paM.1 rASTano viplava karavAnA rASTrIya vi. saM. rfeNI saMrakatamAM rASTrIya sarvathA rASTravirodhI vi. [5] rASTranA hitane virodha kara nathI, e guja,mAM sAda na thayelo zabda che. nAra, rASTranA baMdhAraNanuM ullaMghana karanAra, rASTravidroDI e Ama azuddha hoI e ane enA uparathI thayelA rASTra-vIra ! [saM.] rASTrano bahAdura prajAjana zabda tyAjya che.) [nAnI pavitra jAgRti rASTravyApI vi. siM...] rASTranA khUNe khUNe prasarI rASTrI thAna na. [+ saM. 3thAna] 2ASTramAM svarAjayanI bhAvajanAruM, 'nezana-vAha' [maLa rASTroddhAra DuM [+saM. 3) rASTranI unnatinuM kArya rASTazakti sA. [saM.] samagra prajavuM ekAtmaka saMgaThita rASTroka !. [+ saM, udde rASTra mATeno utsAha rASTra-zarIra na. [] rASTrarUpI samagra ekAtmaka svarUpa rASTrapagI vi. [+saM. vAvaNI puM] samagra rASTranA rASTa-sattA prI. [saM.] rAMbune prajAjanenA zArA vize khapamAM lAge tevuM adhikAra, samAjavAdI rASTra-zAsana evuM mAnanAra rAsa puM. (saM.) lagabhaga cosaTha sudhInAM prI-puruSanAM rASTra-sattAvAdI vi. [.,yuM.] bASTranA saveniyAmaka che jovAnuM eka prakAranuM geya samUha-nRtta. (2) evA samUharASTra-sabhA sI. si] bhinna bhinna peTA rAjyamAMthI nRttamAM gAvAnI cIja ke geya 2canA. (3) evI racanAcaMTAIne AvelAM rAjayonI keMdramAne pareiSA, lokasabhA, mAMthI vikaselI geya padyarUpa varNanAtmaka racanA, baeNleDa' pArlAmenTa' (rA. vi.), (4) rAsabArIo zrIkRSNanI vrajabhASAmAM rASTa-samavAyataMtra (ta-a) na. [3], rASTra-samUha, lakhAyelI geya racanAo bhajavI batAve che te, evI te te rASTrasaMgha (sa) 5. saM.bhinna bhinna rASTra mahA- racanA ane enuM pradarzana rAjapanA pratinidhionI kedrIya sabhA, "lIga opha neza- rAsa ) ja "rAza, sa, yunAiTeDa nezana genizana," "mana-vetha' rAsa-za) strI. [ara.] paMtyALuM, bhAgIdArI. (2) meLa, meLApa. (3) vyAjamudala. (ga). (4) sarAsarI, sarerASTrasaMrakSaNa (-saMrakSaNa)na. [saM.) samagra rASTrane cAre rAza, 0i AvavI (rU.pra.) sarerAza thavuM che kaDhavI (rU.pra.) taraphathI karavAmAM Avato bacAva sarerAza kADhavI. 0paDavuM (rU.pra.) niyamita cAlavuM. 0mAMrASTra-sAhitya na. [saM] rASTranAM bhinna bhinna rAjamAMthI bhaLavuM (rU.pra.) meLAmAM AvavuM. banatI rAsa(-za) (rU.pra.) samagra rASTrane gaurava apAve tevuM sAhitya meLa. (2) ekatA] rASTra-sImA sI. [sa.] ekabIjAM najIkanAM rASTrone jeDa- rAsa puM. vahANano AgaLano bhAga(vahANa) [rAca nAre hA, inTaranezanala bAunDrI' [deza-sevaka rAsa chuM. jamaiyA uparanI kArIgarIvALI sonAnI mUka, rASTa-sevaka chuM. [saM] samagra rASTranI sevA karanAra vyakti, rAsa strI, [ara.] bhUzira rASTrasevikA sI. [saM.] rASTrasevaka rahI, derA-sevikA rAsana. vaNakaranuM eka sAdhana [eka chaMda, (piM) rASTrasevA zrI. siM.] rASTranI samagra rIte ke enA kaI rAsaka kuM. [saM.] geya prakAranuM nATaya-paka. (nATa.) (2) paNa aMgane ApavAmAM AvatI aneka prakAranI sevA rAsa kuMja (-kuja) mI. [saMs..] rAsa ramavA mATe rASTrahita na. si.] samagra rASTranuM bhaluM, dezahita nAnA bagIce ke velIonI dhaTA [umaMga dharAvatuM rASTahitaciMtaka (cintaka) vi. si.], rASTra-hataiSI rAsa-hIluM vi. [saM. + e keDIluM."] rAsa ramavAne vi. [saM5] samagra rASTranA bhalA vize satata vicAra rAsa-phIna na, rAsa-dorA sI. [sa.] rAsa khelavAnI karyA karanAruM, rASTranuM bhaluM irachanAruM kriyA, rAsa ramavo e [khAtuM, bhAgIdArI rASTrika vi. siM] rASTrane lagatuM. (2) te te rASTranuM vatanI. rAsa(za)-khAtuM na. [ja e "rAsa + "khAtuM.'] sahiyAruM (3) kuM. rAjyakartA, zAsaka. (4) vaMza-paraMparAthI utarI rAsadI (rAmyaDI) jAo "rAzakI.' na AvI hoya tevI saradArI ke adhikAra dharAvanAra rAsaDI-baMdhaNuM (rAyaDI.batpaNuM) ja "zazaDI-baMdhaNuM.' amaladAra rAsa-De muM. [saM. rasa + gu "DuM svArtha ta.pra.] strIonuM eka rASTriya vi. [4] rASTrane lagatuM, rASTranuM, "nezanala.' (2) prakAranuM samUha-nRtta. (2) evA nRttamAM gAvAnI itihAsapuM. rAjyakartA, zAsaka. (3) rAjAno sALo malaka prasaMga varNanAtmama geya kAvatA rASTriyA-cIkaraNa na. [saM. samagra rASTramAM cAlatA ughogo rAsa-dhArI vi. puM. [saM.] zrIkRSNa rAdhA vagere pAsenA kAmadhaMdhA vepAra rojagAra vagere badhuM rASTranA zAsana- rUpamAM bhajavanAra vrajavAsI naTa.(puSTi.) taMtranI dekharekha nIce cAle evI jAtanI vyavasthA, 'neza. rAsana na. [e. rezana ] juo "rezana.' [gopAMgane nAlijhezana' rAsa-naMdinI (nadinI) sI. [4] rAsa khelanArI te te rASTriyatA sI., -1 na. [sa.] te te rASTranuM hovApaNuM, te rAsa-pUna(-) (-mya) strI. [sa. + e "pUna-ne)ma."]. 2010_04 Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAsaDI 1919 rAhuM huM rAsapUrNimA zrI. siM.Aso sudi pUnama, zarada- nekadila [vitA, nekadilI [AvatuM te te cakara rAsta-bAjI jI. [ + kA. pratyaya satyavaditA. (2) nyA rAsa-kUdaDI sI. [sa, + ja e "kUdaDI."] rAsa khelatAM levAmAM rAtI strI, [.] satavatA, (2) ImAnadArI rAsaberI na. [e.] beranA jevuM eka phaLa. (2) strI. e rAha !. [kA.] raste, mArga, paMtha, keDe. (2) dALa, cAla, phaLamAMthI banAveluM eka svAdiSTha pINuM paddhati, prosesa.' (3) zirasto, rivAja, (4) upAya, rAsabha puM. [saM.] gadheDe tarakIba, "gAIDalAInsa." (5) (lA.) strI. pratIkSA, vATa. rAsabhI strI, [.] gadheDI [0 upara cAlavuM (upara) (rU.pra.) nItithI vartavuM. 0 kADhavI rAsa-bhUmi sI. [saM.] jyAM rAsa khelAto hoya te jamIna (rU.pra) yukti karavI. jevI (rU.pra.) pratIkSA karavI. rAsa-mela(La) (-maNDala,-La) na. [saM.] rAsa ramanArAonuM 0 5kaTa, 1le (rU.pra.) cAlatA thavuM. 05ra AvavuM khelatuM mAMDaluM (u.pra.) rItabhAta sudhAravI. 3 batAva (rU.) nokarIrAsa-maMlI(-LI) (-maNDalI,-LI) sI. [saM.] abhinayathI mAMthI TA karavuM. 0mApa (u.pra.) cAlatI pakaDavI]. rAsa batAvanArAonI ToLI [eka utsava rAha-kharaca puM. [ + ja "kharca."], rAha-kharca ! [ + rAsa-yAtrA strI. siM.] kArtikI pUnamane thato zrIkRSNano ja kharca."] musApharImAM kharca, vATa-kharca [pAMtha rAsa-rasama strI. rIta, rivAja, prathA, dhAre rAhagIra vi. [.] musAphara, vaTemArga, yAtrika, pathika, rAsa-rasika vi. saM.] rAsa khelavAmAM rasa dharAvanAra rAhata A. [ara.] AzAyeza, nirAMta. (2) ArAma, rAsalIlA strI. [saM] zrI kRSNanA bAla-jIvananI vividha visAme. (3) Ta-chATa, "kansezana." (4) bhAva-tAlamAM kIyA, (2) rAsa-kIDA. (3) rasadhArIono e bhajavI kiphAyata hevuM e, kAyado batAvavAne abhinaya rAhadAra vi. vi.] musAphara, vaTemArgu. (ra) rastA uparano rAsa-vilAsa paM. siM ? juo "rAsa-krIDA.' kara ugharAvanAra rAsa; sa. kri. [[saM. 2 dvArA] svAda leva rAhadArI strI. phi.] raste javApaNuM, "zUbiTa." (2) vi. rAsa-saMgraha (sagraha) chuM. [saM] gAI zakAya tevI zAsa- jo "rAhadAra(1)." (3) avarajavaravALuM kRtiono saMdharA rUpa graMtha rAha-paMtha (-anya) 5. [ + o paMtha.' samAnArthIorAsAI vi. jie "rAva' + "zAhI'nuM laghu rUpa.] kacchanA ne dirbhAva.] ja "rAha(1). 2Avane lagatuM (kerInuM calaNa) rAha-bara vi. [phA] 2sto batAvanAra, mArgadarzaka, lemi rAsA-baMdha (ba) pu. jio rAso' + saMgeya aiti rAhabarI sI. [.] mArga-darzana, deravaNa. (2) netRtva, hAsika rAsa * kAvyanA rUpamAM baMdhAyeluM svarUpa. (2) netAgIrI [vATa-phADu, 2ste lUMTanAra "rasika' nAmanA chaMdamAM baMdhAyelI racanA rAha-mAra, vi. [ + ja e "mAravuM' + gu. 'u' u.pra.] rAsAyani-Ni)ka vi[saM. rAtani] rasAyanane lagatuM, rAha-rasama samI. [+ja "rasama."], rAha-rIta tya) rasAyana saMbaMdhI, kemikala." (2) rasAyanazAstranuM jJAna strI. [+ e "rIta.3, -ti rajI. [+ saM.] rIta-bhAta, dharAvanAra, "kemisTa' paddhati, dastura, cAla rAsAya . [sa. rAma + azvanI arvAcIna saMdhi] rAha-vaTa (25) strI. [ + "vaTa anuga.] patipatnIe khaccarano eka prakAra (gadheDAthI beDImAM thayelI sAthe rahevuM e. (2) ja "rAhasama." rAsI(-zI) vi. tadana kharAba, sAva napAvaTa rAha-vATa jI. [+ juo 'vATa.' samAnArthIono dirbhAva.1 rAsI(zI)lo 5. tANAnI pAchaLanA bhAgamAM doraDuM vaTavA e "rAha(1).' [joyA karanAruM mATe rAkhelo khIla ke lAkaDAno khUTe rAha-vAciyuM vi. [ + aM. "ca" + gu. "kayu" ta pra] rAha rAsa ke ji, AMdhaLuM. (2) pAchalI rAte jhAMkhuM dekhI zake rAhitya na. [3] 2hitapaNuM, vinA-bhAva, abhAva, nahi tevuM, ratAMdhaLuM [zrIkRSNa hovApaNuM. [(gopI). (saMjJA.) rAseza,zvara pu. siM. rAta + rA-ara] rAsa-krIDAnA khelADI rAhI strI. si. rASami>prA. pitra] rAdhA, rAdhikA rAsezvarI strI. si.] rAdhA. (2) gopI rAhu chuM. [sa.] e nAmane eka kAlpanika ardhadeva. (2) rAse muM, siM. -prA. rAsa-] geya rAsa-kRtimAMthI sUrya upara grahaNa vakhate paDatI caMdranI chAyA ane caMdra vikaselo aitihAsika keTine varNanAtmaka kAvya-prakAra, upara grahaNa vakhate paDatI pRthvInI chAyA. (3) kAMti-vRtta (mukhya) vIra rasano kAvya-prakAra ane caMdra kakSAnAM be mAMhenuM eka pAta-biMdu (A sthira rAtsava chuM. [sa, rasa + satsava) e "rAsa-krIyA.' nathI, tethI jatiSamAM ene graha gaNI levAmAM Avela rAke vi. jio "vAsa' dvAra.] rAsathI-doraDAthI bAMdheluM che.) (ja.), (lA.) viddha karanAra mANasa. nI dazA (baLada vagere) (rU.pra.) mAThI hAlata. 0nI nahatara (u.pra.) mAThI dazAnI rAskala vi. [e.] harAmakhera, luccuM, ThagAruM [naka takalIpha] rAta vi. [vA.] sAcuM, vAjabI, yogya, (2) prAmANika, rAhu-kAsa chuM. si ne caMdranA grahaNanI sthiti rasta-bAja vi. [+ phA. pratyaya] satyavAdI. (2) nyAyI, rAhu- vi. [saM. rAhu+gu. " svArthe ta..] (lA.) 2010_04 Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAhuDe' 1920 De-jaNI melA raMganuM (kAca vagere). rAMca (-) strI. sALamAM tANanA tArane pitAnI kaDIorAhu . [ja e "rAhu-DuM.'] 2Ahu graha (tiraskAramAM) mAM rAkhI upara nIce laI jatAM enA be bhAga pADavA rAhu puM, e nAmanuM eka ghAsa mATenuM sUtaranA pAkA dorAnuM banAveluM eka sAdhana rAhula puM. [pAli.] gautama buddhane putra. (saMjJA.) rAMcuM ja "raoNyuM.' rAhe kri. vi. e "rAha' + gu. "e" sA. vi.pra.] prathA rAMja na. jaMgalanuM eka prANI, rojha ke rivAja pramANe rAMjana-razmi na. [jame. "raMTajena' + . puM. jena nAmanA rahela vi. eziyALuM jarmana vaijJAnika zodhI kADhelI "ekasa-renI paddhati rALa' strI. [saM. 24, muM.] sAlanA jhADamAMthI nIkaLato rAMjhaNa (-zya), NI strI. [21] pagano eka roga, paganA tarata saLagI UThe te gaMdu saNakAno roga rALa paM. [o riyAla."] jo ATha rUpiyAnI kiMmatane rAMTa (90) sI, TAI sI. [4 "rAMTuM + gu. "AI' eka sikko. (2) Drelara ta.ka.] TApaNuM, (paga) maraDAnuM e, marAtAM cAlavuM rALavuM sa. phi. [4 phaLa nA. dho.1 kALavALuM karavuM, rALa bheLavavI. (2) lIsuM karavuM. (3) lA.) aMdara aMdara kIno. patAvavuM, reLI nAkhavuM, mAMDI vALavuM. (4) bakavuM. [rALI- rAMduM vi. page maraDAtuM cAlatuM. (2) (lA.) kATa-khUNe maLatuM bhUMsI vALavuM (u.pra.) patAvI nAkhavuM, roLI-ToLI nAkhavuM. na Ave tevuM. (3) ja, asatya (2) mApha karavuM] rAM strI. [saM. rASTal] (tucakAramAM) vidhavA strI. (2) (tu. rALiyuM na. jio "rALa'+ gu. "yuM" ta..] rALanA kAramAM) chinALa strI. (3) (tiraskAramAM) strI sAmAnya. sikkA bhAMgI banAveluM eka ghareNuM. (2) senAnI lagaDI 0nAM nakharAM (rU.pra.) strI-caritra. 0nuM rAja (rU.pra.) strI rALA 5. rivA] vAMkA thaI jhaghaDAthI dhAMdhala karavI e dvArA cAlatuM hoya tevuM ghara-sUtra. ne sAMDha (pra.) meDhe rAMka li. [saM. 2) garIba, dIna, (2) narama svabhAvanuM. caDAvelo dIkaro] (3) nabaLuM, durbaLa. (4) bicAruM. [0ne ghera ratana rAM-bAja vi. [+ phA. pratyaya e "raMDIbAja.' (-dhere) (18) nirdhanane tyAM tejasvI saMtAna. 0ne moDhe rAM-bAjI strI. [+ phA. pratyaya] e "raMDIbAjI." rAbanI vAta (ra.a.) nabaLAne meDha nabaLI vAta. 0ne rAMdaluM na. dahAnuM phIMDaluM mALo (u.pra.) garIbonI saMbhALa lenAra dayALu rAvuM' a. kri. [ja e "rAMDa,'-nA.dhA. paraNelA puruSanI mANasa] strI marI javI, paraNelI strIne pati marI ja. (2) rAMka-huM li. [+ 2. "huM" svArtha ta.ka.] rAMka svabhAvanuM (lA.) dayAjanaka sthitimAM AvI paDavuM. [rAMDIne besavuM roka-Toka li. [ 'rAMkana." hissava.] e "raka.' (-besavuM) (rU.pra.) hatAza thaI javuM. rAMDyA pachInuM DahArAMka-dAva chuM. [+juo 'vo.'] rAMka tarIkenI mAgaNa. paNa (- paNa) (ra.a.) pAchaLathI sUjhavuM e. (2) dInatA, garIbAI rAMDhavuM vi. [e "rAMDa' + gu. 'vuM' ta., ] aaN jevA svarAMka-dharatha puM. [+ jue "dharava.'] rAMDanI jema khUba bhAvalakSaNanuM, bAyeluM dharava karI-dharAIne khAvuM e, dharavA-dharava khAvuM e rAMva-jaMDI vi, sI. jio "raDavuM" + gu. "yuM' bha. ku. rAMkAI sI. jio "' +gu, "AI.'] garIba-veDA + 'I' strI pratyaya,dvirbhAva.] rAMDelI strI rAMkiyuM li. jio "zake + gu. 'iyuM' svArthe ta.3, rAMDI-chAMDI vi. sI. [+juo "chAMDavuM' + gu. "yuM' bhU . rAMkuM vi. saM. 26->prA. rama-) rAMka svabhAvanuM. (2) + "I' pratyaya.] vidhavA thayelI ke patio kADhI bhikhArI, mAgaNa. (3) saheja vAtamAM roI paDe tevuM. mukelI sI (4) (lA.) eziyALuM, bicAruM rAMDIjAyuM vi. [+ ja "jAyuM '] vidhavApaNAmAM thayeluM rAMga(gha) , [pha, rAn] baMdha, sAthaLa. (2) keTa-hilA- harAmanuM saMtAna. (2) (lA.) halakA kuLanuM nI dIvAla. (3) gADAMonI katAra. (4) jA. [0 rAMdI-rAMta sI. [+ja "rAMDa;' arthanI daSTie kirbhAva] vI (rU.pra.) saMbhoga mATe ahI upara caDavuM. 0 vALavI rAMDelI strI, vidhavA. [0nI kamAI (rU.pra.) vyabhicArathI uma.) De.savAra thavuM] [5NuM, luccAI, ThagAI meLavelI saMpatti. ne jamAI (rU.pra) puruSArtha vinAno ragaDA- puM, ba.va. ["rAMgaDuM' + veDA.'] ragaDA- mANasa. ne zA5 (3.pra) kAMI asara na kare tevo zApa] rAMga ji. utAvaLe cAlI na zake tevuM. (2) bhuracuM, ThagAruM rAMDhI-Le pu. [+ e "roLavuM' + gu, "e ka...] rAMgaNa zya) sI. [ja "raMganuM dvArA.] raMgavAne dhaMdhe, vidhavA dazAmAM mahenata karI karelI kamANa. (1) raMDApAmAM raMgATanuM kAma bheLI karelI mUDI rAMgaNa (23) strI. noMbhADAmAM kALA raMganAM ThAma pakavatAM raDe-jInuM vi. [ja "rAMDa' + gu. e trI. vi., le nAkhavAmAM Avato laDI DUsA vagere kacare pra.+ "jaNavuM' + gu. "yuM" bha. ka. + 'I' strI pratyaya ragaNuM, rAMNuM vi. e "rAMgaDuM." + "nuM' che.vi.no anuga.] vyabhicArathI vidhavAe pedA rALI ja raMgoLI." karelI chokarIe pedA kareluM (eka gALa mAtra) 2010_04 Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DeDiyuM 1921 ravuiM vi. jio "rADa dvArA.] rAmAM rakhaDanAruM, che, sa.ki. ['rAMpaDI." raMDIbAja, vyabhicArI (puruSa) rAMpalI strI, jie "rAMpalanuM' + gu. "I' ku.pra.) e rAMDhavuM na. (da.grA. raMTuga] kAthI ke bhIMDInuM pazu gADAM rAMpavuM sa.. di.. saMpa "-pAtaLuM karavuM] jAo "upalaDuM." vagere bAMdhavAnuM doraDuM. (2) nADuM, doraDuM raMpAvuM karmaNi, kiM. raMpAvavuM ., sakri. rahe o re (2).' rAMdhI strI. e "rAMpavuM" + gu. I' ku.pra.] cAmaDuM cholarAMda(-) (-kya) a. jio "nA" dvArA.1 ja "nA." vAnuM mecInuM eka nAnuM ojAra, rAMpaDI, rApalI [, tevAM (rU.pra.)2nAdenanI sthApanA karavI, jAga karavA. rAMbhu e "rAvyuM." [eka ojAra, kodALI 0NavAM (rU.pra.) sukha-saMpattinI vRddhi thavI]. rahma chuM. [2.prA, maga-] khADe davAnuM lAkaDAnA hAthAvALuM rAdarI che. surata pAsenuM sAmA kAMThAna gAma "rAMdera rikIba chuM. [ara.1 ghoDAnA pAkharamAMnuM paga (sa. ratna-nAra) + gu. "I' ta.pra.) rAMdera-gAmane lagatuM. (2) rikAba-dAra vi. [+ rU.] jue "2 kAbadAra'." rAMdera gAmanuM vatanI rikAbI ja "rakAbI." rAMdela (-15) jue "rAMdala.' rikta vi. [saM.] khAlI. (2) na. nyAvakAza rAMdhaNa na. [e "rAMdhavuM' + gu. "aNa' kriyAvAcaka ka.ma.] rikta-tA strI. [saM] khAlI hovApaNuM rAMdhavAnI kriyA, rAMdhaNuM rikta-hasta vi. [saM] khAlI hAthavALuM, udhADI hatheLIrAMdhaNa (ya) sI. [ja "rAMdhavuM + gu. "aNu" kartA vALuM. (2) (lA.) nirdhana, garIba vAcaka ku.pra.] rAMdhavAnuM kAma karanArI strI, caNa ritA strI. siM] saMgItanI 22 zrutiomAMnI eka. (saMgIta.) rAMdhaNu-kalA-LA) strI, jie "rAMdhaNa + "saM.'] rAMdhavAnI rita-tithi zrI. [saM.] baMne pakhavADiyAnI cotha nAma vidyA, rAMdhavAne hunnara ane caudasa (e tithioe hiMduomAM zubha kAryo rAMdhaNa chaTha (-Daya) [ja "rAMdhaNa' + chaTha."] zrAvaNa vadi AraMbha nathI karAta.) (spe.) chaThanI tithino hidu strIoe rAMdhavAne khAsa utsava (sAtamane riphatha na. siM] vArase. (2) saMpatti, dhana, dolata, milakata divase cUlo saLagAvavAmAM ja na Ave.). (saMjJA.) rikathAMza (-rikathArA) muM. [+saM. za] vArasAno bhAga rAMdhaNiyuM na. jio "rAMdhaNuM + gu. IyuM svArthe tapra.] ke hira rAMdhavAnuM ThekANuM, rasoDuM riTa chuM. [aM.] lazkaramAM tAcha bharatI thayele sainika rAMdhaNiye vi, pR. jio "rAMdhaNuM gu thayuM' ta. pra.] rimUTiMga (rikraTijheMTa . [.] lazkaramAM bharatI karavAnuM rAMdhavAnuM kAma karanAra puruSa, rase kArya [navaprApta (jamIna vagere) rAMdhaNI sI. [ "rAMdhaNuM + gu. I ' strIpratyaya.] nAnuM rikaleima ki. vi. [aM] navesarathI meLavAya ema, rAMdhaNiyuM, nAnuM rasoDuM. (2) rAMdhavAnI Dhaba rikalemezana na. [] navesarathI meLavavAnI kriyA, navarAMdhaNa na. [ja e "rAMdhavuM' + gu. "aNuM' kriyAvAcaka kama ] prApti (jamIna vagerenI) rAMdhavAnI kriyA. (2) rAMdhelI rasoI (3) e "rAMdhaNiyuM.' rikazA, rikSA, gAhI strI. [4, "rikaze.'+jue "gADI."] rAMdhavuM sa.ji. [saM. 5] rAI karavI, khAva pakavavuM. (2) traNa paiDAMnI doravAnI ke yAMtrika bhADatI gADI (lA.) phaLa meLavavuM. [0 sIdhavuM (rU..) rasoI banAvavI rikhabha che. [. maghama, hi.] saMgItamano pahelo "pI" rAMdhelI rasoI (rU.pra.) taiyAra kareluM kAma. rAMdhyuM dhAna(rU.pra.) svara. (saMgIta.) paraNelI strI, rAMDayuM dhAna rakha(-); (rU.pra.) acAnaka rikhabhadeva puM. [saM] paurANika mAnyatA pramANe viSNunA Aphata AvI paDavI.] raMdhAvuM (2dhAvuM) karmaNi, ki, 24 avatAramAM eka avatAra (bharatanA pitA), jananA duraMdhAI javuM (radhAI - (ra.a.) garamImAM baphAI javuM, e ja pahelA tIrthaMkara, RSabhadeva, AdinAtha, AdIzvara. sakhata dhAma tho]. raMdhAvavuM (2dhAvavuM) che., sakri. (saMjJA.). rAMdhaLuM vi. raghavAyuM, becena rikhAvuM, rikhAvavuM e "rAkhavuM'mAM. rAMdhe chuM. keDa ane sAthaLa vaccene paganA sAMdho rijanTa chuM. [.] sagIra vayanA rAjyakata ke dhanikano rA5 chuM, sI. pUra mApanI jamIna rAMpalavAno ekadhArI nimAyele vAlI be cheDe khaMTAvALI jADI maTI charI jenAthI DhaMkAM bhAMgI rijansI strI, [] rijanTanA adhikArane samaya jAya ane jamIna kuNI bane che.), meTI karavI ba) ki. vi. [.] anAmata rakhAya ema. (2) rAMpaDI sI. [+]. "DI" svArthe ta.pra] nAnI rAMpa, karapI. khAsa rIte rokAya ema [kI rAkhavAnI kriyA (2) e "rAMpI.' rijharvezana na. [] anAmata rAkhavApaNuM. (2) khAsa rIte rAM-DhALuM vi. [+ ja "kALa' + gu. uM" ta.pra.) rAMpanA rijhaTa na. [a] pariNAma jenuM eka bAju DhALavALuM rijhavaTa (3) strI, jie "rIjhavavuM" dvArA.], -@ (), rAMpalauM sakri. jio "saMpa, -nA.dhA.] rAMpathI jamIna -NI strI. [ja e "rIjhavavuM' + gu. "aNu-aNI' ku.pra.]. kheDI karasaNa kADhatAM DhephAM narama karavAnI kriyA karavI. rijhamaNuM na. [+ gu. "AmaNuM kara.] rIjhavavAnI kriyA (2) (lA) saMga karavo. raMpalAvuM karmaNi, ki. raMpalAvavuM rijha vi. [.] khAsa alAyaduM rAkheluM. (2) upagamAM . 121 2010_04 Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rivaTa ja ke ribo (aM) 1 mahimAraNe rijhAvavuM 1922 levA mATe agAuthI saMrakSita kareluM, sarakSita, ArakSita riphAinarI strI. [aM] khanija telanA zuddhIkaraNanuM kArakhAnuM rijhAvavuM, rijhAvuM ja "rIjhavuM'mAM. riphAphata sahI. [ara.] maitrI dostI, mitratA riTa, 0 peTizana sI. [.] kAnanI ke adAlatI hukama riphorma na. [4] sudhAre, sarakAra meLavavA mATenI variSTha adAlatane karAtI arajI riphormara vi. [.] sudhAraka riTarna na. aM] hakIkata bharelI hoya tevuM patraka. (2) riphrezamenTa na. [e.] cheDe cA-nAsto laI tAja thavuM e. vi. jAta-vaLatanuM, vApasI (TikiTa vagere) (2) evAM cA-nAsto vagere riTarna-janI sahI, [.] jAta-varatanI musApharI riphrezamenTa rUma chuM. [.] rizamenTa levAne oraDo riTarna-TikiTa nahI. [aM.1 jAta-varatanI musApharI karavA rikalekaTara chuM. [e.] prakAzanuM parAvartana karanArA kAca mATe relave vimAna vagerenI nara bharyAnI lipa ribana zrI. [.] kApaDanI rabaranI ke plAsTikanI pAtaLI riTAyara kri. vi. [] dhaMdhA karI vageremAMthI nivRtta- paTTo, phIta zAreka thavAya ema [nivRtta ribAmaNa (zya), ~NI strI, jie "rIbavuM' + gu. "AmaNa" riTAyara vi. [e.] dhaMdhA nokarI vageremAMthI kAreka thayeluM, 'AmaNI" ku.pra.] ribAvavAnI kriyA, pajavaNI, satAmaNI, riddhi sI. [sa, Rhi, atyAranuM uracAraNuM] Rdhi, samRddhi, "rcara, TorcariMga' ezvarya, AbAdI. (3) paurANika mAnyatA pramANe gaNa- ribAyata strI. [ara.] nivedana patinI bemAMnI eka patnI. (saMjJA) ribAvazuM na. jio "ribAvavuM" + gu. "NuM" ka....] riddhimAna vi. [+ saM. 1mAna, S], riddhi-vatuM (-vatuM) ja e "ribAmaNa.' vi. [+ gu. 'vaMtuM ta.pra.] RddhimAna, samRddha, tAlevaMta, ribAvavuM, ribAvuM e "rIbavuMmAM. riddhivALuM ribe(I)na, strI. [.] cUkate karavAnI rakamamAM maLatuM drasiddhi sI, siM ] addhi ane aneka prakAranAM vaLatara, kasara [(2) smRti-patra, yAda-patra ezvaryo. (2) paurANika mAnyatA pramANe gaNapatinI beu rimAInDara DuM [] pharI yAda ApavuM e, punaHsmAraNa, panI. (saMjJA.) rimAna (rimADa) na. [] ApI gunegArane vadhu ripabitaka na. siM] prajAsattAka rAjaya tapAsa mATe kedamAM pAcho levo e [0 upara levuM (2) ripablikana vi. [aM] prajAsattAka rAjya hovAnuM pasaMda (rU.pra) gunegAranI kaTaka UlaTa tapAsa ane pUchaparacha karavI). karanAruM (atyAre bhAratane e nAmane eka pakSa che.) rimAnDa-ghara (rimANa3-) na. [+jae "ghara.'], rimAnaripu chuM. [saM.] zatru, duzamana homa (rimADa) na. [.] bALa gunegArone tAlIma ripu-ghAta chuM. siM] zatrune saMhAra [saMhAra karanAra ApI sAcavavAnI jela, bALarakSA-gRha ripu-ghAtaka vi. siM], ripu-ghAtI vi. [saM] zatruno rimArka chuM. [] vizeSa hakIkata ke nedha, vizeSa sUcanA. ripuratA strI, [.] zatrutA, duzamanI, duramanAvaTa (2) (lA.) TIkA, TAra ripu-dala-La) na. [+] zatruonuM saMgaThita jatha riyAja strI. [ara. riyara ] zrama, mahenata. (2) ta5 ripu-vRMda (66) na. [saM.] zatruone samUha riyAjI na. [ara. riyAnI] gaNitazAstra ripu-zrI pI. [sa.] zatrunI samRddhi riyAta . [ara.] chuTachATa ApavI e, TachATa. (2) ripu-saMtApa (-satA5) . [saM.] zatruone karAto ucATa (lA.) dayA ripera, kAma na [e. + ja "kAma."], riperiMga riyAyatI vi. [ + gu. I'ta..] chuTachATa apAI hoya (riperijha) na. [4] marAmatanuM kAma-kAja, samArakAma, riyAla chuM. [irAnI.] jae "rALa.' maramata riyAsata sI. [ara.] rAjasattA, hakamata. (2) jAgIra, riporTa muM. [e.] hevAla, bayAna, nivedana. [ karaze saMsthAna, rajavADuM, "sTe(I)." (3) (le.) paibhava, samRddhi (2 pra) mAhitI mekalI ApavI. (2) phariyAda karavI] riyAsatI vi. [+gu. I' ta.pra] riyAsatane lagatuM, riporTara chuM. [aM.1 hevAla ekaTho karI mokalanAra,khabarapatrI rajavADI pArTiga (ra I9) na. [aM.1 ahevAla ekaTho karavAnuM rilIka strI, [.] AzAyeza. (2) 2Ahata.(3) sahAya, madada ane ene lakhI levAnuM kAma rilIpha-varka na. [e.] rAhata-kAryo [ema riplAI puM. [.] javAba, pratyuttara [panuM rile kri. vi. [e.] AkAzavANI uparathI prasAraNa thAya rilAi(pesTa)kArDana. siM.] TapAlanuM javAbI (bevaDiyuM) rile-prasAraNa na. [+] rile karavAnI kriyA, "rilerilAI-290) vi. [aM.] javAba maLe e mATe agAu- broDakAsTa' [cAla, prathA, rUDhi, dhAre, kasTama' thI nANAM bharelAM hoya tevuM (khAsa karI tAra-TeligrAma) rivAja muM. [ara. "2vAkha phA. 'rivAjha] sama, rIta, rilAi-pesTakArDa ja "ralAI-kArDa " rivAyata salI, [ara. rivAyat ] ja "ribAyata.... (2) rika (rika7) na. [.] vadhArAnAM ke vadhu gayelAM ya vArtA, vAta, kahANI badalAmAM thatI sevA ke vastune upayoga na thatAM nANAM rivijhana na. [] punarAvartana. (2) phera-tapAsa parata maLavAM e. (2) evAM parata maLelAM nANAM riTa strI, na. [aMge beu cheDethI TIpelI khIlI, jaDa, 2010_04 Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rivAvara [. karavuM ({.pra.) jaDa lagAvavI] rivolvara strI, [aM.] eka vakhata bharyA pachI emAMthI aneka bhaDAkA thAya erzI pistAla rIta-bhAta (2) vIMTI, aMgUThI, mudri. (3) 2mata-gamata akhADA vagerenA aMdaranA -bhAga. (4) bhUgarbhamAMthI pANI ke khanija tela vagere kADhavAnuM yAMtrika sAdhana riMga-mAsTara (riMga-) puM. [aM.] tAlIma ApanAra mukhya mANasa (sarkasamAM ceDA vagerene) risTa-voca zrI.,na. [aM] kAMDAnuM ghaDiyALa, kAMDA-dhaDiyALa riharsala na. [aM.] nATaya vagere bhajavavAnA tAlIma-prakAranA pUrva prayAga, pUrvAbhyAsa riMga (riMga) zrI. [aM.] avAjaneA-dhaMTI vagerenA raNakA. _2010_04 1923 rivyU puM. [aM] pharI tapAsa, punarvileAcana. (2) avaleAkana, samIkSA, samAkSeAcanA, guNa-deSa-darzana rizte-dAra vi. phA. rizteh-dAr] saguM-vahAluM rizte-dArI strI. [+ [aa. pratyaya] sagAI-saMbaMdha, sagapaNa cchita strI, [ara.] ruzavata, lAMca, 'meTripheizana,' 'brAiba.' [.khAvI (rU.pra.) lAMca levI] zrvita-khAra vi. [+ kA. pratyaya] lAMca lenAruM, lAMciyuM rizvata-khArI strI. [+ phA. pratyaya] lAMca levAnI vRtti, lAMciyApaNuM rizvata-nirAya puM. [+ saM.] lAMcanI rukAvaTa rizvatI vi. [+ gu. 'I'ta, pra.] jue'rizvata-khAra.' STi vi. [saM.] amAMgalika, amaMgaLa karanAruM. (ra) na. amaMgaLa, azubha. (3) avoga, kharAma yAga. (4) kamabhAgya, kamanasIkhI. (5) kaSTa, duHkha. (6) jokhama. (7) pApa, (8) mRtyu, naza STi-yAga puM. [saM.] kharAba amaMgaLa yAga, (jyA.) risAmaNI strI. [z2acA 'risAvuM' + gu. 'AmaNI.' kR.pra.] hAtha aDADatAM ja pAMdaDAM saMkrAcAvA lAge tevA eka kheDa, lomaNI, lAALu risAmaNuM - na. [ja'risAnuM' +gu. 'AmaNuM' kriyAvAcaka kR ma ] risAI javAnI kriyA, risAI javAne kAraNe saMbaMdha baMdha karavA e. [-NAM levAM (rU.pra.) risAI jaI saMbaMdha cheDI devA] risAmaNuMO vi. jue 'risAvuM' + gu. 'AmaNuM' karyuM - vAcaka .pra.] risAvAnI AdatavALuM, sALa risAladAra jae 'rasAla-dAra.' risAladArI jae sAladArI.' risAvuM a.kri. [saM. niA artha 'IjA karavI' vagere che tene AnI sAthe saMbaMdha nathI. p rIsa karavAnA arthamAM khare, paNa enAthI svataMtra. "e 'rIsa.'nA. dhA.] manaduHkha thavAthI akhelA levA ane saMparka baMdha karavA, nArAja thaI dUra rahevuM rIDhara vi. [aM.] mahAzALAmAMne ayApakathI UtaratA darajonA adhyApaka, vAcaka. (2) zrI. vAcanamALA. (3) na. philmamAMnA akSara vAMcavAnuM kAcavALuM sAdhana raDhiyA-ramaNu (-ya) strI. [jue rIDiye' + aspaSTa.] mAma, bhAre ciciyArI. (ra) hakArA, hATA rADhiyA puM. jue 'rIDaO' + gu. puM' svArthe ta, ..] jue roDa 1, rIDiMga (rIDiMga) na. [aM.] vAcana. (2) bhaviSya-vAcana, (3) pAThAMtara, khIne pADe ke vAcanA rIDiMga-rUma (rIDiMga-) puM. [aM.] vAcanAlaya, pustakAlaya rIDI puM. eka AtanA che|Da risALa, tuM vi. jue 'rIsa' + gu. 'ALa' + '" rIhuM vi. sArI rIte TevAI gayeluM, te te viSayanuM pAkuM svArthe ta.pra.] risAvAnA svabhAvanuM, risAmaNuM rasITa strI. [aM.] rasIda, pahoMca, pAvatI risIvara na. [aM.] kenAgrApha TelikAna vageremAMnuM avAja jhIlanAruM sAdhana. (2) puM. sagIranI milakatanI vyavasthA mATe nimAyele sarakArI amaladAra risepzana na. [aM] saMmAna, satkAra, Adara-mAna risepzana-kamiTI srI, [aM ], risepzana-samiti zrI, [+saM.] svAgata samiti anubhavI. (2) sArI rIte SaDAI gayeluM, pAkI buddhinuM (3) vaparAine pAkuM thaI gayeluM (vAsaNa). (4) sudhare nahi tevuM, nareALa (gunegAra vagere), 'haeNkhissuala,' inphrA iijabala' (a.rA.). (5) duHkha veThIne kaThaNa thaI gayeluM rIta (5) zrI. [saM. ai] cAla, rasama, rivAja, dhArA, zirastA, prathA, (ra) prakAra, taraha, paddhati, 'methaDa.' (3) yukti, tarakIba, kaLA. (4) vartaNUka, rIta-bhAta. (5) mahAvarA, 'prekTisa,'[. karavI (6.pra.) vara-vahevAra sAcavavA, 0 paDhavI (pha pra.) rivAja thavA. rAkhavI, mAM rahevu (-2:bhuM) (rU.pra.) rivAjane anusarazuM. mAM AvavuM (rU.pra.) ThekANe AvavuM] rIta-bhAta (rIya-bhAtya) , [+jajue 'jJAta.2] raheI riMga-lITara (-) puM. [aM.] ToLakInA AgevAna, netA, saradAra. (2) nAcanArAone tAlIma ApanAra rizuM (rikOM) vi. [ravA,] kajiyALuM, (2) mUrkha. (baMna mATe 'IMguM' paNa.) rAga riDara-pesTa (riDara) na. [aM.] e nAmanA eka cepI rI huM. [saM. thama / . AdyAkSara > uccAraNathI 'rI''re']saMgItanA sAta svarAmAMnA bIje RSabha svara. (saMgIta.) rIka-jhIka strI, [jue 'raka-jhaka.' vA.] jue 'ka-jhaka.' rIkhaNuM jue rIkhazuM.' [rApe rIjha (-jhatha) srI. [jue 'rIjhavuM.'] prasannatA, khuzI rIjha-khIja (rIjhaya-khIya) strI. [+ jue 'khIja.'] rijhAvuM ane khiAvuM e, prasannatA ane krodha rIjhana na. [.] kAraNa rIjhavavuM jae 'rIjhavuM'mAM. rIjhavuM akri. [saM. > prA.fi] (lA.) prasanna thayuM. rijhAvuM bhAve, kri. rijhAvavuM, rIjhavavuM pre., sa, kri rI` (-Datha) srI. [ravA.] cIsa, ciciyArI, tIkhI ma rIOM zrI. [aM.] vaNakaranI kaNI vaNatAM vANAnA tArane ThAka mAravAnuM eka sAdhana Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zata-zvaza 1924 karaNI, cAlacalagata. (2) rUri-rivAja rIzuM e hiMguM." rIta-raveza (ratya-) paM. jio "rIta" dvArA.'), rIta-rasama rIMcha na. siM. prA. riapa. ri4 5.] Ape (rItya) strI. [+ juo "sama."], rIta-rivAja (rItya-) zarIre jADA kALA vALavALuM eka hiMA vagaDAu pazu, puM. + e "rivAja.'] dhArA-dhoraNa (2) (lA.) khIlAmAM paca pADavAnuM ojAra [mArA rIta-vAcaka (ratya-) vi. [+saM.] rIta ke prakAra batAvanAra rIchI strI, jio "rIMchaDuM + gu. "I' pratyaya.] rIMchanI (kriyAvizeSaNa). (bhA.) rachaDuM na. [+gu. 'DuM' svArthe ta.ka.] juo rIMche.' rIta-sara (vItya-) kri.vi. [+juo "sara' (pramANe.] rIta rIMchA-che)Na (zya) sI. [ja "rA' + gu. "a8-eJNa pramANe, gheraNa pramANe, niyamasara, paddhatisara strI pratyaya.] e "rIMchaDI.' rIti strI. [saM.] rIta, prakAra, taraha. (2) AcAra, rivAja, rIMcha-sutA sajI. [+ saM.] paurANika gAthA pramANe jAMbavAna praNAlI, rasama. (3) paddhati, ba. (4) kAvyanI te te nAmanA rIMchanI kanyA ane zrIkRSNanI rANI-jAMbuvatI. varNana-paddhati, "Dikazana' (De. mAM) (saMjJA.) rIti-doSa chuM. [sa.] kAvyanI te te rItinA lakSaNanI uAba 5. [ara. rUaba] re, eN, prabhAva, pratApa, saMkaratA. (kAvya) (2) bhapake, dabadaba. [0 kara (rU.pra.) Thapa Apo. rItivAcaka vi. [sa.] juo "rIta-vAcaka." 0 5ha (.pra.) prabhAva varatA. 0 rAkha (rU.pra.) rIdha (-dhya) sI. [saM. #>prA. riddhi) jue riddhi.' raphathI vartavuM] rI-sIdha ( rIsIya) strI. [+ saM. siMha ja "riddhi- ruAba-dAra vi. [+ phA. pratyaya] ruAbavALuM siddhi(1). [paTTI. (vahANa,) 2-kAra puM, svIkAra, saMmati rIpa () sI. pATiyAnI kera upara jaDelI pATiyAnI rukAvaTa (8) zrI. [ja e "rakAvuM;' hi] rokI devuM e, rIbavuM sakri. [saM. hig] AtmAne duHkhI kare, khuba duHkha aTakAyata. (2) kAyadAthI aTakAyata, bAra' che. ribAvuM karmaNi, kiM. ribAvavuM che, sa. ki 2wo chuM. [ara. rUkaha] saMkSepamAM lakhelI kaI vigata. rIma na. [aM] kAgaLanAM 480 ke 500 zITanI thAka (2) dastAveja (khAsa karIne jamInane lagatA), khata rIla na, sI. [aM] devAnuM kahyuM. (2) sinemAnI philmanuM Treka-pratikriyA strI. [1] ragane aTakAvavAnI kriyA, kIMDaluM rogane upacAra rIsa (sya) sI. kodha, gussa. [0thavI se bharAvuM 2kama na. siM] senuM [eka nAma. (saMjJA.) (spe)(rU.pra.) gusse thavuM. 0nI lUMbaDI, 0nuM jALuM (rU.pra.) rukamAvatI . [saM.] porabaMdaranI nadI jevI khADInuM bhAre krodhI. baLavuM (-spe-) (rU.pra) krodhathI manaduHkha rukamAMgada (rukamA) . [saM.) e nAmane eka prAcIna anubhavavuM bhagavadbhakta 2AjA. (saMjJA.) rIsa- puM. [+gu. ke' vArthe ta.pra.] rIsane kaNake ruNiI strI. [1] vidarbha dezanA rAjA bhImakanI putrI rIsanI strI. [+gu. "DI' svArthe ta... juo "rIsa." ane zrIkRSNanI paTarANuM. (saMjJA.) (padyamAM) 2mI puM. siM.], 2kameM chuM. [+gu. "eyo' svArthe ta..] rIsa-bhera (sya-bheraSa) ki.vi. jio "rIsa' + bharavuM.] rukamiNane bhAI. (saMjJA) rIsathI, krodhathI, gusse bharAIne [hoya tevuM 2kSa vi. [4] jAo "kSa." rIsa-vaza (rIsya-) vi. [+.] rIsane adhIna, rIsa caDI rukSatA strI. [..] jue "phakSa-tA." rIsa ja "risAva.' (rIsavuM' bhASAmAM rUTa nathI.) 2kha zrI. ki.] samaya samayanI paristhiti, valaNa, "TenDa." rIkhaNuM na. jio "rakhavuM' + gu. "aNuM' ka.pra.] zIkhavAnI (2) bhAva-tAla, dara kiyA sukhasata, % strI. [ara. rusa] rajA, paravAnagI, TI, rAkhavuM a.kri. [tri-] bALakanuM ghaMTaNiyA-bhera cAlavuM, (2) ravAnagI, vidAya, prasthAna. (3) nokarImAMthI dUra rAkhavuM. rakhAvuM bhAve,, kri. rakhAvavuM che., sakri. karavuM e, barataraphI, "rimuvala" rakhAvavuM, rakhAvuM ja rakhavuM'mAM, phaLa, vaMtAka ugela na. e nAmanuM eka pakSI rIMgaNa-zuM na. siM. ri,na->prA. rijhaLa,] rIMgaNanuM ruNa vi. saM.) regI, AjArI, dada, mAM, bImAra rAgaNI sakI. [2. prA. dinanI] vaMtAkane choDa, vaMtAkaDI. 20NatA strI. [.] AjAra, darda, roga, mAMdagI, bImArI [mAthe hima (rU.pra.) garIba upara vadhu duHkha paDavuM e] 20Na-paricaryA sI. [saM.) mAMdAnI sAravAra ragaNuM ja "rIMgaNa." [-zu khavAM, zuAM taLavAM (rU.pra) 2NAlaya na. [+ saM. mA-tha, pR. .] mAMdAo mATenuM UMgha AvavA lAgavI, jholAM khAvAM]. davAkhAnuM, auSadhAlaya, "hospiTala' (da.bhA.) rIgas a.ji. siM. riha[] jae "rakhavuM." (2) ArapAra 20NAvasthA sI. [+saM. eva-sthA] mAMdagInI paristhiti nIkaLavuM. ragaNuM bhAve, ji. ragAvuM che, saphri. 2cavuM a.ki. [saM. sutra ne sIdhe tama] gamavuM, pasaMda rIMgAI strI o "rIMguM' + gu. "AI' ta.5] rIMgApaNuM paDavuM. (gamatI vastu 5.vi. mAM, jene game te ' anuma rAgA, rIgAvuM ja "rIMgamAM. sAthe e.vi. nA bhAve) 2010_04 Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ruci 1925 rUmeTima DathI vidhi ruci sI. [.] icchA, marajI. game, (2) pasaMdagI. (3) rasa- rudra-sAvaNi . [saM] paurANUika mAnyatA pramANe ya vRtti, rasajJatA, (I)sTa' (caM.na.) manuomAM bArame manu. (saMjJA) rucikara vi. saM.) pasaMda paDe tevuM rudrAkSa puM. [+ akSi, samAsamAM akSa himAlayanI taLeTIrucikaratA sI. [sa.] rUcikara hovApaNuM mAM thatA eka vRkSane khAsa prakArane ThaLiye (ke jemAM vIMdha 2ci-kAra vi.[ saM.1, raci-kArI vi. saM. 4. ja e pADI mALA karAya che ane zivabhakto e kaMThamAM pahere ruci-kara." [vRtti, "senTimenTa (ba, ka.ThA.) che tema japamAM vApare che). ruci-zAha 5. si.] rUcinuM cakkasa prakAranuM valaNa, bhAvanA, dvAdhyAya puM. [+ saM, adA] radrana abhiSeka karatI vakhate rucita vi. [saM.gamatuM, pasaMda paDeluM, bhAvatuM. (2) na. jenA pATha karavAmAM Ave che te aveda-carvedamAMnA ATha icchA, maracha sUto samUha, rudrA ruci-taMtra (tatva) na. [4] pasaMdagInI prakriyA rudrANI zrI. [.] rudra-patnI pArvatI rucitA strI. (saM.pasaMda hovApaNuM rudrAbhiSeka che [saM. rudra mi-4] rudranI mUrti zivaruci-pratisala(La) vi. siM] marajI-viruddhanuM liMgane rudrAdhyAyano pATha karatAM karAvavAmAM Avate snAnaruci-saMga (-bha) . [saM.] pasaMdagImAM AvI paDelI Ta, nApasaMdagI thavI e rudrAvatAra chuM. sa. rudra + aya-wA2] mahAdevajIno janma. ruci-bhinnatA strI, ruci-bheda puM. (saM.] pasaMdagI pasaMdagI (2) (lA.) vi. atyaMta krodhI. [ dhara, 0 dhAraNa karo vacceno taphAvata(2) bhinna bhinna abhiprAya (3 pra.) bhAre ugratA batAvavI, sakhata krodha karo]. rucira vi. [sa.] suMdara, mohara, mohaka, (2) svAdiSTha : rudrASTAdhyAya puM. [saM. + a + ava), rudrI sI. ruciratA strI. - na. siM] rucira hovApaNuM [+gu. "I'ta.pra. e "rudrANAya." [2ii karAvavI rucirA zrI. [sa.) e nAmane eka akSarameLa chaMda. (piM). (u.pra.) rudrAdhyAyanA 11 pAThathI rudrAbhiSeka karAvI (2) eka mAtrAmeLa chaMda. piM) rudhira na. [sa.] lehI,khUna ruci-vardhaka vi. [saM.] gama vadhAranAruM. (2) bhUkha vadhAranAruM rudhiravAhinI vi, strI. (saM. lehI laI janArI dhamanI ruci jaiviSya na. siM.] juo aruci-bhinatA. rudhira-kSINatA strI. siM] zarIramAM lohatatvano ghATa, 2ja mI, si. ], "jA zrI. si] roga, vyAdhi, darda pAMDuroga [ lohI-vA 2jI vi. [+ gu. 'I' ta...] rogo, rogiyuM, bImAra rudhira-jAva chuM. [saM.] lohI paDavuM e. (2) samIone rujhAvavuM e "rUjhavuM'mAM. 2dhirAbhisaraNa na. [+ saM. ami rA] zarIramAM lohInuM jhavuM ja rajavuM pharyA karavuM e hidayane e mATe eka bhAga ta na. [saM.] pakSIono kalarava rudhirAzaya na. [+ saM. mA-rAya, muM.] lehI rahevAnuM sthAna, tAvavuM, phatavuM ja e "rtavuM'mAM. rudhiregAra chuM. [+ sa. 35] lehanI ekArI 2theniyama na. [.e nAmanI eka mULa dhAtu. (2. vi) radhiragArI vi. [] lehInI jene okArI thatI rudana na. [saM.] revuM e, 2DanuM e, rodana, vilApa. [arayA hoya tevuM lehI ekanAre [ema 2dana (u.pra.) bIjI koI darakAra na kare tevuM raDavuM kahevuM e naka-gunaka krivi. [ravA.] ghugharIone khaNakhaNATa thAya udita vi. siM] raDeluM. reyeluM. (2) na ja "rudana.' 2bAba na. [ja e "rAba.'] jue "rabAba. 2 vi. [.] rokavAmAM AveluM, aTakAveluM, (2) rubAyata sI. [ara. rubAI] cAra caraNanA chaMdavALI eka kAvya-racanA (arabI phArasI yA uddanI) 28 vi. [saM] atyaMta ugra. (2) bhayAnaka, bhayajanaka, malAvavuM (rumalAvavuM) e "rUmalAvuM'mAM. bhayaMkara. (3) puM. eka prakAranA prAcIna 11 vedika devemAMne ramADe (2 mADe) muM. jio rUmalAvuM' dvArA ] bUmAbUma, te te deva. (saMjJA.) (4) mahAdeva, ziva, zaMkara, (saMjJA.) bhAre zora-bakora rudratA sI. [4] rudra hovApaNuM rumAvavuM, rumAvuM jue "mavuM'mAM. [pratiSThA 28-tAla puM. [sa.] saMgItane eka tAla, (saMgIta.) reta chuM. [ara. rubaha] darajajo, hodo, padavI. (2) raka-mahAlaya khuM. [sa.], rudramALa kuM. [saM. ma]i siddha- rUbiDiyama na. [aM] eka jAtanI kiMmatI dhAtu, (2.vi.) pura(u. gujarAtI mAM maLarAja selaMkIe zarU karAvela rabI . riziyana.] raziyAno eka kiMmatI sikko ane vaMzaja siddharAja jayasiMhe saMpUrNa karAvela bhavya rumajhamATa puM. ["ma-mavuM' + gu. ATa' ku.pra.] ramazivamaMdira (Aje khaMDiyeranA rUpamAM.). (saMjJA) grama evo avAja rumUrti vi. [saM] bhayAnaka svarUpavALuM rumajhumAvavuM, rumajhumAvuM juo " ramamAM, rudrayAga kuM. [saM.] rudrane udeza karavAmAM Avate yajJa mala(-2)vavuM ja 'malA(-)vuM'mAM [avAja rudra saMpradAya (sampradAya) kuM. [saM.) ruke jene AraMbha mATa puM. [ja e "mavuM' +gu, "ATa' kuma.] ramavAne karyo manAya che ane jemAM viSNusvAmI maharAnA AcArya rUmeTijhama kuM. (.) zarIramAMne vAne rega. (2) saMdhivAne thayA te eka uSNava saMpradAya. (saMjJA.) rega 2010_04 Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAkhuM ruAMchuM vi. ei 'kavuM' dvArA.] pIAM UbhA thayAM hoya tevuM 1926 [bhareluM ta.pra.] phthI [khAeza aTakAvavAnI rucela,-luM vi. [jue '+gu. ela,-luM' 22 na. [sa., puM.] haraNanA eka prakAra rutsA jI. [saM.] rADhavAnI icchA, rarutyu vi. [saM.] rokavA mAgatuM, aTakAvavA cAhatuM rurudiSA sI. [saM.] raDavAnI icchA ruruSi vi. [saM.] raDavA mAgatuM ruvAta na. [phA. ravAn ] mahavuM, maDuM, zakha, lAsa ruvADuM jue ''vADuM.' [. krUrakavuM (rU.pra.) asara thavI, (praznArthe kena'kAra sAthe). badalavuM (6.pra.) svabhAva. kera thavA] [kumaLA jhIMNA ghATA vALa ruvAMTI zrI, huM na. [jue buM' dvArA.] zarIra uparanA ruvela,nyuM jae 'rUpela.' rezanAI zrI. [phrA. renAI] (lakhavA-chApavAnI) zAhI, (ra) rAtre dIvA-battAvALI zAbhA, rezanI ruzavata zrI. [ara. rizvat] jue 'rizvata.' ruzavata-khAra vi. [+ qA. pratyaya] jue 'rizrvata-khera.' ruzavatakhArI strI, [+ phA. pratyaya] e rizvata-kherI.' ruzavata-nirakha puM. [+x.] jae rizvata-nirAdha' ruSita, ruSTa vi. [saM.] krodhe bharAyeluM, gusse thayeluM, khijavAyeluM [khIja, rAja ruSTa-tA, ruSTi srI. [saM.] krodhe bharAvuM e, krodha, gusse, rusavA vi. [kA.] Aba vinAnuM, eAkhara rusavAI . [aaa.] eijajatI, phajetI, nAmethI rusAvavuM, cusADuM jue 'sanuM'mAM. rubAvavuM, rukhAtuM jue 'banuMmAM, OM (ruNDa) na. [saM.,puM.,na.] mAthA vinAnuM dhaDa. (ra) (gu. mAM) kApeluM mAthuM [mALA, khaMDakAMne! hAra ruM-mAlA(-LA) (ruNDa) zrI. [+saM.] kApelAM mAthAMnI ruMDhamAlI(-yI) (ruNDa-) vi., puM. [saM.,puM.] kaMThamAM DuMDamALA paherI che tevA mahAdeva, rudra ruM-skruta (ruNDa-muNDa) na., kha. va. [saM., puM., na. + chuM.] dhaDa ane mAthuM. (2) vi. (lA.) beDuM, apaMga, (3) gALa-maTeALa, saMpUrNa gALa ruMdhana (rundhana) na. [saM. roSana] rUMdhavuM e rU na. [4.prA. ma] kapAsanAM jIMDavAMmAMthI nI+-Late guccha-rUpa tAranA gAbhaleA, kapAsiyA kADhI lIdhela hoya tevA kapAsa, 'koTana.' (ra) AkaDA vagerenAM jIMDavAMmAMthI nIkaLatuM tUla. [ nA gAbhalA jevuM (rU. pra.) paeNcu ane kAmaLa] _2010_04 rUra puM. [phA.] caherA. (ra) kAraNa rU., rUA. jae piyA,'-saMkSiptAkSara phaiyA puM. [4Ak'dvArA.] rU pIMjanAra kAmadAra, pIMnA e kaM. vi. [jue phaeN' +gu. e' tri. vi, pra.] kAraNe, pramANe, AdhAre, anvaye, heThaLa, anDara' rUpala (ya) strI e nAmanI eka suMdara vela rUDha sI. namAja samaye ghUMTaNe paDI prArthanA [kriyA karavAnI (-ru)kSa vi. [saM.] kharakhacaDuM. (ra) lakhuM (3) kaThAra (-3)kSa-tA zrI. [saM.] rUkSa hovApaNuM (3)AAccAra puM. [saM. 32Ara] kaDaeNAra uccAraNa rUkha` na. [saM, vRkSa >prA. 3 puM.] jhADa rUkha jue 'rukha.' rUkhaDha vi.saM. kSa >>prA. llR +gu. Da'svArthe na. pra.] kharakhacaDuM. (ra) (lA.) bhayAnaka, bhayaMkara rUkhaDhavA puM. jie'rUkhaDe'+gu, 'va'svArthe ta.pra,] jue 'rUkhaDo,' rUkhaDha-saMpradAya (-sapradAya) puM. jio 'rUkhaDa' + saM.] e nAmanA zaiva saMpradAyane eka phirakA. (saMjJA.) rUkhaDhiyuM vijrae 'rUkhaDuM' gu. 'kyuM' ta.pra.] vanamAMnA ekalA aTulA jhADa jevuM bhaTakatuM garIba (mANasa) rUkhaDuM ba. [ja rUkha.' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] nAnuM ekaluM UbheluM jhADa rUkhaDA huM. [jae kharuM.'] (lA) varakhaDA, (ra) gArakha AMbalInuM jhADa (enA thaDanI jADAI bahu hAya che ane jhADa khuba ghaTAdAra ane meTuM hAya che.) rUkhara vi. [4e rUkhaDa.'] sAmAnya, sAdhAraNa, mAlI rUcI na. e nAmanuM eka pakSI cakuM na. zuM. (2) TU keA tAMtaNA, rUMchuM rja (-jaya) strI. sAMjhanI aMdhAruM prasaravAnI veLA. [-yu-veLA ('raMja'nuM sau.,ba.va.) rAtanuM aMdhAruM' thavAnA samaya rUe huM. nAnA bhAga, nAnA hissA, khaMDa, TukaDA phaijha (-jhaya) srI, [jue rUjhavuM.'] zarIra paranAM ghA gUmaDuM vagerenA geDI AvavA e, rujhAnuM e. [ AvavI (3.pra.) navI cAmaDI AvavI] rUjha-paTI,-TTI (jhraya-) strI, [+jue 'paTI,-hIM.'] traNa upara rUjha lAvavAnI AgarI rUjhavavuM jae 'jhavuM'mAM, rUjhavuM . kra. [saM, haththa prA. hA] dhA traNa gUma vagere sukAI ne goTho vaLavA. rujhAvavuM, rUjhavavuM ke., sa, kri. rUTa na. [aM,] maLiyuM phuTa puM [aM.] mArga, rastA ['kuM.' (padyamAM.) rUDuM vi. jio 'ThuM' + gu. '4' svArthe ta...] jae rUDavuM a. kri seM. i> prA. rajju bh ?, "nA.dhA.] rAdhe bharAvuM, krodha karavA, khojavAnuM. ruThANuM bhAve.,rki. ruDADhavuM pre.,sa.ki. rUDhADhI strI, [ja e 'rUThavuM,' dvibhA~va +zu. *' kR.pra.] parasparanA krodha. (2) (lA.) gera-samajha huM vi [saM. i--> prA. razn] rAdhe bharAyeluM, gusse thayeluM. (2) na. khATuM lAgavuM e rUpa (-5) zrI. [jae 'huM+gu, 'pa'.pra.] phaDApaNuM, rUpALApaNuM (2) (lA ) bhalamanasAI, bhalapaNa rUDhaluM vi. [e huM' gu. 'la' svAthaeN ta.pra.; uccAraNamAM mUrdhanya mAtra.] jae huM.' (padmamAM.) rUpe) yu. e 'huM' jhu !' ta.pra.], rUDhAza(-zya) strI. [+SNu, aza' ta.pra) jae pa.' huM vi. saM rUpa 8mA, ama gu, 'Da' svArtha ta,pra] Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paDuM laMDuM 1927 rUpa upavALuM, rUpALuM, suMdara, manohara, dekhAvaDuM. - vAnAM rahevuM e thavA (.) maMgala prasaMga UjavA, zubha kArya thayuM. rUDhi-pUjaka vi. [saM.) e "rUDhi-upAsaka." [samAdara 0 manAvavuM (rU. 4) sAruM lagADavuM. - gA (u.pra.) rUDhi-pUja bI, si.] cAlyA AvatA rItarivAje taraphane vADAmAM brAhmaNoe AzIrnAna karavuM, (pahelA eka rUDhi-praNAlikA, rUDhipraNAlI strI [sa.] cAlI AvatA rivAja)] rItarivAja ( [mukhyatA ApanAra rUDuM-bhaMDuM vi. [+e "bhaMDuM] sAruM-narasuM [sAruM rUDhipradhAna vi. [saM.] cAlyA AvatA rItarivAjone rUDezuM vi, gui. "eruM' ta..] vadhu rUpALuM, (2) vadhu rUDhiprayoga kuM. [saM.] zabdonA pracalita arthathI lagabhaga rUDha vi [saM] khUba jAmI gayeluM, ghara karI gayeluM. (2) bhava- savataMtra rIte vyApaka banelA arthanI paristhiti, 'iDiyama' hAramAM mAnya thayeluM. (3) ghaNA samayathI vyavahAramAM raheluM, (na.lA.). (A vasturithatie lAkSaNika artha che.). praNAlikA-gata, "orthoDekasa.' (4) zabdanAM prakRti-pratyayanA rUDhi-priya vi. saM.] janA rItarivAjane pasaMda karanAruM, riarthothI svataMtra rIte artha thato hoya tevuM, jeno artha vyava- pUjaka ki gAyeluM hAramAM pracalita hoya tevuM (zabda vagere). (kAvya) [0 ukti rUDhi-prokta vi. [saM] cAlI AvatI paraMparA pramANe kaheluM (2.pra) rUDhiprayogavALuM kathana, "iDiyama'(2.ma.). 0pakSa (rU.pra.) rUDhi-baddha vi. [saM.] rUrithI baMdhAyeluM, rUDhithI pracalita thayeluM janavANI vicAronA samUha, kAnakavATela(da.bhA.). 1 prayAga rUDhi-baMdhana (badhana) na. [sa.] paraMparAgata rivAjo pALavAnI (2.pra) e "rUTa ukti '. (ha.dvA)]. pharajiyAta paristhiti bihAranuM rUhamatavAdI vi, si., pR., rUDhamatiyuM vi.siM. ha8+ mata rUDhi-bAhya vi. [sa.] paraMparAthI cAlI AvatI rIta-rasamathI gu. 'IyuM' ta...], rUDhamatIya vi. [saM.] (lA.) sthiti- rUDhi-bhaMga (-bhaB) puM. [] cAlI AvatI rItarasama custa, junavANuM, " kaMjarveTiva, "orthoDokasa' bhAMgI nAkhavAnI kriyA [rveTiva' (caM.na.) rUDhathagika vi. [sa.] zabdanAM prakRti-pravayanA yoge rUDhi-rakSaka vi. [bha.] juo. "rUDhi-upAsaka," kojathata artha ane pracalita artha samAna hoya tevuM, ga- rUDhi-rIDha, huM vi. [+ juo "rIDha.'] paraMparAgata rItarivAja rUDha (rAbda vagere). (kAvya.) custapaNe pALI raheluM rUDhAcAra chuM. [+ saM. mA-vAra) ghaNA vakhatathI cAlu hoya rUDhi-lagna na. [.] jJAtinA rivAje pramANe thayelo vivAha te rIta-rivAja, rUDhi, praNAlI rUDhivAda ! .] paraMparAgata rUTine vaLagI rahevuM e rUDhArtha chuM. [+ saM. ma] zabdane loka-pracalita sarva prakArano mata-siddhAMta sAmyanya mAine, "kanvezanala konaTezana' rUDhivAdI vi. [sa,j.] rUDhivAdamAM mAnanAruM keca tenuM rUDhi sI, siM.1 janA samayathI cAlI AvatI rasama, vyava- rUDhivirada vi. siM.1 jemAM cAlI AvatI paraMparAne virodha hAre rUDha karelo rivAja, "kasTama,' 'ka-venzana." (2) zabda- rUDhi- vireAdha puM. siM] cAlI AvatI paraMparAne sAmano nAM prakRti pratyayanA artho thI svataMtra rIte utarI AvelI rUDhizakti saDI. (saM.1 mAtra uracAraNathI pracalita ane artha-paripATI, "IDiyama. (3) e prakAranI eka arthe- bodha karanAruM baLa, (kAvya.). zakti . (vyA.) rUDhizabda zuM siM.zabdanAM prakRti pratyayathI svataMtra rIte rUDhipAsaka vi. siM, saMdhi nathI karI.] jUnI praNAlIne ja artha ApanAra bola, rUDhArtha zabda ja samAdara karanAra, rUDhicusta, "kebiTiva' rUDhizAstrI vi. [{ $] paraMparAgata rItarivAjo vagereno rUDhi-kAyade ! [ + ja "kAya.'] dezane pracalita jene khyAla hoya tevuM, rUrienuM ayAsI niyama rUDhi-stha vi. [saM] paraMparAgata ritarivAjone vaLagI rahela rUDhinkaMThALuM na. [ + jue "kaMDALuM.] rUTinuM baMdhana rUThI-karaNa na. [saM.] da9-maLa banavA-banAvavAnI kriyA rUDhigata vi. [sa.] junI rUTi pramANe cADyuM AvatuM, rivAja rUta na. [.prA. canuM saMskRtIkaraNa e "." tarIke mAnya kareluM, "kasTamarI' rUtavuM a.kri, maMDI paDavuM, karavA maMDavuM. utAvuM bhAve, rUDhigalAma paM. [ ja e "galAma.] jao rUDha-upAsaka. ki. 2tAvavuM che, sa.ki. rUDhi-prasta vi [1] junA rItarivAjomAM ja gUMcavAIne rU5 na. [saM] AkAra, dekhAva, mUrtatA, svarUpa, apherma." paDeluM, prabaLa rUDhicusta (upAsaka." (2) koI paNa daya padArtha. (3) jAti, prakAra. (4) darya, rUDhicusta vi. [ + ja e "custa '] ja "rUDhi- zebhA, kAMti. (5) kriyAnA ane nAma-vizeSaNa-sarvanAma rUDhi-janya li, [saM. paraMparAthI rivAjamAM mAnya thatuM hoya vagerenA pratyaya lAgI taiyAra thayeluM zabdanuM mALakhuM, mema." [parivartana (vyA.) (6) dazya nATaya. (nATaka.). (7) samAsane aMte erUDhi-doSa chuM. [saM] cAlatA AvatA rItarivAjomAM karAtuM kAmaka" arthanuM vizeSaNa. (jemake "gA-5' "padya-rUpa' "nATatharUDhi-parasta vi. [+ ja e "parasta.) e "rUDhi- rUpa' vagere) [ kADhavuM (u.pra.) saMdarya-prasAdhana karavuM. (2) upAsaka. [karanAra pAtrane viza levo dhadhAravuM, 0 banAvavuM (rU.pra.) veza rUDhi-pAlaka li. siM] cAlI AvatI rUDhinuM pAlana le. 0 bagAvuM (ra.a.) kalaMka vaLagADavuM. 0 badalavuM, rUDhi-pAlana na. [saM.] cAlI AvatI rUDhine vaLagI badalAvavuM (rU.pra.) veza palaTAvavA. 0 rU5nA avatAra 2010_04 Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ upaka 1928 rUpa-vikAra ke aMbAra), 0 35 maNi, rU5nA pAMciyA (.) rU5-taH kri. vi. [sa.] svAbhAvika rIte atyaMta suMdara. 0 haraNuM (rU.pra) lajijata karavuM]. rUpa-dakSatA strI. [..] nATakanuM rUpa ke citra doravAnI rUpaka na. [saM.) ekane anya vastu vagerenuM sIdhuM vAcika kuzaLatA rUpe ApavAmAM Ave tevA kAvyane eka arthAlaMkAra, rUpa-daza vi. [sa. . gariNa, "kalAsika,' 'kalAsikala' "meTaoNra' (na.lA.). (kAvya.). (2) jue "rUpa(1).' rUpa-daLI jI. [+ juo "daLI'] ghoDAnA pakharamAMnI (nATaya.). (3) muM. kAvya-prakAra, "eNlegarI' (ra.a.). nIcalI daLI upara nakhAtI suzobhita dA (5) saMgItane eka tAla, (saMmata.). (5) reDiye phIcara." rUpa-dAsI strI [saM.] vezyAne tyAM enI prasAdhana-sevAnuM (1) puM. rUpiyo (khAsa karIne cAMdInA sikko). kAma karatI strI rUpaka-kathA sI. siM.) rUpaka-kAvyanA prakAranI gadya-vAta rUpa-daSTi sI. (saM.) praziSTatA, "kalAsisijhama' (vi.ka.) rUpaka kAya na. [sa.] jemAM varNanIya padArthane cetanane bhAva rUpa-dhArA sI. [ ] AkRtionA katara-kAmavALo paTTo, ApI cetana ravo vyavahAra cItaravAmAM Ave tevI 'phigarala bekaTa' (ma, Ta), (sthApatya.) kavitA. (kAvya) ['elegarI' rUpa-dhArI vi. [saM. $. veza dhAraNa karanAra rUpaka-graMthi (-grathi) sarI, saM.) rUpakamaya dRSTAMta, rUpaluM vi. saM. 6pa dvA2] rUpAthI maDheluM. (padyamAM.) rU5kaDuM vi. si.gu. "huM' vArthe ta..] dekhAvamAM suMdara baneluM rUpa-nAzaka vi. [saM] sAMdaryano nAza karanAra rU5-kathA strI. si.] addabhuta vArtA rUpanidhAna na. [] sauMdaryanuM pAtra, rUpa-rAzi rUpakatA ! si.] o "rUpaka(3)." rUpa-nirdeza kuM[saM.] paricaya-patrikA, "prekiTasa,' rUpaka-pradhAna vi. siM] jemAM rUpaka alaMkAra mukhya che tevuM rUpa-nirmANa na., rUpa-nirmiti sI. [sa.] AkRtinI racanA rU5-bhaMjanI (-bhajanI) sI. [3] saMgItamAMnA AlApa- rUpa-parivartana na. siM.] vezapalaTo ne eka prakAra. (saMgIta.) rUpa-parIkSA zrI. siM.] saMdaryanI jhINavaTabharI tapAsa rU54mahotsava muM. si.] (aMgrejI) "siddhavara-yubilI,' rUpa-pUtaLI strI. [ + ja e "pUtaLI.'] suMdara strI raoNya mahotsava (AI vyakti prasaMga ke saMsthAne 25 varSa rUpa>>dhAna vi. siM.). jemAM rUpanuM mukhyapaNuM hoya tevuM (bhASA pUrAM thatAM ujavAte) [garI' (ba.ka.ThA.) vagere), "klAsika, 'lAsila' (a.pha) rU5ka-mAlA(-LA) kI siM.] e "rUpaka-graM"i "eNle- rU5-baMdha (-ba-dha) muM. [sa.] laghu-gurunA AdhAre chaMda rU5 lA(-LA) , [.] sAMdarya sAdhavA e. (piM.) rUpakatizayokti sArI. [ + saM. zarAvita] atizayokti rUpa-bhAga kuM. [sa.] rUpa batAvanAra bhAga, "rmala Tekanika' alaMkAranA rUpaka alaMkAranI chAyAvALo eka bheda, (kAvya.) (vi.ka.) [pAkhyAnono taphAvata rU5-kAra vi. saM.] citrakAra, AkRti-kAra, "DijhAInara' rUpa-bheda puM. saM.] rUpamAM taphAvata hova e. (2) zabadanAM rU5kAlaMkAra (-lapura) . [+se. aA ja rU5-maya vi. [saM.] rUpathI pUrNa, suMdara 'rUpaka(1)." prikAra. (saMgIta.) rU5-mugdha vi. [saM.] saMdaryathI mehita thaI gayeluM rU5kAlA5 chuM. [+sa. mA-chApa] saMgItamAM AlApano eka rUpiyaDI juo "paDI.' jivAnIvALuM 35tsava chuM. [ + saM. satsavo ja "rUpaka-mahotsava- rU5-jIvana-saMpanna (-saMpanna) vi. saM.] sauMdarya ane 'sikavara jyubilI' (caM.na.) [(kAvya.) rUparasikatA strI. siM.] AkAra ke racanAnI praziSTatA, rUpa-gavitA vijI. [.] garvIlI nAyikAne eka bheda. "klAsima' [dekhAva, geTa-apa' (vi. ka.) rUpa-navaluM vi. [+ja "garvIluM.'] pitAnA rUpane- rUparaMga (-2) puM. [saM.] AkAra ane varNa, bahArane saMdaryane jene garva hoya tevuM rUpa-rANI strI. [+juo "rANI.'] rUpALI strI rU5-gheluM (-dhaMla vi. [ +Ao "veluM.'] pitAnA rUpamAM rUpa-rAzi chuM. saM.] sauMdaryana bhaMDArarUpa (puruSa ke strI) mATe gAMDuM gADuM thaI janAruM [kALI caudasa. (saMjJA.) rUparekhA sI, siM.] svarUpanuM citraNa, svarUpanuM daravarNa, rU5-caturdazI sahI, [sa.] A vadi caudasanI tiSi, Acho khyAla, kaMkuM bayAna, citAra, "AuTa-lAIna," rU5-cAkI (.cekI) sI. [+jae "cAkI.'] maMdiranA prekiTasa' (da.bhA.), "bahaya-prinTa' garbhadvAra AgaLanI nAnI ghamaTI (jao "rUpa-caturdazI.' rUpa-lAvaNya na. [4] AkAra sauSThava, sauMdarya rU5codasa(-za) (-,-zya) strI, [+jue "caudasa(-).] rUpaliyuM vi. jio "rUpaluM' + gu. 'chayuM ta.pra.] suMdara, manehara rU5-jIvA, rUpajIvinI sI. [saM.] jao "rUpA-juvA.' rUpaluM vi. [saM + gu. "huM" ta.pra.rUpALuM, suMdara, morU5-jJa vi. saM. jene rUpanI samajha hoya tevuM hara. (2) eka jAtanuM khetInA pAkane hAni pahoMcADanAra jaMtu rUpaDuM vi. [sa. 25+ gu. 'DuM ta.pra.) rUpALuM, suMdara rUpavatI vi., strI. saM.rUpALI strI rUpaNa na. [saM.] rUpa bhajavI batAvavAnI kriyA, (2) nirUpaNa rUpavaMta (vakta) vi. si vat prA, caM], rUpavAna vi. rU5-tatva na. [saM.] AMkhanI prakriye je jevA hoya te si. degvAna, puM.) rUpALuM AkArAtmaka mUla padArtha [viSaya rU5-vikAra chuM., rU5-vikRti zrI. [3] svarUpamAM teja 25-tanmAtrA . [saM.] rU5nA svarUpane aAMkhanI Idriyane AkAra ane sauDavamAM dekhAte bagADa 2010_04 Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rUpa-zAlI(La) 1929 rUpApajIvinI khIlI rUpa-zAlI(-LI) vi. [saMpuM.] rUpALuM rUpAsAI vi. na. jio "rUpuM' dvAra.] narama prakAranuM rUpa-ziromaNi vi. [sa. 5.] khUba ja rUpALuM bhAMgI paDe tevuM lekhaMDa [Ta, dekhAvaDuM rUpa-saMketa (sakata) 5. [sa.] vastunA svarUpa vizene rUpALuM vi. saM. gu. 'A' ta...] rUpavALuM, suMdara, Acho pyAla rUpAM-khurI strI. [o "puM-ba.va.+ "kharI.'] gAyanI rUpa-saMpatti (-sampatti) strI. [saM] bhavya sauMdarya rUpe maDhelI kharI. (2) gAyanA paganI cAMdInI jhAMjharI. rUpa-saMvida (-vida) strI. [ + saM. saMjIvI AkAranI (3) (lA.) vi. suMdara (gAya strI vagere) lAgaNI, "esezana' rUpAMtara (rUpAntara) na. [sa pa+anaY] bIjuM rUpa, bIje rUpa-sAgara chuM. [saM.) apAra sauMdarya AkAra, "TrAnsaphermezana'. (2) bIjI paristhiti, vana." rU5-sudhA zrI. [saM] sauMdaryarUpI amRta (3)anuvAda, bhASAMtara, "TrAnsalezana,' 'eDITezana (go.mA.) rUpasuMdarI (su-darI) zrI. [sa.] atyaMta rUpALI strI (4) svarUpa-parivartana, meTAmorphosisa rU5-sRSTi mI. [saM.] bhotika dazyamAna jagata rUpAMtara-vidhAna (rUpAntara-) na. [saM.] rUpAMtara karavuM e rUpa-sevA zrI. (saM.1 prabhunI (dhAtu pASANa kAcha vagerenuM rUpAMtarita (rUpAntarita) vi. saM.] jenuM rUpAMtara karavAmAM svarUpa ke prasAdI vastranI) paricarcA. (puSTi.). AvyuM hoya tevuM [pherI (lA.) rUpALI strI rUpa-kaMdha (skadha) che. [saM.] bauddha mata pramANenA pAMca rUpAMde mI. [gu. "rUpa-rUpALA dehavALI strInuM nAma + saM. mAM eka. (bo.) rUpAM-mekha strI. jio "rUpuM' ba.va. + "mekha.] cAMdInI rUpa-hAni sI. [sa.' ja rUpa-bhaMga." [pakSI paNa) rUpa-dhana vi. [+], aNuM vi. [ + jue "hINuM.'] rUpa rUpiNI vi. sI. [saM.] upavALI (AI paNa strI jati-pazu vinAnuM, kadarUpuM rUpita vi. [saM.] nirUpavAmAM AveluM. (2) na. eka rUpAkhyAna na. [. [+-LAna] nAma-vizeSaNa-sarvanAma prakAranI meTI vArtA ke jemAM guNadharmane jIvaMta pAtro temaja kALa ane arthanAM kriyApadanAM siddha padanI mAMDaNI tarIke cItaryo hoya, rUpaka-kathA [vajananuM (nAmikI ane kALanI vibhakitae pramANe), (vyA.) rUpiyA-bhAra vi. jio "rUpiyo' + saM] eka rUpiyAnA rUpa-ga2 vi. jie "rUpuM' + phA. pratyaya] rUpA-cAMdInuM kAma rUpi(5) puM. [ja e rUpuM' + gu. "yuM-"eyuM ta.ka.] karanAra kArIgara rUpAne eka sikko (pUrve 16 AnA-14 paisAnI kiMmatano, rUpAchaLAvinI sI. [saM. 5 + mA-navanuM sI.1, vIsI. atyAre 100 paisAnI kiMmatanA; have karansI noTanA [+gu. "I' pratyaya] pitAnA rUpane vyabhicAranA rUpamAM rUpamAM paNa). (2) (lA.) dhana-saMpatti. [cA khAvA (.pra.) upabhega karAvI gujarAta calAvanAra strI, vezyA lAMca levI, yA dAbavA (rU.pra.) lAMca ApavI. cAnuM pAvaluM rUpAtIta vi. [saM ha + aao] rUpane vaTAvI cUkeluM, karavuM (u.pra.) khoTano vepAra karo. -cA dabAvavA (rU.pra.) jemAM nAma-rUpane praza na hoya tevuM (brahma) saMpatti bathAvI pADavI. 0 Apa (rU.pra.) sagAI karavAnuM rUpAtmaka vi. siM, haNa+gamana-] e "rUpa-maya." zukana karavuM. 0 m (rU.pra) nANuM bheguM karavuM. (2) (2) vyAkaraNanA padothI pUrNa (vyA.) kharca kara, 0 tevo (rU.pra.) rUpiyAnuM pa Na meLavavuM. upAdhiodha vi. [sa. + ayo ) idri dvArA brahmanA 0rADe (ke reDa) (3.pra) vagabhaga eka rUpiye. svarUpanuM thatuM jJAna beTo (ke be rUpiyA (rU.pra.) avizvAsu mANasa. rUpanumAna na. siM. + -anu-mana' sauMdaryano aMdAja, (2) nakAme mANasa rUpano aDasaTTo dharmala ji ka" (rA.vi) -rUpI vi. sa. puM, samAsane aMtaH bahupi' vagere) rUpA-bAra strI, ta. [ja "zuM' + "bajAra.] jayAM cAMdI rUpavALuM [dhAtu, rajata, cAMdI nI levaDa-devaDa thatI hoya tenuM vepArI sthAna, cAMdI-bajAra rUpuM na. siM. hags-> prA. zag-] eka kiMmatI ghoLI rUpA-mAkhI strI, saM. + saM mAlii>pA. vivA] rUperI vi. jio "" + "erI' ta, pra.] rUpAna jevA eka jAtanI upadhAtu, raNa-mAkSika (2.vi) [dhAma caLakatA sapheda raMgavALa. [0 baMdha chUTavA (-badha-) (u.pra.) rUpAyatana na. [saM. + mAtha-sana) sauMdaryanuM sthAna, suMdaratAnuM mRtyu.cina tarIke nADIo TavI] rUpArela vya) strI. jio "" + 'rela."] cAMdInI choLa, rUpuMdriya(upedraya) sI. [sa. hA + driA, na] rUpa rUpAnI vipulatA. (2) joLI cakalI [(bau.) jevAnI chadriya-AMkha, netra, neNa, cakSa rUpAvara . [saM. sva + ava-] eka prakArano deva. rUpeDI sI. [ja e "rUpanuM lAghava + gu. "DuM ta... puM. [. 1 + mA-zra] sauMdaryanuM zaraNa + "I' zrI pratyaya-rUpayaDI'- enuM pravAhI uccAraNa] rUpAsata vi. [, +-sa] saMdaryamAM jene laganI (turachatAnA bhAve) rUpiyo lAgI hoya tevuM rUpaiye ja rUpiye." rUpAsakti strI. [+ saM. mA-sati saMdaryamAM lAgelI laganI rUpotpAdaka vi. siM 3QADha] rUpane utpanna karanAruM.' rUpA-saLI strI. jio "rakhuM' + "saLI.'] rUperI dorInI sauMdarya pragaTAvanAruM ['rUpa-jIvA'. bhAtanuM eka kApaDa rUpAparavinI visI. [sa. hA + 35nIvinI ja 2010_04 Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rUpijIvI 1930 rUpopajIvI vi. siM + 3panInI, muM.] rUpa upara rUmAliye 5. [ja "rUmAla' + gu. iyuM" svArthe ta..] jIvanAruM (vesyA strI, bhaDa vagere) jae "rUmAla." (2) vahANanA AgalA mahera pAse rUpeza vi. [phA.] mahuM saMtADanAruM raMgathI karavAmAM Avato trikoNa AkAra, (vahANa.) rUpazI sI. [ka] mehuM saMtADavApaNuM rUmAlI strI, [2] muslima strIonuM mAthe oDhavAnuM vastra, rUkhe vi. saM.] nirUpaNa karavA jevuM nAnI oDhaNI. (2) eka prakArano laMgoTa. (3) magarUdhyaka . [saM] rUpiye daLanI joDI [mIThAI rUbakAra vi. phi.] dhaMdhA mATe taiyAra. (2) mukAme karavA rUmI vi. [ara.] rUma dezanuM vatanI. (2) zrI. eka jAtanI mATenI zarUAta rUmI(e)-mastakI sI. [ara. rUmI-mustakI] eka prakAranA ubakArI strI, ki.] dhaMdhA mATenI taiyArI ke tatparatA (2) davAmAM upayogI gaMdara mukadamAnuM kAmakAja ke rajuAta rUrala vi. [] grAma-vistAranuM, dehAtI, grAmINa rU-bajAra na., sI, jio "rU + "bajAra.'] jyAM kapAsanI rUla chuM. [.] kAyado, kAnana, niyama, (2) ratha, amala, le-veca thatI hoya tevuM sthAna, "keTana eka(0i)-ja' zAsana. (3) na. lITI pADavA mATenI goLa ANI . rUbaDI jI. soye, meTI seya (4) chApakhAnAmAM kapamAM lITIne AkAra chApavAnI rUbaDe !. e nAmanuM eka jhADa pittaLanI paTTI rUba(-bha) kri. vi. [. rUbarU], 0mAM kri. vi. [ + gu. rUlaDuM vi. jio "rUDuM . "la" madhyaga; svAbhAvika mAM" sA.vi.no anuga] mAM sAme, saMmukha, AMkha sAme, uccAraNa, "raDaluM asvAbhAvika.] rUDuM. (5ghamAM.) hajaramAM, samakSa, harabha, meDhAmoDha. [0 mulAkAta (ra.a.) rUlara . [] rAjavI, zAsaka, zAsana-kartA, (2) na. pratyakSa meLApa, inTarvyU']. ja "rUla(3)." (3) chApanAnAmAM praphamazIna mATeno rUbhaDuM na. kabaranI pAchaLanA bhAgamAM jaDeluM lAkaDuM hAthathI pheravavAne rolara rUbherU jue "rUbarU." rUliMga (rUli) na. [aM.] carcA mukadamA vagerenA viSayamAM rUma che. [] oraDe, khaMDa. (2) strI. eraDI, bolI, sattAsthAnethI thate nirNaya kATaDI [(saMjJA) rUvuM jue "vuM." dhiMTIne khIlaDo rUma chuM. [ara.] yuropIya turkastAnane prAcIna pradeza. rU chuM. bAraNAMnAM caNiyArAMnI nIcenI aDI. (2) rUma chuM. [ravA. (dhAtunA vAsaNane) raNako rUsa 6. phi.] juo "raziyA." rUmajhUma kri vi. [21] jhAMjhara vagerene avAja thAya ema rUsaNuM na. [o "phasavuM + gu. "aNuM" ka.pra.] risAnuM rUma-jhUmavuM a, kiM. [2vA.] bharUmajhama' e jhAMjharane e (prema lADa vagerenA asaMtoSathI) avAja thavo. rumajhumAvuM bhAve., kri. rumajhumAvavuM rUsavuM rakha.ki. [saM. sugdha-prA. ha+] re bharavuM, gusse thavuM, che, sa.phri. rIsa karavI.rUsAvuM bhAve, phi. phasAvavuM ., sa. ki. rUma na. jio " ' dvAra] jao arUM ." rUsI vi. [ e "rUsa' + gu.I' ta... ] o "raziyana.' rUmaDI sI. [ja "rUma' dvAra.] pAtaLI ziMgaDI (janI rUha ! [ara.] prANa, chava, AtmA [lagatuM paddhatie zarIramAMthI lehI kheMcI kADhavAnI AyurvedanI rUhAnI vi. [ara.] prANa-saMbaMdhI, jIvane lagatuM, AtmAne rIta). [mukAvavI (rU.pra) zarIramAMthI rUmaDInI madadathI rU-tutiyA na. [ara. "ha" dvAra.] jasatanI dhAtu lohI kADhavuM. 0rUmavI (rU.pra.) herAna karavuM] rULa a.ki. rajhaLavuM, rakhaDavuM, bhaTakavuM. 2LavuM bhAve, ki. rUmara sahI. [] aphavA, gAma-gapATe 6LAvavuM che, sa, ki. rUmala-vA)6 a.di. jio "rUma' dvArA.1 gAMDapaNathI phaLI strI, AzA, raLI Amatema dhUma. malA(vA)vavuM che., sa. kri raMgavuM a.ki. dehavuM. (2) rahevuM. phugAvuM bhAve, ki phugAvavuM rUma a. ji. [2vA.] mastI ke gAMpaNane laI dhama. e., sa. ki. (2) sa, ji. herAna karavuM. rumAvuM bhAve, karmaNi, 4. raMgAvavuM, phugAvuM ja raMgamAM 2mAvavuM che, sa. ki. raMgAre chuM. [o "zuM' + gu. "Are' vAthe ta. pra.] rUma-zAma puM. [ara.] yuropIya turkastAna ane eziyAI (AMkhamAMnuM) AMsu turkastAnanAM prAcIna nAma. (saMjJA.) raMga kuM. [mae 'raMge.'] jue "raMgAre." rUma-sAgara puM. [+ saM] turkastAnanI nIcenA samudra, (Ajano) rUcaka na. "kazuM nahi' e artha batAvanAra zabda bhUmadhya samudra. (saMjJA) rUMchavuM na. jio "chuM' + gu. Da' svArthe ta...], {chADa rUma sI. kuMDalImAM AMTA pADavAnuM sAdhana (Da) strI. [+ gu. Da' ta.pra. "ruvAMTI-rUM chuM." rUmADe . [ja e "ramavuM' + gu. 'A' ku.pra.] ja rUM chuM na. kAgaLa kApa vagere koI paNa padArthane rUMvA jevo rUmATa.' (2) DAdoDa. (3) (lA) kajiye, 'kAsa te te bhAga (tAtaNA jeva)(2) pIMchAno te te jhauNe rUmAla ! [3] mehAtha luvAne kApaDano TukaDe vALa [ja e "huM kyuM vaLavI'.] rUmAla-vaDI strI. [ + ja e "vaDI.'] khAvAnI eka vAnI raMja (jaya) jue "rUja' [ 3yuM pharyuM vaLavI (sau.) (rU.pra.) 2010_04 Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1931 rekhA raMka na. kUvAnA kaThoDAnI bahAranuM doraDuM reka' ja kareIka." rUDha chuM. [(sau.) ja kare.'] juo "re.' reka [.] pustake rAkhavAno cheDe phuduM ja "chuM." [akaLAmaNa, rUMdhAmaNa rekI (kaDI) strI. [ja kerekaDo' + gu. 'I' pratyaya.] - dha (5) A jio dhava, udhAra e. raMdhANa. tenA nAnA kaMTheDAvALI vAchaDA haraNa ke kutare kheMce tevI rUMdhaNa(na) na [sa. pana > prA. dhAne ja e "rUMdha.' gADalI (2) zvAsane aTakAvavAnI kriyA reka (raMkaDo) muM nAno baLada kheMce tevI nAnA kaTheDAnI rUMdhavuM sa, ji[saM. zrad > 6 > prA. ] bhAvavuM nAnI gADI (lArInA jevI) aTakAvavuM, khALavuM rokavuM, "avarodhavuM. (2) gaMgaLAvavuM, reka(ko) ne. [aM.] daphatara. (2) daphatara-khAnuM. (3) 5. (3) vADa karavI, ADa ke AMtarI bharavI. rUdhANuM karmaNi, harIphAI vageremAM parAkASThA. (4) jI. pratibela jhIMkyA ki. rUMdhAvavuM che. A kri. hoya tevI kacakaDAnI nAnI tAvaDI ke paTTI. [0 utAravI. rUMdhAmaNa na., -7 strI. [ja "phadhanuM + gu. "AmaNa- 0 levI (rU.) rekorDiMga karavuM, vinimudraNa karavuM AmaNI" . pra.] raMdhAvAnI kriyA 0 kare, 0 sthApa (rU.pra.) zakiAnI Tace pahoMcavuM, rUMdhAvavuM, rUMdhAyuM juo "raMdharvamAM. [kriyA harIphAImAM uccatama AMka noMdhAvavA. te (rU.pra.) cuMba (-bhya) strI, AkarSaNathI koInA tarapha deDI javAnI AgAunA ucamAM ucca AMka karatAM paNa UMcA AMka saMbaDe muM. gAya baLadanA gaLAno eka roga noMdhAvo. 0 mUkavI, 0 vagADhavI (u.pra.) grAmena ke suMbalAvavuM e "kuMbalAvuMmAM rekenDiMga mazInamAM rekarDa mUkI emAMnuM sAMbhaLavuM. suMbalAvuM a.ki [ja "rUbavuM.'] mastImAM AvavuM. 0 vAgavI (2 pra.) grAmenano rekarDamAMthI vanivardhaka rUbalAvavuM che., sa. kiM. yaMtra dvArA rekarDomAMnuM saMgIta gavAvuM]. rUbavuM a.phri. [ravA.] dhamAla karavI. (2) mastImAM AmathI reka(ke)-kIpara vi. [a] daphatare dAra tema sAmAvALAne pajavavA daDavuM. (3) kustInA dAva levA, reka(-) khAtu' na[e. + ja khAtuM.] daphatarakhAd (4) gaMdavuM, khUdavuM. raMbAvuM bhAve, phi. rUbAvavuM che, sa.ki. reka(-)hiMga (reka-korDa) na. siM.] kacakaDAnI paTTI rUbADe . jio pheba' + gu. A ka. pra.1 ke tAvaDI upara pratibela jhIlavAnI yAMtrika kriyA, vani bavuM e, [0 kADho (rU. pra.) ahI' tahIM bhaTakavuM] mudraNa raMbAvavuM, raMbAvuM e "rUbavuM'mAM. zekeTa na. siM] Tenisa beDaminTana vagere ramatanuM beTa raMvADuM na jio "nuM dvArA], vuM na. [saM. roma rekeTa ja rekarDa.' >prA. romama-] zarIra uparanI ruvAMTIne pratyeka vaLa. re kIpara juo "rekarDa-kIpara." -ivATAM ubhAM thavAM (u.pra.) Azcarya pAmavuM. (2) re khAtuM juo rekarDa-khAtuM.' gurase bharAyuM. -vADuM pharakavuM (3 pra) asara thavI ("nakAra reTiMga (reds) ja reDiMga." sAthe "asara na thavI)) phaTama na. [ ] gudAnI aMdaranA bhAga sudhI Avato pheMsaluM e "IsaNuM.' maTA AMtaraDAno bhAga, saphare, maLAzaya re' ke. pra. siM] are, e, ke (saMbaMdhanamAM) 2 kaTara chuM [e.] vighAlaya sAthenA vasatiguhanA uparI. rara ja "rI' (saMgIta.) (2) vizvavidyAlayanA kulapatithI UtaratI kakSAne adhikArI reIka cakI. [.] relavenA DabbAonI hAra, reka rekaTiphAi vi. [a] zuddha kareluM reiTa kuM. [aM.] dara, bhAva, 2, "reTa rekha strI. [sa rea] lITI, AMke (2) dAMtamAM jaDAtI reITa strI [.] cite chApo mAro e, "reDa' senAnI kaNI. (3) khIlI, mekha (4) hatheLI vageremAMnA reIna-keTa kuM. [4] varasAdathI bacavA paherAte pANI rekhA (5) kei vi (lA.) jarAka. [0 jovI (u.pra.) khALanAre Dagale, varasAdI Dagale, renakoTa' nasIba vAMcavuM [kavitA reija (reiDa-ja) e "re-ja." rekhate 5 ki. rekhta ] phArasInI asaravALI urdUnI reIpa ! [ ] baLAtkAre karAte A sAthe saMbhoga, repa' rekhamAla(La) ramI. (saM. vAmaja] dhAtune sApha karI epa reIliMga (reili) , na. [.] paththara pAIpa tAra caDAvavAno eka prakArane kaThaNa bhaM, "amarI' vagerenI bharelI AMtarI, "reliMga rekhavuM che. kri. [ rear, -nA dhA ] rekhA ke lITI AMkavI. raisa sahI. [.] mANasa che vagere doDavA kudavA rekhAvuM kamaeNNi, kri. rekhAvavuM ., sa, kri vagerenI harIphAI, za2ta. (2) kuLa, jAti beu resa' paNa.) rekhA .[ reSA,relA saM. mAM jUnuM uccAraNa cheka yajurvedanA reisa-kersa chuM. [4] zaratanuM medAna, resakorsa samayathI che] lITI, lakIra, rekha, ake. (2) hAra, reIja (reija) strI, [.] pahADa-garanI dhAra. (2) daSTi- haraLa, paMkti, (3) vi. (lA) a5, thayuM. [0 jevI maryAdA, 'reja' (ke cekIdAra (rU.pra.) bhAgya jevuM 0 5DhavI (2 ma) AM paDa reIjara (reija2) strI, [.] jaMgala khAtAnA adhikArI 0 pAThavI (3.) ke pADavo, lITI daravA) 2010_04 Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rekhA-kalA(-LA) 1932 racita rekhAkalA(-La) . [saM] AkAra karavAnI kriyA, Dreiga" "zkeca." (3) lITIo dvArA makAna vagerenA mApano khyAla rekhAkaMsa-kasa) chuM. [+juo "kaMsa '] lITInA AkArane Apa e, baleniMga' upara karAte kauMsa (gaNitamAM) rekhAMkita (rekhAkakita) vi. [+sa, ma]i rekhAthI bekhAkAra muM, rekhAkRti sI. [+ saM. mA-da, - tAvavAmAM AveluM, "anDara-lAinDa' lITIne dhATa (2). vi. lITInA dhATanuM rekhAMkita ceka kuM. [ + aM] jenA upara ADI be rekhA rekhA-gaNita na. [4] lITI dvArA gaNAtI gaNitanI eka karavAmAM AvI hoya tevI huMDI, kresDa ceka paddhati, kSetra-miti, bhUmiti, jomeTrI" rekhAtara (rekhAtara) na. [+saM. attara) bIjI rekhA rekhAcitra na. si.] rekhAMkana. (2) (lA.) jIvananA mahattvanA rekhAMza (rekhA) 5. [ + saM. 1] uttara pravathI dakSiNa dhruva caritra-vibhAganuM lekhana sudhInI (nakazAmAMnI) te te lITInuM biMdu 'laeNnija TayUDa." rekhAcitra-kA2 chuM. siM.] rekhAcitra doranAra (bhUgoLa.) [vartala ke rekhA, (bhUgoLa) rekhAcitraNa na. si0 lITIo dvArA citranI rajUAta, rekhAMzavRtta (rekhA) na. [saM. e rekhAMza'-e doreluM rekhAMkana rekhA doravI e rekhika vi. [saM.] rekhA-lITIne lagatuM. (2) samitine lagatuM, rekhATaNa jI. jio "rekhATavuM' + gu. "aNI" ku.pra.] "jomeTrikala' [(bhUmiti.) rekhATaluM sa. kri. [, rea, -nA.dhA.) rekhA doravI, lITI rekhika u5pati mI. saM.] bhamitinI rIte sAbitI. pADavI. rekhATANuM karmaNi, kiM. rekhATAvavuM che. kiM. rekhikA sI. [saM.] pUrNatA batAvavA lakhAtI-chapAtI nAnI rekhATAvavuM, rekhATAvuM ja rekhAvuM"mAM, meTI lITI (Deza) [ya tevuM rekhAdarzana na [.saM.] lITIo dvArA batAvavAnI kriyA, gekhita vi.saM.) jenI nIce nAnI ke meTI lITI karavAmAM AvI liniyara pasezana' (ma.na.). (2) AkAra kathana vagere rekhIyuM li. [+gu, "IluM.'] (lA.) spaSTa, surekha jovA batAvavAnI kriyA, "AuTa-lAIna' [(ma. na.) rega na, lAkaDAmAM kANuM pAhavAnuM soyAnA jevuM sutAranuM rekhA-nirUpaNa na. [3] ja e rekhAcitraNa-Droiga' aNIvALuM sAdhana rekhA-nirdezaka vina. [saM] AkRtinI rekhAone khyAla rega2 na[aM] cItharuM ApatuM sAdhana ke padI, "eliDeiDa' regara vi., strI. [hi.] kALI jamIna rekhA-naipuNya na. siM.] lITIo doravAnI kuzaLatA registAna na. phi.] retALa pradeza, marUbhUmi rekhA-586) puM, AI. [] ADI UbhI lITIone regI , e nAmanuM eka pakSI [vakhatasara pATaDo [TyuDa" (ma.na.) regyulara vi. [.] niyamita, niyama pramANe. (2) samayasara, rekhA-parimANa na. siM.lITInuM mApa, 'liniyara megni- regyuleTara na. [aM.] koI paNa yaMtrane niyamamAM rAkhanAra rekhA-baddha vi. si. nina ni AkAranI lITIothI sAdhana bAMdheluM ke AkAreluM regyulezana na. [.] niyamana. (2) . dhAre, kAyade rekhA-bidulipi (-bindu- sI. si] nAnI nAnI rekhA- reca puM. siM] bhInAza. (2) jalAba, parja.' (3) julAba enA rUpanI mAMDaNI, sTApha-sTeivanoTezana (ga.ga.) karAvanAra esiDa. (4) (lA.) dhamakI, Dara. [0 Apa rekhAbhUmi sI. siM] uttara pravathI (sumeruthI) laI laMkA (rU.pra.) julAbanI davA pivaDAvavI. (2) dhamakI ApavI, sudhInI kapAtI rekhAno pradeza DarAvavuM. 0 tho (rU.pra.) jalAbanI davAthI jhADA thavA. rekhAbamAlA(-LA) sI. [e. + amarar-3, -La rahI. [+saM. bhAga (rU.pra.) reca thavo. (2) DaravuM. 0le (2) amara] rekhA jevAM dekhAtAM AchAM vALane hAra julAbanI davA khAvI ke pIvI. 0vaLa (rU pra.) julAbanI rekhAmaya vi. siM] jemAM mAtra lITIo ja hoya tevuM asara ochI thaI javI]. rekhAyukadhu na. [sa.] akSaronI eka eka paMktinuM ja AkhuM recaka vi. [saM] pazu phuTe tevuM (jamIna). (2) jalAba bIbuM paDatuM Ave tevI bAbAonI goThavaNInuM chApakAma, lAve tevuM. (3) ; prANAyAmamAM chele zvAsa choDavAnI kriyA "lAne-TAIpa priniMga recakAvavuM ja "recakAvuM'mAM. rekhA-rU5 vi. [saM] lITInA rUpamAM raheluM, rekhAmaya recakAvuM a. kri. [saM. revA, nA.dhA.) pANI na pacAvI rakhAlekhana na. [+se aNano ja rekhAMkana"phaliMga zakavAthI jamInamAMthI) pANa phUTaTyA karavuM. (ra) vadhu (ki.gha.) [ rekhA-mAlA." paDatA pANInI asarathI (melanuM pILuM paDI javuM. recarekhAvali(-lI,-Li,-LI) sI. [ + saM. mAvAsa,I] juo kAvavuM che sakri. rekhAvavuM, rekhAvuM ja rekhamAM. recakuM li. (saM. revaLa + gu. "u" ta pra] (lA.) beu pakSone rekhAvaLi8-LI) jeo rekhAvali." ukeranAruM. (2) khUba DhIlI pratikanuM [kAvo e rekhA-zAstra na si] hAtha-paganAM taLAnI rekhAo dvArA recana na. [saM.1 lAkha karAve che. (2) zvAsa bahAra bhaviSya kahevAnuM zAstra, "pamisTrI' reca sa.ki. (saM. reva, nA.dhA] reDavuM rekhAMkana (rekhAIna na. [+se mana] lITI doravI e. cAMga vi. [sa rendra dvArA julAba lAge tevuM (2) lITIo dvArA citranI judI judI bhAta upajAvavI e, racita vi. saM.] jene javAba ApavAmAM AvyuM hoya tevuM, 2010_04 Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (ra) puM. bhrUkurti tema hasta halAvavAnI nRtta-nRtyamAMnI eka kriyA. (nAtha.) [na zake tevuM (jamIna) reca vi. saM. reca + gu. 'u'' ta.pra.] pANIne vadhu samAvI reja vi. [ara.] tAbe kareluM, jera kareluM rejagArI, rejagI strI. [phA.] paracUraNa nANuM, cIlara rejImAMDhavI . [ +juA'mAMDavI.'] zAkabhAjI ane aujI paracuraNa cIjo uparanI jakAta vicanAra keriyA vaijaDiyA puM. [sau. (khA.)] paracUraNa mAla-sAmAna raiALuM vi. AvaData vinAnuM mANasa. (2) zakti-hIna, namAluM rejimenTa zrI. [aM.] pUrA kada ke saMkhyAnI lazkarI TukaDI, [sAdhana re puM. sAnA rUpAnA DhALe pADavAmAM kAma AvatuM eka raina. [jue 'ree.' seMTAnA havAmAM laTakatA cheDA. (2) pAsAonuM joDakuM. (3) pAsA uparanuM eka cihna. (4) bhAlA uparanA vAvaTA [jAM uDADavAM (rU.pra) meAja karavI, AnaMda karavA] paTana rene puM. [aa, rejaha ] sutarAu rezamI ke anya prakAranA kApaDanA nAnAmATe| ADe pUrA mApanA TukDA. dhAtu gALavAnI kulaDI. (3)meTA mANasa sAthe kAma karanArA chekarA. (4) vAvaTA (2) rejhara puM. [aM.] asro, sajiyA rejhA srI. [phA.] vezyAe pALelI nAnI suMdara che!karI regnizana [aM] nAkarI hodde ke anya kAmagIrImAMthI chUTAM thavAnI arajI, rAjInAmuM rejhisTansa na. [] sAmanA, pratIkAra reTa jaA 'reiTa.' raiTALA vi., puM. [jaTA + gu. 'AchuM' ta.pra.] reTa athavA senerI kasabavALI pAghaDI paherI hoya tevA AdamI 1933 reTinA srI, [aM.] AMkhanuM ratana, kIkI chUTA chuM. tadna kALA raMganI rAtAM kAra-cheDhAvALI pAghaDI, (2) paheravA-oDhavAno kinakhAba ke jarI-bharele rezamI carcA sutarAuM TukaDA. (3) nAnI pAghaDI reM na. nAnA hAthacarakhe 21 (2) puM. jADo ragaDA, jADo rasa ke pravAhI OM(07),OM sI. [aM.] sarakArI mANase dvArA kAyadesara rIte acAnaka marAtA chApA ke darADA (karaverA adhikArI ke peAlIse te te kSetranA gunegAre-te pakaDavA.)[. pADhavI (3.pra.) daroDA pADavA. . paDhavI (rU.pra.) evA chApe marAvA ] OMOM vi. [aM.] lAla, rAtuM. (2) puM. lAla raMga reTasa puM. [aM.] rAtA raMganA sAthiye|. (2) e nAmanI mAnava-rakSaka eka sasyA, reDa-phrAsasesAyaTI,' (zuddha ke anya tAkArAmAM ghavAyelAMone ane marelAMene ThekANe pADavAnuM kAma karatI vizvanyApI saMsthA) reDha-bhareMDa vi. [ravA.] asta-vyasta, vikherAI gayeluM, vikhera, veraNa-cheraNa resa-lAiTa sau. [aM.] rAtI khattI. (ra) (lA.) cetavaNI _2010_04 rekI relI zrI. juA 'relA,' + gu.'I ' Ipratyaya.] vAchaDI, reMDalI, relI reluM na. [jue 'reDale.'] vAcharuM, reDavuM, reluM, rehatuM reTa laeNmpa puM. [aM.] bhaya-sUcaka lAla battI, rAtA dIvA raiTale puM. [jae reDa' +gu la' svArthe ta.pra.] vAchaDA, raeNDalA, rele. (2) accAMnAM ramakaDAMnAM gADAMnA lAkaDAnA aLada [calAvI levuM, rALavavuM relavuM jae reDavuM mAM, (ra) gabaDAvavuM. (3) (lA.) reDavuM sa. kri. pravAhInI dhAra karavI. reDhAvuM karmaNi, kri. cAvavuM, revaluM pre., sarki, revA puM. jaladI khase tenuM eka prakAranuM gADuM. (ra) (lA.) jJAti, nyAta [ reDayA karavuM e dvirbhAva] vAraMvAra reyAreya (-Daba) strI, [jae 'reDavuM' reDAvavuM, raDAvuM jaA reDavuM'mAM. raDhiyama na. [aM] prakAza ApanArI eka kiMmatI dhAtu, (pa.vi.) reriyeTara na. [aM.] yaMtramAM pharatA ke vahetA pANIne ThaMDuM rUDhiyezana na. [aM.] ekamekanA saMbaMdhamAM AvyA sivAya be padArthA vacce thatA garamInA saMcAra vidyuta-zaktivALI [karanAra sAdhana rUDhi cA yuM. [aM.] eka sthAnanI vAta dUra dUra sudhI saMbhaLAvanAruM ek cAMtrika sAdhana reDiyA-eTiva vi. [aM.] aNubomba kADhavAthI prasaratuM (rajakaNa vagere) reDiyA-kalAkAra vi. [+ saM] reDiyAne pAtAnI saMgIta vAla vagere kriyAthI kAma ApanAra, reDiyA-ArTisTa reDiyAmAphI zrI, [aM.] raeNDiyamanI mATe Alekhana karavAnI vidyA [mAdA rUDI sI. [jue 'reDa' + gu. Izva' pratyaya.] reDAnI 212 vi. [aM.] taiyAra. sajja, [. raheluM (2:vuM) (rU.pra.) taiyAra rahevuM. . hovuM (rU.pra.) sajja hAvuM. (ra) (bhA.) rA" kevuM] reDhuM na. haraNa, (ra) rAjha re puM. [jue reDuM.'] nara haraNa (haraNInA ja raMgaAA). (2) rAjhanA nara. (3) vADA, (4) ghaDAnI eka jAta. (5) Dukkara, suMvara nara reDhavuM na. nAnuM gADuM reDhiyALa, -LuM vi. [jue 'reDhiyuM'+gu.'ALa' -ALuM' ta.pra.] na-dhaNiyAtuM. (2) rakhaDu, rajhaLu. (3) (lA.) kiMmata vagaranuM, mAla vagaranuM [mAvAdAra DhiyuM vi. [jue raDhuM' + gu. 'iyuM'svArthe ta.pra.] buTTa reluM vi. ekaluM aTUluM. (2) rakSaNa vinAnuM. (3) na-SaNiyAtuM. (4) hraTTa, dhADuM, jADuM, mAvAdAra reNu. (raNa) na. [saM. nana+raMga karavA prA. ratha] dhAtunA sAMdhA karavAmAM vaparAtI halakI dhAtu. (ra) dhAtune sAMdhA, sAraNa vera-reNu (raNa) na. [saM. renu] raja, jhINI dhULa [nizA reNu (razya) strI. [saM. nani prA. raLi] reNukI (rekI) puM. e nAmanA vIrarasane rAtri, rAta, anukULa eka Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ reNuka ja NAvavuM) presa reNamAM (5) strI. A mATe vAMTavAmAM A 1934 relavuM mAtrAmeLa chaMda. (pi.) [lAghava.] jae "veraNa-cheraNa rena (na) strI. [e. reina ] cheDAnI lagAma reNu che aNa-Na) vi. kri.vi. jio veraNa-cheraNa - renIna puM. dUdha pacAvavA mATe vaparAto eka rasa reluM (NavuM) sa.ki. jio reNa,"-nA. dhA. reNa karavuM renka (2) puM, na. [a] darajajo, hado, kakSA jhAraNa karavuM, jhAravuM. raNA (paeNNAvuM) karmaNi, kiM. re reTa (re) , na. [.] bhADuM renTa-ekaTa (reTa) muM. [a] bhADuAtane lagato kAyado reNuvavuM, reNas (reNI e "reNamAM. (I)-ja (I-ja) na. [.] jaMgalakhAtuM tethI teNI) sI. [saM. nAnA > prA. nimA] rAtri, repa (-) strI. ArohanI mIMDa. (saMgIta.) rAta, reNa. (padyamAM). [rAmanI mAtA. (saMjJA.) repara na. [a] padArthanI surakSA mATe vIMTavAmAM AvatA reNukA strI. [sa.] jamadagni RSinI patnI ane bhagavAna parazu jADA cIkaNA kALagano paTTo reNukA-tanaya chuM. (saM.], reNukAja puM. [ + saM. mahama-na] re . [saM] 12varNa jaDiyA vyaMjanamAM maLatAM upara reNukA-putra, reNukA-suta 5. [saM.] bhagavAna parazurAma bhAge karAtuM () AvuM cihana reta (saM. retasa ane reta] vIrya, zukra, dhAtu, dhAta repharansa na. [.] anusaMdhAna saMdarbha. (2) uhalekha reta (tya) strI jAo retI.' repharmeTarI strI. [a] gunegArane sudhAravAnuM eka sthaLa reta-vaDI retya) sI [o reta + ghaDI.] janI paddhati- repharmezana na. [4] sudhAre nI retInA pahelAthI samaya mApavAnI Damaru-AkAranI repharI vi. [aM] ramata-gamatamAM nirNAyaka tarIke nimAtI ghaDiyALa [tara vyakita. (2) yunivarsiTIomAM pI eca. DI. vagere padavI satata jad) na. siM, puM] vIryamAM raheluM jIvaMta te te mATe ja thatA mahAnibaMdha tapAsanAra vidvAna retaDI sahI. jio dharatI' + gu. 'Da' savA tama] (lA) 2ku chuM. [saM. riy] zatru, dumana. (2) jAsUsa, guptacara, nAnI kAnasa, ataraDI [(2) AMkhane eka roga bAtamIdAra (zatrune) reto kuM. jio "taDI; A. puM.] moTo kAnasa, araDe, rephu* jI. retInI jhINI 2jano Dhagalo, ratavAno Dhagalo reta-dAnI (retya) strI. [ja reta* ' + phA. pratyaya] zAhI reDI strI. [ii. [4 e karepha' + gu. bI' svArthe ta...] cUsavA nAkhavAnI retInI chidravALI DabI, retiyuM, rajiyuM jhINI bArIka dhULa retarI strI, jio retaDI.'] e retI .' rephrijareTara na. [ ] vastuone ThaMDI rAkhanAruM temaja nAnA retaraDA DuM. [o karato.'] ja to.' pAyA para barapha banAvanAruM yaMtra, kIja' retala vi, jio "reta' dvArA.] retIvALuM reba-jheba kri.vi. pasInAthI taddana bhIMjAyela hoya ema retalI vi., sI. jie karetala' + gu. 'I' strIpratyaya.] retI- remiTara vi. [e.] mokalanAra vALI jamIna kaNavALuM, retALa rela' (-) strI, diprA. zeriM] pANInuM pUra, chela. (2) retavI vi. [ja e reta' dvArA.] retIvALuM, retInA bArIka (lA) puSkaLatA [5khanI nIcenuM lAkaDuM. (vahANa) reta chuM. jio reta' kAra.] retI jevI jhINI dhULa. rea (oNla) [ara. rila) pustaka rAkhavAnI cheDI. (2) (2) khodatAM jemAMthI retI nIkaLe tevo kuvo, retiye vo rela puM. thoDA hALavALA reti samudrakAMThA. (vahANa) (3) meTI kAnasa, aDataro [2hevuM e rela strI, [.] "reila'-lokhaMDanA pATA upara cAlatI gADI reta staMbha (stambha) Sbhana na. [saM.] vIryanuM sacavAI AgagADI (have te "Dijhala' ane "vighatanAM enAthI reta-strAva chuM. saM.] vIryapAta, dhAta cAlI javI e paNa cAlanArI yAMtrika gADI) ratApatha na. siM. reta + mASinI vaye tava adhikapaNuM relagAhI samI. ja e "rela" + gADI.'' ja e karela.' retALa vi. jio reta' + gu. "ALa' ta.pra.] retIvALuM relapatha paM. jio karela + e nyAnuM samAsamAM saM.] retiyuM vi. jio karata' + gu. "IyuM' ta...] retIvALuM. (2) e "relamArga. na. reta-dAnI, rajiyuM rela-bhADuM na. [ rela + "bhADuM."] relagADInI musAretI sI. jio karata*'+ gu. 'I' vArthe ta...] nadI pharI mATenuM nUra, reila-phera' samara vagerenA prakAranI bArIka kAMkarInI raja, veka2. relamachela (-kaya) strI. [ja e "la"+ "chela*.1 pANInuM [0mAM nAva calAvavuM (rU.pra.) sAdhana ke saMpatti vinA kAma relanA rUpamAM AvI chalakAI javuM e roLavavuM] kAca-kAgaLa relama chelama ki. vi. jio "rela + ela.'] relAIne retI-kAgaLa paM. [ + 'kAgaLa."] (poliza karavA mATe) chalakAI jAya ema miTara-mInavALI relagADI retI-dhamaNa (zya), retI-ka strI, jie retI' + dhamaNa"- relameTara zrI. [ rela' + aM] pATA upara cAlatI kUka.'] retI uDADI nAkhavAnI kriyA, "eNnDa -blAsTiga' relavavuM ja relavuMmAM. (2) bheMkavuM. (3) dhakko mAravo. retIluM vi. jio "reta retI' + gu. IluM ta...] e relavuM sakri. [che. prA. resTa-] pUra AvI chAI devuM. (2) retiyuM(1).' [dharanuM taLiyuM, razkeDa relamAM tANI javuM. relAvuM karmaNi, kri. relavavuM, rerethaLa 5. kAMkareTa gAra vagerenI thApa. (2) e rIte kareluM lAvavuM pre, sa.phri. ra6 na. peTa, udara relavuM na eka prakArano sApa * *gADI.] o relI 2010_04 Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ relave 135 resama rela. S. relave muM. [e. rei] lokhaMDanA pATA mArga, rela- bhAge dAdara kuMDa upara pUrva-pazcima patharAyela vAlezvaranA mArga. (2) strI, (lA.) relagADI, AgagADI maMdiravALo giri, bheMsalo. (saMjJA.) relave-jaMkazana -jaka kazana) na. ei, relave jaMkazana ] be revatI strI, na. [sa, sI.] 28 nakSatramAM 27 AkAza ke vadhu dizAomAMthI kyAM AgagADIo ekabIjIne vaTAve nakSatra. (khaLa.) (2) rAjA revatanI putrI ane zrIkRSNanA tevuM mathaka fIla-oNthoriTI' moTA bhAI balarAma yAdavanI patnI. (saMjJA.) [balarAma relave-taMtra (tatra) na. saM.1 Aga-gADInA saMcAlananuM khAtuM, revatI-pati, revatI-ramaNa muM. si] zrIkRSNanA moTA bhAI relaphera chuM. [4. reila-phera ] juo "rela-bhADuM" revanyU strI. [.] mahesUlI Avaka relave-bena. [e, relve beDa relavenuM kAma saMbhALanAra revanyU-kamizanara . aM.] mahesUlI adhikArI sarakArI taMtra revanyUkhAtuM na. [ + ja khAtuM.] mahesUlI taMtra. mahelI relave-lAina sI. [e. reIvelAi ] jue karela-mArga.' khAtuM, revanyu DipArTamenTa relave-vyavahAra kuM. [+saM] Aga-gADI dvArA thatI levaDa- revanyU5Tela DuM. [+juo paTela.] gAmaDAomAM mahesUla devaDa ane hera-phera, reInsaporTa ekaThI karanAra sarakAra niyukta mukhI relave-sTezana na. [e. reila-ve-sTezana ] agigATIne thAbha- revenyU-minisTara 6.[a.) sarakArI mahesula-khAtAnA maMtrI vAnuM che te mathaka revanyUminisTI zrI. [4] 2AjyanuM mahesUlI taMtra rela . jio relavuM' dvArA.1 (lA) zIre, mAna-bhoga revara kuM. [e.] khistI dharmanI dIkSA denAra pAdarI relasaMkaTa (reya-saTa) na. jio rela" + saM.] nadInA revala na. [e. le], 05rI sI. [+ja "paDDI.']. bhAre pUranI AvI paDelI Aphata [chela." 0 pATalI strI [ + jue pATalI....] kaDiyA-sutAra relAla (2) bI. jio rela-dvibhava] e "relama- vagerenuM sapATI mApavAnuM eka nAnuM sAdhana relAvavuM e karelavuM karelAvuM mAM. revanuM sa.ke. dhAtune reNa karavuM, dhAtune sAMdhe karo. relAvuM? a.phri. jio karela.'] pANI ke pravAhI- revA karmaNi, kiM. revAvavuM, reva(-2)vavuM ,sa.ji. rUpe prasaravuM. relAva presa,ki. revaMcI (revancI) sI. [rA. revaMcInI] e nAmanI eka reliyuM: vi. jio phela' + gu. 'iyuM' ta.ka.] pravAhI. vanaspati ane enA guMdara (ra) relanI jema prasaranA. (3) relamAM taNAIne AveluM revaMta' (revanta) . [sa. jevI ja 'revatAcaLaH' reliyara na. jio phIla' kAra.] darAnuM rIla ke phIMDaluM revaMta* (revanta) ! haiDe, revata [DAra, pAyagA relI strI. [aM] lazakarI ke anya prakAranA zArIrika tAlI- revaMta-zAlA(-LA) (revata-) zrI. jio revaMta,' + .] mArthIonI kaca-kavAyata revAvavuM, revAvuM e "revanuM'mAM. reliyA . belagADInA be ubhaDA vaccenuM lAkaDuM revA ApI. [sa.] narmadAnI eka zAkhA. (saMjJA.) (2) narmadA relo chuM. jio relavuM' + gu. "e" ka.ka.] pravAhIne nadI. (saMjJA.) (3) madhya pradezanA eka prAMta, revA rAjya jamIna para dhIme dhIme vadhato dhAra je pravAha, Ava revA-khaMe (-kha7) puM. saM.] skaMdapurANano eka vibhAga (ke (u.pra.) jAta upara AvI paDavuM. 0 de (rU.pra) gabaDAvavuM] jemAM prAcIna gujarAtanAM tIthane porANika itihAsa che.). relI ja reDalI." revA-jI na.ba.va.[+gu.'cha'mAnArthe) (mAnArthe) narmadA nadI. reluM ja reDelo." (saM.) [DInI jhaDapI sthira cAla relo ja "reDalo." revAla zrI. cAre paganI cegaTha paDatI jAya tevI veDA ke revA(rA)vavuM e "revavuM'mAM. revolyuzana na, [.] paribhramaNa, oTo, phere. (2) rela sI. khAMDanI cAsaNI ke goLanI pAImAM nAkhI karelI sAmAjika kAti. (3) rAjya-krAMti talanI vAnagI. [ karavI (rU.pra.) phajetI karavI. 0 dANA- re lyuzanarI vi, [.] kAMti lAvavAno prayatna karanArA jANa karavI (rU.pra.) gabharAvI nAkhavuM. (2) phajetI karavI. enA mata-siddhAMtanuM 0 dANAdANa thavI (rU.pra) pUrI phajetI thavI] reza (23) strI. raja, (2) kri. vi. jarAka, ghoDuM, leza revarA(kA)vavuM ja "revanuM mAM. ["raNa" rezana na. [a] sIdhuM sAmAna (phALavaNI pramANe) revaNana. [ja revanuM + gu. "aNa' kRmi.] o rezanakArDa na. [] phALavaNI pramANenuM sIdhuMsAmAna levA ravata' muM. [] paurANika gAthA pramANe vevasvata manunA mATe patra prapautra zaryAti rAjAno prapotra ane Anarta patra, rezana-mukta vi. [+ saM] khAdya-sAmagrI upara baMdhana UThI AnartanA putra revane putra. (sajJA.) gayuM hoya tevuM, akuza-mukta, "DirezanDa' revata ja "revaMta." rezanAlAIjha zana na. [aM.] su-jana, su-yavasthA revatAcaLa puM. [sa rava + a = vitAva) purANa- rezaniMga (reMnika) na. [a] phALavaNI pramANe zana-kArDa kAlIna dvArakAthI pUrvamAM AveluM e nAmano eka giri dharAvanArane zana levAnI vyavasthA raivataka. (saMjJA.). (2) (lagabhaga I.sa.nI 4 thI sadIthI rezama na. [lA. arema ] eka jAtanA kIDAonI lALanA giranAra parvata. (saMjJA.). (3) giranAranA pazcima-dakSiNa tAMtaNa, hIra. [jevuM(u.pra) atyaMta mulAyama. nI gAMTha 2010_04 Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rezamaDI 1975) rekaDakiMmata (-kaya) (rU.pra) na tUTe tevI graMthi, majabUta baMdhana] reTaDiyA (hi) paM. jio Ta+gu. huM svArthe zAmaLa , jio rezama' dvArA.1 e nAmanuM eka mAsa ta.. + "iyuM" svArthe ta...] ja e "reTiyA.' rezamaNI strI, juo rezama' dvArA,] rezamI kApaDane eka reTa-mALa (2) strI. [+ saM. maR] jue "raheTa-mALa.' prakAra [hIranuM reTiyA-bArasa (2:TiyA-bArasya,-3) strI, jio rezamI ti, phiA. aba-rezamI] rezamane lagatuM, rezamanuM, 'reTiyo"+ "bArasa-za.)] juo "raheTiyA-bArasa(-)." reyA . siM] ja "rekhA." noMdha : "reSA'thI zarU thatA reTiyA-caNa (reMTiyA-) paM. jio karaMTa + saM.) ja zA mATe ja e "rekhA' ane e maLanA zabda. raheMTiyA-." [ e "rahe Ti." resa ja reza." reTiyA (reMTiyo) . jio karaMTa' + gu, "iyuM' ta...] resara ) sA. (pAruM] janA samayane tAMbAne eka sikko raMDe ( daMDa) . jio karaMTa' dvArA.) jAo rahe.' resa e reisa." re (2 ) paM. [jao "reTa' + gu. "o' vArSe ta.pra.] resa-kersa juo resakorsa' juo "rahe.' [eka AtazabAjI resA-dAra vi. jio resa + kA. pratyaya.] tAMtaNavALuM re (Da) bI. vAchaDI. (2) zeraDInI eka jAta (3) resiTezana aM.1 mukhapATha bolI javuM e (khAsa karI rehalI (reDalI) sI. jio "reMDalo' + gu. " " strI pratyaya]. kavitA) jae karelI -barelI." rAsaDenTa chuM. [.] janA aMgrejI rAjya vakhate dezI raja- rele (reMDala) 5. [ja Da' + gu. "la' svArthe ta.pra.1 vADAmAM rahetA hatA tevA aMgrejone pratinidhi ja reDalo-re le.' jio reDalo'-karo." rese 6. sa. reSA, phA. zaha sI.] vanaspatinAM DALI- relI (rehalI) . [o re ho + gu. 'I apratyaya.1 DakhaDAM tema phaLo vageremAM te te tAMtaNe, nasa rehalI (2halI) juo "reDalI"--reMDalI. resTorAM na strI. [2] jyAM khANIpINInI sagavaDa heya reluM (2 luM) ja e "reluM-barelDa-reMDala. tevI hoTela relo ( kla) ja reDalo' karelo-Dalo.' raLa -Lya) sI. jio karelazuM.'] khetara khANa vagerenA resavuM (jaisavuM) ja rahevuM. resA (IMsAvuM) karmaNi, kathArAomAM pANI pAvAnI kriyA ki. resAvavuM (resAvavuM) che., sa, ji. raLa La) . jio bharela.] juo karela.' sAvavuM, resA (sA) e pheMsanuM rahesamAM. reng o relanuM.' reLAvuM karmaNi, kri. reLAvavuM re strI. [saM.) dhana, dalita, saMpatti presa.phri. yata sI. [ara. rata] rakSita samUha. (2) janatA, loka, raLa sa. kri. vikherI nAkhavuM. (2) samAdhAna karavuM. vastI, prajA [rAjavI raLa karmaNi, kiM. reLAvavuM che. sa. ki. raiyata-jAyo chuM. [+ja "jA."] prajA-jana. (2) rAjA, veLAvavuM reLAvuM ja raLavuM "mAM. raiyatavArI strI.[ Ryata drArA] jamInanuM mahesUla raMka (ka) sI. velanA pANInI pahelI Thela. (vahANa) udharAvavAnI eka rIta. (2) vi.bAre bAra kheDa tenI pAsethI 2,2 () sI. juo ka." [ rekaDI. mahesala ugharAvavAne lagatuM kI (kaDI) sI. jio "reMkaDo' + gu. 'I' strI pratyaya,] revatI vI. [ + gu. "I' na.pra.] 2yatane lagatuM. (2) strI. reMkaDa (rekaDe) 6. jae "rekaDe." rokaDethI mahesUla bharAtI hoya tevI jamIna raMka (kavuM) a. kri. [ravA.] gadheDAnI jema bhaMkavuM. (2) revata(ka), giri chuM. [sa.] juo revatAcaLa." gAya-bheMsanuM barADavuM. (3) (lA.) rAga-sUra vina gAvuM. re sI. hA. (ra) zumAra sAla (kAva) bhAve., kiM. rekAvavuM (kAvavuM) presakri. reka' (ka) mI. ja e "ramavuM.'] rokavuM e, aTakAyata 2AvavuM, revuM rekA) e "theMkavuM'mAM. (khAsa karI "roka-Toka e Di-prayoga) rIperI,cI,-jI (raMgI-pegI,cI,-9], vi. [anu.] reka* vi. rokaDuM. (padyamAM) mAla vinAnuM, namAluM, azakta. (2) utsAha vinAnuM. (3) eka puM. [aM.] khaDaka hoMza vinAnuM re-kakaLa (ya) sI. [ja e "revuM' + "kakaLavuM'.3, -LATa reguM (raMguM) vi. halakuM mANasa puM. [+gu. "ATa' ku.pra.] raDAraDa reMca -La (caLa) muM. kAdava, kIcaDa, gAro reka-Toka Toka) . [ja e "reka+TekavuM."] piyu-ciyuM-ciyuM) vi. "raMgI-pegI. aTakAvIne kaDakAI thI pUchavuM e. (2) aTakAyata reja (reja) jio "reIja." rekaTa' vi. [ja "rekaDuM.'] rodaDuM, "keza' rejara (ra) jAo reIja." reTha (-Datha) strI, jie "rokaDuM.'] AMkha sAme 2kama, raeNjI-pecI,-jI (jI.paMcI,-jI) ja "regI.paMgI." nagada 2kama, keza." (2) paMcha, mUDI reTa (reMTa) ja "rahe." reka-askayAmata sI. jio "rokaDa 'akathAmata."] reTa (reTa) juo "renTa." nagada nANAMnA rUpanI rakama, "likaviDa eseTa' re Ta (reTa) jao "reTa-e." rokakiMmata cI. jio kiDa' + kiMmata."], ramata * 2010_04 Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rokaDa-kImata 1937 ga reka-kImata ramI. [ + ara.] hAja2 nANAM cUkavatI veLAnuM rokavuM sa. ke. aTakAvavuM, bhAvavuM. (2) AMtaravuM. (3) mukaya, "kaeNza-ve' "keza-prAisa' khALavuM. (3) (nAkaramAM) rAkhavuM(4) (dhaMdhAmAM nAI) rekaTa-jamA (rekaDaca- vi. [+juo 'jamA."] rekaDA nAkhavuM ApelA paisA khAtAmAM jamA thAya evuM, kaeNza-DipoliTeTa zAluM karmaNi, kri, kAvavuM che, sa. kri rokaTanANuM na. [+ja e "nANuM.'] pratyakSa cUkavAtI rakama, rokANa na. [ja e rokAvuM. "aNa' kRma.] rokAvuM e, reDI manI' thobhavuM e, "heTiMga." (2) (vepAra-dhaMdhAmAM mUDI) rokavAnI reka-peTI rahI. jio rekaDa' + peTA.'] nagada nANuM kriyA. 'i-vesTamenTa." (3) aTakAyata, DiTenA rAkhavAnI nAnI maMjUSA, kaeNza-besa' rekANu-kAra vi. [ + saM. "IT] nANAM dhirANe maranAra, rekaTa-bAkI (rokaDaya) vi. ki. vi. jio rokaDa 'ivesTara' + bAkI.'] hisAba baMdha karatI vakhate cApaDAnI rAkhI rekANa-kiMmata cI. [+ja kimata. ], rokANukImata purAMta, silaka mI. [+ ara.] rokelI kharIda kiMmata, kaeNpiTala vahayu" rokaDameLa chuM. [ja rokaDa + "meLa."], reka-vahI rokANa-bharyuM,yuM na. [+juo "bhaLyuM,-hyuM.'] resAvAne strI, [ara.] jemAM nANAMnI havAhatha levaDa-devaDa thatI kAraNe maLate vadhArAne badale, "hosiMga elAunsa hoya e, rokaDA jamA-khAte karavA paDe, "keza-buka rakA(ka)ta () strI, jie 'rekavuM' tA.1 ja e rekaTa-vecANa na. jio "rokaDa + 'vecANa.'] rekaDAM nANAM "rokANuM'. (2) rokaDa nANuM rAkhavAmAM Ave e cUkavAya e prakAranuM vecavAnuM kAma rakAraka vi. jio "raka." dvirbhAva.3 rokavuM, nagada reka-yavahAra kuM. jio "kaDa + ] rokaDa nANathI rekAvaTa (8) e "rukAvaTa." levaDa-devaDa, ke-TrAjekazana' rekAvavuM, rekAvuM e "reka'mAM. rosilaka rAmI. jio "rokaDa + "silaka0 rokaDI re ke vi. phi. "rUkha dvAra] samAna kiMmatanuM. (2) (lA.) purAMta, keza belensa' [vahevAra, kaeNza-eNkAunTa samAna AkAranuM " [chAtI mAthAM kuTavAnI kriyA rokaTahisAba chuM. jio "rekaDo'+"hisAba.'] rokaDe nANAM reTa (983) a. jio "ravuM.' + "kUTavuM.'] raDavAnI ane rariya vi. jie, "reka + gu "thayuM' svA' ta.] rekeTa na. [.] tIra ke gabhArAnI peThe AkAzamAM yAMtrika nANAM tarata ja pAchAM maLe te prakAranI calasthAvALuM. (2) rIte pheMkAtuM sAjana. (2) e prakAranI eka AtazabAjI kharIdatI veLA rokaDAM nANAM ApanAruM. (3) (lA.) prazna rekha pI. ki. rUkha' dvArA irachA, AkAMkSA, marajI. javAba tarata ApanAruM. (4) vyavahAru, vahevAru (2) ropha, lepa, damAma rokaDiyo kuM. jio "kaDiyuM.'] nANAM rokahAM ApanAra rekha(-Na) jI. jio "rAkhavuM' + gu. 'DuM-"aNuM' kama, mANasa, kaeNziyara' + "I' zrIpracaya.] lAkaDuM rAkhavAnuM sutAranuM eka sAdhana, rekarI vi. sI. jio "rakraDuM' + guru "' strI pratyaya.] rokaNI, caMde riAkhavAnI kriyA nANAM tarata ja ApI devAnAM hoya tevI mArI. (2) cAla rekhaNuM na. [ja e "rekhanuM + . "a" ka.ma.] lAkaDuM kAma uparAMta vadhArAnA kAmanI rokaDI cUkavAtI majarI rekhaNuM na. siM. 6 dvArA jhadhaDAmAM lokone jamA. (2) rekarDa li. jio "roka'' + gu. "huM svArthe ta.ka.] nagada dhAMdhala, jeghATa. (3) jhaghaDe, bakheDe nANAMnA rUpamAM raheluM. (2) (lA.) praznano javAba jemAM rAkhavuM sa.kri (sutAre 2dAthI) lAkaDAnI sapATI sIdhI sapATa tarata apAya tevuM. (3) phakta, mAtra, [0 5rakhAvavuM (rU. pra.) karavI. rekhAvuM krarmaNi, ki, rekhAvavuM che., sa.ki. khecokhuM saMbhaLAvavuM. he javAba (rU. pra.) zarama rakhAvavuM rekhAvuM juo 'rAkhavuMmAM. vinAne cakhe javAba. Do hisAba (rU. pra.) tarata rekhuM' na. IMdhaNuM, baLataNa, idhana apAto pheMsalo]. rekhuM? vi[. "rukha' dvArA] -nA jevuM, samAna. (2) rokaDe rekarDa vi. [o rekarDa' + gu. e' trI. vi.pra. + cogya, lAyaka. (3) samAna kiMmatanuM, revuM. (4) kri. vi. roka.] taddana rokaDuM, "hArDa kaeNza' peThe, jema, mAphaka rekaNa zya) sI. jio "rokavuM' + gu. 'aNu' phiyAvAcaka rega kuM. [sa.] vyAdhi, darda, AkAra, 'Dio' (2) na. ka. pra.) rokAvAnI sthiti, DhIla, vilaMba ATha coghaDiyAmAMnuM eka. ( ), [0 8 (3.pra.) rekI samI. [+gu. "aNu" ka. pra.] juo 'kraNa." (2) cepa lAgavo. 0 Upa (rU.pra.) rogacALo prasararokaDI mUDI, rokAyelI mUDI 0 krA (3.pra.) mana manAvavuM. (2) mada utArave, rAkai vi. jio karavuM' + gu. 'aNu" ka. pra. + ka = kADhI nA(nA)kha (u.pra.) mada utAra, DhIluM pADI madhyaga] royA kare tevuM, retala devuM ca8-2) (.pra.) cepa lAgave. 0 cAre rokata (-tya) jAo "rokAta." (rU pra) regacALo phelA. 0tha, 0 bharA (rU.pra.) rekarI pI. saMgItanI bAvIsamAMnI ogaNIsamI kRti. rogamAM sapaThAvuM. 0mAM besavuM (rU.pra.)rIsamAM kahevuM. 0nAM mULa (saMgata) [kAyata (rU..) thayelA roganAM mULabhUta kAraNa, (2) (lA.) badhI rekaTa (85) ekI, jie "rokavuM' dvArA] rukAvaTa, aTa- upAdhionuM kAraNa. -ge ghare karavuM (rUma) zarIramAM roganuM ke-122 2010_04 Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ roga-utpatti-zAstra 18 racana jAmI javuM. 3 lAga (a) (khAsa karI vanaspatine) rAga-vihAraka vi. [sa.] juo roga-ina.' saDo tho] rega-vidyA strI. [sa.] e "roga-vijJAna.' rega u5ttizAstra na. r., saMdhi vina] daravI rIte pedA rAga-vaida chuM. [+ juo "veda.'], - Y. [sa.1 regana thAya che e batAvatI vidyA, "iTilajI' (ha.kA.zA) nidAna ane cikitsA karanAra vidvAna, 'phijhiziyana" regakAraka visiM.], rega-kArI vi. siM. puM.] mAMdagI utpanna rega-zamyA strI. [saM.] mAMdagInuM bichAnuM, rogInI pathArI karanAra, rogotpAdaka regazAmaka vi. [saM.] roganI pIDA zamAvI denAra roga-kSamatA jI. [4] vyAdhi sahana karavAnI zakita rogazAstra na. [sa.e "rega-vijJAna." (2) ja rogarega-grasta vi. [4] vyAdhie gherAyeluM, rogamAM sapaDAyeluM jerAyeluM, rogamAM sapaDAyeluM vijhiyA-zAstra." lejisTa' rogagrasta-tA sI.saM.] rogagrasta hevApaNuM roga-zAstrI vi. [savuM.] vaidya, DokaTara. (2) petherAga-gRha na. [saM. zuM na.] e "ruNAlaya." rega-saMkramaNa (sakramaNa) na., rAga-saMcAra (sara-cAra) rAga-ina vi[saM.) rogano nAza karanAruM, roga-hAraka puM. [4] raMgano phelAvo, rogane cepa lAgave e rogacALA-vijJAna na. [ja e "regacALo'saM] dardo lokomAM roga-sthAna na. [4] janmakuMDaLImAMnuM chaThThuM bhavana. (ja.) kevI rIte prasare che e batAvatI vidyA, "eNpi mile' rega-hara, rAga-hAraka vi. ni.), rega-hArI vi. si.,5.] rogacALa paM. [+juo "cALe.] rogane upadrava, rogane juo "roga-dhana." cepI kelA, eNpiDemika' regANuM na. [+ saM. mag ] roganuM te te jaMtu, roga-jaMtu rega-janaka vi[4] roga utpanna karanAruM, roga-kArI re gAtura vi. [+saM. majura ] rogathI pIDAyeluM, rogathI roga-janya vi[sa.] rogane kAraNe utpanna thAya tevuM rega-jaMtu (-janta) nasavuM] roganI bArIka jIvAta regAna chuM. [phA. 2ganu] tela mINa lAkha vagerenI meLavarAga-dega puMsa, jona + roSa dekha> ga.] vaLagADa NIne raMgavAmAM kAma lAgatuM eka padArtha. 0Utara vagerenI pIDA. (2)(lA.) bhaya, bIka (u.pra.) nazA ke upeTanI asara nAbUda thavI. * karaje, roganAzaka vi[saM.] juo "rega-ina.' 0 caTA )o (u.pra.) TApa-dIpa karavI. 1 kara (ra.a.) roga-nAzana na. [sa.] rogane nAnA karo e nukasAna karavuM] . roga-nidAna na. [saM.] rega pArakha e, roganAM kAraNa regAnI vi. [phA.) rogAna caDAvanAra, (2) regAnavALuM zodhI kADhavAM e, DAyAsisa' regAbhedya vi. saM. ron + ameLa] jene roganI asara na regananivAraka vi. saM.] jue "rega-dhana, thAya tevuM roga-nirAdha chuM. siM.] roga na ja thAya evI prakriyA regAbheghatA pI. siM.] roganI leza paNa asara na thavArega-nivAraNa-zAstra na. [saM] dardo dUra karavAnuM zAstra, regAvasthA strI. [saM. roja + avarathA] mAMdagI, maMdavADa, pravenTiva meDisina" (da.kA.zA.) bImArI, regI hAlata rega-pariSaha chuM. [saM] rogamAM vyAkuLa na thatAM ene regAviSTa vi. [saM. roja + mA-vi8] jenAmAM rege praveza zAMtithI khamI levAnI kriyA. (na.) karyo hoya tevuM, rega-grasta, mobiMDa' (na.bhA.) regAzrama chuM. [sa. romA + Azrama] jue "ruNAlaya." rogapratikArazAstra ja "rogapratIkAra-zAstra.' [karanAra regiNa vi, strI. [saM] regI strI regapratibaMdhaka(-bandhaka) vi [.] rega na thAya evuM regila vi. [ regiyuM' + gu. "ala' ta.ka.], regiyuM sagapratIti-kAra-zAstra na. [saM.] darane barAbara sAmane vi. jio "rogI'+gu. IyuM" svArthe ta.pra.), regiSTha vi. karavAnA upAya batAvatI vidyA, "imyuleja (da.kA.zA.) [saM.], regI vi. sa. puM.], regIluM vi. jio "raMgI rAga-bIja na. [4] roganuM mULa kAraNa + IluM' ta.ka.] e "ga-grasta." [taddana rAga-mukta vi. ni.) sA, nIrega reNuM vi. [sau.] khAlI, ekaluM, nakaruM. naryuM. (2) sAva, rega rAI jI. [saM rona dvArA] jAo. "rAga-doga.' raNuMja na. aphINanI kAMkarI. (2) aphINano ragaDa kezana 5. kSayaroga, pAsa, TI.bI. (2) rAga vi. puM. jio dhareNuM."] mAtra pANI nAkhI kAlaadITha gumaDuM, "kensara" velo cUno. (2) navaro mANasa. (3) vAMDho mANasa rega lakSaNa na. [sa.], roganuM nizAna, roganuM cihna regapatti strI. [saM. roja + 3 ] roga pedA thavo e rAga-vAhaka vi. [+], rega-vAhI vi. [sa, puM] rAgane ragatapadaka vi. [saM. rona +9tpADha] roga pedA karanAruM phelAvo karanAra recaka li. [saM.] game tevuM, ruce tevuM, rucikara, rucikAraka. gaviDiyA-zAtra na, siM.] zarIramAMnAM dardonI pezAba (2) manoraMjaka. (3) svAdiSTa lehI jhADA baLakhA vagerenI yAMtrika pRthakkaraNa dvArA rocakatA pI. si.] recaka hevApaNuM cakamANInI vidyA, roga-zAsa, "pethAbheM' (da.kA.zA.) recaDI' vi. rogI, rogiSTa, AjArI zavijJAna na []. roganI utpattithI laI enAM recaDI,* *ta (-) sI. aNacI, aMcaI, lucAI svarUpa nidAna ane cikitsA sudhInI vidyA racana na. siM.] rucavuM e. (2) bhapake, damAma, mAhara 2010_04 ka , ke li . , Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ racanA 1939 roTI-kapaDAM 'lAnI kriyA 1 : jio "Tale 1-2) evI noMdha karavAnI STrajerajanI sahi dekhAva [saMdara strI, () lAlasA, lAlaca jaMgalI zAkAhArI prANI, nIlagAya. (2) (lA.) vi. racanA pI. [saM.] e "recana(1).' (2) gerecana, (3) UMDI samajha vinAnuM. (3) bhoLuM racuM (cuM) e "rAMcuM." rejha-DI strI, jie "rejha-' + gu. "I' apratyaya.] rAja !... phi.] divasa, dahADe, dina. (2) lA.) na. rojhanI mAdA. (2) rojhanA dhATanI leDI, (3) (bhA.) dararAjanI maMjarInuM mahenatANuM. [0 uDIne u.ma.) dararoja. rejhanA jevI mukhe sahI 'rejha.' 0 paravuM (rU.pra.) majUrI vinA khAlI divasa javo. 0 rejhahuM na. jio 'reruM' + "" svArthe ta.pra.] jAo bharavuM (rU.) rejanI majarI karavI, te te divasanuM kAma rejhiyA muM. kapAsanI eka jAta karavuM. je javuM (4) majUrI karavA javuM. je rAkhavuM reDI sI. jio rejha' + gu. 'I' apratyaya.] saurASTranI (rU.pra) divasanI majUrIe kAme rokavuM]. ghoDInI eka jAta, (2) kapAsanI eka jAta reja-kAma na. [+ juo kAma.'] te te divasanA thayelA reSTha vi. jio "rejha' + gu. "G" svArthe ta...] bharA kAmanI vigata nAMdhavI e, sTe TamenTa raMganuM. (2) (lA.) rojha jevuM maM reja-gAra chuM. [4] kAmadhaMdhe, "employamenTa [0careTarI kalaba sI. [aM.] dhaMdhAdhArI lokonuM eka AMtara maka (rU.pra.) dhaMdhAmAM khUba lAbha thavo. 0 cAla (3,pra.) rASTriya maMDaLa (jene mudrAlekha pote nahi, paNa sevA' che) gujarAna jeTaluM maLavuM. 0 chaTA (rU.pra.) bekAra thayuM. reTalATANuM na. [ja e "rATalo+ "TANuM.']lA.) roTalA 0 maLo, 0 lAga (rU.pra) gujarAtanuM sAdhana prApta thavuM] khAvAno samaya, jamavAno samaya rojagArI sI. phi.] kAmadhaMdhe karavo e, "epleyamenTa' reTalA-variyuM vi. jio "roTalA' dvArA.] rokaDa nANuM na rejI sI. phajetI. [ kaTAvI, 0 thavI (ra.a.) phajeta letAM bhojana laI kAma karanAruM roTalA-veLA AI. jio "reTa' + "vaLA."] e "roTalArajadAra vi. phi.] rajathI kAma karanAra, dahALuiM TANuM.' [pahelAM nAhavAnI kriyA rAja-nAmuM na. [+ja "nAmuM.] rojameLa." jeTalA-snAna na. jio "roTalo' + saM.] bhojana karatAM -nIsI-zI) sI. phi. "janavIsI'] rojerojanI roTaliyuM vi. jio 'roTalo' + gu. "thayuM ta...] nedha. (ra) evI noMdha karavAnI pustikA, vAsarikA "DAyarI' (lA.) mAtra jamavA khAtara ja jIvanAra reja-ba-reja kavi, ki.]. dararoja, roja raja, nitya relI jI. [ja e "roTalo' gu. 'I' satIpratyayane pAtaLI rejama-dA2 vi. jio arajadAra.'] jIo roja-dAra.' vaNelI ghauMnI capaTI reja-mA puM. [ja "reja' dvArA] dararejano pagAra raTale zuM. [ kA. roTTama + apa. 344J=oTuMkA reja-meLa chuM. [ja e seja' + meLa."] rojerejano rokaDa javAra bAjarI makAI ghauM vagereno jaDe bhAkharo. (2) hisAba rAkhavAne paDe (lA.) bharaNa-poSaNa, gujarAta, AjIvikA. [vA-cAra reja raja kri. vi. [ja e "reja- kribhava.], rojaMdA (u.pra) bIjAne khavaDAvavAnuM TALanAra. lA TacavA (rU.) (rejanA) kri. vi. jio "ji.'] hameza, nitya, pArake ghera maphatiyuM khAvuM. -bhA thavA (rU.pra.) uDatA be pratidina * pataMga sAmasAme ceTI javA. lAnuM bhUkhyuM(u.pra.) kaMgAla, rajiyuM vi. jio roja' + gu. thayuM ta.pra. dararojanuM. AjIvikA vinAnuM. -lAnuM bhUkhyuM na hovuM(rU.pra.) khUba udAra (2) na. dahADiyuM majUra. (2) roja ane atithi-priya levuM, hA bheguM(-) thavuM (rU.pra.) rejiMdAra (rojindAra) vi. jio "roja-dAra.] ja AjIvikA maLavI. -le moTuM (mo) (u.pra.) atithi-priya. reja-dAra.' ["ro ." -le 29tuM (rU.pra.) bhUkhe maratuM, kaMgAla. 0 abhAva, rejidArI (rajindArI) zrI. [+o. "I' pratyaya] juo 9 bagADa (u.pra.) bIjanuM gujarAna teDavuM. 0 kare jiMduM (rajinda) vi. [3. rojhanahIM hamezanuM, nityanuM, (ra.a.) kacaDI nAkhavuM. 0 khAvA (rA) , 0 TALa, dararoja, hebiTyuala, kAnala' 0 5DhAva (rU.pra.) bIjAnuM gujarAna teDavuM, 0 ghaTa rejI sI. [+gu. "cha" ta.ka.], ne . rojanuM bharaNa- (ra.a) koI ne nAme raDavuM, cheDe vALavo. 0 je, piSaNa, pratyeka divasanuM gujarAna, (2) pagAra, vetana, 0 phUTa (rU.pra.) rejInuM sAdhana nAza pAmavuM. 0thaI javuM (u.pra.) kacaDAI javuM, 0 vALa (rU.pra) bevaDa vALa roje-kayAmata chuM. [ara. rejikiyAmatu ] maraNa pAmelAM bevaDuM-vaDuM karI nAkhavuM. (2) nukasAna karavuM. 0 he badhAMne eka divase InsApha thavAne islAmamAM manA (rU.pra.) roja maLe ema hovuM. adhe 3 Acho yA che te divasa pAtaLA re jaDe yA sUke) reTa (rU.ma.) gujArA je puM. reja] islAmamAM kahele upavAsano te te jeTaluM maLavuM. raLIne roTalo khA (upra.) jAta-mahenata divasa, (2) upara chatrIvALI mATI ane dhArmika karI gujarAna calAvI musalamAnanI kabara, makabare. [1khela (u.ma.) upavAsa- reTI (rA.) [hi.) roTalA-roTalI. (2) (lA) gujarAna, nAM pAraNAM karavAM. chavAI rojha na. di.prA. rolsa) leDAnA AkAranuM ja nAnuM eka roTI-kapaTa naba.va. [+ ja kapaDuM ba.va.] (khAvA 2010_04 Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ roTI-eTI-vahevAra 1940 anAja ane paheravA kapaDAM) jIvananirvAhanI sAmagrI rotaluM. [tI rAja (rU.pra.) vAta vAtamAM royA karatuM. - reTI-belI-vahevAra -vevAra) puM. [hiM. "roTI-beTI" + zika8, -tI sUrata (u.pra.) 2Data caherAvALuM] juo "vahevAra.'] khAvA-pIvAno ane kanyAnI levaDa- rodana na. [saM.] juo "rudana.' devane saMbaMdha re na. vahANAmAM lAkaDAne gareDo. (vahANa.) rATI-vahevAra (-vavAra) . [+ jue "vahevAra."] mAtra ra62 vi. aDadha, adaLuM bhajananA saMbaMdha (kanyAnI levaDa-devaDa nahi) do' chuM. musalamAna (ciDavaNuM). raTeriyana vi. [.] roTarI kalabanuM sabhyapada dharAvanAra rodara . siM, roSa dvArA] gADAvATamAMno nAno Tekaro, roka, vi. barAbara pAkatAM pahelAM ciLAIne be- (2) (lA.) gADAmAM Avate AMcaka svAda thayeluM. (2) na. evuM sepArI. (3) (lA.) rAzuM rodha 5. [saM] aTakAva, rokavuM e. (2) pratibaMdha. (3) ane jaDa mANasa vahANamAM kuvA uparanI gareDI. (vahANa) reTho chuM. sepArInuM naMga, supa sArI sopArI. (2) redhaka vi. saM] aTakAvanAra, aDacaNa karanAra, (2) na. gumaDuM kUTI gayA pachI rUjha vaLavI e. (3) (lA.) . vIjaLI garamI ke avAjane vahI jatAM aTakAvanAra sAdhana, uMmaralAyaka sI risto " IsyuleTara' reTa' puM. aiM.] mArga, rastA, patha. (2) caDAvavALo redhakatA strI. [saM.] avarodha karavA paNa re . [.] lokhaMne saLiyo revaDuM, zuM na. siM rona dvArA] raDayA karavuM e. (2) duHkhanI rehavAna che, na. [e.] rastAne paracuraNa mAla-sAmAna vAta 2DI kahyA karavI e. [-(-7) ravA (u.ma.) levA-devA relano Dabbo duHkhanI vAta uDIne kahyA karavI]. re puM,ba.. DA, haDiyA-pATI, reDI rAdhana na. [saM.] avadha karavo e, aTakAyata, rUkAvaTa reDiyama na. [aM] eka mULa dhAtu, (2.vi.) redhavuM sa.ji. [saM. harSa-rodhu tatsama] aTakAvavuM, avaravavuM, rola a. deTa, Da, haDI, doDe. [0 kADhavI (u.pra.) thaMbhAvavuM, rokavuM, khALavuM. (2) gAMdhavuM, pUrI rAkhavuM. rAdhAnuM deTa mUkavI] karmaNi,kri. rAdhAvavuM, presa.kri. reDuM na, ITa paththara vagerene nA aNadhaDa TukaDA rAdhAvavuM, rAdhAvuM e "redhavuM'mAM. raDuM kheDuM na. jio "khaDuM,"-DhirbhAva.] jenA upara kAMI rodhaka (dhA) . sa.) (vIjaLI) aTakAvavAnuM thAya paNa UgyuM na hoya tenuM eno AMka ke mApa, 'renisTiviTa' (5.vi.) reDa-choDe 5. jhapAjhapI, mArAmArI, dhIMgANuM ridhita vi.[saM.] dhaMbhAveluM [vuM e reluM na, meTuM chANuM. chANuM rena sI. [e. rAunDa ] rAtanI cokI karavA pharavA nIkaLareDho . kaDiyALI lAkaDI ke DAMga, (2) me sukAyeluM renaka naka) sI. [ara. 21naka ] prakAzita zobhA, roNa' (2:3) mI. [saM. roLio ] rohiNI nakSatra.[0 dAjha- bhapake bhipakAdAra, suzobhita vI (rU.pra.) sUryanuM rohiNI nakSatra varasAda vinA javuM. renaka-dAra (jaina ka) vi. [ + phA.pratyaya) renakavALuM, 0mAM gAjavuM (rU.pra.) khabara na hatI. 0relI (rU.pra.) renakI vi.[ + gu. 'I' ta.ka.] (lA.) AnaMdI svabhAvanuM, rohiNI nakSatramAM varasAda AvavA] ramata-gamatathI rIjhavanAruM. (2) makaruM, ThaThThAra, TIkhaLa reNu (reNa- na- [ja "ravuM' + gu, aNa" ka. pra.] dina, rena-gArDa kuM. jio "rena"+ aM.] 2AtanAM tte cAkIkaMdana. (2) jhaghaDe, kraji [ mAMDyuM che tevuM (rU.pra.) pahere karanAra sipAI, "rAunDa-gArDa, haThapUrvaka 2DavuM-jhaghaDavuM rena-pelI . jio rena' +aM] (lA.) maMjIrAnAM rataTa vi. [ revuM' + gu. 'tuM' varta. pra. + gu. "Da" pAnAMnI eka ramata [bIjI ramata ta.ka.) vAraMvAra 23SA karavAnI AdatavALuM rena-bAjI strI. [+ja A bA.'] gaMjIphAnAM pAnAMnI eka rAtaDI vi., strI, jio "rotaDuM' + gu. 'I' apratyaya.] reni kuM. [aM.] lakhANanI nakala kADhavAnuM eka yaMtra vAraMvAra 27SA karanArI strI, (2) recaDI, luccAI, re5 kuM. siM] vAvavAnI kriyA, (2) vAvela ke vAvavA ThagAI rituM.' mATe cheDa, repa, choDavA retaDuM vi. [ja e "ratuM' + gu. "Da' vArthe ta.pra.] e repaka vi. [saM. sthApanAra. (2) vAvavAnuM kAma karanAra retala vi. [ja taDa, ahIM "la' svArthe ta pra.] e repaNu na. [saM. sthApavAnuM kAma. (2) repavAnuM kAma, taDa." (2) (lI.) namAluM, sAva DhIlA picA svabhAvanuM, ropaNI, vAvavAnuM kAma, vAvaNuM nabaLuM, "senTimenTala' (dhUmaketu) [(a.rA.) repaNa strI. [ja e "ropavuM' + gu. "a" .] rAparetala-karuNa vi. [+] vadhu paDatuM nATakiyuM. "meloDrAmeTika' vAnuM kAma, ropaNa, vAvaNI, vAvetara, TrAnsalenTezana' retala-peTA , ba.va. [ + juo vaDA.'] reyA karavAnI ropavuM sakri. [saM. zA nuM che. roSa, tatsama sthApavuM. (2) Adata, "senTimenTalijhama' (vi.ka.) [ retaDa.' UbhuM karavuM, kheDavuM, (3) vAvavuM, pAchuM kamaeNthikri, retaluM vi. [ja e "tuM" + gu. "la" svArthe ta.pra.] ja ropAvavuM presa.ki. retuM vi. [ja "revuM' + gu. "tuM" varta. ka. pra.] raDA karatuM, ra.pA. "rejameLa-pAna'nuM lAiva 2010_04 Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rANa 1941 paNa na. [ja ropAvuM' + gu, "aNa" ku.pra.] ropAvuM e thaI javAM e, romAMca, "thrila" pAvavuM, ropAvuM ja karepavuM"mAM roma-harSaNa (saM.] paurANika mAnyatA pramANe purANa ropA-uchera kendra (kendra)na. jio "repuM' + gu. 'A' ba.va., kahenAra vyAsano rivya, sUta. maharSaNa (saMjJA.) (mahApra. + uchera' + saM.] ropa ucheravAnuM sthAna, narsarI' bhAratamAM kathAkAra "saMta" che te A.) vi. saM.1 sthApeluM. (2) kheDeluM. (3) vAveluM remaMtha (rematha) . [sa.] vAgoLavAnI kriyA repITa (-2) jio "revuM' +'pITavuM."] juo 're-kuTa.' remathaka (mathaka) na. [saM.] vAgoLanAruM te te pazu ropa chuM. siM roSa + gu. 'A' svArthe ta.] jao "repa(2)." remAnI strI. e.] jisIonI bhASA. (saMjJA.) resa (pha) [ara. ruba ] juo "ruAba. (0 kare, rAmAvalI(-lI,-Li,-LI) [sa, roman + Avajhi,-1] ja mAra, 0 dekhA, 0 batAve (rU.pra.) sAmAne "rema-rAji.' [ruvAMTIne te te vALa dabaDAvavA dhamakAvavuM. 0 calAva, 0 pATha, 0 rAkhave ramAMkura (remAkura) . [saM. roma + a kura] jhINuM (u.pra.) zehamAM rAkhavuM. 0 besATa -bheMsAhA) (u.pra.) rermAca (mA-ca) 5. siM. manuSya ja "roma-harSa." dhAka besADavI] romAMcaka [romA-caka) vi. saM. roma + aThavavA] ruMvATAM repha-dAra (pha-) vi. [+phA, pratyaya] rephavALuM, ruAbadAra khaDAM karI de tevuM. (2) (lA.) adabhuta, navAI upajAvanAruM repha-baMdha (ba) kri.li. [+phA. "baM"] ropha sAthe, remAMca-kathA (mAMDa-ca) strI, [saM.] vAMcatAM ke sAMbhaLatAM rophathI, raphapUrvaka ravADAM khaDAM thaI jAya tevI vArtA, "rAmAnsa' (tri.vI. raphI (phI) vi. [+]. I" ta... juo phanadAra." reba pR. [aMge paga sudhI lo rahe tevA khAsa romAMcakArI (ramAra-ca-) vi. [saM5.] juo "romAMcaka." prakArane jha, bocalo (laI na zake tevuM romAMcikA (mAcikA) strI. [sa, roma + akiMa] reba(huM) vi. akkala vinAnuM, (2) arasika, rasa navAI upajAve tevI nATikA rabaDI sadI, strIone paheravAnuM eka prakAranuM ghareNuM mAMcita ramAcita) vi. [saM. romana + indri] jenAM reba vi. jio karabaDa + gu. 'uM' svArthe ta.pra.] jue ruvADAM UbhAM thaI gayAM hoya tevuM. (2) (lA.) navAI rAkhaDa. [eka pakSI pAmeluM ['rAma-pAnuM.' rebina na. [aM.] lAla chAtIvALuM madhura kalarava karanAruM romAMtaka (rema-taka) vi. puM. [saM romana + anta%] ja rAma na. siM] ravADuM. (2) (lA.) zarIranuM pratyeka bArIka romiyo chuM. [e.] zekasapiyaranA 'remi eNnDa jaliyaTa' ddhi. [ romamAM (ke rome remamAM) (rU.pra.) ruvADe ruvADe, nATakano nAyaka, (2) (lA.) IsakI puruSa AkhA zarIramAM sarvatra basa puM. [.] cAre khuNa sarakhA na hoya te cAre rema na. saM. roma, sI.] iTAlInI prAcIna kALathI cAlI sarakhI bAjavALe catuSkoNa AvatI rAjadhAnI. (saMjJA). (2) prAcIna luka. (saMjJA.) reyA (yazya) sI. [saM. Li] juo kohiNI." ramaka puM. [saM.] roma. (2).' (2) vi. rAma- rAyaNa na. e nAmanuM eka vRkSa pradezane lagatuM. (3) rAmapradezanuM vatanI rAyaNa na. rUjha lAvanAra eNsiDa remaka-siddhAMta (siddhAnta) chuM. [saM] tiSane lagate raoNyala vi. [.] rAjAne lagatuM, zAhI, darabArI. (2) eka svataMtra siddhAMta (khAsa karIne prAcIna tuka dezane 2"x 28"nA mApanA kAgaLa ane e mApane lagatuM je vize bhAskarAcArye potAnA "siddhAMtaziromaNi' graMtha- royalI samI. nAnuM laMgara, nAMgara, bilADI mAM eka prakaraNa ApyuM che.) (.) royalarI strI, [.] graMtha-katane temaja mAlikI dharAvanAra rema-5, rAma-garta chuM. siM.] zarIramAMnAM ruvADAone koI maLatuM enAM lakhANa ke padArtha anya kaI vApare mULamAM te te khADe [vatanI e mATenuM mahenatANuM (hakkanI rUe, hakasI, hakasAI mana vi. [4] romane nagarane lagatuM. (2) roma nagaranuM reyANa pu. bahu ja ThaMDe vAte sakhata pavana remana kethelika vivuM. (aM.] khristI dharmane prAcIna royALa . dhULavALe unALAmAM vAto tophAnI pavana samayathI cA Avate mukhya phirake ane ene anu- rayuM li. [juo "revuM" gu. "yuM" bhU.ka.] koInI pAchaLa yAyI. (saMjJA.) rovuM paDe e bhAvanI moTe bhAge satI de che te gALa romana-yuga puM. saM.] roma nagaranI jAhojalAlIna samaya rore !. 2Latara, kamANI rAmana-saMskRti (-saMskRti) satI. [+ saM.] remanI jAhe- re-ro cI. [ja e "revuM."--dvirbhAva.] raDAraDa jalAlInA yugamAMnI enI saMskAra-praNAlI, remana kacara' rela puM. [e.] abhinetAne te te pAtra-gata abhinaya. rema-rAji-jI) pI. siM] zarIramAMnAM ravADAMnI hAra, (2) potapotAne bhAga bhajavavAnI kriyA ruvAMTI, rAmAvali [jAhojalAlIna sarvanAza phrelara puM. [] vaTe, phIluM. (2) na. hAjarIpatraka. (3) roma-vivaMsa (- vasa) paM. jio phema' + saM] romanI rUlara, AMkaNI, rolara. (4) chApa-yaMtranuM zailara. (5) rema-zatru chuM. [saM.] vALaMda, nAI, hajAma, ghAMyaje rastAnI marAmatamAM vaparAtuM vajanadAra paiDAvALuM vAhana. rema-harSa paM. [saM.] moTe bhAge AnaMdane laI ruvADAM UbhAM (6) vahANamAM besatAM AvatAM cakkara 2010_04 Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAla-enjina raeNAla-enjina na. [aM.] jue 'raeNAla (5).' raeNlthara chuM., na. [aM.] jae rAla (3,4,5).' rolAI sI. mAla jokhavA mATe chAbaDAmAM nAkhatI veLA sApha karI nAkhavAnuM mahenanA railI-khAla puM. nakazI-kAmamAM vaparAtA eka prakAranA saMdeza rAluM (OMANuM) vi. maMdabuddhinuM, mUrkha. (ra) namAluM rAle puM. [aM. rel' dvArA] DhoLAva, DhALa. (ra) vahANa ke AgabeATanuM par3hakhAbhera DAlavuM e reAvanA puM. kAmanuM lakhANa. (2) jae 'rAzIdaDA,' rAzIvaMdaNAM (-va-daNAM) na.,ma.va. mahenata, zrama. (ra) upAdhi, phikara, ciMtA 1942 rAvaDha (-rA)vavuM jue 'revuM"mAM. rAvaNuM na. [jue 'ravuM' + gu. 'aNu' kR.pra.] rudana rAjarA(-DhA)vavuM, rAjAvuM jaA 'rAnuMmAM. rAvuM a.kra. [saM. phyUroT>prA. tema] raDavuM, rudana karavuM. (AnA a.kri. uparAMta karmaneA' sAthe sakri, jevA prayAga che, paNa zrR.nA krartari prayAga.) (2) khATAhita ke nukasAnane kAraNe pastAvA karavA. enAM rUpAkhyAna rA' zaye' rAya'-'rue(=ruve) 'ruA' (ruvA); rAza' rAkhazuM'--rezuM' 'ze' 'ze'rAyuM' rAyeluM' rAtuM' 'rAI' revuM.'rezanAra,ruM.' [oIne rAja rAkhavuM. (rU.pra.) karagarIne svArtha sAdhI levA.] rAvALuM bhAve, kri rAvarA(-rA)vavuM che., sa.kra. repzana (raeNzana) kri.vi. [ara. rakzan] prakAzatuM, caLakatuM. (ra) pragaTa, jAhera, prakAzita, jANItuM, mAma. [0 karavuM (3.pra) jAhera karavuM, . thavuM (rU.pra.) vidita thavuM. 0 vALavuM (3.pra.) dhaLadhANI karavuM, bagADI nAkhavuM. hAryuM (3.pra.) jANItuM hADakuM] rAzana-dila (raeNzana-) vi. [+kA.] buddhizALI, heziyAra rezanAI (rAzanAI) srI. [bhAratIya phA.] jaA 'ruzanAI.' rAzanI (rAzanI) . [+*aa. pratyaya] jaLahaLATa, teja, prakAza, (ra) dIvAbattIvALI zAbhA rezIdaDA puM, duHkha, pIDA, vyathA repa puM. [saM.] krodha, kApa, gussA, rIsa, khIja. [Se bharAvuM (3.pra.) gusse thavuM, kApavuM] rASAvaha vi. [+sa, anvae] gusseA karAve tevuM, krodhajanaka reSALuM vi. [+gu. 'AchuM' ta.pra.] rakhavALuM, khijALa rASita vi. [saM.] jene khIjavavAmAM AvyuM hAya tevuM, gusse bharAyeluM jio 'rASALuM.' rASI vi. [saM.,puM,], pIluM vi. [+ gu. I luM' ta.pra.] rAsAya vi. mijAjI, ghamaMDI. (ra) daMbhI rAhu chuM. [saM.] eka prakAranuM dhAsa rAhaDI A. ghATa, haDI, dADa rAho puM. [jae 'rAha' + gu. SS' svArthe ta.pra.] ja 'rAha,' (2) e nAmanuM eka jhADa rAhI srI. [saM. roLI] e nAmanI eka vanaspati rAharI strI, bhekhaDa rAhAsa na. [saM. ro]i eka sugaMdhI zvAsa rALArALa reAhiNI zrI. [saM.] kRttikA ane mRgazIrSa vaccenuM eka trikANAkAra nakSatra (ceAthuM nakSatra), (khagoLa.). (2) paurANika AkhyAyikA pramANe caMdranI patnI. (saMjJA.)(3) balabhadranI mAtA. (saMjJA.) (4) saMgItanI 21 mAMhenI 19 mI mUrkhanA. (saMgIta.). (5) AyatA zrutinA eka prakAra. (saMgIta.) (6) dhaivata svaranI traNamAMnI eka zruti. (saMgIta.). (7) nava varSanI kanyA _2010_04 rahiNI-tanaya, rahiNI-tanuja, vaihiNI-naMdana (nandana), hiNI-putra huM. [saM.] baLarAma, baLabhadra hiNI-vrata na. [saM.] bhAdaravA vida AThamanuM strIonuM eka vrata. (saMjJA.) (2) dareka mahinAmAM caMdra rAhiNI nakSatranA thAya te tithinuM vrata. (saMjJA.) [tanaya.' rAhiNI-sUta, hiNI-sUnu chuM. [saM.] jue 'rAhiNIvi. [saM.] lAla raMganuM. (ra) na. harita ane dhUmalane rAsAyaNika dharmAMmAM maLatuM AvatuM eka mULa tattva, 'bromina.' (3) puM. paurANika kathA pramANe rAjA harizcaMdranA putra. (saMjJA.) rAhitAnya [+ saM, azva] agni hila-khaMDa (-kha) puM. [jue 'rehilA' + saM.] rAhilA lephrAnA eka bhAratIya pradeza (uttara pradezamAMne!). (saMjJA.) rAhilA puM. [hiM. ruhelA] rAhilakhaMDanA vatanI. (saMjJA.). (2) paThANanI eka jAta ane enA puruSa. (saMjJA.) rohisela na. [ja rehIsA' + gu. 'ela' ta-pra,] nAhIsA nAmanA ghAsanuM sugaMdhI tela [sugaMdhI ghAsa rohisA puM. [saM. tendivaja-> prA. ttima-] eka prakAranuM rohIdAsI vi.,puM. ['zahIdAsa' eka camAra la+gu. 'I' ta.pra.] rAhIdAsanA eka vaiSNava saMpradAya, (saMjJA.) rALa (rALa) puM. [3.prA. rojhaghaDA, kajiyA] (@aa.) jUma, kera. (ra) bUmarATa, zera-kAra. (3) gajaba. (4) pANamAlI. (pa) jhADA UlaTI vagere upadrava. [. cAlave (3.pra.) bhAre rogacALA prasaraze. 0 varatAvA (rU.pra.) bhAre jama thave. varatAvavo (3.pra.) sakhata jama karavA. . vaLavA (rU.pra.) pAyamAla thaI javuM] rALa-kALa (eALa-kaeNLa) na. sAMDhanA samaya, saMyA-kALa rALavavuM jae 'rALanuM'mAM. (2) (lA.) jematema calAvI levuM, nibhAvI levuM O rALavAvuM (rALavAnuM) a.kri. gusse thavuM rALavuM (roLavuM) sa. kri. [.prA. ro+jhaghaDA, kajiyA] (lA.) dhULamAM ragadADavuM, (2) ceALavuM, masaLavuM. (3) pajavavuM, (4) pAMcamAla karavuM. [. TALavuM (-TALavuM) (rU.pra.) rUpAMtarita karI nAkhavuM. rALI-TALI nA(nAM)khavuM (DI-TaLI-) (3.pra.) cAlu vAtane kevI TALI nAkhavI. (2) aniSTa prasaMga TALI nAkhavA.] zaLAvuM (raeNALAnuM) karmaNi,,kri. rALAthuM (maeNLAnuM), reALAnuM (rALAvavuM) ke,,sa.kri. rALA puM. 24 mAtrAnA 11 mI mAtrAe yattivALA chaMda, kAvya-chaMda. (piM.) rALAgara (rALA-) vi. kamAnAra, kamAuM rALArALa (rALArabdha) [jae 'rALavuM,'-dvirNAva] vAraMvAra Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rebAvavuM, reLAvuM 1943 roLI nAkhavuM e reDhA-TANuM (rehA) na. jio riTA' + 'TANuM], reDhAveLAvavuM, reLAvuM (regA-) jue "raLavuMmAM. veLA (-) strI. [+ saM. ve] reDhAne samaya, madhyAhana reLiyuM (LiyuMna. [ja roLa + gu. "IyuM" te.pra.]. ane sAMjha vacceno cAreka vAgyAne samaya duHkha, pIDA, vyathA, takalIpha rAM (veDha) na., he . bapora ane sAMjhanI barAbara reNuM (chuM)na. [jao dharaLa + gu. 'uM' svArthe ta...] bUma- vacceno (cAreka vAgyAno samaya.). (2) e samaye kararATa, lAMbATa, zera-bAra. (2) jhaghaDe, kajiye. (3) vAmAM Avate nAsto (khAsa karI kheDatone rivAja) sAMjhano samaya. [keLuM (koLuM) (u.pra.) sAMjha samaya] rAMdhavuM (dha) jAo "rUMdhavuM." rAMdhavuM (dhA) karmaNi, re reLo) jio baroLuM.'] juo kareluM." (2) kiM. relAvavuM (kAvavuM) presa.ki. paMcAta, bhAMjaghara. (3) badale. (4) kamAI, pedAza rAMdhAvavuM, raMdhAva (dhA) jue dhamAM. rAMka (ka) sI. hera mAthuM mAre e, dhIka, DhAMka rakama vi. [saM.] senAne lagatuM. (2) sonerI reka(-kha)NI (reka(-kha)) strI. jio 'ka(-kha)vuM' + romiNeya kuM. siM] zrIkRSNane rumiNImAM thayela putra gu. 'aNI ku.pra. + gu, "I' arIpratyaya.] rAkhavAnuM sAdhana, pradhumna. (saMjJA.) rokya na. [4] o rUkSa-tA.' rAMka(kha)NuM (ka(-kha)SNa) na. jio zaMka(-kha)vuM + gu. raudra vi. [saM.] atyaMta ugra. (2) bhayAnaka, bhayaMkara. (3) aNuM' ka.ma.] paththara lAkaDAM vavere upara Ake pADavAnuM rudra-mahAdevane lagatuM. (4) puM. kAvyanA ATha ke nava raseke tANavAnuM sAdhana aMgevALa, khaMdhuM mAMne yuddha vagerenI prabaLa ugratAne mUrta karato rasa. (kAvya.) rAMkaluM (kaluM) vi. jie "rAMka." (re.)] vAMkAcakAM raudra-ta sI. (saM.) e "rudra-tA.' rAka(a)vuM (ka(-khavuM ja rakhavuM." rAMkA(khA)vuM raudrarasa chuM. [.] e "raudra(i." (kA(-khA)vuM) karmaNi, kri. reka(-khA)vavuM (zaikA- rI-vINA sI. [sa.] eka taMtuvAdya, sAraMgI -khA)vavuM) presa.kri. rI(va)rU5 vi. saM.1 ati ugra svarUpavALuM rakhaDI,NI (rakhaDI..) jao "darekaa)NI." rIkA sI.[.] eDavanuM eka tAna. (saMgIta.) rekhaNuM (khaNuM) e kaNuM." rodrAvatAra chuM. [+saM. sava-tAra) rudrane avatAra rAkhavuM jokhavuM) ja rekavuM. rekhAvuM (khAvuM) karmaNi, rauddhI strI. [sa.] saMgItanI 22 mAMhenI eka yuti. (saMgIta) kri. rekhAvavuM (khAvavuM) presa.ke. ra vINa ja "raudra-vINA.' riperI regA (gaTara chuM, ba.va. [saM. rojana dvArA rUvADAM ropya vi. [1] rUpAne lagatuM, cAMdInuM, rajatamaya. (2) reNuM (muM) 1. rahevuM e, rudana [abudha rAkhya-maya vi. [saM.] rUpanuM li. gadhaDA vinAna. (2) gAmaDiya. galI. roga-mahatsava 5. si.) "rajata-mahotsava. reTha (6) puM. hanumAnane dharavAmAM AvatuM lADunuM naivedya ropyabhAkSika na. [saM.]cAMdI ane abarakhanI bhasma.(Ayu.) reDiyuM reDiyuM) vi. jio rahe' + . " svArthe raurava na. [se, muM.] e nAmanuM eka naraka. (sA.) ta, pra. + "iyuM' u. pra.] raDhAnA samayane lagatuM, rAMDhAnuM rauhiNeya kuM. si.] budhane tAre. (2) zanine tAro. (3) bapora pachI cAreka vAgyAnA samayanuM rohiNIne putra balarAma, (saMjJA.) e che i meM la la la brAhmI nAgarI gujarAtI la chuM. (saM.] bhAratIya Arya varNamALAne daMtya asparza vaSa apaprANa yaMjana. saM. paripATImAM cha svarathI nIkaLelo hoI ene ardhasvara kahyo che, paraMtu bhASyakAra pataMjalinA samayamAM ha svara tarIke naSTa thaI gayuM hatuM ane tethI ja ane brune kAtyAyane "savarNa" kahelA. saMskRta samaye enuM zuddha uccAraNa haze, paNa Aje e gu.mAM kuMThita uccarita thAya che ane jIbha uparanAM dAMtanAM mULane spaSTa rIte aDake che, artha e sparza uccAraNa che. 2 6. siM.1 piMgaLamAM lapurane sAMketika varNa. (ni laI le, be ki.vi. [io levuM' +. "I' . . ke+ ". hAthamAM pakaDIne. (2) upADa kArIne. (4) nA.. lIdhe, kAraNe, hetuthI lau (lo) 5. juo "lo.' lauM (la) sakri. pa.pu., e.va. jio levuM." A vartamAna 2010_04 Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laka 1944 lakSa ane vidhyarthanA rUpa tarIke] hAthamAM pakaDuM. (2) upADuM. lakuMvara vi. luccuM, kapaTI. (2) IkkI, chelabaTAu. (3) (3) svIkAruM vyabhicArI, raMDIbAja laka na. [e.] nasIba, bhAgya, kimata laba-jhaba ja e "lakuMbajhakuM.' .,sa.ki. lATI lATI, laddo lakaMbavuM ja 'lakaMbavuM.' bApu bhAve, kri, ubAvavuM laka(-) -dhaka(-)4 kiM.vi. [2vA.] pATA-baMdha, dhama, lakuM e "lakuM.' ghakAra, [ levuM (rU.pra) kAmamAM palaTavuM. (2) gune lakekaci puM, e nAmano kustIne eka dAva. (vyAyAma.) manAvavA damadATI ApavI. (3) damathI kAma karAvavuM] lakaTa na. [saM. 4+lAkaDI, prA. havaphuTa paNa lAkaDI, e laka-bAja jue "lakkaDa-bAja." dvArA pachI vikAsa] juo "lAkaDuM." laka-bAjI e "lakaDa-bAi." lakaTa-kawA vi. rivA.] ekasAmaTuM lakaTa-hima juo 'lakkaDahema." lakkada-kATa kuM. jio "lakaDa' + 'kATavuM."hi.] lAkaDAno vakayuiM juo "lAkaDiyuM." ja. (2) vi. lAkaDA jevuM akkaDa, (3) (lA.) pArka, lakadiyA dAna juo 'lakaDi dAna." [thaI gayelI bhara DI lakaDI strI. [hiM.] baLataNa, idhana. (sUkalakaDI (u.pra.)baLuM laha-kAma na. [ja e "lakaDI+juo "kAma, hiM.] lakaDI-pado chuM. [+jae "paTTo.'] lAkaDInA dAva, lAThI lAkaDAnuM kAma, lAkaDAno mAla-sAmAna banAvavAnuM kArya [onI ja 18-1ra puM, na. [ja e "lakkaDa' + kaTavuM.] lakkaDakhoda lakaDI-palaTana mI. [+ja o "palaTana.'] lAThIdhArI chokarA- pakSI. (2) (21) strI. lAkaDAne paracuraNa sAmAna lakaba pR[.] upanAma, takhalusa. (2) mAna-karAma. (3) krikeTa . [ja e "laka' + "keTa."] lAkaDAnI banAuM, darajajo bakavAda, bakabakATa, lavAra velI dIvAla. (2) lAkaDAnI cIpathI banAvelI dIvAlavALo uka-baka (lakaca-baka) sI. jio "baka-dvirbhAva.] vADo. (3) lAkaDAne banAvelo nadI ke khADInA kAMThAne laka-laka vuiM, bahu ja dUbaLuM dhakko. (vahANa) uka-havuM a,ki. (anu.] jhagamagavuM, cakacakavuM. lakakAnuM lakra-kheda na. jie "laDa'+ "khevuM.] lAkaDAne cAMca bhAve, kri. lakalakAvavuM che.,sa.kiM. mArI TecanAruM eka pakSI, lakkaDa-kaTa laka-leTa e "lakhalUTa." lakka-dAna e "lakkaDi dAna." lakavuM a, kri. namI javuM. (2) saMtAvuM, chAnuM rahevuM. ukAI laka-dhawha ja e "laka-dhaka.' bhAve, ki. kAvavuM e sa.kri. [ lisisa' kaha-ja 'labaDa-dho" . [ara. lAha ] pakSAghAta nAmane roga, lakkaDa-pITha sI. [hiM.3, - na. [ 'laka' + "pIDuM."] lakAra . [saM] "la" varNa. 2) "la" ucAra - lAkaDAnuM pIThuM. lAkaDA-bajAra lakArAMta (lakArAta) vi. [+ , aa] jene cheDe "la varNa haka-pheTa, - . [ja e "lAkaTa' + "kaDavuM' + gu. "e" hoya tevuM (vAddha) ku.pra.] kaThiyAro. (2) jue "lakkaDakhe." lakAvavuM, ukAvuM ja "lakanuM mAM. lakkaDa-bAja vi. jio "laDa' + phA. pratyaya lAkaDAnA lakIra sI. [hiM.] lITI, rekhA. (2) (lA.) paddhati, rIta dhokAthI ramanAra mita lakara na. [saM.] lAkaDuM. (2) DAMga, daMDa, haMgAruM lakkaDa-bAjI strI. phi. pratyaya.] lAkaDAnA dhokAthI ramAtI lakuTikA, lakaTI strI. si.] lAkaDI, lAThI, seTI lakI ja e "laDa-sI." lakulIzakuM. saM. mAM svata] kAraNa-kAyAvarehaNa gAma- laTha-sAMDhaNa DhI. jio 'lakakaDa + "sAMDhaNI.'] (lA.) (narmadAkAMThe)mAM Isa,nA AraMbha najIka thayele pAzupata vAMsanA nIcenA cheDAthI thoDe UMce kesI rAkhI enA zaiva saMpradAyanA eka pratApI AcArya (jene ziva upara paga mUkI cAlavAmAM Ave che e janA avatAra mAne che.) (saMjJA.) lakkaDasI(-zI) vi. 5. jio "lakkaDa' + phA. "zAhI'> lakulIza-saMpradAya (-saMpradAya) 5. [+ saM] lakulIze sAMI'nuM lAdhava.] jue "lAkhaNa-sI.' pracalita karelo eka pAzupata zaiva saMpradAya. (saMjJA.) lakka -ko-hima na. jio 'lakkaDa + hima.'] lIlAM vRkSalakaMTa-phaM)ba-jha kaM(-)ba 6i. jio 'lakuM(-6 )khavuM" + "jha- vanaspatimala vagerene bALI nAkhe tevA baraphanI varSA (-)mavuM] kula-ulone lIdhe nAce jhamI rahevuM lAkadiyuM vi. [4 'lakkaDa' + gu. IyuM' ta. pra.] lAkaDAne lakaM(nphobaluM aki. [o "lakuM() 'nA.dhA.] lAMbe lagatuM, lAkaDAnuM. (2) bALI lAkaDA jevuM karI nAkhe tevuM hAtha karI pahoMcavuM. karka-kaMbAvuM bhAve,, ,lakuM-kaMbAva (hima). (3) na. lAkaDAnuM banAveluM vAsaNa, (4) athANuM che, sa, kiM. rAkhavAnI peTIM, kaTheDo lakuM-jaMbAvavuM, lakuM-6)bAva ja "lakuM-ka) ba'mAM. lakkadiye dAna puM. [+dAna'="dAva'] eka dezI ramata lakaM(ka) 5. [ara. lakama 1 keLiye. (2) (lA.) lakkI, 0 kabUtara na [ara. "sikkA' + ja e "kabutara.] (kaTAkSamAM) lAbha, napho, phAyada. [ kADha, 0 le (u.pra.) kabUtaranI eka khAsa jAta phAyado meLava (kaTAkSamAM)] lakSa vi. siM na.] se hajAranI saMkhyAnuM. (2) na. nizAna 2010 04 Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lakSama lakSmI-ramaNa cihna, eMdhANa. (3) lakSya, nizAna, lakSya-biMdu. (4) lakSa-skrIpa puM. [saM.] arabI samudramAM AvelA e nAmanA dhyAna, ekAgratA, eTenzana' (ke,ha) TApuonA samUha. (saMjJA.) ikSaka vi. [saM.] (samAsamAM) -ne batAvanAruM, sUcaka. (2) lakSaNA zakti vaDe sUcavAtuM. (kAvya.) lakSa-caMDIyajJa (-caDDI) puM [saM.] mArka Deya purANamAMnI durgAsaptazatI 'caMDIpATha'nA lAkha pAThathI karAtA eka yajJa lakSa-dhArA(-ryA)sI(-zI) strI. [+jaAcAra (-f)sI-lakSAdhipati, lakSAdhIza [saM. rukSa + aSi-pati, adhIrA] (-zI)'] (lA.) ceArAsI lAkha yoni (dhArmika mAnyatA pramANe) lakSa-dhA kri.vi. [saM.] lAkhA prakAre, anekAneka prakAre lakSa-lAbha puM., kha.va. [saM] gaNapatinA e nAmanA e putrA. (saMjJA) [cAkkasa, nakkI 'vasA.'] (lA.) avazya, jarUra, lakSa-vasA kri,vi. [+e lAkheApati, lakhapati, khakha paisAdAra lakSAdhi vi. [saM. rukSa + avaSi] lAkhanI saMkhyA sudhInuM. (2) (lA.) aneka, ghaNAM, bhAre mArTI saMkhyAnAM, asaMkhya lakSita vi. [saM.] joyeluM, nihALeluM. (ra) tAkavAmAM AveluM. (3) sUcaveluM. (4) lakSaNA vaDe jenA khAdha karyAM hAya tevuM (kAvya.) [. karavu (rU.pra.) bheda tAravIne jovuM. (ra) yAnamAM levuM] lakSI vi. [saM.,puM,] (samAsanA uttarapadamAM) -ne uddezI raheluM (vikAsalakSI vagere) (2) vAstavadarzI, 'prAzmeTika' lakSma na. [saM.] cihna, e dhANa, nizAna lakSmaNa puM. [saM.], puM., kha.va. [+ mAnArthe 'cha'] dazaratharAjAnA e nAmanA sumitrAthI thayeleA putra, rAmacaMdranA nAnA bhAI. (saMjJA.) 1945 lakSaNu na. [saM.] vastunA kAI paNa guNadharma (eka-bIjAthI judA pADanAra hetu), guNa-svabhAva, phIne:menana' (nA. 6.),'eTiyUTa' (kha.za.) (tarka.) (2) vyAkhyA, Dephinizana' (3) (lA.) vartana, vartaNuka, DhaMga. (4) Adata, Teva, vyasana. (5) udAharaNa, dRSTAMta. (6) prasaMga, phIcara' lakSaNa-graMtha (-grantha) puM. [saM.] te te zAstranuM udAharA ApanAruM pustaka lakSaNa-jJa vi. [saM.] lakSaNanuM jJAna dharAvanAra lakSaNa-doSa puM. [saM,] eka vastunA lakSaNamAM bIjI vastunA lakSaNanA khATe praveza, avyAti atinyApti ke asaMbhavanA dAya. (tarka.) lakSaNa-dharma huM. [saM.] guNadharma cakAsaNI kSaNa-parIkSaNa na., dakSaNa-parIkSA ii. [saM.] lakSaNAnI lakSaNa-prayeAjana na. [saM.] lakSya arthathI judA ja arthanI vyAvRtti ke vyavahAra. (vedAMta.) dakSaNa-baMdhI (andhI) strI. [+ yA. khandI] lakSaNanA pUrA khyAla sAthe racanA karavI e lakSaNu-bhinnatA strI, hakSakSu-bheda puM. [saM.] eka-bIjI vastunAM lakSaNAnA taphAvata ke javAI lakSaNu-rekhA strI, [saM.] te te lakSaNanI pAtAmAM rahelI maryAdA, svAbhAvika guNa dakSaNa-lakSaNA strI. [saM.] zuddha lakSaNAnA eka bheda. (kAvya.) lakSaNu-jaMtuM (vatuM) vi. [+gu, vaMtuM' ta.pra.] lakSaNa dharAvanAruM. (2) sulakSaNuM, sadAcArI. (3) (kaTAkSamAM) kulakSaNuM, kulakSaNI saMbaMdha, (vedAMta dakSaNu-samanvaya puM. [saM,] lakSaNa ane lakSyane zuddha lakSaNa-sUcaka vi. [saM.] viziSTa lakSaNa batAvanAra, vizeSa guNa-dharma batAvanAruM, 'kerekTarisTika' (na.bhA.) lakSaNA . [saM.] mukhya arthane khAdha karIne Ava saMbaMdhita khAne artha, (kAvya.) (2) lakSyArthanA edha karanArI eka zada-rAkti. (kAvya.) [graMtha-vibhAga lakSaNA-prakaraNa na. [saM.] lakSyArthInI carcA-vicAraNA karanArA lakSaNA-bIja na. [saM.] lakSaNAnuM mULa kAraNa. (kAvya) lakSaNAbhAsa puM. [saM. ALa+ AA-mAsa] lakSaNa hAya nahi tene sthaLe lakSaNa che. e prakAranI bhrAMti, dAyavALuM lakSaNa.(tarka.) [tevuM (vyaMgyArtha). (kAvya.) lakSaNuA-mUlaka vi. [saM.] jenA maLamAM lakSaNA rahelI hAya vakSaNA-vRtti strI. [saM.] zabda-vRttinA eka prakAra. (kAvya.) lakSaNIya vi. [saM.] dhyAnamAM levA jevuM _2010_04 dhamaNu-rekhA zrI. [saM.] (lA.) vaTAvI na zakAya tevI hada ke maryAdA vele lakSmaNa-velA puM. [+jue le."] e nAmane eka lakSmaNA strI. [saM.] zrIkRSNanI ATha paTarANIomAMnI eka rANI (madrarAja bRhatsenanI putrI). (saMjJA.) (2) rAjA duryodhananI e nAmanI putrI (zrIkRSNanA putra sAMkhanI patnI). (saMjJA.) lakSmI strI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe samudra-maMthanamAMthI nIkaLelAM 14 ratnAmAMnI eka divya strI (je viSNune paraNI), (ra) dhana-dolatanI adhiSThAtrI devI. (saMjJA.) (3) Rddhi samRddhi, (4) (lA.) gharamAMnI patnI. (5) putrI, dIkarI. (6) rAjyanI bhautika samRddhi lakSmI-kAMta (kAnta) chuM. [saM.] nArAyaNa viSNu bhagavAna lakSmI-tAla puM. [saM.] e nAmanA saMgItanA eka tAla. (saMgIta,) lakSmInaMdana (-na-hana) puM.[saM.] (lA.) (lakSmIne putra) dhanavAna, samRddhimAna, tavaMgara, zeTha lakSmI-nAtha puM. [saM.] jue 'lakSmI-kAMta.' lakSmI-nArAyaNa puM..kha.va. [saM.] lakSmI-sahita rahelA bhagavAna nArAyaNa. (saMjJA.) [. karavA (6.pra.) bheAjana zarU karavuM] kSmInivAsa puM. [saM.] jyAM lakSmI AvI TharI ThAma ese tevA vAsa. (meTA makAnane apAtuM eka nAma) lakSmIpati puM. [saM] jae lakSmI-kAMta.' lakSmI-pUjana na., lakSmI-pUna srI. [saM.] AseA vide terasa-dhanaterasane divase dhanika e lakSmInA murti ke sikkAnuM che|Daze|pacArathI pUjana karavuM e lakSmI-ramaNa, lakSmI-1ra, lakSmI-vallabha puM. [saM.] ja 'lakSmIkAMta.' Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mI-vaMta, 146 lakha lAja 0mI -vata, tuM -vata, tuM) vi. *i gu. vata.' te,pra. + gu. lakha+ (-2) puM, ba.va.jio lakha" + "TaMka. "] lAkhe huM' vArthe ta..], lamI -vAna vi. [+ gu. "vAna' ta.pra.] rUpiyA. [0 pAmavA (rU.5) kRtArtha thavuM] dhanavAna, dhanika, samRddhimAna, paisAdAra, mAladAra lakhaNa na. [sa, RkSaNaprA . vaLa] lakSaNa (2) Adata, lakSamI-vAra puM. siM] guruvArane mAMgalika divasa Teva. (3) AcaraNa, vartaNUka. [ jhabakAvavAM (rU.pra.) varmI-vilAsa paM. [saM.] jyAM lakSamAM rahIne AnaMda kare duSTa kharAba svabhAvane paricaya Apo. (2) banI che te vAsa, juo "lakSamI-nivAsa.' Adata batAvavI. 0 jhabakI javAM (rU.pra.) pitAne kharAba lakSamI-vrata na. [saM.] kArtita vAda amAsanuM eka vrata. (saMjJA.) svabhAva batAvavo. 0nuM lADakayuM (rU.pra.) pUruM apalakSamIza-zvara chuM. [. (rA,zcara] e "lakSamI-kAMta.... (2) lakhaNuM] dhanika, dhanavAna lakhaNI strI, jio "lakhaNuM" + . " 'satIpratyaya lakhalakSya vi. siM] dayAnamAM levA jevuM. (2) tAkavA jevuM. vAnuM kAryuM. (2) dAna ke kALAnI TIpa. (3) va.) bhATane (3) sUcita karavA jevuM. (4) IcchavA jevuM. (5) zabdArthathI ApavAmAM AvatI dharmAdA jamIna tadana jadu, lakSaNa-zakitathI baMdha thAya tevuM. (kAvya.) lakhaNuM na. [jae "lakhavuM' +]. "aNa' ku.pra.] lakhANa. (5) na. tAkavA mATenuM nizAna, "gela." (1) lakSyAMka, (2) chUTAcheDAnuM lakhANa, dhaNI-dhaNiyANInI paraspara phAraTArjeTa." (1) dhyAna. (7) hetu, udeza, "ebajeTiva.' (8) gatIne kAgaLa [karAra-va lakSaNa batAvanAruM udAharaNa. (ta ) [ ApavuM. 0 devuM lakhata na. [ie "lakhanuM dvAra.] khata, dastAveja, rUko, (u.pra.) cAnamAM levuM. 0kheMcavuM (khecavuM), 0 dera lakha(-ai)taMga (lakhata-bita) vi. [saM. brihitamane (rU.pra.) dhyAna doravuM, dhyAna para lAvavuM. vikAsa] (janI paddhatie kAgaLa lakhatA lakhANamAM) 0mAM AvavuM, 0mAM UtaravuM ( ma.) samajhAvuM. 0mAM lakhanAra, li. (Ta akSara) levuM, 0mAM rAkhavuM (rU.pra.) dhyAnamAM rAkhavuM. 0 rAkhavuM lakhapati muM. jio lakha+ saM.] jAo "lakSAdhipati." (rU.pra.) sAvadhAnI rAkhavI, sarata rAkhavI) lakhamaNa07 puM, ba.va. [saM. , aryA. tadabhava+mAnArthe lakSyadarzana na. [saM.] dayeyano khayAla [mAMDI raheluM "cha"], muM. [+gu. "' vArthe tApra.] jAo "lakSmaNa." layabdazI, lakSya-draSTA vi. [, .] peya tarapha mITa lakhamA-bAmaNuM sI. dArUnA pIThA pAse tene AkarSevA lakSya-daSTi mI. si.] peca taraphanI najara karAvAto hato te nAca-gAnane jalase lakSyabiMdu (bindu) na. [4] tAkavAnuM kendra, lakSya, lakhamI jI. [sa, chama, a. tadabhava ja "lakSmI." dayeya prakAra taphAvata (2) (lA.) saurASTranI ghoDInI eka jAta lakSya-bheda puM. [] be judA judA draSTAo vacce javAnA lakha-mUhuM vi. jio lakha' + mUla" + gu. uta..] lakSya-braNa vi. [saM.] pitAnA abhISTa keMdramAMthI khasI lAkha rUpiyAnA mUlyanuM, amUlya paDela, hetune cUkI gayeluM, dhAraNA-bhraSTa lakhalakha vi. caLakATavALuM lakya-lakSaNa-saMbaMdha (-sambandha) muM. [saM] vyAkhyAmAM lakha lakha ki.vi. [ravA] je ema apAyela lakSaNane enA dRSTAMta sAtheno saMbaMdha lakha lakha ki.vi. rivA.] babaDayA kare ema lA-vadha 6. siM.1 (lA. dhArelA dine pitAne anu- lakhalakhavuM a.ji. prakAzavuM, caLakavuM, jhaLAM-maLAM thavuM, kuLa karI levAnI kriyA. (2) ramatamAM chellI maryAdAne lakhalakhAvuM bhAve., ki. lakhalakhAvavuM sakri AMTI levAnI kriyA [bAjI lakhalakhavuM a.ki. [ana-] dhajavuM, kaMpavuM. la lodhitA strI, -na. [saM.] lakSya vIMdhavApaNuM, nizAna- bhAve, kri. lakhalakhAvavuM* presa kri. lakSyavedhI vi. saM.) lakSyavedha karanAruM, dhAreluM nizAna lakhalakhavuM* a kri[2] bela bela karyA karavuM. (2) pADanAruM kUtarAnI jema pANI cATavuM. lakhalakhAvuM bhAve, ji. lakSya-siddhi sI. [sa.] peyanI siddhi, dhAraNAnI saphaLatA lakhalakhAvavuM che,sa.ji. lakSyArtha chuM. [+saM. artha lakSaNa-zakitathI jeno khyAla lakhalakhAvavuM- lakhalakhAo lakhalakhavuM. Ave te artha (vAsvArthathI tadana jada), lAkSaNika artha 1-2-3 mAM. (kAvyavyA.). lalalakhitavijio lakhalakhavuM + saM. zata kuw.] lakSyAMka (layA) . [+saM. mo aMtima nizAna. (2) caLakI UTheluM, jhaLakI uTheluM, prakAzita dhArelI saMkhyA pramANe chele AMkaDe, lakSya, "ToreMTa lakhalakhiyuM vi. [e lakhalakhavuM+gu. "iyuM' ta.pra.] lakha" vi. [saM. kSamA . 4] lAkhanI saMkhyAnuM. bakavAda karanAra, lakha lakha karanAruM (ra) na. (lA.) AnaMda (padyamAM). lakhalakhuM na. jio "lakhalakhavuM" + gu. "u'kRpri.] (lA) lakha na. [sa. pha> prA. jhavea] lakSma jagata TADhiyo dhrujArIne Avato tAva, meleriyA lakha puM. lata. (pAra) lakhalakhu na. [elakhalakhavuM+gu. "G" ta...] baDalakha-cArA(ca)sInazI) sI. jio "lakha+ + cArA- baDATa, bakavAda lijajA, Abara, pratiSThA (-ryAsI(-zI-] jAo "lakSa-rAsI.' lakha-lAja sI. jio lAkha+lAja.] lAkha TakAnI 2010_04 Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lakha-lA(-hayA)nata lakhyA-miti lakha-lA(-sthAnata strI, jie lakha" + "lA(-kyA)nata."] paM. jio lakhalakha dvArA] lakhalakhATa, babaDATa lAkha dhikkAra ciritra karanArI strI lakhAyuM. [saM. jhAkSA > prA. savArama-] lAkhanuM lakha-lIlA DhI. [jae lakha" + saM.1 lAkha lIlA-kI- hareka prakAranuM kAma karanAra kArIgara. (2) lAkhanI cUDIe lakhanau-luMTa vi. [ja "lakha"+(-luMTavuM.] jemAM banAvanAra-maNiyAra ['lakhelA ." lAkha rUpiyA jANe ke luTAyA hoya tevuM-pukaLa, ghaNuM ja, lakhA-lakha (-) . [e "lakhavuM- dvibhava.] jue bezumAra. (2) (lA.) uDAu, kharcALa [kAma lakhAvaTa (ra) zrI. e "lakhavaTa.' lakha(khA)vaTa (-Taya) sI. jio "lakhavuM' dvArA.] lakhavAnuM lakhAvaTa (raya) samI. jio "lakhalakhavuM' dvArA. lakhalakha-varA kri.vi. jio "lAkha"+ "vAra."] lAkha vAra lakhATa, lavAra, bakavATa [dhAstI, bIka, Dara lakha-vaza krivi. jio lakha" dvArA aneka prakAre lakhAvaTa (-Tatha) . jio lakhalakhavuM" dvArA.lA.), lakhavADhavuM ja e lakhavuM'mAM. lakhAvavuM ja lakhavuM'ma. lakhavuM sAki, si. jha sa atadabhava akSara mAMDavA, lakhAvaMta (-vanta) vi. jio "lakhAvavuM' nuM ja.gu. varta. lakhANa karavuM. (2) AlekhavuM, cItaravuM. [lakhI kADha6 ka. lakhAvanAruM (patra vage) (u.pra.) jematema lakhI nAkhavuM. lakhI javuM (u.pra.) gune lakhAvuM e "lakhavuMmAM. karyAnI noMdha karI javI. lakhI nA(nAkhavu, lakhI pAchuM lakhAM na, ba.va. jio lakhavuM+gu. "u" kuma] lakhavAnI (2) jaladIthI lakhI levuM. lakhI mAravuM (rU.pra.) game kriyA. (2) dastAveja. (3) karAra. (4) (lA.) bhAgya, te prakAranuM lakhI nAkhavuM. lakhI mUkavuM, lakhI rAkhavuM (ra.a.) nasIba lakhIne sAcavavuM. lakhI levuM (rU.pra.) yAda rahevA mATe lakhitaMga (lakhita) ja 'lakhataMga-likhitaMga.' TapakAvI levuM. lakhI vALavuM (rU.pra.) leNuM vagere jatuM karavuM. lakhiyala vi. jio 'lakhavuM' + "IyuM' bhU.kR. * "ela bI. lakhyA lekha (rU.pra.) bhAgya, nasIba, lakhyAM karavAM (rU.pra.) ja kR] lakheluM likhita karAra karavA. (2) paherAmaNuM nakkI karavI] lakhiyAre chuM. jio "lakhAre.'] ja "lakhAre." lakhAvuM karmaNi, kri. lakhAvavuM presa.phri. koI vAra lakha- lakhiyuM vi. [3. kSa>prA. jhavaNa + gu. "iyuM" ku.pra.] vAvuM'. te lakhAvavuM nahiM, paNa bIjA pAse lakhAvaDAvavuM jenAra lakhamnasAra (-saMsAra) puM. [. jIvakA . avala + saM.] lakhiye khuM. [jae "lakhI."] ghoDAnI eka jAta dekhAtuM jagata ane enA vyavahAra lakhI sI. si. jamI>prA. chaThThI] (lA) saurASTranI lakha-sRSTi strI. [+ saM] dekhAtuM jagata DInI eka jAta [(niMdAnA arthamAM) lakhaMti (lakhaNiya) kuM. [lekha'+gu. IyuM. ta. lakhUDI sI. [jao lakhalakhavuM dvArA] (lA) jIbha pra.] rUpAnI kaDalI ghaDavAnuM lokhaMDanuM sonInuM eka sAdhana lakhUDI strI, si. phI ruprA. viro] (lA) vAMdarI lakhalakhA (lakhama-lakhA) . jio "lakhavuM-hirbhAva.] lakhe 5. soTI ke cAbukano kaTako vAraMvAra lakhyA karavuM e lakhezarI, lakhezrI, lakhezvarI, ukhesarI vi.jio lakha' lakhAI zrI. jio lakhavuM" +gu. "AI' ku.pra] lakhavAnI + saM. zvA)prA. uttara + gu. "I' svArthe ta.pra.] lakSAkriyA. (2) lakhavAnuM mahenatANuM dhipati lakhAu vi. [2, rukSa) prA. li-jevuM - gu. "Au ku.pra.] TaluM sa. kiM. [jao lakhoTa'-nA.dhA.1 lAkha caDAvavI. joI ke samajhI zakAya tevuM. (2) na. cina, lakSaNa (3) (2) lAkha caDAvI citarAmaNa karavuM. lakhoTANuM karmaNi, nizAna tarIke ApelI vastu kri. lakhoTAvavuM che. sa.ki. lakhANa na. jio "lakhAvuM' + gu. aNa ku.pra.) lakhelo lakhoTA-cAkaDuM (coka) na. jio "lakheTa" "cAka.] musado ke ibAdata. (2) khata, dastAveja, lekha, kahyuM- saLiyAmAM lapeTA bharAvyA hoya tevuM bALakane saravALAmenTa,' "IsTa menTa." (3)nedhavAnI rIta, "mAkiMga sisTama.' bAdabAkI zIkhavavAnuM sAdhana (4) saMdarbha mATe patra, repharansa' lakhANa-paThA(hANa na. [+ ja paThAlA) + gu. "aNa' lakhoTI ramI. jio "kheTa' + gu. "I' pratyaya.] nAnA ku.pra.] patra-vyavahAra. (ra) likhita purAvo. (3) dastAveja lakhe, Thera, TharI, lakkI, maje lakhANu-bAja vi. [ kA. pratya] musadA ghaDavAmAM niSNAta lakhoTa' pR. [saM. chAkSAvRtta->prA. vallo -1 lAkhane vakhANu-bAjI strI[+ phA. pratyaya musaddA ghaDavAnI zakti. goLe. (2) ramavAnI paththara kAca vagerenI meTI lapeTI, (2) lekhana-kaLA lakaTa. (3) lAkha lagADelI baraNI vagere lakhANuM na. [+]. uM' vArthe ta..] juo lakhANa." lakhoTakAyuM. jekavavRtta prA. chevaTTa-] lakhANane lakhA-paTI,dI sI. [jao "lakhavuM' dvArA] juo "lakhaM- vaTe, agatyanA kAgaLonA sIlabaMdha bauDa lakhA." | [AmaLu' kupra.] ja lakhAI' lakhaNa na. [sa, hakSaprA . sTavalana, prA. tatsama] juo lakhAmaNa na, - sI. jio lakhavuM + gu. AmaNa-' lakhaNa (kAMIka kaTAkSamAM). lakhArI sI. [ja "lakhAro"+gu. I' pratyaya.], ro lakhyA-miti sI. jio lakhavuM' + gu chuM', kR+saM.] ibAdata. (2) khata, bAga sisTama' bAlaTaluM ja 'lAyaca.] nAne 2010_04 Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lakhya;-sAla patra vagere je divase lakhela hAya te tithi ke tArIkha lakhyA-sAla [+ jae 'sAla,'] je varSamAM patra graMtha vagere lakhavAmAM Avela hoya te varSa lakhyuM vi.,na. [ja 'lakhavuM'+gu.yuM' ba. 1.] lakhANa, lekha. (ra) khata, dastAveja, lakhata. [-khyAM karavAM (3.pra.) karAra karavA. -khyAM patarAM (3.pra.) dastAveja, karArapatra] laga (gya) zrI. [jue 'lAgavuM,'] makAnamAM melane lagAvAtuM TekaNa. (2) sUtaranI AMTI laga-gUDha (lagya-jhaDatha) strI. [znae 'lAgavuM' + 'jhuDavuM.'] (lA.) magaja-mArI, mAthA-kUTa, mAMja-ghaDa -lagaTa kri.vi. [jae 'lAgavuM.'] (khAsa karI 'lAgalagaTa' eve| prayANa) lAgIne, cAlu rahIne [AMTI, lI lagaDhI strI. [jue 'lagatuM' + gu. 'I ' sTrIpratyaya.) dArAnI lagaDuM vi. [jue 'lAgavuM' dvArA.] derAnuM gUMcaLuM ke kela lagaDI skrI. [jue 'lagaDuM' + gu. 'I ' zrIpratyaya.] dhAtunA lAkaDAnA cArasAnA ghATanA DhALA, DhALakI. (ra) (lA.) vi. uttama, zreSTha lagatu puM. kapALamAM be bhamarI hoya tevA kheDavALeA gheADo lagatuM na. [saM. chappuTan>> zau. prA. hanunnuma-] khAsa karI gadheDAnI pITha upara mAla-sAmAna rAkhavA mATenI mAMDaNI, galakuM. (ra) (lA.) bhAre kheo. (3) gadheDuM, ceApATamAM marI gayelI sAMgaThI. (4) ceApATamAM hAranArane paDa lAgavuM e [. lAgavuM (kR.pra.) javAbadArI AvI paDavI] lagaNu` na. [jae 'lAganuM' + gu.-'aNa" kR.pra.] lAgavuM e. (jemake samAsamAM pAyalagaNa'] lagaNane nA.yA. [jae 'lAganuM' dvArA.] lagI, sudhI, paryaMta lagata vi. jio 'lAgavuM' + gu. 'tuM' varte. rR. dvArA.] lAgatuM, saMbaMdhI. (ra) paDAza, nikaTapaNuM, (3) (lA.) paricaya oLakhANa. (4) (5) zrI. gADha saMbaMdha, dharekhA, (5) nA.cA. pAse, joDe, bAjumAM, aDIne lagatara (-25) strI. [jue lAgavuM' dvArA.] levaDa-devaDa, levaDadevaDanA saMbaMdha lagatI strI. [jue 'lagatuM' + 'I 'zrIpratyaya.] saMbaMdha, (2) pakSapAta, tarapheNa, (3) vaga, pakSa. (4) (lA) jamInane kara, lAge lagatuM vi. [ja lAgavuM' + gu. 'tuM' varte. kR.] lAgu paDatuM, saMbaMdha dharAvatuM, (ra) sAthe raheluM, saMgAthI lagana puM. [jue 'lAgavuM' dvArA.] lAkaDAnI taDamAM bharavAmAM AvatA padArtha 1948 lagadI jue 'lUgadI.' lagaThTho jae laiMgadA.' lagana` na. [saM.] lagna, vivAha. [. ukelavuM (rU.pra.) lananI javAbadArImAMthI pAra paDayuM. mAM vidhana (rU.pra.) sArA kAmamAM AvatI aDacaNa, vizeSa mATe jae 'lagna.'] lagana (-5) zrI. [jue 'lAgavuM' dvArA.] Asakti. [. lAgavI (kR.pra.) prema thavA] lagana (-ntha) strI, meTIkayareTa _2010_04 lagAmaNu' lagana' + gALe'] lagnanI [DiyuM.'] lagnanuM muharta [ja A 'lagana '' + cApaDI '], -De puM.+ ju lagana-ceADiyuM (-carDiyuM) na. lagana-DI strI, [jue laganaA' + 'paDo.'. lagnanA zubha divasanA nirdeza sAthe lakhAtI lagnapatrikAnA kaMku haLadara maga vagere-vALA kuMbhAnADe khAMdhelA DA [gALA' lagana-marA zrI. [ja'lagana dvArA.] jae lagana laganiyuM vi. jue 'lagana' + gu, 'iyuM' ta.pra.] lagnane lagatuM. (ra) jenAM lagna hoya te, (3) lagna-patrikA laI varate ghera mAtavA gayeluM. (4) (lA.) na. lagnamAM paheravAnuM vIMTI jevuM ghareNuM (na. mA.). (5) lagnanA prasaMga (na. mA.) laganiyo vi.,puM. [jue 'laganiyuM.'] kanyA kare che te lagna-nimittanA mATeA cAMle. (ra) kaMkAtariye brAhmaNa, (3) (lA.) ThAThamADhiyA mANasa (na. mA.). [mAme| laganiyo (ph.pra.) DhADhamADha karIne gayelA jAnaiye. (2) ThaThArA karanAra mANasa. (3) eka jAtanI haLavI gALa (na.mA.)] laganI jue 'lagana.' [teTaluM najIka laga-bhaga kri.vi. Azare. (ra) taddana thADe ja cheTa hoya lagarIka jue lagAra.' iMgalaeNMga na. sArasa pakSI lagana-gALA puM. [ja mAsama lagalagAvavuM sa. kri. [jue 'lagAvavuM'-hirbhAva] pAchaLa paDIne bhagADavuM. (2) (lA,) dhamakAvavuM, dhaDAvavuM lagADha puM. [jaeka 'lAgavuM' dvArA.] ADe saMbaMdha (skrI puruSanA) lagag| akri. [ja lAgavuM.'] harIphAImAM pahoMcavuM. (ra) sarakhAmaNImAM samAna thavuM [vagere pahoMcADavuM e lagavuM? 1. [jaA 'lAgeA' dvArA.] nakkI karelA bhAve dUdha lavaMta (lagata) puM. [jae 'lAgavuM'-ja. gu, 'aMta' varte. rR.] saMbhALa, maithuna [kAma-zAsra lagaMta-vidyA (laganta) strI, [sa,] kAma-bheoganI vidyA, lagADa(-)vuM jae 'lAgavuM'mAM. (2) cApaDavuM. (3) vaLagADavuM. (4) saLagAvavuM. [hAtha lagADavA (3.pra.) kabajo levAnA hetuthI sparza karavA] lagAtAra kri.vi. [hi.] satata lAgu hAya ema, niraMtara cAlu hoya ema, 'rAunDa dha kaloka' 0 lagAma zrI, [kA.] gheADA vagerene kAbUmAM rAkhavAnI dorI, vAga, jillI. [ . ApavI (rU.pra.) chUTA dAra ApavA. * kheMcavI (-``cavI), jhAlI, 0pakaDhavI (rU.pra) kAkhamAM levuM. * chUTI mUkavI (rU.pra.) kabajAmAM na rAkhavuM. 0 DhIlI sUkavI (rU.pra.) kabanne enA kA, thADA dAba rAkhavA. 7 taMga karavI (ta) (3.pra.) aMkuza rAkhavA. mAM rAkhavuM (rU.pra.) aMkuzamAM rAkhavuM]. hAthamAM AvavA (rU.pra.) aMkuzamAM levuM. (2) saMcama rAkhaveA. chUTI lagAma (mR.pra.) dAkha ke aMkuzanA abhAva] lagAmaNuM vi. [ja e 'lAganuM' + gu. 'AmaNuM' rR.pra.] lagAve tevuM, athaDAve tenuM Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lagAmI 1949 lagna-viSi SM: vI lagAmI vi. [ja e lagAma + gu. "I' ta.ka.] lagAmavALuM lagna-kuMDalI.(on) (-kuDalI,-La) zrI. [saM.], lagna-kuMTaLI lagAra,-reka vi. ki.vi. [saM, chanAvaTemA jIra + 'eka' strI. [+ jue "kuMDaLI.] vara-kanyAnuM lagna-samayanuM gRha-cakra. ta.pra.] jarAka, thoDuMka [saMbaMdha, (2) prema (ja.). lagAlagI strI, jio "lAgavuM'-dvi bhava + gu. "I ' ta...] lagna-kerTa A. [+ aM.] jyAM thayelAM lagnanI ke thavAnAM lagAva chuM. jio 'lAgavuM' + "Ava' ku. pra.], vaTa lagnanI noMdhaNI thatI hoya te sarakArI kacerI, "meTri(2) strI, jio "lAgavuM,' dvArA.] lagADavAno padArtha. niyala korTa (2) mINa lagna-kriyA cI. [saM.] jao lagna kArya.' lagAvavuM, lagAva e "lAga6mAM, lagnagALo . [+ jue "gALo."] jae "lagana-gALe." lagita vi. [e "lAgavuM' + saM. zata pra.] lagolaga lagna-gIta na. [3] lagna-prasaMge gAvAnuM che te loka-gIta lAgI raheluM, coTeluM. lagna-graMthi (-grathi) sI. [saMpuM.] vivAha-saMbaMdhathI thatuM lagI nA.. [ja e "lAgavuM' dvArA] e "lAgaNI" joDANa, lagna-saMbaMdha [samaya lagIra, reka ja lagAra." lagala-ghaTikA strI. siM.] lagna mATe karAvelo cekasa lagu . (. za.prA. hai,prA.tasama] lAkaDI, laTTo lagna-coghaDiyuM (coghaDiyuM) 1. [sa + e "ceDiyuM. '] lage. ke. pra. jio lAgavuM' dvArA "lAge'nuM lAghava.] juo lagana-"cAghaDiyuM." uttejanAno uddagAra, (harIphAI ke laDAI jAme' evA bhAvana) lagna-jIvana na. siM.] pati-patnI tarIkenuM sahajIvana, dAMpatyalageja na. [e. lageja] relave-AgagADI AgabeTa vimAna jIvana, ghara-vAsa zuibha miti vagerenAM utArUone mAla-sAmAna lagna-tithi zrI. [saM.] paraNavAne divasa, lagna mATenI lageja ophisa strI. [+aM.] jyAM utAruonA mAla-sAmAna- lagna-tyAga kuM. siM.] lagna ja na karavAM e ne tela thatuM hoya te kAryAlaya [nA nUranI ciThThI lagna-dina,vasa chuM. [saM.] paraNavAnuM nakkI thayela divasa lageja TikiTa sI. [+a.] utArunA vadhArAnA mAla-sAmAna lagna-helI vi. sa. puM.] vivAha karavAnuM dhikkAranAra lageja pArsala na. [+] utArunA vadhArAnA mAla-sAmAnanuM lagna-nakSatra na. [saM.] vivAha mATenuM anukULa nakSatra. (ja.) vAhana dvArA 2vAnA kara tuM poTaluM lagna-niMdaka (nidaka) vi. [saM.] lagnanI vAtane vagovanAra, lageja-vAna na. [e.] utAruo sAthe rAkhI na zake tevo lagna jI meTo mAla-sAmAna alaga rAkhavAne utAru AgagADIne lagna-patrikA rahI. [saM.] ja e "lagana-paDI." eka khAsa De lagna-paddhati sI. saM.lagna-vidhi karavAmAM eka pachI lage lage jao "lage." eka zuM karavuM ene krama lagolaga (-ca) nA.. [4 lAgavuM,dvirbhAva ] eka- vana-parvaNI sI. [saM.] lagnano tahevAra [evo rivAja bIjAne aDIne, pAse pAse aDIne lagna-prathA jI. [saM.] lagna karIne vaMza-vRddhi karavI joIye lagu vi. [saM. naja>prA. nAma-] (lA.) lAgu paDI lagna-prastAva . siM.] lagna prasaMga gaye chinALavuM. (2) ke.vi. lAgu raheluM, lagolaga lagna-prema chuM. si.jna.] lagnathI vara-kanyAmAM paraspara lana vi. [saM.] lAgeluM, vaLadheluM, cATe. (2) kAmamAM rokA- utpanna thatI prIti ke anurAga 29. (3) Asapta, lIna, (4) na kSitijanI rekhAne grahonA lagna-phAMsale pR. [ + jue "kAMsale."], lagna-baMdhana gatimArga je biMdumAM che te biMdu, (khagoLa) (5) jeTalo (-ba-dhana) na. [saM.] lagna-rUpe baMdhAI javuM e samaya pRthvI eka rAzimAM rahe teTalo samaya (pAMca lagna-bhaMga (-bharDa) chuM. [saM.) lagna-viccheda, TAcheDA, ghaDInA). (khageLa.)(6) janmakuMDaLImAMnuM 1 luM bhavana. (ja.) kAragatI, talAka, "DAivarsa,' 'Disehayuzana oNpha mere(07)ja' (7) paraNavAnuM muharta (ja.) (8) (moTe bhAge ba.va. lagna-mahotsava 5. si.] ja e "lagna-parvaNI.' chatAM e. 1. paNa cAlu) varakanyAne vivAha-laMkAra, lagna-maMDha5 (-maNa35) paM. (saM.] jenI nIce vara-kanyAnAM [ukelavuM (rU.pra) vivAha-saMrakAranI javAbadArImAMthI lagna thAya ane sAjana mahAjana vagere bese te mAMDa pAra UtaravuM. 0karavuM (rU.pra) paraNavuM. 0 khAvAM, 0 khAvuM lagna-mukti sI. [saM.] ja "lana-bhaMga." [( .) (rU.pra.) muhurta pasAra thaI javuM. (2) jarUrI prasaMga vItI lagna-muhUrta na. [saM.] para suvAnI nakkI thayelI zubha ghaDI. javo. 0 jevuM (rU.pra.) paraNavAnuM muhUrta kADhavuM. 0 kelavAM lagna-vare puM. [+ juo "vara.) e "lagna-prastAva." (pra.) vivAhanuM muharta mulatavI rAkhavuM. 0mAM vina (2) lagna vakhate karavAmAM AvatAM jamaNa [laganiyuM (u.pra.) sArA kAmamAM AvatI aDacaNa. 0 lakhavAM, lagna-vatuM (navanta) vi. [+gu, tuM ta...] paraNavA beTheluM, 0 lakhAvavAM (rU.pra.) lagnapatrikA taiyAra karavI. 0 levAM, lagnaviccheda kuM. [saM.] juo "lagna-bhaMga.' 0 levuM (u.pra.) lagnanuM muharta nakkI karavuM, lagne lagne lagnaviccheda-patra puM. [+1.] laganI phAragatIne kAgaLa, kuMvArA (rU.pra.) atad]. talAkanAmuM lagna-kArya na. siM] paraNavA-paraNAvavAnuM kAma lagnavidhi chuM. sI. [saM5,] paraMparA pramANenA rivAja lagna-kAla(-La) chuM. [saM.] paraNavAno samaya mujabane paraNavAne kAryakrama 2010_04 Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lagna-virodhI 1950 laghu-pratimA lagna- vidhI vi. [33] lagnane ke lagna prathAne virodha nI siddhi. (ga) karanAruM ladhu vi. [saM.] ke. (2) nAnuM. (3) jhINuM. (4) vajanamAM lagna-visarjana na. [saM.] ja lagna-baMga." haLavuM. (5) chaMdamAM hrasva svaranA mA5nuM, eka mAtrA lagna-velA(-LA) akI. [saM.] juo "lagna-kAla." jeTalA samayanuM. (piM) lagna-vyavahAra kuM. siM.] eka-bIja aMdara aMdara pANI laghuka vi. [saM.] taddana laghu zake tevA prakAranI jJAti-prathA laghu-kathA . [saM] TUMkI vArtA, navalikA, "oNrTa sTorI lagna-bata na. [4] paraNavuM che evuM lIdheluM nIma (tevI strI lakaNu visiM] TaMkA kAnavALuM lagna-ghatinI vi, sTI. [saM.] paraNavAnuM nIma lIdhuM hoya laghukasa (-kasa) chuM. . + juo sa.'] nAnA kAMsa () lagna-bratiyuM vi. [+gu. "dhayuM" ta...], lagna-vratI vi. laghu-kAya vi. si.1 ThIMgaNuM, vAmana, vAmaNuM, bAMDiyuM siM5.] paraNavAnuM nAma lIdhuM hoya tevuM laghu-kaNa -muM. [sa.] 10 aMzathI nAne khUNe, "ekaTa lagna-zuddhi strI. [sa.] koI paNa jAtanA avaga vinAnuM eMgala." (ga.) lagnanuM zubha muhurta. (ja.) laghu-gaNaka chuM. [saM.] lAdhavAMka, guNa-baujaka, (ga) lagnakhalA (ela) strI, si.) e "lana-phosalA. laghu-graMthi (-grathi) sI. [saM. 5] e "latA-graMthi." lagna-sAI strI. [ jue "sajAI.'] lagnanI teyArI lalu-jana puM. na. [saMpuM] nAnuM mANasa lagna-samAraMbha (rakhyA), lagna-samArehavuM. [saM.1 ja laghuchavI vi. [saMpuM.] kaMkI AvaradAvALuM, apAyu lagna-prastAva.' [-lagana-gALo." laghutama vi. [sa.] tadana ladhu, "minimama." (2) puM. amuka lagnasarA rajhI. [saM. + ja "sarA.'] e "lagana-sarA' rakamamAMthI darekathI jene zeSa vinA bhAgI zakAya tevI lagna-sthAna na. [4] paraNavA besavAnuM ThekANuM. (2) nAnAmAM nAnI rakama. (ga) janmakuMDaLImAMnuM janmalagnanuM (lagna thaze ke nahiM e laghutama samajeda puM. [saM] amuka apUrNa ka rakamenA batAvanAruM) khAnuM darekanA chedathI barAbara bhAgI zakAya tevI nAnAmAM nAnI lagna-neha chuM. [4] jAo "lagna-prema." 2kama ke saMkhyA. (ga). lahaka, puM, [+ja haka,-.1 lagna thavAthI pati- laghutama sAdhAraNa avayavI vi. siY.], laghutama panInA ekabIja upara sthapAtA adhikAra, dAMpatya-ke, sAdhAraNa bhAya kuM. [saM.1TakAmAM TaMke bhAjaya, lAsTa ke-jayugala rAITa' komana malTipala" (ga.) lagnAvasthA aDI. [+ saM. aa-WT] paraNavAnI uMmara, (2) ladhutA akI. [sa.], tAI strI. [+ gu. "AI' svArthe ta. paraNyA hoya evI sthiti, pariNIta jIvana ma) laghu hovApaNuM "lAITanesa' (2.ma) (2) tucchatA. (3) hati vi. sa. na bha ka. + karI saM. zata ka.ma. nave nIcatA, halakAI ubho karelo arajIya] lagna thayeluM hoya tevuM, pariNIta, laghutAgraMthi (-grathi) zrI. mi. .] pote nAnuM ke hIna paraNeluM, mAMDaluM [adhipati graha. ( .) darajajAnuM che evA prakAranI bhrAmaka samajhaNa. inphorilagneza khuM. [+saM. ]i janmakuMDaLImAM lagna-sthAnane riTI kaplesa lagnodaka vi. [+ saM. ] lagna toDI nAkhanAruM ladhutA-vAcaka vi. si.], ladhutA-vAcI vi. [saM5.] u chedaka dharmAsana na. [sa.] jyAM kAyadesara TAcheDA laghutA batAvanAra (jemake "ka" vagere taddhita pratyaya), maMjara thatA hoya te adAlata DiminyuTiva lotarI, la ttarI, lagnotrI strI. [saM. jAna + para ladhu-trathI sI. [saM.] kAlidAsa kavinAM racelAM kumAradvArA sattaono vikAsa] ja "lagna-patrikA-lagana- saMbhava raghuvaMza ane meghadUta e traNa kAne saha, paDI. (saMjJA) (2) bhAvaprakAza mAdhavanidAna ane zArgadharalagnotsava 5. [, hasava jAo "lagna-prastAva.' saMhitA e vedhakanA traNa graMthono samUha (saMjJA.) lagnodaya kuM. [+ saM. ] zubha muhUrtane Avelo samaya laghuttava na. [4] e "laghutA" ghara vi. aina.] kATelAM kapaDAMvALuM, cIMtharehAla lAvavAcaka vi. si.1 ja A latA-vAcaka." lagharA !., ba.va. lugaDAMnA DUcA, cIthara ladhutvazakti strI. [saM.] ja "laghimA." laghayi vi. jio "ladharuM' + gu. "yuM" svArthe ta..] laghu-darzana na. [sa.] sAra-kathana, sAra, "samarI' jao' ladharuM(1-2). lag-ddhAvI vi. [sa. puM.] jaladI pIgaLI janAruM lagharuM vi. phATelAM kapaDAMvALuM, cIMtharehAla. (2) (lA) meluM- laghukata-virAma DuM [] tAlane mizra aMgamAMnuM eka gheluM. (3) na. (lA) moha, vaLagADa, lapharuM. (4) moha, aMga, (saMgIta.) laganI laghu-nAda puM. siM.] komaLa savara. (saMgIta.) laghavI strI. siM. jathvI, arvA, tabhava] jao "labdhI." laghu-pakSa chuM. [saM.) hetu-vAkatha, pakSAvayava. (ta laghimA zrI. siM5.1 laNatA. (2) nAnApaNuM hovuM e, laghu-thatimAM strI. siM.] nAnA AkAranI mati ke namane, jhINuM kahevuM e. (3) jhINuM ke bArIka thavAnI yaugika prakAra- 'miniyecara' ka 2010_04 Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laghuprayatna 15 lagumAvavuM,lacumAvuM 'MOJ laghu-prayana, tara vi. saM] je svara vyaMjananA uccA- ucAra. (2) laghuprayatana uccAra, (vyA.) raNamAM jeTalo zrama karavAnuM thAya tenA karatAM e che ke laivasthi na. [+ saM. magi] kaI paNa 8 ke hATake ghaNe ocho karavAmAM Ave te jemake caMnemAM "" lavAhAra chuM. [+ saM, mAM-hAra) kherAka thoDo khAvo e vAM evAM uccAraNa, te savomAM "a-I-u-e-- lavAhArI vi. [saM5.] khelaka thADA khAnAruM nAM evAM uccAraNa)(jA.) [lAITa" (2.ma.) lavI vi., strI. [saM.] (lA.) e "laghuzaMkA.' laghu-bhAra vi. [saM] ochA vajananuM vajanamAM halakuM, laca,0ka' vi. [ravA.] "lAMbu sAthe "lAMbu laca, kI laghu-bhAva chuM. [saM.] jae "ladhutAgraMthi." -khUba lAMbuM laghu-bhejana na. [saM] nAste, ahapAhAra vacakara (ka) sI. [ja "lacakavuM.'] lacakAtI cAla. (2) laghu-mata chuM. [saM. na.] nA pakSa (aMgane) macakeDa. [0 AvavI, 0 khAvI (rU.pra.) macakelaghumati . [saM.] TuMkI buddhi DAI javuM. (keDa vagerenuM)]. laghumatI sI. siM. chag-wta + gu. "'ta.pra.] thoDA mata lacaka-hAra (lacaka-) vi. [+kA. pratyatha) lacakatuM cAlatuM, dharAvavAnI paristhiti, "mAInoriTI.' (2) zeDA mata macakeDAyuM hoya ema cAlatuM dharAvanAre jana-samUha ke pakSa lacakana jimrA "lacakavuM+gu. "ana' katRvAcaka ta.ka.] kAnamAM laghu mAtra vi. [saM.] tadana ladhu, taddana apa jhala paherAtuM eka ghareNuM [ema laghu-mUlaka vi. [saM.] kaMkA maLavALuM [yajJa hacamacaka ji.vi. [ana-] bhArathI namI baraDAI cAle lA-ra8 6. siM.] zivajIne udezI karAto eka nAno lacaka lacaka ki.vi. [ja "lacakavuM,'dvirbhAva.'] lacakAIne, laghu-rU5 vi. [saM.] nAnA AkAravALuM, beThA ghATanuM. (2) maraDaTamAM (lA) nAnI uMmaranuM. (3) na. nAnA ghATane padArtha, lacaka-kA)6 a. kri. [ana-] (aMganuM ke aMgena) sAMdhAminiyecara' (meTAnI sarakhAmaNIe) mAMthI kAMIka khaDI paDavuM. lacakAvavuM che,,sakri. laghu-rekhA strI. siM] aDadhA "emanA mApanI nAnI lITI lacakaloLa vi. jio "lacaka'+ La.] bhArathI lacakAI -eka virAmacihna, (vyA) paDeluM. (2) (lA.) khUba, atizaya laghulAghava na. [sa.] (lA.) yukti, karAmata, hikamata lacakAvavuM juo "lacaka(-kA)mAM. laghulAghavI strI, si] tadana sUphama thaI zakavAnI eka lacakAvuM e "lacakavuM'mAM.' yaugika vidyA. (ga) (2) ja e "laghulAghava." lacakA paM. jio lacakavuM' + gu. "e" ka.ma.] kaThoLa laghulipi mI. (saM.] kaMkA saMkevALI lekhana-paddhati, vagerenA paripakava DhIle le zIdhralipi, "oNrTa-henDa" (vi.ka.) [grAma' (aM, puM.) lacake-dALa (-N) strI. [+ juo "dALa.] pAkI gayelI laghulekha chuM. [4] lakhANa. (2) TakA nibaMdha, mine- DhIlI (aNu nitArI lIdhuM hoya tevI) dALa laghulekhana na. [3] e "la-lipi.' vacahuM sa.kri. [ravA.] lapeTavuM, cepaDavuM, kharaDavuM. lacaTaluM ladhuvayI vi. [sa. putravat + gu. "I'ta.pra.], casaka vi. karmaNi, kri. lacakAvavuM . sa.kri, [4] nAnI vayanuM, nAnI uMmaranuM, nAnakaDuM, nAnaDiyuM lagAvavuM, lacakAvuM ja e "lacaDavuM'mAM. laghu-vArtA sI. [saM.] e 'laghu-kathA' - "zerTa sTerI' lacatuM vi. [2vA.] DhIluM ghATuM, lacakA jevuM (A bA.) [(saMgIta.) laca-paca vi. [ravA.] rasa ke pravAhIthI DhIluM bhareluM laghu-virAma chuM. siM] tAlanuM e nAmanuM eka miza aMga. lacapacavuM a.kra. [ravA.] lacapaca thavuM, pravAhInI AdratA lag-vRtti vi. [saM.] halakA prakAranA valaNavALuM athavA lacakA jevuM thayuM. 155cAvavuM che. sa.ki. ladhu-zaMkA (-za) strI. [sa.] pezAbanI hAjata capaciyuM vi. jio "laca paca' + gu. thayuM' vArthe ta. laghuzAkhA AI. si.] nAnI DALI. (2) nAne kaTi pra.] e "laca-paca." (vANiyA vageremAM), sA lacalaca phrivi. [ravA.] 'laca lacaM' evo avAja thAya laghuziraska vi. [saM.] nAne mAthAvALuM ema licalacAvuM presa.ki. laghu-zekhara puM, [saM.) e nAmane eka tAla, dhamAra. (saMgIta.) lacakacavuM adi. [2vA.] "laca laca' evo avAja tha. laghu-saptarSi puM, ba.va. [saM.] chelo sAtame tAre prava- lacaluM a.kri. [21.] trAMsuM thaI javuM. (2) bhArathI namI ne che tevA nAnA saptarSinA tArA. (khagoLa.) paDavuM. (3) sAMdhAmAMthI kAMIka lacakavuM. lacAvavuM presa.ki. laghusaMkhyaka (sa ka) vi. saM.] nAnI saMkhyAvALuM, lacaMdra (laca) vi. takarArI, mAthADiyuM. (2) (Da) thaDI saMkhyAnuM sI. (lA) balA, lapa, baLagaNa, naDatara, jhADa lag-hasta vi. saM.(lA) jhaDapathI kAma karanAruM cATa . jio lacanuM + gu. A kRma.] lacI paDavuM e laghu-karaNa na. [saM.] eAchuM na hoya tene ochuM karavAnI kriyA. lacAvavuM e "lacanuMmAM. (2) sAmAne utArI pADavAnI kriyA drika kathana ucATa ja "lacaMDa." lakti strI. [+sa, laviM] thoDA zabdomAM kahevuM che. lacIluM vi. [ja e "lacavuM' + gu. "IluM kAma.] lacI paDe tevuM laghacAraNa na. [+ saM. sAra] husva svara jeTalo urumAvavuM, lacamAvuM ja e lacamamAM, 2010_04 Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lamanuM lagnamavuM akri. [anu.] nIce namI raheluM, manuM. lacumAthuM bhAve, .i lacumAvavuM che.,sakri la.(-77) puM. [hiM. lagjhA] jue la.' lacchI(chachI) strI. [ja 'lacche' + gu. 'I ' pratyaya.] nAnA la lambu(-. chu) vi. [a, rukSa > prA ina-] zarIra upara lAkhuM ke enuM nizAna hoya tevuM (mANasa) lacchA<-cha chA,-che,-cha che)-dAra vi. [jue 'lagjha' + phA. pracaya.] lacchAvALuM. (2) gALa-geALa lacche(che) puM. [hiM, lA] dArAnuM vALeluM guMcaLuM. (ra) jhUmakhA. (3) paganA AMgaLAnuM eka ghareNuM. (4) [vAvavuM puna: ke.,sa.kri. lajavavuM e lajAvuM mAM, lajavAnuM karmaNi, kri lajavAvavuM, lajavADuM jue 'lajavavuM'mAM. lajavuM jae. 'lajAvuM.' eka prakAranI mIThAI taja lagna vi. A 'lAvuM'+gu. 'Au'kR.pra.] zarama lagADe tevuM, bInane zaramamAM nAkhe tevuM 1952 lAjata srI. [ara.] halakA prakAranI khuzAmata lakhavuM jae 'lAvuM'mAM.' paraMtu vyApaka 'lavavuM''lAvavuM' che. lagnamaNI zrI. [jae 'lagnamaNuM' + gu. 'I 'srIpratyaya.] zaramAvAnuM kAma kare tevI sI. (2) risAmaNAnA DheDa, lAjALuM, lAnI ['lajAu.' lakhamaNuM vijrae lananuM' + gu. 'AmaNuM' ku.pra.] ja lAvaNu vi. jae 'lAvavuM' + gu, 'aNuM' ketu vAcaka kR.pra.] lagna pamADe tevuM, zaramAve tevuM lAvaNuM vi. jie'lAvavuM'+ gu. 'aNuM'* katu vAcaka kR.pra.] jue 'lAmaNuM, ' lAvavuM ja 'lajAvuM'mAM lakhavuM akri, [saM, kana-] lAjavuM, zaramAvuM, lajavAnuM. lajavavuM, lADa(-1)vuM pre,sa.kri. AmAM 'lADavuM' nyAparka nathI. la(-li)jjata strI. [ara. lajjat ] svADha, mA, AsvAda la(-li)jjatadAra vi. [+ phA. pratyaya] svAdaeNi, majedAra lajjanIya vi. [saM.] zaramAya tevuM, lajajAspada lagna sI, [saM.] lAja, zarama. (ra) (lA.) saMkrAya. (3) Akhar. (4) apakIrti lA-kara lajajA-kAraka vi.saM.], lantakArI va. [saM.,puM.], djA-janaka vi. [saM.] zamAvanAruM lAnvita vi+saM. manvi] zaramALa, lAjavALuM. (2) zarmi lagna-prada vi. [saM.] jue 'lajjA-kara.' lajAya-mAna vi. [saM.] zaramAtuM, lajavAtuM lajAvu(-7) vi. [saM.] e lajajAnvita.' lajbalu(-Lu)-tA strI. [sa.] lALu hAvApaNu lAvatI vi. sI. [sa.] lAja-maryAdAvALI strI. (ra) jue 'risAmaNI'(vanaspati). lakhtavanata vi. [+ saM. avanata] zaramathI nIce nameluM _2010_04 laTakatuM lajjA-za vi. [saM.] zaramAyeluM lAvaMtI (vatI) vi., zrI. saM. nAnI; prA. aMtadvArA zrI.] jue 'lAvatI.' lajA-vAna vi. [saM, nAvAnU, puM.] jaA lajjAnvita.' lajajA-vilheNuM, lajajA-vANuM (vANuM) vi+jue 'vihANuM'-'veNuM.'] lAja vinAnuM, bezarama, lo-hIna lA-zIla vidma [saM.] zaramAvAnI prakRtivALuM, zaramALa lajA-zUnya vi. [saM] jue 'lagna-vihoNuM.' lAspada vi. [+ saM, mAva] jue 'la''nnanIya,' lagna-hIna vi. [saM.] jae 'lA-vihANuM.' lALavuM. vi. jue 'lannaLuM' + gu. 'uM' svArthe ta pra.], lALu jue 'lAlu.' vALu-tA jae 'lAlu-tA.' ziramiMduM lajjita vi. [saM.] zaramAI gayeluM, lajavAyeluM. (ra) laTa zrI. [saM, jIvA> prA. haTTA] meTA lAMbA vALanI nAnI pUNI. (ra) metI vagerenI sera. (3) vaDanI AchI vaDa- vAI. (4) hIra ke sUtaranI AMTI. (5) kAnamAM paheravAnAM strIonAM TheLiyAMnI paDakhe mAthAnA vALamAM bharAvAtI dArI. (6) manuSyanA AMtaraDAmAMthI maLa sAthe nIkaLatA tAMtaNA jevA padArtha. [. dAkhavI (3.pra.) sattA nIce rAkhavuM. paDhavI (rU.pra.) mAthAnA vALa gUMcavAI javA] laTaka (-kaSa) strI. jio laTakavuM.'] laTakAI cAlatA evI cAla. (2) aMgArA ze|bhAtA jhukAva, (3) lacakra. cAla (-ya) (3.pra.) nakharAMvALI gati. chUTaka (-katha), maTaka (ka) (3.pra.) AdhAra vinAnuM, adhariyuM. (ra) aMtariyALa raheluM. salAma(-mI) (3.pra.) prema vinAnI maitrI laTakaNu vi. [jue 'laTakavuM' + gu. 'aNa' ka vAcaka fa...] laTakatuM rahenAruM, jhUlatuM, (2) lakhaDatuM, rakhaDI paDeluM. (3) vagara bAlAvye sAthe AvavuM (bALaka.) (4) na. strIonA kAnanuM eka ghareNuM, leALiyuM, kAkaravuM. (5) ghaDiyALanuM leAlaka. [. phaLa (rU.pra.) vRSaNa, aM] laTakaNu-cAla (-5) zrI. [+jue cAla,A'] laTakatI jhalatI gati [(3).' laTakaNa-jI vi. +i mAnArthe 'jI'-kaTAkSamAM] jue 'laTakaNalaTakaNa-hAtha puM. [+ e hAtha.] magadaLanI saratanA sAtamAMnA eka prakAra. (vyAyAma) laTakaNiyALuM vi. [jue 'laTakaNiyuM' + gu. 'AchuM' ta.pra.] laTakAM karI cAlanAruM laTakaNiyuM vi. [jue 'laTakaNa' +gu, 'iyuM' svArthe ta.pra.] jue 'laTakaNa,' laTakaNuM vi. [jue 'laTakavuM'+gu, 'aNuM' kR,pra.] (lA.) cIDiyuM. (2) risALavuM, (3) kajiyAkheAra laTakavu a.kra. rIMgAyuM. (ra) vaLagI rahevuM, AAMTI rahevuM. (3) (lA.) nirAdhAra thaI javuM, lakhaDI paDayuM. (4) ekaluM rakhaDI paDavuM, [-tI talavAra (3.pra.) sadAne cAlu bhaya. -tuM mUkaluM (rU.pra.) aDadhethI tajI devuM, rakhaDAvI pADavuM. .tuM rahevuM (-2vuM) aDadhethI pheMkAI javuM,] Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laTakADa(-4)nuM 1953 laDa(88) Aja laTakAvuM bhAve,kri, laTakATha8-1)nuM, presa, kri. laTakA (2) (lA.) laDAI, jhagaDe laTakADa(-2)vuM, laTakAvuM ja "laTakavuM'mAM. laTApaTI strI. rivA] baMne gAla para hathelI TIpavI e. laTakALuM vi. [ja e laTake' + gu. "ALuM' ta.ka.] laTakAM laTA(-2)ra (-) cI. jie laTa' dvArA.] Amatema karI cAlanAruM. (2) (lA.) nakharALuM, cALA karatuM cAla- laherathI pharavuM e, sahelANa phere. [0 mAravI (u.pra.) nAruM, (3) yauvananI madamastIthI cAlatuM cAlatuM sahelANa karatAM pharI AvavuM] laTakita vi. [ja e "laTaka' + saM. 4 ta,..] laTakAM karatuM laTiyara vi. [4 e "laTa' dvAra.] laTavALuM, jhulaphAMvALuM. haTakuM, na, ke kuM. jio "laTakavuM' + gu. "uM'pra] laTakatI (2) (lA.) bhabhakAdAra, zokhIna cAla ane hAva-bhAva, mohaka aMga-cALa, nakharuM. [-ke- laTiyala vi. [ja "laTa' dvArA.] laTakatI cAla cAlanAruM, caTake (u.pra.) phAjala vakhata, ke-maTake (rU.pra.) nakharuM. laTiyuM na. [ja e "laTa' + gu. "iyuM svArthe ta.....] nAnI (2) DoLa-damAma]. laTa, jaTiyuM. (2) pAtaLI nAnI DALI. [-cAM, vAM, -nyAM laTa-khaTa vi. [pAra.] juo naTakhaTa." [khaTapaNuM phagaphagavAM (rU.pra.) mAthAnA vALa uDatA kAMgA dekhAvA. laTakhaTAI sI. [+ gu. "AI' ta... (pAra.] naTa- nyAM guMthAvAM (rU.pra.) aMdaroaMdara gADha saMbaMdhamAM AvavuMlaTaNiyuM vi. jio "laTaNuM+ gu. iyuM" svArthe ta...], yAM pakhavAM (rU.pra.) pheMdI nAkhavuM. (2) phajete karo. tyAM laTANuM vi. [juo "laTavuM' + gu. "aNuM' pra.] laTI paDe phasAvavAM (rU.pra.) mArI nAkhavuM]. tevuM. namI paDe tevuM laTI strI, dorAnI AMTI. (2) (lA.) vezyA. [0ne u.pra.) laTa-dhArI vi. jie laTa' + saM. 5.] mAtha jaTAvALuM eka gALa] [tevuM laTa-paTa vi. [ja "laTapaTavuM.'] caMcaLa, capaLa. (2) (lA.) lIluM vi. [jue "laTavuM' + gu. "huM" ka...] laTI paDe laTu-pa, premAsakta, (3) na. vALaMdanuM laTapaTiyuM laTu vi. jio 'laTavuM' + gu. u' pra.] prema karavAmAM paNa TapaTa' (laTaya-paTa) strI. jio "laTapaTavuM.'] caMcaLatA, paDhatuM DhaLI paDatuM, Asakta, laghuM. (2) mazagUla, takalIna, capaLatA. (2) ghAla-mela, khaTapaTa. (3) (lA.) khuzAmata. (3) narama dhaMsa jevuM. (1) parAdhIna (khuzAmatakhora (cha gADha saMbaMdha [ paMkhI (-57khI) (2.ma.) khuzAmatiyuM. laTu-Tu vi. e "laTa-paTa" + gu. "u' ta.. (2) vyabhicArI). laTakaDuM na. jio "laTakuM' + gu. "Da' svArthe ta..] ja lapeTavuM a.. rivA.] snehamAM ekabIjAne sparza "laTakuM." (i2) khuzAmata kara. (2) Dagu gu thavuM, lathaDavuM. (3)-(lA.) mehita thavuM. laTuDA- puM, ba.va. [jae "la DuM + 'vaDA.] laTaDApaNuM. (4) khuzAmata karavI. paTAvuM bhAve, kiM. laTapaTAvavuM laTuDI strI. jio "laTa' dvArAvALanI laTa [la. che. sakri. laDuM vi. [o 'laTuM +gu. 'DuM svArthe ta.ka.] ja laTapaTAvavuM, laTapaTAvuM juo "laTapaTavuM'mAM. la85rDa vi. [+jae "pa, DuM.'] khuba khuzAmatakhera laTapaTiyuM vi. jio "laTapaTa' + gu. IyuM' svArthe ta...] laTUra-paTTara kri.vi. bharapUra, khIce khIca. (2) phaLethI caMcaLa, capaLa, utAvaLiyuM. (2) (lA.) khuzAmatiyuM. (3) bharapUra [laTiyuM lapaTI paDAya tevuM. (4) na. astro dhAravALo karavAnuM lariyuM vi. [ e 'laTa' dvAra.] laTiyAMvALuM. (2) na. cAmaDuM (vALaMdanuM). (5) hajAmane dhaMdho. [vAM karavAM, cAM laTarI strI o "laTa' dvArA.] vALanI laTa. (2) vALamAM levA (u.pra) vALaMdano dhaMdhe karavo. (2) nakAmuM kAma mAthe besavAnuM eka ghareNuM. [0 utarAvavI (2) karavuM. (3) navarA besI rahevuM] bALa-mevALA levaDAvavA. 0 levI (rU.pra.) vALa kheMcavA] laTapaTuM vi. jio "laTapaTa + gu. 'uM' vArthe ta...] laherA puM, ba.va. UMcI jAtanA eka prakAranA rekhA sneha batAvI laTI paDe tevuM, laTapaTiyuM, laTu-pa8 laTaluM vi. [ie "laTavuM' + gu. "eluM' bI. bha ka] nIcA laTara' (25) strI (juo "laTa.] phalamAMnI AchI rekhA. bhAvanuM, ochI kiMmatanuM, sastu, sAMdhA (2) AchI nAnI DALI laTa-jhaTa kri.vi. levAyuM na levAyuM hoya ema utAvaLe. laTara -raya) jeo "laTAra." hiya ema (2) sahejasAja [jhaDa. (3) eka pakSI laTara-5Tara kri.vi. nAnI DALIomAM phaLanAM jhumakhAM bAjhayAM laTo kuM. [ja "laTa" dvAra.] laTa, laTiyuM. (2) DALInuM laTavuM a.ji. [saM. da tatsama bALaka jevuM vartana karavuM. ladI jI. ramavAnI Thera (2) nabaLuM thaI javuM, zithila thavuM. (3) namI paDavuM (4) laghu vi. jio 'laTuM] jAo "vahu." ADe paDakhe paDavuM, leTavuM. (5) lIna thavuM. (6) saMcAvuM. (7) 16-16 jue "laTu-paTu." vyAkuLa thavuM. (8) kAlAvAlA karavA. laTAvuM bhAve, kiM. laTha(-,-) puM. ji. prA. TTi-lAkaDI dvArA puM.] nADI haTAva .,sa.phi. majabata DAMga, De. (2) thAMbhalo. (3) vi. lA.) bhAvalAkaDI strIhalAla karelA pazunA paganuM AgaLanuM hADakuM dAra, hRSTapuSTa, majabUta. [ niraMjana bhAratI (-nirajana) laTake huM jio laTakavuM' dvArA.] bAkI rAkhavuM e. (2) (rU.pra.) majabUta bAMdhAvALo rakhaDela mANasa]. hola. (3) (lA.) upAdhi, ciMtA. (4) saMbaMdha, nisbata laTha-, Dha)-bAja vi. [+ phA-pratyaya] daMDadhAraka. (2) jAo laTA-chaTA jI. [sa. iTa-DhibhaM] TA, hAva-bhAva, hAthanA balaka(-4).' ke-123 2010_04 Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laTha-4,)lAjI 1954 la(-3) laTha( 8)bAjI alI, [kSA, pratyaya] labAja paNuM. (2) ema, (2) madamAM aDabaDiyAM khavAtAM hoya ema mArAmArI lasaNuM akri. rivA.) samatolapaNuM na rahetAM Amatema laka(-8-paTaTha(8) vi.[+jae pa6] juo "laTha(-)(3)." laTI paDavuM. vasAvuM bhAve, ki. lahasatAvavuM che. sa.kri. lA -kA)- (-) , [jao laThThI dvirbhAva + gu. I' lahasAvavuM, lasaTAvuM ja laDasaDavuMmAM. ta...] lakAthI mArAmArI, lakubAjI habAja (la8ma-bAja) e "laTakabAja.' laTakI(-) sI. [.prA. krima) lAThI, lAkaDI lalakA,-DI (laDhama-lA,-hIjuo "lama-laDhA,hI." -vi. jio "laTha8-8)' + gu. "u" svArthe laDAI (lAI) jue "lAI. ta..] e la7(3)." laDAIkhora (lAI.) ja e "lAI-khera.' la(-ko) chuM. jio larDa dvArA ja "la(1).' (2) laDAI-veluM (lAi-gheluMjuo "lahAI-veluM. gADI-gADAnAM paiDAM bharAvavAnuM ADuM. (3) mAdarapATa lAu (lAu) e "lAu.' nAmanuM kApaha. (4) senA rUpAnI DhALakI. (5) chAzanuM laDA, ku (lAka) e "lAka,ku" eka pINuM. [0 de (rU.pra.) mAra mAravo] lADu' vi. [o lADI dvArA.1 lADakuM, vahAluM laTha ja laTaka." lADu (lADu) juo lADu." laTha-bAja ja e laDa-bAja." hatAmaNI (laDhAmaNI) e "laDhAmaNuM." laTha-bAjI e "lArka-bAi.' laDAyaka (laDhAyaka) ja jA "laDhAyaka." lakiyuM vi. jio laTha' + gu"iDyuM svArthe ta..] juo lAyaka-vRtti (lAyaka) ja 'laTAyakavRtti." laTha." (2). na. gADAne nIceno bhAga lAla (lAla), DI (-DhI) jAo "vahAlI ." laDiM(6)vi. jio "saTha" dvArA.3 laThTha, majabUta. (2) lAvavuM, lahAvuM ja laDavuM"mAM. (lA) luccuM, laphaMguM uThAvavuM, lahAvuM (latA- e "laDavuM'. ' la mAM . laha jue "laTha." lAvavuM ja e "lADanuM mAM. 1957 juo laTha-paTha." laDI strI, jio laDuM' + gu, "I' pratyaya.] derAnI lazkabAja ja e "la-bAja." AMTI ke daDI. (2) saTa, paMkti (vastuonI) ukabAjI ja e laThebAjI." lAM na. derAnI AMTI. (2) nInuM tAra vAMTavAnuM eka lakA-ha8I ja e "laThA-laThI." sAdhana lakI ja laThI." laDezvara (laTezvara) ja laDhezvara." lakuM, juo "lam' lakhuM chuM. (saM.lADu, modaka lo ja "kaTho." la8(2)kaNa chuM vi, jio "la ' + gu. "aNu chuM ke, uDakaNa, huM (laTakaNakaNuM) ja lakaNa .' pra. + 'ka' madhyaga] laDavAnA svabhAvavALuM, TaMTAnera lata (laDhatya) e "laDhata. laDhaNa na. mahAvare, Adata, Teva, (2) rIta, paddhati. (3) hataNa (lahANa) jue "lahataNa." rajUAta karavA prakAra, "meDa opha esTezana" (u.je.) lathai na. jio "laDathaDavuM.] lathaDI paDavuM e vaDhaNa-loTa kivi. [+ ja e "leTa.] laTAIne ekarUpa la vuM ja "lathaDavuM." thayuM hoya ema pritIkAra lathaDiyuM juo lathaDiyuM.' laDha(-)ta (tya) sakI. jio la8(-4)nuM dvArA.] sAmane, ladhu vi. mirA. laDadha ] moTI uMmaranuM jADuM-meTuM la8(-)taNa vi. [ o "la8(Da)vuM ' dvArA.] laDavAnI lakhavuM ja labaDavuM.' labaDAvuM bhAve,kiM. laba- AdatavALuM, jhaghaDAkhora DAvavuM che,sakri, (-)-vADha(-) (lagha-vAya) strI. jue "laDha(-4)nuM + labatAvavuM, labaDAvuM ja laDabaDa' -labaDavuMmAM. "vAha (-).1 laDAlaDI, mArAmArI kabadiyuM na. [ja e "laDabaDavuM' + gu. "iyuM" ka..] labaDI uTha(-)-vADhi(hi)yuM vi. jio "laDha-vADha(-1) + gu. "yuM" paDavuM e, geyuM. (2) vi. tAkAta vinAnuM ta...] jhaghaDAkhora la-vATa (laDhatha-vADhaya) ja laDha-vADha. laThavuM (zu mUrdhanya uccAra) sakri. [2 prA. 4DhayAda karyA lavADiyuM (la-vAyuM) ja laDhavADhiyuM.' karavuM ekanI eka vAta vAraMvAra vAgoLavI. (2) lava akri. [uccAraNa zuddha mUrdhanya eka bAju namI laTavuM, ghaMTavuM. laDhA karmaNi, kri. laDhAvavuMche sa.ki. paDavuM. "hA" bhAve,kiM. "vahAvavuM" presa.kri. 188-8) a.kri. ( nyatara uccAraNa) yuddha karavuM. (2) laDavuM (lavuM, juo laDavuM." "lahAvuM" (laDhAvuM) bhAve, Thapako Apa, vaDhavuM, bAdhavuM. laDhA(-) bhAve, ki. kri. lAvavuM (laThAvavuM) e sa.ki. laDhA(-DA)vavuM che, sa. 4. -2 (18-85) e "la8-'-laDha-vAya.' la(-2)-(-) (laya - veDhaSa,) sI. [ja laDha8-3) laye (lave) " "lave." vADha(s).] ja laDha(-4)-vADha(-1).' sara vi. jio laDasaDavuM.1 lathaDiyAM khavAtAM hoya la8(-) puM. [ja e "la (Da)vuM' + gu, "e ' ka. pra.] 2010_04 Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laG(-:)-khAja mArAmArI yAddho [+ phA. pratyaya] jhaghaDAkheAra la M(-)-khAja (laDha(-s)m-mAja) vi. [jue laDha(Da)vuM? ac(.i)-UDhA(-DhA), "tI(-DI)(lam-laDhA,-DhI,) tI. [e laDha(-3)nuM?-Tvisa~va + gu. A'- 'I ' rR.pra.) laDAlaDI, ['laDhavuM 'mAM. vaDhAvavuM, laDhAvuM (baMnemAM ' zuddha mUrdhanya) jae aDhA(-tA)vavuM,OM laDhA("DhA)vuM? jue 'lavuM?' mAM, laDhA(nA)I sI. [jue 'laDha(-s)vuMO' + gu. AI 'x,] laDavAnI kriyA, (2) yuddha, saMgrAma, jaMga. [. tALAvI (3.pra.) laDAI thavAnA saMbhava have!. vanuM hADakuM (3.pra.) laDAInuM mULa. 0 para caDha(-Dha)vuM, (1.pra.) laDavA pravRtta thavuM] laDhA(-nA)I-khAra vi. [+ phA. pratyaya] jhadhaDAkheAra laDhA(tA)I-dheluM (-gheluM) vi. [+ jue 'dheluM.'] laDavA mATe tatpara thaI gayeluM aDhA(5) vi. jaA 'la(-s)nuMO' gu, 'Au' phaeN.pra.] yuddhane lagatuM, yuddhamAM kAma lAge tevuM. (2) laDAImAM gUMthAyeluM laDhA(tA)*,ku vi. [jae 'laDha(s)vuMO dvArA.] laDavAmAM kAziyAra. (2) jhaghaDAkhAra [laDAyaka, laDavA cAhatuM lahA(DhA)Du vi[jue laDha(-Da)nuMO'+.gu. 'ADuM' rR.pra.] vaDhA(vA)maNI zrI. [z2ae 'laDha(-Da)nuM' + gu, 'AmaNI'rR. pra.] laDAvI mAravuM e, jhaghaDA karAvavA e laDha(-DhA)yaka vi. [jue 'laDha(-Da'nuMOdvArA,] laDAI ne lagatuM. (ra) laDavAnI vRttivALuM, 'miliTanTa' zahA(-tA)ya-vRtti ii. [+ saM.] laDavAnI dAnata aDhA(-yA)-dDha(-4), -DhI(-DhI) (-laDhA-laDhaSa,-DhI) strI. [jae laDha(~~)s+; dgA~va + gu. 'A'-'I 'kR.pra.] jue laM(-DaeN)laDhA("DA),' aDhA(-)vavuM, laDhA(-t)g? jue laDha(.Da)vuM?'mAM. hatI strI. gADAmAMthI mAla nIce na paDI jAya e mATe nakhAtuM ADuM pATiyuM ke lAkaDuM . DhA puM. jio laDhavuM?' + gu. 'e' kR.pra.] khetarane rAMcI laDhavAnI kriyA graMtha-pa(-)tha kri.vi. [ravA,] eka-bIjAne vaLagI paDathAM hAya ema. (ra) leAtha-pAtha, amita. (3) ALeATiyAM khAtuM, (4) kharaDAyela, leAhI-luhANa laDhora chuM. TALuM zreNI zrI. [jae 'laNanuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] laNavAnI lathara(-8)-pathara(-4) kri.vi. [ravA.] DhIluM, lakhaDatuM hoya kriyA. (ra) (lA.) laNavAnI mesama ema. (1) veraNa cheraNa, vera-vikhera, asta--yasta lathaM-bathA (lam-bathA) sI. [jue bAtha' dbhiAva,], tathAkhathI srI. [+3. 'I' ta.pra.] bAtha bharI jhaghaDavAnI kriyA lutha-bacca jaeka 'laltha-khatha'-'latha-pa(-kha)tha.' la-khada kri.vi. anu.] pravAhIthI tadna bhIMjAI gayela hAya ema. (ra) (lA.) cakacUra, tallIna lakhadevuM .di. [jue 'lakhanA. dhA.] lakhama thaI rahevuM. tadakhadAvuM bhAve., kri. ladabadAvavuM ke.,sa.kri. 1955 lajIvuM sa.kri. [saM. sunA>prA. kuLa] hUMDIvALA cheDa uparathI kaNabharyAM ThaMDAM kApavAM. (ra) (lA.) kuLa meLavavuM, laNAvuM karmaNi, kri, taNAvayuM che.,sa.kra. tathAvavuM, taNAvuM jae 'laNanuM'mAM, thata(-tya) strI, Adata, Teva, hevA. (2) vyasana, kuchaMda. (3) (lA.) laganI, leha, dhyAna. [. paDhavI, lAgavI (rU.pra.) hevA thavA, Adata thavI] hatA zrI. [saM.] vaeNla, velI, velA hatA-kuMja (-ku-ja) zrI. [saM.,puM,,na.], latA gRha na. [saM., kuM.,na.] velaneA kudaratI mAMDavA, kuMja-bhavana, Arbera' _2010_04 ladAmaNa utAra chuM. hada uparAMtanA cAlIne karelA pravAsanA thAkanI gherI asara. (ra) (-Datha) zrI. asara. [. khavarAvavI 0 mAravI (rU.ma.) nukasAna karavuM. . khAvI (ph.pra.)nukasAna veThavuM. . lAgavI, huM vAgavI (rU.pra.) dubaLA thaI javuM] phrAMsalA latA-pAza puM. [saM.] velanuM vIMTAI javuM e, velInA tA-bhajana na., latA-maMDapa (-maspa). [sa.] jue puM. 'latA-kuMja.' laiMtikA strI. [saM.] (lAlitya bhAve) ja latA.' latIpha vi. [ara.] sadguNI, pavitra, uttama. (ra) AbhAra hatI huM. [ara. latIphh] mantaka, TALaTape, TIkhaLa lattA-prahAra puM. [zve.prA. hata[ + saM.] lAta mAravAnI kriyA lattAM na,kha.va. ['lUgaDAM' sAthe vaparAya cheH lUgaDAMlattAM,'] lUgaDAM, [ekalA upayAga. * levAI javAM, 0 levAnAM (rU.pra.) nukasAnamAM AvI paDyuM. (2) AkRta anubhavavI. tevAM (rU.pra.) khAmI ke nabaLAI upADI pADavI] thatto puM. [phA. lattaha] maheAlA, pADA, vAsa dhRtya(tha)-khattha(tha) -jae latha-pa(-kha)tha.' lathapatha kra.vi. [ju 'lathaDanuM,'-dvibhava.] ja 'lathara-pathara.' (ra) laDe ane page athaDAya ema, (3) pANIthI takheALa hoya ema. (4) asta-vyasta, veravikhera, veraNa-cheraNa [bhareluM. (ra) ghATaTa vinAnuM laghuta-athaDa vi. [ja e 'lathaDavuM,'-dvirbhAva.] mAMsa-carabIthI la(8)thavuM a.kri. [ravA] aphaLAtAM hAye ema avyavasthita cAlavuM, lathaDiyAM khAvAM. (2) mAMdagIne laI takhiyata bagaDavI. (3) tUTI paDayuM. la(0)thaDAvuM lAve,, kri. la( )thaDhAvavuM che.,sa,kri. (04)thaDAvavuM, la(08)thaDhAvuM jae 'la(Da)thaDatuM'mAM. la(8)thaDiyuM na. [ela(Da) thaDatuM' + gu. 'yuM' rR.pra.] lathaDavAno kriyA lata-khAra (latya-) vi. [+zaa pratyaya] Adatakhera, late lAkhadAvavuM, ladamakAvuM jae 'lakhavuM'mAM. caDeluM. (2) (lA.) halakaTa laThThANu na. [jue 'laThThANuM' + gu. 'aNa'rR.pra.] ladAvAnI kriyA. (2) ladAvAnI ke ladAyelI cIja-vastu ladAmaNa na., -NI strI. [z2aA lAdavuM' + gu. AmaNa' -AmaNI' kR.pra.] mAthe vajana bharavuM e. (2) mAthe vajana Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hiDAvavuM, ladAyuM 1956 lapUruM bharavAnuM mahenatANuM pAchuM paDavAnuM thayuM. 0 mAravI (u.pra) maheNuM mAravuM. ladAvavuM, ladAyuM juo "lAdanuM'mAM. hiya ema (2) nakasAna (2) nukasAnamAM utAravuM] lAla kri. [ja lAdavuM" dvirbhAva.] barAbara ladAyeluM | lapaDAvavuM, lapaTAvuM ja "lapaDavuM'-mAM. ladhAvavuM jue "ladhAvuM-lAdhayuMmAM. lapasTiMga juo "lapaDaMga." ladhAvuM a kri. [ja "lAdhavuM.'] vahANa vagerenuM retI-kAdava- lapatadiyuM, hapataraDuM, lapataruM vi. pAtaLuM thaI gayeluM mAM khapI javuM. vadhAvavuM pre.sa.kri. [jhaTa padiyuM vi. juo "lapataDiyuM." (2) na. taddana hADala' ji.vi. [2vA.] jaladI. [0 daIne (rU.pra.)] tarata ja, piMjara jevuM thaI gayeluM zarIra 15 strI. upAdhi, balA, paLojaNa. (2) laphara. (3) upana-chapana juo "lapana-chapana.' laMbANathI karavAthI vAta. (4) (lA.) aNagamate mahemAna. uparavuM ja 'lapeDavuM.' laparAvuM karmaNi, kri. [0 karavI (u.pra.) vAra lagADavI. * lAgavI (rU.pra.) kAmane laparaDAvavuM che. sa kiM. aMta na Avavo. 0 vaLagavA (u.pra.) mukelImAM mukAvuM] laparAvavuM, laparaDAvuM ja e "laparaDavuM'mAM. ['lapeDe." lapaka u5ka ki.vi. [2vA.] jhaDapathI. (2) jue "labaka lapareDa kuM. [ja "laparaDavuM + gu" "o' ke pra.] juo labake." uparuM vi. [ja e "lapa' dvArA.) jue "lapiyuM.' upakavuM a.ji. [2vA.) "lapaka' daI ne ghasavuM. (2) utA- kapa lapa kri.vi. [ravA.] "lapa lapa" evA avAjathI vaLa karavI. (3) lapakArA thavA. lapakAvuM bhAve. kri. 15- lapa-lapara (la-laya) strI. [saM. 26. tatsama (bolavuM, kAvavuM che. sAki, [(2) o "labakAra." dvibhaMva, pATa . [+ gu. 'ATa' ke. pra.) bola bola lapakAre chuM. [ja e "lapakavuM' dvArA.1 'lapaka' evo avAja. karavuM e lapakAvavuM, lapakAvuM e "lapakajmAM. lapalapiyuM vi. jio "lapa lapa' + gu. "iyuM" ta.pra] lapa lapake e "labake." lapa' karanAruM, be la bela karanAruM. (2) (lA.) utAvaLiyuM. lapake-jhapako jue "labake-jhabake.' (3) dhAMdhaliyuM upacapa (laya-caya) sI. [ana-] deDha-DahApaNa lavuM a.kra. jo "lapAvuM.' lapaTa1 - -Tatha) , [ja e "lapeTAvuM."] lapeTAvuM e, (2) lapasaNI strI. [ja e "lapasaNuM - gu. "I' strI pratyaya.] (lA) sugaMdha, maheka [(3) pica, phAMda lapasavuM e. (2) lapasavAnuM eka kasaratI sAdhana lapara (3) strI. rivA.] jhaDapa, jhoTa. (2) aDapheTa. lapasaNuM vi. jio "lapasanuM' + gu. "aNuM' kavAcaka lapeTa-jha5Ta (lapaTa-jhapaTatha) sI. jie "lapaTa" + ku.pra.] lapasI paDe tevuM. (2) na. lapasI paDAya tevuM sthAna 'jhapaTa.'] ociMtI jhapaTa. (2) ki.vi. je kAMI hAtha ke paristhiti AvyuM e rIte lapasavuM a kri. vi.] lIsI ane cIkaNI jagyA uparathI paTaNuM vi. jio "lapeTavuM' + gu. 'aNuM kartAvAcaka ku. khasakI paDavuM. (2) (lA) bhraSTa thavuM, vyabhicarita thavuM, pra.] lapaTI jAya tevuM. (2) lapaTI javAya tevuM. (3) na. upasAvuM bhAve., ji. upasAvavuM pre..sa.i lapaTI javAya tevuM sthAna lapa(pha)sidara na. jio 'lapa dvArA.] vaLagelI lAMbI lapa, lapeTavuM a.kri. [ravA.] lapaTAvuM. (2) lapaTAvavuM lapharuM. (2) nakAmI lAMbI lAMbI vAta che. sa.ji. [lapaTAva lapaNuM vi. [ja "lapa" dvArA] lapiyuM lapeTavuM sa.ki, juo lapeTavuM." lapaTAvuM kamaNi. kri. lapATa strI. [ravA] thapATa, thapa, lapaDAka lapaTAvavuM? juo lapaTa-2 mAM. lapATiyuM vi. [+ gu. "yuM" ta pra.] lapATa mAranAra lepaTAvavu juo "lapaTAnuM mAM. lapAmaNI strI. [ja e "lapAvuM' + gu. "ApaNuM" ka. pra.] lapaTAvuM a.ki. jALa ke phAMdAmAM phasAI javuM. (2) lobhAI saMtAI javAnI kriyA [janAruM, lapAI jAya tevuM javuM. "lapaTAvavuM che. sa.ki. lapAmaNuM vi. jio lapAvuM' + gu. "AmaNuM' kupra.] lapAI laparTa vi. [jue "lapaTavuM + gu, "u" ku.pra.] lIsuM thaI lapAvavuM jue "lapAvuM mAM. [presa, kri. gayela, laTayuM. (2) pica ghasAtAM DhIluM paDI gayeluM. lAMpaDuM. lapAvuM a, kiM. aMga saMkeDI chupAvuM, seDamAM bharAvuM. lapAvavuM (3) (lA.) lAlacuM. (lAsariyuM. kapAvuM chupAvuM a.kri. [+juo "chupAvuM] juo 'lapAvuM(1)." lapaDha-50 kivi. jematema lapiyuM vi. [ja e "lapa' + gu. ayuM ta.pra.] lapa karanAruM, uparavuM sa.. [ravA.) jUo lapeTavuM. upahAnuM karmaNi, lapI, kAma laMbAya ema karyA karanAruM kri. lapahAvavuM che.,sa.ki. lapu lapu, pUka layka kiM.vi. bhayanI asara thaI hoya lapa(-hiMga vi. khUba UMcuM ema. (ra) ja 'labulabu." lapAka strI. jio "lapATa.'-2vA.] lapATa, thapATa, [0 lapUkiyuM ja e "lakiyuM." khAvI (ra.a.) nukasAna bhogavavuM. (2) chetarAvuM. 0 cAha- lake jio "lapUka' + gu. "e" ta...] bhayathI dhrujavuM e (-)vI, 0 DokavI, devI (u.pra.) tamAro mAravo. lapUDuM vi. rivA.] lapa lapa karI cATanAruM. (2) (lA.) (2) nukasAnamAM utAravuM. 028vI, 0maLavI (rU.pra.) bahu boluM 2010_04 Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lapeTa labaDa, dhaka,kaDa lapeTa (8) zrI. jio "lapaTavuM.'] lapeTavAnI kriyA, (2) lapo chuM. [ravA. lapaDe, thaDe magadaLanI joDInI eka kasarata lapa [phepha) . |ravA.] meTo keLiye. (2) lapeTa-peTa (lapeTapa-jhapaTala) strI. jio 'peTavuM.] lo [mAro, 1 lagAva (ra.a.) mATe kaLiye chaTakavuM e. (2) (lA.) geTALe bharo ] [javAnuM hoya tema lapeTavuM sakri. [2vA.] DhaMkAya e rIte vIMTavuM. (2) saMkela- lapha ki.vi. [ravA.] "lapha' avAja sAthe kAdavamAM kheMcI vuM, sameTavuM. lapeTAvuM karmaNi, kri. lapeTAvavuM presa.kiM. liphaTa-baMdhuM (khadhuM) vi. rivA. + juo "khaMdhuM."] sAruM chatAM lapeTAvavuM, lapeTAvuM ja "lapeTavuM mAM. dhUrta. (ra) taDAkA mAranAruM. (3) bezarama lapeTe puM. [jae "lapeTavuM' + gu. "o' ku.pra.] lapeTavuM laphaTa-pha-la)phakri. vijae "laphaDavuM'+phaDavuM.'] laphaDaphaphaDa' e. (2) hajAmata karyA pachI pace hAthe pharI aso avAja thAya ema [rahevuM keravo e lakavuM a.ji. rivA.] "laphaDaphaphaDa' avAja thAya ema thatuM lapeTa chuM. kasabavALuM rezamI kApaDa laphara-phaphara ja "laphaDaphaphaDa.' lapeluM sa.phri. [ravA.] laparaDavuM, kharaDavuM, pravAhI ke raMganuM lapharavuM e "laphaDavuM.' paDa caDAvavuM. lapeThANuM karmaNi, kra. lapeDAvavuM. presa.ki. lapharuM na chUTavuM muzkela bane tevuM vaLagaNa. (2) (lA.) upAdhi, lapeTAvavuM, lapeTAvuM ja 'lapeDamAM. naDatara. [vaLagavuM (rU.pra.) lapa bAjhavI. (2) pIDA lAgu lapeDe ! [jue "lapaDavuM' + gu. "opha pra.] jAo sAMkaDe thavI] [sApha karavuM] lepa kare e, jaDe sAMkaDo thaDe, laparaDe lapharuM na. lIMTane labake. [levuM (rU.pra.) nAkanuM lIMTa lapaivuM sa.. [ja e "laparaDavuM." pravAhI uccAraNa ] laphalaphavuM a kri. [ravA.] "lapha lapha' avAjathI cAlavuM ja lapaDavuM. lapahAluM karmaNi, ki. lapeDhAvavuM presa (kra. lapharuM a.kra. pharapharatuM UDavuM patAvavuM, lapairavuM e "lapaDavuM-"laparaDavuMmAM. lapha-sidara e "lapasiMdara.' lapaDe chuM. jio "laparaDe' pravAhI uccAraNa.] e laphaMgAI (lapha I) strI, jio "lakaMguM' + "AI' ta.ka.], laparaDe-lapeDo.' -pitA puM, ba.va. jio "vaDA.'] laphaMgApaNuM lapo vi. ja huM ane ThekANA vagaranI vAta karanAra. (2) lapharuM (laphakaJ) vi. tirlI. "lapa(-kaMga' + gu. 'uM'' svArthe gapI. (3) khuzAmatiyuM. [zaMkha (- ) (rU.pra) jeThAM ta...] dagalabAja, kapaTI, naphaTa, nirlajaja. (3) vyabhivacana ApanAra. (2) lAsaDiye mANasa] cArI, labADa la vuM e "laMbeDavuM." "paDhAvuM" karmaNi, kri. 1pa- lApho ja "liphA." "lapha lapha" avAja sAthe. hAvavuM presa kri. laphAlapha (-phatha) strI. [ravA.] daMbhI rItabhAta. (2) kri.vi. la paTAvavuM, lapaTAvuM ja "lapaDavuMmAM. ['lapADa." lapha(-9)ja -ba) puM. [ara. larana] bola, zabda, vacana lapI vi. jio "lapaDa' + gu. 'I' svArthe ta...] ja laka(-pho ja "lape." [jhaTa, jaladI lapaDe chuM. jio "lapaDa' + gu. 'A' svArtha ta. pra.] laba ki.vi. rivA.1 "laba' evA avAja sAtha. (2) e mANasa. [lAMDInA karamamAM lapaDe (lAMDI) (rU.pra.) laba? 5. phi.] hoTha. (2) mukhamAMthI nIkaLatI lALa abhAgIne bhAgyamAM zUnya labAka-jhabaka ki.vi. rekhAya na dekhAya ema AchA jhabakAra u5Ta vi. sajajaDa cAMTI gayeluM thAya ema la58 mI. [hi ] lapATa, thapATa, lapaDAka, [jAya tevuM labaka baka kri. vi. [anu] jhINuM dekhAya ema, lapaka lapaka 152 vi. sajajaDa ceTI jAya tevuM, gADha rIte lapeTAI labakavuM a.kri. tabakavuM, lapakavuM. laba kevuM bhAve, kri. la5na-chappana jI. na. [ jue "papana" = pada-dvibhava.] labakAvavuM che. sa.kri. (lA.) mukhya viSayane cheDI bIja' kahevuM che. (2) deDha- labakAre chuM. [jao "laba kayuM' + gu. "Are' ku.pra.] AchA DahApaNa, (3) paMcAta. (4) pIjaNa, (5) khAnagI ghAla- prakAzane jhabakAre, lapakAra mela. [ karavI (u.pra.) vadhArIne vAta kahevI. 0 2AkhavI labakAvavuM, labakavuM e "labakavuM' mAM. (rU.pra.) khAnagI ke ghAlamelana saMbaMdha rAkhavo] labakAM na, ba.va. [2vA.] laba laba cATanuM e. (2) meTA lapana-chapaniyuM vi. [+gu. thayuM" ta... lapana-chapana keLiyA. (3) batAM bacavA mATenAM phAMphAM. (4) maraNakaranAruM kiravALuM, kasabI paTTAvALuM samayanA chellA zvAsa lavpA-dAra vi. [ja e "lapa' + pha pratyaya.] kasabI laba-5) paM. jio "labakavuM' + '' ta...] kAgaLa lapI vi. jio lipa' + nuM "I' ta.ka.] jAo "piyuM." upara paDelo zAhIna Dabake, (2) cIkaNuM padArthane bheda, [0 dAsa (rU. pra.) ladhiyuM mANasa] (3) (lA.) chaThAIthI vadhu paDatuM bolavuM e lapuka o "labuka.' labaDake muM. jio lakho + gu. "Da" madhyama.] e lo ' [ara. 'la'-vIMTI rAkheluM] jarInA kasabavALI "laba ke.' [jhabakAre, lapa-jhapake gaMtha. (2) evI kasabanI gUMthaNIvALuM kApaDa. (3) (lA.) labakA-jhabake 5. jio "labake.'+ "jhabake'] AchI jhINe, DhaMgadhaDA vinAnuM thIgaDuM laba, 0dhaka,cha, kri.vi. jio lakhavuM" "dho + gu. 2010_04 Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ labaDatarU 1918 lamaNA(-)-roDa e' sA.vi.pra.dhake caDAvIne utAvaLathI. (2) dhamakAvIne labUka phri vi. [2vA.] "laba" evA avAjathI laba-betaruM vi. [o labaDavuM' dvArA.] jaThI vAta kahenAra labUka-jhabUka, labUka-bUka, labUka lakhUka ki.vi. [2vA.] labaraletha(stha,stha) vi. jio'labaDavuM' + lotha.'] gArA juo "labuhabu." jevuM narama (thAkeluM) zarIra labUkiyuM na. [ja "labUka' + gu + thayuM ta.pra], laba a.kri. TIMgAtuM rahevuM, uparane AdhAre laTakavuM, labUka chuM. [+gu. "o' ta.ka.] bIkathI labUka labUka thavuM (2) (lA.) kAma bAkI rahevuM. (3) niSphaLa javuM. (4) e. [vAM levA, lakhUkA levA (u.pra.) gabharAvuM] 2khaDI paDavuM. (5) zaktihIna thaI paDavuMlabatAvuM bhAve, labUsI vi. suMdara kri. labaDAvavuM ,sakri. labUsAra sI. e nAmanuM eka ghareNuM labatAvavuM, labatAvuM juo "labaDamAM. lAyuM na, vyo chuM. AMkhanI nIcenA moDhAne bhAga. (2) laba-haba (-5-85),-sa (sya) strI, bIkathI thatI gabharAmaNa, becI, garadana. (3) meM, moDha. [cuM teDhI nA(nA)khavuM, lakhataruM ja "lapataruM-labetaruM.' - koka (ke mAro yA lagAvavo) (rU.pra) lapATa lakhadAvavuM e "labatAvuM'mAM. mAravI] lakhAvavuM? sakri. meTe koLiye jema tema khAvuM laDavuM sa, kri. ati saMbhoga karo, lapoDavuM, labAraNuM labatAvuM a.kri. [jao "laba'-nA.dhA. laba thaI javo, karmaNi, ki, labolavavuM che., saki. tadana jaIne loMdA jevuM thaI javuM. badAvape,.sa.ki. lahAvavuM, lahAvuM ja lAhavuM'mAM. laba6 vi rivA.) bIjoIne loMdA jevuM thaI gayeluM la taruM ja "labataruM.' laba . jie "laba'] bhIMjAIne thaI gayelo de lakhetarana. masotuM, mAluM (rasoImAM vaparAtuM meluM kapaDuM) ke le uSNa vi. [saM.] meLaveluM. (2) na. saravALo.) (ga) labara' vi. ghaNuM lAMbu (lAMbuM labaraka" evo prayoga) laccha-kAma vi. [saM.] icachAo jenI pUrNa thaI hoya tevuM labara ki.vi. [ravA.] jIbhane avAja thAya ema ladha-kIti vi. [saM.] jeNe khyAti meLavI hoya tevuM labara chuM. jio "labaraka' + gu. o' ta.ka.] cATatAM vikhyAta chabha AgaLa pAchaLa karavAnI kriyA, jIbhane lasarakA labdha-pratiSTha vi. [sa.] jene pratiSThA maLI hoya tevuM, [kA karavA (u.pra) nakAmuM bAlyA karavuM pratiSThita, AbarUdAra, bhAdAra labarI sI. jaThuM bolanArI strI labdhA jI. [sa.] nAyikAne eka prakAra (pati ke priya laba laba ji.vi. [2vA.1 "laba lakha" evA avAjathI, [0 dage dI hoya tevI nAyikA). (kAvya.) (2) bairAM chokakaravuM (rU.pra.) te chaDAIthI bolavuM]. rAMnI jaMjALa, dudhA labalabATa puM, TI sTI. [+ juo ATaATI' ta.ka.] labdhArtha zuM [saM. tha+artha] siddha thayela hatuM. (2) lavAra, bakavATa, bakavAsa, bakabakATa vi. je hetu siddha thayela hoya tevuM lebalabiyuM vi. [+gu. IyuM" ta..] laba laba karyA karanAra, labdhAMka (ladhA) [saM. jaya+] saravALA lavalAviyuM [cAvALuM, cItharehAla bAdabAkI guNAkAra ke bhAgAkArathI maLelo chello AMkaDo, labAciya vi. jio "labA + ga. IyuM te, pra.] labA- labdhi, (2) guNAkAra mAMne guNaka aMka ("papa43=165mAM labAco !. [ara. 'lubAdaha'-varasAdamAM bhIMjAyeluM kapaDuM "3' ne) malAM phATelAM kapaDAMne jazo. (2) (lA.) astavyasta ladhi lI. [saM.] prAti. (2) pariNAma. "ribahaTa.' paDelo sAmAna. [cA uThAvavA (rU.pra.) mukAma upADI (3) ezvarya. (jaina) (4) bhAga-phaLa. labdhAMka. (ga). bIje javuM. cA pheravavA (rU.pra.) mAla-sAmAnanI pheravaNuM labdhi-janya vi. siM.] labdhithI thAya tevuM karavo. A lakhavA (rU.pra.) koInI Ijajata ochI karavI] ladhi -kala(-La) [saM.] pariNAma. (2) javAba, uttara. (ma.) ubADiyuM vi. DALa-dhAluM, ghamaMDI. (2) huM. huM belanADuM laibuka (pu) puM. [2] pataMga, kanaka labATI ane. juo "lavArI.' lAkhe ki. vi. [pha. "laba' dvArA] jema kaho tema. [. labADa-peDhA pu, ba.va. [ + juo "vaDA.'), labADAI sI. hAjara (rU.pra.) gulAma. jI lakhe (rU.pra.) hA, kabUla. [+gu. "AI ta...] labADapaNuM cha labe karavuM (2 pra.) svIkAravuM, kabUlavuM] labAya(DI) vi. [+gu. "I' ta.ka.) vyabhicArI. (2) bebeka ki.vi. [ara. "lambaka' -huM hAjara che] "jI asatya bolanAra, (3) dhUrta, luracuM hara' karAya ema [lA) samajhI zakAya tevuM bArI" sI. [ + guM. "I' te, 1 ja e "labADa-vaDA.' latha vi [.] maLI zake tevuM. meLavavA jevuM (2) labAlaba' (5) strI. [ie "laba laba ] bala bola layamAna vi. [saM.] meLavAtuM "J EE nA vi* 4] bhagavAna [NI 2kama karyA karavuM e ema, taddana bharapUra, cikAra tayAMza (lIza) 5. siM. chan+ bAlaba2 ki.vi. [2] moDhA sudhI bharAyeluM hoya lamaNa(-Na)naTa (25), lamaNu(zujhIka (-katha), labAsa puM. e "lapo. hamaNA(-Na) (-Daya), lamaNA(g) (Da) . lahazuM, labu la ki.vi. [2vA] bIkathI tharathare ema [jao "lamaNuM' + gu. A ba.va.+ "kuTavuM' "jhIMkavuM, 2010_04 Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lamaNuM 'tADavuM' 'DhayuM.'] mAthuM dukhavA Ave tevI dhaDa karavI e, mAthAkUTa lamaNuM na., raNe| puM. kAnanI AgaLanA AMkha sudhInA bhAga, gaMDa-sthaLa, [-zuAM jhIMkavAM. kaNAM levAM (rU.pra.) mAthA-kADa karavI. zuAM zekAI javAM (3.pra.) mAthAkUTathI mAthuM dukhI AvavuM. -zuM phATI javu" (rU.pra.) mAnasika sakhata duHkha thayuM. traNe lAgavuM (rU.pra.) bhArarUpa thaI paDayuM. -ze! devA (rU.pra.) sarata rAkhavI, yAnamAM rAkhavuM. -@ hAtha devA (rU.pra.) nirAza thayuM. "Ne leA (rU.pra.) nirAMte besavuM. -Aaa vALA (rU.pra.) zAMta thahevuM] bhramatA(-ti)ga vi. [rsa, chajja dvArA] lAMbuM dhUmadhAravuM sa.kri. [ravA.] sakhata mAra mArave laya puM. [saM.] nAza. (2) chupAI javuM e, lIna thaI javuM e. (3) egaLI javuM e. (4) yAganI eka prakAranI saddhi, (yAga.) (5) nRtta nRtya gAna ane vAdananA sumeLa. (saMgIta). (6) gAtAM gaLAmAMthI svara kADhavAnA DhaMga, (saMgIta). (5) gAvAnI cIja ane tAlanA ThekAnI chevaTa sudhInI ekarUpatA, 'rIdhama.' (saMgIta.) {. thavA (1.pra.) adRzya thaI javuM. . pAmavA (3.pra.) maraNa pAmavuM, (2) adRzya thaI javuM] layakArI sra. saM. Tr + gu. 'I' ta.pra.] layane vaLagIne rahevAnI sthiti. (saMgIta.) lacana na. [x.] gaLI egaLI pravAhI rUpa thavuM e layanAM (layanAOM)[+saM. ma] layana thavA mATenA garamInA AMka 1959 laya-vAhI va. [saM,,puM.] JAna tema vAdana vagerenI ekasUtratA ApanAruM, 'rIdhamikala' (ba.ka.ThA.) pAceAlaya-virAma puM [saM.] geya cIja ke padyamAM Avate DhALanA thAtmA, 'pIriyaDa' (u.ja.) javuM e laya-vaiviSya na. [saM.] layanA suruSikara kekAra karatAM [prakAranI samAdhi, (yega.) layasiddhi-samAdhi strI, [sa.,puM.] yAganI eka cAsa layAkata jue 'liyAkrata,' layAnata jae yAnata.' [sthiti, 'eN sAna' layAvasthA . [saM. cha-bhava-sthA] aMtargata thaI rahevAnI lacAtpAdaka vi. [saM, hatha + upA] nRtta nRtya gAna ane vAdananI saMvAditA lAvI ApanAruM layanAgmA srI. [+ saM. mA]layana thavA sudhInI garamI laya-pravAha puM. [saM.] gAvA-majAvavAnA layanI sarvAMgasannatA, 'rIdhama' (ba.ka.ThA.) (saMgIta.) laya-bluti zrI. [saM.] geya cIja ke padyanA DhALanA kUdA, sma'ga,' rIdhama' (u..) laya-baddha vi. [saM.] layane vaLagIne raheluM laya-baMdha (-a) puM. [saM.] layane vaLagIne karavAmAM Avela geya racanAneA prakAra. (2) evI paristhiti, 'rIdhama' (na.le.) laya-mAdhurye na. [saM.] gAna-tAnanI madhurapa, layanI mIThAMza laya-yAga kuM. [saM.] viSayeAnI vismRti thAya e prakAranI yoganI prakriyA, (yAga.) (2) brahma sAthe ekAtmaka thavAnI prakriyA yayogI vi. [saM.,puM.] layayeAga karanAra sAdhaka layaracanA strI. [saM] jemAM layane keMdramAM rAkhI karavAmAM AvelI hAya tevI gAvAnI cIja layalA zrI. [ara.] [ArasI sAhityanI eka prasiddha mAzUka. (saMjJA.) [nAmanAM mAzUka ane Azaka layalA-majanUna na., ba.va. [ara.] layalA ane majanUna layalIna vi. [saM] gAvAmAM ekatAra khanI gayeluM laya-vAdana na. [saM.] layanA khyAla sAthe khAvavuM e, layanI sAthe ekAtmaka banavAnI vAdana-kriyA laya-vAgha vi. [saM.] layane sahAyakArI takhatuM vagere vAdya _2010_04 lalanAyaka laraja puM. zAradI vINAnA sAtamAMnA pAMcamA tAra. (saMgIta). laraja(-jha)ta vi. ei 'laraja(-jha)nuM' dvArA.] (lA.) zaramAyeluM. lAjeluM laraja -3)vuM A.kri. kaMpavuM, dhrUjavuM. (2) zaramAvuM, DaravuM, khAvuM. larana(-jhA) zuM bhAve, kri, larna(-jhA) thavuM pre.sa.kri. larajA(-jhA)NuM vi. [jue 'laja(7)nuM. + gu. 'ANaM' (sau.) sTTa. karmaNinuM] zaramAI gayeluM larA(-jhA)vavuM, dharA(jhA)vuM jae 'larajavuM' mAM. taro(-) puM. jiA 'laja(-jha)nuM' + gu, 'e' ph.pra.] tAvane aMge thatI dhrujArI lala (mya) sI. khArI-bAraNAMnA kramADamAM kAca ke penala besADavA tema dAMtA philaphIla yu melamanI lITI batAvavA paTInI ThaMDImAM mAravAmAM ApatA trAMsa. (2) naphA-mAsama lalaka (ka) strI. [Dhe. prA. rU vi. spRhAvALuM dvArA] icchA. (2) lAlasA, (3) lAlaca. (4) lADa, (5) pANInA dhasAra lalavuM sa.di. [jae 'lala'-nA.dhA.] icchavuM. (2) lAlasA rAkhavI. (3) lalacAvavuM. (4) lADa karavuM. (4) a.ki. dhasI AvavuM. lalakAryuM karmaNi. tri. lalakAvavuM ke.,sa.ki. lalacAyamAna vi. saM. nA AbhAau zabda mAtra] laherathI laTakatuM-jhulatuM [AlApa sAthe gALuM e lalakAra huM. [3.prA. hajI dvArA] la la la ema lalakAravuM sakri, jie 'lalakAra'"nA.dhA.] laya AlApa vagerenA rUpamAM gAyuM. lalakArAvuM karmaNi., kra. lalakArAvavuM ke.,sa.kri. [jae 'lalakAra.' lalakArI puM, [jue 'lalakAra' + gu. 'e' svArthe ta.pra.] lalakAvavuM, halakAvuM jae 'lalakanuM'mAM, lalacAmaNI strI, [jue 'lalacAvu' + gu. 'AmaNI' rR.pra.] lalacAvuM e, lalacAvavuM e. lalacAmaNuM vi. [jae 'lalacAnuM' + gu. 'AmaNuM' kR.pra.], lalacAvaNuM vi. [jue 'lalacAvavuM' + gu. 'aNuM'kR.pra.] lalacAvavuM jue 'lalacAyuM'mAM. lalacAvuM akri. [ja 'lAlaca' -nA.dhA.] lAlacamAM paDavuM, leAbhAyuM. (2) mAhita thavuM. lalacAvavuM ke.,sa.kri. lalanA zrI. [saM.] lAlitya bharelI strI, khUbasUrata zra lalanA-cakra na. [saM.] tAlusthAnamAM raheluM manAtuM e nAmanuM Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lalanA-viraha lavaNa-traya, lavaNa-trika eka yaugika cakra. (ga.) lalitA-paMcamI (5khyamI) sI. [saM]. lalitA-pAMcalalanA-viraha chuM. [saM.] priyAne viyoga (-2)ma (-bhya) strI. [+ ja "pAMca(-2)ma.']. lalanAvirahI vi ,yuM. [4 5.] priyAno viyogI nAyaka bhAdaravA sudiM pAMcamanI tithi. (saMjJA) lalanA-saMmAna (-sammAna) na. [saM.] strI-saMmAnanI bhAvanA, lalitAbhinaya kuM. [saM. bruitta + amina] laTake, hAva-bhAva zivalI' (na.) lalitArtha chuM. [saM. hita + artha] lAlityapUrNa mAIne, lauM() + (lala(-) ) paM. laTake. (2) madabharI cAla bhAva. (2) vi. lAlityapUrNa bhAvavALuM [(saMjJA.) lauMtikA (ladhatikA) cI. [saM.TI sudhI laTakatI lalitA-vrata na. [saM] bhAdaravA suda chaThanuM karAtuM eka vata. mALA. (2) che lalitAsana na. siM, smRti + cAno e nAmanuM yoganuM lalATa na. [saM.] kapALa, bhAla. (2) (lA.) nasIba, bhAgya eka Asana. (ga.) vATakI na. kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM lalitA-saptamI sI. [], lalitA-sAta(-tema (mya) lalATapada kuM. [sa'] kapALanI AgalI sapATI sI. [ + ja "sAta (te)ma.] bhAdaravA sudi sAtamanI lalATa-rekhA sI. [saM.] kapALamAMnI cAmaDI uparanI AchI tithi. (saMjJA.) karacalI. (2) (lA.) vidhAtAe kapALamAM lakhela manAtA lalitAgI (lalitAgI) vi. strI. [sa. ati + ara lekha, nasIba + saM. 2 pratyaca] lAlityapUrNa aMgovALI rasImanelalATasthi na. si., jhaTama0i] kapALanuM hADakuM pAsI lalATikA sI. [saM.] kapALamAM bhavAMthI madhyamAM tilakanA lalitAMbikA (lalitAmbika) sI. [saM. chA-azviI] AkAranI nasa ke zirA. (2) lalATa-bhaSaNa, dAmaNI, durgAke aMbA mAtAnuM e nAmanuM eka svarUpa. (saMjJA.) zaza-kUla [seMthAmAM bharAve che te) lalitetara vi. [saM. chata + catara] lalita prakAranuM na hoya lalATa-bhUSaNa na. [sa.] dAmaNI, zIza-kula (mAthAmAM strIo tevuM (sAhitya: nibaMdha vivecana vagere) lalAbhaTa ji. vi. [2vA] bAraNuM dIdhAM na hoya tevI lalitopamA ApI. [saM. chaNita + 31] upamA alaMkAra khuhalI sthiti jema eka prakAra. (kAvya.) lalAma vi. [sa.] saMdara. (2) na. kapALanuM eka ghareNuM laliyAva6 sa. kri. IravuM. (2) mazkarI karavI lalAmI . [+gu.I' ta...] suMdaratA. (2) surakhI, lalu sI. jIbha, laDI. (kAMIka niMdAnA arthamAM) lAlAza, (3) kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM lalatA strI, lolupatA, lAlasA, lAlaca. (2) AturatA lalita li. [saM.] suMdara, mohara. 'isa-kula" (ke. ha.). lalupatA zrI. [saM. chorupatA] "lAlupatA.' (2) game tevuM, priya lAge tevuM. (3) raMjana kare tevuM. (4) lalu(lo)-5tAM na., ba. va. [2. prA. " khuzAmata' dvArA] chuM. e nAmano 11 akSarane eka gaNumeLa chaMda. (rSi.). khuzAmata. (2) vadhu paDatAM lADa, lADakuM vatana (5) e nAmanA eka arthAlaMkAra. (kAvya.). (5) pUrvA- laluDI zrI. [ja "la' + gu. "DI' svArtha ta. pra.] jIbha thATane eka sumadhura rAga. (saMgIta) (kaTAkSamAM tema niMdAmAM) lalitakalA(-LA) jI. [saM.] jene vyakta karevAmAM koI laleDuM jue "lelADuM.' paNa prakAranA seMdaryanI jarUra na hoya tevI kaLA, lala-pato yuM. juo "lalupatAM.' "phAina ArTa' (saMgIta citra vAstu muti vagerenI lale pR. "la" varNa. (2) "la' uccAra. (2) jIbhano lelo, lalita diTha chaThI strI. [] manane game tevI suMdara jIbha [4 khuzAmata dvArA] khuzAmata vAta-cIta la9-cape, lala-5, la pato strI. [.prA. lalitatA kI. [saM.] e "lAlitya." [chaMda, (piM.) lava' vi. [saM.] lezamAtra, taddana, sva85, kaNamAtra, rajalalita-tilakA A. [saM.] eka nava akSarane gaNa meLa mAtra, lagAra. (2) nAnuM, ladhu. (3) . aMza, bhAga. (4) lalita-bhAva strI, puM. [saM.] saudaryanI samajha, "sesa oNpha ATha kSaNa jeTalo samaya. (5) kaNa, dANe. (6) rAmacaMdraTI' [mane hara mukhavALI strI ne sItAthI thayelo eka putra. (saMjJA.) [(2) dhana. lalitavanI strI. [sa, sTivanA + gu. "I' svArthe ta...] lava (be) strI, jio 'lavavuM.] lavArI, bakabakATa. lalita-vAmaya. na. [sa.] jemAM rasa alaMkAra ni vagere lavakAro chuM. vi.] gUmaDAM vageremAM thato labakAre, lavaka to hoya tevuM manane AnaMda ApanAruM sAhitya (nATaya lavaka thavuM e [e nAmanA be kumAra. (saMjJA) navalakathA navalikA kAca vagere) lava-kuza chuM, ba.va. siM.] rAmacaMdrajIthI sItAmAM thayelA lalitaulI cI. [saM] kavitva bharelI rajUAta.. lavacIka vi. bhAge nahi ane chatAM vaLe tevuM narama poeTika Dikasana' lava-rA)vavuM e "lavavuM'mAM. lalita-savara chuM. [saM.] eka varNAlaMkAra, (kAvya) (2) lavaNa vi. [sa.] khArAzavALuM, khATuM. (2) na, luNa, mIThuM, eka saMcArI ArahI alaMkAra. (saMgIta.) namaka. (3) muM. khAre samudra [mIThAne tejAba lalitA vi. samI., [saM.] mohara strI, lalanA. (2) durgA- lavaNAblana siM. havaLa + a mIThAno khAra rasa, ravAnuM eka svarUpa. (saMjJA.) lavaNa-traya, lavaNa-trika na. siM.) sIMdhAlUNa saMcaLa ane 2010_04 Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lavaNanuM lavAre bIDa-lavaNa [AkArano karelo mIThAno Dhagalo lavalI a. jio "lavalavavuM" + gu. "I' kupra] juo lavazudhenu strI. [saM.] dAna ApavAne mATe gAyanA "lavarI(1)' lavaNu paMcaka (paccaka) na. [saM] sIMdhAlUNu paMcaLa bIDa- lava-lIna vi. ['lava' vadhArAne + saM.), tahalIna, magna, lavaNa vaDAgaruM ane dariyAnuM ghAsiyuM-mIThuM ekAgra, mazagula lavaNa-puruSa chuM. [e.] mIThAnuM manuSpAkAra pUtaLuM lava-leza vi. siM. baMne samAnAthanA dvirbhAva] taddana lavaNa-maya vi. saM.] tadana khAruM sva5, sAva thoDuM, lezamAtra. (2) kri. vi. jarA paNa lava-samudra puM. [saM.] khAre samudra lavavuM a.kri. [saM. ->prA. jIva, prA. tasama lavAro lavaNa-saMkrAMtivrata (sakrAti) na. [saM.] makara saMkrAMtine karavo, babaDavuM. (2) UMghamAM bakavuM. lavAvuM bhAve. ki. divase mIThuM ane geLa brAhmaNane ApI UjavAtuM eka lavaDA(rA)vavuM presa.ki. vrata. (saMjJA.) lavaMga (lava na. [sa.] laviMga (tejAno) lavaNakara chuM. [sa. vaLa + mALa] jae "lavaNa-samudra.' lavaMga-latA (lava8) strI. si.] laviMgano velo lavaNAdhyakSa kuM. [saM. vaLa+ adhyakSa] janA samayamAM lavaMgiyuM (lavakagiyuMna. [+ gu. "yuM" ta.pra.] ja mIThAnA vipAra upara dekharekha rAkhanAre eka adhikArI "laviMgiyuM." ['laviMgiyuM lavaNabdhi chuM. [saM. chavaLa - ]i juo lavaNa-samudra.' laviMgi (lavakagi) [ja "lavaMgiyuM."] ja." lavaNAkSa na. [saM. vaOT+ aeo ja "lavaNakAmya. lavaMDara (lavarTara) juo 'lavanDara.' [lavarI lavaNedika na. siM. sTavana +3] khAruM pANI lavaMta-viM)trI (lava(- vitrI) sI. jio "lavavuM dvArA.] lavaNedadhi chuM. saM. 44ina + 3 ] jae 'lavaNa-samudra." lavAjaNa na. (-zya) strI. [saM. chAvaNa dvAra] lAvaNya, lava-thava (la-tharca) strI. [ja "lavavuM dvAra.] mIThAza sauMdarya, manaharatA. (2) mulAyamapaNuM, narama vartana. (3) ke viveka bharelo vANI, bolavAmAM rahelI mIThAza (lA.) eALakhANa, pichANa lavana' na. [saM] laNavuM e, vADhavuM e, laNaNI. (2) lavAjama na [ara. lavAjama] amuka amuka mudate dAtaraDuM ApavAnI thatI rakama, varasuMda, kALo, "sakriTazana," "phI." lavana na. jio "lavavuM" + gu. "ana' ku.pra.] kaI [0 bharavuM (rU. pra.) lavAjamanI rakama cukavI ApavI] abhISTa cIja meLavavA mATe vAraMvAra kahyA karavuM e lavAdiyuM na. jamIna upara patharAtI eka jAtanI jhINI lavanara (lavanDara) puM. [.] eka jAtanuM sugaMdhI tela. vanaspati (3) vi. raMganA eka prakAranuM [jarA paNa lavANe ja "luhANo." lava-mAtra vi. [saM.] lezamAtra, tana va5. (2) . vi. lavAda 5. [ara. lavANa ] pakSakAro vacce madhyasthI banI lava mereja na., ba.va. [aM.] neha-lagna, prema lagna vAMdho patAvI ApanAra vyakti, "ArbiTara.' (2) paMca lavara vi. [.] cAhanAruM. (2) paM. premI, Azaka lavAda-nANuM na. [+ ja "nAmuM.'] be pakSakAro vacce lavara juo "labaro." trIjAne lavAda nImavA bAbatane karAra-patra. (2) lavAde lavarake puM. rivA.] lavaka lavaka thavuM e, lavakAre ApelA pheMsalAne kAgaLa, paMcAyatanAmuM lavara pu. nAno TukaDo ['lavAruM.' lavAda-maMla(-La) (-maNDala,-La) na. [ + saM.] ethI lavaraDuM vi. nAnaka, sukomaLa, pAtaLuM. (2) na. juo vadhu nimAyelA lavAdanI samiti lavaramUchiyA, lavaramUcha vi. pu. ['lavara- kamaLa + lavAdI strI [SNu che' ta...] lavAdanuM kAma, lavAdanI cha" + gu. "iyuM-uM" ta...] mane dero phUTate kAmagIrI, "ArbiTrezana Avato hoya te kAcI uMmarano chokaro lavAdI vi. [+gu. I' ta.pra.] lavAdane lagatuM, lavAda lavara(hA)vavuM e "lavavuM'mAM. vizenuM ['lavana, lavarI strI. jio "lavavuM dvArA.] bola bola karavuM e. lavAna na. jio "lavavuM' + gu. "Ana' ku. pra.] juo (2) nakAmI vAta. (3) jIbha. [e caha(8)vuM lavAnI sI. [gu. 'I' vAthe ta...] nakAmI bola bela (rU.pra.) game tema bahayA karavuM] lavAba strI. gheTA bakarAnA kalejA ne hRdaya najIkanA mAMsalavarI-khera vi. [+ phA.pratyaya] bakabakATa karyA karanAra mAMnA sapheda raMganA snAyu lavalavalavya-la) sI. [ja e "lavavuM." -dvibhava.] jao lavAravuM na. [ja "lavAruM'gu. "Da" vArthe ta...] lavarI'(1)." (2) .vi. bola bola karyA kare ema nAnuM lavAruM, gheTA-bakarInuM taddana nAnuM baccuM lavalava' (la-labhya) samI. ja e "lavakAre.' lavAriyA (la.vAricAM ja e "luhAriyAM.' lavalavavuM a.kri. [ja "lavavuM."-dvibhava. bela bola lavArI akI, jie "lavavuM' dvArA.] juo "lavarI(1)." karyA karavuM lavAruM na. bakarInuM baccuM, badIluM. (2) gheTInuM gIdaDuM lavalavATa, re dhuM. [jae "lavalavavuM' + gu. "ATa-Are' lavAre' . [ja e "lavavuM' dvAra.] bakavATa. [-re cahakama.] juo "lavarI(1)." [lava lava karanAruM (8) 6 (rU.pra) bakavATa karavA mAMDayuM. 0 kara (rU.pra.) lavalavinuM vi. jio 'lavalavavuM' + gu. ayuM' kupra.] bakravATa karo] 2010_04 Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savAre 1942 lasI-meMdI lavAro pu. megarAnA jevo ekavaDA kUlano eka choDa laSTi jI. [saMskRtAbhAsI ane zabda] paththaranI moTI lavAra-bakAro chuM. [+o "bakavuM' dvArA; ekAono khAMbhI. (2) Liyo. pAvaLiye, "hIre-sTona' kribhava.] bakavATa lasaNa na. [saM. zuna>mA. ] ugra gaMdhavALuM kaLIlavAyuM juo "lavamAM. enuM baMdhAyeluM eka pauSTika nAnuM kaMda. [0 khAIne lAgaze laviMga na, si. skavo ja 'lavaMga." (2) prAImasa (ke lAgI paTavuM) (rU.pra.) vAMse lAgavuM. (2) mazyA rahe. AvatuM jemAMthI ghAsaleTa caDe che te bArIka chidravALuM lasaNiyuM vi. [+gu. "iyuM" ta...] lasaNane lagatuM. (2) tadana nAnuM sAdhana. (3) baMdUkanI nALa uparano laviMganA lasaNanI maLavaNIvALuM. (3) lasaNanA jevuM. (4) (lA.) AkArano kepa caDhAvavAne khaTe mAla vinAnuM, kiMmata vinAnuM laviMga ka5 (lavi8) puM. [e.] zubha prasaMge pArTIomAM lasaNiyA vi. puM. jio "lasaNiyuM.] (lA.) lasaNanI eka hAthamAMthI bIjA hAthamAM apAtuM eka pINuM nAnI kaLI jeTalo tapakhIriyA raMgano eka hIre, veryalaviMgI strI. [ja laviMga + gu. 'Da' ta.pra. + "tha' strI- maNi pratyaya.] laviMgano cheDA lasata vi. sa. asat varta. ku] lasatuM, dIcatuM, zobhatuM laviMga na. [ + gu. "huM svArthe ta...] kAnanAM baTiyAMmAM lata lasata ke.vi. khelatAM khelatAM, ramatAM ramatAM paheravAnuM phUla-ghATanuM eka ghareNuM, laviMgiyuM lapasatuM vi. [o "lacapacatuM.'] dhIthI taraboLa laviMgiyuM vi. [+gu. thayuM ta.ka.] laviMganA AkAranuM. lasa-basa kripati. taraboLa hoya ema (2) tamaya banIne (2) na. bhAre tIkhI maracAMnI eka tadana nAnI jAta. lasarake ki. vi. [jae "lasara kavuM.'] khuba lAMbu hoya ema (3) jue "laviMgaDuM.' [ba nAnI jAta lasarakaNuM vi. [ja lasarakavuM' + gu. aNuM" ka. pra.] laviMgi vi. puM. jio laviMgiyuM.] phaTakiyAnI eka lasarI paDanAra. (2) lasarI pAya tenuM, lapasaNiyuM laviMgI sI. [ + gu. 'I' ta...] ja e "laviMgaDI.' lasara lasaraka ki.vi. jio "lasaraka-dirbhAva.] lasarakAlavitrI (lavitrI) ja balavaMtrI. bhera. (2) utAvaLe utAvaLe. [0 cATavuM (rU.pra.) jIbhane lavUriyuM na. [jae "lavare' + gu. thayuM svArthe ta..], lasarake cATavuM. 0 cAlavuM (rU.pra.) jeDAnA lasarakA sAthe lava . nahIrathI bharavAmAM Avato ujharaDo. [lavUrA lAMbe pagale cAlavuM]. bharavA (ke mAravA), lavU bharo (ke mAra) (rU.pra.) lasarakavuM a.ki jio "lasaravuM,'-gu. 'ka' mayaga.] ujharaDe karo] lasaravuM, khasakavuM. (2) (lA.) nIkaLI javuM. lasarakAvuM lo' pR. jie "lavavuM "+ gu. e' ka. pra.] jIbhanI bhAva, ji. la lasarakAvavuM che.,sa, kri. hilacAla belavA vizenI. (2) zabda, uccAra, [2vo lasarakA-bhera (-) kri. vi. jio 'lasarake' + "bharavuM."] (u.pra.) javAba vALavo. 0 nA(nAMkho (rU.pra) lasarake mAratA hoIe ema savAla pUchavo. 0 bhAMga (u.pra.) javAba Ape. lasarakAvavuM, lasarakAvuM e "lasarakavuMmAM. vaLa (rU.ma.) spaSTa uccAra tha. 7 vALa (rU.pra.) lasarake 5. jio "lasarakavuM' + gu. "e" ka. pra.] liseTe, javAba devo] [vidUSaka asaraka. [ mAro (rU.ma) lasarakAbhera AgaLa vadhavuM] lo' chuM. musalamAnI riyAsata samaya marakare, raMga, lasa lasa kri. vi. rivA] "lasa lasa' evA avAja sAthe laja () e "laja." lasalasavuM a.kra. [ravA.] koI paNa pravAhIthI taraboLa la(-4), [sa.] lamaNu thavA javuM, capakavuM. (2) (lA.) sanehathI bharapUra levuM. lakara na, phi.] laDanArA sainikono samUha, seya, senA, lasalasAnuM bhAve., kri. lasalasAvavuM presa. ji. ko, "Armsakorsa." (2) lA) Te. (3) vahANane lasalasATa kuM. jio "lasavasavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] khalAsI varga. [ 9nAM vAjAM (rU.pra.) DhaMgadhaDA vinAnuM, lasalasavuM e bhalIvAra vinAnuM, reDhiyALa]. lasalasAvavuM, lasalasAluM ja lasalasavuM'mAM. lakara-khAtuM na. [+ juo "khAtuM.'] lakarI taMtra lasavuM a.kri. (sa. , tatsama] zobhavuM, aLagavuM, suzalakara-zAhI , .i] lakaranI sarvopari sattAthI cAlatI bhita devuM, rAjavuM. (2) prakAza, jhaLakavuM, caLakatuM. 2Ajaya-vyavasthA lasAnuM bhAve, , lasAvavuM presa, kiM. [lasatuM lakarI vi. phi.] lakarane lagatuM. "maliTarI. (2) . lasaMta (lasata) vi [jao "lasaNuM' +gu. "aMta" varta. ka.1 sainika. (3) vahANane khalAsI lasaMtI vi, strI, si. kSattI] lasatI (sI vagere) hasAvavuM, lasaNuM ja o 'lasavuMmAM. gunAonA mukadamA calAvanArI kacerI, korTa mArzala' lahejata (leja) sI,. [ara. lijajata] lijajata, AsvAda, lakarI kAya pu. [+ ja "kAyada.], lazkarI kAyaDo (2) svAda, isTa' chuM. [+ juo koyaDe.'] "mArzala lo' (ba.ka.ThA) lasI sI. [saM. jIja>prA. likA] zeraDInA rasa. (2) laSTha-5STha (laSTamapaSTam) ki.vi. [sakRtAbhAsI] muralI- chAzanuM pINuM, lassI [meMdInI eka jAta thI, mahAmahenate lasI-maMdI (meMdI) sI. jio meMdI.'] kAMTA vagaranI ' ' 2010_04 Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laseTanuM 1963 laMkA useTavuM .ki. rivA.] lasarake vATavuM, dhaMTavuM, pIra AnaMdathI uracAraNane laMbAvavAnuM laTakuM, halaka, laheka. laTAvuM kamaeNNi, kri. laTAvavuM presa. kri (2) zarIrano mehaka mareDa [dAra, svAdiSTa haTAvavuM, laTAvuM ja "la TAvuM'mAM. lahejatadAra (leHjata-dAra) vi. [+ kA. pratyaya] lijajatalassI sI. siM. aNIva>prA. lima-". "lasI; A lahe (le) muM. [ara. lahajaha] thoDAka samaya. (2) uracAraNa u.pra.mAM ane paMjAbamAM lassI.] jAo "lasI." "laheka.' (2) dUdha-pANInuM zarabata [B,sa.ki. lahara (razya) strI. [saM. zarI] laharI, taraMga, moja. lahakavuM ja "lokanuM.' lahekAvuM bhAve, ki. lahakAvavuM chaLa. (2) pavananuM maMda maMda pharakavuM e, laherakhI. (3) lahekAvavuM, lahaka ja "lahakavuM'mAM. (lA.) AnaMda, meja. [0 AvavI (ra.a.) majA paDavI. laTakAM na., ba. va. mAM mAMDa pUruM karavAnI sthiti. [0 levAM 0 uDhAvavI. karavI, mANavI, 0 mAravI (rU.pra.) (u.pra.) esavAnuM AnaMda mANavo. 0 5DhavI (rU.pra.) AnaMdano anubhava laha pu. khAvAnI Teva. (2) zarIrano cALo che. 0mAM levuM (rU.pra.) AnaMdamAM hovuM. -re caK-8)S lahara (ra1) sI. [saM. dI) maje. taraMga, lahera (rU.pra) gamatamAM utsAhathI UbharAvuM. ratanAkara sAgaralaharavuM e "laheravuM.' laharAvuM bhAve. ki. laharAvavuM nI lahera (25) (rU.pra.) zubha samRddhinI chaLa] che. sa. phi. laherI, khI (laeN 2kI,khI) rajI. [+ gu. "kI'-kho'svArthe laharAvavuM, laharavuM e 'laheravuM'mAM. ta...] pavananuM maMda maMda pharakavuM e laharirI sI. [saM.] taraMga, lahera, meja lahera (le2vuM) a. kri. jie "lahera" nA. dhA] pavanalAla laha vi. rivA] prasanna, khuza. (2) katarAM vagere mAM pharakavuM, karakaravuM. (2) (lA.) AnaMda-magna banavuM. bhAve. thAka utAravA jIbha kADhIne avAja kare ema ke. laherAvavuM (laMkAvavuM) che. sa.ji. ulahavuM a. ji. rivA.] AnaMda pAmavo. (2) khIlavuM. laherAvavuM, laherAvuM (lerA) e "laheravuMmAM. (3) lIluMchama thavuM. (4) pavanathI DelivuM. lahalahAvuM bhAve, laheriyAI (le:riyAI) sI. [ja laheriyuM + gu. kiM. lahalAvavuM che.,sa.ki. AI' ta..] vastranimaNa-kaLAnI eka kriyA lahalAvavuM, lahalahAvuM e "lahalahavuM'mAM. [mAM ja) laheriyuM (leriyuM) . [+ gu. "thayuM? ta.ka.] (lA.) UMdha lahanuM sa, ji. [saM. maTakA. ] meLavavuM, pAmavuM (padya- ke madanuM jhokuM. (2) thoDe AnaMdapUrvaka karavA javuM e laheja (lahaja) 5. saM5. (2) sarANane paththara, (3) (na.mA.) (3) vastra kAgaLa vagere uparanI taraMganI bhAta. dhobIne zaNa vagere jovAne paththara ( evI taraMganI bhAtavALuM strIonuM eka vastra (sADInA lahANa (lA:Na) na. [saM. mana>prA. chagn] lAbha, phAya. prakAra) [0 kADhavuM, nIkaLavuM (rU.pra.) phAyado maLa] laherI (lerI) vi. [ + gu. "I' ta.ka.] lahera karanAruM, lahANu* (lAHNya), aNu cI. siM. mani/>prA. DhALi] [ 7 lAlA (rU.pra.) raMgIle mANasa]. maLavuM e. (2) vyaktigata bakSisa vAMTI ApavAmAM laheNuM (laeN: sa.. [saM. ama>prA. ] meLavavuM, Ave e [lahANa(2)." pAmavuM. (2) sAMbhaLavuM, dhyAnamAM levuM. (3) oLakhavuM, lahANuM (lA:NuM) . [saM. jamana->prA. -] juo pichANavuM. (A dhAtu ja.gu.mAM ja jANIto che, atyAre lahAva (lAH 4), pR. [sa. zamava- prA. hima-] upa- kavacita padyamAM) thAgane anubhava, upaga lIdhAne AnaMda, sukhAnubhava. laLakavuM a.kri. jhaLakavuM, caLakavuM. (2) zaibhavuM, dIpavuM. (3) (2) eriye, orate, raDo prasaMga umaMgathI DolatAM cAlavuM. (4) jhalavuM. (5) lAlasA thavI. lahiyA (le) muM. [saM. chea>prA. ] lakhavAnuM laLakAvuM bhAve. kri. 1LakAvavuM presa.. dhaMdhAdArI rIte kAma karanAra, "skrAiba' (sa.2.bhaTTa) laLakAvavuM, laLakAvuM ja laLakavuM'mAM. lahI lai.) samI. nadInA je bhAgamAM pANIno vadhu vega haLavaLiyuM vi game tema vaLAya tevuM. (2) suMvALuM hoya tevuM sthaLa laLavuM a.kri. [sa. 7 goLAkAra vaLavuM] nIcA namavuM, kahI (le) ja lAhI.' kavuM. laLavuM bhAve, phi. laLAvavuM che., sakriya lahe (le) strI. laganI, tAna. (ra) lahejata, AsvAda. phaLa (laLa 6) e "lalaMka." [9 lAgavI (rU.pra.) Asaktimaya sthiti thavI] lagAvavuM, laLavuM e "laLavuM'mAM. lahekavuM (le kaj) a. ji. [2vA.] lahekAthI cAlavuM. (2) laMka (la) siM. cha tAra vikAsa] (lA) sAdAra, havAmAM pha2karavuM, laheravuM. lahekAvuM (laeN kAvuM) bhAve, kri. dhanavAna, [0 lAga (uma) dhanavAna thavuM] lahekAvavuM . sa.di. laka' () puM. [hiM.] keDano vaLAMka liMka. (saMjJA.) lahekAvavuM, lahekAvuM (lekA) jUo lahekavuM'mAM. lakapurI (la) khI. [saM. -purI laMkAnI rAjadhAnI, laherI lUMkI) sI. jio laheka' + gu. "I ' strI pratyaya.] lakavavuM (lava8) sakri. [jae "laMkara' nA.dhA.] (lA) UMdha ane AnaMdanI khumArI - lAkaDAmAM vAMka 5DatI kArIgarI karavI kaheke (le) . jio "laheka' + gu. o' pra.] laMkA (la) sI. [.] paurANika rIte rAvaNanI rAjadhAnI. 2010_04 Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laMkA-dhANI laMgoTI (saMjJA) [ karavI (rU.pra.) Aga lagADavI. jItavI lagara-khAnuM (lakara-khAnuM) . jio laMgare khAnuM.'] (1) mATe vijaya meLavavA nI lADI (3.mI dUra sadAvrata apAtuM hoya tevuM sthaLa, sayukAra jegara (12-ja 2) na., ba.va. jio laMgara.2, vAta udhADI pADI devI. 0lAgavI (rU.pra.) Aga lAgavI. dvaiibhava.] (lA.) jhAjhAM chokarAM yAM (2) meTa anartha che. lUMTavI (rU.pra.) khUba dhana laMgara-baMdara (la-banDara) na. jio laMgara + "baMdara."] meLavavuM]. jayAM vahANa AgaboTa vagere nAMgaratAM hoya tevuM baMdara, lakA-dhaNa (la-) S. + ja "pANI.1. laMkA-nAtha eNkareIja porTa (16) paM. [saM.], laMkAdhipa (lA) kuM. [+ sa. adhiva), laMga(gA)ravuM (lIvuM) a.ki. jio laMgara.' laMkAdhIza (la) puM. [+saM madhIza], laMkApati (la-) nA.dhA.] (vahANa AgaboTa vagerenuM) laMgara pANImAM nAkhavuM, 5. [saM.] paulakSyane putra rAvaNa. (saMjJA.) nAgaravuM. (2) (lA.) thobhavuM, aTakavuM. laMgarAvuM bhAve, kri. laMkA-lIlA (la-) &ii. [saM.) (lA) sadaMtara bALI khAkha laMgarAvavuM che. sakri. karavAnuM kAma laMgara-zrI (12) sI. jio "laMgara" + saM.] (lA.) laMkAvavuM, laMkAvuM (lA) e "lAMkavuM'mAM. garIbone jamADavAnI vyavasthAvALuM laMgara nAnuM lakA,-zvara ( laza,zvara) puM. [+[,PaR] ja e laMgarAvavuM, laMgaravuM ja "laMgaravuMmAM. laMkA-dhaNI." laMgariyuM (lariyuM, na. jio "laMgara' +gu. "IyuM" svArthe laMga (la) na. [aM] phephasuM ta.pra.] pagamAMnuM laMgara, jhAMjhara, napura. (2) dare bAMdhelA liMga, cheka ( la ka) saM.) vicArI jAra puruSa sAmasAmI AMTI pADavAnA chokarAonI ramatane kAMkare. laMgara (la) vi. siM. jIta muM. laMgaDApArga dvArA ane kA. (3) (lA.) pagamAMnI beDI. (4) lapharuM laMga' vi.] (page) luM, pAMgaLuM, kheDuM, paMgu laMgarI sakI. [pha.] ghUgharIovALuM pagaluM eNka dhareNuM, jhAMjharI laMga-khAM DuM [+ja "khAM.] (majAkamAM laMgaDe puraSa laMgAra (-) ja "laMgara.' laMgaTAvavuM ja e "laMgaDAvuM'mAM. liMgaTAvavuM ... laMgAravuM (lauM rivuM) e "laMgaravuM.' lagAvuM ane kri. [ja "laMgaDuM'nA.dhA.] DAMga. laMgA(-thAvuM (la )addhi [. jIdvArA laMgaDI . [ o "laMgaDuM' + gu. "I' strI pratyaya.] eka laMgaDAvuM, kheDAMgavuM page khoDAMgatA cAlavAnI eka ramata keinI ramata saMgIsa (lagIsa) na. pataMga uDAvavAnI mosamamAM TIMgaNilaMgaDI ghoDI jI. [+ ja e "ghoDI.'] eka prakAranI bALa- yAMthI ramAtI chokarAonI ramata. [0 lAvavuM (rU.pra.) laMgaDI-doDha (-doDatha) pI. [+jao "doTa"] eka page dara laDAvavA. (2) aMdara aMdara jhaghaDAvavuM] viNe anunAsika mAtra] laluM laMgura (laga2), riyuM na. [+ gu. IyuM' vArthe ta.ka.] laMgaDuM Ni. [ja e "laMgaDa' + gu. ' svArthe ta.pra, pUrva kALA meTAnuM vAMdara. (2) (lA.) laphara laMgaDA . kalakattA bAja baMgALa bihAra vageremAM thatI lerI (lagarI) zrI. [+ gu. "I' ta...] vAMdarAnA AMbAnI eka jAta. (saMjJA.) [eka ramata prakAranI veDAnI eka cAla laMga pADe [+ juo pADe.'] (lA.) e nAmanI vaMgeTa (loTa) chuM. [sa. piTTa > prA. &iaa-3] laMgara' (2) na. [phA, de.prA. na] vahANa machavA puruSanA guhya bhAgane DhAMkate kachoTo (upara triveNI ghATanuM AgaboTa vagere pANImAM sthira UbhAM rahe e mATe deraDe kapaDuM ane nIce lAMbo paTTo tema sAde paTTo mAtra paNa). bAMdhI pANImAM nAkhavAmAM AvatI meTI lekhaMDanI bilADI, [0 khela (rU.pra) saMbhoga karavo. 0 paherave (ra) (2) sadAvratakhAnuM. (3) deva bAMdhelo kAMkaro (chokarAM (rU.pra.) bahAcaryavrata pALavuM. 0 bAMdha (rU.pra.) laDavA AMTI pADI rame che.) (4) eLe. (5) (lA) cAMdIno taiyAra thavuM. 0 mAra (rU.pra.) saMsArathI dUra rahevuM]. banAvelo pagamAM paheravAne teDe. (6) jhAMjhara, napura. (7) lageTa-baMdha (lageTa-ba-5) vi. [+phA. baMda](lA.) idriyahAthInA paganI beDI. 0i uThAvavuM, 0 upADyuM. 0 UMcakavuM nigrahavALuM. [0 rahevuM (-2vuM) (rU.pra.) sakhata brahmacaryavrata (ra.a.) vidAya levI. (2) garIba mANasenuM jamaNa cAlu pALavuM) karavuM. 3 karavuM (rU.pra.) rokAI paDavuM. 0 nA(nAMkhavuM, lageTiyuM , [+ gu. IyuM ta.ka.] jeNe laMgoTa paheryo che 0 phAsavuM (rU.pra.) sthira thaI javuM. 8 para hevuM (rU.pra.) tevuM. (3) . hiMDoLAnAM lAkaDAM laTakAvavAne khaMDane sthira hovuM. 0 lAvavA (.pra.) paganA peca nAkhavA, kalabo. [ mitra (rU.pra.) bacapaNathI cAho Avato (2) aMdara aMdara jhaghaDe karo 0 vAra karavuM (rU.pra.) mitra. -yA vistAra (rU.pra.) chokarAM thayAM, saMtatimAtra] lAMgaravuM, nAMgara nAkhavuM. lageTI (loTa) strI. jio "laMga'+ gu. "I' TIlaMga(-gA)rala-)) strI. hAra, paMkti, haLa, katAra. pratyaya.] laMgoTa vALavAnI kapaDAnI paTTI, kopIna, (2) 0i lAgavI (rU.pra.) katArabaMdha levuM. kuMbhAranI cAkaDA uparathI kAma utAravAnI kapaDAnI pI. gara-kharca (la-) , na. jio laMgara' + kharca ] [no yAra (rU.pra.) bacapaNane sAthI. mAM phAga khela (lA.) garIbanA piSaNa mATeno nANAMno kharaca (rU.pra.) garIba chatAM kharcALa rItathI vartavuM. 0 baMdhAvavI 2010_04 Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laMgATo laMbAI (-badhAvavI(rU.pra.) garIba banAvI devuM. 0 mAravI kaMpaka (lampaka) che. jenene eka peTA-saMpradAya. (jaina) 2laMgI paheravI, (ravairAgya levo. 0 thALavI laMpaTa (lampaTa) vi. [saM.1 viSayamAM kharaDAI gayeluM, vyabhi (rU.ma) mAla-milakata gumAvI devI. (2) verAgya le] cArI, chinALavuM lageTe lagoTo) 9. [3. uDhApaTTa->pra. 3ima-) lepaTa-tA (lampaTanatA) akI. ., laMpaTAI (laspaTAI) juo 'vaMgeTa." (2) (lA) verAgI bAvo. (3) bALamitra, sI. [+gu, "AI' ta...] laMpaTa hovApaNuM haMgeTiyo mitra. [0 mAra (rU.pra.) kai bhIDavo] kaMpAka (lampAka) vi. [saM.) e "laMpaTa." laMjha (laka gajha) na., baM.1, [.] phephasAM laMba (lamba) vi. [sa.] lAMbuM. Ayata, dIrgha, vizALa. laMghana (lana) na. siM] oLaMgavuM e. (2) kUdI javuM e. (2) akSAMza ane rekhAMza vacceno taphAvata. (3) eLa. (3) laMgaDAvuM e. (4) lAMghavuM e, lAMdhaNa, upavAsa (4) koI ADI lITI upara kATakhUNe dorelI UbhI lITI. lapanI laDa nI) sI. [+]. "I' ta...] lAMghaNa, upavAsa, (ga) dariyAnuM pANI mApavAnI derI laMdhana laMbaka (lambaka) pR. [saM.] e "laMba(23-4-5)." (2) laMdhanIya (lanIya) vi. [sa.] oLaMgavA jevuM. (2) kUdI pariccheda, adhyAya (saM. "kathAsaritsAgara'mAM laMbaka che.) javA jevuM. (3) pAra UtarI zakAya tevuM laMbakarNa vi. [saM.] lAMbA kAnavALuM, (2) (lA.) gadheDe laMdara (la ya) strI. laMdhAra, hAra, katAra, hare (manakamAM) [aMtara. (ga) saMghara? (la 2) na. DheranA uchera mATenuM chAparuM laMba-gALa (lamba-) . [+ jue "gALo.] be laMba vaccenuM laMghavuM (lavuM) a.kri. (saM. 1, tatsama] oLaMgavuM e. laMbagoLa () vi. [+jue "gaLa."] pahoLAI karatAM (2) pAra UtaravuM. laMghAvuM bhAve., kri. laMbAvavuM che., laMbAI vadhu hoya tevI upara nIce goLAkAra AkRtivALuM, sakei. aMDAkRti. (2) puM. evI AkRti laMghAvavuM, laMghAvuM juo laMghavuMmAM. laMbaghana (lamba) puM. [saM.] lAMbo laMbacorasa kakaDe laMdhAvavuM, laMghAvuM ja e "lAMbavuMmAM. laMba-cuMbaka(lamba-cumbaka) muM. siM] lAMbA ghATanuM lehacuMbaka laMghAvuM (lavuM) a.ke. laMgaDAvuM, kheDAMgavuM. laMbacorasa (lambacerasa) puM[+juo "cArasa.'] paholalita (ladhita) vi. saM.] oLaMgI javAyeluM. (2) bAI karatAM laMbAI vadhu hoya tevI cAra kATakhUNAvALI pAra UtarI javAyeluM AkRti, kATakhaNa catuSkoNa, (2) vi. evI AkRtinuM laMdhita (ladhita) vi. [ja e "lAMdhavuM' + saM. zata ku.pra.). lAMbeluM, upavAsa karyo hoya tevuM. upavAsa laMbaDe . Dhora cAravAne tathA lUMTaphATa karavAne baMdha laMdhI ladhI) sI. jio "laM' + "I' strIpratyaya karatI eka jAtanI khaTAu jAta ane ene puruSa. (saM.) laMdhA jAtinI strI (rajavADAmAM kaTavAnuM zikhavADanArI laMbatA (lakha-) vi. [+ jue "tADa.'] tADa jevuM lAMbuM, temaja maraNaprasaMge rAjiyA gavarAvavAnI kAmagIrI karanArI khaba lAMba [(kapAsa), lega sTepala' le che (lo) 5. musalamAna DhelI-zaraNAye ane enI jAta laMba-taMtu (laba-tanta) li. [saM.] lAMbA tAMtaNAvALuM lArI (lakavo) strI, loDAnI eka prakAranI cAla laMbana (lambana) na. siM.] laMbAvuM e. (2) laTakavuM e. saMdhya (lakSya) vi. [saM.) e "laMghanIya.' (3) AlaMbana, Azraya laMca (lagna) puM, na. [.] baparano nAsto laMba-pAsa (-lamba) . [sa. awa + juo "pAsa.] taMdrAvaMcAvavuM (lacAvavuM) jue "saMcAvuM'mAM. prikasa.ki. varathA utpanna karavA mATe karavAmAM AvatI eka kriyA vaMcAvuM (la-cAvuM) a.. esavAnuM. saMcAvavuM (la-cAvavuM) laMba-mA5 (lamba) na. [+Ae "mApa.'] laMbAI mApavAnuM laMce laka-ce) muM. mANasathI kheMcAtI nAnI gADI phaLa, kapha-seTa' laMchana(-) (lakana,Na) na. [saM. R] e "lAMchana.' laMba-rekhA (lamba-) . [saM] laMbAIvALI koI paNa lITIkaMTha (lazka) vi. lAMTha, doMguM, dAMDa. (2) ucuM, kArasthAnI, (2) kSitijanI sAthe kATakhUNe batAvatI UbhI rekhA, dhUrta, dhutAra. (3) tophAnI, mastIkhera. (4) labADa, urva rekhA. (3) oLabhAnI lITI. (4) akSAMzanI koTi vyabhicArI koNanI jagyA laMThAI (laThAI) zrI. [+gu. "AI' ta...] laMDapaNuM laMba-vartula(La) (lakha) na. siM] jAo "laMba-gaLa." laMDa (lazka) vi. e "laMka.' (2) puruSanI indriya laMba-vRta (lamba) na. siM] jAo "laMba-vartala.' laDI laDIzrI, jio "laMDe' + gu. 'I' strI pratyaya.] ane laMba-saMgama (lakha-sarSama) . [saM.], laMbasaMpati-biMdu apAtI eka gALa (lakha-sampAta-bindu) , [sa. puM.] trikoNanA zire laMDe (la) viSe. jio "laMDa' + gu. 'A' svArthe biMdumAMthI enI sAmenI bAju upara dorelA laMba ekata.pra.] halako mANasa. (2) tephAnI chokaro bIjAne kyAM chete biMdu, "orthosenTara." (ga) laMDera (lora) vi. e laMTha-laMDa.' (2) uDAu. (3) laMba-stanI (lamba-) li. rasI, saM.] lAMbAM stanavALI AvI 5. moTI uMmarane kuMvAro mANasa laMbAI (lambAI) sI, jio "lAMbuM + gu. "AI' laMpa (lampa) na. cImaLAyeluM nAnuM ghAsa ta.pra.] lAMbApaNuM, dIrdhatA, Ayati 2010_04 Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ laMbAkAra laMbAkAra (lambA)puM. [+ saM. mAr], leMkhAkRti (lammA-) strI. [+[a, mA-zrutti] lAMbA ghATa. (ra) vi. lAMbA ghATanuM laMbAyamAna (lambAyamAna) vi. [saM.] lAMbuM thatuM, lakhAtuM laMbANu (lakhaNa) na. [jae 'laMbAvuM'+ gu. 'aNu' ?. pra.] lAMbuM hevApaNuM, laMbAI, dIrthaMtA laMbAvaNI (lambAvaNI) strI. [jue laMbAvavuM'gu. AvI' .pra.] vilaMba, DhIla laMbAvavuM (lambAvavuM) juo laMbAnuMmAM. saMkhAvuM (laMbAvuM) .kri. [z2ae lAMbu'nA.dhA.] lAMkhu thayuM (samaya aMtara samaya vagerenuM), ghaNe sudhI pahoMcavuM. (2) lAMbA thaIne sUvuM, laMbAvavuM (lambAvanuM) ke.,sa.ki. zaMkhAza (lambAza) srI. [4. lAMkhu` + gu. Aza' ta.pra.] jaA 'laMbAI,' laMbiA (lambikA) zrI. [saM.] gaLAnA kAkaDA, vaDa-jIbha laMbita (lakhita) vi. [saM.] lakhAyeluM, lAMbuM thayeluM. (ra) nIce laTakI paDeluM zaMkhUza,-sa (lammA,-sa) vi. [jue 'lAMbuM' dvArA,] sAdhAraNathI vadhAre UMcAIvALuM (mANasane kAMI tucchakAramAM) laMbAI (lambAi) strI. [jue 'lAMbu'' dvArA.] UMTaDI, sAMDha zaMkhaccAI (lambaccAI) srI. [saM. v + 32=onca 1961 +zu. 'AI' ta.pra.] laMba pramANe sIdhI UMcAI lakhattara-doSa (lambettara-) puM. [saM] kAyaeNtsarga karatI veLA nAbhi upara ane DhIMcaNathI nIce lAMkhuM vajra rAkhavAnA DhAkha. (jaina.) saMkhAdara (lambaMdara) vi., puM., ba. va. [saM. jIv + S] lAMkhA paheALA peTavALA gaNapati. (saMjJA.) laMgDa (lakhoSTha) vi. [saM. mna + molDa] lAMkhA kADha vALuM. (ra) puM. UMTa, sAMDhiyA lA` puM. svAda. (ra) mA [tarApa mAravA karavuM lAra sprI. chalAMga, kALa. [ . sAdhavI (rU.pra.) zikAra upara lA pUrvaMga. [ara.] 'hi' e arthanA pUrvagaH 'lA-IlAja' 'lAcAra' vagere lAITa na. [aM.] teja, prakAza, ajavALuM, rezanI. (2) battI, dIvA [prakAza-varSe lAiTa-jIyara na. [aM] prakAzane AvatAM thatuM eka varSe. lAITaniMga (lAmAMna) zrI. [aM.] AkAzI vIjaLI lAiTaniMga-kanDakTara (lAiTaniOM) puM. [aM]makAna upara pADatI vIjaLI jhIlI le tevA mathALe UbheA karAtA tAMbAnA saLiyA lAiniMga-ciArjara (lAiTani+-) na. [aM.] vIjaLI paDatAM tArane thatuM nukasAna aTakAvanAra eka yaMtra lAITa-eMjina (-enjina) na. [aM.] battI vinAnuM relanuM ekaluM eMjina lAiTarna. [aM.] bIDI saLagAvavA vageremAM vaparAtuM eka nAnuM svartha-saMcAlita sAdhana. (2) samudramAM dUra UbhelI AgameTamAMthI mAla utAravA ke caDAvavA jatI nAnA ghATanI hoDI _2010_04 lAisa-sadAra upara kharAbA batAvavA mATe tema samudrayAnAne mArga batAvavA mukAtA meATA staMbha, dIvA-dAMDI lAina sI. [aM.] lITI, rekhA. (ra) makAneAnI sAmasAmI hAravALI, zerI, 'leina.' (3) pATAneA mArga, 'reila-ve.' (4) (lA.) paddhati, mAraNa, (5) dhaMdhA, vyavasAya. [. nA(-nAM)khavI) (rU.pra.) tAranAM DaeNAraDAM nAkhavAM (2) relavenA navA mArga taiyAra karavA. 0 para hAvuM (rU.pra.) dhaMdhe cAlu hovuM. 0 bahAra (-khAH2) (3.pra.) kusaMge caDI gayeluM. * levI (3.pra.) dhaMdheA svIkAravA] lAina-liyara strI. [aM.] relavenA ke anya kAI mArga yA pravRtti tarake javAnI salAmatInI nizAnI lAina-dorI srI. [aM. +jue DhArI.'] mArgamAM A Dhe AvatI imArata vagere dUra karavA karAtI nizAnInI rekhA, 'elAimenTa.' (ra) musApharI zarU kreratAM pahelAM mANasane mekalI pachInA sthaLanI vyavasthA, (3) (lA.) jakAta. dANu. 'Teksa.'(4) pakSoDANa lAIna-aMdha (-madha) kri. vi. [aM. + phrA. 'baM'] sIdhI lITImAM, hAra-aMdha lAina-maeNna puM. [aM.] tAranAM karaDAM durasta karanAra sevaka lAInara zrI. [aM.] mATA dariyA kheDatI te te AgabeTa lAIna-sara kri. vi. [aM. + 'sara' pramANe] hArAdAra. (2) dhaMdhAsara lAInA-TAipa na. [aM.] akSarAnA pratyeka bIkhAne badale ekI sAthe AkhI paMktinA DhALA DhaLe e prakAranuM yaMtra ane enuM mudraNa lAipha . [cyuM.] jiMdagI, jIvana-kAla lAipha-incAransa na. [aM.] jiMdagInA vIme lAiphagArDa puM, [aM] aMga-rakSaka, beDI-gArDa' lAik-beTa puM. [aM.] AgameTa vahANa vagere DUbavAne samaye bacavA mATenA pavana bharelA rabaranA gALa paTTo lAipha-khATa srI. [aM] AgaboTa vagere DUbI javAnA samaye emAM rAkhelI rakSaNAtmaka te te hADI, DUbatAMne bacAvavA mATenI sahIsalAmata gheADI lAipha-eya na. [aM.] kharAbAneA pANImAM khyAla Ape tevA leAkhaMDanA pelA taratA gALA, bAyuM lAipha-membara vi. [aM-] saMsthAonuM AjIvana sabhya lAima pu. [aM] canA. (ra) lI'bu, 'lemana' lAina-voTara na. [aM.] cUnAnuM gANI lAisa-jyusa puM. [saM.] lIMbunA sa lAikSma(-bre)rI sI. [aM.] pustakAlaya, pustaka-zALA lA-ilAja vi. [ara.] jenA ilAja nathI tevuM, upAya vinAnuM, nirupAya, lAcAra [lAcArI lAilAjI sI. [ara.] ilAja na hovApaNuM, nirupAyatA, vAi-lAha-jIllA-zAhu muhammadara-rasUlullAha oN.pra. [ara.] Izvara eka che ane muhammada (sa.a.) enA rasUla (dUta) che evA udgAra lAisansa na. [aM.] paravAnA, sanada, rA-ciThThI lAiTa-hAusa na. [aM.] samudrakAMThe tema tAnI TApue lAisansa-dAra vi. [phrA. pratyaya] paravAnA dharAvanAra, para Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAisansanI lAkha graha vAnedAra, sanadI tarI-lAgata (rakama) (-badhAnuM) (rU.pra.) lavana-baMdhanamAM AvavuM. (2) maraNa lAisansalphI sI. [e.] paravAno levAne mATe ApavAnI pAmavuM. -De mAMkaDuM vaLagAvuM (rU.ma.) na bhaLatI AvatI eI jI. kApaDane kaDaka karavA vaparAtI kheLa. (2) gaMdaranuM joDI bheLI karavI. aDe lAkaDe ADe vera (rU.pra.) jevAnI kAma ApatI ArAloTa vagerenI rAba jevI kAMcha sAthe tevA. kuLavAnanuM lAkaDuM (rU.pra.) uraca kuTuMbanuM lAI-I, 10ne (lAi, luI.ne) ki.vi. [ja e "lAhavuM (niMdAthe). dhaMdhavAnuM lAkaDuM (rU.pra.) krodhathI baLatuM. saLagagu-I,0' se, bhU, ka] usaraDIne tuM lAkaDuM (rU.pra.) laDuM laDuM thaI raheluM). lApIkara 5. aM.] vanivardhaka yaMtra, mAIkrona' lAkITa na. strIonuM bAvaDAnuM eka ghareNa lA-ekAda (-olAda) vi. [ara. "lA-avalAdu] lAkSaNika" vi. [sa.] lakSaNane lagatuM, guNadharmane lagatuM, vaMzavArasa vinAnuM, vaya, vAMjhiyuM AkhA varganI ke samUhanI viziSTatAnuM ghAtaka, "kaeNrekaTariMlAka na. jio "lAkaDuM - samAsanA pUrva pada tarIke] sTika' (ge.mA.) (2) nizAna batAvatuM. (3) svAbhAvika, lAkaDuM, samAsamAM "lAkaDAnuM' 'Tipikala." (4) pAribhASika lAhakAma na. [jao "kAma.'] juo "lakkaDakAma.' lAkSaNika* vi. [saM.] lakSaNane lagatuM. lakSaNa zaktithI lAkA-kAkA na. [ie "lAkaDa' kribhava.] AkhAM ane sUcita thatuM, upalakSita (svAbhAvika artha haMkAI jAya bhAMgelAM lAkaDAMne jo kaTa ane na ja artha batAvavAnI zaktivALuM) (kAvya.) lAiTa (tha) strI, [+jao "kaTavuM'.] juo 'laDa- lAkSaNikatA vi. [sa. ja lAkSaNika" + 1 ta.pra.] lokazAhI vi. puM. jio lAkaDa+zAhI.'] ja viziSTa svAbhAvikatA, viziSTatA, " piyuliyAriTI' 'lAkhaNasI.' lAkSA apI. [.] lAkha nAmane vanaspatine eka sukAI lAkazI e "lAkaDa-sI." gayelo sajaMtu, "sIliMga vekasa' lAkaDa-sAI, lAkasI(zI) e "lAkhaNasI." lAkSAgRha na. [saMs,na.] dIvAla-dhAbAM vageremAM lAbanI lAkaDA-pITha sI. jio lAkaDuM' + "pITha.] lAkaDAnuM meLavaNIvALA padArthe vAparIne banAveluM makAna (jaTa bAra [ja "lakaDiyuM." saLagI UThe tevuM) lAkariyuM vina. jio "lAka + gu. "yuM tuM. pra] lAkSAha na. [+saM. ma0 lAkhano teja, lAkadiya dAna e "lakaDiye dAna.' lAkSArasa puM. [saM.] lAkhanuM pravAhI, aLa lAkaDI sI. jio "lAkaDuM' + gu. "I' pratyaya.] lAThI, lAkha vi. [saM. ikSa> prA. jhavaNa na. ] sA hajAranI saTI, jeSTikA. [0 ugAmavI (rU.pra.) bIka batAvavI. saMkhyAnuM. [0 TakAnuM (rU.pra.) khUba agatyanuM. 0nI paNa e pANI sIMcavuM (rU.pra) potAnuM kAma bIjAne na thAya (-zya) (u.pra.) karakasariye hisAba. 0ne pAlazuhAra e mATe bhaLAvavuM. e UvI (rU.pra.) mArAmArI thavI. (rU.pra.) 2 amIra umarAva. 0 5cAtarI (pAtarI) 0 karavI (u.pra.) cIDavavuM. (2) uzkeravuM. * jhAlavI (u.pra.) (rU.pra.) lagAvo. 0 vAtanI eka vAta u.pra.) muddAnI mArgadarzana karavuM. (2) TekArUpa banavuM. 0thI pUjA karavI vAta. sevAnA karavAM (rU.pra.) bahu samajhAvavuM. praNipata (rU.pra) mAra mAravo. 0 batAvavI (rU.pra.) mAravAne hara karavI. e lekhAM (rU.pra.) lAkhanI levaDa-devaDI. Apavo. 0 levI (u.pra.) gusse batAvo. e. lAkha* sI. si. kSiprA . chaa] lAkSA.' lAkaDIe hAMkavuM (rU.pra.) sone sarakhAM gaNuM sarakhe [0 jamAvavI, 09mAvavI (rU.pra.) chupAvavuM, saMtADavuM] julama karo] lAkha-kAma na. jio "lAkha+ "kAma"] lAkaDA upara lAkaDuM na. si. kuTa- lAkaDI. prA. mAM jIvavuMpaNa lAkaDI. kataraNImAM lAkha bharIne karelI kArIgarI e dvArA pachI vikAsa] kAka (e ImAratI paNa hoya ane lAkhaNazI juo "lAkhaNu-sI." baLataNanuM paNa hoya.) riAnI talavAra (u.pra.) daMbha. (2) lAkhaNusAI ja e "lAkhaNasI.' prapaMca-jALa. -kAne lADu (ra.a.) sArI lAgatI mukelImAM lAkhaNa-sI-zI), sAIvi.. [. cha>prA. vara dvAra make tevI vAta. -mAM bheLAM thavuM -dAmAM javuM (rU.pra.) maraNa- "lAkhaNa-kiMmatI + jue "zAhI-khuba kiMmatI ane gaurava pAmavuM. temAM uThavA (u.pra.) sAcAM jaThAM karI apAve tevuM] (lA) khAMDI baMdInA taiyA lADu laDAvavuM. hAM kApavAM (rU.pra.) na gaNakAravuM. hAM jevAM (u. lAkha-5sa, , 01 6. siM. zrA->prA. 013pra.) ghara ke kuLa jevuM. ThAM pahoMcavAM (paMcavAM) (rU.pra.) dAma-] (lA.) meTAmAM moTe sirapAva maravAnI taiyArI hovI. mAM lAvavAM (rU.pra.) UMdhuMcatuM lAkhansAkheNuM vi. jio "lAkha" + 'lAkheNuM.'] khuba ja samajhAvI laDAvo mAravuM. hAM levAM (rU.pra.) jIvatA saLagI kiMmatI. (2) lA.) amajya maravuM. - saMkAravAM (-sahakaravAM) (u.pra.) laDanArAne laDa- lAkha vasA kri. vi. jio "lAkha" + 'vasA.1] lA.) vAnuM uttejana ApavuM, umeravuM. (2) maherabAnI meLavavI. 22, avazya karavuM (rU.pra.) parANe karAvavuM. 0 marI javuM, pesavuM lAkho . [ja e "lAkhuM' + gu.. "e". ta.ka.] zarIra upara --pesavuM) (rU.pra.) lapa vaLagavI. 0 ghAlavuM, 0 ghAlI devuM, bhAgyazALI manAtuM lAkhAnuM cihna dharAvato kama mANasa 0 ghusAvuM, 0 ghusADI devuM (u.pra.) svArthanI vAta vAra lAkhA-graha na. [saM. surakSA prA. 73 + saMs,na.] e nAkhavI. (2) hamezAMnuM vina dAkhala karavuM. te baMdhAvuM "lAlA-graha." 2010_04 Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAkhAzAhI lAkhAzAhI vi, zrI [lAkhA'- kA` eka rAjA + jae 'zAhI.'] (lA.) eka prakAranI talavAra lAkhiyuM vi. [jae 'lAkha`'+gu. 'yuM' ta.pra.] lAkha ke lAkhA rUpiyA dharAvanAruM, lakSAdhipati lAkhiyuM? vi. [jue 'lAkhaOM' +gu, 'iyuM' ta.pra.] lAkSAlAkhanuM banAveluM. (2) lAkSA-lAkhanA raMganuM. (3) na. lAkhanuM banAveluM kaMkaNa [jamIna lAkhirAja, -jI vi. kara vinAnuM. (ra) zrI. kara vinAnI lAkhI vi. [A 'lAkha + gu. 'I ' ta.pra.] lAkhA rUpiyAM dharAvanAra, dhanavAna, lakSAdhipati lAkhIra vi. [jue 'lAkha?'+gu. I' ta...] lAkhanA jevA raMganuM, (2) lAkhamAMthI banAveluM lAkhuM. na. [saM. ma>prA. jIvava] zarIra uparanuM lAkhanA raMganuM nAnuM moTuM cakA jevuM cihna ke DAdha (e zubha cihana gaNAya che.) [mAgaNa, jAcaka lAkhuM` vi. nAtarA vinA jamavA AvI esI janAruM, (ra) lAkheNu. vi. jue 'lAkha'' dvArA.] (lA.) amUlya, aNumela. (2) UMcA guNavALuM. (3) prAmANika lAkheluM vi. [jue lAkha '+gu. 'eluM' ta.pra.] lAkha caDAvavAmAM AvI heAya tevuM vaNajArA (rU.pra.) lAkho huM. [saM. rukSa>= prA. lama-] lAkheNA mANasa. [. phulANI (rU.pra.) baDAI kheAra. lAkheNA mANasa] lAkheTaluM kri. [jue 'lAkhaOM'. nA.dhA.] lAkhanA epa ApavA. (ra) (lA.) sarvasAmAnya Apa ApavA.OM lAkheTAvuM karmaNi, kri. lAkheTAvavuM pre.,sa.kri. lAkheTAvavuM, lAkhoTAnuM jue 'lAkheATaluM,' lAkhAruM vi. saM. rAkSavRtta. prA. navA kaTTama] lAkhanuM banAveluM, lAkheluM 1918 ma _2010_04 lAkhATe puM. [saM. hakSa-vRtta-> prA. vala-paTTama-] jenI pAchaLa lAkhA rUpiyAneA kharce thayA hoya tevI imArata lAkhA-pati puM. [ja 'lAkha'+A. 'e' pa.vi., a.va. + saM.] jue 'lakSAdhipati.' lAga puM. [jae lAgavuM.'] AdhAra, TeDhA. (2) yukti, tAkaDA. (3) taka, prasaMga, meka. (4) pakaDa. [. AvavA (6.pra.) taka AvavI. . khAvA (rU.pra.) kharAkhara kabajAmAM AvavuM. khAveA, 0gumAvavA, javA (rU.pra.) taka cAlI javI. geAtavA (rU.pra.) meDhA dhyAnamAM rAkhave. * jove (rU.pra.) takanI takedArI rAkhavI. * takAvavA, 0 tAkavA (rU.pra.) dAva sAdhavA. nuM hAluM (3.pra.) pariNAmane pAtra hAvuM (kaTAkSamAM), 0 vA (rU.pra.) anukaLatA AvavI. 0 mAravA (rU.pra.) AkSepa karavA. mAM AvavuM. (rU.pra.) phasAmaNamAM AvavuM. mAM levuM (rU.pra.) phasAvavuM. mAMthI khasI javuM (rU.pra.) chaTakI javuM. 0 meLavavA (rU.pra.) taka meLavavI. * levA (rU pra.) vakhatanA lAbha levA. 7 sAdhavA (rU.pra.) taka jhaDapavI] lAga (5) kri.vi. keTalA badhA pramANamAM, jaththAbaMdha, puSkaLa pramANamAM lAgavuM lAgaTa kri. vi. jue 'lAganuM' dvArA.] ekasAmaTI rIte saLaMga, cAlu lAgaDha,huM na. [jue 'lAgaluM dvArA.] ekabInane lAgu rahevApaNuM (anItineA saMbaMdha) lAgaNI strI. [4'lAgavuM + gu. aNI' kR.pra.] aMtaramAM thatI sArI ke mAThI asara. (2) mananI vRtti OM bhAva, 'phIliMga' (na.lA.), 'imezana' (A.mA.) (3) prema-vRtti. (4) krayA, samabhAva-vRtti lAgaNI-dheluM (dhaeNluM) vi. [+ jue 'dheluM.'] premavRttine lIdhe AchuM AchuM thanAra [pradhAnatA hoya tevuM lAgaNI-pradhAna vi. [+saM.] prema-vRtti ke AsaktinI jemAM lAgaNI-veDhA puM. [xxe veDA.'] lAgaNI matAnyA karavAnI Adata, vevalAI, peAmalA-veDA, 'senTimenTAlijhama' (2..) lAgaNIzUnya vi. [+saM.] jene lAgaNI na heAya tevuM lAgata zrI. [jue lAgavuM' dvArA.] paDatara kiMmata. (2) kara-vere, lAgeA lAgatuM-vaLagatuM vi. [jue 'lAgavuM' + 'vaLagatuM' + beune gu. tuM' varte. ] saMbaMdha dharAvatuM, nisabatI, 'kaeNnsarnsa' lAga-bhAga puM. jue 'lAga' + saM.] saMbaMdhIonA hakka hissA lAga-la(-lA)gaDha (-4) kri.vi. [ja 'lAganuM'+'lAgaTa,-The.'], lAgalagATa kri.vi. [jae upara.] jae lAgaTa' lAgaluM vi. [jue 'lAgavuM' dvArA.] lagAlaga AveluM. (ra) kri.vi. lagAlaga AvyuM hoya ema lAga-bhaga . [ja'lAgavuM' + vage.'] vaga-vIle, asara kare tevI eLakhANa lAgavaga (tha) strI, [e lAgaluM' dvArA] khetaramAM thatA rApI [meLavanAra lAgavI vi. [jue 'lAgavuM' dvArA.] lAge lenAra, lAge lAgavuM a.kra. [saM. jIgna> prA. hA bh.? nA,dhA.] cATavuM, vaLagavuM. (2) (lA.) vAgavuM, AyAta thavA. (3)nI asara thavI. (4) nA vicAra Avave. (5) samajhAvuM. (6) (sahAyaka tarIke) maMDaluM, macyA rahevuM. [Aga lAgavI (rU.pra.) saLagI UThavuM. 0 naLagavuM (...) saMbaMdha hovA lAgI (rU.pra.) kajiyA jANyeA. (2) Aga saLagI UThI, lAgI javuM (rU.pra.) kAme vaLagavuM. lAgyuM rahevuM (2:g) (3.pra.) satata kAma karyAM karavuM. (2) satata vaLagI rahevuM. lAgyuM a dAgyuM (rU.pra.) tarata asara thavI. lAgyuM phoDI levuM (rU.pra.) bhAgavatuM. kAne lAgavuM (rU.pra.) kAnamAM ghusapusa karavuM, kAma lAgavuM (kAmya) (rU.pra.) upayegamAM AvyuM, kAme lAgavuM (rU.pra.) nAkarI dhaMdhe caDI javuM. (2) kAma karatA thavuM. kiMmata lAgavI (rU.pra.) paisA paDavA, caTako lAgavA (rU.pra.) rIsa caDhavI. pRSTha lAgavuM, vAMse lAgavuM (3.pra.) pAchaLa paDavuM, (ra) preraNA karavI. laDhA(-DhA)I lAgavI (rU.pra.) yuddha namavuM, lAya lAgavI (6. pra.) Aga saLagavI, hAtha lAgavuM (2.pra.) maLI AvavuM] lAgaluMya vi. [ja A 'lAgavuM' dvArA.] lAga-bhAga levA AvanAruM Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAgA-aMdhA 19 S-5 lAgA-baMdhI (-ma-dhI) strI. [jue 'lAge' + phA, 'khaMThThI.] lAge| kAyama ApavApaNuM. (2) kri.vi. kAyama lAgiyuM vi. jue 'lAga' + gu. 'iyuM' ta.pra.] lAga ke AdhAra ApanAruM [lenAruM. (2) leNadAra lAgiyuM-bhAgiyuM vi. [ + jue 'bhAgiyuM.'] lAga-bhAga lAgiyA vi.,puM. [e 'lAgiyuM.'] sutAra DAkaThAka karatA hoya tyAre sAme lAga ApavAnuM sAdhana ke mANasa lAgu kri.vi. saM. vana- > prA. hrazna-> apa. hiM. 'lAg'] vaLagI raheluM hoya ema. (2) baMdha besatuM hAya ema. (3) jArI, cAlu. [. thavuM (rU.pra.) bhaLI javuM, sAmela thavuM. (ra) vaLagI rahevuM. (3) vyabhicAra thave. diamonds paDhavuM (rU.pra.) baMdha besatuM thayuM. (2) vyabhicArane saMbaMdha jArI rAkhavA. 0 rahevuM (-2vuM) (rU.pra.) satata maMDayA rahevuM. O rAkhavuM (rU.pra.) maLatuM rAkhavuM.. 0 hovuM (3.pra.) vyabhicArI saMbaMdha jArI hovA] lAge-lAga vi.,kri.vi. [jae 'lAga' + gu. 'e' trI. vi., pra. + 'lAga.'] kharekhara baMdha besatuM. (2) tAlamAM sarakhuM Utare evuM lAgA huM. [6. prA. gama-] lAga-bhAga. 'cArja.' (ra) dAsuM. hakasAI. (3) kara, verA, lAgata. jIpeAsTa.' [. ugharAvavA, . levA (3.pra.) lAgata ekaThI karavI. ha ghAlavA, 0 nA(-nAM)khavA (rU.pra.) verA dAkhavI karavA] lAgo--DhakA puM. [+ jae 'TakA.'']letarI ke levANanI rakama. (2) dApuM, hakasAI lAghava na. [saM.] laghutA, laghutva. (ra) TUMkApaNuM, saMkSiptatA, breviTI.' (3) haLavApaNuM. (4) halakAI, sulakapaNuM. (5) najIvApaNuM. (1) tiraskAra, apamAna lAghava-guNa puM. [saM.] saMkSiptatAnuM zubha lakSaNa lAghava-graMthi (-granthi) zrI. [saM.,puM.], lAdhava-graha puM. [saM.] te UtaratI kArTinuM che evI khATI samajha, laghu-graMthi, laghutA-graMthi, indIriyeAriTI kaeNmpleksa' lAghava-bhaya puM. [saM.,na.] pAte halakuM paDaze evA prakAranI mAnasika bIka, laghutA-graMthine kAraNe thatA Dara lAghava-siddhi strI. [saM.] ladheimA zakti, samamAM sUkSma thaI javAnI yaugika zakti lAghavAMka (lAdhavA) puM. [ + saM. ma] laghuguNaka. (ga.) lAdhavI vi.,zrI. [saM.] jaA 'lAdhava-siddhi'-kRSimA,' lAcariyAM` na., kha.va. [jae 'lAcAra' + gu, 'iyuM' ta.pra.] lAcArInI asara. [. kADhavAM (3.pra,) khUba bIka lAgavI] lAcariyA na.,kha.va. kaThaNa ane cIkaNA gArAnA leAMdA lAyaduM vi. aATita, [. maraNa (ra.pra.) javAna maraNa] lAcAra vi. [ara. 'lA' + phA. 'cAra'] jenI pAse krA uptaya na rahyo hoya tevuM. nirupAya. (ra) vivaza, (3) garIba. rAMka, pAmara [pratthaya] lAcAra hAvApaNuM lAcAra-gI strI, [+ turkI.,pra.], lAcArI zrI. [ + $1. lA. (-tha) strI. [saM. rukSmI>prA. haldI] lakSmI lAiNu na, saM. rukSaLa >prA. TaLa; (pAra.)] zarIra uparanuM kA. 124 _2010_04 lAlajAmaNI lAkhuM lANu-lUi! na. [+jue 'chaThThuM' + gu. 'aNu' kR.pra. dvirNAva.] sApha-sUpha karavApaNuM. (ra) vadhyuM-ghaTayuM usaraDIne bheLuM kareluM lAcha-vara (lAbha) puM. [ja 'lA' + saM.] lakSmInA pati viSNu. (2) (lA.) dhanika, paisAdAra mANasa lA-kuMvara puM. [jue 'lAkhuM' + 'kuMvara,'] jue 'lA naMdana.' lAchaLa na.,a.va. tapAvelA leAkhaMDa para lImaDA vagerenuM pravAhI chAMTI hAtha zarIra vagerene karavAmAM AvatA zeka. (ra) paganAM taLiyAM taDakAthI vizeSa dAjhavAM e. [. pahelAM (rU.pra.) paganAM taLiyAMmAM dAjha lAgavI. . levaDAvavAM, 0 levAM (rU.pra.) DAma vagerenA prakAranI cikitsA karavI, (2) trAsa. Apaveza. 0 levAvAM (3.pra.) cAlatAM paga dAjhavA. (ra) cAlatAM paga acakavA] lAchiyuM vi. aNaghaTatuM, lAcaruM. [. maraNu (rU.pra.) javAna maraNa, lAca] lAkhuM na., - puM. pastAvA. (ra) paganA taLiyAnI dAjha lAghera puM. juA lacchA.' lA puM. lAMchana, badanAmI lAja zrI, saM. rutttA] zarama. (ra) malAjo, akha. (3) mAna, pratiSThA, mebheA. [. AvavI (rU.pra.) zaramAvuM, (2) saMkAca anubhavave, ughaDAmaNu (3.pra.) lagna prasaMge varapakSa taraphathI kanyAnuM mAthuM gUMthavA laI jatI vakhate sAsu taraphathI apAta kara ke dAda. 0 kADhavI (rU.pra.) ghUmaTA tANavA, meDhA AgaLa kapaDuM dharavuM. gumAvavI (rU.pra.) AbarU khAvI, pratiSThA javI. . DhavI, * mUkavA (rU.pra.) bezarama banI javuM, viveka-maryAdA cheDI devAM, nuM laMgara (-lara) (rU.pra.) bahu zaramALa. nuM mAthuM (rU.pra.) zaramane laI * rAkhavI. (3.pra.) AbarU jALavavI. . lAgavI (rU.pra.) zaramAvuM. * lUMTavI, levI (rU.pra.) sAmI srInI anicchAe enI sAthe vyabhicAra karavA. 7 vaLavI (rU.pra.) kaDavA anubhave bhAna AvavuM, samajha AvavI. lA-lAja (3.pra.) leAkamAM mAnapratiSThA javAnA bhaya] tema padmamAM) lAjaDI strI [ + gu. 'DI'svArthe ta.pra.] lAja (kaTAkSamAM sAjaNu vi. [jue 'lAjavuM'+ gu. 'aNa' ketu vAcake kR.pra.] zaramAnAruM, zaramALa, lAkhaLuM lAjama jue 'lAjima,' O lAja-marajAda sI. [jue 'lAja' + marajAda,'] zarama ane maryAdA, malAje, (ra) (lA.) dariyAkAMThe thatA eka velA lAja-maryAdA zrI. [jue 'lAja' + saM.] jue 'lAjamarana6(1).' lAja-rakhuM vi. [jue. lAja' + rAkhavuM' + gu. 'u' kR.pra.] lAja-maryAdA sAcavanAruM, zaramAvyuM zaramAya tenuM lAjarama kri.kri. khacIta, jarUra lAjarI srI. [jae 'lAjavuM' dvArA.] risAmaNAnA cheta lAja-lajAmaNI strI. [ja'lAja'+ 'lajAmaNI.'] zarama, Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lA-javAba 10 lADako-lADu lajajA. (2) e "risAmaNI" (vanaspati). lATI* sakI. [jae "lATha saMbaMdha lAkaDA sAthe.] vicAu lA-javAba vi. [ara.] jene uttara ApI na zakAya tevuM. ImAratI lAkaDAMnI vakhAra, lAtI. (2) carakhAne eka (2) maMguM, avAja, pa. (3) sarva bAbatathI para. (4) bhAga, lAyuM ajoDa, anupama lATIsa bI. gaMjIphAnI ikaDInI ramatamAM sAmA pakSane eka lAjavuM a.kri. [saM. sTa-] zamAvuM. (2) maryAdAmAM rahevuM. paNa hAtha thavA na devo e. (2) lADIsa (3) pratiSThA-hAnino bhaya sevavo. [lAjI maravuM lATa puM. [jao "lATI"+gu. "o' ta.ka.] maja, taraMga, (rU.pra.) khUba khUba zaramAvuM] laja(-)vavuM che. sakri. loDha. (2) sAbuno lAMbo DhALe. (3) (lA) phAcara, juo "lajAvuM'-lajava6mAM. sAra, lAbha. (4) thApaNa, pUjI lAja sI. saM. chAna. muM. sekelA cokhA, paNa atyAre strI.] lATha' (-4) strI, jie "lAThI.'] e "lATa' (2, 3, 4). AkhI DAMgara-kameda, sALa (2) mocInuM eka sAdhana. (3) ciceDAne eka bhAga lAjA-homa paM. [+ saM.1 hiMdu vidhinAM lagna vakhate sALa lAThiyA-vero chuM. [ jae "lADhiye' + vere."] cara, kemavAno jarUrI vidhi [zaramALa svabhAvanuM calAvavA mATe levAmAM Avato hato te eka re lAjALa vi. jio "lAja' + gu. "ALa'ta..] lAjavALuM, lAThiyuM na. [jae "lAThI' + gu. "iDyuM' ta.ka.] kapAsa lAjALI strI. [ja e "lAjALuM'+gu, "I' pratyaya.], -Lu' loDhavAnA carakhAmAM vaparAtuM lAkaDAnuM eka sAdhana. (2) A (saM. sTakanAjuwi>prA. rUkanamA] jue "risAmaNa ciceDA sara ane TaDIne gaLAza paDato vacalo bhAga. (vanaspati). (3) kaMsArAnuM eka hathiyAra, (4) nAnA vAcharaDAne bAMdhalAjALa vi. [saM. sukanAza- prA. [g-], zuM vi. vAno khIlo [kapAsanI jAta jio "lAja' + . "AI" ta..]ie "lAjALa." lAThio chuM. jio "lAThiyuM.'] e nAmanI gujarAtanA eka lAja na., ba.va. [saM. jana dvArA] sekela cekhA, bhUjelI lAThI asI. [saMkRtAbhAsI zraSTi prA. hafThThI vAMsanI DAMgara, mamarA lAkaDI, seTo, eSTikA. (2) tANane kAMjI caDAvatI veLA lAjAMjali (lAjA jali) puM. AI. siM. hA + a4i, vaparAtI eka prakAranI lAkaDI, (3) lAThI pheravavAnI 5 ] lAjAthI bharelo bo [chAje tevuM kasarata, [0 calAvavI (3,4) lAThIne mAra mAro] lAji(ja)ma vi. [ara. lAjim] pegya, ghaTita, ucita, lAThIcArja kuM. [+ aM] jAo "lAThI-mAra." lAja vi. [. sukava->prA. kanutra-] jae "lAjALa." lAThI-dhArI vi. [+sa. puM.] lAThI hAthamAM pakaDI hoya tevuM lAja lADI sI. [e "lAjALa."] zaramALa sI. (2) lAThI-bAja vi. [+ phA.pratyaya lAThInA dAva khelanAra 'juo "risAmaNI.' (3) (lA.) zaramALa lAThIbAi mI. [+ kA.pratyaya] lAThIno dAva calAvavA e, lATapuM. [saM.mAM svIkArAyele sthAnika de.prA.] mayakAlamAM - lAThI mAravAnI kriyA Anarta ane kAMkaNu vacceno AjanA gujarAta pradeza. lAThI-mAre chuM. [+ e "mAravuM.'] lAThI mAravAnuM kArya (saMjJA) (2) e nAmano eka zabdAlaMkAra. (kAvya) "lAThIcArja [hoya tevuM zAsanataMtra lATa* . [ja "lATI....] Ubhe thAMbhalo. (2) (23) lAThI- rAjya na. [+saM.] jayAM daMDAthI ja rAjyasattA cAlatI cI. ghANInuM UbhuM lAkaDuM. (3) carakhAnI dharI. (4) lAThuM na. [jao "lAThI.'] be vAMsane paraNe pisTana' (5) pANI rekanAre baMdha, seta [mANasa lADo e "lATe.' lATa . [e. la] (lA.) mATe amaladAranI kaTine lATa' pR. [saMskRtAbhAsI cha>prA. jAra, pra. tatsama] lATa vi. [e. 'le jo] (lA.) puSkaLa, ghaNuM lATa dezanI janI vatanI brAhmaNa ane vaNika jJAti ane lATa-baMdha (-ba-5) vi. jio lATa + phA. "baMda'] ene puruSa. (saMjJA.) jaththAbaMdha, puSkaLa pramANamAM lA na. diprA. Dhima-mAMne 43]; gu. uccAraNa zuddha laTa 5. sAme javAba ApavAnI kriyA mardhanya ravAbhAvika che. taLa-gujarAtamAM mUrdhanyatara che.] lATa sAheba chuM. [ja e "lATa + "sAheba"] mATe aMgreja hulAvavuM e, nirdoSa premanI uzkeraNI. (2) heta, prema, amaladAra. (2) (lA.) gRhastha, mATe mAnanIya mANasa vahAla. [* utAravAM (rU.pra.) herAna karavuM. 0 pharavA (kaTAkSamAM) ['lATa (2)." 0 laDhAvavAM (rU.pra.) hulAvavuM kulAvavuM. 0pahoMcavA lATAnuprAsa paM. jio "lATa+ saM anu-pro] juo (-paracavAM) (rU.pra.) dhAryuM maLI javuM (kaTAkSa ke kaMTALAthI lATi8-ti na strI, [e. laeNTi] iTAlInA pradezanI janI kahevAtuM). * pahoMcADavAM (-cADavAM), 0 bhulAvI devAM bhArata-yuropIya kiMvA AryakuLanI eka samRddha bhASA. (rU.pra) khUba dhamakAvavuM (2) khUba sajA karavI) (saMjJA.) [eka bhAga lAkaDuM,-hyuM -vAyuM vi. [ja e "lADakuM" + gu. Di'lATiyuM na. jio "lATa' + gu. "IyuM' ta..] carakhAno savArthe ta.pra.] dhaNAM lAhathI chakeluM, lADaku. (2) lADamAM lATI' strI. si.mAM savIkRta zabda "lATa' dvArA kAvya- bolatuM. (3) mAnItuM nI eka khAsa prakAranI rIti, (kAvya) (2) lATa lAyakA-lADu puM, ba.va. jio "lADakuM.'+ "lADu.'] khAsa dezanI strI. (saMjJA.) (3) lATa dezanI janI bhASA. (saMjJA) karI lagna prasaMge sagAM vahAlAM taraphathI bheTa apAtA 2010_04 Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lADakA-lUgaDAM 1971 lAdI1 magajanA lADu lADu chuM. [ saM kuza-> prA. -] koI paNa miSTAnnane lAThA -lUgaDAM na., ba,va. [ o "lADakuM "gaDuM.'] sagapaNa vALelo geTe ke gALo, modaka, lADavo. (2) geLa paDe. pachI kanyAne vara-pakSa taraphathI apAtAM kiMmatI gayAM (3) (lA.) nA, lAbha, kAyade. [0 khAvAnuM kAma (u.pra.) lADakuM vi. [ja "lADa" gu. "kuM savArthe ta..] saheluM kAma. 0 maLavA (u.pra.) lAbha thaze. 0 lApasI lADamAM uchareluM (putra putra vagere saMtAna) [cAgalAI pIrasavA (u.pra.) khoTA sAcA lAbha batAvavA. (2) lAcAga na, ba.va. [ja "lADacAga.'] halAvavuM ane khuzAmata karavI. kaTanA lADu (ra.a.) nanAmImAM mukAtA lAhI jhI. [ja e "lADI'+ gu. "" ta.ka. svA-ucA- lADu. lakkaDanA lADu (rU.pra.) musIbatavALI bAbata. raNa lADaDI'] jue "lADI' (padyama). lehInA lADu (rU.pra.) preta-bhajana]. lADo 6. jio "lADo+gu. " svArthe ta... uccA- lADu-DI strI. jie "lADo' + gu. "I' pratyaya. raNa "lADaDo.' vararAja (padyamAM). uccAraNa "lADu-DI'] nAne lADu. (2) e nAmane eka lANa (-15) pI. jio lADa" dvArA.lAkha pAmelI cheDa sI ke chokarI. (2) eka prakAranuM phala-jhATa lADu chuM. [ o "lADu' + gu. ba3' sAthe ta.ka. ulAThaNI sI. jio "lATaNa.] eka jAtane choDa cAraNa "lApho ] bahu moTo nahi te lADu lAisaNa na. ba.va. [ja "lADa' dvAra.] (lA.) garaja lADu-mada kuM. jio "lADu' + "bha."] bahu lADu jamanAre lAThakeTa na., ba.1 [o lATa+koDa.'] vahAla ane brAhmaNa, (2) lADu jamavAnI hamezAM AzA rAkhanAre mane ratha [laDAvavAthI bagaDI gayeluM brAhmaNa. (3) (lA.) ALasu mANasa lAla -ghela) vi. [ja e "lADa' + "dheluM.'] lADa laDe chuM. [ja e "lADa*' dvArA.3 lADIla vararAjA. (2) lAThaNuM vi. [ja e "lA' dvArA] juo lADakaDuM." (lA.) netA, nAyaka lA-lADu , ba.va. jio lADa+lADuM] jAo lATiyuM vi. majabata lADakA-lADu." [priyatama lADhiyo chuM. mecInuM eka ojAra [chavAta lATaliyA vi.paM. ji. lADaluM + gu. IzuM" svArthe ta..] lANa (-ca) strI. Dhora upara thatI chataraDInI jAtanI eka lAThavaNa (zya) strI. jio "lADa dvArA.3 lADakI sI ke lANa sI. jio "laNavuM' + gu. "I' kupra.] juo ['lADakavAyuM' "laNaNI." [pATamAM thato eka cheDa lAThavAyuM vi. [juo "lADa' dvArA.] juo "lADakarNa'. lANuM . ghauMnA choDha sAthe thato eka choDa, khArA lAluM vi. jio "lADa' + gu. "luM ta...] jue "lADakaDuM.' lAta' strI. [de.prA. 4a] pagathI mAravAnI kriyA, pATa. che. jio "lADI'nA.dhA.] lADa batAvavuM. (2) [ khAvI, 0 vAgajI (rU.pra.) nukasAna vahoravuM. 0 mAravI, lADamAM risAvuM. kaDhAvavuM mu.sa..i * lagAvavI (rU.pra) tucchakAravuM. (2) nukasAna karavuM. kA paM jio saM. 20-4.prA. jhaTama-1 lADa, lAta* sI. vahANamAMnuM eka majabUta doraDuM, lAd. (vahANa.5 medaka. (2) (lADunA AkAra) gALa paDe. (3) kasaba- lAtaravuM sa.. nicAvavuM (u, gujarAta IzAna tarapha). no goLa gu. (8) (lA.) na, lAbha. kAyade. lAtelAtA (lAtalAta) mI. ["lAta' kirbhAva + [vA khAvA javuM (ra.a.) preta-bhajana karavA javuM. 0 khAvAnuM gu. 'A' ta pra.] sAmasAmI lAta mAravAnI kriyA kAma nathI (ra.a.) kAma saraLa nathI. 0 khA (..) lAtAravuM sa. ke. jio "lAta"-nA. dhA] lAte vAte paDI javuM. jamaze, le (u.pra.) na meLava. mAravuM [...] jue "lAta-jAtA." 0 Tapo heva (rU.pra.) phAyado maLe evI sthiti hovI. lAtA-lAta,-tI strI- jio "lAta-dvibhava + gu. I: deve (rU.pra.) lAlaca devI. pArake bhANe meTo lAtI sI. jio lATI.*vecAu ImAratI lAkaDAnI lA (ra.a.) pitAnA karatAM bIjAnuM sAruM dekhAyA vakhAravALI dukAna, lATI [lAta. (vahANa) karavuM e. maraNane lATa (u.pra) svAda vagaranI vAta. lAtuM na. paramaNa ane saDha caDAvavAmAM upayogI eka daravuM. (2) ati lobhiyAne hAthathI chUTelI vastu] late muM. kavo. (vahANa.) liAtA.' lAsa-gheluM gheluM) vi. jio "lADa' + "sa" (nirarthaka) lAtAlAta jhA, jie "lAta" dvibhAva.] ja kalAta+ "dheluM."] e "lATha-gheluM." lAda (daya) sI. [6. prA. zrIlaDAM gadheDAM hAthI vagelAsaluM vi. [ja e "lADa' dvArA.] e "lAha-leluM.' renI viSThA, e prANIonAM lIMDAM. [0 karavI (34) lAyA-lATha (Da) sI. [ja e "lADa' dvibhava.] lATamAM thAkI javuM. 0 kADhalI (rU.pra.) khUba kAma karAvavuM. 0cAla risAvuM e "lADakaDuM.' (u.pra.) bojo nakhAvo] lAkiyuM vi, jio "lADa' + gu. javuM. va.pra.] juo lAdavuM sa. ki [ prA. ruddo (ranI pITha upara) bhAra lAThI pI. jio "lAM ' + gu. I' rIpratyaya.] navI bhare. (2) (lA.) mAthe parANe kAma nAkhavuM. pilANa paraNelI chokarI, navoDhA ['lADakaDuM' (ra.a.) vAra lagADavI.] lahAvuM karmaNi, ji. 1dAvavuM lADIluM vi. [jaeN "lADa" + gu. IluM? ta. pra.] ja che.,sa.ki. lATIsa (sya) sI. gaMjIphAnI ramatane eka dAva, lATIsa lAdI a. jio "lAda' + gu. ' ku.pra.] DhAranI 2010_04 Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 lAbhAlAbha pITha upara sAmasAme bharelo bhAra. (2) pacheDInA khUNe lAphA-beThA puM. ba.va. jio "lAphe'+ vaDA.'] uDAuDA trAMsA bAMdhelI keTalI lAkuM vi. jio "lApha" gu. 'uM' ta.ka.] udAu, kharcALa. lAdI cI. pharasabaMdhI karavA mATenI paththaranI pAtaLI takatI. (2) na. ga5. [-pho laNavA (rU.pra.) gapa lagAvavI [ javI, 0 jaDAvavA, 0 nA (nAMkhavI, 7 besAvI lo chuM. phi. "lApha' +gu. "' ta.pra.] uTAu mANasa, (-be sADavI) (rU.pra.) lAdIonI pharasabaMdhI taiyAra karavI] (2) phulaNajI. (3) pilA hAthanI thapATa. (4) bAraNAM lAdeDe, lAde' chuM. [ja lAdavuM' dvAra.] dhobIna vagere na UdhaDe e mATe ceDAtI lAkaDAnI paTTI. (5) piThiyA ke gadheDA upara bharelo bhAra mejanI taLenI lAkaDAnI pahoLI cIpa lAde chuM. [ja "lA' dvA2] lAdane gaMdha mArato lAbaDI ja e "lAvarI.' Dhagalo. (2) chANane gaMdha mArate Dhagalo lAbaDuM na kuMvArapAThuM nAmanI eka vanaspati lAdhavuM a. ji. [sa. 40tha > prA. 4, nA. dhAprApta lAbaDuM' vi. pAcuM ne suMvALuM-kumaLuM, nAka, (2) taddana thavuM, maLavuM, jaDavuM. (2) vahANa vagerenuM retImAM khUMpI durbaLa thaI gayeluM javuM. ladhAvavuM presa.ji. lAbaruM ja 'lAvazuM." lAdhaDe puM. lecAvALI bagaDI gayelI cIjone jo lAbara-kAbara vi. phATeluMTeluM lAnata juo 'cAnata.' lAluM ja e "lezuM.' lApa(-)Ta () zrI. [vA.] juo "lapATa." [AvI lAbha chuM. [saM.] maLavuM e, prApti. (2) phAyado. (3) (rU.pra.) thapATano mAra maLavo. 0 ceTha(8)vI, 0mAravI napho. (4) e nAmanuM eka coghaDiyuM-sAruM muhUrta. (ja.) (u.pra.) thapATa lagAvavI]. [ 0 Apa (rU.pra.) jANavAnI suvidhA karI ApavI. (2) lApa(-po)-jhApa(-)Ta (lApa(-po)Tatha-jhApa(-)Taya sI. na karI Apa. 0 uThAvo (u.pra. phAyado meLavo. [ + jue "jhApaTa.] dholamAM mAravuM e, tamAro mAro 0 khATa (rU.pra.) sAruM phaLa pAmavuM. 0 meLava (rU.pra.) e. [0 karavI (rU.pra.) tamAro mAro]. pitAnA hitanuM prApta karavuM. 0le (rU.pra.) upayoga lApa(-paTiyuM na. [+ gu. "yuM ta.ka. gAla sujhI karI phAyado meLavo. -bhe lele (rU.pra.) kAMIka maLaze javAne eka roga, gAla-piriyuM evI AzAe] lApaTiyA vi, pR. [jae "lApaTiyuM.] aparaNIvALI strIne lAbhaka vi. [saM] lAbha karanAruM gAle kaMkuvALI thapATa mAranAro dera, buTiyo lAbha-kata vi. [. .], lAbha-kAraka vi. [saM.] lAbha lApaDuM juo "lAMpaDuM' ' [gayeluM karI ApanAruM, phAyadA-kAraka lApatA -ttA vi. [ara. "lA+juo "pato.'] guma thaI lAbhakAritA strI. [saM.] lAbhakArI hovApaNuM lApana na. [saM.] bolavuM e. (2) vAta-cIta. (3) saMskRta lAbhakArI vi. [sa. puM.juo 'lAbha-kartA." zloko vagerene anyAya karI athe karavo e lAbha-jI-lAbha-jI ke. pra. (saM. hama +gu. 'lAbhavuM' AjJAthe lA-paravA, 02 vi. [ara. "lA' + phA. parvA - ] bI. pu. ba.va. ne "e" baMnene mAnArthe 'jI'], "lAbha dara kAra vagaranuM, darakAra na rAkhanAruM, beparavA [vNuM meLavo' evo dANA vagerenuM vajana karatAM taLATane lAparavAI, hI strI. [+ gu. "AI' ta. pra.] lAparavA- udagAra lApasI(-zI) strI. [2.5. zrAvalimA] ghauMnAM jhINAM lAbha-catuthI strI. [saM.], lAbha-cetha (cera che. [+ te eka miSTAna vAnagI, kaMsAra. [0 khAvI (3.ma.) ja e cAtha.'bhAdaravA suda cothanI gaNezacatutha. (saMjJA) apamAnita thavuM. 0 pIrasavI (rU.pra.) khuzAmata karavI. lAbhadAyaka vi. [sa. lAbhadAyI vi. [saM5.] phAyade (2) beTI lAlaca ApavI. TagAvavuM. 0mAM lITA karavA ApanAruM, lAbha-prada prophiTebala," "benIphiziyala" (rU.pra) sAruM sAruM karI khAvuM. 0mAM lITA havA (3 pra) lAbha-pada na. siM.] lAbhadAyI sthAna ke hedo, "ophisa sAruM sAruM khAvAnI jogavAI hevI] opha prophiTa' lApI e "lApI." lAbha-parAyaNa vi siM.] phAyado meLavavA mATe tatpara, lApo juo "lAge." yuTiliTeriyana' lapeTa (-Taya) jue "lApaTa.' lAbhapaMcamI (-para-camI) sI. siM.], lAbha-pAMca(-ce)ma lApoTa-jhApaTa (lApaTa-jhApaTa) jue "lApaTa-jhApaTa. (-mya) sI. [ + e pAMcace)ma."] kArtika sudi lApATiyuM jue "lApachuiM." pAMcamanI mAMgalika tithi, (jenI) jJAnapaMcamI.' (saMjJA.) lApariye ja e "lApaTipo.' [(u.pra.) baDAI karavI) lAbha-prada vi. [saM.] e "lAbha-kartAlAbha-dAyaka.' lApha a. [phA.] baDAI, zekhI, Atma-zlAghA. [0 mAravI (2) Arthika rIte karakasariyuM, "Ikanemika' [(ja.) lAphAI sI. [+gu, "AI' ta.ka.] daMbha, DALa lAbha-bhavana na. (saM.] janmakuMDalImAM agiyAramuM khAnuM. lAkAlApha, phI strI, jie "lApha' -rbhAiva jhu. "I' ta. lAbha- nya vi. siM.] phAyado na hoya tevuM [bhavana. pra.] baDAza mAravI e, lApha. (2) sAmasAmA lAphA lAbha sthAna na. [saM] "lAbha-pada.' (2) e "lAbhamAravA e. (3) (lA) kharcALa svabhAva lAbhAlAbha chuM. [sa. aAma + ma-zrAma] prApita thavI ane 2010_04 Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAbhanuM na thavI e. (ra) keza. nukasAna lAbhavuM sa.kri. saM. mi-nA.dhA.] lAbha karavA, prApta karavuM, kamAnuM [uparAMta maLatuM enasa lAbhAMza (lAbhAra) huM. [sa. hama + mA] kaMpanInA nakA lAlAMtarAya (lAbhAntarAya) puM. saM. hrAma + antarAya] meLavavAmAM AvatI aDacaNa, (2) chatI zaktie lAbha na apAya evA karmanI prakRti. (jena.) dAbAjI, lAbha jue 'lAlajI-lAbheAjI.' [0 karavA (3.pra.) pahelI dhAraNanI jema pachInI dhAraNamAM uDAu paNa na batAvavuM] [mAMthI pharI pharI pAka levA e lAma puM. zeraDI vagerenA pAka utArI lIdhA pachI DUMga-lADuM lAmaruM (mya) strI. ghaNA lephAnA samUha. (ra) lazkarI TukaDI. (3) nAnI vIMTI. [. bAMdhavI (rU.pra.) ghaNAM leAkAne ekaThAM karavAM] 1973 lAmaDI jue 'lAMbaDI'-'lAMpaDI.' lAmaNa dI huM. [saM, #mAna dvArA. lAmaNa' + jue 'dIvA'] lagna vageremAM je barapha dIvaDo rAkhavAmAM Ave che te, rAmaNa-dIvA [guru. (saMjJA.) lAmA huM. [tibeTI.] bauddha matanA te te vaDe tibeTI dharmalAya (lAHca) strI. [marA. 'lAhI,' lAla] agnithI saLagI UThavAnI sthiti, Aga, 'phAyara.'[diamonds meLavI, 0 lagADavI (3.pra..) saLagA dezuM. peTamAM lAya lAgavI (-lAca-) (3.pra.) sakhata bhUkha lAgavI] lAyaka vi. [ara. lAi] yeAgya, pAtra. 'kvaoNliphAiDa.' (ra) ucita, vAjrakhI, 'jasTa.' (3) aMdha besatuM, anurUpa, samAna. [ nI ciraMjIvitA (-ciraMjIvitA), nA bacAva (3.pra.) vaizyatA dharAvanAranuM TakI rahevuM. khacI rahevuM' e 'sarvAivala oNpha dha phiTesTa'] lAyakAta sI [mmara, liyAkat]. lAyakI ii, [ + gu, 'g* ' ta.pra.] yogya hovuM e, pAtratA, yAgyatA, 'kavoliphikezana' lAyagara na. [aM. 'lAyana + TAigara'nA saMkSepa] siMhathI vASaNamAM utpanna karelI mizra saMtatinuM prANI lAyagresa zrI.[, 'lAyan + TAigresa'nuM lAdhava] lAya garanI mAdA lAyabala na. [aM.] baddanakSInuM kathana ke lakhANa vAyara na. [aM.] eka prakAranuM jUnuM videzI taMtuvAdya lAyara puM. [jue lIre.'] lIrA nAmaJA eka videzI sikko zAyarI zrI. [ravA.] khinajara kheAla mela karyAM karavuM e. (ra) (lA.) khaDAI, zekhI, patarAjI lAyarI-khAra vi. [[aa. pracaya] lAyarI karanAruM lAyaleSA strI, surakelI. (2) trAsa lAra1 (lA+-raya) strI [sa. ii] paMkti. hAra, ALa. (2) (lA.) avAjanI paraMparA. [. lAgI (rU.pra.) lAMbI hAra thavI] lAra huM. [jue lATa' enuM akhI uccAraNa] lA deza. (2) arakhI tavArIkhemAM bhAratavarSanA pazcima samudra, lAranA samudra, abI samudra. (saMjJA.) _2010_04 sAyana lAramana eka prakAranuM zAlAnuM jhADa lArI zrI. kanyAnA vezavALa vakhate apAtAM vastra. (2) luhANA vageremAM sagapaNa vakhate apAtI gAranI dakSiNA lArI strI, [aM. leArI] relanA pATA uparanI dhakkA-gADI. (ra) hAthe dhakelavAnI ke kheMcavAnI nAnI gADalI. haeNnkiMgakArTa,' (3) mAlavAhaka meTara-gADI (udhADI), 'TUMka' lArI-kaMThALa (-kaMThALya) strI, juelAra + gu. 'I' ta.pra. + 'kaMThALa.'] kacchanA raNanI uttare nagara-ThaThThAthI laI AkhA sudhInA raNa ane akhAtanA gujarAta saurASTra bAjunA kAMThA [TALuM, jhuMDa (lAruM) na. [jue 'lAra1' + gu.'*' svArthe ta.pra.] lADuM' na. khakaruM. (ra) hAthavaNATanI sALanuM eka ejAra sAru na. jAMkharuM, jALuM. (2) lakOM'. (3) ADA saMbaMdha. (4) oLakhANa lArA-tAra (lAHrA-lAH25) ki. vi. [jue lAra' TviA~va.] hAreAhAra, hArabaMdha, hAradAra lAla. puM, [saM.] lADakA putra. (2) putra, dIkarA. (3) chekarA (sAmAnya). (4) (lA.) chela, raMgIlA, khAMdA, varaNAgiyA. [ harinA lAla (3.pra.) bhagavAnanI kRpAnA mANasa, sakhI mANasa] O lAla vi. [phA. lakS 'mANeka'] rAtA raMganuM, rAtuM. [. AMkha (-mya) zrI. krodha bharelI najara. . dhUma, caTaka, 0 caLaka, cALa, (-cALa), . khama, 0 thyuM: (-prunda), 0 khUma, * bharaka, * surkha, (rU.pra.) atyaMta rAtuM. 0 gheADIe caDha(-Dha)vuM (rU.pra.)hAranA kaipha karavA. TopI, 0 bhAI (rU.pra.) sAmyavAdI birAdara. 0 paTTI (rU.pra.) sarakArI kAmakAjamAM thatA vilaMba. thaI javuM, . pILI AMkha karavI (-AMkhyuM-) (rU.pra.) gusse thayuM, . pANI (3.pra.) dArU, 7 pILuM (rU.pra.) khuba gussA, . khattI (2.pra.) bhayanI cetavaNI. AI (3.pra.) Aga, lAya. bAInI cADhI thavI (-cAkI) (3.pra.) pharatI Aga lAgavI. meDhAM karavAM (rU.pra.) pAna khAvuM. (2) kIrti meLavavI. 0 lazkara (rU.pra.) raziyana senA, eNkzevika sainya. * sAheba (rU.pra.) izkI .mANasa] lAlaca (-5) zrI. lAbhanI AzA, kAMI meLavI levAnI iMtejArI, (ra)(lA.) lAMca, rizavata. (3) sAmaNI, chaMTakuM, 'eiTa.' [. ApavI, 0 devI (rU.pra.) leAbhAvavuM. 7 karavI, 0 rAkhavI (rU.pra.) meLavavAnI AzA rAkhavI. dekhADavI, aAvavI (rU.pra.) phAyadA dekhADavAnI AzA ApavI. 0mAM paDavuM, 0mAM lapaTAvuM (rU.pra.) leAbha lAgavA] lAlacanI strI, [+], 'DI' svArthe ta.pra.] lAlaca (padyamAM) lAlacu,ca u vi. [jue 'lAlaca' + gu. ''ta.pra. + gu. 'hu' svAthaeN ta.pra.] lAlaca rAkhanAru lAla-cUsiyuM na. [jue 'lAla'+ sanuM' + gu. ichyuM' kR.pra.] zIre lAla TapakAMvALuM kapAsamAM paDatuM eka jaMtu lAlajI kuM., a. va. [saM. + 'jI' mAnArthe] jamaNA hAthamAM mAkhaNanA pIDA hoya tevuM naMdarAjAnA lAla bAlakRSNanuM 'navanItapriya' svarUpa, bALa-gepALa. [. mahArAja (rU.pra.) Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAlaTena lAvaNI-patraka praSTimArganA gAsvAmI mahArAjenA tema svAminArAyaNa lAlitya na. si.) lalitaparNa, kAMti, saudarya, ramaNIyatA, saMpradAyanA AcAryane te te putro. sI' (ba.ka.ThA., gelekTro,' 'greisa' (mana), DelikasI' lAlaTena na. [e. lenTa] kAcane paTAvALuM phAnasa (na..). [kula-nesa" ke.ha.) lAla-tAga kuM. jio "lAla' + "tAga' (vAgaDa)]. rAtA lAlitya-bhAvanA racI. si.] lalitapaNAno bhAva, "gresaraMganuM derAne pAkavuM. (2) hAthInI garadanane vaTAnuM lAlityamaya vi. [4] lalita, manohara, mane ramata lAlitya-mImAMsA (-mImIsA) zrI. siM] soMdaryanI lAlana na. [saM.] lADa laDAvavuM e vicAraNA ke sUjha, eTiksa' lAlana muMba.va. [vaja, ba.va.] juo 'lAlajI(2).' lAlityavRtti sro. [] soMdarya mANavAnuM mananuM valaNa lAlana-pAlana na. si.1 lADa laDAvavuM ane ucheravuM e. lAlimA ApI. [ja e "lAla' dvArA saM. RSimana vagerelADakoDathI pALavuM e nA sAda saM. mana ta..., muM] juo 'lAlapa." lAlapa (-) . [ e "lAla + . "pa" ta.ka.] lAliyAvADI vi. [ja e "lAliye' dvAra.] mAla vagara, lAlAza, ratAza, rAtI jhAMya, surakhI, lAlI DhaMgadhaDA vinAnuM, avyavasthita (kArabhAra vagere) (na.mA.) lAla-pAla (lAjya-pAtha) zrI. [saM. chAna-pAinanuM gu. lAliyuM. 0jamAliyuM vi.jio 'lAli+jamAla'nAma lAdhava](lA.) eziyALa, paravA, tamA, da2kAra. [0 rAkhavI gu. "yuM? ta.ka.] (lA.) mAla vinAnuM, zakti-hIna (rU.pra.) darakAra karavI]. [ja lAlapa. lAliye vi.paM. jio "lAlo+gu. iyuM' ta.ka.] (27tAlama (bhya) strI, jio "lAla' + gu. "ma' ta...] kAramAM) e "lAlo.' - iliza -igliza) (rU.pra.) lAla-matiyuM na. e nAmanuM eka pakSI [eka pakSI razI videzI zabdanI khIcaDAvALI nabaLI aMgrejI bolI. lAla-zira na. [ie "lAla' saM. ziras] e nAmanuM cA TekaNa (rU.pra.) kAmacalAu. -thA TebhA (rU. pra.) kapaDAmAM lAlasa vi. siM] lAlasA dharAvanAruM. lolupa [4NA dorAnA DhaMgadhaDA vinAnA TAMkA. cA pahA58 (-2) (u.pra.) lAlasA jI. [3] lobha. AkAMkSA, utkaTa icachA, phaDa kuDa behathI karavuM e. zuM jamAliyuM (u.pra.) mAla lAlasI vi. si...] lAlasAvALuM [ba ja tuM vinAnuM. mIThA vinAnuM, e che (u.pra.) naDe ane lAlaM-lAla (lAla lAla) vi. [ja e "lAla,'-dvirbhAva.] ka la daMDa ka] lAlA' sI. [4] lALa lAlI strI. [e "lAloddhaja. "I' pratyaya.] putrI. lAlA* chuM. [saM. jhAjha dvArA, hi".] lAle, chelachabIle, (2) chokarI. (3) lAlAjInI putrI. (4) (lA) vahAlI phAMkaDa, varaNAgi, (2) uttara hiMdamAM mAnavAcaka vize- karI. [0 lekhe (ra.a.) nakAmuM gaTa, vyartha) SaNa. [0 tANa (-zya) (u.pra.) khoTI khecatANa. (2) lAlI AvI. jio "lAla+gu. "I' ta...] ja nAlezI, apamAna, nAmozI. (3) nAlezI-bharI muzkela 'lAlapa." (2) (lA.) taMdurastI. [0 AvavI (2.pra.) zarIrasthiti jio lAlapa." mAM teja AvavuM] [lAla raMganuM, rAtuM (paghamAM) lAlAI sI. [e "lAlA" +]. AI' ta..] lAla vi. [jue "lAla gu. "u" huM svArthe ta...] lAlAI sI. jio "lAlA'ga. "AI ' tama.] chela- lAlo chuM. jie "lAla' +gu. "e" vAthe ta..] putra, paNuM, varaNAgI, phAMkaDAI. (2) zeThAI (2) chokaro. (3) uttara hiMdano vatanI (hulAmaNuM) (4) lAlAjI puM, ba.va. [ja e "lAla'+'cha' mAnArthe) uttara vallabhasaMpradAyanA gosvAmIone jamAI bhANeja vagere. hiMdanA vatanI meTA mANazanuM saMbodhana. (2) valabhasaMpra- (5) (gujarAtamAM) cAkIdAra paThANa (6) lA.) phAMkaDe, dAyanA AcAryonA jamAI bhANiyA vagere varaNAgiye lAlAja zuM karuM. vAI, phiTa,' "hisTIriyAM' lAva 5. pANIno kasa kheMcavAnI kriyA. (2) hoDI lAlA-meha chuM. [saM.] pizAbamAM tAMtaNAnA jevI rasI paDe deraDuM. (3) sAvaraNI. (4) gheTAMnI unALAmAM katarAtI e paramAne roga jana. (5) jamInanuM eka mApa lAlAyita vi. saM.1 svAdane kAraNe moDhAmAMthI lALa lAvaka na. saM.lelA pakSI, lAvare paDatI hoya tevuM. (2) (lA). uckaTa, Atura. (3) lAlacu lAva-jA,01 (lAnya ja, 0ce) jI. jio lAva+ lAlAza (zya) sI. [jue "lAla" + gu "Aza', ta..] javuM.'] (lA,) hera kera [vagaranuM, AdhAra vinAnuM juo 'lAlapa" [laharIpaNuM lA-vajUda vi. [ara.] vada vinAnuM, pramANa-hIna, purAvA lAlA-zahu RI. [juo "lAlA]+zAhI.] (lA) lAvaNa vi. ni.luNavALuM, khAruM. (2) (lA.) suMdara lAlA-strAva chuM. [2] moDhAmAMthI lALa jharavA roga lAvaNatA sI. [8], tAI strI. (gu. "AI' ta.pra.] lAla na., ba.va. [jao 'lAla'gu. 'uM ta.ka.] lA.) ja "lAvaNya." pUrvanA nahojalAlI, pUrve bhegalA bhoga-vilAsa. vAvaNI sI. siM, chAjakizaL > zrAvaLamAM] (lA.) marAThI [ AvavAM (rU.pra) pUrvenA bhegavilAsa vagere yAda karavA] bhASAmAM vikaselo eka khAsa tALa, 'bele' (2.ma.) (2) lalita vi. siM] jene lADa laDAvavAmAM AvyuM hoya tevuM. saMgItano eka tAla. (saMgIta.) (2) (lA.) mAnItuM, lADIluM lAvaNI-patra na. [marAlAvaNI'ksa.] sarakArI leNAnuM 2010_04 Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAvAya 175 lALiyuM AsAmIvAra ramAtuM patraka.' lAsApaNuM-lIlApaNuM, lIsA, suMvALA lAvaNya na. [sa.] (lA) lAlitya, pUrNa sauMdarya - lAsara (2) sI. jio "lAsuM' dvArA.] (lA) DhAla, lAvaNamaya vi. [saM] lAvayavALuM, khaba suMdara vilaMba, rasaLATa ['DA.] lAsariyuM hovApaNuM lAvara nA ja e "lAva.' kutarAnuM bacakuM lAsari-di)yA-veDhA puM. ba.va. jio "lAsari8-Di)yuM' + lAvariyuM na. [ja e "lAvaruM'gu. "iyuM' 4..3 (lA) lAsarita- riyuM vi. jio "lAsara + gu. "iyuM" ta..] lAvarI ApI. [e "lAva' +]. "I' pratyaya ]. (lA.) levaDa-devaDamAM lAMbA gALA nAkhe tevuM. ApatAM vAra lAvaka pakSInI mAdA. (2) kapAsa vINavA janArAMnI sAthe lagADe tevuM. rasaLATavALuM. (2) ghaDI ghaDImAM pharI jAya tevuM janArA bALakane apAtuM nAnuM rUnuM poTaluM lA-sAnI vi. [ara.] advitIya, ajoDa, anupama lAvana. jio lavara' + gu. "u" svArthe ta.] lAsu na. kaThALa sivAyanuM koI paNa dhAnya jao "lAvaka." (2) (lA) krodhanA zabda kahevA e lAsuM vi. lIsuM, suMvALuM. (2) (lA) pAI nA kharce tevuM, bacakA bharanA lobhI. (3) ApavAmAM na sagajhe tenuM, maMcha. (4) kaMThamAM kata2, (2) katarAnuM bacakuM. [0na(nAMkhavuM (rU.ka.) kazuM na paheryuM hoya e rItanuM. [0 varaNa (u.pra.) u* kutarAe vaDacakuM bharavuM) [katare jaLiyAta kAma] [javAya tevuM tadana lIluM lAvare 6. jio lAva2] eka prakAranA zikArI lAsuM-lapaTa vi. [+juo lapaTavuM] jenA uparathI lapaTI lA-valada vi. [ara.] aputra, nirvazA lAse yuM. pakSI pakaDavAnI jALa. (2) pakSInI caraka. lAva-lazakara na. ['lAva' aspaSTa+ "lAkara.'] hareka prakAranA [lagADa(-) (rU.pra.) pakSI pakaDavAM. (2) jhadhaDe saraMjAma sAthenuM sainya karAva. 7 lAga () jhadhaDo thavo] lAvavuM sa.di. jio levuM + AvavuM' (sahAyaka)nuM "laI + lAsarI sI. caMdaDI, (2) bhavAyA lAke ? AvavuM=(sau.)' "lacAvavuM' = 'dayAvavuM.' Ama sAmA- ADe nAkhe che te paDadA sika dhAtu thAya che, tethI karmaNike pre. rUpa nathI.] laI lAsya na. siM.] jI-sahaja nRtta ane nRtya, (nATaya) AvavuM. (2) 2ja karavuM. mizra dhAtu hoIne jamAM karmaNi. lAsya-gRha na. [saM. zuM na.], lAsya-geha na. siM] nRtyanathI: "huM cIja lAge." (atyAre have "lAvavuM' karmaNi nRtta karavAnuM sthAna niphA vinAnuM rUpa zarU thayuM che; jemake "mArAthI lavAya che' "mArAthI lA-hAsila vi. [ara.] kAyadA vinAnuM, hAMsala vagaranuM, lA(la)vAyuM' "mArAthI lA(mela)vAro'). lAhI strI. e "lAI' lAva-sAva lAdava-sAva) 5. jio lahAva' dvibhava.] lAhe sI, I, (2) laganI sukha lahAvo. (2) (lA.) kAyado lALa sI. [saM. char] meDhAmAMthI paDato cIkaNe pAtaLe lAvA puM. [] javALAmukhI parvatanA meDhAmAMthI nIkaLato seDAM jevo rasa. (2) karoLiyAnA moDhAmAMthI nIkaLate tAra. garama pravAhI ghaTTa rasa (3) haDakAyA kUtarAnuM jhera. (4) (lA.) kAMTAnI jokhamalAvArasa chuM. [+saM.] lAvAne pravAhI khanija pada rasa kAraka aNI. [0 cAvI javI (u.pra) taddana bALaka vayanuM lAvArasa vi. [ara. lAvArisa], sI vi. [+gu. 'I' he (kaTAkSama). 2 cUtuM (rU.pra.) makhuM. 0 lITa (u.pra) svArthe ta.pra.], lA-vAri-2)sa] juo lAvala,' jherI janAvaranI lALa] lAvAM-jhakhAM na., a.1 jio 'lavavuM' dvArA.] gabharATane lALapa8 (pi23) paM. [ saM.] lALa pedA karate maDhIlIdhe bolAtAM meLa vinAnAM vacana. (2) gunAmAMthI bacavA mAM avayava [TenI sagAI belAtAM DhaMgadhaDA vinAnAM gAtAM. (3) bebhAna dazAmAM thato lALa-lAMtare na., jio "lALa' dvArA.] sagapaNamAM ghaNe bakavATa lALAM na., ba.va. [ja e "lALa' + gu. 'uM' te.pra.] (lA.) lAvAM-jhAMkharAM na., ba.va. (lA.) khAlI kAMka AjIjI, kAlAvAlA, [0 cAvavAM (rU.pra.) kheTe bacAva lAvuM na. [sa ruve->prA. chAyA-] juo "lAvaka.' karavo. (2) lAcArI batAvavI. 0 caMdiraDI, 0 caudaDI lAvuM na. jie "lAva.] (tArA) vaDacakuM, lAvavuM (rU.pra.) eka pachI eka. 0 caiDuM (rU.pra.) gAMTha-gaLaphAvALuM. lAlA vi. puSkaLa, ghaNuM (2) vicitra prakRtinuM. (3) aTakacALuM. 0ravAM (u.ma.) lAza' vi. [ta.] barabAda, pAyamAla. [0 javuM, 0 thaI kAlAvAlA karavA] javuM, thaI (rU.pra.).] pAyamAla thaI javuM. (2) zarIre lALiyuM' na. [ja e "lALa' + gu. "yuMta.pra.] lALa khUba nabaLA paDI javuM. jhIlatuM bALakane kaMThamAM chAtI upara Ave te rIte baMdhAtuM lArA (-ca) ja lAsa.' [kAlabata jADuM sIveluM kapaDuM. (2) bakarAnI Doka nIcenuM te te AMcaLa. lAra (zya) sI. joDAne dhATa ApanAruM lAkaDAnuM oThuM, (3) rAMdhelA vAsI anamAM thatuM lALa jevuM jaMta. (4) lAsa (sya) strI. [ o "lAza."] maDadu, mahuM, zaba gaLe laTakatuM rahe tenuM eka ghareNuM lAdiyA-DA ja kailAsariyA-DA. lALiyuM vi. [ja e "lALa' + gu. iyuM" ta...] moDhAmAMthI lAsariyuM e "lAsariyuM." lALa jharyA karatuM hoya tevuM. (2) je khAvAthI meDhAmAMthI lApa (-) mI. [ja lAsuM + gu. "pa" ta..]. lALa paDe tevuM. (3) lALanA jevuM AchuM ane cIkaNuM 2010_04 Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lALiyuM 1976 lAyara lAMca-era : kA. pratyaya pha2)zavata. (jema ke "lALiyuM dhI) [tAjI UMbI laI besavuM. laMghA (lavuM) bhAve, ji. laMghAvavuM lALiyuM na. kAcane laMbagoLa pAra. (2) kaNe bharAyelI (lAvavuM) ke.,sa.ki. lALiye muM. e nAmanI kapAsanI eka jAta lo chuM. [ja "lAMghavuM' +gu. "e".ma.] juo lAva.' lALI sI. jio lALa' + gu. "I' ta.ka.] jemAMthI lAMviSe. jio "lAMdhavuM+gu. 'A' katRvAcaka ka.ma.]. lALa nIkaLe che te moDhAmAMno kaMTha-dvAra uparane jIbhanA trAguM karanAra, (3) (lA) mAsela AkArane nAne avayava, "uvavA." (ra) kAnanI nIce lAMcI . [saM. zaa] rizavata, brAIba, "brAibarI,' labaDatI cAmaDI, cApavuM. (3) ghaMTanuM laka Tiphikezana.' [ khavarAvavI (u.pra.) rizavata ApavI. lALI sI. khAsa karIne ziyALavAnI paraMparita buma, 0 khAvI (u.pra.) rizavata levI. hari(2)zata (rU.ma.) ziyALI. (2) evI cera loka paDe che te cIsa, (ha.kI.ha) bhraSTatA, "karapAna']. lALuM na. je vaNavAnA hAthAne nIcenA bhAga lAMca sI. kAmamAM AvatA khacake ke khalela lALI chuM. baLata koyale, aMgAra [-LA UThavA (u.pra.) lAMca sI. talavAranA khabhe laTakAvavAnA pakSamAM cAMdInA aMtaramAM bhAre duHkha thayuM. -LA uThavA (u.pra) atizaya sikkAonI jaDatara baLatarA thavI. peTamAM lALA (ra.a.) peTamAM thatI baLatarA. lAMca-khAu vi. [ja "lAMca' 'khAvuM' + gu. "Au" ka...], (2) peTamAM rAkheluM kapaTa] lAMca-khera vi. [ kA. pratyaya] juo "lAMciyuM.' lAMka kuM. jio "laMka.'] keDane vAMkAIvALo samagra AkAra. lAMcakherI sI. [+ pha. pratyaya lAMcakhera hovApaNuM (2) paganA taLiyAmAM pATalInI vaccenA dekhAtA pilANa lAMca-ri(-2)zavata sI. [+jue "ri(-)zavata." samAvALe bhAga (je cAMpalA pagamAM na hoya.) (3) (lA.) nAthane dvirbhAva. lAMca-laMca sI. [kirbhAva ja e laMgaDo mANasa lAMca.1 lAMka a.ki. jio lAMka' nA.dhA.1 paga khoDAMga, lAMcavuM a.kri. jio "laMcavuM.] e "laMcavuM.' laMgaDAvuM. laMkAvuM (laMgvuM) bhAve, ji. laMkAvavuM lAvavuM) lAMciyuM che. jio "lAMca" + gu. "IyuM" ta,pra] lAMcache. sa.ki. ruzavata levAnI AdatavALuM lAMga ramI. [saM. 1] vaTANA ke tuvera jevuM eka kaThoLa lAMcuM vi. AvuM ochuM thayeluM, cUna. (2) (lA) mUrkha (jenI dALa jANItI che. caNAnA loTane sthAne ene loTa lAMco chuM. khATa, nukasAna, Toce dhUma vaparAya che.) lAMcha (-chatha) asI. paganA taLiyAnuM dAjhI javuM e lAMga (gya) sI. [saM. jine vikAsa.] (lA) dhAtiyAM lAMchana (lAIna) na. [saM.) cihna, nizAna. (2) DAgha, vagerene eka (pATalI hoya to be cheDe be sAthaLa DA. (3) eba, lAM, khAmI, Sa vaccethI kADhI keDa pAchaLa khesavAmAM Ave che te laMgoTano lAMchana (lAchanA) , [sa, azvana na.] eba, khATa, ghATa. [mAravI (rU.pra.) dhotiyA-phALiyAno cheDe keDa khAmI, deva [vALuM. kalaMkita, badanAma pAchaLa khesavo] [utaraDa lAMchita (lAchita) vi. saM.] nizAnIvALuM. (2) lAMchanalAMga (-gya) sI. vAsaNenI upara-nIce karAtI mAMDaNI, lAMchuM vi. [. gu. lAdhava] e "lAMchana." lAMga' viSe. [ja e "laMgaDuM -lAghava.] laMgaDe mANasa. lAMja vi. sugaMdhavALuM, sugaMdhita ("lAMga sAheba'-kaTAkSamAM). la,- . vAM, harakata, naDatara. (2) takarAra. (3) lAMgara na. [ja "laMgara.] juo "laMgara.' vAMdhA-bharelI levaDa-devaDa lAMgara a.4 [jao laMgaravuM] jae "laMgaravuM." lAMka vi. jio laMTha.] jao "laMTha." [kulaTA cI lAMgarAvavuM sakri. thakavavuM. (2) mAra lATha-DI,NI [+ gu. "DI"-eNI' svAye ta.ka.] lAMTha , lAMzu(-)la (lAgu (_)la) na. [saM.] pUchaDuM (moTe bhAge lAMThAI sI. [ja e "lAMTha' + gu. "AI' ta..] laMDapaNuM kutarAM vAMdarAM vagerenA mATe vyApaka) lAMkiyuM vi. [ o "lAMThuM' + gu. "iyuM" ta.pra.), lA vi. lAMgha (ya) sI. [ja "lAMghaNuM."], -ghaNa -zya) pI. [+ jio "lAMTha+ gu. "u" savarthe ta...] juo "laMka.' gu. "NuM" ku.pra.] nakoraDo upavAsa lAM5puM. [e. le3 dIvo (meTe bhAge kAcanA piTAlAMghaNI sI. [saM. viI>mA. 4SaLi] gADI-gADA- vALA), kaMDIla nA dhasarAnI nIce mukavAnI vaDI (be pAMkhiyAMvALo lapara . chelaMga, kudako, balAMga The UMTiya). lApa na. eka jAtanuM cImaLAyeluM ghAsa lAMghaNu na. . ->prA. zAsa-] potAnuM ISTa na lApaDiyALa, zuM vi. jio lAMpaDuM' + ga "iyuM' + "aLa,maLatAM sAmA mANasanA bAra najIka upavAsa karavA besavuM chuM' ta.ka.] lAMpaDI nAmanuM dhAsa thatuM hoya tevuM (jamIna) e, parazuM. [0 ghAlavuM u.pra.) udharANI mATe sAmAne lAM5(ba)DI sI. e nAmanuM eka che AMgaNe dhAmA nAkhavA). lAMpaDuM na. halakI jAtanuM eka ghAsa lAMghavuM addhi. [saM. ] nara upavAsa karaze. (2) lApaNuM vi. TIluM paDI gayeluM (kaLa sAMkaLa vagere). * (lA,) trAguM karavuM, maravA sAmAnA bAra AgaLa anarAna (2) (lA.) dama vinAnuM, tAkAta-hana 2010_04 Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lApI 1977 linTala lApI (ba) sI. sapheda ane bela tela lUMTI banAvavA- lAMbe kri.vi. [+gu. e sA.vi.ma.] ghaNe dUra, khUba mAM AvatI eka lugadI (raMgakAmamAM khacakA pUravAnI) Ave, ThIka ThIka vigaLe lAMba (-khya), (ba) . ekadama yAda AvavuM e. (2) lAMboTana, (45) rahI. kheDavA vinA UgelI DAMgara yAdadAsta, samRti, smaraNa lAbha' (-ya) sI. [ja lAMbhave.'] eka paga sthira rAkhI lAMba-(AM)giyuM vi. jio lAMbu + "TITayaga'+ bIjo paga banI zake teTalo laMbAvavAnI kriyA. [0nuM gu. "' ta.ka.] lAMbA TAMgA-pagavALuM karuM (u.pra.) eka bALakanA jamyA pachI cheTe beThA lAMba8 (-Datha) zrI. jio "lAMbu' dvArA.] laMbANa sivAya bIjI bALaka thayuM heya te. 0 bharavI (u.pra.) lAMbaDI e "lAMpaDI." [meLa vinAnuM DAMka bharavI] lAMba-tata ni. jio lAMbu' + "tataDuM.'] (lA) koI lAMba' (-5) strI ja lAMba-bhAta.' lAMba-bhAta puM, ba.va. [ja e "lAMbuM"+ "bhAta.' agAu- lAMbhavuM a.ji. DAMka bharavI. (2) avalaMbatuM. AdhAra nA paDI rahelA DAMgaranA kaNamAMthI UgI nIkaLelI DAMgara, le. (3) (lA.) satiSa tho baDachA lAMbhavuM, lAMbuM na. bhAga pADavA mATe nakhAtI ciThThI. (2) lAMbI jao lApa.1-.' bhAgIdArane bhAganI yAdI. (3) vibhAga, vaheMcaNa. [vAM lAMbI sI. (saM. vaI>. hRSika] lAMbA thaI nA-nAMkhavA (u.pra.) vaheMcaNanI ciThThI nAkhavo] sUI javAnI kriyA, (2) phALakAno mArga rAkhavA mukalAM lAMbhA DuM. [ja lAMbhavuM' + gu. "o' ka..] avalaMbana, be pIriyAMmAMnu pratyeka, [khecavI (-kheMcavI) (u.pra.) Te, AdhAra UMdha karI levI] hi. vi. saM. nuM TUMkuM rU5] lakhitaMga si. ha44->prA. rUMvama-] aMtara ane mApanI likaviDeTara puM. [aM] phaDacAmAM gayelAM kArakhAnAM peDhIe daSTie dIve, Ayata. (2) UMcI kAyAvALuM, zarIre UMcuM. vagerene vahIvaTa saMbhALanAra sarakArI pratinidhi [.bI UMgha, -bI nidrA (rU.pra.) maraNa. -bI kase dhavaDAvavuM lividezana na. [] kArakhAnAM peDhIo vagerenuM pheDa(u.pra.) ArAmathI kAma levuM. (2) bahAnA batAvI kAma cAmAM javuM e kaDhAvavuM. bI kheMcavI ((kheMcavI) (u.pra.) soDa tANIne likhariyuM na. jio "lIkha' +. "huM' + "chayuM' svArthe sUI javuM, ghasaghasATa UMghanuM. -bI jIbha (ra.a.) ta...] (lA.) jAne kozeTe, nAnuM bhagere [bhAgya vAcALatA. bI kI (u.pra.) gALA-gALI, (ra) dalIla. likhita vi. [saM.] lakheluM, lakhAyeluM. (2) na. nasIba, bI dahi, bI najara (rU.pra) dUraMdezIpaNuM. bI kALa likhitaMga (likhitarga) ja e "lakhitaMga.' bharavI (rU.pra.) sAhasa karavuM. -bI lekhaNe lakhavuM lignAiTa kuM. [] kAco kolaso (eka dhAtu) (rU.pra) zakti uparavaTa thaI .meTA pramANamAM vipAra licchavI chuM. mAyakAlano e nAmano eka rAjavaMza (jenI kheDavo. -bI se ghAlavI (-seDatha-) (u.pra.) maraNa pAmavuM. "vaizAlI'mAM sattA hatI e gaNarAjya hatuM.) (saMzA.) -bI cheDe savuM (.2) devALuM kADhavuM. (2) maraNa pAmavuM. lijajata jue "lahejata.' 0 karavuM (u.pra.) kaMTALA bharelI rIte vadhArI vadhArI kahevuM. lijajatadAra jae lahejatadAra.' * kADhavuM (rU.pra.) ghaNA divasa chavuM. 0 khAtuM paDyuM. liTamasa chuM. [.] ratanajota nAmanI vanaspatine rasa (u.pra.) paricaya ke vahIvaTa vadha. kheMcavuM (-kheMcavuM, liTamasa pepara chuM. [aM.] pravAhI padArthanA guNadharmanI (rU.pra) DhIla karavI. (2) dIrdha jIvana jIvavuM. 0 kheMcavuM parIkSA karavA mATe banAvelo eka khAsa jAtano kAgaLa nahi (-kheMcavuM) (rU.pra.) jida karavI nahi. 0 cAlavuM liTara chuM. [aM] pravAhI padArtha mApavAnA mApane ekama, (ra.a.) ghaNe samaya TakavuM. 079, 0 laca, laca, 0 (eka DesimITaranuM ghanamApa) lAka, 0 usara (rU.pra.) khUba lAMbuM. 0 thaI javuM liTarecara na. [aM.] vAkaya, sAhitya. (2) te te yaMtra (u.pra.) thAkI javuM. (2) pAyamAla thaI javuM. 0 thaIne kriyA vastu vagerene vize lakhAyeluMchapAyeluM sAdhana paDhavuM. (ra.a.) thAkI javuM. (2) mAM paDavuM. 0506 (ra.a.) li chuM. [a] zilA-chApanI chApaNI page lAgavuM. 0paheluM karavuM (-paraLa-) (rU.pra.) vAtanI li-kAma na. [+juo "kAma.] liyo- prakAre karavAnuM lapa karavI. (2) utsava lAMbo calAva. piMgaLa karavuM lekhana aMkana citraNa vagere kArya (- piLa" (rU.pra) atyuti karavI. 0 saha (u.pra) ligrApha chuM. [.] paththara upara taiyAra karelAM lakhANa lAMbu thaIne. e mATe sUvuM (ra.a.) devALuM kADhavuM. (2) aMkana citraNa vagerenI kAgaLa upara chApa pADavI e pAyamAla thaI javuM. (3) maraNatola thaI javuM. be liyogrAphara chuM. [e.] lithAnuM kAma karanAra kArIgara sAthare sa6 (.pra.) nirAMta rAkhavI. (2) dIrdha dRSTithI lithagrAphI . [e.] lithAnuM kAma karavAnI vidyA kAma karavuM. be hAtha kara (u.pra.) bhIkha mAgavI. li-presa . [.] lithA-kAma chApavAnuM chApakhAnuM (2) lAMca levI] linenTAI5 juo "lAinenTAi5." [kapaDuM, phalAlIna lAMbuM cAhuM (ca) vi. [ juo "caDuM] sArI laMbAI linTa (lisTa) na. [aM.] ghA upara mUkavAnuM jALIvALuM ane pahoLAIvALuM [0 karavuM (.pra.) lapa karavI. linTala (liTala) na. [aM.] bArI bAraNAMne mathALe mUka 2010_04 Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lipasTika 1978 liMga-saMnyAsI vAmAM AvatA lAkaDA ke paththarane cApaDe athavA si- li-lI)lamaDuM vi. jio "lIluM' dvArA,] lIlA raMganuM menTanI jamAvaTa li(-lIlavaNa (-zya) aNI cI. jio "lIlavavuM + gu. lipasTika sI. [e.] heTha raMgavA mATenI saLI aNI" ka.pra.lIlotarI. (2) eka prakAranuM ghAsa. (3) lipAmaNa na. jio "lIpavuM' + gu-AmaNa" ka.ma.] juo hariyALI jamIna lapAmaNa.' lilavAvavuM e "lIlavavuM'mAM. lipAvavuM, lipAvuM e "lIpa'mAM. li(lIlaNa (5) ja lIlavaNuM." lipi(-pI), lipikA jI. [saM.] koI paNa bhASA ke lilAu, ma na. [poryuM. leilAo jAhera harAjI, nilAma belInA vargone TapakAvI levAnA saMketonuM dazya svarUpa, li(-lIlADe 5. jio "lIla' dhAra.] tAjA pAsathI sika' lIlA raMganI dekhAtI paristhiti. hariyALI. (2) lIlotarI lipinkAra vi. [saM.] lahiye (2) akSara kAtaranAra kArIgara li(lIlANa vi. jio "lIluM' dvArA] saheja bhInuM. lipiM-jJa vi. [saM.] akSara- vinyAsane eka ke aneka prakAra | (2) na. jae "lilADe." [jhAmuM." naNanAra [lipinI jANakArI li(-lIlAmuM na. jio "lIla' dhArA.] jao "lIlalipi jJAna na. [4] koI paNa eka ke aneka bhASAonI li(lI) tarI rahI. jio "lIluM + saM. tra-prA. lipibaddha vi. sa.] vargonA saMtAnA kapamAM raheluM sattA ] lIlAM lIlAM pAnavALI vanaspati lipivighA sI. si.) te te akSara-vinyAsanA svarUpanuM li(lI)saraDo . jio " liDe."], li(-lI)saTI jJAna ApanAra zAstra (-so) . [ja "liseTa.'] e "lisoTo." lipivinyAsa chuM. [4] juo "akSara-vinyAsa.' liTI sI. jio " liTa' + gu. 'I' kIpratyaya.] lipI e "lipi." [eka cA pAtaLI jhINI rekhA likhana strI. [aM.1 videzathI AyAta thatI hatI tevI lisoTI, De muM. jio "lIse dvAra.] mATe sapATa ke. lipta vi. [saM] lepAyeluM, kharaDAyeluM. (2) (lA.) saMDo- (2) ujharaDe. [0 5 (2.pra.) A tho] vAyeluM. (3) bhraSTa thayeluM lise puM- athANAMnAM guMDAnuM jhADa, | livyaMtara (liyata2) na. saM. chi + anta bIjI lisTa na. [e.) yAdI, TIpa bIjI lipi. 2) eka lipina bIjI lipimAM rUpAMtara, lihAja muM. [ara. lihAkha ] adaba, viveka TrAnsaliTarezana' (rA.ba.) re karavuM (u. pra.) eka lipimAM lika (li%) , [.] ekabIjA sAthe joDAtI-joDAyelI lakhAyeluM bIjI lipimAM palaTI ApavuM] [kAmane kaDI. (2) sAMdhaNa, anusaMdhAna lisA sakI. vi. [saM] meLavavAnI AkAMkSA, lAlasA, liMga (li) na. [] cihana, nizAnI, eMdhANa. (2) lisu vi. [saM.] lisa karanAra lakSaNa, (3) hetu. (tarka.) (4) nara nArI ane e lipha chuM. [ara. liphAphaha] kAgaLa nAkhavAnI khAsa sivAyanuM hoya te batAvanAra lakSaNa: paMliMga liMga prakAranI kothaLI, kavara, envalapa." [ka badalavA napuMsakaliMga. (vyA.).(janAM vyAkaraNamAM jatiH nara nArI (u.pra.) bhapakAdAra kapaDAM paheravAM. 0 banAva (3 pra.) nAnyatara). (5) puruSanI indriya, zizna. (1) ziva-zaMkaraADaMbara kara, DoLa karavo. 0 khUlI jo (rU.pra.) bheda mahAdevanuM roLa khaMbhAkAra nAnuM maDha paththara vagerenuM udhADe paDavo]. pratIka, mahAdevanI paththara vagerenI piMDI. (7) maraNa pachI liTa sI. aM.] UMcI imAratamAM caDavA mATenI yAMtrika jIvAbhAe dhAraNa karyo manAte sUkSama deha, sUphama zarIra mAMDaNI sivAya liMga-deha (li) 5. si.] jae liMga()," libarala vi. [aM.] udAra mananuM. (2) udAramatavAdI, liMga-dhArI (lijha vi.,yuM. [saM] (lA) bAhya cihana libAsa puM. [ara.] ja e lebAsa." dhAraNa karyuM hoya tevuM. (hakIkate "daMbhI.) limiTa sI. [.] hA, maryAdA, sImA. (2) liMga-paddhati (li) pI. [saM.] nizAna karavAnI rIta, aMdara pradeza, sIma sisTama opha sAInsa' (ma.na.) limiTeDa vi. [sa.] maryAdita. (2) jenI thApaNa nakI liMga-parAmarza (liganTa chuM. [4] artha karavAnI kriyA, karI sarakAramAM nAMdhaNI karAvI hoya tevuM (kaMpanI mahasa "inTaraprITezana' [arcana vagere) liMgapUjA ( siDa pI. [saM. mahAdevanA liMganuM pUjanaliyana na. [] dhAraNa karavAnI sattA, dhAraNAdhikAra liMga...tiSThA ( lijha sA. [saM] navA zivAlayamAM mahAliyAnata juo hayAnata." devanA pratIkarUpa piMDInI vidhipUrvaka thatI sthApanA liyA puM. AganI javALA liMgabheda (li) pu. [3] nara nArI tema chatara vacce liri na. (aM.1 pri-pradhAna kAvya. (kAvya.) jAtiviSayaka taphAvata lirikala vi. [aM.] Urmi-pradhAna, 'sajekaTiva' liMga-zarIra (li) na. [saM.1 ja liMga-daha- "liMga(0).' lilakAvavuM e "lIlakAvuM"mAM. liMga-saMnyAsI (lisanyAsI) vi. puM. [.] geravA lilajI pI. e nAmane eka choDa raMganAM vastra dhAraNa karyA hoya tevo smArta virata 2010_04 Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liMgAkAra liMgAkAra(likA) zuM., liMgAkRti (li) strI. [+a, mAr, Amruti] liMga(zizna)nA jevA ghATa, (2) vi. liMganA jevA ghATanuM liMgAnuzAsana (liMga:-) na. [saM.] nAmanI jAti ke nAmanAM liMganI spaSTatA karatuM zAstra, zabdakozanA eka prakAra liMgAyata (likA-) vi.,puM. [+ saM. mathata] kaMDhamAM zivaliMgavALA dvArA bAMdhavAnI jemAM prathA che tevA eka zava saMpradAya, vIra zaiva saMpradAya. (saMjJA.) (2) e saMpradAyanA anuyAyI. (saMjJA.) liMgAyata-mata (liga-) puM. [saM.,na.] vIra liMgI (ligI) viM. [saM.,puM.] nizAnI gulaiMdriyane lagatuM seksyuala' (na.?., (lA.) jaA 'liMga-dhArI. liMgapAsanA (ligo-) . [+ sa =pAlanA] jaA lignA krAMkA (likavA, kATa) sI. [saM.] deza ke rASTranI 1979 ekabIjAnA vyavahAra mATenI mAnya rAjASA, rASTrabhASA liTa (lizDa) jae 'linTa' liTala (liTala) jaA 'linTala,' likhaNa (-zya), likhavI strI, [jue 'liMbu' dvArA.] lIMbunuM jhADavuM, lIMbhavI, lAI libaveNu (-zya) srI. [jue liMbu' dvArA.] lIMDI, lIMbAI saiva saMpradAya dharAvanAra, (2) ba.ka.ThA.) (ra) ['liMga-pUjA.'lIcA li bhAre puM. eka auSadhIya vanaspati, lIMbhAra li'bu na. [sa, nimna> prA. niyaMma, hibrU-] ja e lIMbu,' limbU, likhUDI sI. [ + gu. I ' ' ta.pra.], likhAI ii. [jue 'lIMbavI.'] jue 'likhaNa,' li`bu-uchALa vi. [+jaA 'ukALavuM.'] lIMbu uchALyA pachI heThuM paDe teTalA samaya sudhInuM, 'lIMbu-pALa' li'moTI skrI. [ja 'liMbu' dvArA.] sAkara athavA marI mIThuM nAkhI devatA upara sekrelI lA bunI phADa likhALI sI. [saM. nimnAi > prA. nivahalimA hino mi] lIMbaDAnAM phaLa. (2) lI`khALInA ghATanuM eka mADhuM paheALAmAMnuM vAsaNa, (3) lI kheALInA ghATanA seAnAnA eka dAgomA lI strI. [sa, kdvArA] gajaba, jhera, meTI Aphata. [. vALathI (3.pra.) ghaNuM nusAna karavuM] ha, maryAdA vAr lI 2010_04 puM. [cInI,] lagabhaga aDadhA mAIlanuM aMtara ApatA ekama. (ra) Azare 3/5 grAmanuM eka caunI vajana lIka strI, lATI, rekhA. (ra) paMkti, hAra. (3) cAla, prathA, rivAja, (4) (lA.) pratiSThA. [. khecavI (-khe McavI) (3.pra.) AbarU jAmavI. paDavI (rU.pra.) mArge cAlavuM. * poTavI (35) khATuM banyuM hoya enA upara TIkA karavI. 0 thALavI (rUpra.) hada khahAra javuM] loke(07)jana. [aM.] kANuM pIne emAMthI cavuM e, cvA zIkha srI. [saM. hikSA>prA. vilA] mANasane mAthAmAM tema anyatra vALamAM paDatI eka prakAranI jIvAta-e sapheda IMDAnA rUpanI jemAMthI 'ja' thAya.)[. paDhavI (3.pra.) vALamAM jUnI IMDhALa prasaravI] lIkhaDuM nA vANA ke tANA mATe tAra caDhAvavA sarakaTa ke bIjA peAlA lAkaDAtA nAnA TukaDA lIkhiyuM vi. [jae 'lIkha' + gu, 'iyuM' ta...] lIkhanAM IMDAMvALuM. (2) jenA mAthAmAM lIkha paDI hoya tevuM. (3) na. lIkha kADhavAnI jhINA dAMtAvALA kAMsakI lIkhicA puM. [jue 'lIkhiyuM.'] jue 'lIkhiyuM (3).' lIga strI. [aM.] samAja, samUha, saMSa. (2) bhAratamAM 'muslima lIga' mATenI pracalita saMjJA. (saMjJA.) lIgiyuM vi. [ + gu. I ' ta.pra.] muslima lIganuM sabhya-pada lIpIcara dharAvanAra lIca chuM. DAMsa, moTA mazkara vi. huM nahi ApanAra. (2) lapasI paDe tevuM lIthI na. [cInI. lIph ] e nAmanuM pUrva bhAratanuM eka phaLa-jhADe lIja (-jya) strI. meTAI lIjiye, lIje 3.pra. [saM jate>*mite>prA. apa. addigaMta, karmaNi. enA parathI AjJArtha ane kartari athaeN mAnArthe vikasyA] levAnuM kareA, svIkArA lITa (Ta) strI. khAvI nAkhavAnAM kAraThAM lITI sI. [jue 'loTA' + gu. 'I ' srIpratyaya.] rekhA, lakIra. (2) lakhANanI paMkti. (3) ceAthA bhAganI saMkhyAnA saMketa, pAI, (4) (lA.) hrada, sImA, maryAdA. [ A karvI (rU.pra.) gadya ke padyanI paMktio mADhe karavI. 0 kheMcavI (-khe McavI), 0 deravI, 0 pADavI (3.pra.) rekhA karavI. 0 dAratAMya namAvavuM (1.pra.) taddana mUrkha hovuM. 0 mAravI (rU pra.) chekI kADhavuM, rada karavuM] lITA puM. [jae (liseATA' ravA.] jADI rekhA. (2) liseTA, (3) ujharaDA. [-DhA tAluvA (3.pra.) game tema lakhavuM ke cItaravuM. 0 karavA, 0 kheMcaveA (ma`cavA). dAra2, 0 mAravA (3.pra) chekI nAkhavuM. 26 karavuM] lIra puM. [cyuM.] netA, agresara, AgevAna. (ra) vartamAnapatranA agralekha, taMtrI-lekha. saMpAdakIya, 'eDiTAriyala' lIthi eNsiddha puM. [aM] pezAba vATe jatA eka tejAba prakAranA padArtha [liIne pharanAruM, lakhAciyuM lIruM vi. cIMtharehAla, cIMthariyuM. (2) kapaDAMnA DUcA lIdhuM vi.,sa kri.-bhU.kA. [saM. 5" - prA. ma-> apa. jijUna-] levAmAM AvyuM svIkAravAmAM AvyuM. (2) upADazuM. (3) meDhethI kahyuM. [ khAdhuM (3.pra.) khAya tevuM] lIdhe nA.yA. [+ gu. 'e' sA.vi.,pra.,] ne laI ne,-ne kAraNe lIdhela,-hyuM vi. [+ gu. ela~,'luM.' kR.pra.] levAmAM AveluM, svIkAravAmAM AveluM. (2) upADeluM, (3) meDhethI kaheluM lIna vi. [saM.] DUbI gayeluM, adrazya thaI gayeluM. (2) magna thayeluM. parAvAI gayeluM, mazagula thaI gayeluM lInatA hI. [saM.] lIna thaI javApaNuM lInana na. [aM] kApaDanI eka jAta [eka tela lInI-menTa na. [aM.] davAonA mizraNavALuM cALavAnuM lIpa-yara na. [aM.] jemAM phebruArInA 20 divasa hAya Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lIMpaNa 1980 lIlAvatI tevuM Isa.nuM varSa (seMkaDAmAM cArathI bhaMgAya tevuM ane lIlarI sI. karacalo, karacelI [bhInuM sekAomAM cArasothI bhaMgAya tevuM varSa) lIlaruM vi. [juo "lIluM' dvArA.] lIlA raMganuM, (2) Adra, lIpaNa e "lIMpaNa.' lIlavaNa gaNI jue "lilavaNa,NI." lIpaNu-graMpaNu e "lIMpaNa-gapaNa.' lIlA vaya strI. [o "lIluM' + e "vaya."] (lA) lIpaNuM juo "lIMpaNuM." kAcI uMmara, nAnapaNa, bacapaNa lIpavuM ja lIpavuM. lipAvuM karmaNi, kiM. lipAvavuM lIlavavuM sakri. [ja e "lIluM, -nA.dhA.] loluM karavuM. pre.sa.ji. [ gUMpavuM (rU.pra.) lIMpavuM] (2) lIMpavuM. lIlavAvuM karmaNi, kiM. lilavAvanuM che. sa.ji. lIpavuM-potavuM ja "lIMpavuM-pAtavuM." lIla-vAyuM vi. [jue "lIla' dvArA.] sevALavALuM lIma- chavu chuM. [saM., liva-> prA. hiMsa + ja lIlavAyuM juo "lIlavavuM'mAM. Ava.'] caitra sudi ekamane divase lIbaDAnAM pAnano lIlavI muM. jio "lIlama.'] o nIlama." rasa temaja pAnanI lugadI levAne utsava, (saMjJA.) lIlaNa (-zya) jue "lilaNa.' lImaDI . [ja e "lImaDe' + gu. 'I' arIpratyaya.] ja lIla che. [ja e "lIluM' dvArA.] koI paNa kaThoLa vagerene lIMbaDI.' sukAye na hoya tevo dANe lImaDA khuM. [ja e "labaDe.'] ja "lIMbaDe." lIlaza vi. [jue "lIluM' dvArA.] lIlA raMganuM lImara na. vAMdarAnI jAtanuM eka prANI lIlahariyuM vi. jio "lIluM' + "hariyuM.' samAnArthIne lIchava chuM. jio "lIma-ochA saMdhithI], lIma- dvibhava.] lIlA raMganI jhAMyavALuM (khAsa karIne) sava puM, [+se, saMdhithI] jue "lIma-eiva." - lIla-hare vi. [juo "lIluM'+ "hare'] (lA.) sAruM lIra (-15) . lugaDAne nAne cIro, nAne lIro khAvAnI vRttivALa, (2) bIje jaI khAvAnuM pasaMda karatuM lIrA . [TAlI.) ITAlI dezanuM mukhya calaNI nANuM lIlA zrI. [saM.] krIDA, ramata, khela. (2) adabhuta lIrelIrA !., ba.va. jio lIre,'-dvibhava.] kapaDAnA karAmata. (3) IzvarAvatAranuM kArya. [0 karavI, 0 ramavI, aneka cIrA vistAravI (u.pra.) raMga-rAga karavA. (2) moTA lIre dhuM. lugaDAne jIrNa thayela lAMbe cAre puruSa-AcAryo vagerenuM maraNa pAmavuM. 0praveza, 0mAM lIla' chuM. [saM. nI] nIloDhA ke nIla paraNAva e. (2) padhAravuM (u.pra.) moTA puruSa-AcArya vagerenuM maraNa e vidhimAM paraNAvavA mATenA vAchaDe, UnAdhizrAddha pAmavuM, nityalIlAnA vAsI thavuM] [kamaLanuM la mATe vAchaDe. [0 paraNavI (rU.pra.) pahelI patnI mArI lIlA kamala(La) na. [4] hAthamAM rAkheluM ramata mATenuM gaye varSa pUruM na thayuM hoya te pahelAM bIjI strI paraNavI. lIlA-kAra vi. [saM.] lIlA karanAruM. ramata gamata karanAruM 0 paraNAva (rU.pra.) nIleddAha vidhi karo] (Izvara) [meLAvaDe. (puSTi) lIla puM, sI. [ja "lIluM.'] sevALa, nIla. (2) kI lIlA-khela chuM. [saM] bhagavAnanI laulAnAM guNagAna dAMta upara bAjhatI perI. (3) jIbha upara mila, Ula. lIlA-gati , [sa 1 dhIrI ane manohara cAla [0 utAravI (rU.pra.) jIbhanI Ula UliyAthI dUra karavI] lIlAgara (-2), -nI strI. si. jhokA dvArA] bhAMga lIlA a.ji. [ja "lIluM-"nA.dhA.] lIlo raMga lIlAgAra na. [+ saM. mard], lIlA-gRha na. [4 muM na] chavAyelo dekhA, lIlA jevuM dekhAvuM (bhAvakatRka dhAtu kIDA-gRha, meja-zekha karavAnuM makAna bane che). lIlA juo lilADe.' lIla-chayuM vi, jio "lIluM' + "choyuM.] lIlI chAlanuM, lIlANa ja "lilANa.' uparathI lIlAza paDatuM (aMdarathI pAkI gayeluM) lIlAdhara vi. (saM.) krIDA karavA deha dhAraNa karanAra (prabhu) lIla-jhAmuM na. [ja e "lIluM' +che.mA. zAma + gu. "ulIlA dhANA puM, ba.va. jio lIluM' + "dhANA.'] dhANA svArthe ta.pra.] dAjhavAthI paDeluM cAmaDI uparanuM cakAmuM, lilAmuM bhAi, kothamIra [parama puruSa-zrIkRSNa lIla-nakhetaruM vi. [ja e "lIluM' + saM nakSatra arvA, tadu- lIlA-puruSottama puM. siM] jagatamAM kauDA karavA AvelA bhava + gu. "u" ta.pra.] (lA.) bhAgyazALI pagalAMvALuM, lIlA-madhyapAta chuM. [sa.] bhagavAnanI alokika lIlAmAM zukaniyALa pagalAMvALuM (AveluM). jaI rahevAnuM, lIlAmAM dAkhala thavuM e lIlA (pya) sI. [o "lIluM'+ gu. "pa"ta pra.] lIlA lIlAmuM juo 'lilAmuM." raMganI camaka. (2) bhInAza. (3) lIlotarI lIlA-lahera (le:25) sI. [saM. chaor + juo 'lahera.] lIla-5galI vi, strI. [ja "lIla-paNuM' + gu. 'I' strI- dhana dhAnya saMpatti vagerenI choLa, AbAdI. (2) sArA pratyaya.] juo "lIla-nakhetaruM' evI cI. varasAdane lIdhe thatuM AnaMdanI paristhiti lIla-5nuM vi. [ie "lIluM + "paga + gu. "u" ta.ka.] lIlAvatAra chuM. siM. zrI + ad-a] krIDA karavA mATe juo "lIla-nakhetaruM.' paramAtmAno thato avatAra lIlama . jio nIlama." "na'>"la"] jao "nIlama.' lIlAvatI vi., sI. siM.] e nAmane eka chaMda. (piM) lIlamahuM ja e "lilamaDuM.' (2) eka rAgiNI, (saMgIta) 7) suprasiddha jotiSa 2010_04 Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lIlAvAda rtd laDI pIpara zAyarI bhAskarAcAryanI e nAmanI putrI ane ene kAyade karI Apavo. sUkuM (rU.pra.) sAruM mAthuM thavuM e nAmanuM pATI-gaNita. (saMjJA) (2) caDatI-paDatI. -le toraNe (rU.pra.) paraNyA vinA. lIlA-vAda chuM. [saM.] paramAtmAe pitAnA ramaNa mATe -le kALa. lo dukALa (rU.pra.) ativRSTine lIdhe thata pitA-rUpa sRSTi racI che. evA mata-siddhAMta. (dAMtA) dukALa. -le bAMdhI Apa (rU.pra.) maphata ApavA joga lIlAvAdI vi, siyuM.] lIlAvAdamAM mAnanAruM karavuM. [raMganuM lIlA-vigraha chuM. [saM.] ramaNa mATe dhAraNa karela deha lIluMnATa vi. [+juo "kATa.'] kATanA jevuM lIlA (paramAtmAe) [lA heya tevuM lIleruM thi. [gu. "evuM' ke. pra.] vadhu lIluM lIlA-vimugdha vi, si.) prabhunA ramaNane jene meha lIle-vAna vi. jio "lIluM chuM. "lIlo' + gu. "e" lIlA-vaicirAya na. [saM.] prabhunA-paramAtmAnA ramaNamAM sA. vi, pra. + "vAna -pratyaya lupta] laulA varNa, lIlA anekavidha sRSTinuM dekhAvuM e. (puSTi.) raMganuM kAchiye lIlAza (ca) strI. [ja "lIluM + gu. "Aza' ta..] lIle vi. puM. [e "lIluM'.] zAkabhAjI vecanAre, ja "lIlA." lIlo kaMsArA (kaMsAre) pu. jio "lIluM' + kasAre.] lIlAzIlatA strI. [saM.] hamezAM ramaNa karavApaNuM (lA.) e nAmanuM eka pakSI lIlA-sthAna na. [saM.] 2maNa karavAnI jagyA lIlotarI ja "lilotarI.' [tAjAM phaLo lIlA-haraM vi. [ja e "lIluM' + paheravuM + gu. "uM' ka. ma. lIlAme puM. [ja e "lIluM' + "me."] keLAM papaiyAM vagere lIluM lIluM dekhAya tevuM lIva asI. [.] raja, chuTTI lIlI vi, sI. [ja e "lIluM + gu. "I' strI pratyaya.] lIvara na. [e.] uccAlana. (2) koI paNa yaMtrane khATake. samadramAMthI cAra vargamAMnI eka vanaspati. (2) eka choDa (3) Teke, AdhAra. (4) kALaja, kaleja lIlI cA pI. [ja e "lIluM+cA.'] e nAmano tIkhAza- lIzara na. e nAmanuM eka pakSI vALo darbhanI pattIthI pahoLI pattIno eka choDa lIsaro juo "lisaraDe.' lIlI parikramA kI. jio lIluMsaM] mathurA pradezamAM lITo (lisA) e "liTe'. puSTimArgIya vaiSNanI bhAdaravA vahibArasathI kArtikanI sudi lIsuM vi. dipaprA. "sTisa pAtaLuM kareluM, kSINa." dvArA] pAMcama sudhInI vraja cerAza kozanI parikramAM. (puSTi.) kharabacaDuM na hoya tevuM, lAsuM, suMvALe. paliDa. (2) lIlI pITha sI. [ja e "lIluM'pITha.1] zAkabajAra jemAM kaNa na hoya tevuM (dhI vagere). [-sI pATalIne lIlI DuM. [ravA,] bIjAnI nAsIpAsI joI khuzI grAhaka (rU.pra.) vargamAM chelo raheto ThoTha nizALiye. batAvavA aMgUTho UMco rAkhI cIDavavAnuM kArya 0 lapaTa, 0 lasa (2. pra.) tana lausaM] lIlaDuM vi. [jae "lIluM "+ gu. '' vArthe ta.pra.] lIlA lIha, -bI sI. [saM. chellA>prA. zvA, rIvA] hada, maryAdA. raMganuM (padhamAM) (2) (lAM.) ADe AMka, uttamatA lIluM vi. saM. "nIsTa-vAMdaLI jhAMyanI kALAza batAvatuM' pu. makAnanA taLAmAM sarI paDasALa vageremAM dvArA vikAsa. A prA.mAM nathI.] haryA raMganuM, (2) pANa- kheDela paththarane nAne khAMDaNiye vALuM, Adra, bhInuM. (3) (lA.) tAja-rasavA. (4) loTa na. nAkamAMthI nIkaLato cokaNe maLa, seDAM UjaLuM, sAruM. (5) samRddhimAna (dhana dhAnya kuTuMbathI). [lA laTANuM vi [+gu. "A ta.pra.] nAkamAM seDAMvALuM, DALa jhAhA (.pra.) baccAMne jhADAne eka rega. -lAM pANI lAMTiyuM vi. [+], "yuM? ta.pra.] juo "lIMTALe.' (2) na.. (u.pra.) dhaMTelI bhAMga, (2) nase, kepha. -lI kuMjara (-ka- lIMTa luMchavAno kApaDane kakaDe 2) (rU.pra.) lIlADe. -lI ghoDI (rU.pra.) bhAMga. (2) laha-kaThuM vi. [ jue "laDuM"+"kADhavuMkyu, "uM' ku.pra. ] bhAMganA kepha. (3) kephI pINuM. nelI ghaDIe caha(8) 6 (lA.) cheraNa, Darapoka, bIkaNa (rU.pra.) agama nigamanI vAto karavI. lI cUMdaDIe javuM laDI strIjio laDakuM gu. 'I' rIpratyayameTI lIMDI (rUma) pati jIvatAM sInuM maraNa thavuM. -lI lekhaNa (-ca) lITakuM na. [ja "laDuM+gu. "ka" vArthe ta...] lIDuM (rU.pra.) tAjo kArabhAra. (2) dhIkato vepAra. -lI vADI lahA-bAjI strI. [jae lI DuM'+phA,) (lA) katarA katarI(rU.pra.) sukhI chokarAM-cheyAMvALuM kuTuMba. -lI sUkI (rU.pra) ne saMga caDatI-paDatI. kaca, 0 kaMcana (-kaMcana), 0 kaM(kuM)Ara lakI strI. jio "lIMDuM' + guI' pratyaya.] chuTI chUTI (-ka(ku)jAratha), 0 chama, 0 2ka (rU.pra.) ekadama kaNIdAra hagAranuM pratyeka naMga (uMdara vagerethI laI haryA raMganuM. 0 karavuM (rU.pra.) kAMI navuM januM karavuM. (2) bakarAM-leTAM sudhInI) (2) tADanA jhADanuM lAMbuM DIMDuM. apakIrti thAya tevuM kAma karavuM. 0 gha5Nu bhegavavuM (rU.pra.) [ karavI (rU.pra.) lIMDA jevuM hatuM. 0 nIkaLI javI(rU.pra.) ghaDapaNamAM raMga-rAga mANavA. 0 nALiyera ApavuM (rU.pra) thAkI javuM. 1 lI thaI javuM (rU.pra) chatuM chaThuM verAI devane gheTAM-bakarAM caDAvavAM. pILuM (rU.pra.) umA . -lAM javuM] dekhAva (rU.pra.) khUba nazo caDavo. (2) AMkhe aMdhArAM laDI pIpara (-2) sI. [ + juo "pIpara.'] lIMDInA AvavAM. 0 pILuM thavuM (rU.pra) gusse thavuM. 7 vALavuM(rUma) AkAranAM nAnAM nAnAM phaLavALI pIparanI eka jAta 2010_04 Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lIMDuM 1982 lADuM na. [. prA. Tiva-] pazuonuM geALAkAra ke lekhagALAkAra goTIonA rUpanA haeNgaNanuM te te naMga. [. AvI rahevuM (-2:vuM)(1.pra.) thAkI rahevuM. 7 nIkaLI javuM (3.pra.) bahu ja thAkI javuM. 0 kaluM (rU.pra.) haravuM, sAMDhiyAnAM lIMDAM (rU.pra.) saMpane abhAva] [kAcara, khINa er vi., puM. [ja 'lIMDuM.'] (lA.) charakaNa, rape*, lADAriyuM na. [jue 'lIMDuM.' dvArA 'lIDera' + gu. yuM' svArthe ta.pra.] (lA.) nAnI geALa vastu lIM(-lI)paNa na. [jae 'lI'(-lI)panuM'gu. 'a'kR.x.], jhUMpaNu na. [hirbhAva] lepa karavA e, kharavuM e, gAra karavI e. [. karavuM. (6. pra.) mULa vAta DhAMkI devI. dhULa upara lIMpaNa (rU. pra.) nika mahenata] ((-lI)paNuM na. [jue 'lIM(lo)pavuM'gu, 'aNuM" kR. pra.] jue lIMpaNa.' [ dhULa upara lIMpaNuM (6. pra.) nirarthaka mahenata] lA(-lI)paDyuMsa, kri. [a. fq>f] lepa karavA, kharaDavuM, gAra karavI, chANa-mATI ke lInAM-mATInI che! karavI. lA(-li)pAvuM karmaNi., kri. lA(-li)pAvavuM ke, .. luptA lAkhADhI strI. [ja lIMbu.' dvArA.] jue 'libeTI.' lIkhALI jue 'likheALA,' sukamAna, jI puM. [ ara. + 'jI' mAnArthe ] eka prAcIna arakhI hakIma, (ra) (lA.) lADu, medaka daMDI (lukaDI) sI. mULanA eka prakAra lukrANuM a. kri. [z2ao lUka'-nA. dhA.] lUka lAgavI, luga(gA)tI. [ara. lugata] zabda-kAza lugAI zrI. [hiM.] patnI, zoryAM sTa lagArI skrI. uThAvI javuM e, haraNa karI javuM e. (2) yucAvavuM, dhrucArUM juo 'lUcavuM'mAM. luccAI sI. [juo 'luccuM'gu. 'AI" ta. ..] luccApaNuM. [. karavI (rU.pra.) yukti ramau] luccuM vi. chaLa-bheda karanAruM, kapaTI, (2) Dha MguM. (3) laphaMguM [ane vyabhicArI luccuM-lakuMzuM (-lakhyuM) vi. [o laEzuM.'] kaparTI luziyuM na. [juo lUNuM' + gu, 'iyuM' svArthe ta. pra.] paga lUchavAnuM sAdhana. (2) aMgjhA, TuvAla luchAvavuM, luchAyuM juo 'lUchavuM' mAM. luTayuM vi. jio lUTanuM'gu. 'aNa' katu vAyaka . 5, +iyuM' svArthe ta. pra.] lUMTa karanAru.. (ra) (lA.) jANyA bahAra ke jANyA chatAM vadhu bhAva-kiMmata lenAruM luTAu vi. juo chUTavuM'+gu. A' ph pra.] lUTane lagatuM, lUMTanuM. (2) (lA.) nadhaNiyAtuM (mAla sAmAna) sa. kri. lIM(-lI)pavuM-jhuMpaNuM sa. kri[dvivi] jue 'lIM(-lI)pavuM'. g'pavuM'nuM karmaNi 'g'pAluM", ane ke. gaMpAvavuM' lA(-lI)pavuM-pataluM sa, phri [jue 'peAtanuM.'] gAravALuM pAtuM pheravavuM fl(-lI)pASaNana. [jue lI(-lI)pavuM'+A. 'AmaNa'yara(-2)jI (zya) strI. [jao luTArA'+gu. '(e)Na' kR.pra.] lIMpavAnI kriyA, (2) lIMpavA gATe apAtuM mahenatANuM skrIpratyaya.] luTArAnI ane lUMTa karanArI stra luTAru, " huM [jao 'lUTavuM'gu. 'Aru'-'Are' rR. x ] lUMTa karanAra DAku, dhADa-pADu chuTAvavuM, luTArUM juo 'lUTanuM'mAM. luThAvavuM, luDAnuM juo 'laThavuM'mAM. lA(-li)pAvavuM, lA(-li)pAvuM, jae 'lIM(lI)pavuM'mAM. lApha (lipsa) na. [aM] zIramAM vahetuM jalamaya dravya, zleSma laoN-glaeNnDa (limpha) strI, [aM] lIMphanI pezI lIMkanaLI (limpha) strI. [jae 'naLI.'] vahAvanArI nasa lAkhariyA puM. jie'lIMbaDa + gu.-iyuM' ta. pra.] (lA.) rabArInA mAgaNa, liMgaDiyA lIMbaDI strI. [jue 'lIMbaDo+gu. 'I ' sIpratyaya.] lIMbaDAnuM nAnuM jhADa, lImaDI, liMbaDI [pAmeluM lAkha puM. saM. hiq>prA+igu. 'huM' svArthe ta. pra.] jue 'lImaDA'- + liMbaDaeN,' lupta vi. [saM.] leApa pAyeluM, adrazya thayeluM. (2) nAza lupta-cihana naM. [saM.] vaaApa-darzaka ('). nizAno. (tryA). lupta-tA zrI., -1 na. [saM.] lupta thavA ke hovApaNuM lIMbaNu (-zya), lIMbavI jaA 'liMbaNa,-vI.' lAveNu (-ca) sI. [jae lIMbu' dvA.] jaA 'liMba lupta-prayAga vi. [saM.] jenA vaparAza baMdha thaI gayA hAya tevuM lupta-prAya vi. [saM.] mATe bhAge lupta thaI gayeluM, lagabhaga nAza pAmeluM. 'A seAlITa' (ra.vA.) lupta-bhAva chuM. [saM.] nAzAtmaka sthiti luptavarNa-cihana na. [saM.] jue 'lupta-cihna,' 'liMbu-lupta-vaibhava vi. [saM.] vaibhava nAza pAmyA hoya tevuM, mAna dhAna ane pAna pAna thaI gayeluM luptA vi., sI. [saM.] upamAnAM cAra aMgeAmAMnuM eka ke ekathI vadhu aMga pratyeAAyuM na hoya tevA upamAlaMkAranA veNa.' lAkhArA puM. eka auSadhIya vanaspati, hiMmArA lIMbu naH [ saM. nivRtta -> prA, niyUma, hiMyUba ] eka gharALu khATuM rasavALuM nAnuM aMdara pezIevALuM phaLa. [.nuM pANI (rU. pra.) badhe bhaLI jAya tevuM] lIMbu-uchALa vi. [ + jue uchALavuM.'] jue uSkALa' [svAda luNA(ga)rI zrI. [juo 'lUNa' dvArA.] varane mAthethI laNa utAranArI enI nAnI bahena luNuAvavuM, luNAvuM juo la'NatuM'mAM. nrutva chuM. [ ara. ] kRpA, mahera. (2) Ananda, majA. (3) luthArI sI. juo 'natArI.' (vahANa.) luparI zrI. juo leAparI.' lAkhAI, lIMbUDI sI, [+gu. '* '-lhI' ta.pra.], sI. [ja 'lIMbavI.'] jue 'liMgDI.' _2010_04 Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ luptAkSara 1987 lu bheda. (kAvya.) ['lupta-cihana.' karatI eka asthAyI hiMdu kArIgara jJAti ane ene luptAkSara cihana na. [ sa. supta + akSara-vina] juo mANasa, luvAriyAM. (saMjJA) [gvArI luptAnumAna na. [saM. + anu-mAna] vaccenuM anumAna luhArI vi. [+ gu. "I' ta...] luhArane lagatuM, luhAranuM, batAvyuM na hoya tevuM vidhAna, "ethI ama' (ke.ha) luhANa (ca) e "luhAra-lavAraNa." luptAvRtti , siM. sunAmAvati] bajAramAM prApya na luMgI DhI. [hiM.] kAchaDI vALyA vinA keDe vIMTavAnuM vastra hoya tevA prakAzana [nAra koI nathI rahyuM tevuM (musilame namAja paDhatI vakhate pahere che tevuM ), (2) lucchedaka vi. saM. +] jene zraddhanuM pANI reDa- hajAmata vakhate kheALAmAM patharAta kApaDane TakaDo utapamA zrI. [saM. rudattA + 3pama] juo luptA.'(kAvya.) uMcana lucana) na. [saM.] vALa cuMTI kADhavA e, vALa lukhya vi. [saM.] lobhAyeluM. lobhane adhIna baneluM. (2) raMpavAnI kriyA Asakta, mAhita, (3) kacchaka. (4) lolupa huMcavuM (lucavuM) sakri. [se jugna, tatsama vALa raMpavA, lukhyaka chuM. [4] vyAdha, pAradhI, zikArI. (2) (lA.) vALa cUMTavA, kaMpavuM, cuMTavuM. uMcAvuM, (lukhyAvuM) karmaNi, AkAzamAM mRgazIrSa pachI AdrA nakSatrane tAro, vyAdhi, ki. luMcAvavuM (luccovavuM) presa.ki. rudra tAre uMcAlavuM, lucA (lucA-) ja e "luMcavuM'mAM. lubdhA vi, sI, siM.] meha pAmelI strI kuMcita (lucita) vi. [sa.] peluM, caTeluM. (2) jenA lambAI sI. [ e. surya + gu. "AI' ta.ka. ] lugdha vALa raMpelA hoya tevuM hovApaNuM [parakhAtI hoya che tevI satI luMcI (la-cI) strI. deDatAM doDatAM ekadama pAchAM pharavuM e lubdhAkSI jI. [saM] jenI AMkhamAM priya puruSanI Asakita kuMje (lu) na. keDIne jo. (2) keDInI eka ramata lubdhAvavuM ja "udhAvuM'mAM. laMkita (luThita) vi. [4] uccAraNamAM vaLAMka letuM. lukhkhAvuM a.phri. saM. 3, -nA.dhA.] lo bhA kuM, lalacAvuM. karehaDa" ("ra 'la' varNa). (vyA.) (2) Asakta thavuM. lubdhAvavuM che. sa.ke. laMbikA (lubikA) akI, siM.] adhara laTakatI thAMbhalI. lumAvavuM e "mamAM. (ra) eka prakAranuM vAgha. (saMgIta.) lulatA ja "lalutA.' laMbina (lubinI) strI. siM.) budhane janma thayo hate lulavATa na. jio "luM' dvArA.3 lApaNuM te eka vana. (saMjJA.) ulavAvavuM ja "lava6mAM. suMbI (lubI) strI. [saM.] juo luMbikA." ulavAvavuM e "bhUlavuM'mAM. huM strI. [2.prA. "sUbA, mRgatRSNA, jhAMjhavAM" dvArA] unALAnI luvANI (lavANI) ja 'luhANuM." garama havA. (2) (lA.) enAthI thato roga. [ lAgavI luhANe (luvANo) e "luhANe." (rU.pra.) unALAnI garama havAnI asare mAMdA paDavuM. 0 luvAra (luvAra) e "luhAra." varasavI, vAvI (rU.pra.) garama havAnI prabaLatA thavI] luvAra(-2)Na (luvAra(-)mya) jue "luhAra(-2)Na.' luI sUta. jio "o' + gu. ' pratyaya] pUrI luvAre-vADe e "luhAra-vADe.' pApaDa roTalI vagerenI kaNakanI nAnI goLI luvAriyA (luvAriyA) e "luhAriyAM." huo . pApaDa, roTalI vagerenI bAMdhelI kaNakane eka luvArI (luvArI) e "luhArI." naMga thAya teTalo nAne goLa luvAreNa (luvArepaca) ja "luvAraNa- luhAraNa.' lUka, kha jI. juo "." laza(-sa) laza(-sa) (uca(-sya-luNya(-sya) kri.vi. [ravA.] 1kharI strI. khUjalI. (2) khasa riga, sUkI khasa vagara cApe khavAya ema vakhasa sI. kharaja AvyA kare tevA cAmaDIne eka sU lusAvavuM, lusAvuM jao brusavuM'mAM. lUkhAza (5) rumI. [ja "lUkhuM' + gu. "Aza' ta..] lu-lohANu . jio "lu(lo)hANe' + gu. "I' lakhApaNuM [mATInI cuMgI, nAnI calama pratyaya.] luhANA jJAtinI strI, luvANI. (saMjJA) lukhiyuM na. [ja "lUkhuM' + gu. "thayuM ta.pra.] (lA) lA-lo)hANe puM. [mULa saMdigdha] siMdhamAM vikaselI kSatriya 1khuM vi. [sa dakSa-> prA. dAvama, suvahema-] jemAM tela jAti (sidha kaccha ane rASTra-gujarAtamAM patharAyelI) ke ghInuM saMmizraNa na hoya ke dhI cepaDavuM na hoya tevuM. ane ene puruSa, luvANo. (saMjJA) (2) je khAdha sAthe kAMI pravAhI na hoya tevuM, karuM, luhAra chuM. [saM. zrophAi>prA. zaa] loDha ghaDI ene (3) rasa vagaranuM, kuM. (4) (lA.) nirdhana, kaDavuM. vividha sAmAna banAvanAra kArIgara ane e jJAti. (saMjJA) [0 pavuM (.) keruM hovuM. 02AkhuM, 0 5khuM, sUkuM luhAra-2) (-zya) . jio "luhAra + gu. "a(e)Na (u.pra.) taddana lakhuM. 0 hasavuM (rU.pra.) banAvI hAsya karavuM pratyaya.] luhAra jJAtinI strI lUkheruM vi. [+gu. "eruM' tulanA, ta.ka.] vadhu pramANamAM lakhuM luhAra-vADe !. [+ ja "vADe.'] luhAra vAsa. kei lakhelUkhuM vi. jio "khuM."--dvibhava.] sAva koruM, jenI seya vecavI (rU.pra) nakAmI mahenata karavI] sAthe pravAhI na hoya tevuM karuM [majabuta gAMTha luhAriyAM na., ba.va. [+ gu. 'iyuM' ta..] luhAranuM kAma , lakhe vi. puM. e "lUkhuM.'] (lA.) sarakI na jAya tevI 2010_04 Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baMgALa lakAtA lUgaDAM-beLa (-baeNLa) na. jio lUgaDuM' + gu. "" ba. leNadeNane saMbaMdhI, [athANAMnA khAriyAM 1. + baLavuM.'] jemAM lugaDAM sahita nAhavAnuM hoya tevuM laNa-cAM na.,ba.va. [ja e luNu" dvArA] mIThuM caDAvelAM 2nAna. (2) kri.vi. evuM snAna thAya ema luNalAM na., ba.va. jio luNa dvArA.] vararAjanA kuzaLa lagaDuM na paheravAmAM AvatuM koI paNa prakAranuM (sIveluM che mATe nAnI bahena kaLazalImAM mIThuM nAkhI varanA mAthA sIvyA vinAnuM kapaDuM, vastra, utarAvavAM (u.pra.) uparathI utAryA kare che, laNa utAravAnI kriyA saMbaMdha cheDI ravA. (2) luMTI levuM. (3) pAyamAla karI lUNaharAma vi. [+ ara.], -mI' vi. [+gu. ' ta.pra.] nAkhavuM. 0 utArI levAM (rU.pra.) baMTI levuM. mAM utArIne (lA.) jenuM anAja khAdhuM hoya tevuM ja bare thanAravAMcavAnuM (u.pra.) maraNanA samAcAra, kAM karavAM (u.pra.) karanAra. nima-harAma, kRtana bahena dIkarIne kapaDAM karI ApavAM. hAM khaMkheravAM (kha- laNaharAmI jI. [+gu. I'ta...] luNu-harAma thavuM e, kheravAM) (rU.ma.) potAnI pAse kazuM nathI ema batAvavuM. nimakaharAmI, kRtajJatA [kRtajJa - caha(drA)vavAM (rU.pra.) sagAIvALa kanyAne sAsarA luNahalAla vi. [+ ara.] (lA.) vaphAdAra, nimakahalAla, taraphathI kapaDAM mokalavAM. -hAM tapAsavA (.) jhaDatI lUNu-halAlI kI. [+gu. "I' ta.pra.] vaphAdArI, nimakale. -hAM levANAM (rU.pra.) lUMTAvuM, gAvuM. (2) phajetA thavA, halAlI, katarAtA | [ADuM jaDeluM lAkaDuM -hAM levAM (rU.pra.) AbarU levI. (2) luMTavuM. -tAM sastAM luNiyuM na. gADAnI UdhanI nIce mAMcaDAne bAMdhavA mATe karavAM (u.pra.) luMTI levuM. (2) AbarU echI karavI. lUchI rahI. [saM. vaLi%>prA. roLiyA] eka khArI khATI -hAM setu saMbhaLAvI devuM (ra.a.) pI vA1 khulI karavI. bhAjI. (2) ATApATAnI ramatamAMnI pATaDI. (3) e (2) meDhAme kahI devuM. -hAMmAM sI nAguM (rU.ma.) ramatamAM jAta batAvavA bahAra AvI levAtI dhuLanI capaTI pite pitAno durgaNa jANatuM hovuM. lAje lUgaDAM paheravAM lUNI-pATa kuM. [+juo "paTa.'] ATApATAnI dezI ramata (-peravAM) (rU.pra.) zaramane laI kAma karI ApavuM. - 1 puM. [sa. > prA. 431ma-, chaLa-] khArI atra(rU.pra.) ramIe rajasvalA thayuM]. bhInAzane kAraNe jamIna bhAMtaLuM dIvAla paththara vageremAM lUgaDuM-la, tuM na. jio lugaDuM dvArA] lugaDAM ane bIje lAgato kSAra. [0 lAga (rU.pra.) dhasAre lAgavA mAMDavo] e mAlasAmAna sUtA pI. siM] kIDI. (2) kaLiye lugadI strI. pravAhI bheLavI banAvela cokaNe le. (2) -varga . [saM.] kaLiye vIMchI vagere prakAranA saMtapataMgano dora pAvA banAvelA kAcanA bhakA sAthane paka- ene varga, "are nIDiyA velA loTane de, mAMje pAvAnI parI tAtu (tanta) 5. si.] kareLiyAnuM jALuM cavuM ja "luMcavuM.' lucavuM karmaNi, kiM. lucAvavuM sUtAtaMtunyAya (tanta" che. [saM.] karoLiyo potAnI lALapresa.kri. mAMthI jALuM racI enA upara kheDyA pachI pAcho gaLI lUcI sI. pUrI jAya te pramANe brahama pitAmAMthI sRSTi karI aMte sRSTi chaNuM na. jio "vuM' + gu. "aNa kuma.juo pitAmAM saMkelI le e chata siddhAMta. (dAMta) luMchaNuM.' [ki. luchAvavuM che.,sa.ji. lUpa strI. [.] garbhanirodha mATe penimAM mukAtI AMkaDI lUchavuM sakri. [.mA. huM ja "lUMchavuM.' luchAvuM karmaNi, lUma (-mya) stra. [saM. suvI) jhADamAMthI phaLonA gune lUTa (ya) rajI. jio "vuM."], luTaNa na. [+ gu. aNa laTakato AkAra (keLAMnI nALiyeranI sepArInI kharaku.pra.] jue "lUMTa-lUMTaNa." khalelAMnI drAkSanI vagereno), laMba, moTo jhamakho TaNanIti sI. [+saM.) e "lUMTaNanIti." makuM, ke jao "la makhuM,-khe." lUTaphATa (Ta-phATaya) a.[+jao phATavuM.']o "lUMTa-phATa.' lUmakhI jI. jio "ma' + gu. 'I' strI pratyaya,]. sUvuM saki. [saM. suraca- >prA. surdI o "lUMTavuM. luTAvuM nAnI luma (drAkSa vagereno), mAkhI karmaNi, kri. luTAvavuM esa.ki. lUmakhuM(kuM) ne, (ka) . jio "lUma + gu. lUTa-lUTA (TalUTA, lUTA-lUTa (-2tha) jatI. jio "lUTa" "khuM- ta...] nAnI bharelI lUma, nAnAM phUle-phaLe nAne diva+gu. "A.] jAo "vaMTaluMTA-lUMTA-lUMTa." guccha, jhamakhuM, jhumakhe. -(ke) le u.pra.) me kavuM a, ji. [saM. razya-> prA. suThThI levuM. ALoTavuM. phAyado meLavavo lukAnuM bhAve. kri. uThAvavuM che.sa.phri. lUmajhUma (lukhya-mya) kivi. [+jae "mavuM] lUma lUNa na. [saM. vaLa>prA. 43La, jULa prA. tatsama) lavaNa, upara lUma jAmI hoya te rIte, laMba-ba mi, namaka, sabarasa. [0 utAravuM, vaLAvavuM (ka) lUmajhUmavuM a.phri. [+ja jhUmavuM.] lUma laTakatI hovI suratI kAkaDIne mAthAne bhAga kApI enA upara mIThuM lUmavuM akri. jio "ma'nA.dhA.1 ja laMbavuM." lagADI ghasI enuM jhera kADhI nAkhavuM. (2) nAnI bahene mAvavuM presa kri. vararAjA mAthe kaLazalI pheravI khakhaDAvavI -alAbalA dUra lUkhI rAta. e "lUmakhI." [lI' (padyamAM) thavAnI bhAvanAthI. khAvuM (rU.pra.) koIno roTalo khAI laDI strI, jie "lUlI' + gu. "s' svArtha ta.pra.] jue hA karo, vaphAdArI rAkhavI. * pANI (2) aMjaLa, bhUlatA . jio "lalutA.'] juo "lalutA." (paghamAM) 2010_04 Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ labharA sUvarI sI. dAsI, nekaraDI, cAkaraDI, lUMDI phUlavuM jae 'lanuM'mAM. bhUlavAnuM karmaNi,kri tulavALavuM punaHpre,sa.kri. 1995 lUTa-1 TA (Tama-lUMTA) srI. [jae lUMTa'-dvirbhAva + gu, kkhA' ta.pra.] ekro vadhu sthaLe uparAuparI lUMTa calAvavI e, lAla lUTAvavuM ja lUMTavuM"mAM. (ra) (lA.) chaTa hAthe varavuM. (baMne mATe jue 'tuTAvavuM,'). lUMTAvuM jue 'lUTanuM'mAM (ane 'luTAmuM'). lUMTAra(-re)! (-5) strI, [ja e) 'lUMTArA' + gu. (-e)' skrIpratyaya.] lUMTArAnI zrI, zrI luTAru lUMTAru, za yuM. jue 'lUMTanuM'+gu. 'Aru' 'ArA' .pra.] lUMTa calAvavAnA dhaMdheA karanAra, dhADa-pAGga, vATa-pADu, luTAru, luTArA ['lUTa-lUMTA,' 'lUMTa' dvirbhAva.] juA lUlI bAI sI. [+jue 'bhAI.'] (lA.) jue 'lUlI.' sUkuM vi. laMgaDuM, paMgu, kheADAMgatuM cAlatuM (ra)(lA.) apaMga, nirbaLa. (3) nirupAya. (4) nirAdhAra. purAvA vinAnuM [. laca (rU.pra.) zithila, DhIluM] lUMTAlUTa (TaSa) strI. [juo lUTAvavuM, lUMTAvuM jae 'lUMTanuM'mAM, sUkuM. (lUnuM) sa.kri. jiA 'lAhanuM'] "A 'lUMchyuM. 'lU, vi. saM. jIj lUMTanuM dvArA. prA. huMz] jae 'laMDa.' 'leAhanuM.' luvANuM (luHvAnuM) rmaNi, kri. levaDhA-(-ra)vavuM sUMThavuM agni. [saM. jI dvArA] leTanuM, ALATanuM, lUkhuM (leAva-) ke.,sa.kri. (rUpAkhyAna mATe e 'lANuM'mAM.) sUMDhAvuM bhAve, kri. laDAvavuM ke,sa.ki. phUgra na. maccharanI ToLAbaMdha ane khUNe bharAI rahetI tema lUMDAvavuM, lUDAvuM jue 'laMThanuM'mAM, ['aAMDA,' aMdhArAmAM karaDatI eka jAta. (2) cAmAsAnuM eka jhINuM laDAI sI. jaeluM huM'+gu. 'AI' ta.ma.] ja jIvaDuM lUDI sI. jae lAMDI.' lUDa vi. jue 'leAMDuM.' lUDo puM. [jae lahUM.'] (lA.) gulAma bhUkha (5) zrI. [saM. jImmI)jue 'ma.' lakha-jhaMkha (laMca-jhaMca) kri.vi. [+ ja 'lama-4 ma.' hasavuM sakri. lUMTI levuM. brusAluM karmaNi, kri. bhRsAvavuM me.,sa.kri. [lUMTA-lUMTa lasAsUsI sI. [jue 'lUsanuM dvirbhAva + gu. 'I 'kR.pra.] laMkA-gaccha jue 'leAkAgaccha,' 'jhaMbanuM.'] ja bhUkhavuM .kri, [jue laMba' nA.dhA.] lUmanI jema laTakanuM. (2) namI raheluM. (3) khANathI vAMkA vaLavuM (traNe arthamAM 'mathuM") lU khAvuM bhAve, kra. zuM bAvaluM pre.,sa.kri. lakhavuM.xkhavuM akri. [+jae 'jhaMkhavuM] jue hyUmanuMjhamanuM.' lUkhAvavuM, hU~ bApuM jue 'laMbanuM'mAM. lU' be-jhU e kri.vi. ja'lU banuM' + ' banuM' + gu. 'e' trI.vi., pra. beune.] jhumakhA upara jhumakhA hoya ema le (laeN) sa.kri., AjJArtha bI.pu., e.va. [ju 'lezuM.'] pakaDa, svIkAra. (ra) (lA.) kra.pra. DaoNka' e arthanA udagAra [ApavuM e, Apa-le, vinimaya lekhkhapa (le-Apya) sI. [+ ja 'ApaNuM.'] leluM ane leiTa krivi. [aM.] mehuM, meADe leiTa-phI sI. [aM.] nizcita samaya pachI TapAla mekalavA mATe thatA vadhArAnA dara bhUlavuM akri. [jue 'la' nA.JA ] lU lAgavI, lUnI asara thavI. luNAvuM bhAve., kri. phUlavavuM pre.,sa.kri. bhUlI vi. strI. [jue lUMTyuM + gu. 'I 'skrIpratyaya.] (lA.) jInna. [. hulAvavI, . halAvyA karathI (3.pra.) aTakacA vinA meDhethI elyA karavuM-hukama ApyuM javA. (2) reka savAlanA javAbamAM mAtra hA kahevI] lUlI-DhAMga . [+ hiM,] (lA.) e nAmanI kheADAMgI cAla vAmAM Ave tevI eka ramata tuM chaNu na. jio lakhuM'+ gu. 'aNu' rR.pra.] lUMkuM e. laNiyuM na. [jae leNuM ' + gu. 'yuM' svArthe ta...] jue 'lakSmaNa'-'luNiyuM.' lUNuM na. juie lUMchyuM'+ gu. 'aNuM' kriyAvAcaka kR.pra.] (lA.) namana, vaMdana lekina lUTAu vi. jima Tai' + gu. Aa' kR.pra.] jue 'luTAu,' na. [jae '[chyuM' + gu, 'RNuM' ka vAcaka rU.pra.] paga vagere lavAnuM sAdhana, lUMchaNiyuM. (ra) zarIra levAnA TrevAla, aMg sUvuM sa.kri. da.prA. huM] sau sArka karavuM, levuM, lakhyuM. (2) bhUMsI nAkhanuM, chekI nAkhavuM, sanuM, lUAvuM karmaNi, kri. lUchAvavuM ke.,sa,kri. laMAmavuM, zUchavuM jue 'lUMchyuM'mAM, lUTa (-Taca) sI. [jue lUMTavuM.'], lUTaNa na. [+ gu. 'aNu' ta.pra.] lUMTavuM e, vaLagI jhaMTI levuM e yU Tazu-nIti . [+ saM.] lUMTavAnI prakriyA ke rasama lUTaNiyuM vi. [phae 'lUMTavuM'+zu. aNuM' ka vAcaka kuM.pra. + 'yuM' svArthe ta.pra.] lUMTa karanAra, luTaNiyuM lUMTa-phATa (lUMTaya-phATatha) zrI. [+ jae 'phATavuM.'] mArI teDI lUMTI levAnI kriyA, lUTa-phATa phUTavuM sa phri [se. @2] daroDA pADIne baLajabarIthI jhUMTavI levuM, parANe paDAvI levuM. (2) (lA.) vAjabI karatAM vadhAre kiMmate vecanuM. [ mana lUMTavI (rU.pra.) AnaMda mANavA] lUTANuM karmaNa,, kri. loDhAvavuM ke.,sa.kra. Jain Educat.in?ional_2010_04 leina sTrI. [aM.] nAnI zerI, galI, lena leuvA puM. pATIdAra-kaNabIonI eka jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) (ra) harijanAmAM evI eka avaTaMka ane enA puruSa. (saMjJA.) lera zrI, eka UMcI jAtanA vAsi lekina ubha. [ara. lAkin ] kiMtu, paraMtu, paNa. (meTe bhAge muslime mAM vyApaka) Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lekacara 1986 lekhita lekacara na [.] vyAkhyAna, bhASaNa, vaktavya, pravacana sAdhana, sTezanarI' lekacarara muM, [.] vyAkhyAtA. (kaeNlejomAM A eka lekhana-vAtaMtrya (svAtacu) na. [saM.] graMtha lekha vagere hara je paNa hoya che.) lakhavAmAM koInA taraphathI aDacaNa doravaNI vagere na lekaTamITara na. [e.] dUdhano kasa nakkI karanAruM yaMtra, hovAM e dudhanuM satva mApavAnI zIzI lekhanAraMbha (-2SNa) [ saM. aT-] lakhANanI zarUAta lekha . siM.1 lakhANa. (2) karAranuM lakhANa, dastAveja, lekhanika . [sa.] lahiye, (2) TapAli. (3) ekanA khata, 2, "DokayumenTa, i-menTa,' (3) paththara patarA vatI sahI karI ApanAra bIje mANasa citraNa vageremAM kotarIne akSara karyA hoya tevuM dAna vagere lekhanI jI. [saM.] o lekhinI." (2) camaca, (3) batAvanAruM lakhANa. (4) nAne meTo viSaya carcAtuM lakhANa, lekhanIya vi. [saM] lakhavA jevuM ( kamenTa' ArTikala." [ para mekha mAravI 0 (rU.pra.) nasIbamAM lekha-5a j. [sa,na] karAranAmuM, dastAveja, khata, lakhAyelAne badalI nAkhavuM. 0 lekha (.pra) "ArTikala lekha-pramANa na. [saM.] lakhANane purAvo. (2) dastAveja taiyAra karo. vidhinA lekha (u.pra.) nasIba, bhAgya lekhaka zrI. [saM. + aM.] dastAveja lakhavAne mATenuM lekhaka chuM. [saM] lakhavAnuM kAma karanAra, lahiye. (2) graMtha mahenatANuM (2) sarakAramAM lekhanI noMdhaNI mATe ApavAnuM lekha nibaMdha vagerenI racanA karanAra vidvAna li -cUka lekhakarA . saM.1 lakhanArane hAthe lekhanamAM thayelI lekha-mAlA(-LA) sI. siM] vartamAnapatra vagere sAmayikomAM lekhaka-maMDala-La) (-bhaDala, La) na. [4] graMtha-kAra vagerenI eka ja viSaya uparanA lekhanI paLa pachInA aMkamAM AvatI keTinA racanArAonI maMDaLI paraMparA. (2) mudrita zilAlekha tAmrapatro vagerene saMgraha-graMtha lekhaka-zAla(-LA) sI, si.] nizALa lekha-yaMtra (caitra) na. siM] lipi-yaMtra, "TAi parAITara lekhaNa -zya) . (. fhanI, ava. tara bha4] kalama, lekhaNa (-5) strI, jie "lekhavavuM' + gu. 'aNa" ka.pra.] lakhavAnuM sAdhana. [ calAvavI (rU.pra.) lakhApaTTI karavI. lekhavavuM e, gaNatarI lAMbI lekha lakhavuM (lekha) (rU.pra) DahApaNa oLavuM. lekhavavuM e 'lekhamAM, lekhavAvuM karmaNi.. ki. lIlI lekhaNa -zya) (rUma) tAjo kArabhAra. (2) dhIkata lekha-zahI. mI. (saM. + ara.] lekhonI yAdI paDe vepAra]. lekhavAnuM ja 'lekhavavuM'mAM. lekha-18 (lekharaca-10) vi. [+jae "vADhavuM.'] kalamanA lekha6 sa. kri. (sa. >prA. hevala, vyavahA2] gaNanAmAM kApanI jema sIdhuM phATeluM ke cirAyeluM. [0 dhA (u.pra.') levuM, hisAbamAM levuM. (2) (lA.) gaNakAravuM, darakAra karavI, Ubhe cIro] mAnavuM. lekhAvuM karmaNi, kri. lekhAvavuM pe. sa.ki. lekhana na. siM] lakhavuM e, "kaeNpekizana." (2) lakhANa lekha rasAlA(-LA) strI. [saM.] nizALa lekhana-kalA(-LA) mI. (saM.] lakhavAne hunnara, mikenijhama lekha-saMgraha (sagraha) puM. [saM] vartamAnapatra-sAmayikomAM eka rAiTiMga." (2) lakhavAnI hikamata bhinna bhinna vakhate AvelA lekhonA pustakAkAre saMdhare. lekhanakArya na. siM.) lakhavAnuM kAma (2) jeo lekhabhAlA(2)." lekhana-citrakAra vi. [saM.] daSTAMtarUpa citranuM citraNa karanAra. lekha-saMpAdana (-saMpAdana) na. siM. anyanA lekha pAvA ilasTreTara' (ra.ma.rA) [jhaDapavALuM. "keligrAphikala' AvatAM emAM jarUrI pheraphAra karavAnI kriyA niTa lekhana-jhaDapI vi. [+ja jhaDapI, '] lakhavAnI jhaDapa jevI lekha-sAra chuM. [saM.] nibaMdha vagerene sucaka saMkSepa, "kIlekhana-jJAna na. [4] lakhavAnI AvaData, lakhatAM AvaDavuM lekha-sUci sI, siM.] vartamAnapatra sAmayiko vageremAM e, lakhavAnI vidyA [bhASA-zailI apAtA teonI aTa chapAtA lekhenI yAdI. (2) zilAlekho tApa vagerenA lekhana-paddhati sI. [saM.] lakhavAnI rIta, ibArata. (2) rUpanA lekhonI yAdI lekhana-pITha na. [4] lakhavAnuM meja, 2(07)bala' lekhA strI. [saM.] rekhA, lITI lekhanaprabaMdha (prabaMdha) . siM] lakhavAnI vyavasthA, lekhAkSara chuM. [saM. cheva + akSara, na] lekhamAM te te varNa lakhavAnI sagavaDa ["menarijhama' (a.25) lekhAvaTiyA viSe. [sa. dvArA lakhANa karanAra, lekhanahi pI. siM.1 cokkasa prakAranI zalImAM lakhavuM e, (2) copaDA lakhanAre. (3) zI jio lekha-mAlA." lekhana-yavasAya . (saM.) lahiyAne dhaMdhe. (2) graMtha lekhAvatela,-lI, Li,-LI) strI. siM chea + Avani, sTI) lekha vagere racavAno dhaMdho lekhAvavuM, lekhAvuM ja lekhamAM. lekhana-zakti sI. [saM.] graMtha lekha vagere lakhavAnuM baLa lekhA sara. kri vi. [juo lekhuM + 'sara' pramANe)] lekhana-zuddhi mI. (saM.) lakhANanuM zuddha hovApaNuM (bhASA- gaNatarI pramANe, nakAma nahi ema doSa vinAnuM) lekhAMka (lekhA) chuM. siM. cheva + a] te te lekhana kramAMka lekhanazailI sahI. siM] ukhANanI viziSTa rIta lekhikA zrI. [saM] strI lekhaka (gatha lekha vagerenI racanA lekhana-sAdhana na, lekhana-sAmagI strI, lekhana sAhitya karanArI) na. [saM.) lakhANa lakhavA mATenuM kalama zAhI kAgaLa vagere lekhita vi. [saM. kita] o "likhita." 2010_04 Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lekhitavAra 1987 lekhita-vAra di vi. [+ juo vAra" (pramANe).] lakhelA leTara-hevuM. [aM. mathALe chApelA nAma-saranAmAvALo patra, svarUpamAM hoya ema lakhIne vyavahAra mATe te te mathALe chApelo kAgaLa, nAma-patra lekhinI strI. [sa.] lekhaNa.' leTara-baoNsa sI. [.] TapAla nAkhavAnI peTI lekhI vi. [sa. hea + gu. "I' te pra.] juo likhita." teTaluM a.kri. [hiM, leTanA] sUvA mATe ADuM paDavuM. (2) lekha na [saM. zera->prA. chevatra- vyavahA2] gaNanA, ALoTavuM, loTavuM, laTAvuM bhAve, kri. leTAvavuM presa.ki. gaNatarI, hisAba. (2) kAgaLa upara TapakAvyA vinA leTanTa-hITa sI. [aM] uSNatAmApaka yaMtrathI mApI na karavAmAM AvatA hisAba. [khAmAM levuM (rU.pra) mANasanI zakAya tevI garbhita uSNatA gaNanAmAM gaNavuM. --khAM levAM (rU.pra.) javAbadArIthI leTAvavuM, leTAvuM juo 'leTajmAM. keseTI karavI. 0 mAMs (rU.pra.) hisAba karavo. - mukavuM leTina strI. ' [e,] bhArata-yuropIya kiMvA AryakuLanI (rU.pra.) AMkaDA lakhavA, dAkhalo karo. e karavuM ITAlInA pradezanI eka prAcIna samRddha bhASA. (saMjJA) (rU.pra.) gaNatarImAM levuM, paravA karavI. - ca88-8)vuM letuM vi. asaMkArI, gAmaDiyuM. (2) nirakSara (rU.pra) bahAdurI medhapAtra bane evuM karI battAvavuM. leTina na. [.] jAjarU, saMdhAsa, pAyakhAnuM lAgavuM (rU.pra.) upayogamAM AvavuM. (2) sArthaka thavuM] leTa na. [e.) sIzuM. (2) che, strI. chApakhAnAmAM bIbanI lekhe nA.. [+ gu. 'e trI.vi.pra.] hisAbe, dara paMktio vacce AdhAra mATe nakhAtI sIsAnI te te padI mujaba. (2) khAtara, vAte, mATe leDI strI. [aM] yuropiyana amI. (2) mAnavaMta sI. lekhya vi. saM.] lakhavA jevuM. (2) cItaravA jevuM. (3) (aMgrejI rAjayamAM "sara" ilakAba dharAvanAranI pano). na. citrakAma, cItarelI AkRti. (4) patra, kAgaLa leDI-kokaTara sI. [.], ledI-dAtAra strI. [o "dAtara' lekhyA strI. [saM] kAgaLa vagere upara cItarIne batAvelI (< DokaTa2)] DeTarI baMdha karanArI strI pratima leNa (laeNNa) vi. jio levuM' + gu. "aNu" kartavAcaka lega kuM. [ca. paga . Avate te te cA paDe .pra.] (samAsamAM uttara padamAM) lenAra (jemake "jIvaleNa) lega-gArDajha na. [saM.] krikeTanI ramatamAM pagane bAMdhavAmAM leNu (leNa) na. [karNATakI leMDa.'] gilI-dAMDAnI ramatamAM lega-lAnsa na [e.] krikeTamAM paganI bAjue daDAne be AMka, leMDa phaTakAra e leNa-dAra (leNa) vi. jio "NuM"+ phA. pratyaya.] karaje laga-bAya strI. [] krikeTanI ramatamAM dAva lenAranA dhIradhAra karanAra mANasa. (2) ApeluM pAchuM mAganAra, pagamAM lAgI daDe vikeTanI pAchaLa cA jatAM maLato rana leNiyAta, kreDiTara' lega-bilora-vikeTa na. [.3 daDo AvatAM vikeTano ADA leNa-deNa (lezya- zya) strI. [ o 'leba' 'de' + baMnene gu. UbhA rahI daDAne thaMbhAve e enAthI dAva jAya che), "aNu kriyAvAcaka ku.pra.] levaDa-devaDa, Apa-le. (2) ela. bI. Daba, (lA.) leNAdeNuM RNAnubaMdha. [0 karavI (rU.pra.) dhaMdhe lega-breka strI. (aM.] krikeTanI ramatamAM paganI bAjue karavo. 0 na hovI (rU.pra.) saMbaMdha na hovo. 0 baMdha vaLAMka laIne daDe vikeTamAM Ave e karavI (badha-) (2.pra) dhaMdho baMdha karavo. (2) vyavahAra loga senTara na. [.] krikeTanI ramatamAM dAva lenAranuM baMdha karo ] pagathI vikeTane dabAvavAnuM keMdra leNa-ca (leNya-ucca) sI. + juo vecavuM.']. cANa lega-savera muM, [.] krikeTanI ramatamAM dAva lenAranI na. [+gu. "ANa" ka..] jue 'le-veca.' barAbara pAchaLa UbhA rahevAnI jagyA leNA-khata (leNa-) na. [ja e "leNuM' + "khata.'] mAgaNane lega sTa5 ]i krikeTanI ramatamAM dAva lenAranA paga dastAveja, benDa pAsenI vikeTa leNa-deNI (leNAde) strI. [ja e "leNa-deNa' + gu, lejara chuM. [.] aMgrejI paddhatinI khAtAvahI I' svArthe ta.pra.), -nI strI [+ juo 'de' + gu. I' le-vAra sI. thoDI vAra ku.pra.] juo "leNa-deNa(2)." lejisleTiva vi. saM.] vahIvaTI kAyadA-saMbaMdhI vyava- leNiyATa, eta (leNiyATa,ta) vi. jie "leNuM' + gu. "yuM" sthAnA niyama vizenuM, vaidhAnika dhArAsabhA + "ATa,ta' ta. pra] jae "leNa-dAra." [bakSisa, lejisleTiva eselI strI. [aM.] vidhAna-sabhA, nIcalI teNI (le) strI. jio 'levuM+gu. "a" ka. pra.] bheTa, lejisleTiva kAunsila sI. [aM] uparanA darajajAnI leNa-deNI (leNa-deNI) . jio 'leNadeNa"+ baMnene dhArAsabhA. [kasarata gu. 'I' vArthe ta.pra.] jue "leNa-deNa." lekhama sI. kA. lejama | kasaratanuM eka sAdhana ane enI leNuM' (leHmuM) na, [sa. + prA. saha-nA vikAsamAM] leTa ja leiTa.' karaje nANuM lAvatAM leNadAra taraphanuM mAgaNuM, karaja, devuM. leTa na. jio "leTavuM' + gu. "aNu ku.pra.] sukAnanuM leNuM (leNuM) . [ o "le' + gu. "-aNuM' kuma,] levuM deraDuM vIMTavAno carakhIne gALa dAMDe. (vahANa.) e. (2) RNAnubaMdha pri.] juo 'leNa-deNa." leTa-phrI ja leITa-phI." leNuM deNuM (leNuM-deNu) na. [+ ja devuM . "aNuM 2010_04 Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ leta 1988 lela-tulakAdara leta che. jio "lenuM + gu. d' varta, pha) lenAra, grAhaka karavo. (2) lIpaNuM, gAra karavI. (3) (lA) vaLagavuM, leta6 6. na. AMsu bAdha karo. lepavuM karmaNi, phi. lepAvavuM . sa.ki. utarI A' jio levuM' dvArA] hakathI levuM e, levAtI lepaLa vi. jio 'lapa' dvArA.) jUo leparuM.' bAbata, dANa, lAge. (2) kAmano kharo samaya, mosama lepAvavuM, lepavuM ja lepa'mAM. lata vi. jio "le' dvArA.) lenAruM, levAvALuM lepI vi. sa.,] lepa karanAra, cApaDanAra letANu -23) a. jio "zenuM' + 'tANanuM.'] (lA) lepe . si. 21 + gu. " svArthe ta pra.] lepa, lapeDe kAma karI levAnI utAvaLa. (2) vyAkuLatA, gabharAmaNa, lekhe vi. saM.] lepa karavA jevuM. (2) na. namUno, vATa, hAya-vAya. (3) bhAre muralI AkAra hioya tevuM letatA rahI. jio levuM' + devuM' beune + gu. "tuM" varta. leNa-maya vi. saM.] jene caMdana vagere copaDavAmAM AvyuM + + "I' strI pratyaya.] levaDa-devaDa, Apa-le lepyA . si.] mATInA lepathI banAvelI pratimA leba S. (aM.1 loDhAne tema bIjI dhAtuonA ghATa utAra- leprasI bI. e.] patana roga, 2ta-pata, vAta-2kata vAne yAMtrika saMdhADa le . [vAM.] paga ke jeDAne vaLagele kAdavano do lezvara na. (aM) cAmaDuM lephaTa vi. [ ] DAbI bAjas, DAbuM, vAmAM lepara-laoNtha na. (aM.] cAmaDA jevA dekhAvanuM navuM kApaDa leTenanTa vi. [e.sahAyaka ucca lakarI amaladAra leyara-mUtra puM, ba.. [] cAmaDAne sAmAna lebara strI. [a] majarI, kama hena e "leina." lebarara vi. [.] majara, amajavI zanina che. zi.1 raziyAnA eka kAMtikArI prathama paMktine lebala na. [.] copaDavAmAM AvatI ke AvelI cabarakhI thaI gayelA netA. (saMjJA.) [paDatI eka sapheda vastu ke ciThThI. (2) chApa lenAlana mI. [aM] beTAMnI cAmaDImAMthI nIkaLatI pILA labAsa 5. (ara, libAsa pAka, paheraveza te leraDo chuM. [e.] cAra paiDAMvALI gADI, "leMDe.' lezuM' vi. asvaccha, gaMduM, gobaruM, dhAruM, meluM, malina 5nama na. (aM.] eka jAtanI mULa dhAtu (2.vi.) lebu' na, kuMvAranA choDanuM jADuM patta vasa . [4] AMkhanA DoLAmAM Avele sphaTikarUpa bhATarI akI. [.] praga-zALA rasa. (2) sAmethI AvatAM kirAne aMdara laI vAMkAM vALI lebhAgu vi. jio levuM' + "bhAgavuM' + gu. 'huM' ma.] eka ja biMdumAM meLave evI gaNatarI ane mApathI pArakuM pitAnuM karI nAsI janAruM. (2) (lA.) jJAna na besADele khAsa prakAranA kAca. (3) kemerAmAM chabI hovA chatAM potAno abhiprAya ApanAruM, hAlI nIkaLeluM pADavAne mATe khAsa prakArane kAca [sAdhana lemana, -neTa na. [.] lIMbu. (2) lIMbunA savavALuM eka seTa na. [.] ga-zItaLAnI rasI TAMkavAnuM aNIdAra che . ma. lIMparya ke copaDavuM e. (2) cepaDavAne le-bhUe (5) . jio 'levuM' + makAM.' upADana ane pArtha, kharaDa, malama. (3) (lA.) vaLagADa, Asakti melavuM e. (2) (lA) mAMDI vALavuM e, mAMDa-Da, lepa vi. si.] lepa ke kharaDa karanAra pATIsa. mAMDa-vALa. premA' na..). lepaTI . jio lepavuM' dvArA.] vATe lepa. (2) loparI, le-mela (- kya) strI. [+juo "ela.] juo leka." lepaTAtA . ba.. [io lepaDuM' + 'vaDA.'] "e (2) (lA.) chAtImAM thatI gabharAmaNa, (3) maraNa vakhatanI lepa-veDA." lepaTI." gabharAmaNa hepI sI. (e lepaDo' + gu. 'I' apratyaya.] ja e le5 . [aM.] hara koI prakArano dI 5. . jio leva' + paDavuM' + gu. 'u' kama.] (lA.) layaNa strI. [jae 'lanuM' dhArA] veriyAnI dAMDI tema khe haka karanAra, gaLa-paDuM. pagamAM barAbara madhyabhAgamAM lAla pILA re vAdaLI paDa na, jio lepavuM' dhArA] gillI na UDavAthI ene raMganA karelA lITA beya saraso doDe mAra e, thApaTa lera(-khI) (le ra-) mI. jio "laheraku' + gu. 'I' lepa vi. jie "lapa' dvArA.) ja "leparuM." strIpratyaya.] pavananI AchI mRdu laharI hepa pu. saM. cheva + gu. "huM vArSe tapra] lepa, lepaDe. teramuM-khuM) (lezakuM chuM.) na. -ka(-) puM. jio (2) thatharaDe, pipaDe lahera' gu. "ke" svArthe ta..] pavanane kamaLa A pina na. (saM.) lepa kara e, cApaDanuM e, kharaDavuM e. sapATe (2) gAra karavI e, lIpaNuM e. (3) (lA,) pAvuM e, lerakhaDuM (leM rakhaDuM) . jio lerakhuM +gu. ' svArthe Asakti [1paDe lapaDe." ta...] jue "lerakhuM" para chuM. jio paDe' + gu. (2' macaga] A lerakhI (lerakhI) e "lera kI." lepa vi. o "pa" dvArA] lapa na choDe tenuM, lapiyuM, lerakhuM lerakhuM ja levuM." lapI, cIkaNu DhIlA svabhAvanuM | lerakho ( lekha) jao lero." [pavitra rAtri paNa sakri. sa. cheva, nA.dhA.3 lepa kara, cepanuM, kharaDa leha-tulakAdara (laeNla) sahI. [ara. tuka eka 2010_04 Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kelariyuM zeriyuM na. [ravA.] aDabaDiyuM, gAthuM lelAOM na. [vA.] e nAmanuM eka pakSI, letuM le-dhAra vi. ghaNuM, puSkaLa sevALI skrI. abharAI talIna. DhelI zrI. jio 'seluM pai' + gu. lailI3 zrI. rAtA raMganI cakalI le-lIna vi. [saM, v + srI] lelI-majanU juo 'layalA-majanU,' seluM G. [ravA.] 'le le' avAja karatuM sAtanI saMkhyAmAM rahetuM eka pakSI, sAta-sAyA DheluMra na. kaDiyAnuM cunAraDuM 1989 [leluM (pakSI) ' pratyaya.] mAdA [ekAgracita garakAva, magna, [ lakha-lUMTa. le-1 (sU)Ta vi.jie'lenuM'+ '(la')kuM] jue lehUra vi. UMdhe dherAyeluM. (2) cAre bAju khUlatuM paheALuM (vasta). (3) vi. puSkaLa, ghaNuM. (4) bharacaka le-lUza (-sa) (-ca,-sya) zrI. juo 'levuM' + 'lasaNuM.'] (lA.) sakhata utAvaLa le-zUTa (84) jue 'le-lUTa.' le-nyUba vi. jio 'levuM' + 'laMkhavuM.'] lUmejhUme thaI gayeluM, phaLathI bharacaka [thaI javuM lelakhavuM .kri. juie * 'le-ba'-nA.mA.] phaLothI bharacaka sele puM. [jue 'leluM.''] nara leluM (pakSI) DhelAra huM. [jue 'leluM. '] meDhuM cunAraDuM levaDhA(TI) strI. eka prakAranI mAchalI leTAM na., kha.va. nAnAM mAchalAM leTI jaA levaTA.' levaOM na. levaTA natanuM mALyuM levA (-Datha) strI. [jue 'levuM' dvArA.] levuM e. (mATe sAge devarDa' sAthe samAsamAM ja) levaDa-devaDa (levaya-devaDaya) zrI. [+jue daivuM" dvArA.. levA-ApavAne vyavahAra, Apa-le, sedA, 'TrAnjhakzana' levA vi. [jaA 'levaDAvavuM'+gu. mAu'...] (lA.) vyabhicArI, chinALavuM levaDA(ra)vavuM jae 'levuM'mAM. (ra) (lA.) khavaDAvavuM levaDI strI. mIThAI, miSTAnna ['levaDa-devaDa,' leja-deva (le-ya-phrenca) strI. [jue 'lenuM + 'devuM.'] jae levara(nyu)vavuM jue levuM'mAM. (ra) (lA.) khavaDAvavuM levala na. [aM.] sarakhI sapArTI. (2) kaDiyA-sutAranuM sapArTI lAvavAnuM sAdhana levala-krosiMga (krosi)na. [aM.] relamArga ane dherImArga jyAM ekabIjAne eLaMgatA hoya te sthAna levala-paTTI strI. [+ jaA 'paTTI,'], levala-pATalI strI. [+ ja e 'pATalI,'] kaDiyA-sutAranuM levala levAnuM sAdhana levA na. [ja A levAnuM' + gu. 'aNa'ku..] levAnuM e, kharIdavuM e, kharIdI, levAlI _2010_04 levA-devA huM., kha.1., zrI, jie levAnuM' + 'devAnuM.'] Apa-lenA saMbaMdha. (ra) (lA.) darakAra, paravA levAla vi. [jae 'lenuM' dvArA.] kharIdanAra, vecAtuM lenAra levAlI . [+gu. 'I' ta.pra.] kharIdI leha sevAsI-devAlI strI. 'levADhI'nA sAye vAlI'] kharIdI ane vecANa levAvuM jue 'levuM'mAM. [-I jatuM (...) khasiyANA paDavuM. (2) mAMdagInI asarathI dubaLA paDI javuM] levI phrI. [a.] sarakArI pharajiyAta vasUlAta, sarakAthI lagA levuM sakri, [sa. ->prA. che tatsama] grahaNa karavuM, pakaDavuM, jhAlavuM, dharavuM. (ra) svIkAravuM. (3) rAkhavuM, (4) uDhAvanuM. (5) kabajo karavA. (1) upADavuM. (7) kharIdavuM. (8) sAthe DhAravuM. (9) sahAyaka tarIke pUrNatAnA arthe (jemake 'karI levuM' 'laI levuM' vagere). [laI javuM (6.pra.) cerI javuM. thaI nA(nAM)khavuM ( / . pra.) ThapakA ApavA, dhamakAvavuM. UI paDhavuM, letA paheluM (6.pra.) saMDhAvanuM. lai besavuM (-bheMsanuM) (rU.pra.) AraMbha karavA. (ra) vahArI levuM. (6) pacAvI pADavuM-peAtAnuM karI levuM. thaI mUkavuM (1.pra.) * dhamakAvavuM. (2) kharAba karavuM, laI rAkhavuM (6.pra.) agAuthI kharIdI rAkhavuM. laI levuM (3.ma.) jhUMTavavuM. leteA jA (rU.pra.) sahana kara. (2) pastAvAnuM kara. levAnuM devuM thavuM (rU.pra.) bhalAI karatAM sAI javuM. aMdara levuM (andara-) (rU.pra.) dAkhala karavuM. khabara levI (rU.pra.) saMbhALa rAkhavau. (2) dhamakAvI nAkhavuM. khoLe levuM (rU pra.) dattaka tarIke svIkAravuM. jIva levA (3.pra.) pajavavuM. (2) mArI nAkhavuM. nAma levuM (3.pra.) uccAravuM, (2) satAvavuM, manamAM levuM (rU.pra.) lakSya ApavuM. (2) khATuM lagADavuM. mana levuM (3.pra.) vicAra jANavA. mAthe levuM (3.pra.) javAbadArI svIkAravI, hAthamAM levuM (rU.pra.) kAma karavAnuM svaukAravuM. (2) javAbadArI levA]. levAnuM karmaNi,,kri.lelaDA(-rA)vavuM ke.,sa.kri. levuM-deNuM na. [+jaA 'vuM' sAmAnya kR.nA nAma tarIke upayAga.] levaDa-devaDa, (2) leNA-rI. RNAnubaMdha le-veca (laeNvecca) strI. [ja lenuM' + vecavuM.'] kharIdavuM ane vecANa karavuM e. lemeTarI sI. [aM.] hAtha-paga dhAvAnI oraDI levA puM. seAnI leAko vApare che te rAkha ane mIDhAne banAvelA cIkaNA paTTa padArtha leza puM. [saM.] aMzamAtra, taddana cADhA - bhAga. (2) e nAmanA eka arthAlaMkAra. (kAvya.) (3) vi. taddana svarUpa, sAva thADuM, lava-mAtra [aMza-mAtra, lagAreka, iicat leza-bhAra, lezamAtra vi.,kri.vi. [sa,] tadna, svarUpa, lekhyA sI. [saM.] prakAza, teja, prabhA, (2) jenAthI jIva AtmA ke karma sAthe joDAya te kriyA, (jaina.) lesa puM. [aM.] enerI ke rUperI jarIte! paTTo ke kAra lemana na, [a,] abhyAsanA te te pATha. (2) vidyArthIe gherathI karI lAvavAnA te te abhyAsa. (3) (lA.) kheAdhapATha, upadeza, zikhAmaNu, dhaDA, padArtha-pADha lemse puM. Dhorane pakaDI gADImAM joDI devAnuM lAMbuM dAraDuM leha ` puM. [saM.] ava-leha, cATaNa, cArTa lehara (.) sI. AnaMda, AsvAda, lahejata, mana. (ra) Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lehana 1990 lokataMtravAdI prauti, sneha, (3) laganI, Asakti, dhana, tAna, caDasa loka-apa e. [.] kAcI jela lehana na. [sa.] cATavuM e (2) cATavAne padArtha loka-AuTa kuM. [.] tALAbaMdhI, kAma-baMdhI leha-lIna (le) vi. jio leha' + saM] prema-lagna, loka-ALa na. [+ jue "ALa.] lokApavAda, lokaniMdA (2) tallIna, mazagula lokakathA pI. [] kaMThastha sAhityamAM lokone meDha taratI lehinaDuM siM] TaMkaNakhAra, borekasa te te sAcI ya kApanika vArtA, lokavArtA. "phoka-TeIla' leha vi. [sa. .] cATanAra lekakathAkAra vi. [saM.] kaMThastha lekakadhA kahI batAvanAra, leha na. kAnanI bUTa upara thato eka rega (2) laukika kathAo (meTA bhAganI kApanika kathAo lehu na. eka jAtanuM hAsya karatuM pakSI nI racanA karanAra ke kahI batAvanAra leha vi. saM.1 cAhI zakAya tevuM. (2) na. cATaNa, lehana lokakathA-kati DI. (saM.1 loka-kathAnA rUpanI kAvyanI re pheMkavuM (leMkavuM) a.kri. [ie "lahekavuM.'] "jhalavuM." oMkAvuM padyanI racanA. keka-Tebla," "phaka-sTerI" (pheMkAyuM) bhAve. ji. laMkAvavuM (laMkAvavuM) che. sa.di, loka-kata zuM siM.] jagana kartA, paramAtmA, paramezvara, bhraSTA laMkAvavuM, laMkAvuM (laMkA ja "lekamAM. leka-kalyANa na. [saM.] janatAnA hitanuM kArya, lokonuM bhaluM leMgI legI) pI. jio leMge' + gu. "I' sIpratyaya.] leka-kavi 5. [sa.) lokakathAone racanAra kavi. (2) ja suMdhI." [lAkaDAnI cepa janatAne kavi, jana-rucine samajhI kAvya racanAra lezuM leMgu) na. ciroDAnA mADanAM be lAkaDAM joDanArI lokakavitA strI, leka kAvya na. [saM.1 kaMThastha kAvyalege (leMge) puM. juo 'le che.' sAhitya, "pheka poeTrI' leMdhAvavuM, (leMghA- juo levAnuM'mAM. leka-khuzAmata strI. [+jae "khuzAmata.] lene udezI seMdhAvuM (leMghA) a.di. jio "laMdhAvuM.] laMdhAvuM, laMga- karavAmAM AvatI para sI, "megejI" (u.je.). DA, kheDAMgavuM, laMgaDA cAlavuM. laMghAvavuM (laMdhAva) leka-gata vi. siM.) lokomAM-janatAmAM pracalita raheluM, presa. kri, bALakano nAno leM, leMgI lekAne sarvasAmAnya tevuM ledhI (ledhI) zrI. jio leM' + gu. ' rIpratyaya.] loka gamya vi. siM] sarvasAmAnya janatAne samajhAya tevuM le che (leM) vi. jarAka gAMDA jevuM (2) bheLuM. (3) lekagIta na. [4] kaThastha sAhityamAM paraMparAthI UtarI rAdhAriMga, adakapAMsaLiyuM [saMthaNe Avela ke koI ajJAta gItakAre jeDI vahetuM bhaluM te te leMgha le che) puM. pATalunanA pATane keDe nADIthI baMdhAya tevo gAna, baoNkasoMga,' beleDa' (saM. 2. ma.) leMcI (leMcI) strI pAtaLI be paDavALI roTalI leka-graha vi. saM.1 leke svIkArI zake tevuM leM (leMDa) vi. [karNATakI.] gilI-dAMDAnA dAvamAM be lekacarcA cI, siM.] lokomAM cAlatI vAta, lokavAyakA, saMkhyA batAvanAra zabda, leNa anuzruti, jana-zruti, daMtakathA. (2) aphavA, gAma-gapATe leMDo leMDADa) puM. [bIje "Da mUrdhanyata2] kAgaDe lekacarita, na. [4] lokonAM rItarivAja ane raheNIlaMDa leDI) nI. e nAmanuM eka jhADa karaNI lepa (lepa) puM. [] juo "lempa." lokachaMdAnubhatI (-chAnu) vi. [saM. egvAnud, vaikhika vi. saM.] lakhANa thayuM hoya tevA prakAranuM. (2) .] lokamata pramANe cAlanAra, DemaeNga puM. lakhyuM ke taryuM vAMcanAra mANasa, epijhAkisTa' (ke.ha.). loka-gRti strI. siM.] janatAne thatA sAcI paristhitinA laiMgika (legika) vi. [4] liMga(jAti)ne lagatuM. (2) khyAlathI UbhI thatI sabhAnatA jananeMdriyane lagatuM. (3) na. liMga dvArA prApta thatuM jJAna. lejita vi. [+ saM. unAlokenAM hRdayane chatanAruM (vaizeSika). (4) paM. AkRtio martio kotaranAra leka-jillA A. [saM.] janatAnI vANI, loka-vANI leka-jIvana na. [sa.] lokenA jIvavAne prakAra, samAjalaoN chuM. [aM.] kAyade, kAnUna, dhAre jIvana. (2) jAhera jIvana loka . [saM.] karmaphaLa bhogavavA mATe manAyela samaya lekaza vi. [saM] prajAnAM hRdayanA bhAvanI kadara karanAra. brahmAMDamAMnI aneka duniyAemAMnI te te duniyA (leka (2) lekanuM pratinidhitva dharAvanAra bhavaka ane vaka uparAMta mahaleka janaloka tapa, lekAMdiyAM na, ba.va. [+]. 'DuM' svArSe ta, pra. + 'iyuM" loka satyaloka, vaLI pitRloka vagere paNa) (2) janatA, paNa svArthe ta.ka.] sarvasAmAnya janatA (paghamAM) jana-samUha. (3) janatAne te te piTA varga. (4) vyaktino le-ta2 na. siM.] janatAnuM svarUpa samUha. (5) puM, na. [saM.,puM.] ujaLiyAta sivAyanI koTi- loka-taMtra (-tanna) na. [saM.) lokonI racanA, samAja-racanA. yA-varNanI gAmaDAMomAM rahetI sarvasAmAnya prajA, loka- (2) lokeAnA AdhipatyavALuM zAsana-taMtra, loka-zAsana, varNa, lokAI varNa lokazAhI, prajA-taMtra, DemokrasI' (caM.na.) loka na. [.] tALuM, sAcavaNuM lekataMtra-vAda (tatra-) paM. [saM.) lokazAhI zAsana hovuM leka-adAlata A. [saM. + ja "adAlata.'] prajAnuM pratiniTa ja joIye evo mata-siddhAMta [mAnanAruM dhitva dharAvatI nyAyanI kacerI. (2) janatArUpI adAlata lokataMtravAdI (-tatra-) che. [saM. muM. lekataMtra-vAdamAM 2010_04 Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ leAka-traya le+--traya puM.,ba.va. [saM.na.,e.va.], -yI strI. [saM.,e.va.] traNa leAka-pRthvI aMtarikSa ane svarga, trile, trilekhA, tribhuvana lephrandAjha (-jhaya) strI. [ + jaA Ajha.'] lephrAnA taraphanI dilanI sahAnubhUti, lephrenI lAgaNInA prakhala khyAla, levAnA thatA ahitane laI thatI ciMtA 1991 lAka dveSI vi. [saM.,puM.] janatAnA khAra karanAra leka-dharma puM. [sa ] lephrAmAM pracalita sarva-sAmAnya dhArmika mAnyatA ane AcaraNa. (2) leonAM rItiravAja raheNIkaraNI vagere leAkradhI strI. [saM.] lekAmAM sarvasAmAnya rIta-rivAja ane raheNI-karaNInuM svarUpa. (nATaya.) leAka-nArI strI. [saM.] (lA.) leAkeAnI lAgaNI leAka nAyaka chuM. [saM.] janatAnA AgevAna lenAla na., "lI strI. [saM] leEAnuM svarUpa, janatAnuM svarUpa ke guNa-dharma, (jaina.) upara mekaleluM leAka-niyukta vi. [saM.] janatAe cUMTI kADhI sattAsthAna leka-nirbhIkatA strI. [saM] leAkApavAdanA bhayane sarvathA abhAva, 'merila kara(04)ja' leka-nirmANu na. [saM.] janatAnuM prajA tarIkenuM ghaDatara lAka-nIti zrI. [saM.] * leAkanI ekabIjAnAM hita na jokhamAya e prakAranA vartananI praNAlI lAnIya vi. [saM.] jovA jevuM, jovA lAyaka leAkanRtya na. [saM.] sarva-sAmAnya janatAnA vividha tharamAM pracalita nRtya-prakAra, 'EAka-DAnsa' leAka-nATatha na. [saM] bhavAI rAmalIlA vagere prakAranI bhajavaNI, 'phaoNka-DrAmA' leka-netA puM. [saM.] jue 'leAka-nAyaka.' le4-pakSa puM. [sa.] janatAnuM hita jenA rAjakIya pakSa, leAkAnI tarapheNa karate pakSa lenkrapati puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe pRthvI sahita bIjI duniyAnA mAnele adhipati lApatie na. [saM.] leka-pati hovApaNuM lA4-paraMparA (-paramparA) zrI. [saM.] leTkAmAM cAlI AvatI mAnyatA rItarivAjo vagerenI praNAlI leka-pAla(-La) puM. [saM] paurANika mAnyatA pramANe te te dizA(ATha)nA adhipati te te deva (iMdra vagere). (2) rAjyapAlathI UtaratA darajajAnA adhikArI leka-pitA puM. [saM.] prajA taraphe peAtAnAM saMtAnanI bhAvanAthI jonArASTra-puruSa (ma. gAMdhI jevA) lA-pitAmaha puM. [saM.] brahmA lepracalita vi. [saM.] janatAmAM phelAI gayeluM leka.pratijJA strI[saM.] leAkAe karele nizcaya le-pratinidhi chuM. [saM.] leAka-sabhA vidhAna-sabhA vageremAM tema pradhAna-maMDaLamAM lekAe cUMTI mekalela sabhya, prajA-pratinidhi [lAmAM cAlu bhASAprayoga leka-prayega puM. [saM.] sAhityamAM pracalita na heAya tevA leka-prajAda puM. [saM] jue 'leAkApavAda.' _2010_04 lekamAnya lAkra-pravAha puM. [saM] janatAnuM valaNa le-pravrutti strI. [saM] laiphrAnI hilacAla, (2) temanuM sarjana karavAnI cAlu prakriyA [vakhANu leAka-prazaMsA (-prazaMsA) zrI. [saM.] lAphA taraphathI thatAM leAka-prasaMga (-sa) puM. [saM.] janatA je utsavaeNA UjavatI hAya temAMnA te te utsava leAka-prasiddha vi. [saM.] janatAmAM jAhera thayeluM, jaga prasiddha le-priya vi. [saM.] lAmAM Adara pAmeluM, lene jene mATe thAtu hoya tevuM meLavavApaNuM lAkapriya-tA zrI. [saM.] leAka-priya hovApaNuM, lekAneA cAha le-premI vi. [saM.,pu.] leAkeAnA tarapha prema rAkhanAru leTa-batrIsI(-zI) srI. [saM. + jae batrIsI (-0.).'] (lA) leADhAmAM vAta thavI e. [e carcA-Dha)vuM (3.pra.) niMdAyuM] leka-baMdhu (bandhu) puM. [saM.] leAkAnuM hita karanAra vyakti leAka-bAhya [saM.]lekAmAM sAmAnya nahi tevuM, asAdhAraNa, a-sAmAnya. (2) leAkAe taracheDeluM leAka-AMdhala (mAdhava) puM. [saM] chu A leAka-beM.' lAka-buddhi A. [saM.,] janatAnI samajha, sAmAnya buddhi, sAdhAraNa samajI, kaeNmina sensa' (A.khA.) le-khelI strI. [saM. + jue 'elI.'] sAhitya ane leAka-vyavahAramAM svIkArAyelI mAnya bhASA sivAyanI tyAM tyAM lekAmAM pracalita AMtarika vyavahAranI alikhita bhASA, 'DAyAleka,' leSTha-bhakta kavi. [saM] leAkAne cAhanAruM, jaeNmaeNgoga.' (6.khA.) le-bhaya puM. [saM.,na.] leAkAnA taraphanA bhaya, leAkApavAda thavAnA hAya, leAka-niMdA thavAnI dahezata lAka bhAvanA sI. [saM.] leAkAnI sArI lAgaNI leka-bhASA strI. [saM.].juo 'leAka-belI.' [pANininA samayamAM pracalita (pachIthI 'saMskRta' tarIke jANItI thayelI) bhASAne eNe 'leAka-bhASA'--bhASA' kahI che.] lA*-bhAgya vi. [saM.] leAkA ene mANI zake tevuM, leAkAne gamI jAya tevuM, sarvasAmAnya janatAne AnaMda Ape tevuM, haeNme kaeNTika' (A.khA.) le-bhrama puM. [saM] janatAmAM phelAyelI bhrAMti ke gera-samajha leTTha-mata puM. [saM.,na.] leEAnA abhiprAya, jana-ruci, pablika epiniyana.' (2) leAinA mata jANavAnI kriyA, plaeNbisAiTa' (va), mahetA), repharanDama' lAmatAdhIna vi. [+saM. madhIna] leAkeAnA abhiprAya upara jenA AdhAra hoya tevuM, 'rispeAnsiyala' leAka-maryAdA zrI. [saM] leAkAcAra, leAkAmAM pracalita rUDhi *leka-mahezvara puM. [saM.] sarvazaktimAna paramAtmA vyavahAra * lA-mAtA zrI. [saM.] jagatanI mAtA. (ra) lakSmI. (3) lephrAne pANI ane tethI dhAnya ApanArI te te nadI le-bhASyama na. [saM.] jemAM dvArarUpe prA hAya tevI paristhiti, bhAsa-mIDiyA' le-mAnasa na. [saM.] leAka-ruci, lephrAnA abhiprAya * leAka-mAnya vi. [saM.] janatAnA mAnane pAtra, (2) leke Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ loka-mAnyatA 1992 loka rAti saMmAnita kareluM, "anaophiziyala' (ka.mA) (3) sva. le-valabha vi. siM] lokapriya, prajA-priya bALa gaMgAdhara TILakane lokoe ApeluM evuM birUda loka-vaMdha (vadha) vi. [saM.] janatAne vaMdana karavA yogya, lokamAnyatA strI. siM] lokamAnya havApaNuM le,kone mATe saMmAnya dhAka-mAnyatA mI. si] lokomAM pracalita mAnyatA lekavAka na. [saM] janatAnAM veNa lokamArga . siM] loka-vyavahAra, rUDhi lAka-vANa (-zya) strI. [saM. + "vANav], aNI lokamAMga (-15) sI. si. + e "mAMga.'] lokonI jarU- strI. [saM.] lokone abhiprAya, (2) janatA taraphanI TIkA riyAta [bharaNa-poSaNa. (2) kArakirdI leka-vAda puM. [4] lokavAyakA, jana ti, daMtakathA. layAtrA sTI. (sa.] jIvanano nirvAha, lokamAM rAhI karAtuM (2) lokApavAda [ti, anuzruti. (2) jana-mata lokameLA . saM. + me >. meruvA-] prajAjano lokavAyakA sI. [sa. + ja vAyakA.'] kivadaMtI, jana ekaThAM thayAM hoya tevI sthiti, meLa, saMmelana. "kogregezana!' lokavarga kuM. [saM.] leko, 'janatA, prajA jokara na. [aM] beMkamAM grAhakonA dAgInA vagere rAkhavA lekavArtA. samI. saM.jeo loka-kathA." (2) kAlpanika mATenuM khAsa surakSita khAnuM [zAsaka 2jA vastuvALI madhyakAlIna padya-vArtA, laukika kathA lokarakSaka vi. [sa.] janatAnuM rakSaNa karanAra. (2) . loka-vAsanA mI. [saM.] janatA vakhANa kare evI AkAMkSA, lekara vi. [sa. + ja rAkhavuM' + gu. "u" ka. pra.] lokeSaNA jao lokarakSaka.' loka-viraha pR. [saM.] janatAmAM cAlate AMtarika jhaghaDe lokaramata (-nya ApI. [saM. + ja "ramata.'] janatAmAM leka-vidita vi. [saM.] janatAmAM jANItuM sAmAnya gaNAte te te khela ke kahe lekavizruta vi. [saM] jAo "loka prasiddha." laka-raMjaka(- 2jaka) vi. saM.] lokone manoraMjana karAvanAruM loka-vRtta na. [saM.] prajAne lagatA samAcAra. (2) loka, leka raMjana (rajana) na. [4] lokone AnaMda Apa e jIvana [ke vidyA, "jarnAlijhama loka-rAya na. [4] lokazAhI prakAranuM zAsana-taMtra laghuttavivecana na. [saM.] vartamAnapatra calAvavAnI rIta leka rAha pu. sa.] janatAe pasaMda karelo mArga ke prakAra, lakavRtAMta (-vRttAnta) chuM. [saM. + vRtta + ] loka-samAloka-mArga, loka- cAra, lokone lagatA khabara leDararIti khI, si] zirastA, cAla, rIta-rasama, rivAja loka-vRtti strI. [saM] prajAnuM valaNa, prajAnI mAnyatA laka-rUci jI. [sa.] loko game, lokonI marajI loka veNu (-veNu) na. [saM.] ja loka-vAkaya." lokahi sI. [saM.] janatAmAM jAmI paDela rIta-rivAja veda-paMtha (-51) puM. [saM. + + ja padha" laukika vyavahAra vagere, lokAcAra vyavahAra ane vaidika dharmanI paraMparAnA mizraNavALo lokala vi. [.] sthAnane lagatuM, sthAnika. (2) sI. saMpradAya [paMpanuM anuyAyI meTAM zaherenAM parAMomAM deDatI AMga-gADI basa vagere lokapaMthI (pa-thI) vi. [ + gu. 'I' ta...] lokaloka-lAja mI, aM] lokomAM niMdA thaze e bhaya lAka vyavahAra kuM. [saM.] lokone parasparane levaDadevaDano tela-bA na, [] jillA ke tAlukAmAM jyAM sudharAI saMbaMdha, prajAkIya vahevAra, (2) lokAcAra, lAka-rIti na hoya tyAM sthAnika savarAjyanuM kAma karatI saMsthA, leka-kyA5ka vi. [sa.], loka-yApI vi. [sa.s.] samagra sthAnika paMca [pati, janatAnI jAmelI katAra janatAmAM phelAI janAruM, prajAmAM vyApaka loka-saMghara (-lazaratha) , [sa. + e "laMdhara.'] lokonI loka-zatru chuM. [sa.] janatAnuM ahita vicAranAra ane loka-lAI na. [saM thona dvArA] janatA sAmAnya. (2) karanAra vyakti. lekaSI juo "loka-varNa." ( [mamatA lokazatru-tA sI. [4] loka-zatru hovApaNuM lokalAgaNI aDI. siM. + e "lAgaNI.'] janatAnI lokazAlA(-LA) samI. [saM.] sarvasAmAnya janatAne paNa loka-lAja rahI. [saM. + "lAja,] e "loka-lAjA.' - jyAM zikSaNa levAnI sagavaDa hoya tevI nizALa lokalIlA jI. [] (lA.) lokavyavahAra loka-zAsana na. siM] juo, 'leka-taMtra-DemokrasI' (ra.vA.) lokalokAMtara (lokAntara) na. [+saM, hoja + ara7] A lokazAsana-vAda muM. siM] janatAnI rAjya-sattA hoya duniyA ane anya duniyA, jadu jaduM jagata e prakArane mata-siddhAMta, lokazAhI loka-vaTe . siM, +Ao vaTavuM' + gu. "e" ka. pra. lokazAsanavAdI vi [sa. puM.] lokazAsana-vAdamAM mAnanA janatAthI dUra khasI javuM e, dezavaTo loka-zAsita vi. si.] mana dvArA jenuM zAsana cAlyuM lokavadaMtI (-vada-tI) ajI. [saM.1 kivadaMtI, lokavAyakA, hoya tevuM jana-ati. (2) lokonA abhiprAya [ka-varNa.' loka-zAstra na. (saM.] lokAcAra, loka phari lokavaraNa na., strI, siM. + varSa. arvA. tadabhava] jao leka-zAhI jI. [saM. + juo "zAhI." ja loka-taMtra' lokavarNa na., sI. [ ] ujaLiyAta ko sivAyanI "ripalika" (ma.ha.) DekasI" (ma.ha) zramajIvI janatA loka-zAMti (-zAti) sI. siM] jAhera suleha-zAMti, sArvalaka-varSA, na vi. saM.] saMsArI thaI prajA-vRddhi karanAra janika svasthatA 2010_04 Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lokazikSaNa 1993 lokAdhipatya leTa-zikSaNa na, raziyA sA. (saM.) lokone Apa- teusukha na. [4] prajAnI sarvasAmAnya sukhAkArI vAnI keLavaNI, mAsa-ejyukezana' [vAyakA loka-sudhAraNa sI. [saM. + e "sudhAraNA.'] mAM loka-yuti mI. (saM.] jana-ati, anu-muti kivadaMtI, laka- vahema ajJAna kurivAjo vagere sudhAravAnI kriyA loka-sakhA chuM. [saM. DhoraDha samAsamAM] lokonuM hita loka-sulabha vi. [saM.] lokone saraLatAthI maLe tevuM, icanAra, janatAne hitevI lokomAM saraLatAthI maLe tevuM [utpatti loka-sattA mI. (sa.] lokone adhikAra, janasattA. (2) loka-suSTi mI. [saM.1 prajAnuM sarjana, mANasa jAtanI prajA-taMtra, loka-taMtra, loka-zAsana, DekasI' (e.ka.) lokasena sI. [saM.] e "lokasaMnya.' lokasattAka vi. [saM.] prajAsattAka, lokazAhIvALuM leka-sevaka chuM. [saM.] jananAnI sevA karanAra vyakti, lokasattAdhIna vi. saM. ayanA lokonI sattAne vaza bahera kSetranI vyakti, "palika mena' raheluM, lokasattAne tAbe hoya tevuM leka-sevA jI. [saM] lokonAM vividha kAryomAM sahAyaka lokasattAvAi . siM] ja lokazAsana-vAda." thaI pavAnuM kArya, samAja-sevA taiiyAra karelI senA lokasattAvAra vi. [saM. muM] lokasattA-vAdamAM mAnanAruM, leka-enya na. [saM.] prajAmAMthI sayaMsevako UbhA karI lokazAsanavAdI [tAnI zubhecchA loka-stuti karI. [saM.1 lokonA ne lAe karelAM vakhANa lokasabhAnA sI. [sa.] lekonI balI lAgaNI, jana- leka-svabhAva chuM. [saM.] janatAnI prakRti lokasaMgha (sa) puM. [sa.] jue lokasamudAya.' lAMka svabhAva bhAvanA rahI. [saM.] verAgyane daDha banAvanArI lokasaMparka (-samparka, . [sa.] juo "loka-samAgama- eka prakAranI vicAraNa. (jena.) pablika rilezana' lokavAra na. [saM.] jAhera Arogya, "pablika hetha' lokasaMmAnya (sAmAnya) vi. [saM] jAo loka-mAnya. loka-hasArata sI. [sa. + ja "hamArata.'] samAjamAM lokasaMmati (-sammati) sI. si.] lokone Teko hAMsI thavAnI kriyA [nukasAna lokasaMskRti (-saMsakRti) jI. [3] lokonI sAMskArika loka-hAni . [saM.] sArvajanika nukasAna, jAherane thatuM raheNI-karaNa rItarivAja vagera lokahita na. [saM] sArvajanika bhaluM, loka-kalyANa loka saMsthA (saMsthA) sI, si.] sAmAjika te te maMDaLa. lokahita-vAda puM. [sa.] game te rIte loka-kalyANa thAya (2) sAmAjika mALakhuM evI rAjya-vyavasthAno mata-siddhAMta lokasabhA rahI. [saM] lokoe pitAmAMthI cUMTIne mokalelA lokahitavAdI vi. [saMpuM.] lokahitavAdamAM mAnanAra sonI banelI kAyadA vagere thaDanArI vizALa samiti, lokahitAvaha vi. [saM. degti + cA-1] tenuM kadayALu pArlAmenTa.' (2) evI sabhAnuM sthAna pArlAmenTa hAusa,' karanAruM, janatAnuM bhaluM karanAruM hAusa opha pIpala' loka-hitaiSI . [sa. 1ft + gvI, puM] sArvajanika loka-samAgama kuM. siM.] lokonI sAthe haLavuM maLavuM e, bhalAnI irachA karanA, lokonuM bhaluM IcchanAruM lokasaMparka, "palika rilezana' leka-hadaya na, [], lokahaiyuM na. [+juo "yuM.] sadAya khuM. [saM.] janatAne samUha, loDo, jana- prajAnuM mAnasa, lokonA manamAM zuM che e, lokalAgaNI samudAya, mAsa' (caM.na.). (2) vana-jAti, "TrAiba' (ba.ka.ThA) lokAI vi. saM. jovA + gu. AI' ta. pra.] lekavarNane saMkhyA (sahakhA) cI. [] janasaMkhyAM, vastI, lagatuM, UtaratA varganA kAMIka saMskArI grAmINene lagatuM popyulezana' zekAI sI. [saM. chojha + gu. "AI' ta.ka.] mANasa lokasaMgIta (sagIta) na. si.] lorAne gAvA samajhavAmAM jevo vyavahAra. (2) pArakA ane ajANayA tarapha thata saraLa paDe te gAna-prakAra, dezI saMgIta, haLavuM saMgIta, hoya tevo mana vinAne vahevAra [karavuM e sugama saMgIta, lAITa myujhika' lAkAhaTa chuM. [e.] kArakhAnAvALA taraphathI kArakhAnuM baMdha lokasaMgraha (-sagraha) chuM. (saM.1 samAjamAM janma lIdho lo-gaccha jao "leka-ga.' che eTale sAmAjika kAyA rIta-rivAja vagere sarvanuM lokAcAra chuM. [saM. choLa + mA-vAda] janatAnAM rIta-rivAja barobara pAlana karyuM javuM e [vaLagI rahenAra raheNI-karaNI AcAra-vicAra vagere ri-gata AcaraNa, lokasaMgrahajhAra,01 vi. saM.] lokAcArane saMpUrNapaNe duniyAdArI pramANene vyavahAra, rUDhi, cAla loka-sAkSara 5. siM.) Ama vagere mATe haLavuM sAhitya lokAcArI sI. [+gu. "I' vArSe ta.pra.] duniyAnI rIta, lakhI ApanAra vidvAna (2) maraNa-prasaMge sAMtvana ApavA javuM e lokasAhitya na. [sa.] janatAne karNopakarNa maLeluM loTa na. beranA jevuM eka prakAranuM phaLa sAmAnya rIte graMthastha na thayuM hoya ane jenA racanArano lokAtIta vi. [+saM. ramaNIya lokathI para raheluM, alokika paNa khyAla na hoya tema lagabhaga svayaMbhakoTinuM hoya lokadara kuM. [+{. A-ra] loko taraphathI maLatuM mAna, tevuM rasaLatuM vAmaya, "pheka-liTarecara mAnamaratabe lekasiddha vi. saM.1 lokoe jene mAnya rAkhI svIkAra loka dhi5 6. [+ saM. 2Aja karyo hoya tevuM lekAdhipatya na. [+ saM. mAdhAraNa loko uparanI sattA 2010_04 Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lekAdhiSThAna 1994 lokhaMDiye (2) lokonI sattA, lokasattA, prajAsattAka lakITa juo keTa' lokapijhAna na. [+ se.. baSi-ThAna] jenAmAM duniyAe lokechA strI. [saM. rojA + 1 lokonI marajI, janatAnI sthiti karI rahela che te paramezvara, paramAmA IrachA, prajA-mata [janatAnI marajInuM lokAdhIna vi. [+ saM. mahIna] - lekone javAbadAra, loka- lachita vi. [+saM. e 'iti ."] lokoe iracheluM, sattA nIcenuM, ripesibala' loka(ko)Ta na. [aM.] badAmanA AkAranuM strIonuM 'nuM lokAdhyakSa kuM. [+ saM. adhyakSa] duniyAnA svAmI eka ghareNuM para meyara, paramAtmA [tarapha sahAnubhUti lokeza kuM. [saM. + ] o loka-pati. lekAlupraha chuM. [+saM. anu pra] lokonI kapa. (2) leko lokezana na [e.] nizcita sthAna, ThAma-ThekANuM lekacara chuM. [+ saM anuvA] lokonI sevA zuSa lokezvara puM. [+ saM. svara] jue "lakeza-loka-pati." karanAra, lokasevaka, 'megega" (ma,2.) lokaika-zara vi, pR. [+ , g-rajagatamAM jene je lakAnubhava [+se mana-ma janatAnA svarUpano paricaya na hoya te vIra puruSa kApakAraka vi. [+ saM. mA # lokonuM bUruM karanAruM lokaeNpaNa strI [ saM. palaLaT] lokomAM pratiSThA meLavavAnI lokApavAda chuM. [+saM. cA-3] loko taraphathI thatI nitA, AkAMkSA, janatAmAM zreSTha tarIke gaNAvAnI irachA lokaniMdA, prajA taraphanI vAvaNI lokata vi. [+saM. haad] lokoe kaheluM lAkApavAbhayamRti sI. siM.1 loka-nidAnA bhayamAMthI lokapti strI. [+ saM. vira] loka-vAyakA, loka-vANI. (2) chuTakAro, "merala kare(0)ja' (na.lA.) "kahevata'nA rUpamAM ja te eka alaMkAra. (kAvya.) lokAbhirAma vi. [+ saM, mama-rAma] lokomAM ghaNuM suMdara. loke-DipArTamenTa na. [.] varALa-yaMtra ane AgagADInA (2) lokone gamatuM DabAonI dekhabhALa rAkhatuM relavenuM eka khAtuM lokAyata vi. [+saM. mA-] lokamAM laMbAyeluM. (2) puM. lokottama vi. [+ saM. rAma janatAmAM zreSTha tarIke mAnya A duniyA sivAya bIjuM kazuM ja nathI evA matane lottara vi. [+ saM. uttara] laukika hada bahAranuM. (2 eka nAstika saMpradAya (saMjJA) - lokamAM asAmAnya lokAyata-mata chuM. [sa, na.], lekAyata-vAda . siM] lokenara-kathA strI, [.] adabhuta vArtA lokAyatAne nAstika-siddhAMta, cArvAka prakArano mata lokAratA strI. [saM.] lokottara hovApaNuM kAyatavAdI vi. [ S], lokAyetika vi. [saM] lokA- lokesa . [+ saM. 3raNA] sAmAjika jIva. catamatanuM anuyAyI, nAstikamatavAdI | lokaddhAra . [+saM. 3dvAra janatAnI sthiti sudhAravAnuM kArya kArSika. vi. [+ saM. ma]i lokonI saMpattine lagatuM, lokaddhAraka vi. [+ saM yAra] janatAno uddhAra karanAruM sAmAjika jAhera kaMDane lagatuM [prajAne zaraNe ropeluM lokapakAra chuM. [ saM. 35%] janatAnuM bhaluM, sArvajanika lokApita vi. [saM. + ati] janatAnI sevAmAM apAyeluM, kalyANa lokAloka puM. [+ saM. mo] porANika prakAre e nAmane lokapakAraka li. [+sa. 35jhA], lokapakArI vi. [+ saM. eka parvata, (saMjJA.) [moDhADha, karNa-paraMparAe 3pa1rI. puM.] janatAnuM bhaluM karanAra, sArvajanika kayANa lokAloka & vi. [+ saM cho dvirbhAva + gu. 'I' ta.ka.] karanAruM - [janatAnA bhalAnI zIkha lokAzAha ja e lokazAha," [janatAnI sahAya lokapadeza che. rUiM, 3pa-reza] janatAne ApavAnI zikhAmaNa, lokAzraya puM. [+ saM mAM-aT] lokone lIdhelo Azare, lokapakava chuM. [+ saM 3pa-drava] janatAne apAta trAsa. (2) lokAMta (kAna) ! [+ saM, ] lokothI dUra evuM sthAna, janatA taraphanA trAsa-tophAna vagere duniyAno cheDe [paheAMcavuM e loko padavI li. [msa. 3pakavI puM] janatAne trAsa karanAra lokAMta-prApti kAnta-) zrI. siM.] lokanA aMtabhAge lokapabhezya vi.sa. 35 moghI janatAne upalega lAyaka, lokAMtara (lakAtara) na. [+ sa. ane paraloka, bIjo leka, janatAne mANavA jevuM [pablika yuTiliTI' bIjI duniyA lokopayaga rsi, 3pa-vona] prajane kAmamAM AvavuM e, lokAMtaragata (lakAtara-) vi. saM.], lokAMtarita (lekA- lokopayogI che. [+sa, 350, S.1 prajAne kAmamAM Ave ntarita) vi. [+ saM. yamara] paransamAM gayeluM, maraNa te, lokonA kAmanuM. "opha pablika yuTiliTI' pAmeluM loka-kora-mena chuM. [.] relavenA eMjina-khAtAne mukhya lokAMtika lokAtika) vi. [+ saM. ma]i bIje bhave kAmadAra manuSya-janma pAmI aMte mokSa meLavanAra. (jana) (2) lokA-moTiva na. [.] relavenuM eMjina che. svargaloka [ghera jaI khara khare karavo e loka-suparinTenTa kuM. [aM] relavenA eMjina-khAtAne lekika na. [saM. RRvi. arvA. ta6 bhava] gujarI janArane adhirakSaka [hajAmatane astro lokiyuM vi. [saM. roja + gu. "i" ta...] loka-varNana lekha (lekha) muM. saM. rohanava leha, letuM. (2) lagatuM, lokAI, sAmAnya lokonuM lekhaMDiye vi, pR. [+ gu. "yuM'ta.] trAMbA-pittaLanAM lokI, kana. [sa, jima, arvA. tadubha1] ja "laukika." meTAM ThAma khelavA mATe vaparAtuM lokhaMDanuM eka hathiyAra 2010_04 Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAkhaDI 1995 loTiyuM lokhaMDI (lokharaDI) vi. [+gu. "I' ta...] lokhaMDane lagatuM. jI strI, eka jAtanI saMtaLI (2) (lA.) lokhaMDanA jevuM da-nizcaya [rajanizI leTa chuM. (da.grA. roTa, zeTTa. kAcA pIselA cekhA] dANAno loga-buka strI. [aM] dararojanA karelA kAmanI noMdha-buka, bArIka bhUko, ATa, cUna. [ 9 (rU.pra.) pAyamAla loga-ge puM. lAga, moko, (2) prasaMga thaI javuM. 0 cATatuM karavuM (rU.pra.) pAyamAla karavuM. 0 thaI lageridhama na. [aM.] gaNitanI eka paddhati. (ga) javuM (rU.pra.) vyAkuLa thavuM. 0 phAka (rU.pra.) kAyaratA leca DuM, [saM. in dvArA, jena. saM.] vALa cuMTI kADhavAnI dekhADavI. (2) sAdhana-rahita hovuM. 0 bheguM thavuM (2..) kriyA. (jena.) bhUkha bheLuM thayuM. 0 mAga (rU.pra.) kaMgALa thaI javuM. 0 locaka chuM. saM.loco, loda mAra (rUpra) koIne premamAM paDavuM. re javuM (rU.pra.) loca-karma na. [+ saM.] vALa cuMTavAnuM kAma. (jena.) bhIkha mAgavA javuM. meDhAmAM loTa ura (rU.pra.) gaLuM locaNI strI. jio "ca" + gu. "aNI' kRmi.] AMkha taddana sukAI javuM] locana' (sa.] AMkha, nayana, netra, cakSa laTakI strI. jio loko' + gu. 'I' pratyaya.] lecana na. [ja loca' enuM jana. .] e loca." nAnA loko, nAno ulako (jAjarU javAnA pANIne) locana-kArI vi. [saM. chevana + ja "ThAravuM + gu. " laTakuM na, jie "bheTuM + gu. "ka' vArthe ta...] mATInuM ku.pra.] AMkha ThAranAra, AMkhane zAMti AcanAra pANInuM nAnuM vAsaNa, loTuM [lo locanatAraka chuM. [saM.] akhanI kIkI leTa kuM. jio laTakuM.'] jAjarU javA pANIne mATIne locanA strI. [saM] jhaMkhanA, talasATa leTa-kaTa . jio 'leTa.' dvibhava.] lA.) vyabhicAra locana sI. [ o "ca.'] ja "ca.' leTa na. jio "leTavuM' + gu. "aNuM kiyAvAcaka pri.] lAcanAmaya chuM. [sa, Tocana + sAma9] akhano roga loTanuM e, ALoTavuM e. loTavAnI kriyA locaniyuM na. [se. horama + gu. "yuM" svArthe ta. pra.] laTaNa vi. ei 'loTavuM' + gu. "aNuM kartavAcaka ku. AMkha (5ghamAM) pra.] loTanAruM, loTavAnA svabhAvanuM. (2) (-zya) strI. keLa leca DuM. mAthA-baMdhana, bole nALiyerI vagerenI nIce DhaLatI jAta, (3) ALoTatuM UDatuM lecavAvavuM e lAcavAvuM'mAM. eka prakAranuM kabUtara vAcavAha aka. jio lo-nA.dhA.1 locAmAM paDavuM, leTaNiyuM li. jio loTaNa + S. "yuM' vArthe ta...] gaMcavaNamAM paDavuM. lecavAvavuM . sa.ki. loTavAnA svabhAvanuM, loTiyA kare tevuM locavuM sakri. [sa, durgha dvArA jena saM. sTova nA.dhA.] leTa-pATa vi. [ e "leTa-dirbhAva.] thAka athavA vALa cUMTI kADhavA. (jena) locAkarmaNi. ki.lacAvavuM azaktiza thAkI gayeluM, lothapotha. (2) moDha mAthe presa.ki. lapeTIne suI gayeluM. (3) goTa-meTa cAvavuM, cA ja loca"mAM. leTa-manuM vi. jio "loTa' + mAgavuM' + gu. "u" ku.pra.] locAvuM* a ki. jio "locavAnuM.'] jaba "locavAnuM.' loTa mAganAruM, bhikhArI cibarakI, suratI, seraTI leciyA- ., ba.va. [o 'ciyuM' + "hA."] guMca- leTarI strI, aiM. nasIba ajamAvavAnI AkaDAvALI vaNamAM nAkhavAnI Adata loTa-SAyaNuM na. jio "leTa' dvArA.) baMTInA thALAmAMthI leciyuM vi. jio 'lonca' + gu. 'iyuM' ta. pra.] locA leTa ekaTho karavAnuM bhaluM ke kapaDuM nAkhavAvALuM, guMcavaNa vadhAra karanAruM leTaluM a.kra. [saM phaTA-> prA. DhaTTa, choTTa] ALoTa le muM. siM jova7-mAMsano leTa] le, lo. [cA paDayAM paDAM paDakhAM pheravavAM, bheTavuM. (2) ADe paDakhe sUvuM. 5tI vAta (ra.a.) cokhavaTa vagaranI vAta. cA lApasI- (3) ArAma kara. leTAvuM bhAve... leTA, le(-zI) karavI ke vALavI) (u.pra.) garabaDageTALa TAvavuM che. sa.kiM. kara. -cA vALatI jIbha (rU.pra.) acakAtI vANI. lATA(va)nuM ja e "leTa'mAM. -cA vALavA (rU.ma.) kharuM kAraNa chupAvavuM. (2) goTALo leTAmaNI jI. jio "loTavuM' + gu. AmaNI' ku.pra.] kare. 0 kara, 0 thALa (rU.pra.) bagADI nAkhavuM. 0 gulAMTa khAvAnI e nAmanI eka ramata kADho (rU.pra.) hisAba cokhkho karavo. 0 , 0 mAra laTAva(-)vuM, laTAvuM ja 'leTa'mAM. (rU.pra.) mAMDavALa karavI. 0 50 (rU.pra.) vAMdho paDavo. leyita-2) (-zya) sI. [ja leTi' + gu. "a pADa (u.pra.) vAMdho nAkhavo. 0 labA, 0 lApasI- (e)" pratyaca.] leTiyA vahorA-dAudI vahorAonI (zI) (u.pra.) garabaDa-ge TALe. jIbhanA locA vaLavA jJAtinI samI, (saMjJA.) u.pra.) javAba ApI na zakAze. emAM cA vaLavA loTiya vi. jio 'leTa' + gu. 'iyuM' te.pra.] loTathI (moM-) (rU.pra.) moMmAM bhUkha na hovAne kAraNe khAvuM na bhAvavuM] bhareluM. (2) loTa mAganAruM mAgaNa. (3) na. e beleTa-pace puM. [jae lo-dvibhava.] lo vAyachuM." (4) caNA vagereno masAlAvALo leTa nAkhI leja sI. (aM.] rahevA-khAvAnI sagavaDa ApatuM sthAna bharIne ke bhara-bharAvIne kareluM koI paNa zAka lejika na. [4] tarkazAstra leTijra li. jio 'leTo' + gu. 'iyuM' ta.ka.] loTanA 2010_04 Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ leTiNa 1996 tharuM taLA je geLa-mALa (mANuM) sa. (. [2. prA. hoTa tatsama] kapAsamAMthI yaMtra dvArA hATiNa (-3) e "loTiyaNa." kapAsiyA kADhavA, pIvuM. (2) vINIne zuM karavuM. leTiyA vivuM. jio 'loTiyuM] (bhA beThaka mAthAM sATANuM karmaNi, ji. loDhAvavuM che. sa. ki. rAkhavAne kAraNe) dAudI vahore. (saMjJA) loDhAI sI. [ja lohavuM' + gu. "AI' ke pra] loDhaleTI pI. jio 'loTa + . "I' sIpratyaya] nAnI kaLasa- vAnuM mahenatANuM [gALa, rAMDuM vI, (2) gaMgA jamanA vagere pavitra nadIonA pANIne lAkaTa vi. jie "Dha' dvAra.] (lA.) garIba, nidhana, nAno dhaDe. [1kholavI (u.pra) yAtrA karI AvyA pachI teDhAmaNa na., NI strI. jio 'lo' + gu. "AmaNa' gaMgA ke yamunAnA jalanI leTI kholI usava kare] "AmaNI" ka. pra.] e "loDhAI.' laTI-utsava chuM. [+saM.]leTI-ochaLa chuM. [+ja lehAra . jio "loDhanuM + gu. "Aro.' ma] loDhavAnuM occhava.'] gaMga ke yamunAnA pavitra jaLanI loTI yAtrA kAma karanAra mANasa ane evI eka jJAtino puruSa. (saMjJA) mAMthI lAvI e kholI bIjuM vajana saMbaMdhIone leva- loDhAvavuM, loDhAvuM ja lohavuM'mAM. DAvavA karavAmAM AvatA utsava DhALuM vi. [ja "lo' + gu. AvuM ta. pra.) loDhAvALuM haha na. jio loTo.] nAno loTa, kaLasa, (2) vahAM na..bava, jie '.'] kArIgaronAM lokhaMDanAM (lA.) gaLa-maLa bahuM mAthuM hathiyAra. [ garAsiyAnAM loDhAM (rU.pra.) pArakAne devAnI loTezana na. (aM.] vIjaLInuM thoDuM dabANa zikhAmaNa, cAraNanAM lAhAM (rU.pra) pitAnA AcaraNamAM laTo chuM. [hiM. loTA] kAMIka goLa ghATane kaLasiye. mUkavAnI bAbata (TA teDavA (u.pra.) rAMdala mAtAnI sthApanA karavI. - lahiyuM na. jio "leTa' + gu. jIyuM" te.pra.] (lA.), vArebharavA (ra.a.) vAraMvAra jhADe javuM. (2) DaravuM. TAmAM vAra pajavanAruM mIThuM nA-nA)khavuM (rU.) vaphAdArInA sogaMda levA. e ja loDhiye puM. [ja loDhiyuM.] dIvAlanI sAMdhAmAM pANI na (rU.ma.) hagavA javuM. 0 grataro. (rU.pra.) jhADo thavo. 0 UMtare e mATe karavAmAM Avato cUnA ke simenTane vATe. cA(hA) (u.pra.) raMkaranI pUjA karavI. 0 thI 2) karabaDInA DAtAM jemAM nakhAya te lAkaDuM. (3) lAMbA (rUma,) jhADo thavo. 0dhUI leje, 7 uMTI leze (ra.a.) ghATanI kulaDI jhuMTavI levuM lehI strIjie "le' + gu, "I' apratyaya.] lekhakanI loTa kuM. [.] bhAra, beja. (2) dabANa. [ lagAvo tAvaDI, nAne to.[0 upara casake (-uparatha) (rU.pra.) (ra.a.) relagADImAM bhA2nA Daba lagADavA] kahevAnI koI asara na thavI e. (2) vadhu joiye tyAM leNiyuM na. jio loha' + gu. "aNu' kama "iyuM" thoDuM ApavuM e svArthe ta.ka.1 ravAInA mathALe bAMdhavAmAM AvatuM doraDuM lAddha' na. [sa, ho + gu. "Da" sAthe lAgyA pachI + 'u' levuM a. phi. [uccAraNa kanya DAlavuM, Ama tema namavuM, ta.pra.] lokhaMDa. (2) kArIgaranuM te te ojAra. [DhA nA Ama tema jhalavuM. lAhavuM bhAve,, kiM. loTAthayuM che, sa.. caNA (rU.pra.) ghaNuM mukela kAma. -DhAnI sahaka (ra.a.) lAvavuM, lAdavuM e "loDa6mAM. AgagADIne mArga, relave. hAnuM mAthuM (u.pra.) Takkara lAla sI. [o "loDa' + gu. 'I' ta. pra] bALakanI jhIlatAM kaMTALe nahi tenuM. 096 (u.pra.) laDavuM, yuddha karavuM. jananendriya, TaDI lATha (-) (ra.a.) loDhA jevuM majabUta. ke huM leriMga (leDika) na. [] bAra bharavo e kapAuM (.a.) jevAnI sAthe tevA thavuM]. loDenama na. [] aphINano arka letuM vi. [saM. sthA - prA. 4 - dvArA (benI le pR. [sa jhaphuTa -> prA. -(lA) puruSanI tulanAe) nAneruM, nAnerI uMmaranuM jananeMdriya, zizna, laMDa leNa (leNa) na. [saM. vaLaDA haLa ja e "lUNa.' De che. jio "leDa' + gu. o' ka. pra. "ardhanya letara chuM. vaLagADa uccAraNa.] DolavuM e, Dole, Ama tema jhalavuM e. lotha (ca) strI. zaba, maDuM, muThuM, lAza. [1 thavuM (rU.pra.) vAha . di. prA. tamapIsavA.vATavAne pathara, vATaNiyo. (thAkathI) zithila thaI javuM. 05vI (sI.) mAryA javuM. (2) kamaLanA velA nIcene kaMda, kamaLa-kaMda, (3) samudranI petha (-) (rU.pra) maraNa-tela. (2) taddana azata. bharatI. (4) chAparAnA baMnenA karA upa2nuM majAnA A- 02heravI (-vaoNlaravI) (rU.pra.) pIDA taravI, 0 1LavI kAranuM DhALa paDatuM caNatara, leTa, [0 nA-nA)kha (rU.pra) pAyamAla thayuM. 0vALI (ra.a.) pAyamAla karaj] (pra.) vAMdhe pAvo. 05 (rU.pra.) vAMdho ubho thavo. lethI strI. bhagareTamAM seTalI bhAkharI [azata mAthe leha leDhA (u.sa.) ghaNAM duHkha paDavA tharDa vi. [ + 9. "huM ta.pra.] letha che laDhaNa na. jio "loDhavuM' + gu. "aNa" ka.] loDhavAnI lethaDa vi. muM. jio "lokaDuM"] labaDato mAMsala bhAga. kiyA, (kapAsa) pIlavAnI kriyA [loTa (2) zikArI pazunA moDhAmAM Ave tevo mAMsane lAge loDhaNi vi., muM. [ + gu. "ivuM ta.pra.] vATavAno paththara, lotha na. [ + gu. "huM ta... mAMsanuM bacakuM. [0 levuM lohAzI kI. ki. .] carakhI (pAsa mATenI) (ra.) bacakuM bharI levuM] 2010_04 Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lothavuM 10 lebhAna letha a. . jio lotha- nA.kA.] maDAnI jema lapeNa (-ca ja dhaNa puruSa. (saMjJA) zani-hIna thaI ALeTa. lethAvuM bhAve., .i lobhAvavuM che muM. gaMja khaDakavAne dhaMdho karatI jAti ane eno che. sakriya le . jio "lodhavuM' + gu. o' pra.] cAla, levA vi. [jAo "lotha' dvArA.] pAkI gayeluM zikArI, (2) A nakSatra. (vahANa). lethAra na. vahANanuM deraDuM. (vahANa) (2) vahANanuM laMgara. lena sI. [aM] vyAje ke uchIkI levAtI rakama. (ra) (vahANa) eka jAtanuM bArIka kApaDa, nAna-kalAka, "lena kaletha" lothAra-pAka . jio lothAra' +{.] (lA.) sakhata mAra (3) hariyALI sapATI (jamInano) mAro e, lamadhAra-pAka (lotha jevuM karI nAkhavuM lenAtha na. [a.) e "lona(2)" lethAravuM sakri. jio tha'-nA.dhA.] sakhata mAra mArI lAna-pAtra vi. [+ sAna.] jemAM lonanI jogavAI hoya lokArI sI. ochA pANImAM vahANane dhIme dhIme haMkArI tevuM, 'lona(07)bala' kAMThe lAlavuM e. (vahANa) (2) laMgara, (vahANa) lepa chuM. [saM.] na. dekhAvuM e, adaraya thavuM e. (2) lAgAvavuM, lothAvuM ja "lothavuM'mAM. nAza pAmavuM e, nAza, kSaya. (3) kAyado karI lAvavAmAM lethiyuM na. jio ' + iyuM svArthe ta...] (lA.) AvatI jAgRti, "ripIla" nAnuM galuDiyuM, kurakariyuM. (2) vi. mAla vagaranuM, namAluM. lepaka vi. [sa.] lopa karanAra (3) naThA, narasa, kharAba. [ levuM (2) bacakuM bharavuM] lepaTa-capa(lepaDa-copaDe) vi. [ja copaDavuM.'-dvibhava.] le . [ja e lotha' + gu. "o' ta.pra.] loce, de, jI tela vagerethI cIkaNuM. (2) (lA.) atyutivALuM. (3) na. paDe. (2) makhuM, gu0. (3) javAranuM kaNasaluM. [-thA - cIkaNuM dravya. (4) (lA.) atyukti. (5) khuzAmata jevuM (rU.pra) majabUta. -thA laNavA (.pra.game tema lopanIya vi. (saM.) lepa karavA jevuM, lopya ADuM avaLuM bolavuM. (2) nakAmA vicAra karavA. (3) laparI sI. gumaDA vagere upara mUkavA mATenI poTisa, nakAmI mahenata karavI. (4) lAbha uThAva]. parI, lugadI dara na. [saM. ma] juo balodhara." [gAjara lepavuM sa.phri. [saM. cho, tatsama] lopa kara. (2) nAza lodara che. jio dhara.31 gAjarane choDa. (2) na. karo. (3) (lA.) (AjJAnuM ullaMghana karavuM. pas dariyuM na. jio dara' + gu. iyuM' svArthe ta..] karmaNi, kri. lepavuM che. sakri juo dara' (2)." [0 maracuM (rU.pra.) gAjara jenuM gaLa- lo5, 0mudA (sa.] vedika RSi agatyanI panI. (saMjJA) maLa lAMbuM maracuM (eka jAta) lopAyamAna vi. siM] nAza pAmatuM darI sI. si. jhojha dvAra] e "lodhara." pAvavuM, lopAvuM ja lopavuM'mAM. levuM juo ladavuM." dAvuM karmaNi, kri. ledApaNuM lekha vi. siM.] juo lopanIya." che. sa. lephara vi. [4] labADa, badamAza, laphaMge ledA strI. okhAnA dariyAmAM thatI mAchalInI eka jAta lekAvavuM sAki, mAravuM, phaTakAravuM letI jao lerI lAdhara." [mAna samaha lo chuM. vADa upara vadhI gayeluM badhuM lAla (B) . mAchalAM pakaDavA mATe janArA mAchI- leba (khe) sI. yAdadAta. (2) Adata, Teva leba(-)Na (-zya) strI. jio lodha + gu.' A eNa" loba' (-bhya) . kAnanI bUTa [IonuM ochuM pratyaya.] lodhA jJAtinI strI, lodhI. (saMjJA.) lebaDI DI. [sa, enajaTii>prA. rama] gopALalAdhara' na. [. jodha puM, arvA. tadabhava] agAu kALI lobaDI jI. TekarI upara AvelI UMcI jagyA pAkI zAhI banAvavA nI chAla va5rAtI te eka jhADa, lebarI sI. jio "lobaDI.1 jAo lobaDI. dara lobAna chuM. [ara. labAnuM ] mukhya to reja makarabA vageremAM lodhara na. gAjarano cheDa. (2) gAjara vaparAto dhUpa karavAno eka jAtano saMke gaMdara ledhara na. ghaNuM tela nAkhI bAphelo leTa lebAnahAna na., -nI sI. [+ phA] labAnanuM piyuM ledhara na. lobAnanuM phUla lebArI sI. bharatIno pUre khyAla Ave e batAvatI ledhavuM sakri. [ja lodha" nA.dhA. mAchalAM pakaDavAM. vahANanA bahAranA bhAgamAM karelI nizAnI. (vahANa) lodhA karmaNi,. lodhAvavuM presa.. le-brIdhiMga (brIdhi3) na. [.] chAtInA nIcenA bhAgalayAvavuM, ledhAvuM juo "lodha'mAM. mAMthI zvAsa levAnI dhImI kriyA lIdhI , [ja e "' + gu. "I' cakarI pratyaya.) lodhA lo-blaDapresara na. [.] lohInuM dhImuM dabANa jAtinI mI, lodhaNa, lodhaNa (saMjJA) labha puM. [4] lAlasA, lolupatA, tRSNA (2) vadhAre lopI vi. 5. jio bodha' + gu. 'ku.pra.] mAchalAM paDatI karakasara, cisAI, kANatA pakaDanAra, mAchImAra, DhImara bhaka vi. [saM.] lalacAvanAruM, lobhAvanAruM lodhItare che, vATavAne goLa paththara, vATaNiye lenata vi. saM.] lobhathI karavAmAM AveluM levuM vi. lA, dhiMguM, jADuM, majabUta. (2) raNuM, luccuM lemana na. siM.lAlaca. (2) AkarSaNa, becANa 2010_04 Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lobhana 1998 le-vilaMba eriMga lemana vi. [1] lobhAvanAruM, lalacAvanAruM, lebhaka lela ke. [maya. gu] geya padA-garabI-garabAnI lobhanIya vi. [4] lobha karavA jevuM. (2) lalacAve tevuM patione aMte eka pAdapUraka lAbha-malaka vi. saM.1 muLamAM lobhavALuM [kapaNatA loka na. [sa.] jhulatI ane laTakatI vastu, (2) ghaDiyALanuM lobha-vRtti bI. siM] lobhI valaNa, bakhIlAI, kaMjusAI, loLiyuM. (3) kukaDAne gaLe laTakate snAyuno loco. lobhANa vi. [+saM. mA-2] lobhathI kheMcAyeluM lolakiyuM na. [+gu. "yuM' svArthe ta..] kAnanuM laTakatuM lAbhAnvita vi. [+saM. manvita] lobhiyuM, lebhI lebhAmaNuM vi. jio lebhAguM' + gu. AmaNe ku.pra.] lAlamI asI. [+ gu. "I' ta.ka.] kAnanI bUTa lalacAvanAra, lobha lAlakuM na. [+gu. "' vArthe ta pra.] laTakatuM phUmakuM lobhAvaNa-hAruM vi. jio "bhAvavuM + gu. "aNu" (sa. lalaNI strI. [se tro dvAra] laTakALI cAlavALI strI, prakArana) kuma + apa. "ha' che. vi. pra. + saM. dhAra*- [0 lUMTAvI (u.pra.) phajetI thavI >prA. mA-3 lobhAvanAruM, lalacAvanAruM lalaNI strI, jio "lola' dvArA] jene cheDe 'lola lebhAvavuM ja lebhAguM'mAM. Ave tevI geya kRtionI te te lITI lebhAguM. a.phi. [saM. homa, -nA.dhA.3 lalacAvuM, tRNAvALuM lAlatA sI. [saM. rojhavatAnuM lAgha1] e lolupatA.' thavuM, lobhamAM paDavuM. lebhAgavuM presa phi. lola-vilola vi. [saM] suMdara, surekha lobhAMdha lobhAdha) vi. si. komaLa] lAbhathI AMdhaLuM levuM aki. [saM. Dho, nA.dhA] jhalavuM, Dola. lelA thayeluM, lobhane lIdhe bhAna bhUleluM bhAve, ji. lelAvavuM che, sa.ki. lAbhita . siM.] lobhAveluM, lalacAveluM. lolagArI vi. vilaMba-bharelI nIti ke paddhatiLuM leziyuM ti, [, Toma + gu. "yuM ..] ja bhI.' lelA strI. [saM] ibha, (2) AkAzI vIjaLI lezikha vi. siM] khUba ja lAbhI lAkSi strI. siM. 4 + akSi, na.] capaLa AMkha labhI vi. sivuM] lobha karanAra, kaMjUsa, kRpaNa, bakhIla, lAkSa vi, strI. [saM. maNi, samAsamAM DhokSa lAlacu. (2) (sArA arthe) mahattvAkAMkSI. [dAsa (rU.pra.) vi. + saM. ' pratyaya] capaLa AMkhavALI strI atyaMta lobhI] lelAsana na. siM. jo + vAsana] paganA AsanemAMnuM lema puM. [4. na.] juo rema." eka. (ga.) lemaDI strI. [sa. Toma->i prA. DhomarimA] e lolAMgAsana (lelAlAsana) na, si. jhosTa + a + mAna] baDI'- lebarI.' e nAmanuM yoganuM eka Asana. (ga.) lema-vilema vi. saM. ulaTA-laDha, avaLuM-savaLuM, (2) leNita vi. siM.) lAM, kAlatuM,DalatuM anizcita dazAvALuM, kaca-pacu lelI sI. siM. chojha + gu. 'I' ta.pra.] laMgara. (vahANa) leoza vi. [3] zarIre ghATI 2 vAMTIvALuM. (2) : lelI-khAlI strI, khelI tathA goLAnI vacce kazI paDe tevuM nAmanA mahAbhAratane eka RSi. (saMjJA.) sutAranuM eka sAdhana loma-harSa paM. [saM] jue "rema-harSa.' le-lIna vi. [saM. rasIna dvArA] eka-tAra, talIna, tapa lema-haSaNa vi. [saM.] o "rema-harpaNa" (2) puM. e lolupa vi. [saM] lAlacu, lobhI vRttinuM nAmane eka paurANika sata-mahAbhAratanI kathA zonakane lehupatA strI. [saM.] lAlacu hovApaNuM, lalutA kahenAra tarIke nirUpAyelo. (saMjJA). lAlupI vi. [saM5] lolupatAvALuM, lAlacu, lobhI lomI vi. mATI ane retIvALuM (jamIna). leluM vi. saM. rojha + gu. "uM' vArthe ta...] (lA.) layuM (levuM) . [saM. hitA->prA. dina-] loDhAnuM daivata vagaranuM, leluM, azakta, namAluM bakaDiyuM, nAnI paNa lelo chuM. [ravA.) jIbhane locA, loLo loravuM a.ki. caMcala thavuM. (2) jaladI cAlavuM. (3) namI lelo ke pra. [ravA. ale.alanuM lAdhava) hAlaraDAM gAtAM paThavuM, lacI paDyuM. lorAvuM bhAve., phrei, lerAvanuM pre., belAto eka udagAra sa.ki. kri. le.rAvavuMpresa kri. lelAla na. nAkanuM ghareNuM nathanI leravuM saki. nakha mArIne ghAyala karavuM. levuM karmaNi, lohalara ke. jio lola.dvibhava.] lola.' lerAvavuM, lerAvuM ja lera-3mAM. levaDA(rA)vavuM (levaDA(rA)vavuM) e lehamAM. lAMbo strI. [.] makAnanA AgaLanA bhAgamAMnI khulI lavaNiyuM (le.vaNiyuM) vi. [ja "lohavuM' + gu. "aNuM' paDasALa, osarI [(2) bhAra-khaTAre, maTara-Traka ku.pra. + thayuM ta.ka. lohavAnuM sAdhana lerI sI. ei.1 loDhAnA pATA upara calAvAtI ThelaNu-gADI. levarA(rA)NuM (leHvA(-DA)vavuM) ja e "lehanuMmAM. le na. bakaruM [(ilaeNnDamAM lovA strI. [hiM.] eka pakSo pR. [.] Izvara, paramAtmA. (2) amIra umarAva. lava (levAnuM) e 'lonuM mAM. loha' vi. [saM.] halatuM, caMcaLa. (2) Atura. (3) saMdara, le-vilaMba (-vilaba) kri.vi. [+ 4.] aritharatAthI, [tabiyata leha mArI javI (rU.pra.) tabiyata kathaLI javI) anizcitapaNe 2010_04 Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lezana 1999 lohI lezana na. [] jakhama dhovAnuM davAnA mizraNavALuM pravAhI lehata' (leta), lohatuM' (letuM), 'lAhanAra' (loH leSTa na, [saMpuM na] mATInuM ke nAra.-6," lehIza" (laIza)" "hIzuM-leha' (=le izuMlesa chuM. [4] te, nukasAna [sAmAna le zuM) "hazo' (laeNdazo) "lohaze (kaleze); "hela, lasTa proparTI zrI. [.] vAcele kena-dhaNiyAto mAla- -huM' (=lela'-luM), loha,' (= je-je), lAhavAvuMleha na. siM.se. (2) trAMbuM. (3) khaMDa. (4) gaja- levAvuM (leHvAvuM) karmaNi, ki. lehavA(rA)vavuMvela, sTIla. (5) lokhaMDanuM koI paNa hathiyAra, (6) (leH vaDA(-2)-va6) presa..i dhAtu mAtra, meTala [paNa leha-zaMka (-zaku) . [saM] lokhaMDane khIle leha-kahA sI. [+ ja e "kaThA.'] lekhaMDanuM moTuM bakaDiyuM, lAha-zAlA(-LA) strI. [saM.] luhAranI koDha leha-kATa E { juo kATa.) lokhaMDane kATa leha-zakhalA (-zalA) sI. [saM.] loTAnI sAMkaLa, jaMjIra, leha-kAra puM. [saM.] luhAra (2) loDhAnI beDI (paganI) leha-kSAra chuM. [saM. lokhaMDane kSAra [pherI-saphara" leha-siddhi che. [saM] loDhAmAMthI senuM banAvavAnI kriyA loha-gaMkita -gadhakita) na. (saM.] e nAmanuM eka rasAyana, leha-taMbha (-stabha) 5. [sa.] lokhaMDanA thAMbhale , leha-gaMdhakila (gadhekila) na. siM.) e nAmanuM eka lAhAbAra na. [saM. joha + arr] lokhaMDanuM makAna. (2) rasAyana. arika sahakAIDa' kedakhAnuM, jelakhAnuM (3) luhAranI koTa leha-cuMbaka (-cumbaka) na. siM] lokhaMDane kheMca lehANa jI. jio "lohANe + gu. "I' zrIpratyaya] tatva, camaka-pahANa, ayaskAMta, "maeNneTa." (2) cuMbaka e "luhANI." lagADeluM loDhAnuM sAdhana (je paNa loDhAne kheMce che.) lohANe ja "luhANo." lehacuMbakatva (-cumbakAva) na. [4] loDhAne kheMcavAnI lahAgaeNla puM. [saM. roda + a4] lekhaMDanI bhagaLa zakti ke guNa, "megneTijhama" (na.ya.). lahAvaraNa na. siM. 6mA varaNa] lokhaMDanuM DhAMkaNa leha-cUrNa na. [4] lokhaMDano bhUko lohita vi. saM.] rAtA raMganuM, rohita. (2) na lohI, leha-jAlikA strI. [saM.] loDhAnuM bakhtara 2ta leha-TAkA kuM., ba.va. [sa + 21] talavAranI ramajhaTa lohiyALa,-luM (leiyALa,) vi. jio lohI' + leha vi., muM. [sa. + Dhoda dvArA] loDhAne vepArI gu. "yuM" + "ALa, chuM' ta...] lohIvALuM. (2) jemAM lAha-daMTha (-daDa) ! [saM] lokhaMDane daMDa bhAre khUnAmarakI thaI hoya tevuM, lohI vahyAM hoya tevuM le pa (-piDaka) 5. [saM] lehInA piMDemAMnuM eka lohiyuM (leHmuM) . [sa. hoda + gu. "iyuM' pra.pra.1 lokhaMDanuM mukhya tatva, "lobyulina bakaDiyuM, loyuM leha pratimA strI. [saM.] loDhAnI mUrti lAho (le:I ) na. siM, soda>mA, ehi jIvaMta prANIleha-baMdha (badha) muM. [3] loDhAnI paTTIono bAMdho. emAM vahetuM rAtA raMganuM pravAhI, rudhira, 2kta, zeNita, (2) vi. loDhAnA jevuM majabUta rIte baMdhAyeluM khana. [ ane mAMsa eka thavAM (mAsa-) (u.pra.) sakhata leha-bhasma strI. sina. loDhAnI khAkha. (Ayurveda.) mahenatathI ragadoLAnuM. 0 AvavuM (u.pra.) zarIra puSTa leha-bhAMe (-bhADa) na. [saM.] loDhAnuM vAsaNa thavuM. 0ukALa (rU.pra.) kaMkAza, jhagaDo. (2) krodha. (3) leha-maNiyuM. [saM.] juo "lohacuMbaka.' baLApa. 0 ukaLavuM (rU.pra.) kodha caDA. 0 uDI javuM leha-maya vi. [sa.] lokhaMDanuM, loDhAnuM (rU.pra.) jhAMkhuM paDavuM. (2) zaramAvuM. UtaravuM (u.pra.) zarIre leha-mArga kuM. [saM.1 leDhAnA pATAne raste, relave sukAvuM. 0 ekAvavuM (rU.pra.) ba herAna karavuM. 0 khAvuM leha-yukta vi. [saM.] lokhaMDavALuM, lokhaMDanA tatvavALuM (3.pra.) pajavavuM. (2) preta-bhojana karavuM. 0 guma thavuM leha-yuga puM saM.1 loDhAmAMthI vastuo banAvavAne (ru..) gusso caDavo. 0caDa(-)vuM (u.pra.) taMdurastI vadhavI. AraMbha thayo e kAla, "Ayarna e(I)ja' (ha.gaM.zA.) 0caDI(-DhI) AvavuM (rU.pra.) mahuM lAla dhUma thaI javuM. lehara,riyuM vi. [+ gu. IyuM" svArthe ta.pra.] jaDasu, murkha. 0 cusavuM (rU.pra.) pajavavuM, satAvavuM. 0 TATuM paDavuM (rU.pra.) (2) rakhaDela yA tophAnI javAniyuM. (3) nirlajaja, bezarama. gusso zAMta thaze. 0 tapI javuM (rU.pra.) gusse thavuM. (4) gAmaDiyuM 0nA lADu (rUma) preta-bhajana. 0nuM tarasyuM -ryuM) leha-laMgara (- 2) na. [+ jue "laMgara.] khaMDanuM (2.pra.) khArIluM, pIluM. (2) sakhata saMtApa karAvanAruM. nagara, (2) (lA.) bahu vajanadAra vastu 0nuM dabANa (rU.pra.) magajanAM cakkara AvavAM. (A eka letavaNuM na. khijavaNuM, dhikhavazuM roga che.) nuM pANI karavuM (rU.pra.) khUba mahenana paDavI. lAhavAvavuM, havAvuM (leHvA-) juo ha6mAM. kane TIpe (3.pra.) mahA musIbate. ne keLiyo lehavuM (levuM) sa ki. DiprA. I luMcha, ghasI kADhavuM. (-koLiye) (rU.pra.) javAna maraNa pAchaLanuM preta-bhajana. enA vibhinna rUpa: "huM' (leuM) (lohiye (leH- 0ne geTa gaLo (rU.pra.) aNagamatI vAtane Teko i), luhe'(=: e) "lu' (=lue; ledho -hyA,- Apo. 9ne vepAra (u.pra.) ene vicI nAkhavAnI hI-hyuM. lAM' ( la khyA .-i-nyuM,-cAM); "hIza' (le zuM) kiyA. (2) vyabhicAra mATe ene jAhera upaga. 2010_04 Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lohI cUta lehika no saMbaMdha (-sambansa) (rUma) vaMzavelAne lagatuM saga- kahI (lekaDI) pI. ziyALanI jAtanuM ja nAnuM eka paNa. 0506 (rU.pra.) khUnA-marakI thavI. 0 pIvuM (u.pra.) jaMgalI prANI. [zAha (u.pra.) loMkaDI jevuM ) bhAre pajavavuM, khUba satAvavuM. 0 baLavuM u.pra) mAnasika lakatuM (lekiDuM) vi. phalANuM, amuka, IkiyuM ciMtA thavI. 0 marI javuM (3.pra.) kAMI vAgavAthI cAma- lekAgacha chuM. [o "lokAzAha' + saM.] lokAzAhanA DInuM tyAM tyAM kALuM thaI javuM. 0 mutarAvavuM (u.pra.) sUcavela jana saMpradAyane eka diyAnA prakArane phirake, sakhata sitama gujAra. 0 (rU.pra.) zarIre puSTa thavuM. lokAga. (saMjJA.) 0 sada hovuM (u.pra.) bedarakAra hovuM. 0 sukAvuM (rU.pra.) lApAzAha . paMdaramI sadImAM amadAvAdamAM jaina dharmanI zarIre dUbaLA thavuM. mahA lohInuM (rU.pra.) guse na eka zAkhA calAvanAra gRhastha, lokazAha. (saMjJA) panAra. (2) nirAMtiyuM. eka lehInAM (rU..) taddana lakI (lekI) pI. karaMgaTI khAIne pAchuM vaLI AvavuM e nikaTanAM sagAM. hA hI (ra.a.) zAMta, sthira cittanuM. (TIna vALavAno eka prakAra) [phiDiMga mAruM leAhI (u.pra.) mArA sogaMdamIThA lehInuM (rU.pra.) baeNga (lo) mI. (aM] TanI ramatamAM sAmenI lAMbI maLatAvaDuM. (2) vahAla utpanna kare tevA svabhAvanuM. rora laga-kaTa (le) puM. [.] lAMbo Dagalo lehI caDha8-8)vuM (rU.) khUba rAjI thavuM]. laga-ja5 (le) chuM. [a] laMbAIvALe kudako lehI-sUtuM (lei.) vi. [+ juo "ca' + gu.' varta | lega-pIca (le-) , [.] ramanArane thoDuM AgaLa lohI nIkaLatuM hoya tevuM AvI daDAne phaTako mAre e ukeTano eka dAva loDo cUsa (le) vi. [+o "sa.'], sahiyuM loMca (lesya) samI, vaLAMka, vAMka, [0 khavA(rA)vavI vi. [+gu. "aNuM' kavAcaka ta.ka. + "yuM' vArthe ta.pra) (rU.pra.) leDAne bAju para vALa] [nAlIbeTa (lA) khUba herAna karanAruM [uDANa lAMca ( lesya) mI. [4] yAMtrika ma ke hoDI, letI-jhA (lo i) vi. [ie lahI' dvArA.] lehI- lAMcI (loMcI) pI. [ja e " ca' + gu. I' svArthe leha-tarasya-zya) ( i-) vi. [+juo tarasya, yuM.] 1.pra.] jAo lAMca." [khAvI (rU.pra) vaLAMka khAI ne lAla pIvAne Atura. (2) (lA) bhAre khunnasavALuM khasI javuM lI-agA le.) . [+ja bagADa, lepamAM leAjI kerI (le) , sAkaramAM AgalI kerI regane lIdhe thato vikAra (je cAmaDI upara varatAya che.) loMjhaNI (loMjhaNa) pI. eka ja kAMTAvALI mIThA pANInI leto-bheda leI) chuM. [+.] lohInI bhinnatA, jaddA mAlInI eka jAta jaDA levAnAM-jAtinAM hovApaNuM. loTa-jhoMTo (le ) 6. jio "Ta' +' + lerIlA-lo)hANa (lei.) vi. [ + ja "lehI' dAra.] beune gu. o' pha ma ] laTa-phATa [tophAnI lehIthI taraboLa zarIravALuM lAMTha (lAMTha) vi. khaMdhuM, dhUrta. (2) vaza rahe nahi tenuM leha-vA 6. jio "vA.'] onI nimAMthI lohI le2 leDatha) strI. prItivALI vastu levA Agraha. paDavAno rega, 2ta pradara latiAI (leThakA) sI. [ja e loTha' + . "AI' leha-vikAra chuM. [+ sa.] ja lehI-bagADa." ta pra] lAMDhakApaNuM. (2) (lA) zrImaMtAI lAho-(-sekaNuM na. [+ie "ze(se) +gu. aNuM lekuM le) vi. jio lorDa + gu. " vArthe ta..] phajha] (lA.) bhAre saMtApa laka, majabUta. (2) baLavAna, jerAva2. (3) (lA.) lehaNa () sI. jio "lehI' dvArA lehI saMpattimAna. (4) hiMmatavALuM [e "lakAI." leLa lentha) strI. lAkaDI mAravAthI zarIra upara UThI lAMThAI (loMThA) zrI, jie "lorDa + gu. AI' ta..] AvatI bharela. (2) mAMga kameda vagerene AvatI maMjarI. lekiyuM loDiyuM) vi. jio "lorDa' + gu. "chayuM ta...] (3) vi. zatA raMganuM o "lakuM.' | [AdamI. (2) mATIne ghaDA leLa-pALa (leLa-pacaLa) na. upAdhi leDhiyA (hi) li., pR. jio loDiyuM.] lAMThe haLavuM (loLa) a.ki. UchaLavuM. lALavuM (laeNLAnuM) leDI loMThI) jio lAThuM'+ gu. "I" pratyaya] (lA.) lAve.. . loLAvavuM (leLAva) presa.ji. maja2 koLaNa, kAMThAnI kaLaNa. (2) (surata bAja) karI leLag2 laLavuM na. bakarInI DokanuM te te peTe AMcaLa letuM (la) vi. rivA.] e "lAMkuM.' (2) tAlevAna lALAgaLa (laeNLA-) vi. ei '' + "gaLavuM.' locA leke (leTho chuM. [ja lauM.'] (lA.) daLI athavA gaLanAra [karo. lALAMbhAthuM leALAMbhAnuM) bhAve, ki. mAchImAra AdamI. (2) (suratamAM) chokare. (3) va2, lALAMbhas joLAMbhaLyuM) a. kri. laMbAvIne AMbavA prayatna pati, bhAyaDe loLiyuM LiyuM) 1. ji e "leLo' + + gu. "iyuM' svArtha lAMca (leThaka) mI. bakSisa levA mATe Agraha, [ ta..] lore, loda. (2) kaNasaluM. (3) DAMgara kAMga karavI (3.pra.) managamatuM levAno prayana karo] vagerenI kaMThI. (4) enA hAthanuM eka ghareNuM. laik (leDa) vi. iMguM, luccuM (5) enA kAnanuM eka ghareNuM lArka (Da) ji. [+ gu. huM svArtha ta.ka.] e leka (lALopuM. (saM. 1 sI.] jIbhane snAyu loDa" (2) teDuM, avivekI, (3) na. chokaruM * 2010_04 Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAM paNa Raa leSaNa (leDa-) 4. jio ' + gu. "paNa" ta.ka.] lepaTI (lepaDI) mI, e nAmanI eka vanaspati lapAI (laoNDa) sI. [+ gu. "5 + "AI' ta...] labaDI,rI (lebaDI -rI) juo 'maDI." leTAI (joDAI) ramI. [+gu." "AI' ta.pra. lAMDApaNuM. lo mI. lagana, prema. (2) bhaDako vALA. [ jaThavI, (2) gulAmagIrI, dAsatva 0 nIkaLavI (rU.pra.) baDako tha. lAgavI (u.pra.) raTaNa lAMbAjI (laoNDA) strI [A loDuM' + kA.] (lA.) suSTi- lAgavuM] [saMpradAyanuM viruddhanuM kArya, gudA maithuna lokAyatika vi. [sa.] lokAyata matane lagatuM. (2) lekAyata lohiye (leDiyo) 5. jio 'loDuM + gu. iyuM' ta.ka.] laukAMtika (lokAntika) 6. [saM.] eka prakArano svargastha luca, Thaga. (2) raMDIbAja, ane lAlacu, (3) gADAnA chavAmA phAgavA tathA UMTaDAnI vacce khIlo jaDela hoya te bhAga. laukika vi. [saM.] loka- duniyAne lagatuM, dunyavI, sAMsArika. (4) khATalo bharatAM pAtara khase nahi mATe daMDako (2) lokone lagatuM. sarvajana-sAmAnya, "sekayulara' (ba. bharAvI baMdhAte sIMdarIne TukaDe dUraMDIbAja, samI-calo ka.ThA.) (3) vyAvahArika. (4) na. lokavyavahAra, lokaleDhiyA-bhUzi (laoNDiyA-) chuM. halakI cAlane mANasa, rUDhi, lokAcAra, (5) maraNa thayuM hoya tene tyAM kharakhare lADI (leDI) sI. jio "loDe' + gu. "I' strI pratyaya.] kara e, laukika ghara-kAma karanArI dAsI, nokaraDI, cAkaraDI, huMDI. (2) lakika-tA . [saM. laukika hovApaNuM, duniyAdArI vezyA. (3) kajiyALI sI. (4) luccI strI. (5) aTaka- laukikI vi, strI. (saM.le-duniyAne lagatI bAbata, cALI marI [bALaka, (2) 2khAtanuM bALaka lokomAM cAlatI vAta [(ga) lehI-jAyuM (leDI.) vi. [+juo "jAyuM.'] dAsIthI i-mela lolAsana na. siM. sTA-mAsana] yoganuM eka Asana. leDuM (leDuM) vi. kuracuM, dezuM. (2) kajiyALuM. (3) tephAnI lotha na. [4] capaLatA. (2) AturatA. (3) lAlaca le (Da) puM. [4 leDuM.'] gulAma, dAsa, nokara. lo chuM. e "lo.' (2) luco, dege. (3) kajiyAkhora. (4) tephAnI lohitya na. [] lAlArA, ratAza lodAvavuM (loMdAvanuM) sa.zi. jio "loda-nA.dhA.] meTA thAnata jhI. [ara. lagnata ] phiTakAra, vikAra, lAMdA jevA koLiyA laIne jhaTapaTa khAvuM, kodALanuM tukAra [peTanI baLatarA le (ledo) . [2vA.) le, lacako, cIkaNe nA paDe tyA puM. baLate koyale, lALe, aMgAre. (2) (lA.) che The 4 va vava va va brAhmI - nAgI | gujarAtI vavuM. [4] bhAratIya-Arya varNamAlAne tyau asparza sArvajanika. (2) dharmAdA (muslima pUratuM). (3) na. veSa aha5pramANa vyaMjana, saMnA 3mAMthI vikaselo ardha dharmAdAmAM apAtI baliza svara ) aMtaHstha gu.mAM zuddha saMskRta ane yuropIya vakapha-nAmu na [+ ja A "nAmuM.'] dharmAdA-dAna vizene prakArano paNa uccarita thAya che. ene bheda spaSTa nathI. dastAveja, bakSisa AyAne rUko vizeSamAM cheka vaidika kAlathI "laghumayanatara' uracAraNa vakara ja "vakkara.' paNa che gu.mAM "lADavo' "nAo(= jAva)' "vAe (= thAva) vakarama na. [sa. nirma, arvA. tadda bhava, sau.] pApa jevAmAM e spaSTa che. pUrato ja) vakarama vi. Isa vikrama paM., a. tadabhava. sI.] pApI ja ubha. [ kA.1 ane (gu.mAM A kavacita kA. samAsa vakaravuM a, kri. [sa,fa-> yara , a. ta6 bhava] vikRti vaka chuM. cIkaTapaNuM (2) (lA.) Takkara jhIlavAnI zakti, pAmavuM, bagaDavuM. (2) jorathI ugra svarUpa pAmavuM. (3) satva, majabUtI, tAkAta [cAla jorathI phATI nIkaLavuM. (4) vIkaravuM. (5) baheka. karavuM vaka-cArI sI. [saM.] bagalAnA kadakA jevI loDAnI eka bhAve, ki, vakarAvavuM pre., sa.ji. kaTa vi. [karNATakI] giphalI dAMDAnI ramatamAM 'eka' vakarAvavuM, vakarAvuM juo, 'vakaravuMmAM. 1Ta-baMdha (-badhaM) puM. [saM. raTa + varSa] gAvAmAM aghare vakarI jI. [ja "vakare' + gu. "I' strI pratyaya.] paDato eka cAraNa rAga vecANa, mAlanI khapata, seila." (2) vecANanuM rokaDa 1NiyuM na. [jae "vAMku' kAra.] chAparAnA TekA mATe upanna [(lA.) laMTha, tephAnI mukAtuM keMcImAMnuM trAMsuM lAkaDuM 16 vi. jio "vakaravuM.+ uM' ku.pra.] vakaranAruM. (2) vakapha vi. [ara.] jene koI eka mAlika na hoya tevuM vakaro che. [saM. vitha dArA] jue "vakarI-meila." ke. 126 2010_04 Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2002 vaka-nAsika vAla puM. nata, tareha. (2) jasthA, sa ha vakapAvavuM, vakapAvuM jae "vopavuM mAM. vaka-vANI . thala- prA. vavaka + saM.] vaka vANI, vara' vi. [sa, vana, arvA. taddabhava] vAMka svabhAvanuM. vAMkAM vaNa. (2) DhAMgathI bharelAM vacana (2) (lA.) lAM, tephAnI, deguM vANa a.kra. lekhAvuM, gaNavuM, vadhavuM. (2) cakkasa thavuM. vaka(-)ra6 5. [ara. vaka2] Ijajata, AbarU, maratabe, 1kA bhAve, ji. nakAhavuM che., sa.ke. mo. (2) madazA. (na.mA.) (3) (lA.) kiMmata. [0 vakasa a.ki. [saM. ri-jAn, arvA. tadabhava vikasavuM, kho, 0 gumAva (rU.pra.) halakA paDavuM. 0ne piTa khAvuM, vakasAvuM bhAve,, kiM. vakasAvavuM , sa..i (-pi3) (rU.pra.) tophAnI. (2) harAmanuM bALaka, 05 vakasAvavuM, vakasAvuM jAo "vakasa'mAM. (pra.) me jaNAvo. 0 vagaranuM (rU.pra) mAla vinAnuM] 1Lag a.ki, siM. viMjANa ava tadabhava] khAvApIvAmAM vaktavya vi. [saM.] kahevA jevuM, balavA jevuM. (2) na. svAda khAtara saMyama taja, khA khA karavuM. ukaLavuM kathana, nivedana, hakIkata. (2) bhASaNa, pravacana bhA, kri. vakaLAvavuM, pre, sa kri. vaktavya-tA strI. siM.] kahevA yogya hovApaNuM vakaLAva, vakaLAvuM ja e "vakaLavuM mAM. vaktavyartha chuM. [+saM. artha kahevAno artha, bhAvArtha, sAra vatA vi. siM. ] kahenAra, belanAra. (ra) vyAkhyAtA, kabUlAta, svIkRti pravacanakAra vakAravuM ja e "vakavuM'mAM. vaktA-pada na. [+ saM.; guja. samAsa] bhASaNa karanAranuM sthAna vikApI sI. mAchalInI eka jAta [lakhANa vatI strI. muMbaInA dariyAmAM thatI mAchalInI eka jAta vAya paM. bhAma-baTAI vahIvaTanI letarInA mathALAnuM vakatuphAma vi. [saM.] balavAnI icchAvALuM, kahevA mAgatuM va-kAra . [sa.] "va" uccAra. (2) "' varNa vatatA strI , -tva na. [4] balavAnI kuzaLatA, chaTAdAra 1kAra sa.ki. [saM. vizA che. rUpa dvArA; "vakaravuM'nuM rIne bhASaNa karavAnI zakti, vAka-pATava, "reTarI (na.bhA.) karmaka rU5.] vakare ema karavuM, bahekAvavuM vakatRtva-kalA(-La) strI. [saM.] balavAnI hikamata, bhASaNa ' nakArAta (vakArAta) vi. saM. 3-ra + a7] jene cheTe "va' karavAnI kaLA, "herika' (I.ka) [vAnI zakti vyaMjana hoya tevuM vakatRtva zakti strI. si.] bolavAnI tAkAta, bhASaNa karavakAlata sI. [ara.] vakIlanuM kAma, vakIlAta vatra na. saM.] meTuM, mukha, mAM valata-nAmuM na [+ja "nAmuM."] asIla taraphathI vatrA (saM.] ATha akSare akSarameLa chaMda (cAlu vakIlane mukhatyArI lakhI ApavAnuM khata, vakIlAta-nAmuM anuTupa chaMda enA ja eka prakAra che.) (piM.) vakAsa chuM. [jue "vikAsanuM.'] khulluM thavuM e. (2) pahoLI vatrI vi, strI. [sa.] A vaktA taraDa, moTI phATa vAda vi. [saM] vAMkuM, trAkuM. (2) UlaTuM, viruddha. (3) 1kAsavuM sakri. [saM. vinAn saM. vizvanuM karmaka rUpa; vAMkaDiyuM, gUMchaLAvALuM. (4) puM. vakrI thayela praha. (ja.) jao "vakasanuM -enuM A e rIte karmaka rUpa.] ughADavuM, vakra-gati vi. si.] vAMkI cAla cAlanAruM. (2) (lA) kuTila, bolavuM. [mAM vakAsaNuM (-) (rU.pra.) navAI pAmavuM. zaTha, khaLa, luccuM meM vakAsI besavuM (ma...besavuM) (rU.pra.) nAsIpAsa vagAmI vi. [sa.,puM.] vAMkuM janAruM, trAM cAlanAruM. (2) [umeda, AzA (lA.) kuTila, zaTha, khaLa, luccuM. (3) a-prAmANika bI pI. (ara, vAkaa3 dhAraNa, saMbhava, zakayatA. (2) vakra-ja vi. [saM.1 kuTila temaja markha (sAdhu). (jena.). jakAla vi.. [ara.] bIjA rAjyamAM ke pratinidhi, vakratA strI. [saM.] vAMkA hovApaNuM, vAMkAI, Deviyezana' elacI, "embeseDara.(2) ADatiye, mukhatyAra (adAlatI (da.bhA.) [maca-biMdu, tula-maya kAma mATe), "plIDara,' "eN (07)Ta' vaDatA-kaM% (-kendra) na. siM.] AMtara-AdhagoLa arIsAnuM bola-maMDala,-La (maDala,-La) na. [ + saM. ma03] vakIlonI vakatA-trijayA strI. [8] vartulanA maya biMduthI parighanA maMDaLI, bAra-eseziyezana' koI biMdu sudhInI rekhA ke aMtara, reDiyasa." (ga) vakIlavidA sI. [+saM.] kAyadAnuM jJAna vakratA-mApaka na. [sa.] tejanAM kiraNonuM vakrIbhavana mApavakIlAta strI. sI. [ara. vakAla] jae "vakAlata." vAnuM yaMtra [(2) . gaNapati, gaNeza vIlAta-nAmuM na. [+juo "nAmuM.'] ja "vakAlatanAmuM.' vakratuMDa (nta7) vi. saM.] vAMkA mAthAvALuM -vAMkA meDhAvALuM vAtI vi. [+ gu. "I' ta.ka.] vakIlAtane lagatuM vAdazitva na. [saM.] vakra bhAva darzAvavApaNuM I' ta.ka.] jao vakIlAta.' vakradaza vi. saM. 5.] vaka bhAvathI jenAruM, sInikala vaka jI. [ara, vakapha] buddhi, akkala, samajha, DahApaNa (vi.ka). (2) sAmAne doSa joyA karanAruM tha-dAra pI. vi. [+ phA. pratyaya buddhizALI, akakala-maMda, vA-daMta (-danta) vi. [se ba.vI.] vAMkA dAMtavALuM. (2) samajhadAra, DAhyuM . gaNapati, gaNeza [adekhuM 1pa6 a.kri. [saMvi-kupa dvAre, arvA tadabhava] gusse thavuM, vA-daSTi vi. [4] vAMkI najaravALuM. (2) (lA) IrSALuM, repa karavA. 15NuM bhAve, kri. pake pAgavuM pre, sa.phri. vaka-nAsika vi. si. ba.vI.] vAMkA nAkavALuM 2010_04 thavuM) Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vapu 2003 1khANa vapucha vi. [saMba.vI.] vAMkA pUchaDAvALuM. (2) puM. kutaro nI chAMyaDI (u.pra.) sukhadAkhanA vArA-pherA] lenAra vakabaddhAsana na.siM 19+ mAsana] paganuM eka Asana. vakhata-cAra chuM. [+ saM.] kAma karyA vinA samaya bacAvI ( ga) vakhata-5traka na. [ + saM.] samayapatraka, 'TAIma-Tebala' vA-bhAva puM. si.] ja "vakra-tA-sInisijhama' (vi.ka.) vakhata-sara . vi. [+ ja "sara' (pramANe).] nakkI karela vakabhAvI vi. [saM. vakratAvALuM. (2) vAMkA-boluM. (3) mudate taiyAra thayuM hoya ema, samaya-sara, TANasara IrSyALa, adekhuM ['sInikala' (lI. munazI) vakhate kri. vi. [ + gu. e' sA. vipra.] (lA.) kadAca, vAbhAvI thi, siM. 5.] vAMkuM belanAruM, ADAbeluM, kathAreka, rakhene, kadAcita vA-rekhAti strI. [ + saM. rela + mar fa] vAMkI-cUkI vakhato-vakhata ki.vi. jio "vakhata."-dvirbhAva. ara. vakalITI dorelo AkAra va-18] vAraMvAra, ghaNI vAra varAkAra puM, vakRti strI. [+saM. mA-vAra, mA-fi] vAMko vakhamo chuM. (saM. viSama dvAra] e nAmanI eka vanaspati ghATa. (2) vi. vAMkA ghATanuM, vAMkuMcUkuM vakharavuM sa.ke. jio kharaDuM, -nA.dhA.] khetaramAM vAkSara puM. [+ . mAra] vAMkA ke TeDhA dhATano te te vakharaDethI kheDavuM, khetaramAM belI calAvavI, vakharaDAvuM akSara, TaeNlika (ha.prA.) karmaNi, kri. vakharAvavuM . sa. kri. vAMga (vakAza) naM. [+saM ma] vAMkuM aMga, (2) vi. vakharAvavuM, khAvuM ja e 'vakharaDa6mAM, vAMkAM aMgavALuM, vAMkAM aMgavALuM vakharavuiM vi. jio "vakharaDuM' + gu. "thayuM' ta.ka.] je vakI-karaNa na. [sa.] vAMkuM na hoya tene vAMkuM karavApaNuM khetaramAM be cAsa vacce vakharaDAM jeTaluM aMtara hoya tevuM vI-kRta vi [saM.] vAMkuM karavAmAM AvyuM hoya tevuM vakharaDuM ) na., - pu. rAMpanA aDadhA mApanI nAnI vakI-bhavana na. [saM.] vAMkuM na hoya tevuM vAMkuM thavApaNuM, rAMpa, kaLiyuM, kheDuM. [ kADhavuM (u.pra.) 1kharaDAvALI riprekazana' (5. go.) belIthI khetara sApha karavuM]. vakrIbhAva puM. siM] jue 'vakrIbhavana. (2) kodha-bhareluM vakharI sI. jio "vakharo' + gu. ' pratyaya] gharane svarUpa. (3) aprAmANikatA [vAMkuM thayeluM sara-sAmAna, ghara-vakharI sAdhana-sAmagrI vakI-bhUta vi. [sa.] jenuM vakrabhavana thayeluM hoya tevuM, vakharA !. [saM. 3qR/ >gvavAma-] dharamAMnuM rAca-racIluM, vakIya vi. saM.] vAMkI lITI upara AveluM vakhalachA , ja e "vakhavakhATa.' [bhAga vokti strI. [ + saM. 3vita] vAMkuM belanuM e, niMdA karavI vakhale . vANAnA doSathI thate kApaDane nukasAnIvALA e, (2) ADuM vaNa, kaTAkSanuM vacana, maheNuM, Te. kha-1kha (vakhya-vakhya) strI. ["vakhavakhavuM.'] bhUkhana (3) (lA.) garbhita IzArata. (4) vyaMgya vajanavALuM kathana, valakhAM. (2) tAlAvelI. (3) valopAta AyaranI' (ma.2.) (kAvya.) vakhavakhavuM a.kri. [anu] bhakhanAM valakhAM nAkhavAM. (2) vakSa na. [saM lakSa ] AtI [nadI, " sasa." (saMjJA.) tAlAvelI anubhavavI. (3) valopAta karo. vakhakhAvuM vakSa zrI. [. kasasa, saM. valla] yuropanI jANItI bhAve, jiM, vakhakhAvavuM che. sakri. vakSaHsthala(La) na. siM.] juo "vakSa.1' [kahevAnuM lakhalakhATa kuM. jio "vakhavakha' + gu. 'ATa' ku.pra.] vargha-mANa vi. [saM.] AgaLa upara kahevAvAnuM, have pachI vakhavakhavuM eka vakhalachA vakha vi. [sa, viSa, ava. taddabhava] jhera. [nI vela lakhavakhAvavuM, vikhavakhAvuM e "vakhavakhavuM'mAM. (-) (rU.pra.) ghaNe jherIlo mANasa] vakhakhiyuM vi jio "vakhavakhavuM' + gu. IyuM" ku.pra.] 1kha na. siM, punarvasu nakSatranA chellA be akSara vasu dvArA] vakhavakhATa karanAruM ['vakhavakhATa.' punarvasu nakSatra, (ja.) vakhavakho chuM. [o "vakhavakhavuM' + gu. "e" ku.pra.] jue vakha-kathA a. jio "vakha" + saM.] sAMbhaLatAM maraNa vakha-vAda kuM. [saM. viSa, arvA. tadabhava + saM.] vikhavAda, jevI sthiti thAya tevI vAta TaMTe, jhaghaDe, kajiye. (2) aNabanAva vakha-khAparo chuM. siM. viSa, arvA, taddabhava + khApare.'] e 1khavuM (vakhaDavuM) sa ki. [saM. vi , arvA. taddabhava] nAmanI eka vanaspati - khaMDita karavuM, jazuM karavuM. vakhANuM (1khaDAvuM) karmaNi,kiM. vakha-huM na. ["vakha+ gu. huM svArthe ta...] juo vakha' vakhaMDhAvavuM (vakhaNDAvavuM) e. sa. ki. (padyamAM.) [kaDavAM phaLanI vila vakhaMDhAvavuM, vakhANuM (1khaDA-) ja e "vakhaMDanuM'mAM. vakhoDI hatI. [o "vakha'+ DI.'] eka jAtanI vakhaMbhara (vakhaznara) vi. saM. vivaMmara, ava, tabha1] vakhavavuM, vakhaNAvuM jue "vakhANa'mAM. (lA) khUba ja moTuM, jhakhara, khakhaDadhaja.(2) bhayAnaka, bhayaMkara vakhata muM. [ara. vakatuM] samaya, kALa. (2) Rtu, masama vakha sI. [saM varSa, ava. tadabhava varasAda (3) tAkaDe, jega, laga, taka. (4) navarAza, kurasada, (5) vakhAIta vi[se, vidhAga, jherarUpa thayeluM, a . DhIla. (6) vAra, vAra. (7) (lA.) saMkaTa, vipatti. 0 kADha, tadabhava] (lA.) duHkhI 0 gALa, 0 gujAra (..) kAma-dhaMdhA vinA besI vakhANa na. [saMsavAraMvA)prA. vavavALa] vyAkhyAna, rahevuM. 0 , 0 tapAsa (u.pra.) saMjoga jevA. pravacana. (jaina), (2) prazasti, prazaMsA, tArIpha. [vAMcavuM 2010_04 Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2004 vakhANa-zAva (1.pra.) jaina dhArmika pravacana karavuM] [enuM rahasya lakhAjI-bhAva huM. [+saM.] prazaMsA zA mATe karavAmAM AvI vakhANavuM sakri. [jue 'vakhANa,'"nA.dhA.] prazaMsA karavI. tArIke karavI. vakhaNAvuM karmaNi. kri. lakhaNuAvavuM pre.,sa.kri vakhANuM.na. [saM. jAna%->prA. vALama-] jae 'ukhANA.' vakhAra (ratha) sI. [4.prA.vAra, puM.] anAja vagere rAkhavAnuM moTuM makAna, godAma, 'sTAre(07)ja,' 'vera-hAusa.' (ra) mAla bharavAnuM phAlaku. (vahANu.) [-2 tALAM (3.pra.) adhu kAma baMdha. -re nA(-nAM) khaluM (rU.pra.) mulatavI rAkhavuM. (2) TADhA AvakAra ApavA] vakhAriyA yuM. [jae 'vakhAra' + gu. 'yuM' ta.pra.], vakhArI vi.,puM. [ + gu. 'I' ta.pra.] vakhAranI cAkI karanArA mANasa. (ra) mAla-sAmAnanI mATI vakhArA rAkhI vepAra karanAra mANasa, (3) godAma-kIpara, 'vera-hAusa kIpara' lakhAruM na. [ + gu. ''' ta.pra. jaA 'vakheruM,-ra.'] (lA.) mejanuM khAnuM. (2) kabATa peDhI vagerenuM cAra-khAnuM lakhiyuM vi. jae 'vakha'+ gu. 'iyuM'ta.pra.] jheravALuM lakhu vi. [saM. pakSa-> prA. palama, vAlama-] taraphadArI karanAra lakhuTAvavuM, vakhuTAvuM ja 'vaTanuM mAM. lakhuM na. [jue lakhuM,'] pakSa. (ra) vaga (3) sahAya. (4) Azaya. (sAmAnya rIte samAsanA uttara padamAM) lakhuMbhara (vakhumbhara) jue 'vakhaMbhara.' lakhUDuM jue 'vikhUTuM.' vakheravuM sakri. [jae 'vakharaDavuM.'-pravAhI uccAraNa.] jae vakharavuM.' vakheDhAluM karmaNi, kri. kheDhAvavuM pre., sa.kri. lakheDhAvavuM, vakheDhAvuM jae vakheDavuM'mAM kheDuM na. jio vakharaDuM'-pravAhI uccAraNa] jue 'vakharaDuM.' ['vakharaDA.' lakheDA yuM. [jue 'vakharaDA.'-pravAhI uccAraNa.] jue vakheravuM sa.kri. jue 'vikheravuM,' vakho puM. [saM. vighava, arvAM. taddbhava] iMdriyAnI Asakti. (2) (lA.) vipatti, saMkaTa. [-khAnuM mAryuM (rU.pra.) duHkhane lIdhe. -khA paDhavA (rU.pra.) duHkhane kAraNe judA thavuM. diamonds paDavA (rU pra) duHkhI thavuM] jakhUTavuM akri. vikhUTuM paDayuM. (ra) vanuM. vakhuTAvuM bhAve., kri. lakhuTAvavuM che.,sa.kri [e, niMdA, cIlA lakhoraNuM na. [jue 'vakheDanuM' + gu. 'aNuM' kR.pra.] vADanuM vakhoDavuM sa.kri. di.prA. viloka) niMdA karavI, gIlA karavI. vakhoDhAnuM karmaNi., phri vakhADhAvavuM ke.,sa.kri. vakhoDAvavuM, vakhoDAvuM jue 'vakhADavuM'mAM. lakhoruM na., rA 5. jue 'vakhAruM.' laga kuM., (ya) sI. meTAenI sAthenA sArA saMbaMdha ke vasIle|. (ra) (lA.) pakSa, tarapheNa. * [ karavI (3.pra.) sagavaDa karavI. calAvavI, . iMgADhavI (rU.pra.) vaganI asara karavI. cha cAlavI, 0.pahoMcI (-pAM:cI), 0 lAgavI (rU.pra.) vaganI asara thavI. -ge karavuM, ge pADavuM _2010_04 giyuM (3.pra.) chupAvI devuM. -ge paDhatuM (3.pra.)anukULatA pramANe. -be lagADavuM (3.pra.) kAmamAM levuM. ge vage (rU.pra.) saMyeAgAnusAra. -ge vAvaNAM karavAM (.pra.) saMbaMdhathI kAma karavuM] vagaDha-maMchuM (-bambu) vi. [jue 'vagaDA' + aMba'+ gu. 'u'' ta.pra.] (lA.) bhAna vagaranuM, jaMgalI. (2) jakI vagaDavuM akri. vAdyarUpe avAja thavA, vAgavuM, ajavuM. vagADavuM pre.,sa.kri. vagaDAvavuM punaHpre.,sa.kri. vagaDAu vi. [jUe 'vagaDA' + gu. 'A' ta.pra.] jaMgalane lagatuM, rAnI, jaMgalI vagaDAvavuM jae vagaDavuM'mAM. lagA puM. [mULa aspaSTa; sara0 'vAgaDa, '] vana, jaMgala vagata (ca) [grAmo] jUe 'vigata.' nagadAM (-cAM). na.,ba.va. [jue 'vagaDuM,'] vagadA veDA, lapiyA-veDA, [. vINavAM (rU.pra.) kheATI vAtane sAcI tarIke batAvavAnAM valakhAM mAravAM] liparuM, lapiyuM lagatuM (kuM), -dUOM vi. [ + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] vagara nA.yA. [ara. bigayara ] vinA, sivAya vagara-ne(04)tuM vi. [ + 4jo(0U)tuM.'] jarUrata nathI tevuM. (2) kri.vi. vinA kAraNa vyartha, nakAmuM vagara-kAMsu kri.vi. * [+ jae-'phAMsu.'], vagara matanuM vi., kri.vi. [+ ja 'maphata' + gu.'nuM' che.vi.nA anuga] nakAmuM. amastuM, amathuM, TrAgaTa vagara-vyAju vi. [+'vyAja,'] vyAja vinAnuM, yAja na maLatuM hAya tevuM (2kama vagere), 'neTa beriMga inTaresTa,' '4-2722-47' laga-vasIlata puM. jae 'vaga-vasIle.' vaga-vasIsuM vi. [jae 'vaga vasIlA' + gu. '*' ta.pra. ] vagavasIlAvALuM va, meTI vaga-1sIle pu. [+ ara. vasIlahuM] prabaLa lAgavaga. (2) meTAnI siphAraza [khakhara vaga-bhAva tuM.,a.va. [aSTa + jae 'vAvaDa.'] samAcAra, ga-saga (vaya-sa) strI, [+jue 'sagu' dvArA] vaga ane sagAvaTa. (ra) vaga-vasIlA, [vage-sage karavuM (vacce sagye.) (3.pra.) sagavaDa pramANe sAcavI levuM. (2) ThekANe pADavuM, ge-sage thavuM (vargyusaNye-) (3.pra.) sagavaDa pramANe gaDhavAI javuM. (2) ThekANe paDI javuM] vagaLa na. bAvaLanI chAla tathA kheraDInAM mULiyAMnuM pANI ('lezana' tarIke vAparava!nuM). (ra) na. kapaTa, chaLa gaLa vaMzI (-vaMzI) vi. saM. vijI, arvo. tadabhava + saM.,puM.] varNa-saMkara vagADavuM jue 'vagaDavuM'mAM karmaka.,kri. vagaDAvuM karmaNi, kra. lagAyuM vi. ravAyuM, harAyuM giya(-ye)! (-zya) zrI. [jue 'vagiyuM'+zu. 'a (-e)-Na' skrIpratyaya.] vagavALI strI giyuM vi. [jue 'vaga' + gu. '"yuM' ta pra.], gIluM vi. [+ gu. 'IsuM' ta..] vaLavALuM. [yAM karavAM (1.pra.) pakSapAta karavA] Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vagiNa 2005 vaDA viziNa (-2) e vayiNa.' vadhAravAnI Dhaba rIta. (2) (vadhAravAmAM vaparAtI hovAne - varu,zuM kri.vi. [ o "vaga' + gu. *g'-' ta...] taraphanuM, kAraNe) hIMga bAnuM (samAsamAM jemake "eka-1, guM' vagere) vadhAre sakri. (saM. vighai->prA. vivAra, ghAra] rAIvagucAvavuM, bacAvuM ja 'vagUcanuM mAM. methI-hIMga vagere ma kI ghI-telamAM kakaDAvI choMkavuM. (2) vagutAvavuM, vagutAluM, jeo "vagatavuM'mAM. [presa.ki (lA.) baDAI karavI. (3) na kara. [1pArI khAvuM vagara ja "vagata.' vacahuM bhAve, ji. vacAva (rU.pra.) nakAmuM rAkhI mukavuM.] vaghAravuM karmaNi,ji. jayAvacUta a.kri. saMkaDAmaNamAM AvI paDavuM, guMcavuM, bharavuM. rAvavuM 2 sa.ki. vagutAluM bhAve. ki, vasutAvavuM sakriya vaghArAvavuM, vaghAravuM ja vaghAramAM. vagatuM (huM) vi. [jAo "vagatavuM' + gu. 'uM' ku.pra.) guMcavAI vaghAriyAM, ba.va. jio 'vadhAriyuM.] (lA.) bALakanA janma gayeluM, bharAI paDeluM. (2) (lA.) niMdA pAmela thayA pachI trIje ke ethe dahADe thatA kalA vagere vi. [ara. vagara] ityAdi, Adi vaghAriyuM vi. jio "vadhAra' + gu. "thayuM' ta...] vaghAra vage che. [8, va -prA. vana-] pADe, vADe, latto, ApeluM. (2) na vadhArI taiyAra karela athANuM zAka vagera vAsa, moTI zerI, piLa vadheDuM na., - muM. sutAra jenA upara lAkaDuM rAkhI paDe vageThAvavuM jue "geDhAvuM'mAM. che te khAMcAvALo Dele ke make lAkaDAnA TukaDA voDAvuM a.ki. ja "vavAnuM." vageThAvavuM presa.di. vadhatuM na. jio "vadharaDuM.' pravAhI uccAraNa.) rAtA raMganA vageNuM juo "vagevANuM' cokhAnI jAta, rAtI sAThI jevI DAMgara vagovaNI hatI. jio "vagevANuM' + gu. 'I' pratyaya], vacana na. [saM. 3 ] vacana, bola, vAkaya -NuM na. [ja 'vagevanuM'+ gu. "ANuM' ku.pra.] niMdA, vaca. jio 'vacce' kri.vi. samAsamAM pUrvapada tarIke) gIlA, vagANuM vaccenuM (jemake "vaca-gALAnuM.') vagovavuM sa.di[saM. vi >prA. voya- niMdA karavI, vacaluM vi. jio "vacakuM' + gu. "la' svArthe ta.ka. dvArA.] gIlA karavI, niMda. vagovAvuM karmaNi,kri. vagevAvavuM vAMkuM, ApuM. (2) na. aDadhethI ADuM paDavuM e. ( che. sa.kri. harakata, vAM. (4) sAmane vagevAvavuM vagevAnuM ja "vagovavuM'mAM. vacaka(-kAvuM a kri. (vaccethI) TakI javuM. (2) bedila thanuM. vaLavuM jae "vAgeLavyuM.' vIpharavuM. (3) risAvuM. (4) cheDAnuM. vacakAvavuM ,sahi. vaghana na. [sa vina, arvA. ta6 bha] ja "vina." vacakaLavuM a.kri. [ie "vacakravuM.] chaTakI javuM, sarakI vaghara na. sAthe khetaramAM pAkeluM anAja, (2) seLabheLa javuM. (2) zamaNuM, narama paDavuM, ochuM thayuM thayALaes thaI gayeluM ke kAkAmAMthI kATaluM anAja, (3) caLAmaNa, bhAve, ji. vacakaLAvavuM che, sa.. bagade. (4) rAtI sAThI jevI DAMgara vacakaLAvavuM, lacakaLavuM ja "vacakaLavuM'mAM. vaghara, aNu na. [jae "vAre' dvAra] viSNa, harakata, vacakAkhera vi.ji e "vaca + ke. pratyaya.] vAta vAtamAM ADa khIlI, aDacaNa ciDAI jAya tevuM. (2) vAta vAtamAM vAMdhA UbhA karanAruM vaparA- puM, ba, jie "vadharo'+viDA."] jhaghaDavAnI Teva vacakAvavuM juo "vacaka(-kA)'mAM. variyuM vi. jio "varo' + gu. 'iyuM' ta...] jhADA- vacakAvuM ja e vicakavuM.' khera, kajiyALuM, tophAnI vacakuM na. jio "vacakavuM' + gu. "uM' ku.pra.] vacakAM, vaghare muM. [sa uigs->prA. vijJAna-] vigraha, jhaghaDA, vina. (2) aDacaNa, harakata, vAM kajiye, TaMTa. (2) saDe. (3) ziyALAmAM vAdaLa thavAM lacake . [ o "vacaka' + gu. ' ka.ka.] ja e, kAtaLa, duni. [2 lAla (rU.pra.) jhaghaDo kare. 'cakuM." varanuM, madhyamAM AvI rahelA * nA(-nAMkha (rU.pra.) vina karavuM. 0 hovo (2 .) vacagAmI vi. jio "vaca' + saM. 5.] vacce jaI raheluM, AkAzamAM durtina thA] vacagALAnuM vi. jio "vaca-gALo' + gu. "" .vine vALavuM a.ki. [saM. virANa- dvA2] TapakavuM, jharavuM, AvavuM, anuga] vacalA samayanuM, "Tubizanala,' 'inTarima," "sTepacavuM. vaghaLAvuM bhAre... vaghaLAvavuM che.,sa.di. ge,' "miDa-Tarma.' (2) vacaluM. vaghaLAvavuM, vaghaLavuM ja vadhaLayuM'mAM. vacagALo chuM. [ja e "vaca' + "gALe.'] be samaya vaghAra chuM. [ie "vadhAravuM.'] dALa-zAkane ghI ke telamAM varane khAlI samaya, "TrAbizanala TAIma,' 'inTarima' rAI-methI-hIMga-maracAM vagere kakaDAvI chekavAmAM Ave che. (u..) (2) be cIjo varaceno khAlI bhAga, muLa (2) evI rItanA chAMkavA pachInA zAkano rase. [ 0 Apa, (u.pra.). aDadhe raste, madhya bhAge, (2) aMtariyALa] rA, 0 de (u.pra.) dALa-zAkane kavAM, 0 baso vaca(ce)vi. jio "vara' dvArA traNa vyaktiomAM (-besa) (rU.pra.) dALa-zAkamAM vavAranI asara thavI. vacaluM (uMmaranI daSTie) 0 mUko (rU.pra.) cA mUkI uoravuM]. vacaTe vi. [+ gu. eruM? ta..] uMmare benI vacenuM vaghArI sI. jio 'vadhAravuM' +, "aNa' ku.pra.] 1cavuM sa.kri. (nakhathI) cAmaDI khaNavI, ujharaDA pADavA, 2010_04 Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vacaDAvavuM, vacaDAvuM 2006 vaNuM, vataraDavuM. vacaDhAvuM karmaNi., kri. vacaDhAvavuM pre., cAziyuM. vi. sa.ki. caDhAvavuM, caDAvuM ja 'vaDanuM'mAM vacana na. [saM.] kathana, ukti, bela, veNa. (2) kaeNAla. (3) saMkhyAnA bhAva H-eka-vacana dvi-vacana bahu-vacana anekavacana. (cA.) [. ApavuM (3.pra.) latanA vizvAsa ApavA. 0 kADhavuM (.pra.) kharAba zabda kahevA. . teADhavuM, . oLavuM (-LavuM) (rU.pra.) vacananA bhaMga karaveza, ekyuM karI javuM. . pALavuM (rU.pra.) khelyA pramANe karI batAvavuM. 0 mAravuM (rU.pra.) kaDavA khAla kahevA, . levuM (6.pra.) pratijJA ke kabulAta karAvavI] kriyAta juo vaca-vaca' + gu. iyuM' ta.pra.], vacavI vi. [+ gu. I ' ta.pra.] vAraMvAra khela khela karyAM karatAruM vacanathI vacaluM sa.kri. [rsa, var, tatsama] kaheluM, khelavuM (padyamAM) vacamA kri.vi. [saM. vavat + saM. matrI.vi, e.va.,pra.] [vacavI zrI vasthinI vi., zrI. [saM.] sArAM vacana belanArI strI, vacasvI vi. [saM.,puM.] jae 'vacanabaddha.' vacaLakavuM.kri. [jue 'vacaLavuM.] pakaDamAMthI chaTakavuM. vacaLakAvuM bhAve, kri. vacaLakAvavuM ke.,sa.kri. vALakAvavuM, vacaLakAvuM e 'vacaLanuM'mAM. vacana-pAlana na. [saM.] belluM pALI batAvavuM e, kalA vaLamArUM a.kri. (dUdhanuM) bagaDI javuM ke phrATa javuM pramANe karI batAvavuM e vacaLavuM a.kri. [saM. vizva. arha. taddbhava] vicalita thavuM, khasakI paDavuM. (2) bagaDI javuM. (3) (lA.) magaja khasI javuM, gAMDA thaI jayuM. (3) madathI chakI javuM. vacaLAvuM bhAve, kri. vaLAvavuM ke.,sa.kri caLavavuM, vacaLAvuM jae 'vacaLavuM'mAM. [vacAchuM vALa na. [jue 'vacce' dvArA.] padArthanA madhya bhAga, cALavuM sa.kri khaMjavALavuM, valaravuM, vacaDhavuM. vacALAvuM karmaNi., kri, cALAvavuM ke.,sa.kri. vacALAvavuM, vacALAvuM jae 'vALavuM'mAM vacANuM na., -LA puM. [jae 'vALa' + gu, '' svArthe ta.pra.] jae 'vacALa,' vaceTa jue 'vacaTa.' na karanAra vacana-baddha vi. [saM.] beThyA pramANe karavA baMdhAyeluM vacana-bANu na. [saM.,puM.] (lA.) kaDavA zabda vacana-bhaMga (-bha) puM. [x.] kakhala karyAM pramANe karavuM nahi e, vacana uthAmanuM e. (ra) vi. kabulAta ApyA pramANe [[saM.] jue 'vacana-bhaMga.' vacana-bhaMgI (-bhaphaMgau) vi. [saM.,puM.], vacana-bhraSTa vi. vacana-viSAda puM. [saM.] vANInI carcA, eTalAcAlI vacana-zalya na. [saM.] jae 'vacana-bANa.' vacanAt kri.vi. [saM.,pA.vi., e..] vacanane laI, vacana pramANe (dastAvejamAM lakhAya che.) racanAtIta vi. [+ saM. mau] jyAM khelavAnuM kahevAnuM-varNana karavAnuM na rahyuM heAya tevuM uca, avarNanIya vacanAmRta na. [+ saM. amRtta] mIThAM ane hitakara madhura vacana vacanikA strI. [saM.] ukti, udAharaNa, avataraNa. (2) TIkA-TippaNI satyavAdI vacanI vi. [saM.,puM.] vacana pALanAra. (2) (lA.) prAmANika, vacanIya vi. [saM.] niMdA thavA pAtra, niMdya, gahaNIca vacanIyatA ii. [saM.] niMdA, gIlA, leAkApavAda laca-Dha (-Taya) sI. [jue 'vacaO' + 'bITa '] be khAja kaNI ane vacce nAnA goLavALA ghATa. (zipa.) lacamAM kri.vi. [jue 'vacce' + gu. 'mAM' sA.vi.,pra.] vacce, aMdaranA bhAgamAM, madhya bhAge carA puM. jaA 'vacce.' vacce kri.vi., nAyA. saM yakSma-> prA, vittta + gu. 'e' sA.vi.,pra] kAI e padArthaM sthAna ke samayanA madhya gALe (2) aMdara, mAMhe. (3) daramyAna, (4) paraspara, anyanya. [. AvavuM, paheluM (3.pra.) daramyAnagIrI karavI. (2) naDeluM. 0 na<-nAM)khavuM (rU.pra.) vighna karavuM. rAkhavuM (rU.pra.) madhyasthI tarIke nImavuM. sUDI vacce seApArI (2.pra.) ghaNI ja surakula dazA] vaccha(-7, %0%0) puM.,na. [saM. varlsa>prA. va, prA. tatsama] vAraDuM (nara ke mAdA). (ra) bALaka, chekaDuM [kaMda 17(-cha,- cha)-nAga puM. [saM. vasa-nama dvArA.] eka jherI va(-77)la vi. saM. vaH > prA. vRdgha, prA. tatsama] priya, vahAluM 17 jue vaccha.' varacaDhavuM sa.kri. jue 'vacaDavuM.' vacaraDhAvavuM karmaNi, kri. vacaratAvavuM ke., sa. kri varatAvavuM, vacarAvuM jue 'vacaraDavuM'mAM. vacaramAvavuM ja 'vacaramAnuM'mAM. . lai-nAga jue vacchanAga,' ciMcaLatA, asthiratA valA puM. ['cha va' (ravA.) + gu. 'ArTa' ta.pra.] vachiyAM na., kha.va. [jue vATa'nuM 1-1'eMga + gu. 'iyuM' ta.x ] cittanI azAMti, caMcaLatA, asthiratA, vavachATa caramavuM akri. vacaLavuM, kathaLavuM. (2) karamAvuM, cImaLAyuM. vacaramAvavuM pre., sakri vacaluM vi. [apa. viTTama-] (traNamAMnuM) vaccenuM, manuM, madhyama, 'inTara-mIjiyeTa.' 'inTara-maurDiyarI,' inTara-laeNthui-vANa, TI,' 'moDala.' (2) jae 'vacagALA-nuM.' [-leA vAMdhA (3.pra.) vaccenA varga, vacaaA prakAra. (3) uLiyAta, madhyama varga] [ArTa' ta.pra.] khakhaDATa la-laya (vacce-vacca) strI, [ravA,], cATa, puM. [+ 3, _2010_04 vaLye huM. viraha, viyega [rahevAnuM sthAna -hyuM na. [saM. avathAna--> prA. vagALamana, vaTALaa-] yiAta puM., na. mAla kharIdavA ke vecavA Avelo ke jate vepArInA pratinidhi. (ra) mAla kharIdavA AvanAra. (3) thADA divasa mATe kAI sthAne AvI rahelA mANasa vaLiyAtI vi. [ + gu, '' ta.pra.] vayiAtane lagatuM Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vachI 2000 vaja vachI strI, eka vile, vevaDI teluM, kATaluM ["kAThA.'] kAThA dhauMnI eka jAta vachuTAvavuM, vachuTAvuM ja "vaTaluMmAM. vajara-kAThA !..be 1. [saM. vajha, a. tadabhava + jue vachUTavuM a ki, siM. viSNuraca>prA. viSNuTTa-] chuTuM paDavuM, vajara-a, 6 na. [siMhalI "bhacara-baTa] eka prakAranuM milana alaga thavuM. (2) sthAnathI dUra tarapha pheMkAvuM. (3) (su) malabAra vagere tarapha thatuM jhADa prasati thavI. vachuTAvuM bhAve, ji. vachuTAvavuM, presa kri. vajara mUThiyuM na. [saM. % a. tadda bhava + ja maDiyuM.] chevuM karmakarUpa [alaga paDeluM sonuM ghaMTavA mATenuM lAkaDAnuM eka sAdhana vachUTuM vi. [e "vaTa' + gu. "u" ku.pra.] pUruM paDeluM, vajavuM a,ki. chAja, zobha. (2) hada bahAra javuM. vacherI strI, jio "vachera + gu, "I' pratyaya.] DInuM vinaya mukAI javo mAdA bacyuM. (2) gadheDInuM mAdA baccuM, khelakI vajanavela (haya) sI. [saM. vajha-vahI) e nAmanI eka vela vacheruM na. siM. varasata prA. jachavAma-] DAnuM banyuM. vajaMtara (vajanara) na. e "vAjaMtara." (2) gadheDAnuM baracuM, khelakuM vajAI jhI, UtaratA dara je AvavuM e vachere chuM. [o "va che."] DAnuM nara bacce. (2) vajAvuM, vajADAvuM ja e "vAjamAM gadheDAnuM nara baccuM, balake. (3) (lA.) juvAna nAdAna vajArata sI. niMdA, badaI mANasa jAhata ApI. [ara.] mAna, AbarU vacheluM na. jio "vaccha' dvArA] vAirAnuM cAmaDuM vajI sI. sutAra-kAmanuM eka hathiyAra 1che . prA. viha, vidona-] viga, viraha, vijega. vachatarAI bI. meTAI, vaDhAI (2) vikSepa, viccheda, phATa-phUTa vachatuM vi. jAhera jimInadAra vachavuM ja "vachaTa'-e karmaka rUpa, vaTAvuM karmaNi, vajIpha-dAra vi. [jao "vajI'+ phA. pratyaya] jAgIradAra, kri. vorAvavuM punaH presa.ki. vaphAdAra vi. [ja "vajIpha-kAra.] jAgIra meLavanAra vaTAvavuM. vacheTAvuM jao "vacheDamAM. vachu." vajIre dhuM. [ara. vakapha ] InAmI bAgAyatI jamIna. voDuM vi. jio "vachoDavuM' + gu. "u" ka...] jao (2) jAgIra, garAsa. (3) nivRtti-vetana, pe-sana.(4) vachAyuM vi. [dekhA vizlori-] iTuM paDeluM. (2) vinAnuM vatana, pagAra. (5) najarANuM vachavAvavuM vavAvuM ja "vavuM'mAM. vajIra 5. [ara.] pAdazAha ke sulatAnanA mukhya salAhakAra vahevuM sa ki. [prA. vichoya- chaThuM pADavuM. alaga karavuM amaladAra. (2) zataraMjanI ramatamAM pAdazAhathI utaratA vAvALuM karmaNi, kri. vachavAvavuM sa.ji. prakAranuM mahoruM vaja chuM. [saM. vavA, strI. dvArA] eka prakAranI vanaspati vacharAI hI. jio "vajIra' + gu. "AI' ta..], "ta sI. vajaDa (-Datha) strI ajAyabI, adabhUtatA, navAI, acaraja [ara. vijArata ], vacharI pI. jio vachara' + gu. vajaDAvavuM, vajAvuM e "vAja'mAM. [mastI. I' ta...] vajIranI pharaja tema hoddo vivAM e vajada zrI. [ara vai 6 ] khuzI, prasanatA, AnaMdanI vaja na. [ara. gujaja] namAja paDhavA mATe hAthamAM vajana na. [ara. van] beja, bhAre, tala, bhArepaNuM. vajUda na. [ara. gujaja6 ] kharApaNuM, satya, sAca, vAsta(2) dabANa. (3) vANInA zabdomAM aMtargata 2vara vikatA. (2) (lA.) mULa pApa, AdhAra uparanuM te te nizcita dabANa, balAtmaka svara-bhAra, sTresa vaje strI. [ara. vaa] khetaramAM thayelA pAkanuM esanTa." [ karavuM (rU.pra) taLavuM, jokhavuM. 0 56 anAjanA rUpamAM levAmAM AvatuM mahesUla, gaNetara (2 pra.) prabhAva paDavo, zeha paDavI. 0 rAkhavuM (rU.pra.) vara strI. [ara. vajaha] jenAthI gujarAna cAle tevI mAna sAcavavuM] vastu (jamIna pagAra vagere) [vaDA jevuM lAkaDuM vajanadarzaka vi. [ + saM.] tela batAvanAra vajeDuM na. kaDalAM kApavA mATe nIce rAkhavAmAM AvatuM vajanadAra vi. [+ phA.pratyaya] vajanavALuM, bhAre, tola-dAra. vajetA samI. (saM. rainAnsI, arvA. tadabhavaDe gALa dANuM (2) (lA) pratiSThita-AbarUdAra ane vacce pAMdaDIvALI eka prakAranI sonAnI mALA vajanadArI strI. [ + kA. I' pratyaya] bhAraboja hevApaNuM. vajedAra bI. magadaLanI jeDIno eka prakArane dAva (2) (lA,) vakkara, zakti, tAkAta varI strI. gaDhanI aMdara cAkI mATenI cikhaM, eraDI. vajana-peTI sI. [ + juo "peTA.'] tolAM rAkhavAnI piTI. (2) gekha. (3) amIra lekanI evI beThaka (2) moTA vajanadAra padArthanuM vajana karavAne bhUgarbhamAMnI vaje-vaLatiyuM na. [ja e vije" + "vaLavuM' dvArA ] vyAja yAMtrika racanAvALo kAMTe (u.) khAte maMDAya ane bhADuM jame thAya e prakAranI zaratavALuM vajana-mUlaka vi. [ + saM] guNavattAvALuM, "kaoNliTeTiva' lakhata ripatuM mahesUla ane rokaDa kara vajana-vAra na.,ba.va. [+juo "vakara.] pratiSThA, me, vaje-verA na ba,va, jio vaje' + 'vire.'] anAjanA marato [pramANe, tela pramANe varaiyA puM, ba.va. [saM. vinaya dvArA] vijayA dasamIthI laI vajana-sara ji.vi. [ + ja "sara" (pramANe).] vajana divALI sudhInA vIsa divasa [vaye, vAdaka vajaniyuM na [ + ja "IyuM'tuM.pra.] vajana karavAnuM sAdhana, vajIyA . [ja avAjas' dvAra.] vAdana vagADanAra baja 2010_04 Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2008 vaTANuM vajajara na. [sa. 2) o "vaja.' [0 jevuM (u.pra) khUba vaja-7 (-veNa) na. [+ ja viNa.] atyaMta kaThora kaThaNa, a-bheLa] [bahAcarya rAkhanAre kai vacana vajAjara-kachoTo chuM. [+juo kachoTo.'] atyaMta prabaLa vaja-zRMkhalA ( lA) sI. [saM.) tUTe nahi tevI majavaja paM. zAlIno eka prAcIna rAjavaMza, (saMjJA) bhUta sAMkaLa [vi. prabaLa manabhAvavALuM vaja na. (saM.) paurANika rIte idrarAjanuM hathiyAra (e vaja-saMka95 ( 5) puM. [4] prabaLa manabhAva. (2) dadhIci RSinAM hADakAMmAMthI banAveluM). (2) AkAzI vaja-saMka9pI vi. [saM.,yuM.] ja "vaja-saMkalpa (2)." vidhuta, vIjaLI. (3). (lA.) hare. (4) eka jAtane vajasAra vi. [saM.] atyaMta daDha. (2) sakhata heyAnuM paththara, grenAiTa." (5) kulanuM dADha, (1) paMcAMgamAMnA vaja-hasta muM, vi. [saM.] jAo "va-bAhu." 20 yogomAMne eka yoga. (jo) [ tUTI paDyuM vaja-hadaya na. [], atyaMta kaThaNa hevuM. (2) vi. atyaMta (rU.pra.) bhayaMkara Aphata AvavI] kaThaNa heyAnuM vaja-kaccha 6. .], choTe muM. [+juo ke '] vajahayuM na. [+jao, "heyuM.] juo "vaja-hRdaya(1).' ja vajajara- kaTo.'' vajAkAra puM, vajAti sI. [+ saM. mA-ra mA]i vaja-kAya vi. [se be trI.] atyaMta sakhata zarIravALuM vajanA jevo AkAra. (2) vi. vajanA jevA AkAranuM vaja-khecarI sI. [saM.] kAyAkalpanA prayogamAM vaparAtuM vAghAta puM. [ + saM. ghaa] vIjaLI paDavI e. (2) eka rasAyaNa. (Ayurveda) (lA.) bhAre Aphata. aNadhArI moTI Aphata vaja-gaThA strI. [saM.] atyaMta kaThaNa gadA vajAbhyAsa puM. [ + saM. abhyAsa] be sarakhA apUrNAkonI vaja-garbha vi. [saMba,vI.] aMdarathI sakhata kaThaNa apUrNAMka dazA dUra karavA eka aMzane bIjAnA chedathI ja-zuna na. [sa.] jAo "vajAbhyAsa.' guNavAnI kriyA. (ga) vaja-tae (-La) na. [4] vajanA jevuM atyaMta kaThaNa lajAyudha na. [+ saM. mAyu] vaja nAmanuM hathiyAra. (2) taLiyuM. (nA. da.) [aseLiye vipuM. idra [( ga.) vaja-daMtA (-da-to) . sa.1 e nAmanI eka vanaspati, vakrAsana na. [+ saMmAranA paganuM e nAmanuM eka Asana vaja-daMTa () vi. [saMba.trI ,] atyaMta kaThora dAMta ke vajAi na. [+ saM. zatro ja "vAyudha(1).". dAvALuM ['vaja-kAya. vajaga ( varga) na. [ + sa ma ] atyaMta kaThaNa aMga, vaja-deha vi. siba bI.), ahI vi. [sa. puM. ] e (2) vi atyaMta kaThaNa aMgavALuM. (3) chuM. hanumAna, vaja-dhara kuM. [4] idra [eka rasAyaNa. (Ayurveda) bajaraMga | (saMgIta.) vaja-dhAre che. [saM.] kAyA-kahapane mATe upayogamAM AvatuM vajikA strI. [saM.] bAvIsamAMnI saMgItanI dasamI prati. vaja-dhArI muM. [e. jae "vaja-dhara." vajI vi5. [saM5] vajadhArI idra ja-paMjara (52) na. [saM] kAyA-kahapane mATe vaparAtuM vajezvara strI. [ + saM. (zvara) e nAmanuM kAyAkalpamAM eka auSadha. (Ayurvede.) [Udra upayogI eka rasAyaNa. (Ayurveda) vaja-paNi . siba.zrI.1 (nA hAthamAM ja che tevo) vaje varI cI. [+sa. ta] muMbaI pAse AvelI bola ja-5Ata chuM. [saM.] vIjaLInA kaDAko ane paDavuM e. (2) guphAonuM sthAna (jyAM garama pANInA kuMDa che.). (saMjJA.) e prakArane potiSane eka yoga. (ja.) (3) (lA) loNI,lI strI, haThayoganI e nAmanI eka muddA. (ga) bhAre moTo AghAta ke Ata vajhAIpha strI. [ara.] IzvaranI stutinI imArata vaja-prahAra 5. siM] jAo "vAghAta." vaTa' puM. [saM.], vRkSa na. [4,.] vaDanuM jhADa, vaDale vaja-bAha vi. [saMba.bI.] atyaMta kaThaNa prabaLa bAvaDAMvALuM vaTa . repha, AbhA, prabhA. (2) AbarU, pratiSThA, vaja-maNi chuM. si.] hIre me (3) Teka. [ khove (rU.pra.) pratiSThA gumAvavI, vaja-maya vi. [4] (lA) atyaMta kaThaNa, durbhedya 0ne kaTake (rU.pra.) e vaTavALuM, 0 5 (rU.pra.) vaja-muSTi mI. [4] atyaMta kaThaNa ane majabUta mUThI. mobhA jevuM lAgavuM, pratiSThA lAgavI. (2) rapha batAva. (2) vi. evI prabaLa maThIvALuM. (3) muM. idra 0mAM rahevuM (-reDavuM), 0 rAkha (rU.pra.) me jALavI vija-bhUSA pI. siM.] dhAtuo gALavAnI eka bhAre kaThaNa rAkho] prakAranI kalaDI vaTara (Taya) strI [saM. vRttio prA. va]i "paNa" e bhajavAna . [8] bauddhonI mahAyAna zAkhAno eka arthane anuga : "dhara-18," "saga-vaTa," "kSatriya-vaTa tAMtrika prakArane riko. (saMjJA) 1Taka (ka) sI. verane badale. (2) nukasAnI, vaLatara. ujAga !. (saM.) jue "vaja(6)." (3) vadhArAnI 2kama (aveja upara ApavAnI). [0 vaja-lepa chuM. saM.] kadI ukhaDe nahi e prakAranuM lIMpaNa vaLavI (rU.pra) badalo levA. 0 vALavI (pra.) badalo ke kharaDa. (2) vi. kadI ukhaDe nahi e prakAre lepa kara- levo] vAmAM AvyuM hoya tevuM, atyaMta sajajaDa thaI gayeluM vaTANu vi, [ja e "vakanuM + gu. "a" vAcaka thajapI vi. siM ] ja "vajale (2).' ku.pra.] 1TakA TevAyeluM, laTakI javAnI TevavALuM (pazu) 2010_04 Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaTakanuM 2009 1Da re vaTakavuM a.ki. (anu.] rIsamAM TakavuM. (2) dUjhaNuM re paTANe puM. saM. , vaTTa + 2 prA. degALamALa] dUdha detAM) acakAvuM. [vaTI javuM (rU.pra.) dha na ApatAM gALa dANAvALo eka kaThoLa, [Nu mApavA, - vAvavA, paddha mArI chaTakI javuM] [vAtamAM chaNukavAnI Adata vAvI javA (rU.pra.) nAsI javuM]. vaTa- puM, ba,va, [jae "vaTakavuM + "veDA."] vAta vaTAva chuM. [e vaTAvavuM.] vaTAvavAnI kriyA, vinimaya, TakArI . jio 'vaTaka + gu. Aro' ku.pra.] ekace(0)-ja.' (2) miTA sikkAnuM paracuraNa karAvatAM vaTakavuM e [AdatavALuM, vAraMvAra vaTakI paDatuM paracUraNa ApanAranI hakasI. (3) keI paNa mAla rokaDethI vaTI vi. jio "vaTaka' + gu. "" kupra.] vaTakavAnI kharIdatAM maLatuM vaLatara, "hekAunTa' vaTa-kuMja (W) mI. [sa. vara-va7, zuM na.] vaDalAnI ghATI vaTAva-khAtuM na. [+ja khAtuM.] hakasI kApI ApatAM ghaTA (nA.i) [vATavAno pathara mAMDI vaLatI rakamanuM khAtuM yAtrI. (2) (lA.) jIva vaTa 6. jio "vATa' + gu. "a' kartavAcaka ka.ma.] vaTAvaDe ! jio vaTAvavuM' dvAra.] vaTemArga, musAphara, vaTadAra vi. jio 'vaTa' + phA. pratyaya vaTavALuM, TekIluM paTAvavuM' juo "vaTamAM. vaTa-pAna na. [4] vaDodarA zahera, vaTapadra. (saMjJA) vaTAvavuM sa.. [sara0 marA. vaTANe.'] meTA sikkAnuM 10-5tra na. [saM.] vaDalAnuM pAMdaDuM paracuraNuM nANuM meLavavuM. (2) ThaMDI ceka vagere ApI nANAM 1858,05 na. [4.] ja "vaTa-pattana." (saMjJA). meLavavAM, (3) patAvavuM vaTa-pUnA-nema (mya) strI. [saM. vaTa + juo pUna(-)ma.)], vaTAvavuM e "vATa mAM. vaTa-5zimAM sI. [saM.] jeTha sudi pUnamanI tithi ane vaTAvuM ja "vaTaluMmAM. chokarIone utsava, vaTa-sAvitrI. (saMjJA.) vaTAvuM ja "vATamAM. 1898-lA) a.ji. [.mA. vidyA dvArA] bhraSTa thavuM, vaTALa chuM. [prA. viTTAcha] bhraSTatA, AbhaDacheTa. (2) svapatita thavuM, abhaDAvuM. vaTalAvavuM presa ki. dharma choDI bIjA dharmamAM javuM e 1TalA ja "vaTalavuM." vaTALa pravRtti zrI. [+ saM.] ucca dharmamAMthI UtaratI kakSAnA vaTaluM vijio "vaTala' + gu. 'uM' kama] (lA.) gaNAtA dharmamAM laI javAnI hilacAla aSama, pAcha, (2) garIba, duHkhI. (3) naya vaTALa sa.ji. [e "vaTALa"-nA. dho.] e "vaTalAvavuM." paleI sI. [saM. vRttohi raddo yA] loDhAnuM ke varALiyuM vi. e vaTALa + gu. "huM" kRma.] vaTalAvaanya dhAtanuM boraDA jevuM vAsaNa nAruM, dharmabhraSTa karanAruM jio "vaTALa." vaTa-vaTa (vaTa-vaTa) sI. [2vA.] moDhAne eka prakArano vaTALA kuM. [jae "vaTALa' + gu. "e" svArthe ta...] avAja, (2) (lA) artha vinAnI vAta karavuM paTAMtara (vaTAnta) ja "vaTaMtara." vaTavaTavuM a.. [o "vaTa-vaTa'-nA.dhA.khAuM khAuM vaTikA sI. [saM.] vaTI, gALI, guTikA. vaTa-vahevAra (vevAra) . jio "paTa' + "vahevAra.'] variyuM vi [ja vaTa'gu. "IyuM ta.pra.] o "vaTanAra.' ropha sAcavatAM karAtI levA-devaDa. (2).AbarU sAcavavAnI vaTI sI. [saM.] o "vaTikA." kuzaLatA 1TI ki.vi. [pAra.] cokkasa. (2) paNa, vaLI vaTa sa.ki. si. > prA. 46, pha, -nAdhA-] na. si. yu->prA. vaTTama dvArA) samAsamAM "vaTanI oLaMgavuM, ulaMpavuM. (2) vItavuM, pasAra thavuM. vaTAvuM jema uttara padamAM paNa no artha: "pradhAna-va.' karmaNi, kri. vaTAvavuM che. sa.ki. vakAra, vaDavuM. daMga, rIta-bhAta. (2) te,AvaData. (7) vaTa chuM. e baTa." [pUjana. (saMjJA) samajha, DahApaNa. (4) vage pADavuM e jaTa-sAvitrI pI. siM.] jeTha suda pUnamanuM onuM vaDalAnuM vaheNuM ja "vaTANuM-"vataraNuM.' vaTahukama chuM. jio "vaTa'+ "hukama.'] khAsa sattAthI vaTemArgu vi. jUio "vATa + saM. ma + gu."u" ta...] kADhavAmAM Avelo Avato kAmacalAu hukama, orDinansa'; raste cAlanAra, vATe janAra rAhadArI. (2) musAphara, yAtrI (sAdo hoya te "sarkayulara) [vi, gIravI mUkevuM vaTezarI , vATa-kharca. (2) bhAtuM utara (vaTatara) na. dhIradhAra, yAja-vaTAune dhaMdhe. (2) vaTesara jue "vatesara." vaTAu vi. jio vaTAvavuM+gu, "Au' kuma.] vaTAvavA -vaTe puM. [saM. vRtta- prA. paTTama-] AcaraNa ke dhaMdhAne jevuM, sATuM karavA jevuM, negeziyebala.' (2) badalAvI artha batAva anuga: "bhogavaTo' dezavaTo' zakAya tevuM, 'ka varTibala' vaTa a.ji. [ jae "vATa'-nA.pA.] vAra lAgavI, vaTAgaLuM na. juo "vaTakaluM.' vilaMba thavo vaTANu na. jio "vaTAvuM' + gu. "aNa" ka..] vaTANuM e, valuM vi. pUruM oLaMgAvuM e 1 5. [saM. vaTa prA, vaDha, pra. tatsama vaDalAnuM jhADa vaTANu-mALA jI. jio vaTANe' + saM. mAra] vaTANAnA va* (-Daya) mI. jeDa, DI, heDI, barobariyuM AkAranA pArAnI senAnI kaMThI va. vi. [sa. vR>prA. vI meTuM (samAsamAM pUrva)H vaTA(pNuM ja vataraNuM.' vaDa-sAsu" vagere 2010_04 Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaDakAvavuM 2010 vaTakAvavuM sakri. jio 'vaDakuM-nA.dhA.] TekI levuM, ghama- samudramAM jaLa-zoSaNa karato manAto agni, vADavAgni kAvavuM. (2) khIjavavuM, cIDavavuM vaDhavA-sukha chuM. [] jAo 'vaDavAdita." (2) pUrva dizAne varka na. [2vA.] bacakuM. (2) (lA.) krodhathI javAba devo, kaLaza. (jaina) DAciThuM nAkhavuM e. du-kAM bharavAM (u.pra.) uddhatAIthI va8-vAMgaLuM ja vaLa-vAgaLuM." [(2) mATe bhAI javAba Apa va-vIra zuM jio 'vaDa + saM] me bahAdura puruSa 18-gacha chuM. jio "vaDara. + saM] "vRddhi-ga' nAmane vaTala (vaDa-kya) sI. [ ja "vaDav + "vela.'] e vetAMbara jana sAdhuone eka gaI, (jena) nAmanI eka bhIMta-vela (vaDanAM jevAM pAna ane jhINI va8-gaMdI rahI. [o "vaDara + gaMdI.'] athANAMnAM gaMdAnuM vaDavAI evALa) [bApa-dAdA, pUrvaja, pita nAnuM jhADa, kaTha-gaMda [gaMdA (jhADa) 1 DuM [saM. vRddha prA. vai, yag. + gu. "vuM' svArthe ta...] vara-gaMdo chuM. [ja e "vaDa' + "gaMdo.'] rA'gaM, athANAMne vaha-saphara na. jio "vaDa"+ "saphara.'] moTI musApharI vacakuM na. rivAja "vaDakuM.'[0 bharavuM (rU.pra.) gussA- karatuM vahANa bharyuM DAciThuM nAkhavuM. bhUkhanA vacakAM (ra.a.) khanuM varasAsare . jio 'vaDa +'sasaro.'] sasarAne ke duHkha] sAsune bApa [sAsunI mA vacitarAI bI. jio "vaDuM' + "cItaravuM' + gu. "AI' vaTa-sAsu sI. [ juo "vaDa*+ "sAsu'] sasarAnI ke ku.pra.] (lA.) baDAI, zekhI vaDha-hatva(-stha vi. jio "vaDa saM. dara> prA. 18-cha (vaDachaDathI strI, tANa-kheMca. (2) rakajhaka, 18-veDa. hA (prA. tasama)] miTA hAthavALo vIra puruSa (3) (lA) kahAna-gopIne saMvAda vahAI strI. jio "vahu + gu. "AI' ta...] juo vaDa-dAdI sI. [ie "vaDa+"dAdI.'] vaDa-dAdAnI patnI, "vaDapa.(2) baDAI, zekhI vaDI AI, prapitAmahI [dAde. prapitAmaha, vaDhAkaNuM chuM. saMghADe utAravAnuM lAkaDuM vaDa' + dAdo.'] dAdAne pitA, para- vAgaruM na. akhAta ke khADI najIkanA khArA pATamAM pAkatuM vanagara muM. ['vaDanagara-saM. vRddhinA dvArA. u. gujarAtanuM gAMgaDAdAra mIThuM (khArAdhoDA taraphanuM) eka suprasiddha nagara + gu. 'A' ta.ka.] vaDanagaramAMthI nIka- vAdaro chuM. [. Tapadra- >prA. varadAma-) e nAmanI LelA nAgara brAhmaNe eka phirake ane ene puruSa, brAhmaNanI eka jJAti ane ene puruSa (saMjJA.) (saMjJA.) vAraNa (3) strI. rAjapUta janAnAnI khavAsa-sI, khavAsaNa 15 (ya) sI. [ja "vaDuM' + gu. "pa' ta.ka.), 9NuM) vahAranuM sa.kiM. (saM. ri-DhA dvArA] gedhalAne khasI karavI. na. [+ gu. "paNa" "paNuM' ta.ka.] meTApaNuM, meTA vaDhAravuM karmaNi, kri. vaTArAvavuM che,sa.phri. hovApaNuM. (2) Adhipatya vaThArAva, vArA ja vaDAravuM'mAM. [baDAI va-bheru chuM. [ie "vaDapabheru.'] ramatamAM sauthI maTe vAre muM. [ "vaDuM' dvArA] (lA) vaDAI, zekhI, sAthIdAra-muya sAthIdAra vAva . jio "vavuM' dvArA parasa vakama vi. jio "vaDuM dvArA.] moTuM, jabaruM variyAI sI. jio "vahu ' + gu. "I' strI pratyaya+ 1-mALI sI. [ja e "vaDe" + "maLI.] vaDanI vaDavAI AI.'] vaDI AI, dAdAnI mAtA, vaDa-dAdI, prapitAmaha vaTara vi. jaMgalI ['vaDa." variyuM vi. [ja "vaDara + gu. "iyuM ta..] barobarI vale pR. jio "vaDa' + gu, "huM" svArthe tama.] e karanAruM, harIphAI karanAruM, harIpha, pratispardhA 1-1khatuM vi. [o 'vaDa + saM. viravAra dvArA + gu. vaDI strI. [saM. >prA. vadimA] mAMgalika prasaMge vesaNa ta,pra.] sArI rIte prakhyAta, nAmacIna, nAmI vagerenI banAvavAmAM AvatI nAnI vAnI (je taLIne 18 18 kiM.vi. [2vA.] ekadama, satvara, jaladI khavAya ane mAravAmAM to zAkanA rUpamAM paNa khAya.) vara-vaheruM vi. jio "vaDa' + "vaDeruM.'] khUba vRddha, taddana [0 pA5 vaMThI javAM (-vahI-) (rU.pra.) kAma bagaDI javuM] pAkI gayelI uMmaranuM. (2) uttama vaDIla vi. [.prA. vagia] murabI, mAnanIya, pUjya. (2) vaTavA strI, siM.1 voDAnI mAdA, thADI, (2) dariyAI agina . pitA, bApa. (3) pUrvaja, bApa-dAda. (4) uMmare vaDavAI sI. (saM. ghaTa-vAdivaI>prA. vaivAhimA | vaDanAM UMcethI nIkaLatAM mULiyAM (je jamIna sudhI pahoMcI vaDIlazAhI strI. [+ jue "za hI 1] jyAM vaDIlonI ja jamInamAM mULa nAkhI thaDa banI jAya) (2) ghoDAgADIne dharamAM sattA hoya tevo ghara-vyavahAra [paNuM AgaLanA cakkaranI baMne bAjue jaDelo be pAMkhiyAvALo vaDIlAI strI. jio "vaDIla + gu. "AI' te pra.] vaDIlaloTa projeka TukaDe. (3) (lA) zAkhA vakIle pArjita vi. [ja "vaDIla' + saM. 35Ani, saM. va-vAga(ge)La (vya) strI., vaDha-vA(vAMgaLuM na. [ja pra saMdhi] bApadAdAe kamAyeluM, bApadAdAnA vaDa+ vAga(go) La""vAte-vAMgaLuM.] vaDa vagere vRkSanI vArasAmAM maLeluM. e skUla DALIoe UMdhuM laTakatuM eka rAtri-cara pakSI, vageLa varDa na. [saM. vaTavA->prA. a-] aDadanI dALa palALI vaDavAgni, nala(La) chuM. [saM. vaTavA + 3fia ana] ane vATI karavAmAM AvatI taLelI eka kANAvALI 2010_04 Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2011 gALa vAnI. [ jAtanAM vAM (1.pra.) mAtra khelavAnuM (amalamAM na makavAnuM)] vaOM vi. saM. vR-> prA. sama, vana-] gu.mAM uccAraNa sau.mAM mUrdhanya, jyAre anyatra mUrdhanyatara. upara vaDa3 aMgavALA badhA zabdomAM e bheda jovAze.] uMmaramAM meTuM, 'Ad,' emDara.' (2) adhikAramAM meTuM, 'heDa.' [. karavuM (rU.pra.) DhAkArajInAM vAghA vastra-zRMgArAdi utArI levAM Avata anuga H -la uOM vi. [sa, degpuTaTM- > prA.yuTama-] (khAsa karI saMkhyA vizeSamAM paDa' batAvatA anuga : ekavaDyuM' evaDuM' brevaDuM' cAvaDuM' -huM* vi, [saM. vanA vikAsamAM] mApadarzaka (khAsa karI darzaka ane saMbaMdhI sarvanAmeAmAM 'AvaDuM,' evaDuM,' 'jevaDuM,' tevaDuM,' kevaDuM' vadhu nA.yA. vatI, dvArA, mAraphata OM vi[ja vaDuMOM' + gu. evuM' ta.pra.] vadhu vaDuM, vadhAre mATuM, mAruM vAdarA,ruM na. [saM. vaTa-h- > prA. vaDaGa ma-] chellAM caudase| varSathI jANavAmAM AveluM e nAmanuM madhya gujarAtanuM vizvAmitrau nadI najIkanuM gAma (jene vikAsa thatAM AjanuM 'vAdarA' thayuM.) ['14.3, vAva (Datha) kri.vi. jio vaDaOM" -dilha.] jue vaDha puM. deraDAnAM baMdhananA ke evA koI kAraNe cAmaDImAM beTheleA AMkA paDI javA, vara8. [.paDI javA (rU.pra.) UMDA AMkA UpaDI Avave vaka vi. [jue 'vahevuM' + gu. 'aNuM' ka vAcaka kR.pra. + gu. 'ka' maga,], kALuM vi. [jae vahevuM' dvArA.] jhaghaDA karyA karanAruM, jhaghaDAkhAra, kajiyAkheAra vaDha-vADa (vaDhatha-vADaya) zrI. [jue vaDhazuM' dvArA.] jhaghaDA, TaMTA, kaMkAsa, kajiyA, AA-khAdhI, vaDha-veDa vaDhavADhiya(-ce)! (-Nya) . [jae vaDhavADiyuM' + gu. 'I' strIpratyaya,] vaDhakaNI sI vaDhavADiyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta.pra.] vaDha-vADa karanAruM, AdhakaNuM, vaDhakaNuM vaDhavAuiraNa (ya) jae 'vaDhavADiyaN.' vaDhavANu na. [saM. vardhamAna> prA. vakUvALa] vardhamAna mahAvIra (24 mA tIrthaMkara)nA nAmane kAraNe jhAlAvADamAM bhagAvAne kAMThe AveluM prAcIna eka nagara. (saMjJA.) vaDhavArI strI e nAmanI eka vanaspati vaDhavuM adi. jhaghaDA karave, laDazuM. (2) pA Apave, khiAvuM. vaDhAvuM bhAve..i laDhAra(va)kuM` pre.,sa kri. vaDha-veDa (vaDhatha-veDatha) jae 'vaDhavADa,' vaDha-vaDhA (vaDham-vaDhA) zrI. [jue vaDhanuM'-dvirbhAva + gu.'A' kR.pra.] jue 'vaDhavADa' vaDhAI zrI. [jue 'vADhavuM + gu. 'AI ' kR.pra.] ja vaDhADhaNuM ja 'vaDhayuM'mAM, mahenatANuM vaDhAva(-4)vuM| jue vahevuMmA. vaDhAmaNu na., "zI strI. [jue 'vADhavuM'+ gu. Ama''AmaNI' kR.pra.] (khetaramAM) vADhavAnuM kAma, (2) vADhavAnuM _2010_04 vaDhA-vaDha (-), -DhI strI [ AvavuM.'-gnirbhAva + gu. 'I' ta.pra.] vAraMvAra jhaghaDavuM e vaDhAvavuM` jue 'vADhavuM'mAM. vaDhAvuM. jae 'vaheluM'mAM. vaDhAvuM jue vADhavuM'mAM. vALA puM. sarANa upara ejAra sajanAra mANasa, sarANiye vaDhiyAra chuM. [saM. viSa-ya che, paNa vAr> prA. TTuithAra jarUrI] banAsakAMThAnA mahesANA jillAne aDIne AvelA pradeza. (saMjJA.) vaDhiyArI vi., strI. [+ gu. ''' ta... + I 'zrIpratyaya] vaDhiyAra pradezanI (mukhyatve) gAya-bheMsa vahu' tA.yA. [saM. vina> prA,ciLa> apa. viLa,-J]vinA, vagara, sivAya, (paraMtu AnA upayoga samAsanA pUrva 56mAM ja sImita che; jemake 'vaNa-UkalyuM' 'vaNa-dI' 'vaNa-kIdhuM' prakAra) 'vANa.' vaNatara vaNa ja vaNakara puM. [ja 'vaNanuM' dvArA.] vaNavAnuM kAma karanAra kArIgara, 'vIvara.' (ra) vavAnuM kAma karanArI eka harijana jAti ane ane puruSa. (saMjJA.) vaNurI strI. [+]. I ' ta.pra.] vaNavAnuM kAma. (2) vaNavAnuM mahenatANuM vaNamAM na., ba.va. vastunA TukaDA vage-vaNamAM na..kha.va. caurecaurA kapaDAM vaNuchA strI, [saM, vinA-chAyA > mA vinAma] chAMyaDA vinAnI jagyA [chAyA nIcenI etha vaNuMche. huM. [sa, vanachAyA - prA. vanachA strI.] jhADanI vaNu chuM. ale, kiMmata vaNaja puM. [saM. vALiD> prA. vAgni, na.] vANijaya, vepAra. (2) (-jaya) strI, vepAranI,vastu, 'kAmeADiDI' vaNaja-vepAra huM. [+ ja 'vepAra; samAnArthInI dvirukti.] jue vaNa(1).' [pAtavALA sADalA vaNajatarI puM. kaNamaNeAnA sADalAnI eka jAta, lAla raNujAra (5) sI. [saM yAniAra > prA. vAnijhjhAra puM.] vepArIonI pravAsI TALI. (2) vepArIonA khaLada vagere vAhaneAnA samUha, peTha, 'jaeNkambulA sa.'(3) dezaparadezanA mAla-sAmAnanA vepAra, (4) ekasAmaTA Avele vepArI mAla vaNajAra-DI puM. [jae 'vaNajArA' + gu, 'Da'svArthe ta.pra'] jae 'vaNajArA' (padyamAM). [vaNajArAnI strI vaNuArI strI. [jae 'vaNArA' + gu. I 'srIpratyaya.] vaNAruM ta. [+]. '*' ta.pra.] vaNajArAnA dhaMdhA ['vaDhAmaNa,'vaNuArA puM. [saM. vALigyA> prA. vaLijJarama-] baLada gADAM vagere vAhanAmAM mAla-sAmAna rAkhI vepAra karatA hatA te madhyakAlanA pravAsau vepArI vaNutara na., (-raya) strI. [jue 'vaNanuM' dvArA.] vaNavAne prakAra, vaNavAnI rIta ke tareha. (ra) vaNATa, pAta Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaNapare 2012 vatesara vaNaparI chuM. vaparAza, upayoga ( [mesame jue "vaNika-buddhi." 1Nu-ra ki.vi. [sa vinA +1] Rtu vinAne samaye, vidyA vi. saM. vaLa() + vidyA, saMdhithI] vANivalabhI vi. jio "vaNa" + saM. ema + saM. zat ta.ka., yAnI vidyA, vepAra karavAnI kaLA [vaNika-vRtti." j.3 lAbha vinAnuM, nirlobhI vaNivRtti cI. si. vALa (-) +ti, saMdhithI e vaNas sa.kiM. [4. le-vaNanuM dvArA prA. vaLa] sALa upara vaNiya(-2)ra na. [saM. vana prA. vagaNa) vanamAM phara caDAvI ADA ubhA tAranI raMkalana karatAM pita teyAra tAruM bilADInA jevuM eka nAnuM hiMya prANI karavAM, kApaDa taiyAra karavuM. (2) be cAra ke vadhu serane vaLa vaze' . Dhora carAvavAnI varata, masavADI, (2) dhAsa caDAvI dorI-derA-doraDAM vagere taiyAra karavAM. (3) kaNakanA ane baLataNa upara levAto hato te kara luAnI velaNathI roTalI pUrI pApaDa vagere taiyAra karavAM. va* . e nAmanuM eka jhADa, vAya-varaNe (4) lUAne pATiyA para rAkhI hatheLIthI seva gAMDiyA vatanuM ja "vataraDavuM." vahAluM karmaNi, kra. vatAvavuM phAphaDA vagere karavA. (5) (lA.) saMmilita karI levuM. [vaNI pre.,sakri. nA-nAMkhavuM (u.pra.) pAyamAla karavuM. vaNIne kaheluM vatAvavuM, vatAvuM jae "vataDavuM'mAM. (kevuM), vaNIne mUkavuM rU.pra.) gappAM mAravAM. (2) vadhA- vatana na. [ara.] mULa nivAsa-sthAna. (2) InAma dAkhala rIne vAta karavI. vaNIne vAta karavI (ke kADhavI) (rU.pra.) sarakAra taraphathI maLelI jamIna, (2) jamIna-jagIramAMthI vadhArIne vAta karavI] vaNAvuM karmaNi, ji. vaNAvavuM thatI Upaja [(3) avina vatana-2 . [+phA.pratyaya] jAgIradAra, jamInadAra viSNujAyela vi. nahi raMjADeluM. (2) kheDyA vinAnuM. vatanadArI sI. [+ phA. pratyaya] jAgIradArI, jamInadArI vaNaziyuM e "vaNasiyuM.' vatana-parastI sI. [ + ja "parasta' + gu. "I' ta.ma.] vaNasanuM a.. [sa. vinara->prA. vilsa-] nAza pAmavuM. vatana mATenI prabaLa sneha, zAbhimAna (2) bagaDI javuM, kharAba thaI javuM. vasAvuM bhAve.,kiM. vatana-karoza vi. [ara.] derA-drohI vaNasAha(-1)nuM presa.ki. vatana-yavasthA sI. [+ saM.] eka prakAranI garAsadArI vaNasAra ! [ja e "vaNasADavuM.] bagADa, bagADe paddhati, umarAvazAhI paddhati, yuThala sisTama," kraSaDAvaNasAha-1), vaNasAluM ja "vaNasanuM mAM. lijhama" vaNasi(zi)yuM na. varakhaDAnuM tela vatanI vi [ara.] rahevAsI, rahIza, nivAsI vaNAI sI. jio "vaNavuM' + gu. "AI' ku.pra.] vaNa- vataraNuM sa kri [ravA.] nakha vagerethI ujharaDavuM, vateDavuM. vAnI tareha. (2) vaNavAnuM mahenatANuM vataraNuM karmaNi, ki, vatarAvavuM che. sakri. vaNATa kuM. jie "vaNavuM' + gu. ATa' ku.pra.] vaNavAnI vatarA puM, ba.va. [ja e "vataraDavuM' + gu. "u" ka. pra] kriyA, "vIviMga.' 2) vaNavAnI tareha ujharaDA vaNATakAma puM. [+ ja "kAma'] vaNavAnI kriyA vatarAvavuM, vatarAvuM ja 'vataraDajmAM. vaNATacitra na. [+.] kenvAsa vagerenI sapATImAM vataraNuM na. lakhavA-cotaravAnuM malakhuM, lekhaNa, vaTANuM racAto bhAta, pesTrI" 2. ha.) vatara-ga kuM. [saM. ti, ava, takSa), bheda, taphAvata. vaNATa-vilA rajI. [saM.] vaNavAnuM zAstra ke abhyAsakrama, (2) apavAda. (2) ji.vi. vinA, vagara, sivAya TekrasTAila korsa hoya tenuM sthAna hatAga vi. [ie "vatuM' +{. {>prA. 1rama- vataruM, vaNATazALA . [ + saM. rA] jayAM vaNATakAma thatuM. mara, hela karI vaNAmaNa na, NI mI, jio "vaNavuM + gu. AmaNa vatAre viyuM. [ja "tAruM] mAriye. (2) vALA AmaNI' ku.pra.] ja "vaNAI.' vAhavuM e "vitADavuM.' vazvavuM, vaNavuM e "vaNavuM'mAM. vati(tIpAta chuM. [saM. sipAi, arvA. tadarbha4] (lA) vaNAsarI DI. pILA maToDAvALI jamIna phAMsa, ADakhIlI. (2) utpAta, upadrava (3) vi. vaNika chuM. [saM. vaLa] vepAra karanAra vepArI. (2) vANiye uchAMchaLuM pAta(3)." -e nAmano eka aneka peTA jJAtivALo samUha ane vati(-topati vi. [+]. "chayuM' ta...] juo "vatiene puruSa. (saMjJA.) vatI nA.yo. [ o "vate.'] vaDe, thI. (2) badale vaNika-buddhi strI. [+ saM.] vANiyAonI samajha, vepAranI vastIgaNa ja "vatesara.' kuzaLatA. (2) vi. vepArI buddhinuM vatIpAta o "vatipAta.' vaNika-vRti sI. [ + saM] vANiyA-vRtti, vipArIgata, vatIpatiyuM jue "vatipAtiyuM.' vaNika-vRtti [vepAra dhaMdhe, vANijaya vatuM-tyu) e "vAM.' [ karavuM (rU.ka.) vALI jhaDI sApha vaNikapatha ! si. vaLi +gya, saMdhithI] vepArI mArga. (2) vate nA.. [saM yUna) prA. vattA o "vatI.' vaNika-putra chuM. [sa, vani + putra, saMdhithI] vANiyAne dIkaro vatesara na. [jae "vAta' dvArA.] nakAmuM lAMbuM TAyaluM, vaNibuddhi . sa. vaLa(-) + yukti, saMdhithI] lapa bharelI lAMbI vAta. [vAtanuM vatesara karavuM (rU.pra.) 2010_04 Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vataeNDa A kahevAmAM lAMbI lapa karavI. A rU.pra. pUratA ja zabda maryAdata che. (na.mA.)] [jalInA roga vataeNra (-5) zrI. [jue 'vataeNDanuM.'] khaNaja, khujalI. (2) navuM sakri. [jue 'vataraDavuM'-pravAhI uccAraNa.] jaA 'vataraDavuM.' batAvuM karmaNi, kri, vartAvavuM che.,sa.kri vartaDhAvavuM, teDAvuM jue 'vataeNDanuM'mAM. vastu vi. [jue 'vadhanuM' + gu. 'tuM' varte rR. 'vadhatuM'nuM uccAraNa-lAdhava.] umerAtuM. (ra) (kApavAne badale mAMgalika 'varSanuM' vAparatAM) unamata, vatuM gesa juo 'tireka.' vo puM, cara, laka vatsa puM. [saM.] vahAle| putra. (2) bALaka, (3) vADo, (3) e nAmanA gaMgAnI uttare hatA te prAcIna deza. (saMjJA.) ('vADA' arthamAM nA paNa) vatsa-deza puM. [saM] jue 'vatsa(3)-' [(saMjJA.) vratta-dvAdazI strI, [saM.] zrAvaNa vadei khArasanI tithi. vatsara huM. [saM.] varSe, varasa, (2) varSanA pAMca prakamAM nA eka prakAra vatsarAja puM. [saM.] e nAmaneA I.sa. pUrve pAMcamI chaThThI sadInA bhAratavarSIya eka rAjavI, udayana (mALavAnA) (saMjJA.) nRtsarAraMbha (rambha) puM. [ + saM. mA-dama] varSanI zarUAta vatsala vi. [saM.] mAyALu, snehALa. (ra) vahAluM, pyAruM, priya 2013 vatsala-ttA zrI. [saM.] vatsala heAvApaNuM nRtsA strI. [saM.] vahAlI, dIkarI. (ra) vADI vatsApura puM. [ + saM, asuM] kaMsanA| samakAlIna eka asura (jene vrajamAM zrIkRSNe mArele). (saMjJA.) vada (-ya) strI, [saM. ddei, aya.] hiMdu mahinAone kRSNa pakSa, aMdhAriyAM, vade tA-vyAdhAta puM. [saM, tAH + kathAvAtaH] pAte ja belIne pete ja enuM khaMDana kare evI sthitieka tarka-DhAya, 'kendrIDikazana ina Tarmsa' (ma. na.) (tarka.) vadana na. [saM.] meDhuM, mukha, mAM. (2) cahere, zikala nAttejita vi. [+ saM. utte]i meDhAmAMthI nIkaLI AveluM, 'Arala.' (bhU.ge) vAra puM. parapATA, varata vadara (-25) sI. pIMjaNanA eka bhAga badarata jue vadara.1 karAmaNuM vi. kadarUpuM, beDALa, ghATa-bUTa vitAnuM bAluM sAkri. saM. ya, tatsama] elarjI, kaheluM, bhUta kRdaMtamAM kIre : huM vagho dI,-chuM') vAvuM karmaNi, kri. kuM? a.kra. kabulAvuM. dADhavuM pre.,sa.kri lajjA jue 'vidAya.' dA-gIrI juo 'vidAya-gIrI.' vadA puM. [jue 'vadADavuM.:] vAyade, mudata, avadhi, (2) karAra, TharAva. (3) harIphAI, spardhA vadAvuM sa.kri. (ardhuM huM paNa) calAvI levuM. (2) maMjara rAkhavuM, lakhuM. (2) mukarara karavuM, TharAvavuM. _2010_04 vadhAre vadAya kri.vi. [ara. vadAm ] vaLAveluM, mekalanuM, ravAnA kareluM, vadA vadAya-gIrI - zrI. [ + phA.] ravAnagI, vaLAmaNuM, vadAgIrI vadAya na. vamaLa. (ra) eka jAtanuM mAluM dAvuM ja 'vadachuM'mAM. viMda . [saM., anyaya] jae 'vada.' vI sI. [jUe 'vadhavuM' dvArA.] saravALe ke guNAkAramAM AMkaDAnA chelleA aMka mUkI pUrvanA aMka pachInA saravALAmAM kheMcavA mATe hAya che te pUrve aMka vadyA (vadayA) sI. jae vadhatuM' + gu. 'yuM' s z puM, a.va. 'vayA'nuM bhrAMta uccAraNa] juA 'vI.' varSI chuM. [saM.] katala, hatyA, khuna, pAta. (2) guNAkAra. (ga.) vadhu (kraya) sI. [jue vaLuM.'] vadhArA, vRddhi vadha-ghaTa (vaya ghaTaya) sI. [+ 4e dhaTavuM.'] vadhAro ane ghaTADo, vartu-echuM thavuM e vadhadhaTa-khAtuM (vaya-ghaTaSa) naM. [ + jae khAtuM.'] sAMjhe silaka meLavatAM saravALAmAM DhAMka vadhe yA maTe te enuM paNa calAvAtuM svataMtra khAtuM vaNI jue 'vASaNa.' vadha-daM (-daNDa) puM. [saM.] metanI santa, mRtyudaMDa vadha-bhUmi strI, [saM.] jue 'vadha-sthAna,' vadharAvavuM jue 'vadhAranuM'mAM, vadharAvaLa sI, vRSaNanI cAmaDInI aMdara pANI bharAvAnA eka roga, aMDa-vRddhi, hAiDrosila' vadhavuM aesa.kri. [saMr, tasama] varSa karavA, tyA karavI, mArI nAkhazuM, vadhAvuM karmaNi, kri. vavuMne kri. [saMdha-varSa' prA. vaheM-] vRddhi pAmavuM (saMkhyA kada mApa guNa kiMmata vageremAM.). (2) bacata thatuM, acavuM,nakA raheveA. (3) AgaLa gati karavI, vadhAvuM` bhAve, kri. vadhAravuM pre,sa.kri. [kAMsInA mAMcaDA, sULI vadhastaMbha (tA) puM. [saM.] hatyA karavA mATenA yAMzaleA, vadhasthAna na. [saM.] hatyA karavAnI jagyA, vadhAmi vadhAI sI [jue vadhavuMO' + gu. 'AI ' rR.pra.] sArA ke zubha samAcAra, vadhAmaNI. (ra) mubArakabAdI, abhinaMdana. (3) janma-mAMgaya vagerene lagatuM kIrtana. (puSTi.) (4) vadhAmaNI nimitte apAtI rekaDa vagere bheTa. [. khAvI (3.pra.) khuza khabara ApavA] 2, 4).' badhAM vi. [jaeka vadhavuM ' dvArA.] vadhAre paDatuM khelanAruM vadhAmaNI strI. [ja'vadhavuM?' + gu. 'AAmaNI' kR.pra.], -huM na. [+gu. 'AmaNuM' kR.pra.] jae vadhAI(1, [kuM.pra.] vadhAranAruM vadhAraNa vi. jue .vadhAravuM'+gu. aNa' Rtu vAcaka vadhAravuM ja e vadhyuM 'mAM. (2) ucheravuM, saMvardhana karavuM. vadhArAyuM rmaNi, kri, vadharAvavuM punaH pre.,sa.kri vadhArAnuM vi. [z2a 'vadhAre' + gu. 'tuM' che. vi. nA anuga ] bahAranuM umerAyeluM. eDizanala.' (2) mAtra bahAranuM, adhika, 'eksTrA,' 'TaeNnDa-khAi,''eksesiva' vadhAre vi. jue 'vadhArA' + gu. 'e' tro. vi., pra.] vadhu Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214. vana(-La) jAstI, vizeSa, adhi, "evara.' [05tuM (rU.pra.) hada vaLyuM.savuM vi. [e "vadhavuM' + gu. "yuM' bhUka, virbhAva.] mApa vageremAM vadhu pramANa (2) egya karatAM vadhI paDatuM] baceluM, bAkI vadheluM vadhAre ochuM vi. [+ ja "eI.'] vadhu-Tu vana' na. [saM.] araya, aTavI, jaMgala, vagaDe, rAna, vadhAro chuM. [ja "vadhAravuM.' + gu. e' ka.pra.] vadhAre "keresTa.' karavuM (rU.pra) rakhaDatuM gharabAra vinAnuM karavuM. hevuM e, vadhAravAmAM AveluM che. (2) zeSa, avazeSa, (3) (2) ujajaDa karavuM. 0 javuM (vanya-)(rU.pra) tulasI vagerenA silaka, bacata, (4) no, lAbha. (5) pariziSTa, vadhArAnuM choDa sukAI javA. 0 thavuM (3 pra.) ujajaDa thaI javuM. 0 TAMcaNa, puravaNI, "salimenTa' (chApA vagerenuM). (6) vaLavA (u.pra.) vRkSe velI vagere nava-pahalavita thavAM. 0 pagAramAM umeraNa, inkrImenTa." [-ranuM (rU.pra.) nakAmuM, halAvavuM (rU.pra.) dhAMdhala karavI] nirapagI. (2) paData2] [ghaTI paDela ja vana na. [gu. ekAvanamAMnA chelA be varNa ekAvanamuM vadhAro-ghaTADo chuM. [+ juo "ghaTADe.'] bAkI vadhela ke varSa. [praveza (rU.pra.) uMmaranuM ekAvanamuM varSa zarU vadhAvavuM sakri. [ja e "vadhavuM enuM che, paraMtu artha thavAno samaya] vRddhinI bhAvanAne ] kaMku cokhA vagerethI ovAraNa vana-kavitA sI. (saM. vanamAM govALiyAo vagerene gAvAnuM karavAM. (2) mAnya rAkhavuM, pasaMda karavuM, ravIkArI levuM. te te kAnya, gepa-kAvya, resTorala piema, perala (3) (lA.) vAsavuM, baMdha karavuM poeTrI' (beu na.lA) vizva, vakIla vadhAvuM? juo vadhavuM.-2mAM. vana-phUla(-La) na [saM.) vanamAM paheravAnuM jhADanI chAlanuM vadhAvuM na. jio vadhAvavuM' + S. 'uM' kama ] vRddhinI vana-kokila na. [sa. puM.] jaMgalanuM koyala pakSI bhAvanAthI lagnAdi prasaMge cAMdalAnI rakama ApavI e. vana-kIThA zrI. [sa.] jaMgalamAM khelAtI ramata. (2) zikAra (2) vadhArAnI rakama vana-khaMTha (-khaDa) puM, -DI' (-DI) strI. [sa.] vanane vadhAre chuM. [ja A "vadhAvavuM + gu. "e" ka. pra.] zukana levA eka vibhAga dANAnI capaTI nAkhatAM eka dANanI saMkhyA. (2) e, vana-khaMDa (-kharaDI) vi. [saM. vana + juo kheDavuM' + gu. nAmanuM zukaniyALa gaNAtuM pAMkhALuM eka jaMtu I' ku.pra.] vanamAM rakhaDanAruM, 2jhaLu, bhaTaku hAthI vadhAMza (vadhaza) . gui. "vadha' + saM. + aMza] bhAgAkAramAM vana-gaja puM. [] jaMgalano binakeLavAyele hAthI, jaMgalI vadhate zeSa (ga) vana-gamana na. [saM.] vanamAM javuM e vadhu vi. [ja "vadhavuM' + gu. "u" kR pra. e "vadhAre.' vana-gAya strI. siM. vana + jue "gAya."] jaMgalI gAya, [05hatuM (rU.pra.) e "vadhAre mahatuM.'] ['vadhAre-dhuM. camarI gAya(2) rejha (mAdA) vadha-gha vi. jio "paTa' + gu. "u" ka ka ] e vana-cara vi. [1], riyuM vi. [+ gu. 'iyuM' vAthe ta.pra.] vadhu mI. [saM.] navI paraNelI strI, vahu. (2) putranI vahu vanamAM bhaTakanAruM, vanamAM pharanAruM (2) vanavAsI vadhUmuM vi. jio "vadhu" + gu. "kuM svArtha tarapra.] vadhArAnuM, vana-caryA sahI. [saM.] vanamAM pharyA karavuM e. (2) vanamAM vadhu paDatuM, vadhAre paDatuM jIvana gALavuM e, vana-vAsa vadha-jana na. si.,.] vahuAru [dAkhala thavuM e vana-jayAnA sI. [saM.] jaInA prakAranI eka phUla-vela vadhapraveza . [saM.] navI paraNelI vahunuM partinA gharamAM vana-tulasI sI. [sa.], vana-tuLasI(zI) rumI. [e. vanavadha-mAsa puM. [saM.navI paraNelI vahune pahelo pati- tusI] tulasIno choDa saMparkane mahine, madhu-caMdrikA, "hanI-mana." (na.bho.) vana-duga puM. [sa.] ca-gama jaMgalothI rakSAyela kilo vadhU-vara na., ba.. [saM.] navI paraNelI strI ane enA vana-devatA, vana-devI strI. [8] vananI adhiSThAtA gaNAtI pati, varADiyuM, nava daMpatI devI kiravAnI kriyA 'DiphoresTezana' varavuM saki. ja e vadhavuM' : "vadhAravuM? enuM arthabheda vana-nAbUdI akI. [saM. e "nAbUdI.'] jaMgalane nAza svarUpa.] (toDavuM, kApavuM' evA amAMgalika zabda na vana-54 ki. [saM. vana + vavava>prA. paraM] jhADa upara ne vAparatAM vRddhinI bhAvanAthI) (nALiyera vagere) teDavuM. (2) upa2 pAkI gayeluM (phaLa) [rAnI puSpa (pazu vagere mAtA samakSa) kApavuM. (3) (dI) bUkavA. vana-yu5 na. [sa.] jaMgalamAM thatuM te te phUla, jaMgalI kala, (4) (chAza valovI) mAkhaNa kADhavuM. (5) (dUdhanI) ta2 vana-pedAza DI. [saM. + juo pedAza.'] jaMgalamAM thatI utAravI. (6) (yuddhamAM zatrunAM mAthAM kApavAM. vadherAvuM nIpaja, phoresTa-proDayUsa' karmaNi, kri. vadherAvavuM punaH pre, sa.ki. vana-pradeza puM. [saM] jaMgala vistAra vadherAvavuM, vadheravuM ja "vadheramAM . vana-praveza6. [saM.] jaMgalamAM dAkhala thavAnI kriyA vadheyA kuM. jio "vadhAvavuM" + gu. "aiyo' ku.pra.] vadhAInA vana-praveza puM. [gu. "ekAvanamuM varSa zarU thavuM e, emAMthI samAcAra ApanAro mANasa thayeluM | 'vana' vaNe pakaDI + saM.] jidagInA ekAvanamA varSanI vaghata vi. [saM. varSa + 3yaa] vadha karavA mATe taiyAra zarUAta. (e "vanamAM ) vatha vi. [saM.] vadha karAvAne pAtra, vadha karavA jevuM vanapriyA . siM] yala [vALuM kudaratI phaLa vaLyatA sI. [saM.] vadha karavAnI pAtratA vana-phala(-La) na. [saM.] jaMgalamAM thatuM te te phaLa. (6) rasa 2010_04 Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vana-mi vana-bhUmi strI. [saM.] jaMgalanI jamIna, 'lUTa-laeNnDa' vana-bheojana na. [saM.] jaMgalamAM jamavuM e. (2) (lA.) (gAma bahAra thatI) urjANI, 'pikanika' vana-mahesrava puM [saM.] rastAnI AjubAju tema bagIcAemAM ekasamaye sAthe bhinna bhinna sthaLe vRkSeA vAvavAnA maMgala divasa 2015 jana-mAlA(-LA) zrI. [saM.] vananAM phUlenA hAra vanamAlI(-LI) vi.,puM, [saM.] (vananI mALA paherI che tevA) aukRSNa vana-cAtrA zrI. [saM.] bhinna bhinna jaMgaleAmAM pharavA javuM e. (2) vraja-yAtrA. (puSTi.) vana-rakSaka vi.,puM. [saM.] jaMgalanA rakhevALa vanarA puM. viTaMbaNA, muzkelI. (ra) bagADe. (3) vAMdheA, (4) jhaghaDA, (5) kaMjete, bhavADA vanarAI sI. [saM. vana + rafnaSThA>prA. rA] vanamAM vRkSeAnI lAMbI hAra, vana-rAtri, jhADInI lAMbI ghaTA vana-rAjapuM. [saM.] vanane rAjA-siMha, sAvaja vana-rAji,-jI strI, [saM.] jue 'vana-rAI,' vana-rAya puM. [sa. nAnamAM uttara pAna>prA. rAtha, prA. tatsama] jue 'vanarAja.' vanarAvata na. [saM. vAvana, arvA, tadabhavanuM mathurA najIka yamunAnA pazcima kinArA najIkanuM prAcIna eka jaMgala (tyAM 'vRMdA' tulasI khUba hatI.), vRMdAvana (gAma). (saMjJA.), vana-lakSmI strI. [saM.] vananI zAbhA, vanavana-latA strI, (saM.] jaMgalanI te te vela, vanavelI nalIyA srI. [saM.] khIlI UMDelA jaMgalanI ze|bhA. (2) e vana-phrIDA,' [DhiA~va] jaMgala vana-vagaDA puM. [saM. vana + jue 'vagaDA' samAnAthIone vana-vAga(-ge)La (-nya) zrI, saM. vana + jue 'vAga(-gA)La.'], vana-vA(-dhAM> gaLuM na. [+ jae 'vA(-vAM)gaLuM.'] jue 'vaDavAgaLa.' [jatA maLe, jaMgalanA raste vana-vATa zrI. [saM. vajJa + jae 'vATa.1'] jaMgala tarapha vana-vAsa puM. [sa,] jaMgalamAM jaI raheluM e, jaMgalanA nivAsa, (2) (lA.) rakhaDuM jIvana vanavAsI vi. [saM.,puM.] jaMgalamAM rahenAruM. (2) jaMgalamAM jemane uchera che tevI vanya jAtinuM, AdivAsI, Adima nnatinuM. (saMjJA.) ['resTrI,' 'eTenI' vana-vidyA . [saM.] jaMgalenA vikAsane lagatuM zAstra, thuna-vistAra huM [saM] jaMgalanA patharAyelA pradeza, AoresTa eriyA' ['sivi-kalcara' vanavRkSa-vijJAna na. [sa.] jaMgalanAM jhADAne lagatuM zAstra, vanavRkSavijJAnI vi. [saM,puM.] vanavRkSa-vijJAnanuM jJAna dharAva nAra, 'sivikalcarisTa' [sTezana' vana-vRddhi strI. [saM.] jaMgala ke jaMgaleAnA vikAsa, ekevana-vettA vi. [saM.,puM.] vanavidyAnuM jJAna dharAvanAra na-velI ii. [saM. vana + ja 'velI.'] jaMgalamAM utpanna thatI vela, vana-latA. (2) sva. kezava ha. dhruve vikasAvele eka apadyAgadya chaMda. (saMjJA.) (piM.) _2010_04 vanA vana-zrI. [saM.] jaA 'nalakSmI.' vana-saMjIvana (-sa-jIvana) na. [saM.] jaMgalanA punaruddhAra, jaMgala vikasAvavAnI kriyA. keoresTa-rihebiliTezana' vana-saMpatti (-sampatti) zrI. [saM.] jaMgalamAMthI thatuM utpanna, kresTa-rise|rsIjha,' kezaresTa-veltha' vana-sarakSA (-saMrakSaka) vi. [saM.] jaMgalanI rakhevALI rAkhanAra, kanjharveTara opha kereTasa' vana-sthalI(-LI) strI. [saM.] vana-pradeza. sAranI jUnI rAjadhAnI saM. 'vAmanasthalI'nA mULamAM 'vanasthalI'ja paDayo che.] jaMgalanuM sthAna vanaspati zrI. [rsa.,puM. jaMgalamAM UgatAM sarva jhADa-velAvelI-chADa vagere, jhADa-pAle, eSi, 'laeNnTa.' 'klerA' vanaspati-krAya vi.[saM.,a.zrI.] jhADapAlA-rUpI deha dhAraNa karI raheluM, udbhijaja. (emAM AtmA che e dRSTi.) (jaina.) vanaspati-thI na. [+ ja 'dhI.'] vaijJAnika rIte thiAveluM phAI paNa khAdha tela vanaspati-ja vi. [saM.] vanaspatimAMthI utpanna thayeluM vanaspatijanya vi. [saM.] vanaspatimAMthI utpanna thaI zake tevuM vanaspati-nAtha puM. [saM.] caMdra vanaspati-niSNAta vi. [saM.] vanaspatinA jJAnamAM pAvarakuM vanaspati-paristhiti-vijJAna na. [saM] re|pAMenI hAlatane lagatuM zAstra, laeNnTa-ekalAcha' vanaspati paristhiti-vida vi. [ vid] vanaspati-risthiti-vijJAnanuM jJAna dharAvanAra. laeNnTa-ekAlojisTa' vanaspati-pASaka vi. saM.) vanaspatinuM pASaNa karanAruM, vanaspati vadhAranAruM [kriyA, 'laeNnTa-meTekazana' vanaspati-rakSA strI [saM.] jhADa-pAlAnI saMbhALa rAkhavAnI vanaspativarga-kAra vi. [sa,] jhADa-pAlAnI vargaNI karanAra vidvAna, laeNnTa-TekanaeNlojisTa' vanaspati-vijJAna na. [saM.] jue 'vana-vidyA,' laInaspatirvijJAnI vi. [saM.,puM.] jhADapAlAnI vidyAtuM jJAna dharAvanAra : 'TenisTa' (nave| zabda) vanaspati-vidyA strI. [saM.] jae 'vana-vidyA.' vanatizarIra-zAstra na. [saM.] jhADha-pAlAnAM aMga-upAMgAne lagatuM zAsra, pleTa-briyAlAjI' vanaspati-zAstra na. [saM.] jue 'vana-vidyA,' vanaspatizAstra- vi. [saM.], vanaspatizAstrI vi. [rsa,,puM.] vana-vidyAnuM jJAna dharAvanAra, TenisTa' vanaspati-saMgrahAlaya (-sagrahAlaya) na. [saM.] jhADa-pAlAnI jAtA ekaThI karIne rAkhavAnuM makAna, hariyama' vanaspati-sRSTi zrI. [saM.] sarajAyelI samagra vanaspatie vanaspatyAhAra huM. [saM. mA~-ddA-6] vanaspatimAMthI nipAvela khArAka khAve e, zAkAhAra ['vejiTeriyana' vanaspatyAhArI vi. [+saM. mAhI, huM] zAkAhArI, naLA zrI. [saMkaTu, prA. vRMda, puM.] vyaMDaLa hIjaDA, pArva vanA skrI. rsa, vanitA] sTI Page #981 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vanAra thanA sI. vAnagI, cIja, vAnI lanA (nyA) nA.ye|. [saM. fvana, arvA, taddana (grA.)] vinA, vagara, sivAya vAgni, dAvAgni nAgni chuM. saM. vana + ana] jaMgalanA agni, va, vanAdhyakSa puM. saM. vajJa + akSa] jaMgala khAtAnA uparI, 'keresTa-suparinTenDanTa' [pradeza vanAra sa.kri kApavuM, sudhAravuM, chInavuM. (zAka vagere) vanArAvuM karmaNi., kri. nArAvavuM ke.,sa.kra. nArAvavuM, dhArAvuM jae 'vanAravuM'mAM. nAMta (vAta) puM. [saM. vana + mA] jaMgalanA cheDAnA banAMtara(vanAntara) na. [saM. vana + anAra] bIjuM bIjuM vana jUnAMtaraOM (vanAntara) na. saM. vana + vananA aMdarane sAma anyaya] janiyA hI. [saM.] nAnuM jaMgala anitA zrI. [saM.] zrI, nArI, khADI janitA-vimAma puM. [saM.] jayAM zrIene AdhAra maLe tenuM sthAna, mahilAzrama nIpajja chuM. mAgaNa, bhikhArI. (jena.) banIpaka-doSa puM. [+ saM.] sAdhune AhAra-pANI letAM lAgatuM eka pApa. (jaina) tuM vi. saMpattimA> ''+gu. 'huM" ta.pra.] vitA, vagara (samAsamAM- padmamAM, jemake 'bhAvavanuM'] tekhA huM., ba.va. muzkelI, takalIpha, vakhA, saMkaTa nedhara vi. [x.] jaMgalamAM pharanAra, jaMgalI. (ra) puM, zikArI ['vana-cara.' janeru vi.saM. vana-va>prA. uttarapada degyama] jue navuM sa.kri. [ja vaneDA' nA.dhA.] duHkha devuM, herAna karavuM, (2) yuktithI gAThaveluM kAma cUMthI nAkhavuM, baneluM karmaNi, 4 barnahALavuM sakri vanaDhAvavuM, vanahAvuM jae 'vaneDayuM'mAM vaneDA yuM. [4e vanaraDA'-pravAhI uccAraNa] kAryakrama ke krAmakAja aDadhethI bagADI nAkhavuM e, vanara vanA huM. [sa, vinayanuM gu. lAdhava] vinaya, viveka bane huM. [hiM. ane] vararAjAnA sahAyaka, aNuvara bane puM. [saM. vRnvayana saMjJAnuM bhASava] (hiMduemAM eka nAma). (saMjJA.) nAruM na. bilADI karatAM meTuM eka jaMgalI cApaguM prANI nauSadhi sI. saM. vana + oSi] jaMgalamAM thatI auSadha vRMdAvanadAsa mATenI te te vanaspati 1nA sI. lagna prasaMge pIDhI ceALavAnI kriyA zUnya vi. [a ] jaMgalane lagatuM, jaMgalI, 'vAiDa' nyA (laghuprayatna'ca') nA.peA [saM. vinA, arvAM. uccAraNa] vinA, vagara (padmamAM) vanta-mAra puM. [cyuM.] nAthanAM dazya ae geya cIja karI vAra mAgavAnI kriyA (prekSakA tarathI : eka vAra krIthI) japata (tya) zrI. [saM] " e 'vipatti' (padmamAM). 1pana na. [saM] khetara vageremAM khI nAthavAnI kriyA, vAvaNI. (ra) hemata, vatuM 2016 _2010_04 vamaLAkAra 1panI zrI. [sa.] vazuvAnuM sAdhana. (ra) vaNavAnuM sthAna (3) jaA vapana.'(4) hamatanI dukAna, hera-keTiMga sana' vaparATa puM. [e vaparAvuM' + gu. 'ATa' rR.pra.] vAparavAnI kriyA, vaparAza, upayega vaparAvavuM, vaparAvuM jae 'vAparavuM'mAM, vaparAza (5) zrI. [jue jue 'vaparA8.' 'vaparAyuM' + gu. 'Aza' .pra.] [upayogI (mAla vagere) vaparAtI vi. [+ gu. 'I' ta.pra.] upayAgamAM Ave tevuM, palA puM. kautuka, kutuhala, acaMbe, acaraja vamaLA puM. jaAvale.' (2) DhArane mAkhaNa bagaDI javAnA roga [(3) khrix. (4) zA 15 zrI. [saM.] carakhI, meda. (ra) AMtaraDAMnI cAmaDI, 1pu na. [saM. vRpus] zarIra, TUha, tana, kAyA puSmAna vi. saM. vaghumAv, puM.] dehadhArI. (ra) (lA.) suMdara, dekhAvaDuM 1pra puM. [saM.] ATa, kiM. (2) bhekhaDa. (3) kinArA, taTa, kAMDA. (4) makAnanA pAye thaprakriyA, laprakrIyA strI. [saM] kilAnI dIvAle bhekhaDhamAM ke kinArAnI bAjumAM zarIra ghasI pAnI ramavAnI kriyA jayA [ara.] imAnadArI, saMniSThA, prAmANikatA,nimakahalAlI, vaphAdArI, 'leAyaTI,' elijiyansa.' (ra) bhakti, ahA, vizvAsa (ra) vacanane vaLagI rahevuM e vaphAI zrI. [+gu. AI' svArthe ta.pra] jae vaphA' vaphAta sI. [ara.] mRtyu, meAta, maraNa, avasAna vAta-zarIph na. [ara.] mahaMmada pegaMbara sAhekhanA avasAnanI yAdamAM dara varSe thatA jamaNanA utsava vaphAdAra vi. [jIe vakA' + phA. pratyaya.] imAnadAra, saMniSTha, prAmANika. (2) nimakahalAla. (3) zaktivALuM, zraddhALu, vizvAsu vaphAdArI. [+ gu. '*' ta.pra.] jae vaphA' tamAla zrI. [ara.] musIkhata, muzkelI, takalIpha, Ata jazUTa(*4)Nu na. Apatti, Aphata, (2) duHkha, pIDA jo puM. [saM. vimana, arvAM. gu. lApat] vaibhava, (2) melA, (3) mahattA mana na. [saM.] UlaTI, khakArI jamana-kAra* vi. [sa,], jamana-kArI vi. [saM,puM.] UlaTad karAve tevuM (Asaddha vagere) mana-vidyA strI. [saM.] UlaTI karAvavAnuM zAstra manI zrI, [saM.] jaLe! nAmanuM jaMtu zramanecchA sI. [saM. yamana + o] UlaTI karavAnI marajI zramavuM a di. [saM. nam tatsama] UlaTI karavI, ekaluM. (ra) (lA.) dUra thayuM, maTayuM, jamADuM. bhAve, jamAlavuM 9.,sa.. vamaLa na. vahetA pANImAM sapATI upara thatuM te te kuMDALuM, samarI, marI. (2) (lA.) muzkelI. (3) "cavaNa, mUMjhavaNa vamaLAkAra yuM., vamaLAkRti . [+ saM, ArDe, bhAti] gALa brATa. (ra) gALa ghATanuM, goLAkAra Page #982 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1mAvavuM, 2017 varajAva vamAvavuM, vamA juo vamavuM'mAM. varakhAsaNa (na) [sa. 1fsana, arvA. tadbhava] vArSika vasAvavuM, vamavuM ja "vAmavuM'mAM. vetana, sAliyANuM vamAsaNa (93) sI. jae vimAsaNu." varakhI vi. [ ja varakha + gu. "I' ta... 1 varakha mAsavuM juo vimAsavuM." caDAveluM. [0 haDatALa pI. pILo sAmela khAra] vami, -mI . [saM] juo vamana.' varakhoLanuM sa. kiM. pheMdavuM, varakhoLavuM karmaNi, ki. vamela,-luM vi. jio "vamavuM' + gu. ela: huM' bI.ja.ka] varakhoLAvavuM che,,sa.ki. okI kADheluM. (2) (lA) sanmArgathI bhraSTa thayeluM varakhoLAvavuM, varakhoLAvuM e "varALanuM"mAM. vaya na., sI, siM. vaidanuM na.] uMmara, AvaradA, AyuSa. vaga kuM. [saM. 1, arvA. tadabhava] juo "varga.' (2) (lA.) javAnI, cauvana. [0thavI (rU.) ghaDapaNa varagaNI zrI. siM. varSa dvArA gu. "vargaNI] jAo "varga." AvavuM. 0mAM AvavuM (u.pra.) javAmAM AvavuM] vara-gati strI. [saM.1 uttama gati, sagati. (2) ekSa-gati, vaya-dara (-da23) 5. si. vatra zabda laI prA. vaya + saM.] mukti -za bolavA mATenA dukarmathI thatI sajA. (jaina) varagI strI. haratALano eka prakAra vaya-nivRtti ApI. [. vavoni li] vRddhAvasthA AvatAM vara-ghe (gheDa) strI. jio "vara-vera.'], vara-ghera-gheraya) nokarImAMthI phAreka thavuM e [limiTa' strI. [saM. vara + ja gheravuM] jAna paraNavA AvatAM pahelAM vaya-maryAdA sI. [saM. vo-navA] uMmaranI hada, eIja- varanI pAsethI dANuM levA janArAone samaha vayavayamikA sI.[saM. amafmanA sAda vava uparathI] varadiye (veDiM) . "vara-veDa + gu. thayuM "ame AgaLa" "ame AgaLa' evA prakAranI harIphAI, ' ta...], varagheriyA (-gheriya) . jio "varasera + gu. kaoNmpiTizana' (A.bA.) "NuM" ta..] vara-gheramAM AvatA te te puruSa vayaraka vi. [sa.] uMmaralAyaka. (2) vRddhAvasthAe pahoMceluM vara-ghelI (-ghelI) vi., strI. [sa vI + jue "veluM' + gu. vayastha vi. si. patha:, vaNa uMmare pahoMceluM, mata "I' apratyaya.] pati taraphanA premamAM vivalatAvALI strI devAnI vayavALuM thayeluM [thatAM mata ApavAne hakaka vara-ghera (-35) sI. [saM. vara+gu. DI'no vikAsa.]. vayastha-matAdhikAra chuM. [+ saM. mae + api ] pukhta vaya (lA.) AvatI jAnane mArgamAM rokI rAkhuM levA janArA vayasya chuM. [3] mitra, rasta, sobatI beka mAneyA ane emanuM gADuM. (A "vara-berane ja vayasthA strI. [saM.] sakhI, sAhelI, sahiyara, bahenapaNuM prakAra che.) vayAtIta vi. [saM. ro ] uMmara vaTAvI cUkeluM, vRddha, dharaDuM vahiyAM na, ba.va. [ja "vADivuM.'] nava-daMpatIe. vAgata vi. saM. +Ata, saMdhithI] uMmare paheceluM, (2) (lA.) vara sAthe kalevA karavA jatAM nAnAM bALake. vRddha [buDhApo, vRddhAvasthA (3) lagnanA varaghoDAmAM sAMbelAM tarIkenAM bALaka vAvasthA sI. [saM. vAla + avasthA, saMdhithI ] ghaDapaNa, varADiyuM na. jio "varaDe' + gu. "iyuM" ta.ka.] navavA-vRddha vi. [sa, vAn + vR, saMdhithI] e "vAgata." pariNIta vara-kanyA, nava-daMpatI vAvRddhatA bI. [+ se, ta, pra] jae vAvasthA." (2) vara-De che. [saM. vara+juo -ardhavikAsa.] boDA nokarImAM uMmaranI daSTie AgaLa hovuM e, sIniyoriTI' upara beThelA vara sAthenuM samagra sAjana-mahAjana, lagnanuM vara' vi. saM.] uttama, zreSTha. (2) puM, paraNato pati, vara- saraghasa ke savArI. (2) (pachI game te saraghasa. (kAnI rAjA. (3) pati sAmAnya). (4) prasanna thaye apAtuM phaLa vADI, rAnI zobhA (u.pra.) kheTA mamavALuM, kSaNika. ke AzIrvAda yA duvA. [ tAraNe Ava (u.pra.) 12 -De caDha)vuM (pra.) jAheramAM AvavuM. (2) phajeta thavuM. kanyAnA mAMDave Avo. (2) bahu utAvaLa levI. 0 0 kara (rU.pra.) phajetI karavI. 0 kAha (rU.pra.) dhatiMga vinAnI jAna (2.pra) mAvaDI vinAnuM ToLuM] calAvavuM. (2) phajetI karavI. 0 caDha(-) (rU.) varanI va2 vi. "vALuM' artha batAveta anugaH "nAma-vara jAnanI savArI nIkaLavA. 0nIkaLa (rU.pra.) phajetI thavI] varaka (kha) muM. [ara. varaka] sene rUpA vagerenI tadana vara-caDhA(-) . [saM. vara+juo "caDA(-)vo.] vara pAtaLI paDelI patarI paraNavA caDe te samayanuM eka lagna-gIta vara-kanyA na, ba.va. [saM. 26 . + vIvA sI.] paraNavA taiyAra thayela kuvAre puruSa ane kuMvArI bALA Ava, kaMTALavuM. (3) kAyara thavuM. varasAvuM bhAve., ke. varakha e "va2ka." varacAvavuM che., sa.phri. varakha rahI. [saM. vRSa yuM, a. taddabhava (grA.)] vRSabha varasa na. [saM. 3 , a. tAva] juo "varcasa." rAzi (po.) varacAvavuM, varasAvuM e "varacavuM mAM. varakha-gara vi. jio "varakha'+phA. pratyaya] sonA-cAMdInI varaja vi. saM. vadhe, arvA. tabhavI o "vaLe.' pAtaLI patarI banAvanAra kArIgara varajavuM sakri. [saM. va. arvA. tavI jue "vavuM." varakhaDI pI jio "varakhaDe' + gu. I" pratyaya.] e varajAvuM "karmaNi, kiM. varAvavuM che., sa.ji. nAmanuM eka nAnuM jhADavuM, (2) kapAsane choDa varAvavuM, varajavuM ja "varajavuMmAM, ke, 127 2010_04 Page #983 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vastAra varajaMga 2018 varajaMga (varajI), varajAMga vi, pR. [saM. vaDyAM (vajha+ "varaNa"() (lA) gaNatarI, lekhuM jio "varaNAI." mI. (lA) atyaMta prabaLa zarIravALe puruSa (AhIra vara* a. jio "varaNa' + gu. ' zrI pratyaya.] kAraDiyA mera vagere memAM puruSanuM eka nAma). (saMjJA.) vara mI. ja "varaNAgI." [mAnanIya vara-ga (ai) li., sI. siM. gharandhovA)prA. - varaNIya vi. siM] pasaMda karAvA jevuM. (2) pUjya, pUjanIya, nari] paraNavAnI uMmare AvelI kanyA [vara-veDa." varaNI-veza (-) . [saM. vani "saMnyAsI' - arvA. vara-je (Da) strI. siM. vara+jao joDAvuM.'] jAo tadbhava + saM.] brahmacArIne pozAka. (2) brahamacArI vara(-jho) 5. [saM. vara dvArA] phajetI, nAzI , varaNu-samiti sI. [ja "varaNI'+ saM.] umedavAromAMthI bhavADe, nAlezI, apakIrtivALI dhAMdhala pagyanI pasaMdagI karanArI nAnI maMDaLI, 'silekaTa kamiTI' varaTa chuM. (saM.) haMsa varaNuM na. jio "varavuM' + gu, "aNuM' ku.pra.] varapakSa tarapha bara-5ti muM. [4] haMsAnA TeLAno AgevAna nara haMsa thI lagna samaye chAkhamAM mUkavAnAM lugaDAM vagere te te padArtha varaya strI. [saM.] haMsaNu, haMsI varaNe pR. [sa. vaLavaLa-> prA. vAma- eka prakAranI varaTApati che. [saM] jAo "varaTa.' vanaspati, vAya.varaNa vara kuM. [(su) juo "va8.] jAo "vaDhabhareDa je varata sI., DuM [saM. vaLa vAva vAmAMthI kesa kheMcavAnuM ke (zarIranA bhAgomAM) doraDuM. hivAmAM UtarI varata kApa (rU.pra) adhavacALe karavuM sa.ki. [2 ] ujharaDA pADavA. (2) maraDavuM. (3) da de]. varga pADavA. varAvuM karmaNi. kri. varAvavuM che., sa.phri. varata' (1) sI, siM, vRtti, arvA. tadabhava keranI raDAvavuM, varatAvuM ja "varaDavuM'mAM. carAInuM govALane apratuM mahenatANuM. [vAchaDI varatamAM varaDI sI. lakhatI veLA varNana ke chApavAnA bIbAmAM gumAvavI (varamAM) (rU.pra) vyAjamAM ghara DabavuM]. upara mAtrA anusvAra reka-cihana ane nIce varaDu haMsapada varata na. jio "varatavuM."] ukhANuM, samasyA, koyaDA naka vagere mukavAmAM Ave che te nizAna ane mAtra varataDI strI, jio "varata" + gu. 'huM' svArthe ta.pra. + "I' 12 na. hrasva dIrgha u-I batAvavA varNanI nIce mukAtuM strI pratyaya.] jue "varata.' ke rAvaLiyAnI jamIna ' ' e cihamAnuM te te cihana varataNa (-zya) jio "varata* dvAra.] gAma-ekiyAtanI varaDuM ne. palALelA kaThoLane phaNage, varlDa varataNiye vi., pR. [ + gu. "iDyuM' ta. pra.gAmaDAnA varaNa na. [saM.) pasaMdagI, varaNI. (2) dhArmika karmakAMDamAM cokIdAra, pasAyatA. (2) vaLAvo, vaLAviye, bhUmi, sahAyaka thavA karAtI brAhmaNanI te te nimaNuka (3), cera zodhI ApanAra pagI varaNa* . [saM. vaLa, ava, tabhavaDe ja "varNa.' (2) vara-tanu vi. [saM.ba.zrI.] suMdara zarIravALuM (gu.) strI kema, jJAti varata-baMdhaNu (varatya-) . ba.va. [ja "varata" + baMdhaNuM."] varaNa na. chAparAnAM paDALa karavAnA vAMsaDA khapATa vaLI kosanAM deraDAne bAMdhavAmAM lUgaDAM cItharAM sIMdarI vagere vagere [prazaMsA varato . bALotiyAne TakaDo varaNava muM. jio "varaNavavuM.'] khyAna. (2) vakhANa, varatavuM' se.di. oLakhavuM, piMgaNavuM. (2) (lA.) bhaviSya varaNavavuM sakri. [4e "varNavavuM.'] jae "varNavavuM.' kahevuM. varatAvuM karmaNi, di. varatAvavuM che. sa ki. varaNavAvuM karmaNi, kri. varaNavAvavuM che, sa.di. varatavuM akri. [sa- vRtta-vatuM, a. ta6 bha] ja varaNAI strI. [6e 'varaNa gu. "AI' ta.ka.] makAna "vartavuM." "varatAvavuM' presa.phri. pAchaLa bAMdhelI khapATiyAMnI ITa-cUnAnI ke evI dIvAla varatAro . jio "varatavuM' + gu. "Are' ka.ma.) varaNAgata (tya) strI. e "varaNAgI." eALakhANa, pichANa, (2) bhaviSya-kathana, kasTa." [. varaNAgiyuM vi. jio "varaNAgI' + gu. "JyuM" ta..] kAha (rU.pra.) bhaviSya-kathana karavuM varaNAgI karanAra, zarIrane ghareNAM vagerethI zaNagAranAruM. varatAva muM. jio "varatavuM' + gu. "Ava' ku.pra.] e (2) izakI, eliyuM. (3) koDIluM "vartana.' varaNAgI zrI. zarIra vagerene zaNagArI karelI zobhA. (2) varatAvavuM ja e "varatavuM'-varatavuM'mAM. lagnAdi prasaMge makAna vagerenA AgaLanA bhAgane karAte varatika. [saM. vrata-dvAra] vrata pALavAnI kALajI rAkhazake. (3) lagnAdi prasaMgane zaNagArelo nIkaLato vara- nAra AdamI. (2) jena sAdhu muni ke gorajI [vRtti ghoDa. () varaNAgiyAonuM saraghasa varatika na. [saM. vRtti dvArA] varasAsana tarIke maLatI varaNa-gIra, varaNAgu vi. e "varaNAgiyuM. varatika 6. kAMsakI banAvanAra kArIgara varaNA-varaNa ( 93), aNI . [saM. vaLa + a-varga + ga. varati vi, puM. jie "varatika."] jue "varatika.' I' vArthe ta...1 jJAtinA ane jemanI koI jJAti varati li, puM. jio "varatavuM' + gu. 'iyuM ma.] nizcita na hoya tevA lokone samUha. (2) nAta-jAta varatAre kahenAra jozI [dAnatA varaNavAvavuM, varaNavAvuM ja "varaNavavuM'mAM. varatI strI. [saM. vRti, ava. tadbhava] vRtti, dhaMdhe. (2) varaNI sI. [saM. vALa + gu. "I' satIpratyaya.] jue varatAra vi, pR. [ie "varatika.'] juo "varatikamAM. 2010_04 Page #984 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vastA 2019 vara varatA nA.. pAchaLa, pachI [uttama varadhI,20 sUtaka [saM. vRddhinUrajanA pUrva padano ava. varatuM vi. [ja e "varavuM' + gu. "tuM' vartaka] (lA.) zreSTha, vikAsa] bALakanA janmathI AvatuM dasa divasanuM mAMgalika varataLuM na. [sa. vrata dvArA] vata, niyama Azauca, jananAzauca, vRddhi-sUtaka [dhAre." varada vi. siM.] varadAna denAruM, AzIrvAda ApanAruM,(2) vara puM. [saM. vaDha-kAra >prA. vAra-] e varamAMgalika, zubha [varane apAtI bheTa-sogAda vara-nAmI vi. [sa..] uttama nAma ke nAmanAvALuM [bheTa vara-dakSiNa cI. [4] lana-samaye kanyA-pitA taraphathI varanI jI. pArasI kAmamAM kanyAne varapakSa taraphatI maLatI varada-catuthI strI. [saM] mAdha sudi 4 ne divasa (gaNeza- vara-5kSa chuM. [sa.] lagnamAM varavALAM sagAM-vahAlAM pUjana). (saMjJA.) (kALIne karavAmAM AvatI nizAnI vara-prada vi. [saM.1 juo "vara-6." varadabudA strI. [sa.] AzIrvAda ke varadAna devAnI hatheLI vara-beTiyuM na. si. vara+ juo beDuM.'+ gu. thayuM" svArthe varadarzana na. [saM.] lagna vakhate maMDapamAM AvatA vararAjA ne la.pra ] kuvArI nAnI bALakI lagna-maMDape paraNavA AvatAM kanyAnI jovAnI kriyA, (2) kevaLa darzana. (jaina). varane vadhAvavA mAthe pANIvALe kaLaza laI jAya te kaLaza varadamI -grata na. ya.) zrAvaNa mahinAnA pahelA zukravAre vara-beDuM na. [saM. va2 + jue beDuM.1 pArasI komamAM jemAM lakSamIpUjana karAya che tevuM kArya. (saMjJA) kanyA-pakSanI strIo vara samakSa rajU kare che te pANInuM varadA vi., strI. [saM.] juo "varada' (kaI rI). vAsaNA (pArasI.) varadA-catuthI jI. [4] jAo "varadacaturthI.' (2) e varama chuM. [ara.] sAje (regana prakAra). [kara (rU.pra.) divasa durgAnA pUjanano paNa. (saMjJA.) zArIranA game te bhAgamAM cAmaDI sUjI AvavI. 0thave varadAna na. [] sAmAnuM icchita ApavAnI kriyA (u.pra.) gusse thavuM. - [vararAjAnI mAtA varadAna-tIrtha na. [saM] mahAbhArata(AraNyakaparva)mAM AvatuM nara-mAM strI. [saM. vara + ja "mA."] paraNavA janAra eka tIrtha (parNa karI saurASTramAM baraDA DuMgaramAMnuM). (saMjJA.) varamAlA,I,-LA strI, [sa. vara-jA]ilagna-prasaMge, hiMduomAM varadAnI vi. [se, muM.] varadAna denAra vara-kanyAne sAthe lagI sUtaranA tAMtaNuonI paherAvavAmAM varadAyaka vi. [saM.] varadAna karanAra AvatI mALA varadAyinI vi., sI. [saM.] varadAna denAra (strI) vara-mAMciyuM na. [saM. vara + juo mAMcI'+ gu. iyuM svArthe varadAyI vi. [saMpuM.] o "varadAyaka.' ta.pra.], vara-mAMcI sI. [+ja mAMcI.'] lagna-maMDapa varalI strI, [ara.] kAMI kAma-kAja mATe agAuthI apAtI nIce vararAjAne besavAne bAjoTha ke pATalo khabara, varadhI. [0 ApavI. (u.pra.) kAma karavAnI khabara vara-yAtrA strI. [saM.] jAo "vara-Da' (sAjana-mahAjanake AjJA karavI. . pahecAvI (-pAMcADavI) (rU.pra.) ne samUha). varadI cekasa sthaLe maLe ema karavuM. 0 mA-mAM)gavI vara-rAjA chuM. [saM. vara+gu. "rAjA"](rAjAnA jevA veza dhAraNa (2.pra.) raja mAgavI] karAto heI) paraNavA jatA yuvaka. [0 thaI ne AvavuM varadI-bhajuM-na. [+o "bhaLyuM,yuM.'] sipAI (u.pra) khoTI bAbatamAM agresara banI AvI vagerene enA gaNavA mATe apAtI vadhArAnI rakama, vara-lAla . [. vara + ja "lADo' + gu. "la' svArthe varadhI-bharyuM ta...] lADo vararAjA varadha -daya) mI[saM. zuddhi, arvA. tadabhava] vadhAre, lAbha, vara-lAThI strI. [sa. 12+ e lADI."] paraNanArI kanyA phAyade. (2) zubha divasa, maMgaLa divasa. (3) mAMgalika vara-lADe kuM. [saM. vara + e "lADe.] e "varaeka vidhi (kuMbhArane tyAM vAsaNa levA gAtAM gAtAM lADale." ene puruSa (saMzA.) javAne). ( mAMgalika divasanI pahelAMne muharta pachIno varalI muM. thANA jillAnI bhIlanA prakAranI eka koma ane te te divasa. [0 bharavI (ra.a.) lonane divase gotrajanA - vara-vaNiyo chuM. vaLAva, vaLAviye bhUmi [yuvaka yuvati zuM lAvavuM. (2) vRddhi-zrAddha karavuM] vara-vadhU na, ba. va. saM. vara chuM. +vadhu mI.] navAM paraNela varadha-patra (varaNa- 5. [+ saM, na.] lagnakriyAnA cAra vara-vAna chuM. siM, vara+ jue "vAna.'] uttama zarIra divasomAM bIjA-trIjo divasa. (pArasI.) varavA-beluM vi. [ja e "varanuM + "bolavuM' gu-G''ka pra.] varadha-sAMkaLI . [ + ja "sAMkaLI."] jenAM bALaka kharAba bolanAruM jIvatAM na hoya te mAtA pitAnAM navA jamelAM saMtAnane vara-vadhe chuM. [nirarthaka + juo "vAM.'] ja e vAM.' jIvatAM bALakavALI mAtA pAsethI lAvI paherAve che te vara-viya puM. [.] dIkarIne paraNAvatAM jamAI ne kanyAsenA-cAMdInA gUMthelo dare [varadhI. pitA taraphathI moTI rakama ApavAnI kriyA varadha-suMvALuM na. [+jao sevAI.] (lA) jeo varavuM sa.ki. [saM. 9 nuM preraka vaya >prA. vara] vara vadhApatI vivuM. jio "varI dvArA.] vadhAmaNi tarIke pasaMdagI karavI. (ra) paraNavuM. (bhU.ka. kartari proga, vadhAre . [sa. vRvAha)prA. varAhama-] eka jAtanuM "vara kanyAne varyo.') varAvuM karmaNi, kiM. varAvavuM che. sa ki. auvadhapayogI jhADa (enAM mULa vaparAya che.) varavuM? vi. [saM. viratha>prA. virama-] kapa, kadarUpuM, varadhI ja "varadI.' badasUrata. [0 vacAka, varAka (rU.pra) khaba varavuM) 2010_04 Page #985 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vara-vaNI 12-veThThI zrI. [saM.] suMdara ceATalA [vilanI eka jAta vara-veza (ya) zrI. [saM.66 +jue vela,'] kAMTALI vara-vevAI (-vaeNHvAI ) na., kha.va. [nirarthaka + jae 'levAI.'] vevAI velAM, vevAInAM sagAM [pAzAkavALuM varaveza (1) puM. [sa.] uttama pAzAka, (2) vi. uttama vara(-sa) lI strI. eka prakAranuM phUla-jhADa, besilI varazAsa na. [saM. varSe dvArA] khAra mahinAnA samaya (2) varSa pUruM thaye apAtA pagAra varazI jae 'varasI.' varazI-tapa ja 'varasI-tapa.' varazI-dAna jue varasIdAna.' varasa na. [saM. varSe>prA. ei] jae 'varSe.' [. UgavuM (6.pra.) varSa saphaLa thavuM. . kUtarAne nA(-nAM) khAM (rU.pra.) jIvana veDaphAI javuM, (2) 'mara pramANe zarIra na vadhavuM. (3) mUrkha rahevuM. khAI javAM (3.pra.) "mara pramANe zarIra na vaLuM. 0 thavAM (rU.pra.) ghaDapaNa vadhavuM--AvavuM. 02khAvAM.(3.pra.) ghaDapaNanI zarUAta jaNAvI, sAthe varasa pUrAM (3.pra.) meta, avasAna] varasa-gAMDa (-4) sI. [+ 'gAMTha.'] dara varSe AvatA janmanA divasa, kharyuM-Tu' [e, varasAda, vRi varasaNu na. jae 'varasanuM" + gu. 'aNa' ph.pra.] varasanuM varasa-dahADA (-dADA) puM. [ A varasa' + dahADo.'] AkhA varSanA samaya. (2) varSamAM AvatA eka divasa, (3) kri.vi. AkhuM varSa varasAvavuM, varasAvuM jae varasavuM'mAM. varasALA puM. [saM. varSa, arvo, tadbhava + seM, degaa-> prA. dega] varSARtu, ceAmAsuM vasa Mta na. [rsa, varSoM dvArA] jaA 'varasuMda,' varasI(-zI) sI. [saM vArSilI > prA.risi$] maraNa pachI varSe 2020 _2010_04 * karavAmAM AvatuM zrAddha. [. thavI (6.pra.) zubhane sthAne azubha thayuM. vALavI (u.pra.) maraNa pAmelAMne varSe thavA AvatAM vArSika Addha karavuM. vivAhanI vasI(-) 63.pra.) zulane sthAne azubha thatuM e] rasI(sI)-tapa na. [+ jae 'tapa.'] eka divasa upavAsa ane eka divasa pAraNAM e prakAranuM eka varSanA samayanuM eka khAsa vrata- (jaina.) varasI(-0)-dAna naM. [+saM.] tIrthaMkare dIkSA lIdhA pUrve varSa sudhI ApeluM dAna varasa-phaLa na. [jue 'varasa' + 'kuLa.'] jue varSa-la.' vara-salAmI srI. [ saM. va + e salAmI,'] lagnasamaye karavAmAM AvatI varanI prApti. (ra) e rIte prazasti karI meLavavAmAM AvatI rAkaDa vagere bheTa varasa-vATa vi.vi. [ja 'varasa' + 'vaLATavuM.'], varasavaMTALa (-va>=ALa) kri.vi. [jue 'varasa' + vaMToLa.'] (lA.) Azare varSa pasAra thayuM hoya teTalA samaye varasavuM .kri,sa.kri. [saM. vRkSa-vaeNk'>prA. tti-] jaevarATikA, varATI strI. [saM.] kADI varSanuM.' varasAvuM lAve., karmaNi,kri. varasAvavuM ke.,sa.kri. varasA-DA (-dA)DI strI. [aspaSTa + jue Do(-71)DI.'] eka prakAranI vela (jenI DoDInuM zAka thAya che.) varasANu na. jaeka 'varasAna' varasAda huM. [sa, vI dvArA] varSA, vaheMNa, medhanuM pANI paDavuM e, me. [. caDha(-Dha)yA (3.pra.) vAdaLa dharAI javuM. 0 varasAvavA (rU.pra.) puSkaLa ApavuM] varasAdI vi. [+ gu. I ' ta.pra.] varasAdane lagatuM. (ra) vADhiyA puM. e nAmanA eka velA varasAdamAM kAma Ave tevuM varasAna na. [saM. zkAna] jae varSAsana.' varasAluM na. gheADAne thatA eka rAga varAdha-vAvaLI varasNu (-zya), varasUMDa (-Deya),DI strI. kaMThamAM thatA eka roga, kaMThamALa. (2) khaLada vagere DhArane gaLe thatA senanA rega varasUMda (-5) . [saM. varSAsana, na. dvArA] vaSa~ndahADe apAtuM sAmaTuM vetana varasUdiyuM vi. [z2a saMdane lagatuM, dara varSe varaseka vi. [z2ae varasa' +'eka.'] Azare eka varasanuM varaseDI sI. (2) jue 'varasuM.' varaseA-varasa kri.vi. [z2aA varasa,'-DhirbhAva] dara varSe varaseALI . zarIranA game te bhAgamAM thatI pramANamAM nAnI rasALI, kasALI varasuMda' + gu. 'yuM' ta.pra.] varavarada tarIke apAtuM varaseAMta (-tya), -6 (-dru), -dha (-ya) zrI. jue 'vara-saMda.' vastUpa na. peTamAM geALA caDavAnuM da 1ra'gA (varaphaMga) puM. DhArane thatA eka rega 12'4 (varas) puM. [saM.], -[ (-chyo) puM. [saM. var04%> prA. varma-] AgaLanA bhAgamAM khalI paDasALa, esarI, paDALI varAI zrI. lanA jevI cAla varA4 vi. [saM.] bicAruM, khApaDuM, kaMgAla, rAMka varAvuM sa.kri. eka DhAre bIjA DhArane AumAM mAthuM mAravuM rAkhaDA huM. lAkaDuM goLa karavAnuM sutAra ke saMghADDiyAnuM ejAra varAgaDuM jue 'vaDAgaruM.' varA puM. [de.prA., tatsama] nAgapura khAjunA vizALa jUnA pradeza, vidarbha (hAla keTaleAka bhAga madhya pradezamAM ane keTaleAka mahArASTramAM che.). (saMjJA.) jarA huM. hissA, bhAga, vAMTA varADI vi. jue. varAta 1, *gu. 'I ' ta pra.] varADa dezane lagatuM [rAMDhavuM varAhuM na. saM. varATarsa > prA. vAma*], DhaluM na. DharaDuM, varANiya kri.vi. [zabdamAM gu, e' sA.vi. pra.] AdhAre, heMka. (2) nA.cA. vaDe, vartI, varte, thI varANo strI. geya pada vagerenuM dhruva-pa, Teka varAta strI. [phA.] hissA, bhAga, bhAga-khaTAI varAdha (-) strI. bALakane zaradInA tAvavALA khakhakhakhATa, sasaNI, bharaNI, 'AAnkA nyumeniyA' varAdha-vAvaLI strI, bALakane varAdha ane peTamAM vAyu thavAnA rAga Page #986 -------------------------------------------------------------------------- ________________ varAdhI 2021 pre| varodhI sI. pIDA, dukha, Apatti bA bhaMgaNuM varAdhe kivi, bahAne, mithe varAM nA.. [jao "vAra' dvArA] veLAe, vakhate, samaye, varA5 (3) strI. varasAda AvI gayA pachI thoDA divasa TANe. (2) kere, dANa, vAro AvatAM . na Ave e sthiti, varasAda pachIne ughADa varAMga (varA) na. [sa. vara + A0 uttama aMga-mAthuM. varApiyuM na [+gu. "chayuM ta...] varasAda na Avyo hoya (2) vi. uttama-suMdara aMgovALuM, manamehaka pATIluM te gALAmAM pANI pAI kareluM DAMgara vagerenuM dharu va rAMganA (1ranA pI. siM. vara + banA] uttama rahI, varApavuM a.kra. [ja varApa" nA.dhA.] varasAda baMdha zreSTha chI thata bheja ocho che. varApAvuM bhAve, ki. varAMga-patha (varAra chuM. [sa.] ponimArga varAma paM. vahANane pAchalo bhAga, (vahANa) varAgI (varAgI, vi, sI. [sa.] uttama aMgavALI strI, varAma na. marmasthAna ghATIlA dehavALI sI varAhA strI, [saM. vara mAroha puM, ba.vI. thatAM saM. varAMta (tya) pI. khajAnacI upara paisAnI mAMganI ciThThI mAM strI pratyaya] suMdara nitaMba-bhAgavALI strI, nitaMbavatI varAMsaluM a.kra. jio "varasA'-nA.kA.] vizvAse bhUla varAvavuM, varAvuM ja "varavuM mAM. khAvI, bharese 2hI pastAvuM. vAMsAvuM bhAve, ki. vara-vAjana(ma) na. jio "vare' + juo "vAjavuM' + gu. varAMse muM. bharosa, vizvAsa. (2) (lA.) pastAve, pazcA"ana' ku.pra.] mAMgalika prasaMga ane vAjiMtrenA nAda, (2) sApa, aphasosa. (3) Azraya meTuM jamaNa, meTa vare variyALI strItAMsaLI, DAbariyuM (pahoLA matAnI ardhavarAsa (sya) sI. ghAMTo pADI raDavuM e, beMkaDe vartulAkAra thAraDI) [kariyANuM, sepha varAsana na. [saM. va+ mAsana] uttama besaNuM, zreSTha beThaka variyALI strI. mukhavAsa tarI jaNAtuM eka svAdiSTa varAha ! na. [sa,yuM. "vArAha' paNa] Dukkara, sUva2. (2) variSTha vi. si.] zreSTha, sarvottama, (2) uccatama, sapari, 6. porANika mAnyatA pramANe viSNunA dasa avatAre- "suprIma, "hAI." [ nyAyAlaya na. [sa. puM.] "hAIkorTa' mane trIjo avatAra. (saMjJA) (3) saurASTramAM pazcime ge.mA.), "suprImakorTa]. Avelo baraDo DuMgara. (saMjJA.). varI puM. ja "vIraDe.' varAhakaNa sI. (saM.1 e nAmanI vanaspati, azvagaMdhA, varu na. [saM. guNa-prA. vasa-] kutarAnA jevuM zarIra upara Ase, AnaMda, ANaMda, Asana. vArAhakaNa jarA vadhu vALavALuM eka hisra vana-pazu, nAra varAha-kalpa chuM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe je varuNa dhuM. [sa.] pANInA adhiSThAtA deva tarIke jANItA yugamAM viSNune trIjo avatAra thayo te yuga, vArAha-kahapa eka vedakAlIna deva, (saMjJA.) (2) eka graha, yurenasa (e varaha-jayaMtI (-jayantI) sI. [saM.] bhAdaravA suda trIja- navo zodhAyelo). (gALa.). [eka rAga nA varAha bhagavAnane manAto janma-dina, vArAha jayaMtI varuNu-graha . [saM.] e "varuNa(2)." (2) levAno varAhamihira chuM. [saM.] I. sa. cothI sadI AsapAsane varuNadeva . [sa.) e "varuNa(1).' ujajayanI mAM thayelA eka samaye bhAratIya jyotivida. varuNa-pAza 5. si.] e nAmanuM manAtuM eka divya asa (saMjJA.) [eka jAta varuNAlaya . [sa. vahana + mA- puM, na.] sAgara, varAhata na. [+juo "metI.'] metInI e nAmanI samudra varAhAvatAra chuM. [+ saM. sava-] jue "varAha(2).' varuNAsa na. [saM. vaLa + ma] varuNane lagate maMtra bharyuM varAho strI. [saM.1 ja vArAhI-kaMda.' varasAda varasAvavAnI zakitavALuM manAtuM eka divya astra varALa srI. pravAhI garama thatAM emAMthI uThatuM vAyurUpa varUThI ja reThI." rUpAMtara. (2) (lA.) krodhane Ubhare. [ kADhavI (rU.pra.) varUTa na. paLAlIne phaNagAvelI DAMgara kopane laI bakabakATa karo. (2) duHkhanA udagAra kADhavA. varUdiyuM vi. [+gu. thayuM' ta.pra.] varahanuM banAveluM peTanI varALa (rU.pra.) haiyAno valopati ubharATa, hAya- 18 zrI. cAraNenI eka devI. (saMjJA). varALa (u.pra.) nisAsa]. varU jI. eka jaMtuna vanaspati varALa-naLI mI. [+saM. nI] varALa ekatra karanArI varUNa samI. juo "vareNI.' kAcanI naLI, bASpa-nalikA varUtha na. [sa.] hAthanuM khaMDanuM atara, (2) hAla varALa-paMDita (-5hita) . [+saM.] varALathI cAlatAM varUthinI strI. [saM.1 senA, sainya, laka2. (2) caitra vada yaMtranI prakriyAnuM jJAna dharAvanAra mANasa agiyArasanI tithi. (saMjJA.) varALa-yaMtra (nyatra) na. siM .] varALathI cAlato sAco, vare ja vare." sTIma enijana' 1 (vaDuM) ne. pANI sIMcavAnuM deraDuM, sIMcaNiyuM varALiyuM na. [+gu. IyuM' ta.pra.] varALane lagatuM. (2) va ya vi. [saM.) pasaMda karavA jevuM, svIkAravA pAtra. (2) varALavALuM. (3) varALathI thayeluM che kareluM. (4) jemAMthI uttama, zreSTha. (3) pUjya, pUjanIya varALa nIkaLatI hoya tevuM. (5) na. varALa nIkaLavAnuM vararA puM, tIkSNa hathiyArane UMDA dhA 2010_04 Page #987 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vareluM 2022 vargodaya valuM na. kadanA kayAraDAomAM thatuM eka prakAranuM ghAsa varga-mizraNa na. si.] judI judI kakSA ke darajajo dharAvava, khare chuM. sAmAhika bhajana karavAnuM hoya te nArAonuM ekatrIkaraNa prasaMga, nehA saMbaMdhIone jamADavAno prasaMga, (2) (lA.) varga-mUla(La) na, [sa.] vargarUpa guNAkAranI mULa saMkhyA khUba vaparAza [patharano "relara' varga-vArI strI. [ + gu. "vAra' + "I' ta.ka.) vargavarATo chuM. goLa AkArane saDaka dabAvavAne paththara, kakSA - darajajA pramANenI chAMTaNI ke tAravaNI, vargIkaraNa vara(-3, 2, rAThI strIsiM, vara + feat> prA. voTTi] varga-vigraha pR. [saM.] samAjamAMnI bhinna bhinna kakSA ke lagananI khuzAlImAM lagna pachI varavALA taraphathI yojavAmAM darajajAne kAraNe UMcA-nIcAM varace jhaghaDe, "kalAsa-vera' Avate jana-samAraMbha [mAdA varga-vigrahavAi ! [saM.] varga-vigrahane siddhAMta, "kalAsikama' varo (DaSa) sI. garbha dhAraNa na karanArI che ke pazu vargavigrahavAdI vi. [sa. 6.] varga-vigrahanA siddhAMtamAM vata na. e "varata. [vALI strI, suMdara strI mAnanAra varoH strI. sa, vara + ] bharelI sAthaLa ane nitaMba- varga vyavasthA strI, si.] zALAnI zreNIonI goThavaNa va-variyA puM. [sa. dvArA] kanyA mATe varanI pasaMdagI varga-zikSaka chuM. [4] zALAnI te te eNane havAle karavA nIkaLelo mANasa [vAMjhiyApaNuM dharAvanAra zikSaka varALa (be) vi. viyAya nahi tevuM (ra.) (2) na. varga-zikSaNa na. siM.] zALAnI che te zreNImAM karAvavAmAM vaLanuM sa.. kaccaraghANa vALA. vaLavuM karmaNi, ki. Avate abhyAsa, dhoraNa pramANenuM zikSaNa vaLAvavuM che., sa.phri. vargasattAka vi. [saM.] amuka eka varganI sattAthI cAlatuM varAThI jao "vareThI." [ekama rAjaya-taMtra, ligArkika' [karaNa. (ga) vayuniTa na. [.] yAMtrika ke anya kAmanuM mApa ke varga-samIkaraNa na. [sa.] vargamULa kADhavAnuM hoya tevuM samavIra vi. [.] kAryakara varga-saMkramaNa (-sakramaNa) na. [saM.] be saMkhyAnI bAdaja-zepa AI. [] udyoga-zALA, yaMtrakAmavALuM nAnuM bAkI ane e ja be saMkhyAnA varganI bAdabAkI ApelI kArakhAnuM [kArobArI samiti na hoya tenA uparathI asala saMkhyA zodhI kADhavI e. (ga) vajiMga kamiTI (vaki) strI. [4] kAryakAriNI samiti, varga-sUcaka vi. [sa.1 cokkasa prakAra batAvanAruM, lAkSaNika, varga kuM. [sa.] jAti pramANe pADelo te te prakAra, "klAsa." "TIpikala' (ra.cho.) (2) kakSA pramANe pADelo te te darajaje, zreNI, raNa, varmAtmaka vi. saM. varSa-garama + ] bhinna bhinna chekeTegarI." (3) maMDaLa, samUha, saMdha. (4) prakaraNake enA rUpanuM. (2) jemAM varganI 2kama ke 2kamo hoya tevuM, adhyAya. (5) koI paNa saMkhyAne tenI te saMkhyAthI guNatAM 'ka Tika.' (ga.) Avato guNAkAra, dvighAta, " ra.' (ga.) varSAbhimAna na. [sa. va + ami-mAna, puM) pitAnI kakSA vargaNI sI. saM.) sajAtIya vastuone samudAya jena.) darajajone garva, "lAsa-kenziyasanesa' [koziyasa vargaNI sI. [sa vILA + marA. "I' ta..] samahamAM vagAbhimAnI vi. [saM5.] varSAbhimAna rAkhanAruM, kalAsarahelane alaga alaga chAMTavAnI kriyA, pRthakakRti, pRthaka- vagovaNI strI. [saM. 2-dvibhava + gu. "I' ta.pra.] jae karaNa. (2) lavAjama, (3) phALo [karanAra "varga-bheda." (2) uparanI pAyarIne adhikArI rajA upara jatAM vaNIkAra [+saM. varga karanAra, pRthakkaraNa nIcenI pAyarInA adhikArIne kAmacalAu soMpavAmAM AvatA varga-tapa na. [+ saM. tarUNa na.] kALanI maryAdAvALuM eka zaLa eka e adhikAra prakAranuM tapa ke vrata. (jana) [anyAya vagetara (vargotara) na. [sa. va + antara) bIje bIje varga. varga-nyAya kuM. [saM.] eka samUhane hAthe thato bIjA samUhane (2) be saMkhyAnA vargo vacceno taphAvata. (ga) [varganuM varga-1da na. [saM.] vargamULa (ga) vaga vi. [sa.,4] varga -saMbaMdhI, vagaya. (2) eka ja varga-padI sI. [saM] bIja-gaNitanuM eka khAsa samIkaraNa, vaga-karaNa na, [saM.] bhinna bhinna jAti kakSA darajajo doTaka ivezana." (ga) vagerenI alaga alaga chAMTaNI, pRthakkaraNa, pratabaMdhI, pratavarga-paddhati strI. [saM.] kakSA-vAra vidyAthIe ke samUhanI vArI, "kalAsiphikezana' vyaktione mamAM mUkavAnI rIta vargIkaraNa-vijJAna na. [se.] pRthakkaraNa karavAnI khAsa vapUrti sI. [saM.] vargamULa barobara nIkaLI zake tevI prakAranI vighA, "nemI' 2kama banAvavI e. (ga) [guNAkAra. (ga.) vagIkRta vi. [] jenuM vargIkaraNa karavAmAM AveluM hoya varga-(-La) na. siM.] tenI te 2kama guNatAM Ave tevuM, varga pramANe alaga alaga chAMTeluM vargaphera puM. [+jao phera.] vargane phera-badalo vagIya vi. [4] ja "vargo.' varga-bheda puM. [sa.] lekamAMnI jadI judI kakSA ke vidyA vagema vi. [saM = + 3ttama] jemAM rahelo graha zubha hoya ke saMpatti vagerenA darajajane kAraNe jovAmAM Avato taphAvata te rAziono samUha. (ja.) (jo ke garIba-tavaMgara, bhaNelA-abhaNa, nokariyAta-dhaMdhA- vargodaya puM. [saM. varSa +3] eka amuka kakSAnA ke dArabhAlika vagere) darajajAnA lekanI caDatI 2010_04 Page #988 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vagapavarga 2013 varNavAvavuM, varNavAnuM vargopavarga kuM. [sa. a+ a-ar] kakSA darajo ane enI eka pati. (ga) (jika te te pharaja ke kriyA paTA kakSA ke piTA dara jajo, varga ane piTA-varga varNadharma . [saM.] te te jJAtinI dhArmika temaja sAmAvarcasana. [saM.varta] teja, AbhA, "prabhAva, "." (2) varNana na. [saM] varNavavuM e, nirUpaNa, khyAna, hakIkata, prabhutva, mahattva, saMpati. (3) zakti, baLa, tAkAta Alekhana, "Disikrazana" (ma.na.) (2) (lA.) prazaMsA varcasva na [saM varcasvana-vastramAM varcasva mULa zabda varNana-kavitA strI, varNana-kAvya na. [saM.] varNanAtmaka hovAnI brAMtithI Ubho thayelo zabda jyAre se. varU kAnya, nirapaNAtmA kA. AjeTiva poeTrI,nereTiva jIvana thI vartavI che. jeo varcasa." piema," "nereTiva poeTrI' (chellA be ba.ka.ThA.) varcasvatuM (varcasvavuM) vi. [saM. sarvasvamAnA saM. ka" varNana-patra kuM. sina.] hakIkatavALo kAgaLa ke patuM prA. veta + gu. "u" svArthe ta..] varcasavALuM, khUba vanazailI strI. [saM] kahI batAvavAnI khAsa rocaka rIta prabhAvazALI varNanAtIta vi. [+. atIta) jenuM varNana thaI ja na zake varcazvinI vi., sI. [4] varcasvI strI tevuM, lokottara, anirvacanIya varcasvI vi. siM!.] jue "varcasvatuM.' varNanAtmaka vi. [+se. mArama + ] varNananA rUpamAM varjana na. [saM.3, -nA strI. siM.] varjavuM e, tyAga karavo raheluM, nirUpaNAtmaka, "DisijhaTiva," "kaeNnkriITa' ke tarachoDavuM e [niSiddha [ kavitA sI. [sa.] juo "varNana-kavitA. "nereTiva varjanIya vi. [saM.] tyAga karavA jevuM. (2) manA kareluM, piema' . nereTiva pioeTrI' (da.bhA.) vuiM, vaNarca varjavuM sa.kri. [saM. vRd-a, tatsama] choDI devuM, jatuM karavuM, varNanIya vi. [saM.] varNana karavA jevuM, nirUpaNa karavA varajavuM. (2) tarachoDI nAkhavuM. (3) manA karavI. varjavuM varNapaTa, pR. [sa,] raMgenA paDade. "spekaTrama' (ke.ha.) karmaNi, kri. vAvavuM , sa.phri. | (2) prakAzane jhAMkhA pADI dUranA padArtha jevAnuM yaMtra vavavuM, vavuM juo "varjamAM. varNabheda puM. [saM.] judI judI nyAtane ekabIjIne varjita vi. [saM] varjavAmAM AveluM, dUra karavAmAM AveluM taphAvata, komanabheda, jAti-bheda [varNAtmaka vajarya . saM.1 ja varjanAya.' jivuM, prAdhA grAhya varNamaya vi. saM.1 akSaranA rUpamAM raheluM, akSarAtmaka, varyAvarya vi. [+saM. 1-4] varjavA jevuM ane na varjavA vaNasaMtala(La) (-maNDala,-La) na. [4] sUryanI AsavariTa chuM, , [.] pheMsale pAsanuM lAla raMganuM varALarUpa AvaraNa, kaeNmeriphayara' varNa puM, siM.] raMga. (2) te te vargane vizALa samUha, vaNamAhA-naLA) khI. [saM.] uccAraNanA avani-ghaTako ane jJAti, nyAta, jAta. (3) (lA) rUpa, sauMdarya. (4) enA saMketanI hAra-mALA, mAtRkA, kakko uccAraNanA maLa davaninuM te te uracarita svarUpa (vare vaNu mUSA bI. [saM] senuM vagere ogALavAnI khAsa ane vyaMjana). (vA) (5) te te uccAraNa mATe prakAranI eka kalaDI vANIne lipi.gata saMta, dakita. (cA.) varNacati chuM. [saM.] saMgItane eka tAla, cAtAla. (saMgIta.) varNaka na, si.] varNanAtmaka nirUpaNa (je te sutra- graMmAM vaNalana na. [saM. savarNa lagna, potAnI nyAtamAM thato vyakti sthAna vagerenAM varNana eka vAra vyavasthita AvI gayA vivAha, sajJAtIya lagna (vara ane kanyA eka ja jJAtinA pachI pharI AvatAM vaUo kahI punarUkti nathI karavAmAM hatAM [saMketanA svarUpanI aMkana-paddhati AvatI. A varNake khuba ja alaMkAramaya hoya che. madhya vaNa-lipi . [saM.] uracAraNanA pratinidhi tarIke lakhAtA gu.mAM paNa AvAM varNaka jena graMthomAM pracalita hatAM.) vaNa lekha paM. [] ja "varNa-paTa.' varNa-karma na. [saM.] brAhmaNa kSatriya vaizya ane zudra e varNalekhaka-yaMtra (-yantra) na. [4] sAte raMge batAvanAruM te te jAtinuM svAbhAvika che te kAma sAdhana. kaTopa varNa-kama chuM. [saM.] varNamALAnA akSaronI AnupUrvI, vaNa lekhana naM. [saM.] citraNa mULAkSaro kema, "AhaphAbeTikala oNrDara' vaNalekha(na) yaMtra (catra) na. siM.] juo "varNalekhaka-yaMtra.' vaNakamAnusArI vi. [+saM. anurArI, muM.] varNane varNa varNa-lopa chuM. [saM] uccarita akSaranuM UDI javuM e. (cA) mALA pramANene krama jaLavAI rahI hoya tevuM, mULAkSaranA vaNa 16 sa.ji. [sa, van dvArA gu. vikAsa, "ava' vikakrama pramANenuM [karavAnI eka paddhati, kropathI" raNa dvArA) varNana karI batAvavuM, vigate kahI batAvavuM. (2) varNa cikitsA sI. [saM.] raMgenI madadathI sAravAra (lA,) vakhANavuM. varNavavuM karmaNi, ji. varNavAvavuM vaNa cAra . [ ] zarIranA raMganI corI karanAra (hakIkata che. sakri. [akSarane gaNameLa chaMda. harSi) samAnaraMgI mANasa) [tithi. (saMjJA.) vaNa-vAgI(-)zvarI . [. sI.] e nAmano eka 23 vaNuM-cha (-) zrI. [+juo "chaTha."] zrAvaNa suda chaThano varNavAda puM. [saM.] hiMduonA cAra mukhya varNa ane peTA varNajayeSTha vi, pR. [saM.] brAhmaNa kSatriya vaizya ane vaNe hovA joie ane cAlu rahevA joie evo mata zadra e cAra varNomAM sauthI Agalo varNa, brAhmaNa siddhAMta varNadaMDa (67) . si.] ilA akSaranI bhedAMka varNavAdI vi. [saMs.] varNavAdamAM mAnanAruM saMkhyAmAM uttarottara aDadhuM karatAM je eka paMkti Ave te varNavAvavuM, vaNavAvuM ja "varNavavuM'mAM. 2010_04 Page #989 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaNa-vikAra 2024 vartamAna vaNa-vikAra chuM, vaNa vikRti sI. [3] raMga ke raMgamAM vaNIlaMkAra (-ladura) kuM. [sa. a[ + arjara) zabdAthatA pheraphAra. (2) svara vyaMjanarUpa te te uccAraNamAM thato laMkAra, varNasagAI. (2) saMgItamAM cokkasa prakAranI savAre vAcika pheraphAra, (vyA.) ane vyaMjanenI gAThavaNI. (saMgIta.) vaNuvicAra 5. siM.1 ucAraNanA vanighaTakonI vividha varNAvaNuM chuM. si va + a-a] cAra varSe ane ene prakriyAonI vicAraNA. (2) varSomAM thatA vikAra vagerene bahArane mAnava-samUha hovAnI paristhiti vicAra. (vyA.) varNavaNI strI. [+gu. I' svArthe ta.pra.] aneka jJAtio varNavinyAsa che. (saM.] akSare lakhavAnuM kArya varNAzrama chuM. [saM. varNa + Azrama] brAhamaNa kSatriya vaizaya vaNu-viparyaya puM [.] jue "varNa-vyatyaya'-meTAthIsisa." ane zudra e cAra varNa tathA brahmacarya gRhastha vAnaprastha vavRtta na. [saM.1 nakkI thayelI akSara-saMkhyAvALo che te ane saMnyAsa e cAra Azrama varNAzramadharma che. [saM.] varNa ane AzramanI paddhatimAM mAnanAre sanAtana vedapraNAlikAne smArta dharma, hiMdu dharma varNa-bhyatyaya, vaNuM.vyatyAsa paM. siM.] zalmanA vikAsamAM varNA'tara (varNAntara) [saM. varna + inI bIjI varNa, bIjI AMtarika svara ke vyaMjananuM sthAna upara UlaTa-palATa thaI jJAti, jadI jAta. (2) bIjo bIjo akSara. (3) bIjI javuM e, " TrAjhizana oNpha leTarsa (ha. bha), "meTA- lipimAM parivartana, TrAnsaliTarezana" thIsisa." (vyA.) varNI tara-lana (varNAntara) na. [saM] jJAti bahAranAM lagna, varNavyavasthA che. [saM.] hiMduonI brAhmaNa kSatriya vaizya "InTarakAsTa-re(I)ja.' jiI na zake tevuM ane zuddha e prakAranI goThavaNa, cAra varNonuM sAmAjika varNodha (varNAzva) vi. [saM. vaLa + ] jenI AMkha raMga cokaThuM, "kAsTa-sisTama' vaNita vi. [saM.] varNavela, nirapeluM varNa-suti rajI. [saM] svaravALuM saMpUrNa eka uccAraNa, varNi-za(-) puM. [sa.] brahamacArIne svAMga akSara, vaNa, "silebala.' (vyA) vaNa' vi. saM. 5.] varNane lagatuM, raMgane lagatuM. (2) vaNuM zreSTha puM. [saM.] brAhANa jJAti-jAtine lagatuM. (3) akSaranA uccAraNavALuM. (4) -1ThI strI. [] juo "varNa.' (saMjJA) chuM. brahAcArI, (5) akSara, ati, "silebala' (ba.ka.ThA.) varNasagAI sI. [+jao sagAI'] gadyapadyanI racanAmAM varNa" mI. [saM. varSa + gu. "I' ta..] jAo "varNa samAna varNa svara vagerenI AvartanAtmaka paddhati, anuprAsa, ati." ['zyAma-varNa' vagere) 'eliTarezana" (rA.vi.) (kAca.) -varNa vi. [+ gu. 'uM' ta.pra.] varNavALuM. (samAsamAM vazu-saMkara (sa2) vi. [saM.] brAhmaNa kSatriya verAya ane varSo puM. [saM. vaLa-> prA. vALama-] e nAmanuM eka vRkSa zaddha e cAra varNomAMne potapotAne cheDI bIja bIjA varSe cAra puM. [saM. varga +ga] vara vyaMjananuM uccAraNa varNamAM lagna karavAthI utpanna thayeluM (saMtAna) varNopatti strI. [saM. vaLa + satpatti) jJAtione vikAsa, vaNasaMkara-kAraka (sara) vi. [8,], varNasaMkara-kArI (2) svara vyaMjana e akSare vikAsa (sara) vi. [sa. ] vaNenI saMkaratA karanAruM varNopaguNa chuM. [saM. vaLa+ 35-juna] saMkhyAnA saMbaMdhavALe varNasaMkara-tA (sara) sI. [saM.] vaNene aMdara aMdara AMkaDe, ke phisanTa liTarala.' (ga) lohI saMbaMdhe thato goTALo, varNa-sAMkarya vartha vi. ] jAo "varNanIya.' varNasaMdhi (-sayi) sI. [5] akSaronuM ekabIjAnI vartaNaka sI. [o "vartavuM' dvArA.] cAlacalagata, AcaraNasAthe joDANa thavuM e kerekaTara.' (A "vartAva' nathI.) [(2) vartAva "TraTamenTa' varNa-sAMkarya (-sArya) na. [4] juo varNasaMkara-tA." vartana na. [e.] vRtti. (2) o "vartaNaka-bIbaheviyara." vaNasthAna na. (saM.1 meDhAmAMthI jyAM jyAMthI te te svara vartana-kANu . saM.] prakAzanuM kiraNa pravAhImAM dAkhala vyaMjana uccarita thAya che te te sthAna thatAM vAMkuM vaLI jAya e vAMkanA khUNe [progrAma' vaNuM sthiti sI. [saM.1 ja e "varNavinyAsa.' vartana-kama chuM. siM.] pALavAnA niyamanI kramika paraMparA, vaNa-hIna vi. [saM.] jene koI jAta jAta na hoya tevuM vartana-mApaka na. [sa.] ja "vakratA-mApaka." (2) jenA uccAraNamAM kaI varNa bolAve rahI gaye vartana-hAmI jI. [+ e "hAmI.'] sArI vartaNUkanI hoya tevuM jAmInagIrI varSAcAra chuM. [sa varSa sthA-vAra] juo varNa-karmavarNa dharma. vartanI sakhI, [sa. vartana dvArA, hiM] (zabadomAM svara-vyaMjananI varNAtmaka vi. [saM. varSa + ma ma + ] akSaranA rUpamAM lekhana mATe svIkRta) joDaNI, "peliMga' rahe, varNamaya vartana-vAda . [saM.] vartaNukanI upara mAnasazAstrano AdhAra varNanAma puM, -maNikA, maNI sI. [saM. varga + nuM che evo mata-siddhAMta, biheviyami ' [risTika jema, maLA,-maLa] mULAkSaranI varNamALAnA krama pramANenI vartanavAdI vi. sapuM.] vartana-vAdamAM mAnanAruM "bihevigoThavaNI, AkAbeTika orDara' vartamAna vi. [saM] hAlanuM, sAMprata, vidhamAna, Adhunika, vaNamAsa puM. saM. zrI + mana-AH] o "varNa-sagAI. hamaNAMnuM. (2) cAlu, jArI, (3) puM,ba.va. vRtta, samAcAra, 2010_04 Page #990 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vartamAnakAla(-La) khabara. (4) svAminArAyaNa saMpradAyanA nava dIkSite levAnA niyama vartamAnakAla(-La) puM. [saM.] khAjanI ke kriyA batAvanArA kriyApadanA kALa, (vyA.) 2025 ke rekhAthI batAvatA te bhAga vartula(-La)-staMbha (-stambha) puM. [saM.] kATakhUNlR catuSkoNanI cAlu samayanI eka bAjune sthira rAkhI enI pharate e kATaNaprejhanTa kensa' kANanuM eka geALa kuMDALuM pheravavAthI thatI dhana AkRti [samayane lagatuM vartulA(-LA)kAra puM. [ + seM. mAra] gALa ghATa, kUMDALuM. vartamAnakAlIna, vartamAnakAlIya vi. [saM.] cAlu ke hAlanA (2) gALa ghATanuM, goLAkAra, 'sarkaSula' vartamAna-kRdaMta (-danta) na. [sa,] cAlu kriyAvAcaka vize- vartulA(-LA)kArI vi. [saM.,puM.] jue 'vartulAkAra(2).' SaNAtmaka eka prakAranuM kriyA-rUpa. (nyA.) vartulA(-LA)kRti A. saM.[+ jJatti] goLa AkAra. (ra) vartamAna-patra na. [saM.] samAcAra ApanAruM chApuM, sAmayika vi. gALAkAra eika Asana. (peAga.) vRtta-patra, '-sa-pepara' (ma.rU.) tulA(-LA)sana na. [+saMmAna] e nAmanuM yAganuM vartamAnapatra-kAra puM. [saM.] samAcAra-patramAM samAcAra taMtrI-vartu-zULa na. [pUrvapada aspaSTa + jue zULa.] DhAranA e lekha vagere lakhanAra vyakti, 'jarnAlisTa' vartamAnapatrakAra-tra na. [a.] vartamAnapatrakAranuM kArya, 'jarnI-vartuLa jue 'vartula.' likrama' ('vartamAnapatrakAritva' e asiddha zahasvarUpa che.) vartamatapatrI vi. [saM.,puM.] jue 'vartamAnapatra-kAra.' vartamAna-pratibaMdha (-anya) puM. [saM.] vartamAna samaye tattvajJAna na thavA Dhe tevI cAra prakAranI aDacaNa, (vedAMta.) nAmanA zvAsa caDavAnA roga vartuLa-kaTi(-TI)-baMdha (anya) juo 'vartula-kaTi(TI)baMdha,' vartuLa-trijyA ja vartula-trijyA.' vartuLa-pAda jaA 'vartula-pAda,' vartuLa-pramANa jae 'vartula-pramANa,' vartuLa-miti jue 'vartula-miti,' vartuLa-mArga jue 'vartula-mArga.' vartuLa-vibhAga jue 'vartula-vibhAga.' vartuLa-taMbha (-stA) jae 'vartula-staMbha.' vartuLAkAra, vartuLAkRti ja 'vartulAkAra'. vartuLAkArI e 'vartulAkArI.' vartuLAsana jue 'vartulAsana.' vartuLAti jue 'vartulAkRti.' -varSa4 vi. [saM.] vadhAranAruM. (samAsamAM 'hita-vaka' vagere), 'enlArjara.' (2) na. vadhArA, vRddhi, enlArjamenTa' varSana na. [sa.] varSanuM e, vRddhi, vadhAreA. (2) AkhAdI varSanI strI. [saM.] sAvaraNI vaSaeNmAna vi. [saM.] vadhatuM jatuM. (2) unnati pAmatuM, caDatI pAmatuM. (2) puM. mahAvIra svAmI (24 mAM tIrthaMkaranuM nAma). (saMjJA.) (3) na. uttara saurASTranuM bheAgAvA uparanuM e nAmanuM prAcIna nagara (vardhamAna mahAvIranA nAma parathI), vaDhavANa, (saMjJA.) (4) e nAmanA makAnane eka prakAra. (sthApatya.) varSamAnaka na. [saM.] mAgaLa vadhavAnI kriyA. (2) DhAMkaNuM varSamAna-pura na. [saM.] jue 'vardhamAna(3). varSAna. [sa. -> prA.va, marA.] mahArASTramAM nAgapura najIka AveluM eka prAcIna nagara, vRddhi-nagara (jyAM gAMdhIjI" nA Azrama che.) (saMjJA.) vardhita vi. [saM.] vadhAravAmAM AveluM, umeravAmAM AveluM ciMtAparAkSa na. [saM, yiMsa + aparokSa] umeravAmAM AvelA nirdezakAnA taratanA saMbaMdha (ma.na.) (ga.) karSiSNu vi. [saM.] vadhavAnI icchAvALuM. unnati cAhanAruM, samRddhi icchanAruM varnAkayulara vi. [aM] sthAnika bhASA-saMbaMdhI, prAMtIya-bhASAsaMbaMdhI. (2) gulAmeAnI-bhASA-saMbaMdhI. (3) srI. evI te te prakAranI bhASA [paTTI-'mejhara-pA'* varniyara chuM. [aM.] nAnAmAM nAnuM mApa levAnI eka prakAranI vartavuM a.kra. [rsa, tRttvat. tatsama] vartana karavuM, AcaraNuM karavuM, AcaravuM, vyavaharavuM, cAlavuM. ('varatavuM'nA arthabheda che; 'pArakhavuM' 'oLakhavuM' e arthe vartavuM'nA nathI.) vartAvuM bhAve, kri. vartAvavuM pre.,sa.kri. varSa na. [saM.,puM,,na.] bAra mahinAnA samayane ekama, varasa, sAla, (ra) (saM, paribhASAmAM) deza (jemake bhAratavarSe vagere). [. UtaravuM (rU.pra.) varasa pUruM thayuM. (2) varasa pA+-nI daSTie nIvaDavuM (sAruM thA nakhaLuM). esaluM (-baeNsanuM) (rU.pra.) varasanA AraMbha thavA. vaLavuM (...) dukALa pachInA varSe sukALa thavuM] vartAva puM. [jae vartavuM + gu. 'Ava'kR.pra.] AcaraNa, rIta-bhAta, 'biheviyara' '(A 'vartaNUka'nathI.) (2) vartana, 'TrITamenTa' [karavAnI pIchI vartAvavuM,vartAvuM jue 'vartavuM'mAM. varti, -rtikA strI, strI [saM.] vATa, diveTa. (2) citra tiSyamANu vi. [saM.] have thavAnuM ke hAvAnuM, bhaviSyanuM, vA. srI. [saM.] jue 'varti' ['ke'dravartI ) -vartI vi. [sa.,puM.] rahenAruM. (samAsamAM uttarapadamAM vartula(-La) vi. [saM.] goLAkAra, gALa ghATanuM. (2) na. gALa AkRti, cakra, cakkara, kuMDALuM, 'sarkala.' (3) bhramaNa, bhamarI (pANI vageremAM), (4) maMDaLa, samaha, gALa vartula(-La)-Ti(-TI)baMdha (anya) puM. [saM.] be samAMta yA vacce AveleA vartuLanA bhAga. (ga.) vartula(-La)-trijyA strI. [sa.] jue 'vakratA-trijayA.' vartula(-La)-pAda puM. [saM] kuMDALAnA ceAthA bhAga, 'DranTa' (ga.) vartula(-La)-pramANu na. [saM.] anyAnyAzraya nAmane eka rAtra, 'peTiziye prisipiAi' (ma.2.) (tarka.) vartula(-La)-mArga chuM. [saM.] geALAkAra rastA, 'riMga-rADa' vartula-(-La)-miti zrI. [saM.] geALa gaNitanI rIta. (ga.) vartuLa(-La)-jillAma puM. [sa.] kuMDALAnI aMdaranA AkRti _2010_04 varniyara Page #991 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1ma 2026 valavalanuM varSa na. [saM.] bakhtara, kavaca. (2) rakSaNa, Azare , valakaDI] varmakI sI. eka prakAranI vanaspati, meMdI valarDa vi. jio "vala +, DuM svArthe tama.]. varmA chuM. sa.1 "kSatriya (rAjapUta)nI prAcIna oLakha juo "valakaM(1),' (2) (lA.) lAlacu. mATeno zabada ke avaTaMka. (saMjJA.) lakhavuM a. ji. [saM. vi-@>. vikamag] valakhAM -varya vi. saM.] uttama, zreSTha (samAsamAM uttara padamAM nAkhavAM, kAMphAM mAravAM. (2) akaLAvuM, maMjhAnuM, valakhANuM nRpa-varSa" "kSatriya-varya" vagere) bhAve, ji. valakhAvavuM presa.ki. [e. valakhuM varyA sI. [saM.1 svayaMvaramAM 12 pasaMda karavA nIkaLelI valakhATa kuM. [e "valakhavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] valakhAM kanyA. (2) kanyA (sAmAnya) [UTakAra valakhAvavuM, valakhAyuM, juo "valakhavuM'mAM. 1rSaNa na. [] varasavuM e, varSA, varasAda, vRSTi. (2) valakhuM na. jio "valakhavuM + gu. "u" .] phAMkuM. (2) varSagAMTha (-4Sa) strI. [+ja "gAMTha."] ja 'varasa-gAMTha." akaLAmaNa, mUMjhavaNa. [-khAM nA(-nAMkhavAM, khAM mAravAM varSa-thara kuM, siM] pahADa, parvata. (jaina) (2) caMDaLa, (rU.pra) nA prayatna karo] hIjaDe, 51 (aMtaHpurano cokIdAra) valaNa si. vanaprA . vaDhaLa, prA. tatsama] padabaMdhamAM varSa-parvata chuM. [saM] prAcIna geLa pramANe te te khaMDane kaDInA aMta-bhAganA zabdonuM navI kaDInA AraMbhamAM kaDavAdharI rAkhanAra te te parvata ne aMte vaLavuM e, Uthalo, 'epiloga." (2) mananuM varSa-kala(La) na. [saM.] jAtakanI janmakuMDaLI dvArA kADha- vaLavuM e, vRtti, eTiTayUTa," "TenDansI,' (3) daSTi, vAmAM Avato te te varSanA phaLAdeza. (.). abhigama, adhigama, "eca." (4) naphA-toTAnI upavarSabhara (27) ki.vi. [sa, juo "bharavuM.'] AkhuM varSa rAmaNa. [0 akhatyAra karavuM. 0 5kahyuM, "le (u.pra.) . (saM. varSa + kag, saMdhithI, zuM.] varSARtu, mAsa abhiprAya dharAva. 0 cUkavavuM, 0516, vaheMcavuM varSavara siM.] ja yaMDaLa (prAcIna kAlano kaMcukI) (-vecavuM) (rU.pra.) naphA-nukasAnInI uparAmaNa ApavI] jarSavibhAga . siM.1 varasano pADe che te hisso vada-daNiyAM juo "vaLata-dANiyA.' varSavuM a. mi. (saM. vR6 - , tatsama ja varasavuM. valade vi. [ara. vala9 + ] -ne dIkaro (pUrva padamAM Ave vaSaNuM bhAve, kri. vaSavanuM che. sakri. che: "valade kAsama' = kAsamane dIkaro) varSa-vyakti sI. [sa.] varSa daramyAna camakI Avelo te vilana na. [4] vaLavuM e. (2) vakrIbhavana, vicalana te puruSa ke te te strI, "mena opha dha Iyara'-'vumana opha valana-deNa chuM. [saM.] kiraNanA valaNane khaNe, "eMgala dha Ira' eka ukezana" (ga.) varSa-sthAyI vi. [,j.] AkhA varSane mATe rahenAruM valana-ramIla vi. [sa.] sahelAIthI vaLI zake tevuM varSA jI. [saM.] vRSTi, varasAda. (2) va2sAdanI jema varasa- vahanazIlatA jI. [] valana-zIla hovAne guNa, livAnI kriyA. [0 thavI (rU.pra.) ghaNuM AvI paDavuM] yansI' (na. . . varSa-kAla(-La) chuM. [saM.] varasAdane samaya, varSARtu, valabhi-bhI rahI. [4] haLatuM chAparuM, chajuM, (2) bhAracomAsuM [loka-gIta vaTiyuM. (3) gohilavADamAM AvelI eka vakhatanI aMdara varSA-gIta na. siM.] comAsAnI RtumAM gavAtuM te te vALI saurASTra gujarAtanI maitrakakAlIna rAjadhAnI. (saMjJA) varSA-gRha na. siM5. na] kuvAre (AjanA "vaLA'nA sthAnanuM atyAre "valabhIpura' nAma 1-tAva (tADava) na. [saM.] (lA.) varasAdanuM tophAna karI levAmAM AvyuM che.) (saMjJA.) [lIno samaya varSAbhinaMdana (-nandana) na. siM. varSa + mafmananI navuM valabhI-kAla(La) . [saM.] maitraka rAjAone jahojalAvarasa besavAnuM abhivAdana, sAla-mubAraka valabhInagara, valabhIpura na. [saM.] e "valasi (3).' varSA-mAna, na. [saM] varasAda mApavAnuM yaMtra, "puDo-mITara" valabhI lipi sI. siM.] maitraka-kAlanI enAM tAmrapatromAMnI varSamApaka, na na. [saM.] juo "varSA-mAna'-reina geja.' varNanalipi (gupta-lipimAMthI vikaselI ane devanAgarI varSAraMbha1 vadhya) kuM. . varSa + Ama] varasanI zara- lipinI najIkanI pUrvaja lipi). (saMjJA.) Ata. 1lamapurI muM. jamaNA aAMTAvALo zaMkha varSAraMbhara (2msa) chuM. [sa. varSa + mA-] varasAdanI zarU- valaya na. [saMjna-] strIonuM kAMDAnuM ghareNuM, balayuM, vaSavavuM, varSo juo "varSamAM. kaMkaNuM, "ArmaleTa." (2) kuMDALuM, vartala, cakkara. (3) eka varSAsana na. [saM. varSa + ana] nivRtta thayA pachI varase jAtanuM mRdukAya prANu, "bhyAsanamA" varase besI rahevA mATe jIvana nibhAvavA mATenuM maLatuM valayAkAra chuM., valayAkRti nI [se mA-vAra, mAM-fi] vetana, varakhAsana, "enyuiTI' goLa AkAra, (2) vi. goLa AkAranuM varSa-varSa ki.vi. saM. varSa dvibhaM] dara varase, "enyuala" 19 vala kri.. [ravA. bela bela. (2) cibAvalAnI 10 muM. esa, jhAkaLa jema bolatAM valakuM vi. [ravA.) bahu bela, valavaliyuM. 2) (lA) valavalavuM a.kri. [o "vala vala,'-nA.dhA] vilApa kara, maM [kA cotha ( zya) (u.pra.) vadhu bela bola karatI rotAM retAM zo behaye javA. (2) phaphaDavuM. vyAkuLa thavuM. 2010_04 Page #992 -------------------------------------------------------------------------- ________________ valavalATa 2020 valovavuM valavalAnuM bhAve. ji. valavalAvavuM che. sa.ki. valarATa puM. jio "valUravuM' + gu. ATa' kuma] khaMjavALa vaTavalATa . jio "valavalavuM' + gu.-ATa" ka.pra.] AvavI e. varavuM e valavalavAnI kriyA valurAvavuM, valurANuM e "varavuM'mAM. valavalAvavuM,. valavalA e "valavalanuM'mAM. -valuM vi. jio "vAla'+gu. "u" ta.pra.] vAlanuM (samAsavalavaliyuM vi. jio "valavala' +gu. IyuM" ka.pra] vala mAM uttara padamAM: "cIda-valuM sonuM) khijalI vala ka2vAnI TevavALuM vara (27) sI, jie "varavuM.] khaMjavALa, ceLa, valavaliye vivuM. jio "valavaliyuM.'] (lA.) zarIramAM varavuM saki. rivA.] khaMjavALavuM, khaNavuM. valurA karmaNi. nIkaLato eka jAtano vA (jemAM mANasane valavalATa kri. valurAvavuM che ,sahi, [vALyA karatuM vadhI paDe) ( [mAchalI variyuM vi ja varavuM' + gu. "yuM kR] khaMjavalavADI jI. navasArI tarapha nadImAM thatI eka jAtanI 19 na. jio "valara' + gu. "yuM' svArthe ta.pra.], vala sadi. vadhArAnuM UgeluM ke evuM kADhI nAkhI sarakhA valUro chuM. [+gu. "e" pra.] nahera ke nakhane ujharaDA aMtare choDa rAkhavA. valAluM karmaNi, hivahAvavuM che., 19(-)(-dha) a.kri. vaLagavuM, bAjhavuM, ceTI paDavuM sa.ki. (2) padhavuM, paLakavuM. (3) maMDatuM. valaM-dA(-dhA) valasADI, DuM vi. [dakSiNa gujarAtanuM eka zahera "valasADa'+ bhAve, ki, vala(-Le)dA(dhA)vavuM presa.ki gu. I' - G' ta..] valasADane lagatuM (cekhA kerI sAga valaM(-LuM)dA(-dhA)vavuM, valaMta-)dA(0SA)nuM ja "vat vagerenI jAte). (-LuM )6(-dha)vuM'mAM. [ka] peluM valarNa na. kesanAM tarelAne bAMdhavAnuM doraDuM valaM- 6-6) vi. jio "vala(La)(15) +]. "G" 19mI (valagI) vi, sI. gharamAM paga vALIne na bese vale (-le) jI. [ara. valahu ] hAlata, sthiti, dazA, tevI bhaTakatI strI (mana. jhaverI.-na.mA.) avadazA. (2) upAya. [ karavI (u.pra.) ThekANe pADavuM] valade (vala) [. "holenDa' dvArA] helenDane Dano valo chuM. jio "valavalavuM' + gu. o' kama- tribhuvane vatanI, Daca. (2) (lA) lucco mANasa lopa) valopAta, jhaMkhanA. (2) (lA.) Dhorano eka roga valavalA (valavalA) sI. Apa-leno nikAla valaNa-vAra chuM. [ja "valeNu' + saM.] chAsa karavAne valANuM ja e "valeNuM." divasa. [ re (pra.) chAsavAre, vAraMvAra] [nAnI 2vAI valAravuM sakri. jao "valavuM.' valArAnuM karmaNi, ji. valoNuM sI. jio "valeNuM' + gu. 'I' apratyaya.] valArAvavuM . sa.kiM. valoNa na. [ja "valovavuM' +. "aNuM' kriyAvAcaka valArAvavuM, valArAvuM jao "valAravuM'mAM. .pra.] valovavAnI kriyA, jharaDavAnI kriyA. (2) dujhANuM. valAre chuM. jio "valAra'+ gu. "Aro' ku.pra.] (lA.) [NAmAM mUtaraDuM (rU.pra.) sArA kAmamAM aDacaNa ekanI eka vAta cuMsthA karavI e nAkhavo] [valovavAnuM sAdhana, vAI valasuM vi, bekhabara, abUjha, mUrkha valoNuM na. jio "valovavuM" gu. "aNuM kartavAcaka ka..] valAvavuM, valAvuM ja e "vala'mAM. [vALuM, pacavALuM valopAta 5. jio "vala' dvArA.) adhIrAInuM AkaLApaNuM. valALuM vi. jio "vaLa' gu.-AchuM.'] vaLavALuM, AMTI- (2) rokakaLa, AjhaMda, kahapAMta, hAyavoya karanAruM valAMka sakri. hada AMkavI ke bAMdhavI. vAMkAvuM, karmaNi, valopAtiyuM vi. [+ gu. IyuM ta.pra.] valepAta karyA kri. vAMkAvavuM che. sa.kri. valova chuM. ghATa, AkAra [rAvavuM presa.ki. vAMkAvavuM, valAMkaNuM ja "valAMka6mAM. valoravuM ja "valaravuM.' valorAI karmaNi, ji. valovali-lI) sI. [4] karALI, kacalI, vaLiyAM valorAvavuM, valAravuM ja "valAravuM-"varavuM'mAM. valita vi. [saM.] vaLeluM. (2) karacalI paDI hoya tevuM valoriyuM na. marelA DhoranA mAMsanI sukavaNuM valitapAda-sarvAMgAsana (-sAsana) na. [saM. vasiSADha valoNuM' e "valAvavuM' + gu. aNu" kriyAvAcaka ku. + sa + a + Asana) veganuM e nAmanuM eka Asana. pra] valovavAnI kriyA, valoNuM. (2) (lA.) mathAmaNa ( ga) tivuM valovaNa vi. jio "valovavuM' + gu. 'aNa" kartavAcaka vali-lI) palita vi. saM.] jemAM karacalIo paDI hoya ka.ka.] valovanAruM, valovI nAkhanAruM valiyAra chuM. (saM. 1-4->mA vadhAra] bayAM vavANuM na, jio " vavavuM' + gu. "aNuM kriyAvAcaka banAvanAra kArIgara u.pra.] o "valoNuM.' 1lI jAo "vali.' valovara na. jio "valAvavuM + gu. "aNuM kartavAcaka ku. valI puM. [ara.] muslima pIra ke oliyo pra.] vAvavAnuM sAdhana -2vAI goLa vagere valI-5lita ja "vali-palita.' valovavuM sakri. (saM. varavI =gepI , govAlaNa, enuM valI-akalA(-lA) kuM. [ara. valI-allAha) alAhanA kArya] gorasa (dahIM) jharaDavuM (Asa banAvavA ane mAkhaNa mitra [yuvarAja, gAdIvArasa kADhavA). (2) (lA.) sakhata rIte carcA karavI. valovALuM valI-ahaMda chuM. [ara.] rAjayane mitra. (2) pATavI kumAra, karmaNi, kiM. valovAvavuM presa.kri. 2010_04 Page #993 -------------------------------------------------------------------------- ________________ valavAvatuM 2028 levAvavuM, valevA juo valovavuM"mAM. lavara(hA)vavuM ja e "vAvavuM'mAM. vahakala na. rsi,jna.] jhADanI AchI galanuM vastra 1varAvuM ja e "vAvaravuM'mAM. 19 na. cADuM, cAM, TapakuM, DAgha vaLavuM a.kiM. [2vA.] khaMjavALavuM, valaravuM. (2) valakhAM 19ganA sI. siM. vana, na.] vaLagavApaNuM. (2) Asakti mAMravAM. vavaLavuM bhAve, ji. vaLAvavuM presa.ki. 19gA cI. [4] cheDAnI lagAma, cokaDuM vavaLATa muM. jio "vaLavuM' + gu. "ATa' ka.vavaLavuM 197 vi. [4] madhura, mIThuM. (2) suMdara, manahara e. (2) saLavaLATa 19mIka chuM. [sa,jna.] rAphaDA, (2) [] vahamIki vaLAvavuM, vaLAvuM e "vavaLavuM'mAM. muni (rAmAyaNa' mahAkAvyanA manAyelA ka), (saMjJA) vavAvavuM, vavAvuM jae "vAvavuM'mAM. vallabha vi. [saM] vahAluM, priya, vatsala. (2) puM. pati, vavAvavuM (vaHvAvavuM), vavAvuM (vaHvAvuM) e "vAhanuMmAM. dhaNI, priyatama, nAtha. (3) zuddhAdvaita vedAMta-siddhAMta va chuM. "va' varNa. (2) "va' uccAra ane puSTimArga' =nirguNa bhakitamArganA puraskAra eka vaNa vi. siM.1 adhIna, tAbe 2hela. (2) mudha, mAhita. AcArya, vallabhAcAryajI (I. sa. 15 mI-16mI sadInI [ane paMtho (57) (rU.pra.) deva jANe [kAbUmAM chelI ane pahelI pacIsI). (saMjJA) vazamAM ji.vi. [+ gu. "mAMsA. vi. anuga] adhIna, tAbe, valabha-5tha (55) muM.[+jae "paMtha"] vahalabhAcAryajI- vazikaraNuM vi. [saM. + e "karavuM' + gu. "NuM" kavAcaka no vaiSNava saMpradAya-puSTimArga-nirguNa bhaktimArga ku.pra.] vaza karanAruM, tAbe karanAruM valalabhapathI (-pathI) vi. [+. "I' ta...] valabha vazavartinI vi, sI. [saM.] tAbe rahI kAma karanArI strI, saMpradAyanuM anuyAyI veSNava vidAMta-siddhAMta adhIna strI [kita, AjJAkArI vallabhamata chuM. [+. na] vahalabhAcAryajIne zuddhAta vazaMvada (vazava8) vi. [saM.] anukuLa thaI bolanAra, AjJAMvalabha-saMpradAya (sampradAya) 6 siM] ja "valabha-paMtha' vaza kI. [saM.] kI, nArI. (2) patnI. (3) gAya vallabhAcArya puM. [+{. aAvArtha] juo "vallabha(3). vizAta krivi, sipA vi, e.va.] kAraNe, kAraNathI, valabhI vi. [+ gu. "' ta.pra.), bhIya vi. [] vallabha (samAsamAM : "kAraNavazA' 'prasaMga-vazA" vagere) saMpradAyane lagatuM, vahalabha saMpradAyanuM vazAtmA vi. [saM. varA + mAmA, muM.] AtmA kAbumAM che valabhIpura azuddha che; zuddha ja "valabhIpura' (maLa tevuM, jiteMdriya zabda "valabika-bhI' che, 'vahalabhi,bhI' nahi.) vazitA strI, -na. [saM.) bIjAone vaza karavAnI zakti valari, karI rahI. [saM.] vela, latA. (2) maMjarIvALa vazisiyara chuM. [sa. viva->prA. vidA-] sarpa, e AchI DALI vaziSTha juo "vasiSTha." vallava chuM. [.] govALa. (2) rase, bahalava. (3) vazI vi. [saM. muM.] vaza karanAruM. (2) jitAtmA, jiteMdriya virATanagaranA guptavAsamAM bhIma pAMDavanuM e nAma. (saMjJA) vI* (sI) chuM. [saM. va >prA. va]i (vasati vahelI strI. [4] gopI , gopAMganA, gepI, govALaNa karI rahenAra hovAne kAraNe) anAvaLA brAhmaNonI eka vala sakri. keda kara, nevuM, nIMdavuM. valAvuM karmaNi, avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA,) kri. 1lAvavuM che. sa.ki. vazIkaraNa na. siM.] vaza karavAnI kriyA. (2) vaza karavalaM-kha khA(khA) (vala-khakhA,khA), vasaMkhalA vAne eka abhicAra (mAMtrika ke tAMtrika prayAga.) (taMtrI) (vaphalam khahalA) ki.vi. [2vA.] cakata cUkavAI gayuM hoya ema vazIkaraNa-vighA jI. [4] vaza karavAnI manAtI eka valAvavuM, 19lA ja e "vahalavuM'mAM. khAsa vidyA, "hineTijhama, megnerijhama' (da.bhA.) valilallI . siM.] vila, latA, vallarI, nAne vele. vazIkAra vi. [.] vaza karanAruM. (2) puM. vaza karavuM e (2) (lA.) prakaraNa, ayAya vazI-bhUta vi. siM.] vaza thayeluM, tAbe thayeluM, kAbumAM raheluM varala vi. paheluM, , phale. (2) rahe, vAMke, kaMTAtuM 18-se)ka vi. [sa, viroSa prA. vileNa dvArA) vizeSa. 2 vi. e-"valuM;' bevaDAIne "mAnavakaluMdhara-vakaluM' (2) chuM. sAro meLa vagere pavana pharatAM sakatuM ja haze-sekAI jIzi . AI' tama. vizeSatA. thavaThA(TA)vuM A kri. saM. va>prA. vaga dvArA] uparathI (2) bhalAI [thAya tevuM, tAbedAra, amIna vava(-2)vavuM ja "vAvamAM. vaya vi. [sa.] vaza karavA-vaza karAvA jevuM, tAbedAra vAvaDI (vaHvaDI) strI. [o "vahu'+ gu. "DI' svArthe ta..] vayakarma na. siM] jAo "vazittA.' (lA) bALakanI mUdriya, TaTuDI varayAtmA vi. saM. 133 + mAM, puM] jene AtmA vaza vavarajavuM sa.ke. si. vi-na-vive arvA. tadabhava) thavA pAtra hoya tevuM. (2) vaza thayelA AtmAvALuM, jiteMdriya tajavuM, jatuM karavuM, choDI devuM. (2) nakkI karavuM, TharAvavuM. vaSakAra . [sa.] devane balidAna ApatI veLAne "vara' (3) kAmamAM levuM. pre,sakri. kAmamAM levuM. vavarajavuM evo udagAra karmaNi, ki, vavarAvavuM che saki. vaLiye . [. vidi dvArA] o "vaTALiyo." 1varajAvavuM, vavarajavuM ja "vavarajavuM'mAM. vari srI. [sa. vi]i ja "viSTi." 2010_04 Page #994 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSTi-kAra 2020 vasANa vaSTikAra mi phA. pratyaya) jue "viSTi-kAra." vasavAtI vi. jio vasa' kAra.] khetaramAM vAse rahenAra vasaI (vase) cI. siM. vaNamA . varamAM] pUrva vasavAyuM vi. jio "vasa' dvA2] gAma vasAvatAM bauddha bhikSao ane jena sAdhuonI tema enAM pavitra vasavA lAvavAmAM Avela kArIgara varga, "ArTina' sthAnI racanA thaI hoya te vasAhata - e uparathI aneka vasavAsa strI. [ara.] spardhA, harIphAI, caDasAcaDasI, 226 sthaLee gAma-nAma. (saMjJA.) vasavuM a.ki. [sa. va . tatsama] vAsa karIne rahevuM. (2) viTALiyo chuM. jio "vasaTALuM' + gu. "IyuM' te.pra.] manamAM besavuM, jacavuM. [dukAna vasatA karavI (rU.pra.) viSTi karanAruM, vaSTALiye, viSTi kAra dukAna vAsavI - baMdha karavI] vasAvuM bhAre, kra. vasAvavuM vasaTALI jI. [jao "vasaTALuM" + gu. "I' pratyaya.], B., sa.ki. -LuM na. [saM. viSTi drArA] viTi-kAma, jhaghaDAonuM samAdhAna vasaha sI. [saM. vati dvArA] juo "vasaI (3)." karavAnuM vacalA AsAmInuM kAma. (2) kaNapaNuM, bhagavAI vasaLana. vAdho, virodha vasaTI . [saM. viSTi, arvA. tadbhava] jae "viSTi." vasaMta (vasatI strI. [se, muM.] zizira-pAnakhara pachInI [vAMdhA-vasaTI (rU.pra.) jhADA ane samAdhAnano prayana] vRkSane navapalavita karanArI Rtu. caitra vaizAkhanI atyAra vasati(-to) strI. [saM] vAsa, nivAsa, raheThANa, makAna, nI Rtu. (2) puM. e nAmane e atumAM gAvAno eka ghara. (2) chAvaNI, zibira, kempa. (3) je sarAsara rAga (e ja "vAsaMtikA" rAgiNI) ane apAsarAonuM sthAna, vasahI. (jaina) vasaMta-Rtu (vasata-) . [saMmuM], vasaMta-kAla (La) vasati(-tI)-gaNatarI strI. +i ja e "gaNatarI.] raheNAka (vasata-) paM. si.] e "vasaMta(1)." makAnI saMkhyA karavI e vasaMta-gArI (vasanta-strI. [saM.] caitra sudi trIjathI vaizAkha vasati(-tI-gRha na. [saMpuM.na.] vidyArthIone rahevAnuM sudi trIja-akSaya tRtIyA sudhIne devInAM maMdiromAM ujavAte sthAna, chAtrAlaya, hoTela' (ha.kA.), borDiMga' eka utsava, (saMjJA) vasatitI-patra na. si] raheNAka makAnanI yAdI vasaMta-tilaka (vasanta-) S., na, kA strI. [saM.] coda vasatiyANa vi. jio "vasavuM' + "tuM' varta. ka. + thayuM' akSarano eka gaNameLa chaMda. (piM) ta, pra. + "Aga" ta.ka.) jyAM loko rahe che tevuM, vastIvALuM vasaMta-patrikA (vasata-) pI.si.] vanaspationI zRMkhalA raheNAka [vAsa karanAruM banAvatI dIvAla uparanI paTTI, "beDa-zeThaMga vejiTala vasati(-tA)-vAsI vi. saM. muM] raheNAka makAnamAM skola' (ma.Ta) vasati-tA-sthAna na. siM] jyAM loko rahetA hoya vasaMta-paMcamI (vasanta-pacamI) strI. [4] (janA samayamAM tevI jagyA, vAsa, raheThANa vasaMta-saMpAta divasa hovAne kAraNe pachI) cAMdravarSanI vasana na. [4] vastra, kapaDuM, lugaDuM [hikamata mAgha sudi pAMcamanI tithi. (saMjJA.) vasana-kalA-LA) a. siM] vastro paheravAnI viziSTa vasaMta-pUjA (vasata-) strI. [saM] vasaMta Rtu besatAM thatuM vasamuM vi, [sa. viSama)prA. viramaga] AkaruM, kaparuM. brAhmaNanuM pUjana tema ujANI (2) vikaTa, mula. (3) mAThuM, aNagamatuM. [mI veLA vasaMtamAlatI (vasanta- sI. si.] zakti vadhAranArI eka (rU.pra.) kaparo samaya. 05vuM, 0 5DI javuM (rU.pra.) rAsAyaNika davA. (Ayurve.) bhAre thaI paDavuM, kaSTakAraka duHkhada thavuM. 0lAgavuM vasaMta-saMpAta (vasanta-sampAta) . [saM.] mArcanI 22 mInA (u.pra.) prANa javA jevI sthiti thaI paDavI1. divase thatA sUryane meSa rAzimAM praveza ane vasaMta vasarAI jI. jio "vasaruM + gu. AI' ta.pra.] vasarApaNuM Rtune AraMbha ApatI AkAzI prakriyA. (A divase vasaruM vi. [sa. vi-2atvA-prA. vilhalsa-] sAMbhaLavuM na divasarAta sarakhA mApanAM hoya che.). (2) viSuva-dina, game tevuM, kAnane apriya, kharAba belAtuM [kAma meSa-viSuva vasavArI strI, jio "vasalo' dvArA.] jamIna mApavAnuM vasaMtiyuM (vasatiyuM) 1. [+gu. IyuM' ta.ka.] vasaMta vasa puM. [ara. valla] bhAga, hise. (2) jamInane RtumAM strIoe paheravAnuM kasabala chAMTavALuM sapheda vastra. TukaDA [darAnI paDI jatI gAMTha [0 vaLagavuM (rU.pra.) vasaMta RtunI moja mANavAnI ghelachA vasahelo . [ara. vasta] kApaDanA vaNATamAM vacce thavI] [lagatuM vasavATa 6. jio "vasavase' + gu. "ATa' svArthe vasaMto (vasatI) vi. [+gu. "I' ta.ka.vasaMta Rtune ta...], vasavaso . [ara, vasvasaha] kArya siddha na thatAM vasaMtotsava (vasatotsava) . [+ saM. 7] vasaMta Rtu manamAM thato uga, mananI mUMjhavaNa besavAnI sAthe ujavAtA raMganAM chAMTaNAM vageremAM eva vasavATa kuM. jio "vasavuM' + gu. "ATa' kupra.] vasavuM e, vasA . [saM.] carabI, meka vAsa, raheThANuM. (2) AvIne vasavuM e, "imigrezana" (na.mAM) vasAI sI. khetaranI mIThI jamIna ["vasavATa.' vasavATa-haka(-) . [+ juo "haka(-).] raheNAkane vasATa kuM. [ja "vasa' + gu. "ATa' kapri.] ja adhikAra, DomisAila riheluM, DomisAInDa' vasANu na. jio "vasavuM' dvArA] jhADa upara mAMcaDo ke vasavATI vi. *i gu. I' tama] vasavATa karanAruM, vasI khATale bAMdhI racAtI zikAra karavAnI jagyA mA . [hikamata vasa bI. siM] vi che. 2010_04 Page #995 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vasANuM 23 vastI-zAya vasANuM na. [saM. vAta- sugaMdhita padArtha dvArA] zarIrane vasumatI, vasuMdharA (vasudharA) sI. [saM.] juo "vasudhA.' sudhArI daDha kare tevAM vanaspatinAM maLa pAMdaDAM phaLa vagere vasUkavuM a.kra. siM, viru->vidura vi, -nA.dha.] sugaMdhI dravyo (gAMdhIne tyAMthI maLatAM (pazu mAdAnuM) garbha dhAraNa karavAnuM baMdha thavuM. vasukAnuM vasAta ja "visAta." bhAve, ji. sukAvavuM che., sa.ki. vasAtarAM na., ba.va, cemAsAmAM UgI AvatAM eka zAka vasUla na. [ara.] mAgaNa peTe cukavAI gayelI 2kama. prakAranAM phaLa [javAne eka roga (2) Avaka, AmadAnI. (3) mahesula, "revanyu." (4) vasA-meha chuM. [ ] pezAba sAthe carabI jevo ghATe padArtha kri. vi. cakAte AvI jAya ema (4) (lA.) sArthaka, saphaLa. vasAvavuM, vasA o "vasamAM. [ApavuM (rU.pra.) cUkate ApavuM. karavuM, 0 levuM (rU.pra.) vasAvavuM, vasAvuM jue "vAsavuM'mAM. mAgI cUkate levuM. 0 thavuM (rU.pra.) cUkate rakamanuM AvI javuM] vasAna 5. vastIna cAkI karanAro cokIdAra, rakhepiya vasUla-dAra vi. [+ kA. prathaya] vasUla karanAra amaladAra vasAra . dakSiNa gujarAtane kALI parajane eka vasUladArI strI. [+ phA. pratyaya] vasaladAranuM kArya phirake ane ene puruSa. (saMjJA) vasUlAta kI. [ara, ba.va.] vasula AvI javuM ke karavuM vasAhata strI. [saM. vAsa dvArA eka sthAnethI UpaDI anya e, mAgaNuM ekaThuM karI levuM e, rikavarI." (ra) jamIna sthAne jaI karavAmAM AvatuM vyApaka raheThANa. (2) upara levAta kara, sAMtha, "levI' vastIvALo vizALa nivAsa.(3) saMsthAna, kelonI' (na.mA.) vasulAta-jAtuM na. [+ja "khAtuM.'] jamInanI sAMtha vasUla vasAhatI vi. [+ gu. I' ta.pra.vasAhatane lagatuM, karanAruM sarakArI kAryAlaya sAMsthAnika, "keloniyala." (2) vasAhata karI rahenAra, vasUlAtI vi. [+gu. "I' ta...] vasUlAtane lagatuM kenisTa.' [0 svarAjyana. [+ saM] "Dominiyana sTeTasa" vIseka ja "vaze.' (za.vi.)] sekAI ja "vazekAI' vasiDAvavuM, vasiDAvuM ja "vasIThamAM. vaseDI sI. e nAmanuM eka jhADa vasiyata rahI. [ara. vasiyyata] vAraso vase chuM. e nAmane eka velo - vasiyatanAmAM na. jio "nAmuM.'] vArasA vizena vase . aai. visvaha] jamInanuM eka mApa (vIrAne 20ma dastAveja, "vila" (ma.rU.), TesTamenTa' bhAga). [ aneka vasA (rU.pra.) aneka rIte. vIsa vasA vasiyata vi. [+gu. "I' ta..] vasiyatane lagatuM (rU.pra.) soe so TakA. (2) taddana kharuM. hajAra vasA vasiyANa jio "vasa' dvArA vasavAnuM sthAna, raheThANa (rU.pra.) hajAro rIte] vasiyara o "vaziyara." vasuMdharA sI. [saM] kaI paNa devanI prIti mATe jala vasi(-ziSTha puMsiM] vedanA chaThThA maMDaLane gAtA dUdha vagerenI dhArAvaDI karavAnI karmakAMDano eka kriyA eka RSi. (2) kaphavAkuvaMzanA kulaguru ane brAhamaNonA vaDheru vi. [ja "vara' dvArA. vacaluM, be vaccenI vasiSyagotranA mULa puruSa. (saMjJA.). (3) moTA saptarSinA mayama kakSAmAM ke vayamAM raheluM sAta tArAomAMne najIkanA nAnA aruMdhatInA nArA sAthe vastara na. [saM. varNa, arvA. tadda bhava) vastra, kapaDuM tAro. (khagoLa.) vastara-sevA kI. [+saM.] ThAkorajInuM gurUe vastra padharAvI vasI juo vazI." ApyuM hoya tenI ThAkorajI tarIke sevA. (puSTi.) vasIra chuM. [ara.] pAtAM gAmane vahIvaTa karanAra vastAra ! [saM. vihRC] chokarA-cAMnI sArI evI vasIdhuM sa.ji. cheDI devuM. (2) vahetuM mUkavuM. (3) tarachoDavuM. vRddhi. (2) bahoLuM kuTuMba hovuM e vasiDAvuM karmaNi, ji. vasiThAvavuM che, sa.ji. vastArika vi. [+ saM. ta.., asvAbhAvika rIte umerela], vasIlAdAra vi. jio vasIlo' + ke. pratyaya lAgavaga vArI vi. [+ gu. "I' ta.ka.] ghaNAM chokarAM-chayAMvALuM. vALuM, vagadAra [siphArasa (moTAone udezI) (2) meTA kuTuMba-kabIlAvALuM vasIlo ! [ara, vasIla] lAgavaga, vaga. (2) bhalAmaNu vastI jI. [saM. vasati, sIne artha raheThANa, Ano artha vasu chuM. [saM.] e nAmano ATha devAmAMno pratyeka. (saMjJA.) "prajA,', eTale ja e "vasavuM' + gu. "tuM' varta. pha + gu. "I' . (3) na. dravya, dhana, dalita. (4) senuM pratyaya ane uccAraNa-lAdhava] te te vistAranI prajA, vasu vi. saM. tarI- >prA. valama-] vaza, adhIna te te vistAramAM rahe te mAnava-samudAya, raiyata, janatA, vasukAvavuM, vasukAvuM e "vasakavuM'mAM. piyulezana' vasudeva paM. [saM.] yAdavomAMnA sUranA putra eka yAdava vastI-gaNutarI bI. [+jue "gaNatarI.'] lekonI gartA, (zrIkRSNa ane baLarAmanA pitA). (saMjJA.) janasaMkhyA levI e, "sensasa-oparezana, "sensasa' vasudhA sI. siM.] pRthvI, dharA, dharaNI vatI-patraka na. [saM.) janasaMkhyAnI nAmavAra yAdI, vasudhAdhi5, 5ti muM. [+ saM. viA, vipatti vasudhA- "sensasa-re ke' [saMkhyA-vRddhi dhIzaara paM. [+ saM. rA,zvA], vasudhA5ti muM. siM.1 satI-vAre . [+ ja e "vadhAre."] prajAnI thatI AvatI vasudheza,-thara kuM. [+ saM. darA,-a] pRthvI-pati, rAjA vastIzAstra na. [+ saM] vastInA vadhArA kada gIcatA 2010_04 Page #996 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vastI-majaNa 2031 vahana vagerenA abhyAsanI vidyA, 'mIgrAphI' makavAmAM Ave evI janA [zAya vastI-mojI ajI. [+ jue "jaNI."] vastI-zAstranI vastuzAstra na. [saM] padArthonA svarUpane khyAla ApanAruM daDiTae karavAmAM AvatI prajAnI save, DemogrAphika sarve' vasatusaMkalanA (-salanA) sI. [saM] vastunI gUMthaNI, vatI-phaTa . [+ saM.] vastIne asAdhAraNa vadhAre, vAstavika svarUpane samajhI enuM Alekhana popyulezana krAisisa' vastusthiti strI. [saM.] kharI hakIkata, riyAliTI' (ma. vastu na. [.] nATaya kathA kAvya vagerenA mULa prasaMga, vRtta. na.), "epreila." (2) paristhiti, saMga ploTa, "kanTenTa' (da.bhA.) (kAvya.) (2) strI. [sAna.] vastuzAstra na. [saM.] padArthonA parasparanA saMbaMdhanI cIja, padArtha, dravya, meTara, riyAliTI' (hI.va.). tAtvika carcA ApatI vidyA, "onTolejI' (A.bA.) enTarI' (A.bA.) (3) lA.) maLa uderA, matalaba, vastu-nya vi. si. jemAM padArthane abhAva che tevuM arthabhAva, "kaMkaTa kebala' (Da.mAM.) [ gUMthavuM (ra.a.)"mizyA-bhUta' [ jhizana' (u.) maLa prasaMgane vaNI levo] vastuzkeTa kuM. [saM.] viSayanI spaSTatA karavI e, ekavastu-kalpanA strI. [sa.] dhAraNA, "ka-sepzana' (caM.na.) vastusvarUpa-vighA jhI. [saM.] ja vastu-zAka-evastu-gata vi. [saM.] vastumAM raheluM, svAbhAvika. (2) lejI' (a.ka.). [laMkArane eka bheda. (kAvya) viSayarUpa, viSayAtmaka, 'I-(0)Ta' "riyala (ke.ha.), vastubhekSA strI. [+ saM. prekSA] ujhekSA nAmanA arthajekaTiva' (da.bhA.). 1 na. [sa.] kapaDuM, laMgaDuM [pAya va=tiyuM aMgarakhe vastu-citrakAra vi. [saM.] padArthanI tAdazatA pUrNa karanAra pacheDI pAghaDI ane pagarakhAM]. citAre, sabajeTa-peInTara (2.ma.e.). vastragALa vi. [+ja "gALavuM.'] kapaDAthI gALeluM. (2) vastucitralipi strI. [sa.] kahevAnI vAtane citra dvArA davA pharate kapaDuM vIMTI ene chANa-mATI karI pAkavA mATe cItarIne batAvavAnI prAcIna rIta, citra-lipa taiyAra kareluM kapaDanmANa vastu-tava na. [saM] vAstavika hakIkata, vastusthiti, vastra-paridhAna na. [saM.] kapaDAM paheravAnI kriyA riyAliTI' va-rahita vi. saM.] kapaDAM vinAnuM, nAnuM-pUruM vastu-taMva (tanna) na. [saM] udeza, hetu, "jeTiva' -locana na. [saM.] lAja kADhatI vakhate mAtra AMkha vastutaH ki.vi. saM.1 vAstavika rIte, kharuM jotAM, khulI rahe e prakAre meTuM TAMka, e. [ karavAM (rU.pra.) tattvataH, "varcyualI keIna lUgaDAM lattAM utarAvI levAM e. vastu-tA rahI. [saM.] padArthanuM havApaNuM, vAstavikapaNuM vastra-sevA sI. [saM.] ThAkorajInA prasAdI-vastranI ThAkora vastutva-vAda . [sa.] padArthonuM hamezAM astitva che e tarIke sevA-bhakti. (puSTi.) prakArane mata-siddhAMta, "saspeziyAlijhama' vastra-svAvalaMbana (-lakhana na. siM] kapaDAMnA viSayamAM va-nirUpaNa na. [saM.] mULa vAta kahevI e, tatvanuM videza para AdhAra na rAkhavuM paDe evI sthiti. (2) nirUpaNa potAnI meLe ja kAMtI vaNI ane sIvI pitAnAM vastra vastunanirdeza j p.1 maLa vAtano ulekha. (2) graMthanA banAvI levAM e . viSayanuM ke vArtAnA mananuM yA nATayanI bIjajata kathA vastra-haraNa na. [saM.] vaya khaMcavI levA e ("ploTa)nuM sucana. (3) lakSaNamAM samAveza pAmatA viSaye vastra-vIna vi. [sa.] juo "vasa-rahita." uparAMta jenA mULa vastu vize navA dharma-lakSaNanuM sUcana vastra-maMTArI (-bhaDArI) vi. [saM. + e "bhaMDArI.] kApaDane thAya te, "riyala preNizana' (ma.na.) (tarka) havAlo rAkhanAra, "linana-kIpara' vastunirdezAtmaka vi. [+[+ saM. mAtama + .] vastu- vastrApatha, 0 kSetra na. [sa.] giranAranI AsapAsanA pradezanuM nizanA rUpanuM 'DiTezana madhyakAlIna paurANika nAma. (saMjJA.) vastu-bAdhakatA strI. [saM.] padArthane khyAla thavApaNuM. vastrAbhUSaNa na. [+saM. A mUvaM], vastrAlaMkAra (-lakAra) vastu lekhaka vi. saM.] pAMDulipi lakhanAra. "sikrapTa-rAITara' chuM. [+ saM. avAra] laMgaDAM-ghareNAM vastu-vAda . [4] muLa padArthanuM astitva ane enAthI vasla chuM. [ara.] mulAkAta, meLApa. (2) saMbaMdha vikAsa thAya che e prakArane siddhAMta, jAti-vAda, sRSTi. vahadata, vahadAniyata strI. [ara. valkata, vahudAniyata ]. daSTi-vAda, riyAlijhama' paramezvaranuM ekapaNuM, ekezvaratA vatuvAdI vi. si.,6.] vastuvAdamAM mAnAruM (.ja.) vahadeva ! [sa. vizvadeva dvArA sI.] savAranI saMkrayA pUrI vastu-vicAra che. [saM.] vastunI yathArtha paristhitine khyAla karyA pachI vaizvadeva nAmano graMthanna karavAmAM Ave che te. vastu-vijJAna na. [saM.], vastu-vidhA si.] juo 'vastu- [0maka (rU.pra.) saLagAvavuM]. zAstra." vahana na. [saM.] upADI AgaLa vadhavuM e, mAthe upADIne vastu-vidhAna na [saM.] jAo "vastu-nirdeza." laI javuM e. (2) pANane pravAha, vaheNa. (3) vIjaLI vastu-vinimaya kuM. si.] padArthone phera-badalo, sATu vagerenuM prasaraNa. "kanDakazana' (a.tri.), "manDakaTiviTI' he. vastu-vibhAga 5. si. te te vastune enA te te sthAnamAM visA.) 2010_04 Page #997 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vana-kSamatA 2032 vahAlesa(za) vAhana-kSamatA . [sa.] upADI laI javAnI zaktimattA, pareDhiyuM, maLasakuM, vaheluM savAra, bhaDakavuM, a dala. kerIga kepesiTI' [NuM vadhI javAM (rU.pra.) ghaNA divasa pasAra thaI javA. vahana-kharaca puM, na. [+Ae "kharaca.], vahana-kharca 7 vA (rU.pra.) pareDha thavuM] puM, na. [+juo "kharca'] uThAvavAnI majUrInuM mahenatANuM, vahANeluM (vAHNeluM) jue "vahANaluM." kheMcAmaNa DiscArja kepesiTI' vahAbI vi. [ara. vahahAbI1 mAyakAlIna yuganA zekha vahana-zakti pI. [saM.] upADI laI cAlavAnI tAkAta. abadula vahAbe pracalita karelA muslima paTA saMpradAyanuM vahanazIla vi. [3] vahI javAnA svabhAvanuM anuyAyI vahanazIlatA sI. [] vahI javAno svabhAva hovApaNuM. vahAra (-25) satI. [saM. vi + mAM +g =Aha>prA. (2) prasarI javAnI zakti, 'kanDakaTiviTI vahira belAvavuM dvArA sahAya, madada, kumaka (2) uparANuM. vahAvuM (vaDavA) jue "vAhavuM'mAM. -re caDha(-)vuM (rU.pra.) madade AvavuM ke javuM]. vaha6 a.ki. [saMvara, tasama] pravAhIrUpe AgaLa vadhavuM. vahArA khera (vA rAkhe2) vi. jio "vahAruM' + phA. (2) vIjaLI vagerenuM tAramAM prasaravuM. (3) taratAM AgaLa pratyaya] vAre vAre vahAre AvanAruM ke janAruM vadhavuM. () sa.. upADIne AgaLa cAlavuM. (5) bhAra vahAruM (vA 2) [ jue "vahAra' + gu. "G" svArthe ta...] uThAvavo, javAbadArI levI. [ vahI ja (u.pra.) vaMThI (lA.) mananI dhUna, valaNa. [0 AvavuM (rU.pra.) madada javuM, vadhu javuM (rU.pra) cAlyuM javuM, vasuM vahyuM rU.pra.) AvavuM. -re ca88-8)vuM (rU.pra.) madade AvI pahoMcavuM] bahAvaruM. (2) niSphaLa thayeluM. (3) gabharAmaNamAM. (4) vahAla (vAla) na. [ja e "vahAluM' uparathI.] prema, sneha, phAMphAM mAratAM mAratAM] vahAvuM'bhAve, karmaNi, kiM. vahAluM vatsalatA, mAyA, prIti, heta jio "vahAluM." che. sa.ki. vahAlakuM vi. [jae "vahAluM' + gu. "ka" svArthe ta.] vahANa (vANa) na. [saM. vAghana - prA. vALa ja.gu. vahAlaraDuM vi. jio "vahAlakuM' + gu. "huM' vArthe ta...] vAhaNa'] pANImAM taranAruM moTuM vAhana, nAva, jahAja, vahAla karatuM AvatuM, vahAla hatuM. [ kamAvuM (rU.pra.) paradeza sAthe vepAra kheDavo. 0phATavuM vahAlatuM (vA laDuM) vi. jio "vahAluM' + gu. "" svArthe (u.pra.) vastu ke mANasa moTA jaththAmAM AvavAM. 0 bAMdhavuM ta...] vahAluM (padyamAM) (rU.pra.) vahANa musApharI mATe bhADe karavuM. 0ne kAgaDo vahAlapa (vAlaya) strI. [jAo "vahAluM' + gu. "pata pra.] (ra.a.) kadI na choDanAruM Azrita. 0mAM besavuM (-besavuM) 5Na na. [ + gu. "paNa" ta.pra.) vahAlApaNuM, vahAla, heta, (rU.pra) -nA pakSamAM ghUsavuM. -Ne caDa(-906 (rU.pra) paradazane prema, prIti vipAra kheDavo] [pAvaDI, cAkhaDI, khaDA vahAlama (vAlamya) pR. [saM. vaDhama>prA. vaTTa dvArA], vahANuI (vANuM) sI. [. vAni vanimAM] paga- 0jI ! ba.va. [+ ja "jI" (mAnArthe).] vahAlo pati, vahANa-kheDa (vANa-kheDa) a [ + juo "kheDavuM. vahANa- priyatama mAM besI dUra desAvaromAM javuM e, vahANavaTuM vahAlaseyuM (vAva) vi. jio "vahAla' dvAza.] vahAla vahANa-kheDu (vANa-) vi. [+jao "kheDu.] vahANamAM Upaje tevuM, pyAruM, lADakuM. lADakavAyuM besI paradezanI musApharI karanAra vahAlA-khAyuM (vA lA-) vi. [jae "vahAluM' + "khAvuM ? vahANu-baMdho (vANa-bandha) . [+ja "bAMdhavuM' + gu. gu. "zuM" ka.ma.] vahAlAM svajane gujarI jAya tevuM (varasa), o' ke pra.] vahANe bAMdhavAnuM kAma karanAra kArIgara dukALiyuM vahANa-variyala (vANa-) vi. 5. jio vahANavaTuM dvArA] vahAlA-vaMcuM (vADalA- vacce) vi. [jae "vahAluM' + "vAMcavuM vahANavaTuM karanAra, vahANakheDuM + gu. "uM' ku.pra] pitAnAM mANasanuM bhaluM icchanAra vahANavaTI (vANa) vi. [ + saM. vRttivA->prA.vaTTa-] vahAlAM (vAlA) na ba.va. [jao "vahAluM' nAma je vahANa dvArA potAnuM bharaNa-poSaNa karanAra. (2) jAo praga) nehI svajano vahANa-kheDu." (3) khAravo, nAvika vahAlI (vAlI) vi. rAkI jio "vahAluM + gu. I' vahANavaTuM (vANa-) na, ji e "vahANa-vaTI' + gu. "u" apratyaya.] priyA, valabhA, priyatamA tama.] vahANavaTInuM kAma. (2) vahANe dvArA paradezano vahAlIDuM (vAlIDuM) vi. e "vahAluM' +gu, "huM ta.] vipAra kheDavo e manamAM khUba gamI jAya tevuM, jotAM vahAla upajAve tevuM . [] vahANa vagere pANuM (lAlityane artha) ("vahAlIDe sarvasAmAnya gamato javAna) upara calAvavAnuM zAstra, naukA-zAstra vahAluM (vAluM) vi. [saM. varRma- > prA. vaTTama->ja gu, vahANiyuM (vANiyuM) . [+gu. "iyuM ta...] vahANanAM vAhAluM'] priya, pyAruM taLA ane nIcenA bhAganI bAjae lAgelI chIpalI vahAleruM (vAle) vi. jio "vahAluM' + gu. "evuM ta...] vahANu(-)luM (vANa(-)luM) . jio "vahANuM' + gu. vahAluM, tulanAmAM vadhAre priya ala'-ela' vArthe ta.ka.] jAo "vahANuM' (5dhamAM). vahAlesa(-)rI vi. [+saM. zvara prA. zAsaT + ga. "I' vahANa' (vANuM) . [saM. vimAna- prA. vihAma-] ta, pra.] bhaluM icchanAruM, hiteSI, hitecchu 2010_04 Page #998 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12. vahAlo 2033 vahere vahAle (vA) kuM. jio "vahAluM.] priya pati, priyatama, vahuvAru ja "vahuAru." nAvali vaheNu (vai Na) na. [ja "vahevuM' + gu. "aNu" ka. pra. ] vahAvavuM, vahANa jue "vahavuM'mAM. paNane pravAha vahAluM (vAvuM) a.kiM. chetarAvuM, vahAvuM, ThagAvuM, dhutAnuM vahetiyANu (tiyANa) vi. [ja e "vahevuM + gu-tuM' varta. vahiyala (mela) vi, asthira magajanuM. (2) uddhata thaI u. + "ANa" ta...] vahetuM cAkayuM jatuM gayeluM, magajanuM phATeluM vahetI-sara (vetI-sarSa) . jio "vaheluM' + gu, "ta vahI () sI. [ara. vahI1 khudAno saMdeza. (2) noMdha- varta.ka. + "I' strI pratyaya + "sara" (-2).] (lA.) cAlu pothI. (2) peDhInAmuM, vaMzAvaLI, [0 AvavI (rU.pra.) Avaka, (2) vAraMvAra garbhavatI thatI rahI. (3) satata dhana caDavI. 0 UtaravI (u.pra.) pragaTa thavuM. 0 vAMcavI vahyA ja karatuM hoya ke cAlu hoya tevuM kAMI paNa (rUma) niMdA karavI] [saM.] copaDA-pUjana vahana (jaina) e "vaheNa. vahI-pUjana (vaiH) na. [+], vahI-pUja (ve) strI. [+ vahema (ma) 5. [ara.vas] rAMkA, zaka, saMzaya, saMdeha. vahIsTa (uvaTamuM. [jAo "vahI' dvA2] kAbAra, beTI mAnyatA, bhrama, bhrAMti, "DAuTa,"suparTizana.'[0 khAtA, kArabhAra, vyavasthA, "eNDaminisTrezana.' "menejamenTa." (2) mAM paDavuM (rUma) vahemAyuM] thayelI bhUla rirastA, paddhati. (3) levaDa-devaDa. [0 calAvo (2 ka.) vahema-cUka (ma ) strI. [+ jue "cUka.] saMdehane lIdhe kArabhAra karavo laMbAva (-lakhAvavo) (rU.pra.) vepAra- hemAvavuM (vekAvavuM) ja "vahemAyuMmAM. dhaMdho khIlavavo] ['eDaminisTreTara' vahemAyuM (vekamAvuM) a.kri. [ja "vahema-nA-dhA.] vahemavaTakartA vi. [+saM5] vahIvaTa karanAra, egikapuTara" ne bhega banavuM. zaMkAzIla banavuM, zikAmAM paDavuM. vahemAna vahIvaTadAra (u.vaTa) vi. [+ phA. pratyaya] vahIvaTa karanAra, (4mAvavuM) che,,sa.kiM. meneja2." (2) pu. mahesala ugharAvanAra amaladAra | vahemALuM (vemALuM) vi. [+gu. "ALuM ta..], vahemI vahIvaTadArI (vaiH vaTa) zrI. [ kA. pratyaya] vahIvaTadAranI (mI) vi. [+gu. I' ta...], mIluM (veka mIluM) vi. [+gu. "IluM? ta..] vahema rAkhanAruM, zaMkAzIla vahIvaTa-5tra chuM. [+se na.] vahIvaTa calAvavAnA adhi- vahera (ra) . jio "vaheravuM."] (lAkaDuM) vaheravAnI kArane kAgaLa, "leTara eka ehaminisTrezana kriyA. (2) (lAkaDuM) vahetAM pate vaherane ja. [0 de, vahIvaTI (HvaTI) ji[+gu. I" ta.ka.) vahIvaTane lagatuM, 0mA (u.pra.) lAkaDA para kApa mAra]. eDaminisTreTiva, ejhikayuTiva' vaheraNu(vaidaraNa) na. jio "vahevuM' + gu. aNa" kriyAvahIvaMce (vacce) vi.paM. jio "vahI' + "vAMcavuM' + vAcaka kR] e "vahera.' (2) vahe2vAnI kaLA. (3) gu. "" ka..] vaMzAvaLI vAMcanAre-bAreTa, peDhI dara peDhIthI vaheravAnuM mahenatANuM te te kuLanAM nAma noMdhanAra kuLa-bAroTa vaherazura (raNa) na. jio "vaheravuM' + gu. "aNa karyuM vaha (vo) a. [saM. vadhU prA. vahUmA dIkarAnI patnI, vAcaka ku.pra.] vaheravAnuM sAdhana, karavata putra-vadhu. (2) patnI, bhAryA, dhaNiyANI (AdheDa ke vRddha zaheraNiyuM (veraNiyuM) vi. jio "varaNa' + gu. ' patnI mATe pachI nathI vaparAta). [navI vahu nava dahATA svArthe ta.] e vaheraNa, (2) vi. (lA) sakhata (veda,dAThA) (u.pra.) thoDA divasanI majhA. kaDavA zabdo kahenAruM tema maheNuM mAranAruM vahuasta-vara (vo a8-1)) strI. [o "vahu' dvArA] vaheraNiyA (varaNiye) muM jio "vaheraNiyuM.] lAkaDAM tAjI paraNIne AvelI putra-vadhu vaheravAnuM kAma karanAra dhaMdhAdArI kAmadAra vAhaA-vAra levI (navA) sI., ba.va. [jao "vahu- varavuM viMDaravuM) sakri. (lAkaDuM) karavatathI be bhAgamAM a8-1)2' + gu. 'uM' ja.gu., ba.va.pra.] gharanI vahuo alaga karavuM. vaherA (verAvuM) karmaNi, vi. vaherAvala vahu-zela (vAghelA) viSe. jio gheluM.] navI paraNI (verAvavuM) presa.ki. lAvelI vahune mATe taraphaDato pati, vara-vakho. vahu pAchaLa gAMDA laherAI (verAI) strI. siM. vAha>prA. vAriA, vahu-cha (voTa) na, ba.va. [+juo "cha" (mAnArthe).] putra- vyatyayathI] vArAhI mAtA (eka devI). (saMjJA.) vadhu (mAnArthe). (2) puSTimArganA gosvAmI ke svAminArA- vaherAI(verAI.) zrI. jio "vaheravuM + gu. "AI' caNa saMpradAyanA AcAryanI te te patnI kuma.] vaheravAnuM kAma. (2) vaheravAnuM mahenatANuM vahujI mahArAja (vo mArAja) na., ba.va. [+ saM. mahAjana vaherANavuM (vecANavuM) a.kri. chetarAvuM, ThagAvuM, dhutA chuM. ne "sAheba' jevA prayoga ja "vahu chAra). vaherAmaNa (verAmaNa) na. [ie "vaheravuM'+ gu. "Ama" ha-mukho (vo mukha) vi. . [+saM. mud + gu. "uM' ta...] ku.pra.], zuM sI. [+gu."AmaNI" ka.ma.] o "vaherAI." navI paraNI AvelI patnInA kahyA pramANe cAlanAro pati vaherAvavuM, vaheravuM (ve.) jue "vaheramAM. vahura (vI raya) jue vahuara.' ['vahu lele." vaherI (vekarI) zrI. jio vaherAI.] jAo vaherAI 17-1khe (vo vakha) viSe. jie "vahu' dvAra.] jae vahera (vero) . jio "vaheravuM' + gu. "o' kapra.], bahuvara (vauvazya) e "vahuara." 0 Atare chuM. jio "AMtare' samAnArthIno vi .), ke-128 2010_04 Page #999 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vahela1 * vaMcA (1-2) puM. [ + aspaSTa] chu huM pADavAnI kriyA, (2) (lA.) aMtara, AMtarA, judAI, taphAvata vahela+ (1:2) strI. [4 prA. lephTa na. ja, gu, ahri] upara mAphAvALI (khAsa karI lagna vageremAM vaparAtI) baLada-gADI, vela, velaDuM, [. kADhavI (rU.pra.) *tarAMne mATe lADavA rATalA vagere ekaThA karavA eka gAmathI bIje gAma gADAmAM javuM] [prANI, jaLa-veADA vahela (hela) sI. [aM. vheila] eka meDhuM dariyAI vahelA-mAruM (vaeNlA-) vi. [jue 'vaheluM' + 'meADuM.'] jae vaheluM-mADuM.' vaheluM (veluM) vi. [de,prA. hijIbha-] nakkI samaya karatAM cAhuM jhAjhuM pUrvanuM, samaya pahelAMnuM. (ra) (la.) utAvaLuM, jaladI, [ thavuM (rU.pra.) jhaTa karavuM] vaheluM-eThuM (vaiMkuM-) vi. [+jue 'mehu.'] thADuM pahelA cAhuM pachInA samayanuM. (1) kri.vi. cAhuM jhAjhuM pahelAM ke cAhuM AyuM pachI [paNa vadhu pahelA samayanuM vaheleruM (leruM) vi. [+ gu. 'eruM' ta pra.] pahelAM karatAM vahevaDA(-rA)maNu (vaHvaDA(-rA)maNa) na. [jue 'vahevaDA(-rA)vavuM' +gu. 'AmaNa' kR pra.], ii strI. [+ gu. 'AmI' .pra.] UMcakI javAnuM mahenatANuM vahevaDA(-rA)vavuM (1HvaDA(-rA)vavuM) e vahevuM'mAM, vahevAra (vavAra) puM. [saM. vahAr> prA. vivAra, ja. gu. 'vihivAra'] vyavahAra, levaDadevaDane saMbaMdha.(2) cAla, rivAja, (3) AcaraNa, vartaNUka [vyavahAra-kuzaLa vahevAra-darzI (leHvAra-) vi. [+saM.,puM.] vahevAra jonAruM. vahevArika (vaeN:vArika) vi. [+ saMta.pra.] vyAvahArika, vahevArane lagatuM, vyavahAra-saMbaMdhI vahevArika-tA (vaeNHvArika-) strI. [+ saM., ta.pra.] vahevArrikapaNuM, vyavahArakuzaLa-tA 2034 vahevAriyA-vaTa (vaHvAriyA-vaTatha) strI, [jue 'vahevAriyA' +gu. 'vaTa' ta.pra.] vahevAra sAcavavApaNuM [lagatuM vahevAriyuM (breHvAriyuM) vi. [+ gu. 'yuM' ta,pra.] vyavahArane vahevAriyA (vaeN vAriyA) vi.,puM. [jue 'vahevAriyuM.'] vahevAramAM samajhanA mANasa, vahevAra pramANe cAlanAra. (2) vepArI, (3) sAhukAra [navuM, vyAvahArika vahevArI (vaeNvArI) vi. [+ gu. '$ ' ta.pra.] vahevAra calAvavahevArIkuM (vaeNHvArIkuM) vi. [+ gu. 'OM' ta.pra.] vahevArane zAlatuM, madhyama prakAranuM vahevAruM (vaeNvAra) vi. [+ gu. 'F' ta.pra.] vyavahAramAM tuM. (ra) vyavahAramAM kAma lAge tevuM, vyavahAru, kAma sare e mATenuM vahevAyuM (leHvAnuM) jue 'vaheluM'mAM, vahevuM (vaiM:bhuM) a.kra.,sa kri. [saM. va , ja.gu. 'vihi'] jae vahavuM.' [-tI gaMgA (-gaGgA) (rU.pra.) cAlu pravAha. (2) cAlu rivAja. -tI sara (rU.pra.) cAlu Avaka. -tuM thavuM (rU.pra.) cAlatA,thayuM. -tuM mUkavuM (rU.pra.) jatuM karavuM. (2) dhyAna para na levuM. (3) aMkuza cheDI devA. vahyuM javuM (varyuM-) (? pra.) cAyA javuM] lahelAvuM (jevAnuM) bhAve., karmaNi, _2010_04 vArA kri. vahelaDha(-rA)vavuM ke.,sa.kri. vaheLakuM (vALa) na, [jue 'vaheLA' + gu. 'kuM' svArthe ta. pra.], vaheLiyuM (vaHLiyuM) na. [+ gu. 'yuM' svArthe ta..] nAnA vaheLA vaheLA (vaLe) puM. [ja nAnA pravAha, jharaNuM. (ra) sAMkaDA bhAga 'vahevuM' dvArA.] vahetA pANInA evA pravAha jatA hoya te vaheMcaNu (vaeN :caya) -NI, strI, [jae vaheMcavuM' + gu. 'aNu'aNI' kR.pra.] vATaNI, vitaraNa, DisTribyuzana.' (2) bhAga pADI ApavAnI kriyA, vibhAjana, vAMTA, brekaapa,' 'pArTizana' huM caNI-khata (vaeN :caNI-) na. [+ jae 'khata.'], vaheMcaNIpatra (vaHcaNI-) puM. [+ saM,na.] bhAga ke vAMTA pADavAne lagatA dastAveja, vibhAga-patra, vAMDhaNInA lekha, insTrumenTa eNka pArTizana' vahoNuM (vANuM) vi. [saM. niddIna > prA. DhIma-] vinAnuM, rahita, vagaranuM [kharIdI heAra-gata (vA:raSa-gatya) strI, [e 'vaheravuM' dvArA ] vahorata (vAH25) zrI. [jue vahAranuM' dvArA.] kharIda karavuM e, kharIdI, kraya. (2) vaheAravAnI kriyA (jena sAdhunI). (jaina.) (3) (lA.) jokhama hotiyA (vAHratiye) puM. [jue 'vaheranuM' + gu. 'tuM' varte. rR. + 'iyuM' ta.pra.] mAla-sAmAnanI kharIda-veca karanAruM, (2) vaheAravAnuM kAma karanAra (jaina sAdhu), (jaina.) vahoravuM sakri. [saMvi + aya + ?-har = var> prA. vizrvara, ja.gu. 'vuhura' vyavahAra karavA. levaDa-devaDa karavI. (ra) saMgharavuM. (3) (ALa jevuM) mAthe uThAvI levuM, svIkAravuM. (4) annanI gocarI karavI. (jaina.) [nisAsA vahoravA (3.pra.) kaduA levI] vahorANuM (vArAvuM) karmaNi, kri. vahorAvavuM (vaeNrAvavuM) ke.,sa.kri. samagra-vahorAvavuM, vahoravuM (vA) jae 'vahAravuM'mAM, vahorA-vA (vaHrA-vADatha) sI. [jue 'vaheArA'' + 'vADa.OM'] musalamAna dAUdI ke sunnI vaherAone vasavAnA latto horA-zAI (vAHrAzAi) vi. [jue 'vaherA' + zAhI'? >zAI '] vaheArAne lagatuM, vaheArAnuM horA (vAre) puM. [sa kathAvAra6-> prA.. vivAdba,ja gu. 'luhuraa-'] (mULa artha 'vepArI'-parathI] nAgara vagere jJAtinI eka avaTaMka ane enA puruSa (saMjJA.) (ra) muslima ziyA dAUdI (leTiyA) jamAta ane enA puruSa. (saMjJA ) (3) muslima sunI phirakAnI eka vepArI kAma ane enA vahe cavuM. (1 :cavuM) sakri. vAMTA pADavA, bhAga pADavA. (2) alaga alaga ApavuM, vAMTavuM. [ garAsa vaheMcavA (vaeN :cavA) (3.pra.) takarAra karavI, laDI paDavuM.] vaheMcANuM (vecAyuM) karmaNi., kri. vaheMcAvavuM (vaeN :cAvavuM) pre,,sa.kri. vaheMcAvavuM, vahe cAvuM (OM :cA) jae vahecanuM 'mAM. vaho puM [saM. vaDha > prA vRkSa-] (pANInA) pravAha, vaheNa vahoNu (vAHNa) puM. [jae 'vahevuM" dvArA.] sImamAMnA vaheNathI paDI gayele khADo Page #1000 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vALiyuM 2015 vaLatA puruSa. (saMjJA.) [rA bhAInuM nADuM (rU.pra.) pakaDelI vAta vaLagI paDyuM. (2.pra.) dA nedhAva vaLagI ke jidda na choDavI e, haThAgraha]. rahevuM () (u.pra.) laTakatuM rahetuM. kAme vaLagavuM (.pra) vahoLiyuM (Liya) na. si vada dhAtu, de.bA.mAM voTsa + kAma-dhaMdhe caDavuM. keTe vaLagavuM (u.pra.) gaLe bAjhI rahetuM. gu. "iyuM ta.ka.] juo "vaheLiyuM." (2) balA AvI paDavI. gaLe vaLagavuM (.) javAbadArI vani kuM. siM] agni, Ataza, devatA, detavA mAthe AvI paDavI. jhAMkharuM vaLagavuM, pIDA ke balA) vahuni-vAlA(-LA) DI. [.] agni-javALA, aninI vaLagavI (u.pra.) durvyasana cATavuM. (2) upAdhi AvI maTI jALa paDavI. bhUta vaLagavuM (rU.pra) nakAmuM du:kha AvI lAgavuM. rI. siM] agninI pAtaLI UMcI javALA vAte vaLagavuM (pra) vAtacItamAM rokAI rahevuM vaLavaLa' zuM siM. va>prA. va8] deraDuM vagere vaNatAM devAmAM garva bhAve,, vaLagADha presa,ji. Avato te te aTe, AMbaLA, meha. (2) paMca. (3) vaLagAma (mya), mI. sI. [o "vaLagatu' dvArA (lA.) lAga, dAva, (4) mamata, huMpada. (5) maraDATa, (6) vakro- (lA) bAjha-bAjha, bAjhA-bAjhI, vaLagA-vaLagI ti. (7) aMTasa, kInA. [A5, 0 caDhAva, vaLagATa 6. [jao "vaLagavuM' + gu. "ATa' ku.pra.], S. 0 da (u.ma) uzkerAM. 0 A5, 0 baso (-baeNsa) jio "vaLagADavuM.'](lA.)(bhUta-preta vagerenI) jhoDa-jhapaTa, (rU.pra.) meLa thaI javo, meLa khAvo. 0 utAra (rU.pra.) (2) vaLagelI ke vaLagatI bhArarUpa vastu. [melaDIne vaLasaMtoSakAraka vyavasthA karavI. (2) huMpada tehavuM. 0 khA gADha (rU.pra.) khase nahi tevI vaLagelI la5] (u.pra.) huMpada karavuM. je (rU.pra.) saMgane anukaLa vaLagADavuM e "vaLagavuMmAM. (2) trATADavuM, lagAvavuM, thavuM. 0nuM mANasa (3.pra) anukuLa mANasa.. (2) lAgavaga copaDavuM. [ kAme (ke rAjagAramAM) vaLagADavuM (u.pra.) nIcenuM mANasa, 0mAM AvavuM (rU.pra.) bhAgamAM AvavuM. kAma-dhaMdhe caDAvavuM. keTe vaLagAha (u.pra.) javAbadArI 0mAM lAvavuM, 0mAM levuM (rU.pra.) bhAgamAM levuM, jakaDI nAkhavI, smate vaLagavuM (rU. pra.) 2matamAM dila lagAvavuM. levuM. 0 rAkha (rU.pra) aMTasa rAkhavo. 0 zIkha(rU.pra.) vAte vaLagavuM (u.pra.) chetaravA vAte lAgavuM] namatuM na ApavuM, tAbe na thavuM. ane vaLanuM (rU.pra) vaLagADuM vi. jio "vaLagas' dvArA ] vaLagatuM Ave tevuM, anukULa. (2) samAna kakSAnuM. -Le vaLa besAra vaLagavAnA svabhAvanuM (-besADa) (rU.pra.) baMdha besatuM karavuM vaLagA-vaLagI rahI. [jao "vaLagavuM -+ gu. 'I' ka. vaLa* (-Lya) sI. zarIranA koI paNa bhAgamAM lAge ke gumaDuM pra.] vAraMvAra vaLagavuM e, bAjhA-bAjhI thayuM hoya te kAkha ke sAthaLanA mULamAM gAMTha UpaDI A vaLagAvuM ja "vaLagavuMmAM. priIta che te. [2 pAlavI (ra.a.) evI gAMTha thaI AvavI). vaLazuM na. jio "vaLagavuM' + gu. 'u'kupra.] vaLagaNa, saMbaMdha, vaLakarNa vi. jio "vaLavuM' dvArA.] vaLe tevuM, narama vaLaNa' na. [ja e "vaLavuM' + gu. "aNa" ka..vaLavuM e. vaLa-kALa' vi. jio "vaLa' + "ka-vaLa."] (lA.) AMTI- (2) vaLavAnuM sthAna, vaLAMka, vAMka, (3) baMdhanuM mULa. ghaMTIvALuM, dAvapecavALuM. (2) anukULa-pratikALa (4) juvAranA gIca cAsamAMthI ukheDI lIdhelo choDa. () vaLa-kALa6 ki.vi. jio "vaLA' + "ka" + veLA."] game te jao "valaNa.' viMchanuM mALakhuM samaye sagavaDa agavaDano vicAra karyA vinA vaLaNa na. jio "vaLadvArA] chApAnAM vaLA-vaLI-vAMsavaLagaNa na. jio "vaLagavuM' + gu. "aNu piyAvAcaka vaLazu-dAra vi. jio "vaLaNa" + phA. pratyaya.] maroDadAra ku.pra.vaLagavAnI kriyA. (2) ADe saMbaMdha, eziya. vaLata-TikiTa AI. jio "vaLavuM+ gu. "tuM" varta. ke. 1 zena" ("aM.sA.) (3) kabaje, mAlikI pAchA vaLavA mATe agAuthI kharIdelI TikiTa, "riTarna-TikiTa vaLagaNa vi. jio "vaLagavuM' + gu. "aNa" kavAcaka vaLata-dANiyuM* vi. [+ jue "dANa + gu. icaM' ta...] kupra.] vaLagI 59nAruM. (2) na. (lA) bhUta-preta. (3) lapa. leNa peTe gaNetamAMthI vALI levAnI zaratavALuM (2) na. (4) upAdhi [ta.pra.] jAo "vaLagaNuM' e prakAranI jamIna. (2) e prakArane dastAveja vaLagaNiyuM vi. [jao "vaLagaNu'+ gu, iyuM' vArthe vaLata-bhAva . [+ saM.] (lA.) maMdavADamAMthI tabiyatanuM vaLagaNa AI. [o "vaLagavuM' + gu. "aNI kartavAcaka sudhArA para AvavuM e kama.] lugaDAM lattAM nAkhI rAkhavAnI chAparA sAthe vaLagALelI vaLatara na. [ja e "vaLavuM 'dvArA.'] badalA tarIke mAre beu cheDe bAMdhelI vAMsaDAnI yojanA. (2) (lA.) DAkaNa apAtI rakama, vaTAva, chUTa, "kamizana," "DiviDanTa, kepavaLagaNuM vi. jio "vaLagavuM' + gu. aNuM kartavAcaka kR>>] sezana,' 'ebeTa-menTa.' (2) (lA.) vera levuM e. vaLaganAruM, bAjhanAruM, (2) vahAlathI bheTI paDanAruM. (3) [ ApavuM (rU.pra.) nukasAnIno badalo Apavo] na. e "vaLagaNI." vaLatara-5ddhati sI. [+saM.] jene vaTAva kApI ApavAno vaLagavuM a.ji. [sa, vi-dAra bha ka. mA. surA-kriyA-35] hoya tevI rIta, ribeTa sisTama' ceTI paDavuM, bAjhI paDhavuM. (2) (lA.) (bhUta pretAdino) vaLatA, netA ji.vi. [ja e "vaLata' + gu. 'A' sA.vi.pra. vaLagADa thavo. [vaLagIne bela (ma.) Agraha kare. (anyayAtmaka, -nI kri.vi. [+gu. I 'sA.vi. ma. (mULamAM 2010_04 Page #1001 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaLatuM 203s vaLuM pA bhaLelA)] vaLI. (2) 5chI, pachI tarata vaLAmaNa (-3) a. jio "vaLavuM' + gu. "AmaNu" ka. vaLatuM vi. [jAo "vaLanuM+gu. "tuM" varta. ku] javAba tarIke pra.] (lA.) caherA dhATa vagerenuM maLatApaNuM apAtuM ke vaLAtuM. (2) pachInuM AvatuM. (3) sAmuM. (4) vaLAmaNI sI. [ie "vALa' + gu. "amaNI" ku.pra.] ki.vi. o "vaLatA,-tAM,tI." [-te vAra (u.pra.) sAsare vALavAnI kriyA. (2) vALavAnuM mahenatANuM AvelI bAIne gAmamAM rahetAM piyariyAMnuM saguM ekAda vaLAmaNuM vi. jio "vaLavuM+ "AmaNuM kapra.] pAchuM divasa jamavA bolAvI sADI paherAve e vaLatuM, osaratuM, (2) na, pAchuM vALavuM e, vaLAvavuM e, vaLa-dAra vi. [o "vaLa" + kA. pratyaya.] vaLavAI, vidAya. (3) (lA.) dilAse AMTAvALuM, pecavALuM. (2) (lA) maraDATavALuM, vaTavALuM, vaLAvavuM e "vALavuM'mAM. (2) vidAya ApavI, vaLAvavuM svamAna mATe AgrahI. (3) mijAjI vaLAviyA vivuM. [e "vaLAvavuM' + gu. kayuM' ku.pra.] vaLa-vaLa (vaLya-vaLya) strI. [o "vaLa-vaLavuM.'] khaMjavALa, musApharI karanArane eka gAmathI bIjA gAma sudhI rakSaNa khaMjeLa, khujalI, valUra mATe ane rasto batAvavA mATe jatA bhomiya, vaLA, vaLa-vaLavuM ahiM. [2.] khaNaja AvavI. (2) taraphaDavuM. eskorTa (3) TaLavaLavuM, pIDA anubhavavI. vaLavaLAvuM bhAve. kri. vaLAvuM na. [ie "vaLAve+gu. "uM'ku.pra.] vaLAviyAnuM vaLavaLAvavuM presa.phri. [vaLavaLavuM e kAma. (2) vaLAviyAne apAI mahenatANuM vaLavaLATa muM. [jao "vaLavaLavuM' + gu. "ATa' ku.pra.) vaLA puM. [ o "vaLAvavuM' gu. "e' ku.pra.] juo vaLavaLiyuM vi. jio "vaLa-vaLavuM' +gu. chae ku.pra.] vaLa- "vaLAviyo." vaLATa karanAruM. (2) (lA.) asthira gativALuM. (3) vaLAM na,ba.va. [jao "vaLe.'] vartana ane zIlanI samAnatA cAlAkIvALuM vaLAMka e "vaLAka.' vaLavuM a.ji. [saM. va>prA. rajha] dhUmarAnI jema vaLAMka vaLAMke jao "vaLAke.' levo. (2) maraDAvuM. (3) pAchuM pharavuM. (4) patharavuM. (5) vaLiyAcaMpu (pu) vi. jio "vaLiya" dvAra.] jenA ThekANe AvavuM. (6) phaLavuM. ) palaTAvuM. [vaLatAM pANI ghaDapaNane laI kapALamAM zigaDAnA maLane joDanArA bhAgamAM thava (u.pra.) eTa thavI. (2) jora ghasAtuM cAlavuM. vaLatI vALanI bhamarI hoya tevuM (pazu) dazA (u.pra.) bhAya. vaLatI paLA (rUma) paDatInI vaLiyAM-paLiyAM naba.va. [o "vaLiya' + praLiyuM 1 dazA. vaLate dahADa(-dADa) (ke divasa) (rU.pra.) caDatIno zarIramAM paDelI karacalIo ane sapheda thaI gayelA vALa. samaya. vaLI javuM (rU.pra.) pAchuM AvavuM ke javuM, ADuM (2) (lA.) ghaDapaNa vaLaguM (rU.pra.) vacce AvavuM. Dhagalo vaLI jA (u.pra.) vaLiyuM na. [saM. va8i + gu. "iyaM svArthe ta.ka.] (zarIranI thAkathI lothapotha thaI javuM. pAchuM vaLavuM (rU pra.) UlaTI cAmaDInI) karacalI, (2) mATIvALA rastAmAM varasAda thavI. pAchuM vALavuM (rU.pra.) na svIkAravuM. mana (-vA)LavuM paDayA pachI sukavANamAM AhA ghATane karacalInA AkAra(rU.pra.) vAta bhUlI javI. lADu vaLavA (rU.pra.) lADunuM rUpa ne te te khADe. (3) kapaDAMnI bAMmAM paDato parasevAnA levuM. vAMkA vaLIne (u.pra.) pharajiyAta. vAMkuM vaLavuM DAghane te te saLa. (4) ATaNa, A, cArka. (5) dAMtane .) tAbe thavuM. zarIra vaLavuM (rU.pra.) taMdurastI AvavI. vaLavALo ile. (6) senA ke cAMdInuM bALakane pagamAM sAna vaLI (.pra.) samajhAvuM] vaLAvavuM bhAve,ki, vALavuM paheravAnuM vaLavALA tAranuM galuM ghareNuM ) deraDAM vaNavA kameka .,sA.ji. mATenuM vaLa caDAvavAnuM sAdhana. (8) tamAkunA choDane vaLa vaLA(-Laka chuM. [e "vaLanuM dvAra .] vastu ke mArga jyAMthI mareDa le te bhAga, mareDa [AvavuM e, Uthalo vaLiyuM pataruM na. [+jue "pataruM.'] naLiyA pATanuM te te vaLAko kuM. [+ gu. "huM svArthe ta.ka.] vAraMvAra pharIne khaMDa embeTasa vagerenuM pataruM. "kerUgeITeDa zaTa' vaLA(naLAM ke . [o "vaLA(-LA), gu. "e" vArthe vaLI strI. jio "vaLo' + gu. "I' strI pratyaya.] chAparA ta....] vaLAMka, valaNa. (3) kaMga mAMDavA vageremAM kAma Avato sAga vagerene pAtaLA seTa vaLATa muM. jio "vaLAvuM' + gu. "ATa' ku.pra.] ghATa, AkAra vaLI* sI. [saM. varuNa na. dvAra] lAkaDIne cheDe khosAtI vaLANa na. jio "vaLAvuM' + gu. 'aNa" ka.pra.] 2stAne goLa kholI vaLAMka vaLI ubha, jie vaLavuM' + gu. "I' saM. bha ka.] pharIne, vAta na. [jAo "vaLAvuM' dvArA) vALI lIdhela kacarA-paMje bIjI vAra, pAchuM, vaLatuM vaLA5nA strI. [saM. viMjhAvanA, arvA. taddabhava vilApa, vaLuM na [saM. va >prA. vaDha-] kapaDAMnI bAMmAM paDe ro-kakaLATa [pharavAnI kriyA. (2) vidAya parasevAne geLa DAdha, vaLiyuM. (2) (lA.) maMDaLa, samudAya, vaLAmaNa na. jio "vaLavuM+ gu. "AmaNa' kRmi.] pAchA TeLuM, pakSa. (3) jamInanuM paDa. (4) khelI, vaLI. (5) vaLAmaNa na [4 o "vaLavuM + gu. "AmaNu" ka. pra.] zarIrane bAMdhe. (6) ghATa. "mekiMThaga' (ga.vi.) [ AvavuM vALavAnuM kAma, kreDiMga. (2) vAsIdu vALanuM e. (3) (ra.a) manamAM taraMga Avo. 0 ulaTAvavuM (rU.pra.) vAta vALavAnI rIta. (4) vALavAnA kAmanuM mahenatANuM pheravI nAkhavI (2) valaNa badalavuM] 2010_04 Page #1002 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaLaMke 2037 vaLiyA vaLuM ke . [+gu. "ke' svArthe ta...] (lA.) sArI rItabhAta, upara majabUtI mATe baMdhAtuM baMdhana ke cApaDa vaLATa, (2) zikSaNa, keLavaNI, tAlIma vaMcaka (vaccaka) vi. [saM.] chetaranAra, dhUrta vaLa(-)luM ja "valaMDa(-dhovuM. vaLadA-kA)vuM bhAve,ji. vaMcaka na. jio "vAcanuM dvArA saMskRtAbhAsI.] vAMcavuM vandA (-dhA)vavuM che,sa.kri. e, vAcana [pUrtatA vaLaMdA(-dhA)vavuM, vaLaMdA(dhA)vuM ja vala(La) (-dhovuM'mAM. vaMcAtA (vakhyakatA) sI. [saM.] chetarapIMDI, kapaTa, chaLa, vaLa-dhuM) e "valaMdu(-)." vaMcakI (vacakI) vi., a. [saM.] chetaranArI strI vaLabhavuM a kiM. vaLagI rahevuM. (2) vIMTAvuM. (3) laTakavuM. vayaNa (1-caNA) sI. siM. vavanA prA. veva, prA. (4) aTavAI paDayuM. vaLuMbhANuM bhAve,kiM. vaLabhAvavuM tatsamajuo "vacanA." (jena). presa-ke. vaMcana (varcana-) na. [4] juo "vaMcanA." [karanAruM vaLaMbhAvavuM, vaLubhAvuM juo "vaLubhavuM'mAM. vaMcana-zIla (vacana) vi. [saM.] chetaravA TevAyeluM, chetaryA vaLA' kuM. [saM. varuNa (zAkhA) >prA. vaksa-] (lA.) chApa- paMcanA (vacana) sI. [saM.] chetaravuM e, chetarapIMDI, ThagAI, mAM chAparAnA TekA mATe bharAto sAgane te te jaDe dhUrtatA. (2) bhrama, bhrAMti, bhramaNa [AveluM lagna se. (2) vAdaLAMmAMthI chUTatI varasAdanI te te prabaLa dhAra vaMcanA-vivAha (vacana) pu. [saM.] chetarapIMDIthI karavAmAM vaLo* kuM. [o "vaLa' + gu. " svArthe na.pra.] (lA) vaMcavuM (vacavuM) sa.ki. [saM. vak tatsama] chetaravuM, ThagavuM, zatrutA, vera, damanAvaTa dhUtanuM. vaMcavuM' (-cAmuM) karmaNi, phi. vaMcAvavuM? vaLo !, jio "vaLavuM' + gu. "o' ka..] Dhagalo. (2) (1-cAvavuM) presa.. [vaMcAvuM e, vAcana DAMgara vAvavA mATe pANInI aMdara samAra pheravavAnI kara- vaMcANa (vANa) na. jio "vaMcA'+ gu. "aNa" ka..] vAmAM AvatI kriyA vaMcAra ( cAra) na. keDa, kamara, kaTi voka e "vaLAMka.' jio "vaLa ko." vaMcAvavuM, vaMcAvuM ja (vacA) vaMcavuMmAM. vaLoTa kuM. jio "vaLavuM' kAra.] jAo "vaLAMka. (2) vaMcAMvavuM, vaMcAvuM( vacA) ja "vAMcamAM." vaLavuM a.ki. [ja e "vaLoTa'-nA.dhA.] TapI javuM, ulaMgha- vaMcita (vacita) vi. [saM.] chetarAyeluM, ThagAyeluM, dhutAyeluM. 6. (2) caDiyAtA thavuM. (3) (samayanuM) pasAra thavuM. (2) rahita, vinAnuM, vagaranuM. (3) jene lAbha nathI maLyo vaLoTavuM bhAve, ji. vaLATAvavuM che. sa.phri. tevuM. (4) vimukha vaTAvavuM, vaLeTAvuM e "vaLoTamAM. vacheravuM (vacheravuM) sa.ji. vIMkhavuM, pakhavuM, cuMthavuM, veraNavaLATiyuM na. jio "vaLeTa' + gu. "iyaM svArthe ta.ka.] cheraNa karavuM, vacheravuM (vacherAvuM) karmaNi, ki. vakarAvavuM chAparAmAM vaLA jaDavA mATe nAkheluM ADuM gALa bhAra- (vacherAvavuM) presa.ki. vATiya, ADuM varAvavuM, varAchuM (vacherA) e "vaMderavuM'mAM. vaka (1) vi. [saM. prA. , prA. tatsama] vAMkuM, viMcha (vajI) sI. chAparAnA paDALamAM baMdhAtI cAhAtI (samAsanA pUrva pada tarIkeH juo nIce 'vaMka-viloka vAMsanI khapATa Thaga, dhutAruM. (2) na. netara vagere). (2) kuTila, du. (3) bhayaMkara [vAMkuM, vakra vaMjula ( va la) vi. [saM.] vAMkA ane luccA svabhAvanuM vikaTa (16), huM vi. [+ gu. "Ta'. DuM svArthe ta. pra.] vaM zamyA (1 ) sI. [sa. mAM vanuM nathI; nA.da.e vaMka-vilokaNI (1) vi., sI. [+ saM. vijonI] vAMke prAyo che.] nanAmI, ThAThaDI, zabavAhinI jenArI, trAMsI AMkhe jonArI vaMje ( ) puM. [ja "vaMcha."] vAMsanAM khapATiyAMne vaMkaLAmaNuM (1) vi. [+ja A "vaLAmaNuM.']kuMcUkuM bhAre. [0 mApa (u.pra.) nAsI chUTavuM vaMka-hAra (1) puM. [+saM.] eka prakAranI hAra vaMjhA (vajhA) hatI. [saM. rASTraprA. vaMzA] vAMjhaNa vaMkAI(vAI) sI. [+gu. "AI' ta..] vAMkApaNuM, vAMkAI. vaMjhA-doSa (vajhA-) puM. [+saM.] vAMjhaNI hovAnI khAmI (2) (lA.) ADhAI, avarodha, () haTha, durAmaha, jida vaMjhA ( vajhapa) pR. [+ gu. "pata.ka.] vAMjhiyApaNuM, laMkAvavuM (vAvavuM) juo 'vaMkAvuM'mAM. vaMdhyatva [dastAveja, vibhAjana-patra, vibhaMga-patra vaMkANuM ( vadhuM) a.ji. [ja e "vA,'-nA.dhA] ghATamAM vaTana-5tra (vaTana) puM,na. siM. na.] vAMTaNI karavAne vAMka-ADuM thaI javuM. (2) (lA.) risAvuM. vaMkAvavuM (vAva- vaTAvavuM, vaTANuM (vasTA-) jue "vAMTavuM'mAM. vuM) che. sakri. [vAMkApaNuM, vAMkAI vaTALa (vaDhaLa) chuM. marI laI vAte bhAre pavana, cakavAta, laMkAza (16) sI. jio vaMka' + gu. Aza' ta.ka. sAikalona." [-Le ca-206 (.a.) laheramAM AvI vakIluM (vakIluM) vi. jio "vaMka' + gu. "IluM' svArthe ta. ghUmavuM. pra.], vaMduM (va) vi. [+gu. G' vArthe ta...] vAMkuM vaLacakI (vaTeLa-) . [+juo "cakI.] pavanathI (2) (lA.) aTapaTuM. (3) phAMkaDuM. (4) bahAdura cAlatI pAchuM kheMcavAnI cakkI, pavanacakkI. (2) ja vaMga (va) na. [saM.1 sIsuM (dhAtu). (2) paM. baMgALanuM "voLiyo'-"sAIkalana' (ba.ka.ThA.) prAcIna nAma. (saM.). vaLiyA ( vaLiye) 5. [+gu. "ghaNuM svArthe ta..] vaMga (1) . (mecIne) vagaDe. (2) hAthInA dAMta o "vaLa." 2010_04 Page #1003 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2038 viza-vijJAna vaMTha (17) vi. [saM. ] bADiyuM, ThIMgaNuM, (2) laMgaDuM ne vaMditA (vanditA) sI. [sa.] (lA.) pUjya AdaraNIya strI kaM. (3) kuMvAruM, vAM vaMdara-vAla (1dara) sI. [saM. vattA-nALa] bAraNe laTakatuM vaThanuM (vaTha4) e. ke. siM. vanaprA . vinaTTa dvArA] tAraNa, jaMtara-vAla, jaMtara-mAla jAti dharmathI bhraSTa thavuM, bagaDavuM. (2) kuchaMdamAM paDavuM, vaMThA vaMde mAtarama (je) ke. pra. [4] "huM mAtRbhUmi (bhArata)ne (vaDhAvuM) bhAve,kri. vaMThAvavuM (1ThAvavuM) presa.ki. vaMdana karuM chuM' evo uddagAra. (2) e dhruva-paMktivALuM vaMThAvavuM, vaMThAvuM (12DA-) e "vaMThavuM'mAM. bIjA naMbaranuM bhAratIya rASTragIta (sva. baMkimabAbunuM raceluM) vivuM vi. jie "kaMThavuM' + gu. "evuM' bI. bhaTaka] bhraSTa thaI naMdA (vandI) . eka gharALuM rAte jIvaDe, vade, jeDA, gayeluM. (2) vyabhicArI, chinALavuM jhala. (2) maTI magarI, madArI | vaDe + ga. "I' pratyaya.1 vADa ke vaMla (vadha) vi. [sa.] juo- vaMdanIya." [vAMjhiyuM, vAMjhaNuM kampAunDanI beThA ghATanI bhIMta. (2) la.) karatI dIvAlavALo jaMga (1 ) vi. [saM.] jene saMtAna ke phaLa nathI thayuM tevuM, nAne raheNAka gharavALe bagIcA. [chAvI (rU.pra.) nAnuM vaMdhyatva () na. [saM.] vAMjhiyApaNuM sAmAnya kAma karavuM. 0 paranuM kharasaluM (rU.pra) tuka vastu] vaMdhyA (vayA) vi., strI. [saM.] vAMjhaNuM vaMDa (vaDa) muM. [2. prA. paM. baMdha, pALa] eka karatAM vadhu vaMdhyAkaraNa (1-kayA-5 na. [saM vRthvInaraLa] o "kaMthImakAnevALe ya khule vaMDI karatAM jarA meTI dIvAlathI karazuM." [rika khAmI AMtarI lIdhelo vAsa ke vADe. (2) agAsInI upara vaMdhyA-doSa (vadhyAra chuM. [saM] vAMjhiyApaNuM hovAnI zArIkheMcelI be traNa kuTanI pharatI dIvAla, pere peTa' viMdhyA-putra (vayA) chuM. [saM.] (lA.) asaMbhavita vastu vaThI (vajhI) sI. [caro] juo "vaMDI.' vaMza (1) puM. [saM.] putra-pautrAdikanA rUpamAM cAlu rahe te vedo (vA) kuM. [caro] jAo "vaDe.' krama, pitR-kuLa, 'DinesTI' (ha.gazA.). (2) saMtati, olAda. -vaMta (vakta) vi. [sa. 1a>prA. vaMta, prA. tatsama]-vALuM. (3) vAMsa (vanaspati), (4) vAM. [ kADhave (rU.pra.) kuLane gu. mA. saM. zabdomAM "vAnane badale janI rUDhie "vaMta'. ucheda karavo. 0ne velo, havelA (rU.pra.) pitR-paraMparA, vata' paNa vaparAya che.) kuLa-vela. 9 ja (rU.pra.) saMtAna na thavAM, pitR-paraMparA nArA vatara (uttara) chuM. [serAjUra, arvA, tada 1] eka jAtanI pAmavI. 0 rahe- ) pitR-paraMparA cAlu rahevI) ardha-deva gaNAtI jIva-jAti, (2) bhUta, preta vaMza-kara (vaza) vi. [saM.], vaMza-kArI (vaMza-) vi. siM5.] vaMtarAvavuM, vaMtarAvuM jae "vAMtaravuM'mAM vaMza cAlu rAkhanAra (putra saMtAna). vaMtarI(vatarI) vi., rahI. jio"vaMtaro+gu. ' pratyaya.] vaMza-kama (vIza) 5. [saM] vaMza-paraMparA, chaniyAjojI' yaMtara sI. (2) (lA) badasurata sI ['vaMtara." vaMzagata (vIza) vi. [saM.] peDhI dara peDhI cAlyuM AvatuM, vaMtaro (vantaro) pR. [saM. tarava>prA. caM ] juo vaMzaparaMparAgata, herIDiMTarI' [vaLI, peDhInAmuM vitA (1ntAka) na. [sa vRttA- puM.] ragaNuM (zAka) (nAnuM) vaMza carita,-tra (za) na. [saM.] pitR-kuLanI hakIkata, vaMzAvaMtaka-1 sI. [+gu. ' svArthe ta...] rIMgaNane vaMza- cheda (-) . [sa.] pitR-paraMparAne nAza choDa, rIMgaNa jio "vaMta." vaMzaja (vIza), dhara vi. [saM.] pitRvaMzamAM janmeluM. (2) -vatuM (vatuM) vi. jio- "vaMta' + gu. "u" vArthe ta.ka.) 6. saMtAna, vArasa (putra) vaMtAza (tArA) li. [saM. rAja + ArA =vAjAra] jeNe vaMza-pata (za-patya) sI. [saM. + juo "patA') vaMzanI AzAo jatI karI hoya tevuM, AzA rahita -kuLanI pratiSThA, kuLanI AbarU vaMdaNu (vandaNa) na, aNu sI. [saM. caMhna, nA > pra, vaMza-paraMparA (veza-paramparA) zrI. [sa.] peDhI-dara-peDhIno krama, vaMtaLa, , prA. tatsama) vaMdana, namana. (jena). putra-paraMparA, bApa-dAdAne cAlu krama, vaMza-krama, chaniyAvaMdana (vandana) na. [saM.] vaMdavuM e, namana, namaskAra lejI [vArAthI cAlyuM AvatuM vaMdana-vANI (vajana) strI. [sa.] namaskArapUrvakanA zabda vaMzaparaMparAgata (vaMzaparamparA) vi. [saM] vApa-dAdAnA vaMdanA (vandanA) sI [sa.] o "vaMdana.' [vaMda vaMza-rakSA (vIza) strI. siM.) vaMzanI jALavaNI (mANasa pazu vaMdanIya (vajanIya) vi. [saM.] vaMdana karavA jevuM, namavA jevuM, pakSI jaMtu vanaspati vagere sarva koInI) vaMdanIyatA (vandanIya) sI. [sa.] vaMdanIya hovApaNuM vaMzalocana (za-) na. [4] vAMsanA pilA bhAgamAM vaMdaccAra (1dAccAra) kuM. siM, vana + grA] "huM thate eka kiMmatI auSadhIya padArtha, vAMsakapUra vaMdu chuM' e bola, vaMdana-vANuM vaMza-vadhAraNa (zi) vi. [+ o "vadhAravuM' + gu. "aNa vaMda6 (vanda6) sa, ji. [saM. var, tatsama] namana karavuM, kartavAcaka kuma.], vaMza-vardhaka, bena (uza) vi. saM.] vaMdana karavuM. (1-ka mAM kartari). vaMdA (jAvuM) karmaNi, vaMzanI vRddhi karanAra (saMtAna) ki. vaMdAvavuM (vandAvavuM) pre.sa.ki. vaMza-vAhI (zi) strI, [+juo "vADI. ] (lA.) kaTuMbavaMkAvavuM, vaMdA (vaMdA) ja "vaMdajmAM. vistAra, kuLa-vistAra [vArasadAra putra, "era' vaMdita (vandita) vi. [saM.] jene namana karavAmAM AvyuM vaMza-vArasa (vIza) pR. [+jao "vArasa.'] vaMzamAM janmele hoya tevuM, vaMdAyeluM vaMza-vijJAna (vIza) na. [saM] prajAnAM bhinna bhinna vaMza 2010_04 Page #1004 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaMzanavijJAnI 2039 vA-umere 32] kuLa jAtio vagerene ajyAsa, nRvaMzazAstra. entho polejI' viza-vijJAnI (vA) vi. [saMpuM] vaMzavijJAnanuM jJAna dharAvanAra, "enthropolojisTa.' vaMza-vighA (uza- sI. saM.1 ja e "vaMza-vijJAna, vaMza-vistAra (vaza) puM. [saM.] pitRkuLane paraMparAgata phelAvo vaMza-vRkSa (vaiza-) na. [saM5.] vaMzAvaLIne Abe, peDhInAmAne banAvelo jhADano AkAra (thaDa-zAkhA-prazAkhA pAMdaDAMomAM). vaMza vRta (vaMza) na. [saM.1 pitR-vaMzanI hakIkata, piDhI-nAmuM vaMzavRddhi (vaMza- strI [saM.] saLaMga pitR-paraMparAne vadhAre-vistAra [vistAra." vaMzavelo (vIza) puM. [+juo "velo."] o "vaMzavaMza-zuddhi (vaMza) strI. [saM] pitR-kuLanI avicchinna paraMpara rahe evA prakAra (vyabhicAra-devathI bIjA gotranA puruSathI saMtAna na thavAM e) [Avate sAMskRtika vAraso vaza saMskAra (vaMza-saMkAra) 5. [] pitR-kuLane cAha vaMzastha, vila (vaza0-) pR. [sana ] 12 akSarane eka gaNa-meLa chaMda. (piM) | [Adya puruSa vaMza-sthApaka (vaiza-) puM. [saM.] pita-kuLane te te zAkhAne vaMzAnugata (vaMzAnu) vi.[+nsa. a7-1] "vaMzaparaMparAgata." vaMzAnugatika (vazAtu-) vi. [saM.] vaMzaparaMparA-gata, baherI DiTarI' vaMzAnugatikatA (zA) zrI. si.] vaMza-krama. "herIriTI' (na..zA.) [vRtta." vaMzAnucarita (vaMzAnu-) na. [+ saM. manu-risa] e "vaMza- vaMzAvAya(zAvaca) puM. [+ saM. anya] vaMza ke kuLanI para parAmAM thayeluM saMtAna. (2) AnuvaMzikatA, peDhI, "herIDiTI vaMzAvali (lI, Li,-LI) sI. [ + mAvajI, jI] nAmavAra vaMza-paraMparA, peDhI-nAmuM, "jInicAle che' vaMzathi (vazAsitha) na. [ + saM. a4i] vAMsAnuM te te hADakuM vaMzAkura (zAkura) kuM. [ + saM. majakura] vaMza ke kuLane nAnA bALaka. (2) vAMsane keTa ke phaNago -vaMzI (vazI) vi. [saM5] vaMzane lagatuM, vaMzanuM. (samAsa- mAM uttarapade "saryavaMzI' "caMdravaMzI' vagere) vaMzI (vazI) strI. [saM.] baMsI, vAMsaLI, viSNu -vaMzIya (vaMzIya) vi. [saM.] juo 'vaMzI." vaMzatkarSa (vazakarSa) chuM. [saM. vaMza + 3jharSa] kuLanI caDatI vaMzapabhAgya ( upa-) vi. [saM. rA + rapa-motha] eka ja pitR-kuLane upabhegA karavA jevuM vazya (varSa) vi. saM.] e "vaMzaja.' vaMsalAvavuM juo 'vAMsalavuM'mAM. sAla (ulAla) na. rUnI gAMsaDI bAMdhavAnuM tApaDuM vA ubha. si] athavA, ke, ya, yAto, agara vA* muM. [saM. vAva>prA. vAga] vAyu, pavana, havA. (2) vAta-roga. (3) (lA.) jIva, prANa. (4) roga ke vicArato taraMga. (5) vi. saheja sAja (jemake "vA-kaDavuM" "vA-taDa). [ Ava (rU.pra.) vicArano joza Avavo. 0 upara javuM (-uparatha-) (rU.pra) ghelachA thavI. 0e baravuM (rU.pra.) phelAvuM. e kamAya devAM (rU.pra.) vAta UDI javI. e ja (rU.pra.) garbha UDI javo, kasuvAvaDa thavI. (2) asatya lokonI jamAvaTa thavI. e vAta javI (rU.pra.) kazuM chAnuM na rahevuM. e vAta karavI (rU.pra) nakAmuM bahayA karavuM. e caha(8) (rU.pra.) taraMga-vaza thavuM. 0 kATa, 0 kADhI nA(nAM)kha (rU.pra.) mAra mArI adhamUuM karavuM. 0 khAtuM (rU.pra.) rakhaDatuM, rajhaLatuM. 0 khAtuM karavuM (rU.pra.) 2khaDAvavuM. 0 khAtuM rahevuM (-2vuM) (rU.pra.) rajhaLI paDavuM. 0 khA (rU.pra.) athaDAyA karavuM. 0gheluM (-gheluM) (rU.pra.) manasvI, je (rU.pra.) me jo, lAga jevo. 0nA gheTA jevuM (rU.pra.) taraMgI. 0nAM kAM jevuM (rU.pra.) taddana nabaLI hAMThInuM. 0 nIkaLo (rU. pra.) vAnAM gAmaDAM thavAM. 0 nIkaLI jaze (rU.pra.) marI javuM. 0nI mArI koyala (koyala) (rU.pra.) saheje AvI paDeluM. 0nuM phekuM (rU.pra.) dekhAvamAM jADuM chatAM nirbaLa. kanuM zarIra (rU.pra.) tAkAta vinAnuM phUleluM zarIra. 9ne cheDo (u.pra.) manamAM Ave tema karanAra. kaMkAva (rU.pra.) zarIranA rega para pavitra mANasanI kuMka marAvavI. 0 bharakhIne rahevuM (2) nirAhAra rahevuM. 0mAM AvavuM (rU.pra.) taraMga vo (rU.pra.) vAnA kehalA maTADavA maMtra lakhAvavo. 0 sAthe laDe(-) tevuM (rU.pra) taraMgI. (2) kajiyAkhora. 0 sAthe vAto karavI (rU.pra.) vagara belA bela bela karyA karI -vAra ki.vi. saM. sthAva-> prA. vAsa-] aMtare, cheTe (samAsamAM uttara pade: "khetara-vA" "rAza-vA-bahu vyApaka prayoga nathI.) vAina 5. [.] drAkSane dArU vAIpha strI. [.] patnI, bhAryA, gharavALI vAisa vi. [e.] - nI nIcenA darajajAnuM, upa-(samAsamAM pUrvapada? juo nIce.) seinApati vAIsa eDamirala vivuM. [aM] dariyAI lakarane upavAisa-cAnselara vi. 5. [] upa-kulapati, (navI pari bhASAmAM "kulapati." "cAnselara' te "kulAdhipati') vAisa ceramena puM. [aM.] upAdhyakSa vAisa.prinsipAla chuM. [.] upAcArya vAIsara napuM. [e. vaiza2] khIlAnA mAthA upara khAMcAmAM rAkhavAmAM AvatI AghAra mATenI cakarI. (2) paMpa vageremAM AvatuM evuM cAmaDA vagerenuM kANAvALuM sAdhana vAisaroya pu. [4] samrATana pratinidhi, gavarnara-jana ralane samakakSa dezane hAkema vAI jI. [sa. vAri-prA. vAma] bebhAna thavAne vAyuroga, mRgI-roga, phepharuM, 'hisTIriyA,' phiTa.' [0thavI (rU. pra.) kaMTALI javuM] [vAyalA vAu vi. [sa, vAyuprA. vAlama-] magajamAM gharIvALuM, jAu sI. pagane taLiye paDatI phATa, vAhakhera, vA-ukheLa 5. [ja "vA' + ukheravuM.' "ukheLavuM' + gu. oka. pra.] vAyunA prakopane lIdhe thatAM jhADA-UlaTI, kogaLiyuM, DhATiyuM, "kaeNlera" 2010_04 Page #1005 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAhacara 2040 vAkayoracaya vAucara na. [a] kharIdInuM bharatiyuM, ecariyuM, AMkaDo, chaTAdAra bhASaNa karanAra, (2) bRhaspati. (3) sAMpradAyika bila. (2) sAbitI mATenA kAgaLa, pramANa-lekha rIte zrIvalabhAcAryajI. (puSTi.) vAula, -huM vi. jio "vAu+ gu. "la-luM svArthe ta...] vApha-pATava na. si. vA+vAva, saMdhithI] jAo "vAkapaTujuo "vAu.' [bhAvaNa (muslima tA-2herika' (mana) vAe(-ca, 2)ja puM. [ara. vaakha ] upadeza, upadezanuM vAka-pArSya na. [sa. vAr +AhaSya, saMdhithI] kaThora vANI vAe8-1, 2)ja puM. [ara. vAiba ] upadezaka (muslima) vaka-yAra chuM. [saM. vAn + pravAsa, saMdhithI] vANIne vAka-ga) sI. siM. vAva ] vANI, vAcA phelAvo. (2) rUDhiprayoga, chaDiyama' vAkara chuM. e "vaka.' vAka-pracura vi. [sa. vAr + pravura, saMdhithI] vANInA vAja vi. [ja e "vA' + "kaDavuM.'] saheja sAja kaDavuM vistAravALuM, jayAM ghaNuM bolAyA kare che tevuM (da.bhA.) vAkaravuMvi. jio "vAMkuM' dvArA.] sahejamAM vAMkuM pADa- vA-prayoga kuM. [sa. vAr + proja, saMdhithI] vANune nAruM. (2) haThIluM, jidI, ADuM upayoga karavo e [khaDATa vAkariyA . bhAvanagara tarapha thate eka jAtane paththara vA-pralA5 5. [saM. vAn + prasthApi, saMdhithI) nakAme bahalAkaDe muM. [sa.] anAvaLA brAhmaNemAM kanyAvALA taraphathI vApravAha !. [sa. lagna + pravAda, saMdhithI] dhArAbaMdha varavALAne devAtA daheja, paThaNa bAlavuM e vAtI jI. mAchalInI eka jAta [pradeza. (saMjJA) vAkya na. [sa.] vacana, bela. (ra) pUrNa eka vicAra mUrta vAkaLa . mahI ane kAra vacce gujarAtane eka karanAruM pada ke evAM padone pamaha, AkAMkSA yogyatA ane vAkazuM na. vANu mATe paratA upara banAvelI meTI AMTI Asakti e traNa vastuthI samRddha pUrNa vicAra karanAra pada vAkuM chuM. choTamAM phate nakAme phaNago ke padasamUha. (vyA)(2) vacana, "vaheM' " pAkizana' (2. vAkuM chuM. e nAmanI eka vanaspati vi.) (hI.va.) ['parA, peregrApha' (ba.ka.ThA) vAkepha vi. [ara. vArkika], hagAra vi. [ + kA. pratyaya] vAkya-kalA5 chuM. [..] vAkayone samUha, khaMDa, pari che, mAhitI dharAvanAra, jANavALuM, jANa, mAhitagAra. (2). vAkatha-khaMDa (aDa) 5. [saM.] vAkayane TukaDe (lA.) nipuNa, pravINa vAkya-jJa vi. saM.] vAkayanA savarUpanuM jJAna dharAvanAra, vAkephagArI strI. [+ phA. pratyaya] mAhitagArI, jANakArI. mImAMsaka (2) (lA) nipuNatA, pravINatA [vAkapaTu." vAkatha-jJAna na. [sa.] vAkayanA svarUpanI samajha vAka-kuzala(La) vi. [sa, vAn + varAcha, saMdhithI] e vAkya-doSa chuM. [saM.] vAkathanI racanAmAM rahelI khAmI vAkazila(-lya) na. [sa. vAr + varANa,-25, saMdhithI] vAkatha-pUrti strI. [saM.] adhUruM vAkaya pUruM karavuM e jue "vAkapaTutA.' [vANuM belanAra vAkatha-prayAga 5. [sa.] vAkayamAM ke vAkyomAM racanAnI vA-catura vi, [sa. vAr + catura, saMdhithI] caturAI bharelI daSTie yojanA [anyAnya prakAra vAca59(-La) na. [saM. vAva-paha, saMdhithI bolavAmAM vAkya-bheda puM. [saM.] vAkayanA sAi mizra saMyukta temaja cAlAka, vAkapaTu. (2) bolavAmAM cAvaLAI karanAra vAkya-racanA strI. [sa.] vAkayanI enA vibhinna svarUpa vAcAturI rahI. [saM. vAr e "cAturI;' saM. saMdhithI], bheda pramANenI goThavaNI vA-cAturya na. [saM. vAr + vAsu, saMdhithI] vANInI vAkatha-vicAra chuM. [saM.] vAkathanA pratyeka padane ekabIjA caturAI, vApa-tA, "binesa opha ekaspesana pada sAthe svAbhAvika saMbaMdha ane enI goThavaNI vizenI vAcApala,-lya na. [saM. zAstrAva,25, saMdhithI] mImAMsA, "sinTesa' "vAkcAturI." (2) vANunI cAvaLA, baTakabolApaNuM, vAkya-vinyAsa puM. [saM.] jAo "vAkatha-racanA." phUlyuansA" (vi.ka) vAkatha-vilAsa paM. siM] o "vAvilAsa." vA-cAlAkI rahI. [saM. vAr + ja "cAlAkI. saM. saMdhi- vAkatha-vizArada vi. [saM.] juo "vAkapaTuM." thI] jue "vA-cAturI." [ryA karavuM e vAkya-zAstrana. [saM.] juo "vAka-iTA. "herika (.ha.) vAka-ceSTA sTI. (sa. vA + re, saMdhithI] bola bela vAkya-zuddhi strI. [saM.] vAkacanA AMtarika savarUpanI svAvAkachaTA strI. [sa. vAr + kaTa, saMdhithI bolavAnI saphAI, bhAvika racanAnI sthiti vANInI khAsa zailI, "herika vAkatha-roSa chuM. [saM] vAkayane aMtabhAga vAchala(-La) na. [. vAr + , saMdhithI] sAmAnI vAtanA vAtha-samUha chuM. [saM.] jue vAkaya-kalApa' - peseIja' abhipreta arthane ja artha raju karI chetarapIMDI karavI (..) "peregrApha' (ba.ka.) e, "sephisTrI" (na. bho) vAkathA kaMbara (4mbara) 5. [+ saM. mA-9na] saraLatAne vAkapaTa vi. saM. vAgha + [da, saMdhithI1 ja vAka-capala. badale vAkayone racanAnI daSTie lAMbAM ne jaTila banAvavAM e bApaTutA sI. [saM.] vAkapaTu hevApaNuM, vAkacAturya, vAyArtha chuM. [ + saM. martha] AkAMkSAvALAM padamAMthI UThato "ereTarI" (ka. mA.), "binesa epha ekapresana' arthano svAbhAvika Azaya ke mAIno vAkapati muM. si. vAr + qfa, saMdhithI] vANIne svAmI, vAcaya . [ + saM. yavathI ja vAkaya-kalApa. 2010_04 Page #1006 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vA-zakti 2041 vArTara (2) "pIriyaDa" (2.mI. vAgaruM na. hokAmAM sAMkaLI sAthe bAMdhavAnI kaDI voka-zakti . [saM. vAn + rAvata, saMdhithI; saM. mAM variSTha vAgarI . varunI mAdA riMta paNa] vANInI tAkAta, baLakaTa vANI vAgartha chuM, [saM. + kharSa, saMdhithI] vANInA artha. (2) vAka-zAstra na. [saM. van + rAtri, saMdhithI; . mAM vAchA na.,ba.va, vANI ane artha kAMphAM mAravA e, valakhuM paNa.] vANI, viSayaka vidyA, "herika' (.ha.) lAgatuM na. [. ai>prA. lar gu. "huM' vArthe ta.ka.] vAku-zara vi. [saM. var + 5, saMdhithI-saM. mAM vAyara vAgatuM* na. jue "vAMgaLuM.' paNa zaruM, bolavAmAM jabaruM. (2) vidvAna vAgavuM a.kra. [sara0 "vAjavuM.'] vAjavuM (vAghanuM). (2) vAlI mI [sa. 12 + rauDhI, saMdhithI; sa. mAM. bajavuM, avAja UTho (paDiyAlane TArAne). (3) athavAhI paNa] balavAnI khAsa prakAranI rIta DA, lAgavuM. (5) IjA thavI, jakhamAyuM. [vAgata dhaTa, vAku-saMmati (samati) . [saM. vA+saMmati, saMdhithI] vAgata ghagho (u.ma.) vAtoDhiye mANasa. pagalAM vAgavA vANIthI Avela che. (2) perola"" (rU.pra.) najIka AvatA hovuM. bhaNakArA vAgavA (rU.pra.) vAsaMyama (-saMkhyama) 5. [3. vAr + saMva, saMdhithI] bhaviSyanI AgAhI thavI. zabda vAgavA (sa.a.) kaThora vANu upara kAbU, mitabhASita zabdonI asara thavI] vagAyuM che. sa.ki. vA-sAmarthana. [saM. vA+lAma, saMdhithI] baLakaTa vANuM vAga(ge)La sI. jio "vAgaLuM.] ja "vaDa-vAgaLa." vAkasiddhi sI. rsi. vANiddhi, saMdhithI] vANI upa2nuM nAmaLiya . ghoDAnI eka jAta [vaDa-vAgaDa." prabhutva. (2) sAcI paDe tevI vANuM bolavAnI zakti vA(-vAMgaLuM na. [saM. vaNaka) prA. vajuba-.] juo vAka-taMbha (staSNa) puM. [sa, vAn + tanma, saMdhithI] bAlatAM vAgAbara (-Dabara) puM. [. vAn + mA-4mara] zabadanA bolatAM vacce thobhI javuM e (eka sAtvika bhAva.) (kAvya) Abara, bhapakAdAra ane bhAre zonA vAkayomAM prAga vAka svAtaMtrya (svAtacu) na. si.] vANInI svataMtratA, vAga(ghA-batara na.,ba.va. jio "vAgo"+ "vastara."] pitAno abhiprAya spaSTa rIte vyakta karavAno adhikAra ThAkorajIne dharAvavAnAM sIvelAM lUgaDAM. (puri.). vAkha chuM. tADakAMnA resA. (2) (su) siMganI bAjanI nase vAciMdriya (vAgiridraya) sI. [sa. vAn +vi, na, saMdhivAkha na. [ja "vA."] jue "vakhe.' thI] vANInI indriya jIbha vA-khada chuM. [ o "vA' dvAra.] vA lAgatAM khadabadI UThe vAgIza chuM. [4. vAn + , saMdhithI] juo "vA-pati.' te AMkhano eka roga vAgIzA asI. [saM. tA + marA, saMdhitho] vANInI devI, vAkhA . jao "vakharI." [apakIrti sarasvatI vAkhavALI akI AbarUnA kAMkarA thavA e, nAmozI, vAgIzvara 5. siM. vAr + rezvara, saMdhithI ja "vAkapati." vAkhavALI strI. vakhANa, prazaMsA vAgIzvarI rahI. [saM. vAvaNyarI, saMdhithI] juo vAgIza." vAe . [ara. vAkiaha] e "vakho.' (2) marakI vANu sI. [saM.] jaLa, kAMsale, pAsa vAga' sI. siM. vAjU nuM vAMnuM 5. vi., e.va.) vANI vAsuri chuM. [saM] jALathI pazu-pakSI-mAchalAM pakaDanAra, (2) vAgara , siM. vanamA . varaFI] lagAma, cAkaDuM vAgharI [vAga.' vAga rahI. [saM. vadhumA . vara] suMdara strI, sImaMtinI vANuM na. [ vAga' + gu. "G" svArthe ta.pra.] ja strI (nAgaramAM) vAge -. kodarA tathA DAMgaranuM karavAmAM AvatuM bheLuM vAgaDha puM. sira0 "vagaDe.'] gujarAtanI pUrvottara sarahadane vAvetara [rAgane eka bheda. (saMgIta.) atyAre bhAgalA pachI rAjasthAnane soMpAyela DuMgarapura vAge-ghezrI, sarI sI. [saM. maLa spaSTa nathI.] kAnhA vAMsavADAno mahI ane tema nadIne pahADI pradeza. (saMjJA.). lAga(-) . [vaja, vAgo] paheravAnAM sIvelAM lUgaDAM(2) gujarAtanI pazcimottara kaccha ane gujarAta varacenA mAM te te naMga (khAsa karIne ThAkorajInAM). (2) pozAka pramANamAM retALa pradeza, karavAgaDa. (saMjJA). (3) vAgeLa ja "vAgaLa'-'vaDa-vAgaDa.' [ogALa kapAsanI eka jAta. (4) vi. vagaDAu, jaMgalI vAgeLa* pR. jio "vAgoLavuM.'] heranuM vAgoLavuM e, vAgaDha-jaza (lsa) puM. [+ o "jaza,saM.'] anAyAse vAgeLas sa.ki. mA. va 8] () khAdheluM paTamAMthI maLatI kIrti memAM pAchuM kADhI cAvavuM. (2) (lA.) manana karavuM. vAgevAgaDiyuM na. [+ gu, iyuM' ta..] vAgaDane lagatuM, vAgaDa lAvuM karmaNi, ji. vAgeLavavuM esa.ki. dezanuM. (2) strIonuM gaLInA raMganuM eka oDhaNuM (vAgaDamAM vAgeLAvavuM, vAgoLAvuM e "vAgoLavuM'mAM. pracalita thayeluM). [vAM karavAM (rU.pra.) vALa kapAvI tela vAjAla,I jhI. [saM. vAr + nA, na., saMdhithI] kasAvI karAvavo]. de tevI vANI, zabda-jALa vAgI vi. [+ gu. I'ta.pra.] vAgaDa dezane lagatuM. (2) vAjavI vi. [saM. + jIvI, puM, saMdhithI] bhASaNa kIrtana strI. DuMgarapura-vAMsavADAnA "vAgaDa' pradezanI gujarAtI ane AkhyAna vakhANa vagere karIne gujarAna karanAra bhIlI bhASAnA seturUpa bolI (gujarAtInI eka peTA-belI). vAraMbara (vADambara) . [saM. 1 + hunnara jAo "vAgA(saMjJA.) hiMbara-2herika" (ba.ka.ThA.) 2010_04 Page #1007 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 2042 "vAthI vAgdattA vi, [sa. cAra + vA, saMdhithI] jenA sagapaNa "vAvebhava.' vize vacana apAI gayuM che tevI kanyA vAliAsa S. [saM. zA + vikAsa, saMdhithI] e vAjhuMDa (vAgdha3) pR. [. 2 +0, saMdhithI] vANI- "vArivAda." (2) aMta-kaDI vagerenI ramata rUpe dhamakAvavuM e. (2) zApa. (3) vAgyaddha. (2.ma.) vAgnika puM. [saM. vA + vive, saMdhithI] vANuno viveka, vAgdAna na. [sa. vAgha + hAna, saMdhithI] kanyApakSa taraphathI vivekavALAM vacana [vAkapaTu.' kanyA sagapaNamAM ApavAnI maukhika kabulAta vAvizArada vi. saM. vAva + virATuM, saMdhithI] ja vAdaSTa vi. [saM. vA + , saMdhithI] balavAmAM azuddhi vAstiAra 5. [saM. vA vistAra, saMdhithI] vistArathI thaI hoya tevuM. (2) (lA.) kaTubhASI belavAnI kriyA vAEvatA, vAgdavI sI. [saM. vAn + deva, hevI, saMdhithI] vAvIra vi. saM. vAn + vIra, saMdhithI] belavAmAM pAvANInI devI sarasvatI, vAgIvarI TAdAra bolanAra, "reTara' (kamA.) vAla puM. [4. van + hova, saMdhidhI.] balavAmAM thayelI vAgyeva chuM. [sa.] gauravavALa vANI, zobhI UThe tevI uracAraNanI ke prayoganI bhUla [pravAha.' vANI, "herika vAgdhArA cI. [. vAr + thA, saMdhithI] e "vAka- vAgyApAra 5. [saM. vAva +Apa, saMdhithI] vANInI vAbaMdhana (vAba-dhana) na. [saM. vAr + vana, saMdhithI] hilacAla,svara ane vyaMjanomAM thatA pheraphAra, uccAra vANIthI baMdhAI javuM e saMbaMdhI prakriyA, keneTikasa' (na.) vakhANa na. [4, vAr + vALa, puM. saMdhithI] bANa jevI vAgyApAra-stha vi. [+ saM. sthA, upa. sa.] vANInI tIrNa vANI, maheNuM. marma-vacana, "seTAcara" (da.bhA.) hilacAlane lagatuM. keneTika (na..) vAbabaka (lAvibambaka) vi. saM. vA +vitra- ucca- vAgha chuM. [saM. zA)prA. va zarIre kALA paTTAvALuM raNa saMbaMdhI, vANune lagatuM, svara-zAstrane lagatuM. "pheneTika jhAMkhI pILI cAmaDInuM bilADInA dekhAvanuM eka moTuM hiMsa (ba.ka.ThA.) prANI, zera, zArdUla. [0 karo (rU.pra.) sImaMta vakhate vAaMza (vAbhaza) puM. [saM. + aMza, saMdhithI] vANInuM vahune zaNagAravI. nI beThakamAM hAtha (oya) (rU.pra.) tUTI javApaNuM (mAtra zizakAra ba hoya) bhAre jokhama. nI mAsI(-zI) (rU.pra.) bilADI, vAramAdhurI e ja "vAmAdhurI.'-oNreTarI' (ma.na.). mIMdaDI. nuM mAthuM lAvavuM (rU.pra.) moTuM parAkrama karavuM. vAmAdhurya e "vAhamAdhurya." 0nuM meM lohiyALuM (ma:-) (rU.pra.) eka vakhata vAmitA . [saM.] AlaMkArika ane asarakAraka vANI cAra te hamezAM cara. 'ne kale madha (rU.pra.) asaMbhavita kahevApaNuM, "raTorika' (A.bA.) ' vAta, mukela vAta. 0bhagata (rU.pra.) Thaga, dhutAro. 0 vAmI vi. saM. puM.] AlaMkArika ane asarakAraka vANI mAra (rU.pra.) baDAza mAravI] kahenAra, vAkapaTuM. (2) puM. sAre vakatA. vAgha ja "vAga.2) ( [mUkavuM] vAgyajJa chuM. [saM. yA thA, saMdhithI] vANIrUpI yajJa, vAgha na. bakarAM gheTAMnuM ToLuM. [0 mAMTavuM (rU.pra.) gIro vANuMno bIjAnA bhalA mATe upayoga [zabda-yuddha vAgha(-)Na (-jaya-) strI, juo "vAgha + gu. "a" (eNa vADyuja na. siM. vAva + yuddha, saMdhithI] sakhata belAcAlI, strI pratyaya.] vAghanI mAdA, vyAdhro vAgye kri.vi. [ie "vAgavuM' + gu. "yuM' bhU.ka. + "esa. vAgha()gudA (vA (-)Naya-) 5. [ "dAva."], vi.pra.) sati saptamIne prayoga] vAgatAM, bajatAM (ghaDi- vAgha-gheNa-dorI (-15) strI. [+juo "dArI.'] e yALano samaya batAvavA TakorA), vAge tyAre nAnI eka ramata [daMDane eka prakAra. (vyAyAma.) vAgyAga 5. sa. vAr + thA, saMdhithI] vANI kahevI e, vAgha-daMTha (-daDa) 5. [ja "vAgha" + saM.] kasaratamAM bela e, bolavAno Avelo prasaMga vAghanakha puM. jio "vAi' + saM.] vAghanA paganAM AMgavAja na. [saM. vAr +vajha, na. saMdhithI] vANurUpI LAne nakha (bALakane gaLe ghareNA tarIke vaparAya che.). (2) vaja, sakhata AkarI vANI. (2) vi. sakhata AkarI hAthanA paMjAmAM paheravAnuM nahoravALuM lokhaMDanuM eka hathiyAra vAgha-pALI strI. jio "vApa'+ "paToLI.], vAgha-bakarI vAdhinI vi. strI. [sa. vari + vayanI, saMdhithI] bela- sI. [+ "bakarI."] e nAmanI eka medAnI ramata vAnI zakita ke chaTA vadhAranArI (sabhA vagere) vAghabArasa(-za) (-spa,ya) sI. [jao "vAi + vAgyAdinI vi, sI. [saM. vari + vAhinI, devI sarasvatI bArasaza'] Aso vada bArasanI tithi. (saMjJA.) vAdhidagdha vi. [saM. vAr + viSa saMdhithI] e vAka- vAgha-mAru vi. jio "vAi' + mAravuM' + gu. "u" ka.ma.] [vANI, vANIne viveka vAghano zikAra karanAra. (2) (lA.) baDAIkhera vAmilanaya . [saM. vAr + vinA, saMdhithI] vivekavALI vAghara(ra)Na (-15) sI. [jae "vAgharI" + gu. "a(e) vAdi kuM. [saM. va +vino, saMdhithI vANIne pratyaya.] vAparI jJAtinI strI, (saMjJA.) (2) lAkaDAnA AnaMda, AnaMda Ave e rIte vAtacIta karavI e sAlamAM lAga bharAvavAne TukaDe vAgvibhAva 5. [saM. vAn +vima, saMdhithI] juo vAgharI na ba.va. [juo "vAgharI' + gu. "u" svArtha ta,.. 2010_04 Page #1008 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAyarAdhAra 243 vAcalaNa + "A pa.va.pra.)-(tucchakAramAM) 1 dharI viSaya banelA sAhityaprakArane samagra saMgraha, sAhitya, vAgharA-dhAra a, [+ja "dhAra.] eka pATiyAne khAMcI "liTarecara' emAM bIjuM pATiyuM besADavuM e vAhamayI vi. [guja" ta..] vAsmayane lagatuM, sAhityika vAghariyuM vi. jio "vAgharI' +gu. IyuM svArthe ta...] vAlmIra sI. [saM] sarasvatI devI vAdharInA jevuM phATayAM tUTayAM kapaDAM paheranAruM dhurI sI. [sa. + ja "mAdhurI.' me. saMdhithI], vAgharI chuM. [saM. vALa >i prA. vAritra-] jALa ke phAMsalA . [+rsa.] vANInI madhuratA, mIThI vANI, vAmApurI bichAvI pakSIo vagerene zikAra karanAra-emAMthI vika- vAca . [saM. vAvA ] vANI, vAka, vAga selI eka hiMdu jAti ane enA paratha. (saMjJA.). (2) vAcaka vi. [saM.] kahenAra, bAlanAra. (2) batAvanAra, zAka dAtaNa madha vagere vaheMcavAno dhaMdho karanArI eka darzAvanAra. (3) vAMcanAra. (4) paM. abhidhAthI thata tejasvI jAta ane enA puruSa. (saMjJA.) [ jevA hAla karAnAro artha (kAvya.) (5) jena sAdhuone eka darajaje, (rU.pra.) behAla sthiti, avadazA]. upAdhyAya. (6) mukhya adhyApaka ane vyAkhyAtA vaccenI vAgharI-bAra (-Daya) sI. [+ja "vAha.'], De . [ + kakSAnA yunivarsiTIno zikSaka, "rIDara' jao "vADe.'] vAgharI lokone rahevAno vAsa vAcakatA ahI. [saM.] darzAvavApaNuM,batAvavApaNuM, eevAgharuM na. e "vAgharAM." siva-nesa' (2.ma) [ kathaLI, rIDiMga-pekeTa' vAghareNu (-zya) e "vAdharaNa." vAcaka thelI . [ + ja thelI.] vAMcanArane mATenI vAgharo chuM. derAnI ubhagInI paTTImAM eka prakAranA pathara vAcaka-pada na. [saM.] jaina sAdhuone upAdhyAya-rATinA vAgha-dhuM na. [ja "vAgha"+gu. "huM' svArthe ta...] vAghanuM darajajo. (2) adhyApanamAMnA "vAcakane darajajA, rIDarazipa baracuM vAcakavarga kuM. [saM.] vAMcanAro eka cokkasa samUha vAghalo chuM. [o "vAgha-luM.] jAo "vAgha" (padyamAM). vAcaka-zabda chuM. [sa.] abhidhAe AvatA arthane khyAla vA-vaMTI (.iTI) sI. e nAmano eka vanaspati Apato zabda, rUDha zabada vAghATI sI. e nAmano eka vele vAcaka-siddhi strI. [saM.] vacana-siddhi bole te ja pramANe vAghAMbara (vAdhAkhara) na. jio "vAgha" + saM. mara, thAya tevA prakAranI) [ane brahmacarya saMdhithI] vyA-carma dhAraNa karyuM hoya tevuM vAca-kAcha na., ba.va. [ja "vAca' + "kAi.'] (lA.) vANI vAghAMbarI (vAvabarI) vi. [+. avanI chuM.] vyAghacarma vAcana na. si.1 vAMcavuM e, "rIDiMga.' (2) vAMcavAnI haba vAthiyA-tUTa vi. 5. jio "vAdhiyo' + "tUTavuM.] kAMdhanI vAcana-gRha na. (saM. muM na] pustakAlaya (jyAM besI vaMcAya.) eka bAja kAMI nahi ane bIjI bAja bhamarI hoya tevI lArAna-pATha che. si.] vAcanamALAne te te pAThaya ekama kheDavALo cheDo [gAmano bemAM te te pAMkhiye vAcana-mAlA (-LA) strI. [] bALaka vAMcIne abhyAsa vAdhiyo chuM. [jAo "vAdhara' + gu, "iyuM" svArthe ta.pra.] la- karI zake te pAThavALuM pAThayapustaka vALI strI. [o "vAgha" gu. "I' ta...] pATiyAnI dhAra- vAcanA TI. saM.] gadya padya lakhANane vAMcavA mATe pATha, mAM khAMce pADavAno vaMdAne eka prakAra graMthanuM mULa lakhANa, TekasTa' (lahiyAne kAraNe ke zAkhAne thAzuM na. [ja "vAgha'+ gu. "G' svArthe ta. pra.] e kAraNe pATha-bheda thatAM pachI te te "alaga vAcanA' kahevAya.) vAghara, "vAga vAcanAcArya . si. vAvanA + AcArja) artha-sahita mULa vADuM ja "vaDuM." graMtha bhaNAvanAra AcArya ke guru vAgheNa (-9) jue "vAghaNu." vAcanAlaya na. [saM. vAvana+ mAchiya, pena.) pustakAlaya vAghera puM. saurASTranA uttara-pazcima kinAre rahetI eka (vAMcavA mATenuM, "rIDiMga rUma' kATiyA-varaNa ane ene puruSa. (saMjJA.) vAcanika vi. [sa.] vacanane lagatuM, kathanane lagatuM. (2) vAlI strI, jio 'vAvelo' + gu. I ' strI pratyaya.] vAvelA mehAnuM, maukhika [vAcika 2AjapUta kuLanI kanyA. (saMjJA.) vAcasika vi. saM.] vacasu-vacanane lagatuM, vANIne lagatuM, vAghelo chuM. [saM. pra-1) prA. vavava> "vAvela + vAcapati chuM. [saM.] vANIne svAmI mahAvidvAna. (2) gu. "uM' ta.pra.] caulukaya vaMzanI eka peTA zAkhA ane bahapati, devaguru. (3) e eka ilakAba (DI.liTa jeva) ene purUSa, rAjapUtanI evI eka jAtane puruSa. (saMjJA) vAcaspatya na. [saM.] belavA uparane asAdhAraNa kAbu vAghezrI, vAgheza-sa)rI o "vAgezrI." (2) e nAmanA eka saMskRta zabdakoza. (saMjJA.) vAghezvarI pI. jio "vAgha + saM. 2a] garavInuM vAcA strI. [saM.1 vANI. (2) bAlavAnI zakti. (3) (bhA.) vAgha upara savArI kareluM svarUpa. (saMjJA) jabha. (4) bhUvA dANA Ape te gaNatAM thatI bekInI saMkhyA vAghA-vatara e "vAgA-vastara.' vAcATa vi. [saM.] vAcALa, balakuM. (2) baruM bolanAra vA jae "vAge.' vAcA-baMdhana (-bandhana) na. [saM.] pratijJAthI baMdhAI rahevuM e vAka 1 vi. [saM. vAr + ma ta ma , saMdhithI] vANIthI vAcA-baMdhI (-badhI strI. [ + phA. "baMdI] vANIne saMyama pUrNa, vANIya. (2) vANIne lagatuM. (3) na. vANIne vAcAraMbhaNa (- 2Na) na. si. vAghA + mA-maLa] vANIthI 2010_04 Page #1009 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAcAla(1) saMjJA ApavAnI kriyA, nAma-karaNa vAcAla(-La) vi. [saM.] khaDu-kheluM, khelakuM, (2) chaTAdAra khelanAruM. (3) vAteADiyuM 20:4 vAcAla(-La)-tA . [x.] vAcALa hovApaNuM vAcAlaMkAra-zAstra (vAcAlakuAra) na. [x.] vANInA alaMkArAnI vidyA, 'haeNTArika' (na.lA.) [(3) khuza khabara vAcika vi. [saM.] vANIne lagatuM. (ra) na. saMdezAnI vANI. vAcA puM. [saM. vAdvArA] e hAThathI thayeleA khUNe vAcA-yukti strI. (saM. vazva: (i. vi.) + yunita, saMdhithI] vANInI hikamata, (2) maheAzIvALI vANI vAcya vi. [saM.] kahevA yAgya, khelavA yeAgya, (2) niMdA yeAgya, niMda. (3) abhidhA zaktithI jenA arthe thaye hAya tevuM, abhidheyArtha. (phrAnca.) (4) dUSaNa, dASa vAsthya-citra [saM.] arthAlaMkAravALuM kAvya. (kAvya.) vAmya-tA strI. [saM.] vAcya artha ApavApaNuM, (kAnca). (2) apakIrti, apratiSThA jAmya-nATaka na. [saM.] vAMcI zakAya tenuM nATaka vAcyArtha puM. [saM. vAy + artha] jae 'vAcca(3).' vATa jue vAchaMTa,' vATiyuM na. [ + gu. 'yuM' ta.pra.] vAchaMTa rokanAruM khArIkhAraNAM uparanuM cha, 'vedhara-bAuM.' (2) (lA.) cADI phUgalI karanAruM. [. saguM (rU.pra.) sagAMnuM saguM] vADhalI strI. [jue 'vADI' + gu. 'la'svArthe ta.pra., svAbhAvika rUpa vAlI.']ja vAchalaDI,' vAchaluM na. [jue vAcharuM'+ gu. 'la' svArthe ta.pra.; svA bhAvika rUpa 'vAlaDuM.'] jue 'vAlaDuM.' vAchaDha-bela (ca) strI. [jue 'vADuM'+ 'vaeNla.'] vAcharaDAMAnuM TALuM vADI zrI. [jue 'vADI' + gu. 'I' zrIpratyaya.] gAyanuM mAdA baccuM [gAyanuM baccuM vAM na. [saM. vasa> prA. varjI + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] vAchaDA huM. [jae vADuM.'] gAyanuM nara baccuM. [gAyanA vAchA (rU.pra.) samAna pitR-kulanI srI sAthe bicAra karanAra] [jae 'vADI.' vAcharaDI strI. [jae 'vADA' + gu. 'IM'pratyaya.] vAcharaDuM na. [sa. vallarI > prA. vRkSr + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue vAchaDuM.' vAcharaDA huM. [jue 'vAcharaDuM.'] jae 'vAchaDA.' vAchara-vela (--ya) strI. [jae 'vAcharuM'+'vela'] jue 'vADavela.' e vAji-zAlA(LA) vAcharaDI strI. [+ 'vADI' + gu. 'la' madhyaga.] vADI (padyamAM) ['vAcharuM' (padmamAM), vAlaDuM na. [jae vADuM' + gu. 'la' madhyaga] ja vA-chaMTa (vAiTa) strI, [e 'vAOM' +'chAMTo.'] varasAda AvatAM bArI-bAraNAMmAMthI AvatI jhINI chAMTa, vATa gAITiyuM na. [+gu. ryuM' ta.pra.; uMccAraNamAM anunAsikatA mAtra] jae 'vATiyuM.' vAchUTa sI. [jue vAOM' + chUTavuM.'] muktatAthI sIdhe vAyu chUTavA e (gudAmAMthI) vAja kri.vi. [Dha.prA.vana- trAseluM; phA. vAja'- tekhAha, trAsa] thAkI gayeluM, hArI gayeluM. [. AvavuM (3.pra.) trAsI navuM] vAjaDA yuM. bakabakrATa, babaDATa. (2) tera, magarUrI, khare gAjaNa (-Nya) sI. saM. nAnI + gu. 'aNa' pratyaya,] sArI olAda Ape tevI UMcI jAtanI ghoDI vAjaNu vi. jheravALuM, (ra). vegIluM. (3) AkuLa- yAkuLa, (4) teAphAnI vAjaNe puM. cALaNA vAcharaveliyuM na. [+gu. 'iyuM' ta.pra.] nAnAM vAcharaDAMne pUravAnuM makAna [vADuM.' vAcharuM, "ruM na. [saM. vA>i mA. vajIrama-] jae vAcharA puM. [jue vAcharuM.'] zautaLA vagere AkhAmAMthI sAjuM thatAM athavA haDakAyuM kUtaruM karatAM AkhaDI laI mANasane jene page lagADavA laI jAya che te eka grAmadeva, vAghaDA (gAmane pAdara eka eTalA upara baLadanI pratimA besADelI hAya che.) _2010_04 -vAjana(-ma) na. [jae 'vAjanuM' dvArA.] vAjiMtrAnI AAmama. (samAsamAM uttarapadamAM vivAha-vAjana,ma' mAtra naNItA samAsa] vAjapeya puM. [saM.] e nAmaneA vijaya ke abhiSeka vakhate karAtA prAcIna eka yajJa. (saMjJA.) vAjapeyI i- [sa., puM.] (pUrvajoe vAjapeya' yajJa karyAM hAI ) uttara hiMdanI eka avaTaMka ne ene puruSa (saMjJA.) vAjI vi. [ara. vAjim] yAgya, kharekhara, ucita, ghaTita, chAjatuM, 'vaeNliDa.'' mera,' (2) kAnUnI, nyAyI, 'laeNji TimeiTa.' 'jasTa' vAjavuM a. kri. [saM, vAgha-> prA. vRnna ajavuM, vAgavuM (vAgha vagerenuM.) [-tuM gAjatuM mAMDave AvavuM (3.pra.) Akhare sAcI khabara AvavI,] vaLavuM pre.,sa.kri, enu vaDhAvuM karmaNi, kri. vaDhAvavuM punaHpre.,sa.ki. vAjasaneya puM. [saM.] prAcIna yuganA muni yAjJavakatha vAjasaneyI puM. [saM.] jUe 'vAjasaneya.' (ra) yAjJavaka2e vikasAvelI zukala yunI vAjasaneci-zAkhAnA brAhmaNa. (saMjJA.) vAjA-peTI srI. [jue vAja' + peTI.'] hAmeniyama' vAjuM, dhaNiyuM vAjuM (hAthanuM ke paganuM) vAji(-jiM)tra na. [saM, vAtri dvArA] vAdya, vAjuM (sarva sAmAnya) [ane rAkhavAnuM sthAna vAji(-jiM)tra-zAlA(-LA) sI. [ + saM.] vAdyo zIkhavAnuM vAjinI vi., sI. [saM.] vegavALI. (ra) gheADI vAjinIvatI vi., strI. [saM.] jaeka vArjinI (1)'. vAjibula-16 puM [ara.] svayaMbhU paramAtmA, khudA vAjiyA vi.,puM., a.va. ghauMnI eka jAta (pANI pAI * karavAmAM AvatI) yAjiyA kaH (kanha) puM. eka jherI kaMda lAjizAlA(-LA) sI. [saM.] gheADAra, pAyagA . Page #1010 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAjiMtra 2045 vaTA-kAma vAjiMtra ja vAritra'. "rgana' (na.ya). hAtha-vATaka (-vATakA) (u.pra) kahyuM mAnI madadamAM Ave vAjiMtra-zAlA(-LA) e "vAjika-zAlA." tevo hAjara mANasa] vAjI chuM. [saM.] . [vAne aSapa-prAga vATa-kharaca puM, na. [ja e "vATa'+ kharaca."], cI rahI. vAcha-maraNa na. [saM.] (lA.) zarIranuM vIrya (putva) vadhAra- [+ gu. "I' ta...], vATa-kharca kuM., na. [ + juo vAcharachu-vilA sI. [sa.] auSadhepacArathI maradAI Apa- kharca., -ca kI. [+ gu. "I ' ta...] musApharI da2myAna vAnA prayoga ApatuM zAma. (2) (lA.) 6, kAmaNa thato kharca. (2) (lA.) maraNa pachI kAma lAge ema vAja na. [saM. vAghaNaprA vAma-] jemAMthI vagADatAM mAnIne karAtuM dAna-puNya avAja nIkaLe tevuM saMgIta vagere mATenuM saha-sAdhana. vAritra, vATathI sI. [ja e "vATaDI' + gu. la' svArthe ta...; vAjiMtra. [gedhariyuM vA (u.pra.) paraspara kanyavahAra ucAraNathI 'vATalaDI' svAbhAvika.] e 'vATalaDI." karanArAonuM ToLuM. vala (-vacchela) (rU.pra.) vaMThelI vATakI sI. [jAo "vATa' + gu. "DI" svArthe ta..] vATa, TeLI]. [jhaDapathI, jhapATA-baMba reha, pratIkSA (padyamAM) vA-vAja ki.vi. [saM. nAna vega.- dvirbhAva] ekadama vATaNiyA kuM. [4e "vATavuM' + gu. "aNu" ka. pra. + "IyuM' vA-jhaDI rahI. [jao "vA' + "jhaDI.'] pavana sAthe vara- ta.ka.] vATavAne nAte paththara, nizAtaro. (2) (lA) sAdanuM sakhata jhApaTuM [vA-vaMToLa, pavananuM tophAna bIjA pAse jaI anyanI niMdA karanAra mANasa vAchaDuM, vA-oDha,huM na. [ja "vA' dvArA] vAvAjhoDuM, vATaNa jae "vAMTaNI'. [gaLa nizAtaro (paththarano) vATa ramI. [saM. va..>mA vaTTa, strI.] mArga, 2sta, vATaNe puM. [e vATavuM' + gu. "aNuMkama.] vATavAno keDe, 2ha, [0 DivI (u.pra.) vaMThI javuM. 0 esaranI vATa-5 vi.,yuM. [ e "vATa' + "pADa + gu. "u' (- saravI) (rU.pra.) paMtha khUTa. jevI (rU.pra.) pratIkSA ku. pra.] (lA.) mArgamAM raMDI luMTI lenAra laTAra karavI, rAha jovI, bharavuM. 0 jhAlavI (ra.a.) cAlatA vATamAra2)viyuM. [4e, vATa' + "mAravuM + gu. "G" thavuM. 0 devI (ma.) khasIne bIjAne javA devuM. 0pakAvI, kR] rasto rokI khUna karI ke mArI laTa calAvanAra 0 levI (u.pra.) cAlatA thavuM. 0 paDhavI (2.pra.) sAMjha luTAre [2mata thavI. * pADavI (u.pra.) chIMDuM karavuM. (2) lUMTI levuM. vATa-mAra* sI. jio 'vATa+bhAra.'] (lA) enAmanI eka 0 mAravI (rU.pra.) musApharI cAlu rAkhavI. 0mAM raheluM vATa-mAre ja e vATa-mAra.' (-) () adhavaca laTakI paDavuM. mAM vaheluM vATamAgad vi. [ja 'vATa' + saM. mA, samAnArthI (-4vuM) (rU.pra.) nAza pAmavuM. 0 mukAvavI (2.pra.) harAvavuM. virbhAva + gu. "I' ta...] vaTemArga, musAphara, yAtrI 0 revI u.ma.) aTakAvI ADuM besavuM. Te ne vATe vATa-2khu vivuM. [so "vATa + "rAkhavuM" + ga. "u" (3.pra) Thera Thera, jayAM tyAM. -re rahevuM (2vuM) adhavaca pra.] mArgamAM rakSaNa karanAro [(paghamAM) maraNa pAmavuM] vATalaDI strI. [jae "vATaDI' + gu. "la' mayaga.] vATaDI vATa Ta) alI. [saM vartama vAdIvAnI) viTa, vATalA, liyA puMba.va. [vATale' + gu. "iyuM' svArthe battI, (2) paDA upara caDAvavAmAM Avate loDhAne pATe ta.ka.] aDadhAthI nAnA thaI gayelA bhAMgelA cokhA, karka, vATaDI sI. jio "vATakI' + gu. "Da' svArthe va.pra. kaNakI - [vATakI nAnI vATakI vATalI rakI, jio "vATI'+ . "la' svArthe ta...] vATakA-vIraDo (vATakA) . oi 'vATako' + "vIraDe.'] vATaluM na. jio 'vATalo.'] vATakAnA jevuM nAnuM tAMsaLuM, vATake vATake pANI ulecI zakAya tevo nadI vagerenA korA kAliyuM. (2) geLanuM bhaluM [...] vATo paTamAM gALela nA khADe vATalo 5. jio "vATake;" ahIM "ka" badala 'la svA] vATakI (vATakI) strI. [jIe 'vATaka' + gu. "I' sI- vATavAkarSaNa na. jio "vATavuM' + saM. Ajharva 2.ma.no pratyaya.] nAne vATa, vATakaDI kRtrima TIkhaLI zabda; saMdhithI] vATavAne lIdhe thatuM kheMcANa voTakuM (vATayarka) na. [sa vRttamAMthI zakaya 2.prA. vaTTa gu. ke gharSaNa. (ra.ma.) huM' svArthe ta.ka.] sAmAnya mAdayamasarano vATake vATa sa.ji. kacaDI lasoTavuM, laTI bArIka bhUko karavo, vATa-TiyA vi. jiovATa6+ "phUTa + gu"dhayuM" kupra.] lasoTI pravAhI banAvavuM. (2) (lA.) niMdA karavI, bUruM rastAmAM lUMTa karanAra luTAre. (2) (lA.) dage karI thAya evuM kahevuM. [vATI nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) bUra thAya luccAIthI khAnAra mANasa. (3) dalAla ema karavuM] vaTAvuM? karmaNi, kri. 1TALavuM che. sa.ki. vATaka (vATakA) 6. jio "vATaka.] TopaDInA AkArano vATa* ja e "vaTaluM'. vaTAva karmaNi, kri. vaTAvaka (ubhaDaka kAMThAnI vALelI dhAra vinAno nIcenI dhAre vaLAMkavALe che.sa.i [rAkhavAne evo AkAra AkAranA) dhAtu mATI vagerene kaTore. (2) talavAranI vATa puM. pAna sepArIne khalata, baTa. (2) paisA uparane vATakAne ghATa. (3) lAkaDAnI eraNIne upalA vATasara viSe. jio''vATa"+ "saravuM' + gu. 'u' ku.pra.] goLAkAra bhAga. [kAnuM zirAmaNa (rU.pra.) thoDAthI pakSamAM mArge cAlanAra mANasa. musAphara, vaTemArga, rAhadArI. lAvI zakAya tevuM mANasa. 0 karaze (rU.pra.)najara bAMdhavI] vATAkAma na. jio "vATe' + "kAma.] agAzI tema 2010_04 Page #1011 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vATAghATa 2046 vaDe dIvAlamAMnI phATa vagere pUrI hAMsa jevo ghATa bAMdha vADA khetare vagerenI vADa karavAmAM kAma lAge tevI eka e, "grAuTiMga. (sthApatya) vanaspati vATAghATa (8) sI. matabheda dUra karavAnI carcA-vicAraNA, vAlo chuM. strIone hAthamAM paheravAnuM vALAnuM banAveluM maMtraNA, samAdhAnanI vAta, "negeziyezana' [miye eka ghareNuM. (2) karachamAM evuM kaMThamAM paheravAnuM eka vATaDI 5. jio "vATa' dvAra] rasto batAvanAra, ghareNuM. (na.mA.) vATADu vi. [jae "vATa' dvArA.] jae "vATa-saru'.' vAla puM. [saM.] arina (khAsa karIne samudramAM raheto vATikA strI. [saM] vADo, nAno bagIco mano .) (2) (lA) brAhmaNa, vATI sva. [sa. variSai>prA. vaTTa] e "vATakI." vAha-vaLagaNI (vADaSa) zrI. jio "vADa' + "vaLagaNI.] (2) vATakInA ghATanI nALiyeranI aDadhI kAcalI vaDA-khetara vagerenI pharetI bharelI AMtarI, vADa vAtuM na. [saM. varta->prA. rAma-] begharaNAnA AkAranuM vAhavAgni kuM. [saM. vAha + ani] samudramAM raheto manAta eka vAsaNa [dvArA, mAraphata agni, vaDavAnala vATe nA.. [ o "vATa' + gu. "e" strI. vi.pra.] vAta-vAyuM vina. [4e, "vADa' + "vAvavuM' + gu. "huM" ka.pra.] vATe 5. jao "vAre.' jemAM zeraDIne vADa vAvela hoya tevuM-khetara, vADha-vAyuM vATara chuM. jio "vATa' dvA2] jae 'vATasara.' vATA sTI. e nAmanI mAchalInI eka jAta vATe muM. jio "vATuM.] paMDA upara caDAvavAne lokhaMDa vADAbaMdhI (-a-pI) . jio "vADe' + phA. baMdI....] ke rabarano pATo. (2) pApaDa vagerenA lavA jemAMthI pharate dIvAla ke vADa karI lIdhI hoya tevI vADAnI sthiti. kapAya te geLavuM. (3) dhAbA ane vaMDAnA sAMdhAmAMthI (2) (lA) alaga alaga pakSanA rUpamAM badhAI javuM e, pANI reDavA karAtI canA ke simenTanI vikANAtmaka cIpa "pijhama' (gaLa mathALa.vALI) (4) peTa para paDatI maTI karacalIono vAhAluM vi. vyabhicArI, chinALavuM Upasato bhAga. [rA paDavA (rU.pra.) peTa upara maTI karacalI vADiyuM na. jio "vADe' + gu. 'te.pra.] jhADane paDavI. -TA mUkavA (rU.pra.) phana phAtiyA karI nAkhavuM bhege Ugele guche. (2) nALiyerInAM pAtAMne khajUra vATora jAo "vAMTA" bharelo Topale, vADhiyuM vAha !. [sa. paTa>prA. 13ma-,mAMthI chellI prati vAdiyA . vahANa bAMdhanAra kArIgara. (2) zekha, tIvra 5] uttara padamAM dezavAcaka tarIke: "jhAlAvADa" " hila- IrachA, (3) lata, lalutA, caDasa.(4) pArasIonI sutArI vAha" "bAbariyAvADa" "mAravADa' vagere kAma aMge paDelI eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) vATara (-Daya) strI. [saM. vA>iprA.vAda] vADI bagIcA vADI pI. [saM. vATii>prA.vAhamAM] varace makAna ane makAna vagerene pharatI kAMTALA choDa vagerenI bharelI AMtarI. karate kula-jhADa hoya tevI pharate dIvAla ke vADavALI jamAna. (2) hada, maryAdA. [0 cIbhaDAM (ke tUriyAM) gaLe (rU.pra) (2) unALAmAM javAra-bAjarI vAvela hoya tevuM khetara, 2kSaka bhakSaka bane. 0 25vI (ra.a.) vyAbhicArI thavuM. (3) zaheramAM judI judI nAtonuM milananA temaja - te velo (teva-(rU.pra.) saMga-doSa, 0 baMdhAvI janana samAraMbha karavA mATenuM paDALIovALuM sthAna. (4) (bandhAvI) (rU.pra.) verAI javuM) DAM makAnavALI daravAjA baMdha zerI ke kaLiyuM. (5) vATa kuM. [saM. vaTa prA. vADha] (lA.) zeraDInuM pharate vADa (lA.) phalenA jevI kAgaLanI gUMthaNI (varaghoDAmAM kekarI lIdhI hoya tevuM khetara. [ besI japa (-esI) 2vavAmAM Ave che.) [0e dUjhavI (rU.pra) sArI pedAza (rU.pra.) zeraDImAM roga Avavo, zeraDImAM Agi Avo, hovI. ane varaghoDe u.pra.) dekhAvamAM bhapakAdAra ane zeraDI sukAI javI. vAMse eraMDo 8-eraDo) (rU.pra.) zAzvata vastu. 0 bharavI (ra.a.) mAthAnI gUMthaNuM mATe mukhyane kAraNe gauNane lAbha]. phalonI veNu karavI. 0 uMTAI javI (u.pra.) vaNasavuM. vAha 8-Datha) strI. jio "vADe. saM. paTane saMbaMdha bagaDavuM, nakAmuM ja. lIlI vADI (rU.pra) chokarAM-chevAnI latto, De, vADe, pA, mahole. (samAsanA uttara vipulatA] padamAM khatrI-vADa" memanA-vADa" "nAgarI-vADa' vagere) vADI-5rDa na. [ + jue "paDa' + gu. 'uM' ta.pra.] pIta vara-kArelI (vADatha) strI, -luM na. jio "vADa'+ karavAnA kuvAnI AsapAsanI khetarAu jamIna kArelI', -luM.'] kArelAM jevA kaDavA svAda ane gaMdhanI vAta-vajIre dhuM. [ + jue "vajo.'] khetara vADI vagerenI eka vila ['vATakI." jAgIra, evo garAsa. (2) (lA.) samRddhi, mAla-milakata vANI sI. jio "vADake' + gu. "I' strI pratyaya.1 ja vAla-vastAra 5. [ + ja "vastAra '' chokarAM-mAMvArakuM na. [ja e "vADo'.] jAo "vATakuM.' vALe kuTuMba-kabIlo, ADI-vADI vAra paM. jio "vADaka'. > navo vikAsa.] jao vA kuM. [sa. vATakA grAma] dIvAla ke vADa karI vATake." [e nAmanuM eka nAnuM pakSI lIdhI hoya te mAla-sAmAna ghAsa-lAkaDAM Dhora vagere vAcakalI (vADaSa) strI. jio "vADa' + "cakalI.'] rAkhavAnI khullI jamIna (e dharanI pAchaLa aDIne hoya, vAragaNI (vADa) sI. [jae "vADa' + rIMga.'] paravADe hoya ke gAmanI bahAra svataMtra paNa hoya), 2010_04 Page #1012 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaDe 2040 vANiyANuM ekabara'. (2) vAdharI vagere loke pANIvALA sthaLa vADhavuM sa.ji. [jao "vAha' dvArA] (majAkamAM khAI najIka cemAsAmAM ke bIjI RtumAM paNa cIbhaDAM vagere javuM, jama javuM, paTakAvavuM. vATANuM karmaNi, ji. zAkanuM vAvetara kare che te jagyA. (3) (lA.) khulluM | vAherAvavuM presa.kri. jAjarU. (4) dhArmika phirake, paMtha, saMpradAya, mArga vADheDhAvavuM, vADhavuM ja "vADamAM. vADe 5. siM 1qTava>prA.vAya] mahela, latto, vAha-vAha(1) ki.vi. [ja "vADha, dvirbhAva.1 lAkaDhAmAM pA, meTe vAsa, pADe. (meTe bhAge samAsanA uttara pada karelA kApAmAM sIdhuM sAla besADAya ema. [ karavuM tarIke: "nAgara-vADe" "vAgharI-vADe' vagere) (rU.pra) baMdha besatuM karavuM] . 1' + gu. 'la' + "iyuM" svArthe vANu(3) sakI. [saM. vALI] vANI, vAcA, bela. [ ta..] taddana nAne vADe. (2) jhADanI AsapAsa vALI vADhavI (.pra.) belatuM baMdha karI devuM] lIdhelI nAnI vADa vANa* na. si. vava>prA. vacaga- vaNavAnI kriyA khATalo vADha puM. jio "vADhavuM."] hathiyArane jakhama, kApa, ghA. bharavAnI kAthI vagere. [0 5hatuM (rU.pra.) kharIdavAmAM lAbha kAco mAla vAha e, thAya e rIte kharIdavuM. 0 5tuM hAtha AvavuM (rU.pra.) kApaNI. (3) lAkaDAM vagere para karavata vagerethI karela lAbha thAya ema maLavuM. 0 56 (rU.pra.) phAyado thaze. kApa. (4) (lA) dhAra (hathiyArano) 0 bharavuM (rU.pra.) khATalo thavo]. vADha2 (-) strI. jio "vADhavuM.'] (lA.) peTamAM vAvANu chuM. [saM. vana->mAM. vA- kavAcaka] vaNavAnuM vuM e, vIMTa, AMkaDI. (2) cAre khUTI javAthI herane bIje kAma karanAra, vaNakara [TAMca, tANa caravA laI javAM e vANa (-zya) sTI. taMgI, kasara, kheTa, UNapa, achata, vAhaka (vADa) paM. zeraDInuM khetara, vADa. (2)(lA) zeraDI vANu chuM. [. vaLa - dvArA] ja "vANiyo.' pIlavAne khetaramAM saMca, ciDe vANajara (-15) strI. [ja vaNajAra' (ja..)] juo vADha-kA5 (vADha-kAya) sI. [e "vAha' + "kApavuM,' "vaNajAra." samAnAthIne dvi rzAva.] rega dUra karavA zarIramAM karAtI vANuja muM. [saM. vANijJa->prA. vALana-] vepArI tyAM tyAM kApavAnI kriyA, zastrakriyA, "sarjarI,' "oparezana' vANa-daMra (-daDa) paM. jio "vANa + saM.] vaNakaranI sALa vATiyA puM. [jAo "vATavuM' + kaTavuM' + gu. "iyuM' vANu-mITha5(vAya-moya) strI. [jAo "vANa "mITha5."] ku.pra.] vADha-kapa karanAra zastra-vaigha, "sajaryana, (2) zarIranA vANInI mIThAza, vANInI madhuratA, vA, mAdhurI kaI paNa bhAga upara kApa mUkI lohI kADhanAro phakIra, vAluM (vANaluM, juo "vahAluM." (3) (lA.) bhAMjaghaDiye mANasa, khaTapaTiye vANu-vyaMtara (-bhyantara)puM. eka prakAranI deva-yoni, (na.) vADha . [jae "vADha" + gu. 'De' vArthe tama.] tala- vANaMda (vANanda) ja "vALaMda.' vArane jakhama - [vA (mela) vANut(-deNa (vANa-6( 3) jae "vALaMda(-)." vANI a. jio "vADhavuM" + gu. "ANI' ka.ma.] kApaNI, vANudA (vANandANI) e "vALaMdANI.' vADha-divasa (-vAya-) DuM [sa. vRddhi>prA.vaDha+ saM] vANudiyANI (vANajiyANI) ja "vArbadiyANI.' janma-divasa, varasagAMTha, jayaMtI vANAkara chuM. macI vAha-vAyuM ja "vADa-vAyuM.' vANijya na. [4] vepAra [NDasTriyAlijhama' (da.bhA.) vAhavuM sa.ji. [saM. vadhu-va >prA. vaDha, "baMdha karavuM mATe vANijya-vAda 5. [saM.] vepAra-udyogane lagato mata-siddhAMta, vAsanuM' jevo prayoga.] kApavuM, cIravuM, phADavuM. [vADhavuM vANijya-zAstra na. siM.] vepAra-dhaMdhAne lagatuM zAstra, vaheluM (vadhuM) (rU.pra.) adekhAI karavI). vaDhavuM karmaNi, vepAra-vidhA dharAvanAra kri. vaDhAvavuM? pre.sa.ki. [Niye vANijyazAstrI vi. [saM. 5.] vANijya-zAstranuM jJAna vAha . [ o "vADha1' + gu. "ALuM" ta.ka.] - vANiyA-peNa (zya) strI. [ja vANiyo'gu. (e) vADhiyuM (vADiyuM) jue "vADiyuM.' strI pratyaya.] vANiyA jJAtinI strI, vANiyANa. (saMjJA) vADhiye (vADiyo) 5. jAo "vADiyuM. [sutAraNa vANiyAI vi. jio "vANiyo' + gu. "AI: ta.ka.] vADhI lI. [ja "vA' + gu. 'I' strI pratyaya.] vANiyAone vaLatuM, vANiyAzAI vAhI (vADI) sI. dhI pIrasavAnI jhArI, [0 ADe vANiyAI2 zrI. [ja e vANiye' + gu. "AI' ta.ka.] kapAsiyA (u.pra.) dhI e pIrasavuM e] [kApanAra vANiyApaNuM. (2) (lA.) kAma levAnI caturAI, vANiyA-vidyA vAstu vi. [jae "vADhavuM' + gu. "G' ke....] vADhanAra, vANiyAgata (tya) sI. jio "vANiye' + 'gata."], vADhera chuM. okhAmaMDaLa bAjunA rAjapUtonI eka nakha ane vANiyA-gIrI strI. [+ phA.pra.] vANiyA-veDA. [ karavI enA puruSa (saMjJA) (2) e nAmanI saurASTranA kaDiyA- (rU.pra.) khoTo khoTo viveka karavo. (2) samaya oLakhIne ono eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA). kAma karavuM] vAhe puM. jio "vAhanuM' + gu. "o' u.pra.] lAkaDAM vANiyANI sI. jio "vANiya"+gu. ANa rIphADanAra kaThiyAre. (2) veraNiye sutAra pratyaya.] jue "vANiya(-)." 2010_04 Page #1013 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15ra vANiyA-18 2048 vANiyA-vahuM na. [ja e "vANi' + gu. "vaTuM tapra.] kahANa, gAthA. (2) kathana, vacana. (3) khabara, samAcAra vANiyAne dhaMdho. (2) e nAmano eka ramata, ATApATAno vRtta, vartamAna. (4) bAbata, viSaya. (5) janA. (6) 2mata rIta, 2sama. (7) satya hakIkata, "kaTa.' (8) (lA) gapa, vANiyAvA (Da) strI, De . jio "vANiyo' + aphavA. [0 ApavI (u.ma.) bheda khullo karo. 0AvavI vADa-vADe.] vANiyAonA vasavATane mahole (rU.pra.) marachunA samAcAra AvavA. 0 ukheLavI, 0 kADhavI vANiyA-vidyA sahI, [o "vANi' + saM.] vANiyAnI (.pra.) kahevA mudo ja karavo. 0 udADhavI (rU.pra.) caturAI. (2) (lA.) vakhata varatIne kAma karavAnI kaLA, aphavA phelAvavI. 0 upADavI (u.pra.) carcA zarU karavI. (3) lAbha-hAnino prathamathI vicAra karIne kAma karavAnI rIta. 0 upADI levI (rUma) kahyA pramANe amala karavo. 0 [ karavI (rU.pra.) ADuM avaLuM samajhAvI kAma sAdhI levuM] UkalavI (rU.pra.) maMjhavaNamAMthI mArga sUjhavo. 0UvI vANiyA kuM., ba,va, [jae "vANi'+ vaDA."] (rU.pra.) aphavA phelAvI. 0 UbhI karavI (u.pra.) banAvaTI jAo "vANiyA-gata" vAta kahevI. 0 eLo ToLI nA-nAMkhavI (-LI vANiyA-zAI vi. [o "vANiyo' + "zAI" (rIta.] ToLI.) (rU.pra.) cAlo mudo sameTI levo. 0 karatAmAM vANiyAnI DhabanuM, vANiyAnA prakAranuM. (2) sI. (lA.) (pra.) ja vAramAM, AMkhanA palakArAmAM. 1 karavAnuM zAMti ane khAzI 2AkhI kAma kaDhAvavAnI rIta ThANuM (rU.pra.) salAha levA joga sthAna. 0 karo (rU.pra.) vANiye puM. [saM. vALanaja>prA. vALavaya-] vepAra karanAro niMdA karavI. 0 karAvavI (u.pra.) niMdA karAvavI. 0 kApavI varga pAchaLathI jJAtinA rUpamAM goThavAI jatAM evI jJAtine (rU.pra.)vacce paDavuM, vidhanarUpa thavuM. 0 khAI javI, gaLI puruSa.(saMjJA)(2) (lA.) jAne kabaje rAkhavAnuM eka vajana. javI (rU.pra.) mudde dabAvI devA. 0 khulavA, 0 phUTanI (3) tADanA prakAranuM eka nAnuM comAsu. jaMtu. [tyA thaI (rU.pra.) gupta hakIkata jAhera thaI javI. 0 gaLe utarelI javuM (ra.a.) agamacetIthI narama thayA pachI me maLatAM (u.pra.) samajhAvuM. 0 ghaTavA, 0 banAvavI .pra.) nanuM tata kAma kADhI levuM. -vAnuM kALaju (ra.a.) krUratA] UbhuM karavuM. 0calAvavI, chevI (rU.pra.) no prasaMga vANI sUkI. [saM.] vAcA, vAga, bolI, veNa, vacana. (2) zarU kare. 0 cAlavA, 0 thavI (u.pra.) niMdA thavI. (2) bhASA, "spIca' gapa vahetI thavI. caMthAvI (u.pra.) kAma rakhaDI paDavuM. vANI strI. jio "vA' + gu. "I' satIpratyaya.]. 0 coravI (rU.pra.) chupAvavuM, muddo chAno rAkhavo. thALavI (lA) vaNakaranI sALa. (2) vara-kanyAnI paraNatI veLAnI (joLI ) (rU.pra.) ekanA ekanuM pIMjaNa karyA karavuM. mejaDI chaNavI (rU.pra) prasaMgane vistArathI kahe. 0 jatI vANI-chaMda (-2) . [saM. vaLIcham ; na] ja karavI (u.pra.) daragujara karavuM, mAphI ApavI. - jevI vAge bhava-"herika' (ba.ka.ThA.) (rU.pra.) navuM tUta UbhuM karavuM. 0TALI nA(-nAMkhavI vANI-vilAsa paM. [sa.] o "vAvilAsa." (rU.pra) prasaMga uDADI de. te e ke (u.pra.) TUMkamAM vANI-viveka chuM. [.] jAo "vAki .' kahevAnuM che. na karavI (u.pra.) abhimAna karavuM. 0nuM vANI-zaruM vi. [saM. vALI-jUra + gu. 'u' svArthe ta.pra.] vatesara (ke thatIgaNa) (rU.pra.) sAmAnya prasaMga ke bAbata mAtra belavAmAM bahAdura, baDAInI vAta karanAruM, baDAphI mAMthI bhAre gUMcavaNa UbhI thavAnuM. 0 5kaDavI (rU.pra) vANIvAtaMtrya -svAtavya) na. [saM.] potAnA vicAra doSa jevA. 0 5kaDI rAkhavo (u.pra.) jiddI banavuM. 0 5ra vyakta karavAnI sArvatrika chUTa AvavuM (rU.pra.) prastuta prasaMga upADavo. 0 5laTavI, vANuM (vANuM) e "vahANuM.' 0 badalavo (rU.pra.) keravI bAMdhavuM, chetaravuM (vANIthI). vAluM (vAHNeluM) e "vahANeluM.' (ADe tAra 0 pAmavA (u.pra.) bheda jANI le. 0 pI javI (u.pra.) vANe puM. si. vanavA-> vALama-] vaNataramAM nakhAto khAmoza pakaDavI. 0 pUchavI (u.pra.) sAra-saMbhALa levI. vAtara puM. jio "vANiyo' kAra.] vANiyAnI dukAna- phATavI (u.pra.) rahasya khulavuM thaI javuM. 0 hajI no-vepArInI dukAnana gumAsto, mahaMto, munauma, mahetAjI (rU.pra.)2hasya khulanuM karavuM. 0 bagaDhavI, vadhavI, veThavI vAtarI sI. [+ gu. "I' ta.ka.] vepAranI cIja-vastu (-vaDhavI) (.) AbarU khevI. (2) devALuM kADhavuM. jANe taruM na. [+gu. 'uM' ta.pra.] gumAstAnuM kAma, bagADavo (rU.pra.) AbarU gumAvavI. (2) goTALo gumAstAgIrI karavA. 0 manajI (u.pra.) AbAda thavuM. (2) kAvavuM. 0 bhAre vA-tANe . jie "vANe + "tANe '] vaNatA karavI (rU.pra.) baDAphA mAravA. 0 bhAre thavI (rU.pra.) kApaDano ADo-Ubhe tAra. [vANu-tANA karavA (rU.pra.) mamata vadhavI. (2) dhAryA karatAM UlaTuM pariNAma AvavuM. kAma gUMcavI nAkhavuM]. 0 bhAre paDI javI (rU.pra.) sArI rIte sahana karavuM paDe vAya vi. sejuM, sastu evI sthiti thavI. 0 maLavI (rU.pra.) vigata sarakhI mAluma vAta chuM. [sa.] vAyu, vA, pavana, havA. (2) zarIramAM paDavI. (2) samAcAra jANavA. 0 mAnavI (rU.pra.) AjJA rahelI traNa dhAtumAMnI vAyune lagatI dhAtu. (Ayu.) uThAvavI. (2) kabUla karavuM. 0mArI javI (rU.pra.) dalIlamAM vAta mI. (saM. tai > prA.vA] vArtA, kathanI, kathA, hArI javuM. (2) niSphaLatA malavI. 0mAMDavI (rU.pra) 2010_04 Page #1014 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAta-kara 2049 vAtsalyamUrti bahAranA maraNanA samAcAre AbharaNuM kADhavuM. 0mAM nA vAtalaDI lI. [jae vAtaDI'+ gu. la' mayaga.] vAta (nAMkhavuM (rU.pra.) saMDAvavuM. 0mAM paDavuM (rU.pra.) paMcAta (padyamAM) [vikRti (kelA kohalI vagere) karavI. 0mAM lAgavuM (rU.pra.) hakIkata kahevA maMDavI. 7 vAta-vikAra chuM. [saM.] zarIramAMnA vAyunA prApathI thayelI rAkhavI, 0 rAkhI levI (rU.pra.) saMmati batAvavI, kahyuM vAta-vyAdhi chuM. [saM.] jao "vAta-ga." mAnanuM. 0 lagAvavI (rU.pra.) niMdA karavI. (2) sagapaNathI vAta-zUnya vi. [.] jemAM vAyune aMzamAtra paNa na hoya DA. 0 levI (u.pra.) sAmAnI chAnI vigata jANI levI. tenuM pAluM, 'kama' 0 vadhavI, * vadhI paDavI (rU.pra.) dhAMdhala vadhI paDavI. vAtasthitimA5 vi, na. [4] havAnI hAlata mApavAnuM 0 vadhAravI (3 pra) lapa karavI. * vAtamAM (rU.pra.) thoDI yaMtra, "beromITara'(da.bhA.) ja vAramAM. 0 vALavI (rU.pra.) AbharaNuM pAchuM vaLatAM vAta-hara vi. saM.] vAyune roga dUra karanAra, vAta-ina maranArane ghera AvavuM. -te vaLagAha (u.pra.) cAlu prasaMga vAtAgamya vi. [sa. vAta +-TW] jemAM bahArathI vAyu bhulAvI devA. te vAte (2.pra.) prasaMgavazAta. -te karAvavI pesI na zake ane aMdara bahAra na nIkaLI zake tevuM, (u.pra.) nidA karAvavI. -tenAM vahAM (.pra.) nakAmI vA vA (u. pra.) nakAmI eraTAITa' (ma.rU.) lAMbI vAta. eka ja vAta (rU.pra.) cokkasa hakIkata. tArI vAtAti(tI)sAra chuM. [saM. vAta + ati-] vAyunA vAta che (u.pra.) tArI burI vale karIza. meTA lekanI prakopathI thayelo jhADAno raMga vAta (rU.pra.) sAmAnyane mATe asaMbhava. vakhata A vAtAnukula vi. [saM vAta + ma7-] ThaMDI-garamI mApa pramANe tyAre vAta (rU.pra) samaya Avye yogya kAravAI. vAe Ape tevuM, umA-niyaMtraka, tApa-niyaMtraka, "era-kanDizanDa" vAta cAlavI (rU.pra.) aphavA jhaDapathI phelAvI] vAtAnukavatA zrI. [sa.] vAtAnukala thavApaNuM vAta-kara, vAta-kAraka vi. [saM.] zarIramAM vAyune upadrava vAtAnusahita vi. [sa. vAta + mana-]i juo "vAtAnukala." kare tevuM vAtAbhegha vi. [saM. 1 + ameLa] jAo "vAtAgamya." vAta-khalI strI. [saM.] vAhananI gati aTakAvavA mATenuM vAtAyana strI. [sa. vAgha + ayana, na.] bArI zUnya-vAta banAvavAnuM yaMtra, 'vekayuma breka' vAtAyanAsana na. [ saM. zAsana) e nAmanuM yoganuM eka vAta-ga vi. jio "vAta"+ "garuM' ta.ka.] vAtoDiyuM Asana. (ga) vAta-ga (gaDa) yuM. [saM.] vAyunA prakopathI zarIramAM thato vAtAvaraNa na. [saM. vAgha + mA-vALa] vAyunuM vIMTAI vaLavuM te te gAMThe [gUmaDuM e, vAyunuM ArachAdana, "e phicara." (2) (lA.) vAta-cuma puM. [saM.] vAyunA prakopathI zarIramAM thatuM te te AjabAjunA saMga, paristhiti, "sarAunDijha, egnivAta-masta vi. [saM.] vAyunA regathI gherAyelA zarIravALuM, pemenTa vAta-rogI vAtAvaraNIya vi. [saM.] vAtAvaraNane lagatuM, vAtAvaraNamAM vAta-nna vi. [saM.] zarIramAM vAta-rogane haranAruM (vadha) vAtAvarta puM [sa vAsa+ mA-varta] vaLiye vAta-cara vi. [saM.] havAmAM pharanAruM vAtika vi. [saM.] vAyune lagatuM. [agarabattI vAta-cIta strI. jio "vAta' dvAra.] saMbhASaNa. (2) vAto strI. [saM. va >prA. vatimAM] vATa, diveTa. (2) (lA.) gAM [thanAruM (6) vAtIya vi. saM.] jue "vAtika." (saM.) zarIramAMnA vAyunA doSathI vAtu(-q) vi. [] jue "vAta-rAgI." (2) casakela vAta-javara kuM. [saM.] zarIramAM vAyunA prakepathI thato tAva magajavALuM, gAMDuM, gheluM. (3) 6. vaLiye vA-ta81 (Da) sI. jio "vA'+ "taDa.'] bahu ja vAtu(te)diya-ce) (-ya) sI. [ e "vAtu-(-to)niyuM' jhINI phATa ke taraDa + gu. (e)Na strI pratyaya.] vAtoDiyA strI vAta2 Li. jio "vAta dvArA] vADiyuM vAtR-te)diyuM, vAt(ta) vi. [juo "vAta dvArA vAta-rAhu vi. jio "vAta' + "DAhyuM.'] DahApaNapUrvakanI vAta + gu. "yuM svArthe ta..] vAto karyA ja kare tevuM, vAta kahenAruM [(padyamAM) vAta-garuM vAta-DI strI. jio "vAta' + gu. "DI' savArthe ta., ] vAta vAtUla jue "vAtula' [jae "vA-taraDa" "vA-taDa. vAta-kepa chuM. [sa.] zarIramAM vAyu prabaLa vadhAre (je vAte (-Daya) strI. [e "vA-taraDa,'- pravAhI uracAraNa.] vAtoga kare.), vAyu-prada vAteriya(-2)(-zyo ja "vADiya(-2)zuM." vAta-bhaTakI-hIstrI. [saM. + juo "bha ThI(-).] pavananI vAtariyuM, vAtaDuM ja e "vAhiyuM'- "vAtaDuM.' madadathI saLagyA kare tevI kArakhAnAnI "cUla, balAsTa- vAte dara zuM [saM. vAd + 322] piTane vAyunA prakopane lIdhe phanesa' [vA-taDav thato roga [cittabhrama thayeluM, gAMDuM, huM vA-tara(-2) (5) zrI. jio "vAta' + "ta2-2)Da.'] vAtanmatta vi. [saM. vA= + hama7] casakela magajavALuM, vAta-roga kuM. [saM.] zarIramAM vAyunA prakopathI thatA aneka vAtsalya na bhAva [.] (bALako taraphanuM, vahAla, rogamAM te te roga vatsalatA [snehanI pratimAsanuM vAtarogI vi. [sa. 6.] vAta-regathI pIDAtuM vAtsalyamUrti strI, vi. [saM.] vasalatAnA sAkSAt svarUpa ke. 129 2010_04 (raheluM Page #1015 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAtyAyana 2050 vADA vAsyAyana chuM. [4] madhya yugamAM thayela kAmazAsana kartA. vAda-yuddha na. [sa.] tarkabaddha carcA-vicAraNa, sAmasAmI (saMjJA) (2) madhya yugane nyAyasUtranuM bhASya lakhanAra vANInI taDAmAra [nAnuM vAdaLuM (padyamAM) eka naiyAyika. (saMjJA.). vAdalaDI strI. jio "vAdaLI'+ gu. 'Da' vArthe ta.....] vAda 5. sa.] tarkane prAdhAnyavALI carcA, "rIniMga' (ma. vAda-vivAda kuM. [.] tarkabaddha sAmasAmI vicAraNA. (2) na) (2) jJAna-vijJAnanA keI paNa viSayamAMnAM anumAna (lA.) jhaghaDe, takarAra ane tAraNano niSkarSa, thiyarI (ka.gha.) (3) saMbhAvanA, vAdavivAdI vi. si. paM.1 vAda-vivAda karanAra hAipothAsisa (ka, i.). (4) lA. spardhA, harIphAI. vAdaviSaya 5. [sa.] carcAspada muddAo, takarArI vAta, caDasA-caDasI. (5) mamata, jida. (6) sAmasAmI takarAra. vicAravAne viSaya [pariSada jhaghaDe, TaMTo. kira (rU.pra.) carcA karavI. (2) takarAra bAda sabhA sI. [saM] tarkabaddha vicAraNA karavA yojAyelI karavI. 0mAM 5NuM, de caDha(2) (rU.pra.) jidda karavI] vAda-saMsada (-saMsada) strI. [+ saM. saMta ] juo "vAda-sabhAvAdaka vi, [sa.) vAgha bajAvanAra, vAjiMtra vagADanAra, baja- DibeITiMga sosAyaTI' (ma.na.). u, sAjiMdA vAdasthalI . [4] tarka-a carcA vicAraNA karavAnI vAda-kada (datha) adhI. [se. vA+ja "kheDavuM.] (lA..) jagyA, vAda-sabhA. (2) carcAnI ramajhaTa maheNAM ToNAM mAravAM e, ADuM avaLuM belI jhaghaDo vAda-sthala(-La) na. [saM.] jAo "vAda-sabhA." (2) juo karavo e "vAda-viSaya.' vAda-khaTana -khaNDana) na. [saM.] carcA karatI veLA sAmAnA vAdaLa na. [saM. zakaya vAn + = vArta; de.mA. 24] siddhAMtane toDI pADavAnI kriyA, radiyo AkAzamAM jaNAta varALanA goTA ne geTA jevo samUha, vAda-khera vi. [saM. vAda+ phA. pratyaya] vAda-vivAda karyA vAdaLuM. (2) (lA.) AkAza, gagana, Abha, AsamAna. karanAra, takarAriyuM spida, matabhedavALuM [0 utarI javuM (rU.pra.) Aphata cAlI javI, salAmatI vAda-grasta vi. saM.] carcA-vicAraNA karavAne pAtra, carcA- AvavI. 0 cakI(-8) AvavuM (u.pra.) Aphata UtaravI. vAdaLaMtha (-ga-1) puM. [saM.] jemAM carcAno viSaya upara zaMkA 0 gheravuM (rU.pra) bhaya ke saMkaTa jhajhamavAM. 0 tUTI parva karI sAmAnA pakSanuM yathAsthita sthApana karatAM jatAM pachI (u.pra.) bhAre bhaya ke saMkaTanuM AvI paDavuM. 0 vIkharavuM, tarkanA kameTIe sAmAnA pakSanuM sapramANa khaMDana ane verAvuM (u.pra.) du:khamAMthI mukti meLavI. daLa-vAdaLa (rU....) pitAnA pakSanuM khaMDana karI te potAne siddhAMta tArava- bhAre moTo bharAvo. duHkhanAM vAdaLa (rU.pra.) pArAvAra duHkha] vAmAM Aje hoya tevo nibaMdha ke graMtha vAdaLiyuM vi. [ja e "vAdaLuM' + gu. "IyuM' ta.pra.] vALanA vAda-chala(-La) na. [saM.] vAda karatI veLA ajamAvavAmAM saMbaMdhavALuM, vAdaLane lagatuM. (2) (lA.) casakela, gAMDuM AvatuM eka cakakasa prakAranuM kapaTa vAdaLI jhI. [ja e "vAdaLuM" + gu. "I' pratyaya.] nAnuM vAda(8)Na' (-3) aDI. [jIe vAdI' + gu. e(e)Na vAdaLuM. (2) reTAnI aMdaranI jhINuM jhINA ane pratyaya.] pUrvapakSa ke phariyAda rajU karanAra viduSI ke taMtuonI jALI. (3) pANI vagere pravAhI cUsI le tevI phariyAdI strI eka banAvaTa vAda(-) (-) zrI. jio "vAdI+gu. I - vAdaLI vi. jio "vAdaLa" + "I' ta.pra.] vAdaLanA ke pratyaya.] gAruDInI strI vAdaLAMnA raMganuM, AsamAnI. (2) jAo "vAdaLiyuM.' vAdana na. [4] harakoI prakAranA vAghane vagADavAnI kriyA vAdaLuM na. [ja e "vAdaLa; de.mA. 26ma-] jae "vAdaLavAdana-kalA(-LA) sI. [saM.] vAdya vagADavAnI vyavasthita (1)." (2) (lA.) aNagamatuM AvaraNa. (3) dukha, saMkaTa. zakti ane AvaData [-La AvavAM, -LAM thavAM (u.pra.) lai AvavI, (2) du:kha vAda-nipuNa vi. [saM.] vAda-vivAda karavAmAM pravINa AvavuM) vAdanAtsava chuM. [se. vAta+3rasa] vAdyo vagADavAne jalasA vAdA-keda (-da) jue "vA-ke.' vAda-5a S. (saM. na.] jene vAda-vivAda karavAnI icchA vAdAniyuM na. jio "vA' + kA. "dAna' +gu. "yuM' ta..] heya te pitAnA muddAone musado lakhIne rajU kare te kAgaLa (bhIMtamAM, te te) jALiyuM. (ka.mA.) vAda-pAditya (-pAriDatya) na, [sa.] tarkabaddha vAda-vivAda vAdAnuvAda paM. ba.va. siM, vAka + ana-] eka vAda-muddAnI karavAnI vidvattA pAchaLa rajU thate bIje vAda-mudo vAda-prativAda muMba,va, siM] carcAnA muddAonI rajUAta vAdAvAda (-61), -nI strI. [4. vAla, dvirbhAva + gu. 'I' ane enA prativAdI taraphano javAba svArthe ta, pra.] parasparanA jhadhaDAnI bolA-cAlI, vAda-vivAdanI vAda-pravINa vi. [3] jAo "vAda-nipuNa.' kheMcA-kheMcI vAdapriya vi. [.] tarkabaddha carcA-vicAraNuM karavI gamatI vAditra na. [saM] jAo "vAjiMtra." hoya tevuM ( [mULa kAraNa vAdI vi. [saM5] je svaranI upara rAga ke rAgiNIne vAda-bhala(La) na. [saM.] carcAnA viSayanuM bIja, carcAnuM AdhAra hoya te mukhya (svara.) (saMgIta.) (2) vAda-vivAdavAda-yuga che. [saM.] carcA-vicAraNA karavAno jamAno ne pUrva pakSa rajU karanAra pakSakAra. (3) phariyAdI, i 2010_04 Page #1016 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vALa nTika.' (4) samAsane aMte khelanAra,' satya-vAdI' 'mithyAvAdI' vagere. (5) samAsane aMte amuka siddhAMtamAM mAnanAra : 'ta-vAdI' 'AdarzavAdI' vagere vAdI, vagara puM. [saM. tatsama nathI + phrA. pratyaya] sApa. nALiyA vagerene paDI leAkeAmAM enA khela karanAra, gAruDI vAdIkuM vi. saM. va + gu'IluM' ta pra.] vAda karyAM karanAruM, takarArI, kajiyAkheAra. (2) haThIluM, jiddI, jI, taMtIluM [vADe vADhe. (2) utAvaLathI vAdAvAda kri.vi. [saM. vAva,- fiA~va] spardhAmAM, harIphAImAM, vAdAvAdI ii. [ju A vAdAvAdI.'] jue 'vAdAvAdI,' vAgha na. [saM.] vAtri, vAjiMtra, vAjuM (sarvasAmAnya) (tata vitata suSira ane dhana ema cAra prakAranuM) vAdha-kala -LA) zrI. [saM.] dareka prakAranAM vAgha vagADavAnI samajhadArI, vAdana-kaLA [bajavayuM vAdyakAra vi. [saM.] vAdya banAvanAra. (2) vAdya vagADanAra, vAdya-maMDala(-La) (-maNDala,-La) na. [saM.] vAdyo vagADanArAenA samUha, vAgha-vuM, 'orakesTrA' (na.bhA.) [kriyA vAda-vAdana na. [saM.] koI paNa prakAranuM vAtri vagADavAnI vAdyavRMda (vRnha) na. [saM.] "A vAdyamaMDala.' vAla-samUha puM. [saM.] jae 'vAgha-maMDala'- baeNnDa' (gA.mA.). vAma (-) [jue vAdhaluM.'] jaA vadha. 2 SaSNu (Nya), RNI A. [jae 'vadhavuM' + gu. 'aNa''alhI' kaeN pra.] (zarIranI vRddhi thavAnI nizAnI tarIke manAtI khALakanI) eDakI, heDakI, aTakI. (A rAga nathI.) vAdhara (25) sI. [saM. vAmI] cAmaDAnI DhArI, vAdharI gAdhara-kAThI (vAdharaya-) strI. [ + jue 'kAThI.A'] vaNavAnI 20:1 sALamAM jemAM tANeAbaMdhAya che te dArI bAMdhelI lAkaDAnI paTTI vAdharI A. [saM. vAauM, aE. taddabhava ] jae 'vAdhara,' jAdhavuM a.kra. si. kRSNap ->prA. vaidya- ja.gu. vAdhaNuM,'] A varSanuM.' vADuM vi. jio vAkuM'+gu. '' svArthe ta..], vAdhU vi. jio vAcavuM" dvArA.] (lA.) kAraNa vinA vacce mAthuM mAratuM ApharaDuM AvatuM. phAlatu, nakAmuM vAna1 puM. [saM. varna>>prA. vana] (zarIranI) raMga. (ra) (zarIranuM) sauMdarya. (3) na. zarIra. (4) strI. TADhI UkhaDI gayelI ke phATelI cAmaDI vAta vi. rsa, degvAn ta.pra. (vas), pra.vi., e.va.,puM.] vALuM. (vALuM' mAlikI' 'svAmitva' e arthanA ta,pra. saMskRta temaja gu. zabdene samAna rIte lAge che; jemake 'bhagavAna' sAtheAsAtha'gADI-vAna' paNa) vAnaOM na. [aM.] sAmAna bharavAne relavenA Dage, bhArakhAnAmA kheDa kuMvAnA puM, mANavALI caNAnI meATI pUrI, phAphaDo vanaspatika, vAnaspatya vi. [saM.] vanaspatine lagatuM vAnAM-mAtara na., kha.va. [jue 'vAtuM + saM. mAtra, a+. tadbhava badhI ja cIja-vastue vAniyAvavuM sa.kri. z2i vAnagI-1) strI. [saM. yA>prA. vantimA + phA. raMgI' svArthe ta.pra.] namUnA (e khAdya vagerenA paNa hoya ane saMgIta vagerenA paNa hoya.) _2010_04 vAnuM zrama vaTAvI ekAvaname varSe vanamAM rahevA janAra AzramI, vAnaprasthAzramI. (2) (lA.) nivRtta thayeluM. 'riTAyarDa' (ka.prA.). (3) na, vAnaprasthAzramI thavuM e - trIjo Azrama. (4) (lA.) nivRtti, 'riTAyarmenTa' vAnara huM. [saM.] vAMdarA, kapi, laMgUra, mAMkaDuM vanara-ceza zrI. [saM.] vAMdarAnA jevA cALA. (2) (lA.) aDapalAM, cAMdavAM [senA ('rAmAyaNanI') vAnara-dala(-La) na. [saM.] vAMdarAonuM TALuM. (2) vAMdarAe nI vAnara-STi srI. [saM.] DokiyAM karavAM e. (ra) (lA.) bArIka tapAsa, jhINI kheAja [sAdhavAnI nIti vAnara-nyAya puM. [saM.] ene laDAvI mArI peAtAnA svArtha vAnara-bhAva huM. [saM.] (lA.) pAte hajI bALaka ja che evI [vALI (strI). vAnara-sukhI vi., sI. [saM.] vAMdarAnA mADhA jevA meDhAvAnara-sukhuM vi. saM. vAnara-mula + gu. '*' ta.pra.] vAMdarAnA meDhA jevA moDhAvALuM [karanAruM vAnararUpadhArI vi. [saM.,puM.] vAMdarAnA jevuM rUpa dhAraNa vAnara-varSa puM. [saM.] vAli sugrIva hanumAna aMgada nIla vagere 'rAmAyaNa'mAMnA te . te STha vAnara vAnara-vAhinI strI. [saM.] vAMdarAonuM sainya, vAnara-daLa samajha ('rAmAyaNa'nuM) [aTakacALApaNuM vAnara-vidyA strI. [saM.] vAMdarA jevA cALA karavAnI gata, vAnara-zAha(-LA) zrI. [saM.] (lA.) vAMdarA jevAM lakSaNavALAM bALakAnI nizALa, khAla-maMdira vAnara-senA srI., vAnara-sainya na. [saM.] juA 'vAnaravAhinI.' (2) (lA.) nAnAM khALakoneA samaha vAtariyuM vi. saM. vana + gu. 'yuM' ta.pra.] vAMdarA jevuM, vAMdariyuM ['vAnara-va.' vAnara (vanarendra) puM. saM. vAna + 6] ja vAnakuM vi. [ saM. vana dvArA.] jaMgalI, rAtI, rAnavuM, vagaDAu vAnara (Datha) sI. vAta vAnaprastha vi. [saM.] bhAratIya Azrama-vyavasthAmAM gRhasthA vAnI' (rakhyA, bhasma) nA.dhA.] anAja lAMbI muddata sudhI sayA vinA sacavAI rahe e mATe mukhyatve rAkha bheLavavI vAnI strI. [saM. vaLi >vRtnimA] kuMbhAra vArANa raMgavA vApare che te rAtI mATI, geru. (2) [sara0 'vAnuM.'] cIja, vastu, padArtha. (3) rAkha, ramyA, bhasma vAnAra strI. moTI javAranI eka jAta vAnIra na. [saM.] pANImAM UgatuM kharunA prakAranuM eka cAsa vAtuM na. [saM. vaLa~>prA. vanama-] cIja, vastu, padArtha, vAnI. (ra) (lA.) mAMgalika te te divasa (lagnanI pUrvamAM; dasa vAnAMnAM lagna). [ka vAnAM karavAM, ghaNAM vAnAM karavAM (3.pra.) khUba kAlAvAlA karavA, AjIjI karavI. DhAMcAM vAnAM (rU.pra.) thADA divasa, sArAM vAnAM (rU.pra.) sAruM Page #1017 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaDuM [bhAtavALuM pariNAma, hemakhema pAra UtaravuM e] vAnehuM vi. [saM. varna>prA. lagna dvArA] bhAtIgaLa, vAnA huM. [jae vAnuM.'] eka sugaMdhIdAra padArtha. (2) lepa, kharaDa. (3) pIDhIM. (4) lagna-prasaMganuM ghauMnuM capaluM. [nAnAM vaDAM (3.pra.) pIDhIne divase varapakSa taraphathI apAtI vaTezarI. te ghAlavuM, 0 ghAlavA 0 devA (6.pra.) lagna-prasaMge vara-kanyAne nAvaNa karAvavAne vidhi karavera (2) pIDhI ceALavI. -ne besADavuM (bhaMsADavuM) (rU.pra.) vara tathA kanyAe paraNavAne Agale divase pAchaLa UbhelI pAMca Ione pAte pharyA vinA hAthethI phaLaphaLAdi ApavAM 0pIThI (3.pra.) pIDhI ceALavA mesALathI AvanAra] vApara yuM. jue 'vAparavuM.'] vaparAza, vaparASTa. (2) upayAga. (3) bheAgavaTA vApara-aveja puM. [+ jae 'aveja.'] vImAne! haptA vApara-dhana na. [+ saM.] vaparAzamAM cAlu hAya tevI mAlamilakata-(cIja-vastue) vApara-mAla puM. [+jae 'mAla.'] cAlu vaparAzane mAlasAmAna, 'kanjhayumarsa gUDjha' vAparavuM sa.kri. [saM. vi + A + !-chyArRnuM sthAvara thaI aA. tadbhava] upayeAgamAM levuM, kAmamAM levuM. (ra) vAvaravuM, kharcavuM. (3) khAvuM pIghuM. (jaina.) [vAparI kADhavuM (rU.pra.) nikAla karavA] vaparAvuM karmaNi,, .i vaparAvavuM che., sa..i aidhikAra, bhAgavaTAnI sattA vApara-ha(-ka) puM. [+jue ha+-(-5)."] vAparavAnA vAsa kra.vi. [phA.] pAuM, vaLatuM, parata. (gu.mAM rUDha nathI.) vApasI vi. [+ hiM. 'I' ta.pra.] parata thayeluM ke thavAnuM, pAchuM vaLeluM ke vaLavAnuM, jAta-vaLatanuM (A gu.mAM rUDha nathI.) vA-pAtaLuM vi. [jue vAO + pAtaLuM."] tadna pAtaLuM, khArIka, jhINuM vApI(-pi) zrI. [saM.] vAva (mukhyatve pagathiyAMvALI lAMbA ke kATakhUNiyA AkAranI), daudhikA vApI(-pi)-snAna na. [saM.] vAvamAM nAhavuM e vADuMlAM na., a.va. e nAmanI eka vanaspati vAra na. [marA.] nAnI AgoTa vA-kula vi. [jue vA' dvArA.] pavananI jema krI janAruM. (2) vAyala, vAyaDuM. (3) nakAmuM vAphera puM. [jue vA'ra + phera.'] nahi jevA taphAvata, svapa phera vAphA yuM. [4.prA. vRdma-] bIja phaNagAvavA karelA pAMcI jamInamAMA kayArA, (2) dharu karavA mATenA kayAre zAbara puM. atIsAra, jhADAnuM darda vAkhatuM na. [aa. vAbastath ] saguM-saMbaMdhI, snehI jana vA-bAriyuM 1. [jue 'vA-bhAruM' + gu. 'iyu' svArthe ta pra.], vA-khArI strI. z2aA 'vAO' + bhArI.'], cA-khAruM na. [jue 'vAra' + bAraOM' + gu. 'F' svArthe ta.pra.] (havA javA AvavAnuM) jALiyuM, havA-bhArI, 'venTileTa' vA-bharakhu vi. [jue 'vAre' + 'bharakhanuM' + gu. '@' kR.pra.] pavana khAIne rahetuM manAtuM (sarpa vagere prANI) _2010_04 2052 vAmapa(-5)dAsana vA-bhInuM vi. [jue vA'+ 'bhInuM."] nahi jenuM bhInuM, saheja-sAja bhInuM vAma. vi. [saM.] suMdara, maneAhara. (ra)DAbI taraphanuM, DAbuM. (3) UlaTI bAjunuM. (4) ADuM-avaLuM. (5) adhama, nIca vAra sI. [sa, vAma] suMdara strI, nArI (padyamAM) vAmaOM huM.,. [saM. thama, puM.] zarIranA merAne samAMtara beu bhAja hAtha sIdhA laMbAtAM baMne bhAganI madhyamAM TacalI AMgaLInA cheDA sudhInI laMbAInA AkAra, vAMza zrAma-kukSi zrI. [saM.] DArbI kAkha, DAbuM paDakhuM. [. karavI (3.pra.) ArAma mATe DAbe paDakhe sa tuM paDathA rahevuM] jAmajA vAsana na. [saM. vAma-khAnu + Asana] e nAmanuM yeAganuM eka Asana. (mega.) vAmAlaMdhara-baMdha (-jAza-dhara-khadha) puM. [saM.] DeAka ane mAthuM DAbA hAtha taraph ' namAvIne besavuM e. (yega.) vAmaNI sI. [jue 'vAmavuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] DabavAnA bhaya vakhate vahANamAM vadhu vajanadAra lAgatA 4 vadhu vajana karatA mAla dariyAmAM phekI devAnI kriyA vAmaNuM vi. [saM. vAmana> prA. vamaLama-] ThIMgaNuM, khaTha, nIcA ghATanuM, vAmana (ra) (lA) varavuM, badasUrata, kahyuM. (3) hIna, halakuM, kSullaka vAmatarkAsana na. (saM. vAma-sarva + atana] yuganuM e nAmanuM eka Asana. (yAga.) vAmatA zrI. [saM.] ThIMgaNuM hAvApaNuM, TUMkA nIcA ghATanuM hovApaNuM, (2) nIcatA, halakAI, adhamatA. (3) (lA.) haTha vAmadeva puM [saM.] upaniSatkAlanA eka AtmasAkSAtkArI manAtA RSi. (saMjJA.) vAmana vi. [saM] jae 'vAmaNuM.' (2) puM. viSNunA mukhya dasa avatAramAMnA pAMcamA avatAra, trivikrama. (saMjJA.) vAmana-kathA zrI. [saM] TUMkI vArtA, 'oNrTa sTorI' vAmana-jayaMtI (-jayatI) skrI. [sa.] bhagavAna vAmananI bhAdaravA suda bArasanI janma-jayaMtInA divasa, (saMjJA.) vAmanajI puM.,kha.1. [ + jue 'jI' mAnArthe.] bhagavAna vAmana (saMjJA.).(2) (lA.) vi.,kha.va. ThIMgaNu" (jarA hulAmaNAthI) vAmana-tA . [saM.] ThIMgaNApaNuM. (2) nIyatA, halakAI vAmanadelI vi. [saM.] jue 'vAmaNuM (1).' vAmana-dvAdazI sI. [saM.] bhAdaravA sudi bArasanI tithi, vAmana-jayaMtIne| divasa, (saMjJA.) vAmana-nagara, vAmana-pura na. [saM.] madhyakAlamAM cUDAsamA enI rAjadhAnI-AjanI vaMthaLI(seraTha)-jUnAgaDhanI pazcime dakSiNa taraph daseka mAIla upara AvelI aitihAsika nagarI, vaMthaLI. (saMjJA.) vAmana-mUrti srI. [saM.] ThIMgaNA ghATanuM mANasa gAma-nayaNI strI. [saM. vAmanayana' + gu. 'I' svArthe srIpratyaya.] suMdara netrAvALI strI., vAmaleAcanA vAmana-rUpa vi. [saM.] ThIMgaNuM, vAmaNuM vAmana-sthalI(-LI) srI. [saM.] jae 'vAmana-nagara.' vAmanAvatAra puM. [saM. vAmana + ava-tAra] jae 'vAmana(2).' vAmapa(-pA)dAsana na. [saM. vAmapa *qya + Alana] yAganAM Page #1018 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAmaka Asane mAMnuM eka. (yAga.) vAma-bUta vijrae 'vAma + baDayuM.'] mAthA sudhI mANasa DhI jAya teTaluM (vahANa) sarAmAMnuM eka. (yAga.) vAmabhusana na. [saM. vAma-mun + Asana] yAganAM AvAmamArga puM. [saM.] zAkta saMpradAyanA eka bheda (ke jemAM paMca makAra-magha mAMsa matsyamudrA ane maithuna-nI chUTa che.) (saMjJA,) [mArganuM anuyAyI vAmamArgI, -ya vi. [saM.]vAmamArgane lagatuM. (2) vAmavAmamuktAsana na. [saM. vAma-mutta + Attana] yuganAM AsarAmAMnuM eka. (yAga.) 2053 thAmale canA strI. [saM.], ~nI zrI. [ + gu. 'I' svArthe - pratyaya] jae 'vAma-nacaNI.' [nAmAMnuM eka. (yAga.) vAmavakrAsana na. [saM. vAma-va + Asana] yAganAM AsavAmaNuM sakri. [saM> prA. vAma- ekaluM.] (lA.) ekuM karavuM. (2) tajanuM, (3) (bhayane samaye vahANamAMthI vajanavALA mAla-sAmAna) dariyAmAM pheMka, namAluMra karmaNi, kri, vasAvavuM? ke.,sa.kri. vAmazaMkhAsana (zAsana) na. [saM. vAma-rAjJa + mAsana] yoganAM AsanemAMnuM eka (yega.) vAmazAkhAsana na. [saM, vAma-rAAlA + mAlana] yAganAM AsAmAMnuM eka. (yAga.) vAmasiddhAsana na. [saM. vAma-siddha + mAsana] e nAmanuM ceganuM eka Asana. (yAga.) vAmA zrI, [saM.] suMdara zrI, (2) A sAmAnya vAmAkSI sI. saM vAma + akSi, samAsamAM makSa + rsa. ph skrIpratyaya] juo vAma-nayaNI.' [AcAra-byavahAra vAmAcAra puM. [saM. vAma + A] . vAmamArga pramANenA vAmA TAmA puM.,ba.ta. bahAnAM, hA-nA, AnAkAnI, vAmAMTAmAM. [. karavA (rU.pra.) gAlAM-tallAM karavAM, pravRttimAM rahyuM batAvI kAma na karavuM] [AsaneAmAMnuM eka (yega.) vAmAIpadmAsana na. [saM. vAma + arSe varSe + vAsana] yeAganAM vAmArdhapAdAsana [saM. na. vAma-adhavAya + Asana] yAganAM AsanemAMnuM eka. (yega.) mADhAnA zaMkha vAmAvarta, vi., puM. [saM. nAma + A varta,- TraIyuM.] DAbA vAmAsana na. [saM. vAma + Ana] yAganuM e nAmanuM eka Asana. (yAga.) vAmAMga (vAmA) [sa. yAma + TM ] DAbuM aMga. (2) (lA.] patnI, bhAryAM, paNiyANI, gharavALI vAmAMganA (vAmA nA) strI [saM. vAma + #i] suMdara strI, rUpALI ghATIlI strI [prakAra vAAMga-prANAyAma (vAmAga) puM. [saM.] prANAyAmanA eka vAmAMguSprAsana (vAmAguSThA-) na. saM. vAma-bahanuja + AAsana] e nAmanuM meganuM eka Asana. (yega.) vAmAM-DhAmAM na..ba.va. jue vAmATAmA.' vAmiyAM na.,kha.va. [jae vAma'+ gu. 'muM' ta.pra.] taravAmAM vAMla bharatA javuM e [jAya ema taranAruM vAmiyuM vi. [jue vAma' + gu. 'iyuM' ta.pra.] vAMbha bharatuM vAmI (va. [saM.,puM.] jue 'vAmamArgI,' _2010_04 vAyA vA-mUDha vi. saM. mUiha> prA. vAmUda, mA, tatsama] ati buddhihIna, tadna gamAra vAmetara visa. vAma + phara].DAbAthI bIjuM - jamaNuM vAmAru. sI. [sa, nAma + E] suMdara jAdhavALI strI vAya' puM. [sa, vAyu] vAta, havA, pavana (padyamAM) vAyara (vA:2) zrI, [ravA.] vAha vAha, sAmAzI vAyI puM. [saM.] vaNanAra, vaNakara zAyara na. [saM. vajja, vizleSa ane vyatya] vAkatha, khela, zabda, vacana, veNa (padmamAM). (2) anAja vagere vastu tALatI vakhate karAtI dhAraNanA ullekha-zabda vAyakA zrI. saM, vacA>= prA. vAyA + gu. 'kA' svArthe ta.x,] UDatI vANI, gapa, aphavA. [ UDhavI (6.pra.) gapa cAlavI, vaMcAvI (-va-cAvI) (3.pra.) beAbarU thayuM] lAya(-ce)ja. jae 'vAeja.' vAyajara,-jI jue vAeja, vAyaDAI zrI [zae 'vAya u' + gu. 'AI' ta.pra.], "zeDhA puM.,ba.va. [ jue 'veDA.'] vAyaDApaNuM, vAruM vartana vAyaDuM vi. [saM. vAtta>= prA. vAya + gu. 'huM' ta.pra.] (peTamAM) vAyu utpanna kare tevuM, dupAcya. (2) (lA.) svabhAvanuM cabAvaluM ane vAMkuM. [.thavuM (rU.pra.) ADAI karavI. 0 pAuM (rU.pra.) dhAryAM karatAM UlaTuM pariNAma thayuM] vAyaDela vi. [jue 'vAyaDuM' + gu. 'ela' svArthe ta...] gAMDA jevuM rAyaNA zrI. [saM. vAvanA > prA, vALA, prA. tatsama.] dharma-kathAnuM vAcana, (jaina.). (2)dharma-kathAnuM prathama AlaMbana. (jena.) vAyaDyuM na. da.grA. nALama-] navAM paraNI AvelAM vara-vadhu athavA sImaMtinIne apAtuM sagAMo taraphanuM hoMzanuM jamaNa. (ra) nAnA sUpaDAmAM kaMkunI DAbalI kAMsakI vagere saubhAgya-cihna kI sIee dAna karavuM e. [. jamAvuM (3.pra.) zreNa jamADavI, saubhAgyavatI strIne khavaDAvavuM] vAyA puM. meAcInuM eka eAra zAyadA-khata na. jiA vAyadA' + khata.OM'], thAyadAciTThI(ThThI sI. [ + ja A 'ciTThI(-ThThI'], vAyadA-patra huM. [+saM.,na.] pachInA nakkI karelA divase levaDa-devaDa ke kArya karavAnA karAraneA dastAveja kAyadA-bAra na.,sI. [jae vAyade' + bajAra,'] jyAM zaratI muddata upara sedA thatA hAya tevI mArkeTa, 'kSucarsa-mArkeTa, phaeNDa-mArkeTa' vAyadA-sara kri.vi. [jae 'vAyadA'+ 'sara' (pramANe).] karelA vAyadA pramANe [pramANe karavAnA TharAva vAyade-maMdI (-kha-dI) sI. [jue vAyadeA' + phA.] muddata vAyado puM. [ara. vaadahuM ] kAI paNa kAryane mATe mukarara karelI te te muddata, vadADa, zaratI avadhi [dAnA sAdo (3.pra.) amuka muddate amuka bhAve mAla levAnA karAra. -dAmAM paDavuM (3.pra.) vAyadAnA sevAnA dhaMdhA karavA. 0 karavA, bAMdhavA (rU.pra.) mudata bAMdhavI ke TherAvavI. 0 gALavA (rU.pra.) muddata vaTAvavI ke vitAvavI. -de carcA Page #1019 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAyara 2054 vAyu-vidyA vidvAna TA,,, (-2)vuM (rU.pra.) Tahele caDavuM. agatyanA vAyadA (rUma) AMtaraDAmAM thato vAyune gALa, gesanA upadrava azakaya mudata). 1 [tArane saMdeza vAyu-cakra na. [saM.] pRthvInI AsapAsa vIMTaLAyeluM havAnuM vAyara (.dhAtune tAra, tAranuM doraDuM, vALe. (2) paDaLa, vAtAvaraNa vAyaramena 6 [] vIjaLInA deraDAMnI dekharekha rAkhanAra ne vAyucakrazAstra na. si.] vAyucakrane lagatI vidyA marAmata karanAra sarakAra-mAnya kArIgara vAyucakrazAsI vi. [sa,,$] vAyu-cakranuM jJAna dharAvanAra vAyaralesa . [e.] deraDA vinAne saMdeza vAyare na. [4. vAyu dvArA de.prA. vAghara.] varasAda vinAnuM vAyu-cara vi. [saM.] AkAzamAM pharanAra, becara, AkAzagAmI hovuM e - pavana vAyA karavo e. (2) mAruM comAsuM, vAyujanya vi. siM.] juo "vAta-janya." kharaDiyuM vAyu-jala(-La) na, ba.va. [saM.] havA-pANI, AbohavA, vAyare . jio "vAyaruM.'] sakhata pavana (khAsa karI jala-vAyu (i2) zarIramAMnuM evuM tatva darIyAI). [rA vAI cukalA (rU.pra.) sukha-duHkhane vAyu-tava na. [saM.] pAMca tomAMnuM bIjuM kudaratI tatva. anubhava thaI javo. are caha(8) (rU.pra.) vicAranA taraMga vAyunatanaya . [saM.] paurANika mAnyatA pramANe vAyudevanA calAvavA. (2) uzkerAI javuM. -re javuM (rU.pra.) no putra hanumAna ane bhIma pAMva upayoga karavo. OM kADha, 0 kADhI nA(nAMkho (rU.pra.) vAyudeva kuM, siM], tA 5. [sa., sI.] pavanano adhauM karI nAkhavuM. (2) dhamakAvavuM. (3) thakavavuM. 0 adhiSThAtA deva, (saMjJA.) tinaya.' khA (u.pra.) kAma-dhaMdhA vinA navarA besI rahevuM. (2) vAyunaMdana (-nandana, vAyu-putra ! si.) e "vAyuduHkha bhogavavuM. 0 nIkaLa, 0 nIkaLI jA (rU.pra.) vAyu-prakA5 muM [sa.] juo "vAta-prakopa.' thAkIne lotha thaI javuM, maraNatela thaI javuM. 0 vA vAyu-pravacana, vAyu-prasAraNa na. [sa.] reDiye-vArtAlApa, (rU.pra.) prasAra tha, phelAvuM] reDiye-broDakAsTa, reDiyo-Toka," "broDakAsTa' vAyala' vi. siM. vA>prA. vAMdu dvArA] caMcaLa ane vAyubhakSI vi. . puM.] havA khAIne jIvanAruM avyavasthita magajanuM, gharIvALuM, taraMgI vAyubhAra-Alekha ! si., saMdhi vinA] havAnA dabANanuM vAyalara na. sI. [e. vAila] saheja kaDakAIvALI aMkana, "bera-grApha kApaDanI jhINI vaNAInI UMcI jAta (strIo mATenI) vAyubhAra-darzaka (yaMtra) (-catra) vAyubhAra-mA54 (yaMtra) vAyelI vi. jio "vAyala"+ . "I' svArthe ta...] (nyatra) na. .] havAnuM dabANa mApavAnuM yaMtra, baMjue "vAyala.' mITara" (pa.ga.) vAyavaliMga ja vAvaDiMga.' vAyumaya vi. [4] juo "vAyupa." vAya-varaNe puM. e "varaNe." [lagatuM vAyu-aMdala(-La) (-maDala-La) na. siM.] pRvIne pharatuM raheluM vAyavIya vi. [sa.] vAyune lagatuM. (2) vAyavya khUNAne vAtAvaraNa, vAyucakra vAyavya vi. si.) ja vAyavIya." (2) puM, strI. vAyumaMDala(-LavidhA (-maNDala,1) sI. (saM.) ja "vAyusi.vi.] uttara ane pazcima vaccene kho maMDala-zAsa'-bheTarile' (u.bA.) [lagatI vidyA vAya yAa na. [+ saMa] pavanadevane maMtra bhaNI vAyumaMDala(La) zAstra (bhaDala,La) na. si.] vAtAvaraNane pheMkavAnuM manAyeluM eka divya astra vAyumApa-darzaka yaMtra) (-catra) na. [saM.] juo "vAyubhAravAyasa si.] kAgaDe darzaka-beromITara' (na.lA) [phephasAM sudhI mArga vAyasAna na. [ saM. ana] kAga mATenA balidAnanuM vAyumArga kuM. [saM.] havA javAno rasto. (2) nasakorAMmAMthI anAja, kAka-bali, kAgavAza vAyu-miti sI. [saM.] vAyunuM ghaTTapaNuM mApavAnI kriyA vAyasI pI. si.] kAgaDI vAyu-mizra vi. siM.] jemAM havAnuM mizraNa karAyeluM hoya vAyasalI sI. e nAmanI eka vanaspati, kALA kAkelI tevuM, "ereITeDa' (a.tri.). vAyA nA.. [4] dvArA, mAraphata (aMgrejI rIte zabdanI vAyu-yaMtra (ca) na. siM.] gesa-bhaThThI, "gesa-TvenTa." (2) pUrve: "vAyA madrAsa' = madrAsa thaIne) ja "vAyubhAradarzaka(0 yaMtra). vAyuyAna na. si.] vimAna, erapleina' taravuM. (3) vAta-roga. (4) AMtaraDAmAM caDato goLo. (5) vAyu-35 vi. saM.] havAnA rUpamAM raheluM na. vAIno roga. [ AvavuM (rU.pra.) phiTa AvavI. 8 vAyu-recaka( yaMtra) (catra) na. [sa.] padArthanA polANamAMthI tha (u.ma.) peTamAM bAdI thavI. (2) rIsa caDavI] havA kheMcavAnuM sAdhana vAyu-kAya chuM. [saM] chAnA cha prakAramAM eka. (jena.) vAyurAga kuM. [sa.) jue "vAta-roga.' vAyukAraka vi. saM.] zarIramAM vAyune roga karanAra vAyu-laka . [sa.] AkAzamAM vAtAvaraNavALo pradeza vAyu-kAza(-1) puM. si.] phephasAMnI dIvAlomAMnuM havA vAyu-vamala(La) na., . [na.] pavananAM gUMcaLAMvALI bharAvAnuM che te chidra paristhiti, jhaMjhA-vAta "kaMTALiye, "sAIkalana' (na.lI. vAyu-zahama . [sa.), vAyu-geLA puM. [+joo geLe. vAyu-vivA mI(saM.) havAnI prakriyAne lagatuM zAstra, 2010_04 Page #1020 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAyu-viSayaka vAyuzAma vAyu-viSaya* vi. [x.] havAne lagatuM vAyu-zvega puM. [saM.] pavananI jhaDapa 2055 vAyuvega-mApaka (0yaMtra) (-yantra) na. [a,] pavananI jhaDapa mApavAnuM sAdhana, venTeza-moTara' emame-moTara' vAyuvegI vi. [sa.,puM.] pavana jevI jhaDapI gativALuM vAyu-vettA vi. [saM.,puM] vAyu-vidyAnuM jJAna dharAvanAra, mauTiyArAlAjisTa' vAyuvyaya-mApa(0 yaMtra) (yantra) na. [saM.] gaeNsa keTalA vaparAye e mApavAnuM sAdhana, gaeNseA-moTara' vAyu-zakti strI. [saM.] pavananuM aLa vAyu-zAstra na. [saM] jue 'vAyu-vidyA.' vAyu-zAstrI vi. [saM. huM.] jae 'vAyu-vettA.' [(. yaMtra'). vAyuroSaka (0 yaMtra) (-catra) na. [saM.] A vAyu-caka vAyu-saMcAra (-sa cAra) puM. [saM.] pavananI hilacAla. (2) apAna-vAyunI gudA-dvAramAM hilacAla vAyu-cuta, vAyu-sUnu huM. [x.] jae vAyu-tanaya.' vAyu-senA . [saM.] vimAnI sainya, era-kArsa' vAyunana na. [saM.] khullA zarIre pavananA anubhava karavA e vAyuM^ na. [saM. vArji- > prA. yAmi-] pavana na lAge e mATe phrAnasamAM mukAtI eka prakAranI ghATIlI Aca vAyuM? (vAyuM) na. [saM. vRtti - >> prA. mi-] nAnA pANI javAnA sUkA vaheLA, vAM vAcAlina na. [aM] yuropIya prakAranuM eka nAnuM taMtuvAdya vAceleTa na. [aM.] vAyalanI jAtanuM eka kApaDa. (ra) eka jAtanuM vilAyatI phUla-jhADe vAvastra na. [sa. vAyu + anna] jae 'vAyavyAstra.' vAvaiM huM. [a ] sAta graheAnAM nAme uparathI paDelAM nAmevALA saptAhanA te te divasa. [. jaratAnuM (rU.pra.) sArA mAMgalika divasa, 0 rahevA (- ravA) (3.pra.) vrata karavuM (eka divasanuM)] vAra A. jiA 'vAravuM.'] rAkANu, vilaMba, (2) vArA, kerA, 'Tarna.'[nA pAra thavA (rU.pra.) ghaNA vilaMba thavA. 0 lagADhavI (3.pra.) vilaMba karaveza. lAgavI (rU.pra.) vilaMba thavA] vAra huM. ghA, humale vAra (vA2) huM traNa phUTanuM-trIsa iMcanuM mApa, yArDa' -vAra vi. [phA. pratyaya] 'vALuM' vagere bhAvanA pratyaya : 'takasIra-vAra' 'umedavAra' vagere thiMbhAvI denAruM vAraka vi. [saM.] vAranAruM, vArI lenAruM, rokI rAkhanAruM, vAra-kanyA zrI. [saM.] vArAMganA, vezyA vAkarI vi.,puM. mahArASTranA viThekhA-viThThalanAtha pAMDuraMgane iSTadeva mAnanArA phAdhara-nAmadevatA sthApele eka vaSNuva saMpradAya ane enA anuyAyI. (saMjJA.) vAra-kavAra huM. [saM. [6 + huM - vAr>=kavAra] sArA 4 narasA divasa, zubha ke azubha divasa vAra-kuM vi. juo vAra?'+gu. 'kuM' ta,pra.] 2010_04 vArasAgata batAvatuM. (sanAma ke saMkhyAvAcaka vi sAthe A vArakuM' pahelI vArakuM' bIjI vArakuM') vAraNu na. [saM.] vArI levAnuM kArya [chuM. hAthI vAraNa vi, [sa.] rAkanAra, thaMbhAvI denAra, vAraka. (2) vAraNa-yuddha na. [saM.] sAmenA lazkarane rokavA mATenI laDAI, 'Diphensiva vaeNAra' (na. lA.) vAraNuyuddha na. [8.] hAthIonI laDAI, hasti-yuddha vAraNAvata na. [saM] mahAbhAratamAMnI pAMDavAnI kAmacalAu thayelI rAjadhAnI. (saMjJA.) [mIThaDAM vAraNAM na., a.va. [jue varaNuM.'] evAraNAM, duHkhaDAM vAraNuM na. [saM. vAla - > prA. vALana-] jue vAraNa,pe' (2) navAM parI AvelAM varavahune kanyAnA pitAne tyAMthI teDI javA AvavuM e. (3) AvAraNuM. dukhaDuM. [vALavuM (3.ma.) kenyAnA pitAne tyAMthI sAsare gayelI e paraNelIne teDI lAvavuM. (ra) mAthe AvI paDatA doSamAMthI bacAvI levuM. -hyuM javuM (rU.pra.) vAraNuM vALavA kanyAne sAsare javuM. (2) vArI javuM. evArI javuM, kurakhAna thavuM] [utsava parva vagerenA zubha divasa ke avasara vAra-tahevAra (-oNHvAra) puM. [saM. +jue 'tahevAra.'] vrata vAratA zrI. [sa. varto, arvAM. taddabhava.] vArto, kahANI vAra-tithi na., kha.va. [saM.] aThavArDiyAnA divasa ane hiMdu mahinAnI miti, tithi-vAra vAra-nArI sI. [saM.] jae 'vAra-kanyA.' vAraniza huM. [cyuM. vArniz] jue 'vArniza.' vAra-paraba (1) na. [saM. vAra + dya, arvAM. taddabhava] jae 'vAra-tahevAra.' vAra-phera (vArapaphera) strI, juo 'vAranuM'+ pheravazuM.'] heravaNI pheravaNI, sAra-saMbhALa. (ra) vyavasthA. (3) AvAraNAM [vAra-kanyA.' vAra-cASitA, vAra-vadhU, vAra-nitA . [saM.] jae bhAra-vAMkaDuM na. [saM. + ja 'vAMkaDuM.'] jue 'vAra-kavAra.' vAraluM sa. kri. [saM. TvAr tatsama] vAraNa karavuM, rAkavuM, thaMbhAvavuM, aTakAvavuM. (2) evAravuM, dukhamAM levAM. (3) AratI utAravI. [vArI javuM, vArI nA(nAM)khavuM (3.pra.) ovAraNAM levAM, kurabAna thayuM. vAryuM karavuM (3.pra.) salAha mAnavI] (A dhAtunuM karmaNi karavuM hoya te vArI zakAvuM' ja karavuM. e pramANe pre. vArI zakAvavuM'. 'varALuM-varAvavuM'rUpa jANItAM nathI.) vAra-vilAsinI strI, [sa.] jue 'vAra-kanyA.' vAra-veLA strI. [saM. naveyA] (lA.) azubha samaya, (jye.) vArasa vi, [ara. vAris], bhAra vi, [+ phA. pratyaya svArthe vArasA lenAra, milakatanA hakadAra uttarAdhikArI, gIrAsIra [dhikAra, gIrAsagIrI vArasadArI zrI. [+aaa. pratyaya] vArasanA hakka, uttarAvArasa-nANuM na. [+jue 'nANuM.'] vasiyatanAmuM, 'vila' vArasAI sI. [jae 'vArasa' + gu. 'AI? ta.pra.] vArasA, [vaMzaparaMparA-gata vArasAgata vi. [jue vAraseA' +saM.] vArasAmAM AveluM, gIrAsagII vArAphera Page #1021 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vArasA-verA 2056 vArtika vArasA-verA . jio vArase' + vero] vArasadAra "vAro.' (2) aAje, akate, pAkhI vAraso maLatAM cUkavavAno sarakArI kara, "sakasesana-DaTI' vArI rahI. zeraDIno rasa ukALavA mATenuM jharaDAnuM baLataNa vArasa-hakka(-) puM, jie vAraso' + "haka(-).' ] vArasa vArI joDe e "vAlI loDo." tarIkeno adhikAra, "rAITa oNpha sakasezana' vAru ke.siM. varama dvArA ThIka, sAruM, bhale. (2) hA, hAjI vArasI vi. [ + , "I' ta>>.] jae "vArasa." vANa vi. saM.) varuNadevane lagatuM. (2) nA pANI (gu. vAra-caMdarI (sundarI) sI. [saM.] juo "vAra-kanyA' mAM rUTa nathI.) bArase che. [ara. virAsaha. paraMtu gu.prakAre "vArasa' + gu. vAruNa-5za chuM. siM], vAraNa na. [+ saM. ma] 'A' ta.pra.] vArasadArI, vArasAI, uttarAdhikAra, "heri. varuNadevane maMtra bhaNI pheMkAtuM manAtuM eka vyi astra, Teija," "InheriTansa' vANu chuM. siM] navA zodhAyelo eka praha, yurenasa' vAra-rI strI, siM.1 ja vara-kanyA." (navuM nAma apAyuM che.) (saMjJA) vAranTa e "voranTa." [vAre vAre vArUNI sI. [saM.] pazcima dizA. (2) madira, dArU vAraM-vAra (vAraM-vA2) ki. vi.saM.] pharI pharIne. vAre ghaDIe, vANIya mI. [saM. na] navI zodhAyelI eka kiMmatI dhAtu, vArANasI strI, siM.1 kAzI e nAma (saM. sAhityamAM hatuM yureniyama' (navuM nAma) te have kAzone sthAne pharajiyAta svIkArAyuM che.) gaMgA taTa vAre-ghaDIe ki.vi[saM. vAra? ja "dhaDI' + beune gu. upara AveluM uttara pradezanuM eka tIrthadhAma. (saMjJA) "e" sA.vi.pra.) vAraMvAra, pharI pharIne vArA-dAra vi. jio "vAre' + pha. pratyaya ] vAparAvALuM, vAre-dAra vi, jio "vAro' + kA. pratyaya.] vAra vALuM jene vAre Avato hoya te jenI vArI AvI hoya tevuM. (2) bAMdhI mudatanuM vArApharatI ki.vi. jio 'vAro' + "pharavuM' + zuM "tuM" , vAre-vAre ji.vi. jie "vAra,' -dvirbhAva + ga. "e" ka. * ja. ga. aI'=I '1 eka pachI eka vAra ema, sA.vi.pra.], vAre sare kri.vi. (juo vAra" + 'sara' + yathAkrama, kramAnusAra, 'TarnabAI-Tarna." (2) be jaNAM hoya to gu. "e" sA.vi.ma.] vAraMvAra, vAre ghaDIe eka karI le pachI bIjuM ane bIjA pachI pAchuM paheluM | vAre 5. siM. tarava>prA. vAma-] jAo "vAra.' ( vArA-pherA puM, ba,va, [ ja e "vAro' + kero.'] vAraMvAra aNe, ako, pAkhI AvavuM ane javuM e (2) (lA.) caDatI-pahatI vAre-phere . [+juo kere. vAraMvAra AvavuM ane vArAha jue "vAha." javuM e. (2) (lA.) caDatI-paDatI vArAhaka e "varAhakaNa.' vAraMvAra ki.vi. [saM. vAra vi .] dareka vAre, vArAha5 juo "varAha-kalpa." dararoja, divasAnadivasa [vAraMvAra, vAre ghaDIe vAraha-jayaMtI (-jayatI) ja "varAhajayatI." vAre-vAra2 ki.vi. jio "vAra-dvirbhAva ] vAre vAre, vArAhI sI. [saM.] vArAhanI mAdA, (2) jae "vArAhI- vArevAriyuM vina, ji vArevAra' + gu. IyuM' ta..] kaM.' (3) durgAmAtAnuM eka svarUpa, verAI mAtA vAra pramANe divase gaNI kADhavAmAM AvatuM vyAja vArAhIkaMda (kanDa na. [saM.] bheAMyakoLuM, Dukara-kaMda vArtA strI. [saM.) vRtta, khabara, samAcAra, hakIkata. (2) vArAMga chuM. dAtaraDAmAM hAtho besADavAnuM sthAna kathA, kahANI, nevela" (na.lA.) (3) AjIvikA, gujarAna. vArAMganA (vArAgaina) sI. [saM. vAra+ mAna] ja "vAra- (vArtA" joDaNI se. pramANe barobara nathI.) [paNa "vAri' kavacita) vArtA-Adeza muM. [sa, saMdhi vinA] vAtanA raMpamAM upadeza vAri na. siM] pANI. (gu. mAM "jala" thoDA vyApaka kharo, vArtAkathana na. siM] kahANI kahevI e vAri-gRha na. [sa, jna.] pANIne lagatA kAma-kAjanuM sthaLa. vArtA-kAra vi. [3] vArtAnI racanA karanAra. (2) vArtA (2) pANInI TAMkI (khAsa karIne mATI) kahI batAvanAra vArija vi. [sa ] pANImAM utpanna thanAruM. (2) na. kamaLa vArtA-kuzala vi. saM.] vAta kahevAmAM niSNAta vArita vi. saM.] vAreluM. aTakAveluM, rokeluM thaMbhAveluM. vArtA-zucha kuM. [saM.] kahANIonuM jhamakhuM, kahANI saMgraha (2) nidhita vArtA-vaMtha (-grantha) puM, siM] vArtAonuM pustaka, (2) vArida puM, siM.] medha. (2) na. (7) vAdaLuM. (3) paM. navalakathA, "vela' saMgItane eka alaMkAra. (saMgIta.) vArtAnAyaka chuM. [saM] kathAnuM mukhya puruSa-pAtra vAri-dhArA alI. [saM.] pANInI dhAra ke zeDa vArtA-5ddhati sI. [saM.] kahANIo dvArA bhaNAvavAnI rIta vAridhi zuM. (saM.sAgara, samudra [vAsaNa vArtAlApa . [+ saM. mA-RA] sAmasAmAM vAtacIta vAriyuM na. gAya bheMsa devAnuM kALA raMganuM mATInuM eka karavI e [lakhavAnI kriyA vAri-vAha , [sa .] medha. (2) na. vAdaLuM vArtAlekhana na. [+ saM. mA-jesana athavA hevana] kahANI vAri-saMcaya (saya) chuM. [saM] pAne saMdharA vArtA-vRtti ApI. [saM.] kahANIo kahIM gujarAna calAvavuM vArisicana (sina) na. [sa.] pANIne chaMTakAva e. (2) vi. kahANIo kahI gujarAna karanAra vArI strI. jio "vAra'+gu. I " pratyaya.] juo vArtika vi. [saM.] saMdezo laI janAra-lAvanAra. (3) na. kanyA." 2010_04 Page #1022 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vArtika-kAra 2057 vALiyA samaya satra-graMtha uparanI arthadarzaka Tipa, vRttirUpa graMtha vAlanuM sa.. vAvalavuM, paNavuM vartikAra vi. [saM] sUtra-graMtha uparanI arthadarzaka TipaNI vAlAma na. siM. vAi + aa] vALanuM TIcakuM ke uttirUpa graMthanI racanA karanAra [(ma.sU) vAlA-marAti vi. . + ara.] pratiSThita, mAnavaMta, vArtika-patra 5. [saM. na.] samIkSA, avalokana, "rinya mobhAdAra vAddhaka na. [sa.] 1ddhAvasthA, ghaDapaNa, buDhApa. (vArdhakaya" vAlAM-garatAM na ba.va, bakarAMnA vALanI dorI joDaNI saMrakata pramANe barobara nathI.) vAli chuM. [.] rAmacaMdranA stramayane kikiyA nagarIne varniza 5. aM] lAkaDAne caLakATavALo opa ApanAra vAnararAjA (eno nAno bhAI sugrIva.) (saMjJA) (ene eka telI pravAhI, vAraniza rAmacaMdra hara hatA.) vArSika vi. saM.] varSane lagatuM, icarlI.' (2) dara varSe vAlida puM. [ara.] pitA, bApa (varSanA nizcita divase) AvatuM, "enyuala." (3) na. vAlidA strI. [ara.] mAtA, mA maraNa pachI varSa pUruM thaye AvatI tenI te tithie karAtuM vAlidI(-)na na. ba.va, mAbApa zrAddha, samacharI. (5) daravarSe prasiddha thatuM sAmayika, vAli-naMdana (-nandana) siM.] vAnararAja vAsine putra aMgada enyuala' [ojhava vAliyA puM, ba.va. [2.prA. - dhanuSanI dorI] gheDiyAMnI vArSikotsava puM. [ + saM. rasa] varSa pUruM thaye ujavAta sAthe jhoLI ke khoyuM bAMdhavAnI dorI, 3yaNAnI derI vANuMya paM. siM 1 vRNi-vaMzamAM thayela zrIkRSNa. (saMjJA ) vAliyA pele . e nAmane vilA je cheDa naSadhanA naLa rAjAne sArathi. (saMjJA) vAli-suta . [saM.] ja "vAli-naMdana." vAla' chuM. [2prA. va8] eka prakArane kaThoLa (suratI lAlI . [ara.] sagIra bALaka ke bALakone rakSaka pitA pApaDIno), eLiye, jhAlara. (2) traNa ratInuM vajana, ke kaI paNa anya. 'gAriyana' gadiyANA (aTavA talA)nA 16 mA bhAganuM vajana vAlI-kerTa sI. [+ aM.] sagIranI saMpattinuM rakSaNa karanArI thAla na. lolI ke pAvaDAne bAMdhavAnuM doraDuM ke sAMkaLa, vala. adAlata, korTa oNpha vaoNrDa' (2) lAkaDAM kelasAthI cAlatA yaMtramAM varALa mApavAnuM vAlI ghare muM. [+ja De.'] UMcI jAtane ghoDArano sAdhana mukhya veDo (khasI na karelo baLiyo beDe) vAla (-kaya) strI. gadheDAM bAMdhavAnuM lAMbuM doraDuM vAlIDuM (vAlIDuM) vi. jio "vahAluM' + gu, "InuM svArthe vAla puM. [4. vAhavuM] jae "vAva.' ta...] vahAluM. (2) (lA) nATakiyuM, TIkhaLI, vagaruM vAlakhilya 5. si.] paurANika mAnyatA pramANe sUryanA vAlI-dina pu. jio "vAlI' + saM.] nizALanA vidyArthIrathanI AgaLa maMtra bhaNatA cAlatA aMguThAnI aNInA onA vAlIo sAthe nizALamAM maLavAno goThavelo divasa mApanA 60 hajAra RSionA samUha. (saMjJA) (2) e vAlI-vArasa na. [juo "vAlI' + vArasa."] rakSaka ane nAmano eka prAcIna vaiSNava saMpradAya. (saMjJA). (3) na. pAlaka (mAbApa ane putra saMtAna) e nAmanuM eka saMrakUta purANa. (saMjJA.) vAsukA akI. [sa.] retI, viSNu, vikrUra vAla-TayUba zrI. [+ aM] e "vAhava-TayUba.' vAlukA-puTa kuM. [] 2sAyaNI auSadha taiyAra karavAnI vAla-pApaDI sI. [ja "vAla' + "pApaDI.'] eLiyAnI puTavALI eka paddhati. (Ayurveda) capaTI siMga, pAMdaDI vAlukA-yaMtra (ca-tra) na, siM.] kalAka jANavAnI retI bharelI vAla-phera puM [ja "vAla' + phera.'] gadiyANAnA seLamAM zIzI, (2) e prakAranuM rasAyaNa auSadha banAvavAnuM eka bhAga jeTalo taphAvata, traNa rastI jeTalo taphAvata yaMtra. (ayurveda). vAlama (vAkyama) muM. [saM. 17ma (vamI nagaranuM) dArA] vAluM na. (de.pra. varNimA- dhanuSanI derI] kosiyA baLadanAM saurASTra-gehilavADanA prAcIna valabhIpuramAM vikaselI eka tarelo bAMdheluM doraDuM brAhmaNa jJAti ane ene purUSa, vahemIka. (saMjJA.) vAlAM na., ba.va. [ja e "vAla' dvArA.] vAloLanA dANA vAlama (vAyama), 07 5. si. vasTama dvArA + jue "cha" vAlva strIeka jAtane zAkane vele, kAkaDI, AriyA(mAnArthe)] pati, svAmI, dhaNI, nAvali. (2) hoLI kAkaDI AgaLa UbhuM karavAmAM Avate manuSyAkRti cADiye, vAluMja na. nadI-kinAre thatuM eka jhADa sakhubhuja [ja "vAlama (2). vAlezarI (vA lezarI) vi. [saM vamea>prA varuNekara + vAlama-bhAI (vAkyama) muM. jie "vAlama' + "bhAI] "I' svArthe ta pra.] vahAla rAkhanAruM. (2) hiteSI. (3) vAlamiyA 5. jio "vAlama + gu. 'iyuM svArthe ta pra.), (lA.) saguM vahAluM. (4) murabI, vaDIla. vAlama (vAkyama) puM. [+ gu. o' svArthe ta pra.] vahAlo vAle . kanyAne lagna-vakhate oDhADatI caMdaDI pati (padyamAM) vAlA2 . Dhorane pezAba baMdha thaI javAne eka roga vAlarA strI, (ke.kA. vara na.] vAvaNI karyA agAu vAleLa (vAlaeN) cI. jioe 'vAla' dvArA.] vAla khaMparAM bALI nAkhyAM hoya tevI jamIna jevA dANAvALI zige ApatI zAkanI eka velanA ziga vAhara na. vAla cAkhA tara vagere sAthe-laguM vAvaNuM vALiyAM na., ba.va. [+ gu. 'yuM" ta, pra.] vALanA dANA 2010_04 Page #1023 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vALiyA 2058 vAsa. vALiyA 6. jio "vALiyuM.] vAloLane vele "vAvI zakAyuM,' che. "vAparI zakAvavuM" 28 (aneka jAta thAya che.) vAvarI sI. bALakone thato e nAmano eka roga vAlamIki chuM. [saM.] A rAmAyaNanA kartA tarIke manAtA vAvalaDI sI. jio "vAvaDI' +gu. "la' mayaga.] juo Ata kavi. (saMjJA)(2) e nAmanA eka RSi. (saMjJA) "vAvaDI' (padhamAM). vAhalo chuM. ahIone kAne ane nAke paheravAno eka vALe vAvalanuM sa.ki. [jae "vA ' dvArA.1 dANAmAMthI kAtara vAva . [.] havA ke pravAhI pAchAM na vaLe e mATe chUTAM paDe e mATe anAjane adhdharathI nIce nAkhavuM, cAmaDI ke cAmaDAno nAno paDade. (zarIramAM kudaratI upaNanuM [valakhAM vAhava, jyAre paMpa vageremAM cAmaDA vagerenA) vAvalAM na, ba.. [ie "vAvaluM.'] chetarAM. (2)(lA.) vAva-Tayuba sI. [.] sAIkala meTara vagerenI vATamAMnA vAvalAM na, ba 1. vasavAyAne e gAmanuM kAmakAja kare praveza-chidra ADe mUkavA mATenI chidra para capocapa cATI e mATe kheDavA ApelI jamIna, pasAyatuM rahetI pAtaLI naLI vAvaliyA ! jio "vA' dvArA.] vAyu, pavana, havA vAva(-vya) sI. [sa. vAvI>prA. vAvajue "vApI." vAvalI strI. pitAnAM sagAMthI chAnA paisA bhegA karavA e. vAva (e) sI. pagamAM paDatI kATa (2) zAka chAza dahIM vagere khAnagImAM vico pesA ekaThA vAvaTAnkavAyata . jio 'vAva' + kavAyata.] Drila karanArI sadhI (lA.) AMkhamAM thatuM nAnuM phUluM eka prakAra, "lega-li.' (vyAyAma.) vAvaluM na. jio "vAvalavuM' + gu. "u" ku.pra.] ketaruM. (2) vAvaTA-kAThI strI. jio "vAvaTo' + "kAThI."], vAvaTAda vAvaluM na, be mANasanA nirvAha pUratI apAyelI khetaranI (-67) . [+ saM.) vAvaTe caDAvavAne vAMsaDe ke lAMbI vaLI cA lokhaMDanA pAIpa vAvavuM sa.ki. [sa. vA>mA, vAva, -nA.dhA.] Uge e vAvaTo chuM. . vAyu-paTTa-prA. vaTTa-] havAmAM UData daSTie jamInamAM bI nAkhavAM. [kera kera veLA lAvavA kApaDane pada, vaja, jhaMDo, teje, nizAna. [0 udAha (caLA) (u.pra.) aneka sAthe jhaghaDA karavA. vaTANA (u.pra.) phajetI karavI. 0288-8) (2.sa.) vijaya thavo. vAvI javA (rU.pra.) nAsI javuM.] vahAluM karmaNi, kri. 0 caTa(-DhA) (u.pra.) vijayanI jAherAta karavI. 0 vava(-rA)vavuM che., sakri. [khAMsIno upadrava pharajo (rU.pra.) vijayanI jAherAta thavI). vAvaLa (yu), *LI strI. nAnAM baccAMone thatA tAva ane vAvavuM ja "vavaDhAvuM." [khara khaba vAva chuM. eka jAtanuM meTuM ImAratI lAkaDAnuM jhADa vAva puM, ba.va. jio "vAvaDa' dvA2]lA.) samAcAra, vA-vaMTaLa -vakToLa) puM. jio 'vAru + "vaMTeLa.] jue vAvavuM a.ke. jio "vAvaDa-nA.dhA.) vAvaDa maLavA, " vaLa." samAcAra maLavA. [A dhAtu khAsa vyApaka nathI.]. vAvA (vADavA ) na. jio "vAha-vAha' baccAMnAM lUgaDAM vAvariMga na., ba.va. marInA bATanAM lIlAM auSadhIya bI joI thatA ugArane kAraNe bALakanI bhASAmAM) lUgaDuM vAvaDI sI. jio 'vAva' + gu. "huM svArthe ta.pra. + "I' vAvA-jharavuM, vAvAjhoDuM na. [o "vA' dvArA] varasAda pracaya.] nAnI vAva. [0 casakavI (rU.pra.) magajanuM sAthenuM pavananuM tophAna, "sAIkalana" samate lapaNuM gumAvI vAvAthuMbA -thumbA) . ghauMmAM Avato eka roga vAva chuM. [saM. vAyupaTa->. vAsa-] sakhata pavana vA-vAdaLa na ba.va. jio "vA'+ vAdaLa."] ja (khAsa karI dariyAI). "vAvAjhoDuM." (2) (lA.) bhAre Apatti vAvaNu na., ba.va. jio "vAvaNuM.') vavAvuM e vAvAsa (5) ki.vi. jio "vA' dvArA, (2 vANiyuM na. jio "vAvaNuM' + gu. dha yu' ta..) vAvaNI havAvALI khuhalI jagyAmAM karavAnuM sAdhana, oraNI. (2) vAvaNI mATenAM bI zakhavAne vAyu puM. jio "vAva' + gu. "u" ka.ka.) vAvanAro kheDUta vAvaNiyAne khAlo ke kothaLI vavuM a.ji. siM. va, tatsama (pavananuM) kaMkAvuM, vA vAvaNiyA kuM. [jae "vAvaNiyuM.'] vAvaNuM karanAra kheta. cAla. TiDha vAvI (TA ) (rU.pra.) zarIrane kaMTInI (2) vAvaNI karavAnuM sAdhana, phaDake, phaDakI asara thavI] vAvaNI strI, zuM na. jio "vAvavuM' + gu. "aNI-ANuM' vAra sa.ji. [saM. 1 prA. vAsa-] bajAvavuM, vagADavuM vAvavAnI kriyA, oraNuM. [0 thavI (rU.pra.) vAvI (vAgha) (have A dhAtu lagabhaga ghasAI gayo che.) zakAya evI bhInI jamIna thavI] vAvetara na. [ie "vAvanuM dvArA.) khetaramAM Ugelo pAka, vAvara kuM. jio "vAvaravuM."] vAparavuM e, vApara, khapa, mala, kaeNpa." (2) vAvelI jamIna upaga. (2) rogacALo, rogane vAyaro - vAvetara vijJAna na. [+ saM.] khetaramAM UgatA melane lagatI vAvara-vijJAna na. [+ saM.] rogacALAne lagatI vidyA, vidyA, paka-vijJAna, "kaMpa-phijhiyole' rogacALA-vijJAna, "epiDemiyole' vAvelAM na., ba.va. [2vA.] kakaLanAM chAjiyAM vAvaravuM sakri. [sa. vi+ nA +9 = cchA>prA. vavi, prA. vAza-sa) (ya,sya) strI. [saM. vAra- avAja kara, tatsama vAparavuM, upayogamAM levuM. (2) kharacavuM. karmaNi, belAvavuM. >>. vAha uparathI "vAsavuM' -kAgaDAne belAvI 2010_04 Page #1024 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAlmIka 2059 vAsu khAva nAkhavuM] zrAddha karyA pachI kAgaDAone nakhAtuM vAparavuM a..i jio "vAra + "saravuM samAsathI.] havigyAna, kAga-vAza gudAmAMthI pavana cheDavo, pAdavuM. vAsara bhAve, ji. vAzI-sI AI. sonInuM eka ojAra vAsarAvavuM che, sa. ki. [guhA vAze -serI pI. zAkamAM kAma AvatI eka vanaspati vAsarAta () rahI. [e "vAsara' dvArA.] maLa-sthAna vAsa' che. [saM.] rahevuM e, vasavuM e, nivAsa kare che, vAsarAvavuM, vAsarAvuM ja "vAsaramAM. savATa, raheThANa, mukAma. (3) makAna, vAsarikA jI. [saM.] rajanauzI, naMdinI, dinakI, "DAyarI' ghara, nivAsa-sthAna. (4) raheNAka latto, pa, pADe vAsariyuM na. [4. "vAsara+gu. "iyuM" ka.pra.] havAbArI vAsa* sI. si vAsa, paM. dvA2] durgadha, bAsa, badaba. vAsarI DI. [+gu. "I'ta..] jAo "vAsarikA.' [0 mAravI (u.sa.) gaMdhAna. levI (rU.pra.) saMdhavI vAsa(-)la vi. [ara, vAsila ] kheDaDyA vinAnuM paDatara vAsa (-sya) satI, zeraDInA rasane goLa banAvavA ukALatI (dakSiNa gujarAtamAM kheDelI jamIna jemAM vAvaNuM karI veLA plamAM nAkhavAnuM baLataNa na hoya te paDatara paDI hoya (na.mA.) vAsa-stha) jue "vAza." [belI nAyikA. (kAvya) vAsalAta jI. [ara, vAsilA] phaDace, nikAla, nirNaya vAsaka-sajaja sI. [sa.] bheganI taiyArI rAkhI sajaja thaI vAsava 5. [4] indra vAsakAriyuM na. vaNavAnI sALamAM tANAmAM rASTranI pachavADe vAsavadattA strI. [saM] ujajayinInA I.pUnA eka rana baMdhAtI vAMsanI jhINI te te traNa lAkaDI [aDadho keTa) udayana vatsarAjano rANI. (saMjJA.) vAsakuTa na. [4. vesTa-keTa] jAkITa baMDI (bAM vinAne vAsa-vardhana vi. [4] suvAsa prasarAvanAruM vAsa-gRha [saM na.] rahevAnuM ghara, nivAsa-sthAna vAsavI arI. [] IMdrANI vAsaNa na. [de.prA] bhAMDa, bhajana, pAtra, ThAma, [0 khakhavA vAsavuM ja "vasamAM. (2) (lA.) baMdha karavuM, bIDavuM, (.) jhaghaDavuM. 0 thavAM (rU.pra.) UTakavA mATe vAsaNa bhIDavuM. (3) sugaMdhita karavuM [vasaMtanuM taiyAra hovAM]. [ThAma-vAsaNa vAsaMtI' (vasatI) vi. siMj.] vasaMta Rtune lagatuM, vAsaNasaNa na. jio "vAsaNa -dvibhava.] paracuraNa vAsaMtI (vasatI) sI. [saM.] mAdhavI nAmanI vela vAsaNa-pANI na, ba.va. [+jue pANI.'] vAsaNa vAsaMdI (vAsandI) strI. jio "vAsIMdu' dvArA] sAvaraNI, UTakavAM ane pANI bharI aApavuM e vAsana-vela (ya) sI. e nAmanI eka vela, pAtALa- vAsA sahI. [saM.] araDUsIno choDa, araDUsI tuMbaDI, tANane vala vAsAvaleha chuM. [+ saM. aa-che] a2sInAM pAMdaDAM vagerenuM vAsanA asI. [saM] pUrvanAM sArAM ke mAThAM karmonI abhAna banAvelu oSadhIya gaLyuM cATaNa. (Ayurveda) rIte rahI jatI asara, karmanI ajJAta asara, 'insTrikaTa' vAsita' vi. [sa.] vasAveluM (vi.2), senTimenTa' (ba.ka.ThA) (2) I, laganI, kAmanA vAsita vi. [3] : sugaMdhita kareluM vAsanA-kSaya kuM. [saM] pUrva ajJAta kamenI mAnasika vAsI vi. [saM5.] rahIza, vatanI (samAsane aMte paNa asarane nAza (jethI krodha moha vagere na thAya.), "eNni- "nagaravAsI' "grAmavAsI' vagere). hilezana opha pesansa' vAsI vi. [saM. vANia>mA. vAlima] jenA upara rAtri vAsanAtmaka vi. [+saM. ramana + ] vAsanAthI bhareluM, pasAra thaI gaI hoya tevuM, pUrvanA divasanuM. (2) (lA.) vAsanAmaya [0 buddhi sahI. [saM.] "prekaTikala rIjhana" (u.ke.)] gaMdhAI gayeluM (anna). [chUsI (ra.a.) jatuM thaI gayeluM. vAsanA-deha chuM. siM.] liMga-zarIra (2) paDatara paDeluM, vikAra (rU.pra.) sagarbhA strIne savAre vAsanA-pUrti strI. [.] vAsanA pUrNa thavI e thatI ulaTI] vAsanA-pradhAna vi. [saM.] jenAmAM vAsA mukhya rahI haiya vAsI 1, 6. cAkhAnI eka jAta, baMsI cAkhA tevuM (jIvAtmA), (2) lAgaNI-vaza, "senTimenTala' (ba.ka.ThA.) vAsI' e "vAthI." vAsanA-baddha vi. siM.] vAsanAthI baMdhAyeluM vAsI-sI 6 na. [ja e "vAsIo dvArA.] chANa kacaro vAsanAmUla, 07 vi. si.] jenA mULamAM vAsanA paDI pUje vagerene samUha, [-dAmAM sAMbeluM javuM (rU.pra.) hoya tevuM, UMDe UMDe AsaktivALuM, "senTimenTala' meTI bhUla pasAra thaI javI. 0 kADhavuM, 0 vALavuM (rU.pra.) vAsanA zarIra na. siM.] jAo "vAsanA-deha,-oNsTrala chANa-pa tema dharamAMno kacaro sAvaraNI vagerethI dUra karo] beDI' (je.hi.) ['ka vila' vAsagaNuM na. jio "vAsa dvArA.] raheThANa, vAsa, vAsanAvAtaMtrya (svAtaca) na. siM.] mukta icachI, nivAsa-sthAna vAsa-bhUmi strI. siM.] rahevAnI jamIna, nivAsasthAna vAsIduM ja vAsIduM.' vAsamaNuM na. [sa. vAsa dvArA.] raheThANa, raheNAka makAna, vAsu vi., pR. [o vAsavuM' +gu. "u" ku.pra. te vAsa-sthAna | [AvavAno zubha divasa khetaramAM rAta vasanAra ropiya. (2) kri.vi. rAte khetaranI vAsa-buhUrta na. [sa.] vAsta karavAne uttama samaya, rahevA saMbhALa rAkhavAmAM Ave ema. [javuM (rU.pra) rAte khetara vAsara puM. sa.] jue "vAra.' saMbhALavA javuM. 0 rahevuM (revuM) (rU.pra.) khetare khepA 2010_04 Page #1025 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAsuka 2010 mATe rAte jaI rahevuM] raheluM. kendrauTa' (ba.ka.ThA.), "riyala." (2) vAjabI, yogya. vAsuki chuM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe nAganA eka vAstavikatA sI. [] vAstavika hovApaNuM "riyAliTI' kuTuMbane mukhya nAga. (saMjJA) (2.ma.), "riyAlikama' vAsudeva paM. siM] vasudeva yAdavanA putra zrIkRSNa (saMjJA.) vAstavikatAvAdI vi [sa. ] e vAstavavAdI." vAsudevaka vi. [sa.] vAsudevanI bhakti karanAra vAstatha vi. siM.] rahevA lAyaka, rahI zakAya tevuM. (2) vAsudeva-pyAlo chuM. [+jao dhayAlo."] viSNu ke kRSNanI rahIza, vatanI mUrtine pANI aDe ke bIje cheDethI pANI nIkaLI jAya vAstu -. [saM.] makAna bAMdhavA mATenI jagyA. (2) makAna, evI banAvaTane eka prakArane vAle dhara, [ karavuM (ra.a.) makAnamAM rahevA parve navA makAnamAM vAsudeva-dhUha chuM. [saM.] nArAyaNa viSNunA cAra nyUhomAMnuM dhArthika vidhi karo] zrIkRSNanA rUpanuM tejasvI svarUpa vAstukalA(LA) sI. [sa.] makAna bAMdhavAnI vidyA vAsudeviyuM vi. [+gu. "iyuM' ta pra.] vAsudevane lagatuM..(2) vAstudeva paM. [saM.], tA . [sa sI.] makAnane vAsudevanI bhakti karanAruM, vAsudevaka adhiSThAtA gaNAto eka deva vAsupUjya ! [saM] nAnA bAramA tIrthaMkara. (saMjJA.) vAstupUjana na., vAstupUjA strI. [saM.] navA makAnamAM vAsubhadra 5. siM.] juo "vAsudeva.' vAstu zAMti nimitte dhArmika vidhi karavo e vAsurI strI, ziyALanI mAdA, ziyALavI, ziyALa vAstu-vidhA strI., vAstuzAstra na. [saM.] makAna vagere vAsupiyu vi. jio "vAse' + gu. 'iyuM' ta-pra.] khetare bAMdhavAne lagatuM zAma, "sAyanasa oNpha ArkiTekacara' jaI cokI karavA rAta rahenAruM vAstuzAmI vi. [saM. .] vAstu-vidyAnuM jJAna dharAvanAra, vAsu-sepiye, vAsu-se pI (vAsu(-)piya, vAsu- sthapati, 'ArkiTekaTa' sopI. 5. jio "vAsepuM' + gu. "yuM'-'I' ta.ka.] vAsta-zAMti (-zAMti) satI. [] navA makAnamAM bhUta preta 2Ate khetaranuM rakhevuM karanAra cokIdAra ke evI bAdhaka vastuo kadI vina na kare e mATe karavAsela, -luM ja "vAsala.' vAmAM Avato dhArmika vidhi [nimitte, arthe vAserA puM. [saM. vAta dvArA] vAsa, vAse, mukAma * vAte nA.. [ara. vAsita] mATe, sAru, kAje, khAtara, vAkiya (vAsendriya) strI. siM, vAta + ]i dhrANendriya, nAka, nAstrikA vAha ke. [vA.] Azcaryadarzaka ugAra, eha ! vAse chuM. [saM. vAsa- prA. vAlama-] rahevuM e, vAsa vAhaka vi. [4] vahanAra, "kanDakaTara" (a.tri) (2) vAse chuM. prasUti thAya tyArathI laIne dareka divasa (bALaka. upADanAra, bera2." (3) hAMkanAra keTalA vAsAnuM thayuM? - "sa vAsAnuM' dasa divasanuM) vAhana na. siM] mAdayama, "mIDiyama.' (2) besIne AvA vAsetI vimuM. [saM. vAta dvArA ja "vAsupiye." karavA mATenuM baLada cheDA vagerethI ke yaMtranI madadathI vA (sU)piyu vi. [ja "vAse!' + gu. "IyuM' tatra.] cAlatuM yAna, "ka-veyansa," " .' [0 karavuM (rU.pra.) juo "vAsapiyuM.' pravAsa mATe vAhana bhADethI levuM. 0 rAkhavuM (ra.a.) gADI vAsepiyA jeo "vAsariye. moTara vagere pitAne tyAM hovuM] vAse(-sUpI vi. puM. jio "vAsa!' + gu. "I' ta...] vAhana-kharaca puM, na. [+jue "kharaca."], vAhana-kharca puM, jao "vAsRpiyo-vApI." [rakhopuM na. [+ja e "kharca."], cI strI. [+ gu. "I' ta.pra.] vAsepuM na. [saM. vAta dvArA.] khetare jaI rAtanuM khAtuM vAhananuM bhADuM, ' TrApeTe-cArjIsa" vATa na. [viken] jue "vAsaMkaTa vAhana-badalI strI. jio badalI.'] eka vAhanamAMthI vAstava' na. [saM.] vAstavika hovApaNuM. vastu-sthiti, bIjA vAhanamAM pheravavuM e, "TrAnsazipamenTa." sAcI hakIkata, riyAliTI' (ba ka. ThA.) (2) vAjabI vAhana-bhattha(2the) na. [+ ja "bhavyuMchuM.'] pravAsa hovApaNuM mATe maLatI vadhArAnI 2kama, "ka-vecanasa' vAstava vi. [saM.] barabara, kharuM, sAcuM, vAstavika vAhana-vahevAra (vedavA2)puM [+jue "vahevAra.'), vAhana vAheliyuM 1. valakhuM, kAMDuM dvArA cAlatI mAla-sAmAnanI hera-phera, "TrAnsporTa vAstava-daza vi. [saM. .] asala savarUpano khyAla rAkha- vAhana-verA puM. [+juo "vare.'] moTara gADAM gADI vagere nAruM, vAstavika jenAruM, "premeTika' rastAo upara calAvavA mATe apAto kara, paDavera, vAstava-draSTA vi. [sa..] jue "vAstava-daza riyA- "Tekasa na vehikasa,' 'mahIla-Dhekasa.' lisTa (ba.ka.ThA.). vAhana-vyavahAra puM. [4] e "vAhana-vahevAra.' vAstava-vAda chuM. [ ] badhuM satya che e prakAranA mata- vAha re vAha, vAhavA (vA), vAha vAha ke.pra. jio siddhAMta, 'rilijhama' (u..) ['riyAlisTa "vAha' + . + "vAha' + "vAha" ("ha' lupta) ane kirbhAva. vAstavavAdI vi [saM.] satya ke vAjabI vastumAM mAnanAruM, jae "vAha." [ karavI, kahevI (kevI) (rU.pra.) vAstavika vi.[saM.] vastusthiti mujabanuM, asala svarUpamAM vakhANavuM. 0 thavI (rU.pra) vakhaNAyuM. 2010_04 Page #1026 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAhavAhiM, 2011 1La vAhavAhiyuM vi. jio "vAha-vAha' + gu. "IyuM" te.pra.] kalama vALI (rU.pra.) eka choDa upara bInA choDanI vA vAha karanAru. (2) vAha vAhanuM kAraNa ApanAruM kalama karavI. kammara (ke keTa) vALavI (keDatha) (rU.pra.) vAhavAhI sI. [+ gu. "da" ta ] zAbAzI, dhanyavAda. khUba mahenata karavI. cheke vALa, mAM vALavuM (mAM:-) [levI, lUMTavI (ra.a.) lokonI prazaMsA meLavavI] (rU.pra.) maranAra pAchaLa sIoe kANa karavI. jIbha vAhas (vAvuM) sakri. [saM vaDhanuM che. vAr dvArA] (lA.) vALavI (rU.pra.) sArA zabda kahevA Dhagale vALa (rU. chetaravuM, " tavuM, ThagavuM (atyAre A dhAtu pracAramAM bhAgyeja pra.) Dhagalo kara. mana vALavuM (rU.pra.) saMtoSa rAkha. raho che.) [paramezvara varasI vALavI (rU.pra.) vArSika zrAddha ane bhejana patAvavAhita vi [ara.] eka ane ananya. (2) (lA.) khudA, 6. hAtha vALavA (rU.pra.) adaba karavI] vaLavuM karmaNi, vAhida-zAhida kiM.vi. [ara.] prabhunI sAkSIe ki. vaLAvavuM punaH pre, sa.kri. juo "vaLavuMmAM. vAhinI sI. [saM.] nasa, rasa, dhamanI. (2) senA, sainya, thALa(-NuM)da . [ja e "vALa" dvArA.] nApita, nAcI, hajAma, keja, lazkara ghAMyaje. (e eka jJAti ane evo eno purUSa.). (saMjJA.) vAhinI-pati muM. [saM.] senApati vALa(-zuM da(-deNa strI. [ + gu. "a8-e)Na strI pratyaya]. vAhiyAta sI. [ara. "vAhInuM ba.va.) nakAmI, athahIna vALa(muM)dANI strI. [ + gu. ANa' strI pratyayo, vAta. (2) vi. nakAmuM, arthahIna vALaM(-Na)diyANI strI. [ + gu. "iyuM" ta.pra. + ANI' vAliyuM vi. [sa.] mAla vagaranuM bhik] cheDAyeluM pratyaya] vALaMda jJAtinI strI vahela, -huM vi. jio "vAhavuM + gu. "la'-'huM' bI. vALA, paM. [.prA. vA>i ja.. "vAlAka' saM. 28mI vAholiye chuM. jio "vA' dvArA.] vAyu, pavana, vA, havA sAthe zakaya saMbaMdha] zetrA ane taLAjAnA DuMgarathI dakSiNa(padyamAM.) [(3) (lA.) vajanamAM keruM mAM lAMbadhAra ane maradhAra sudhI gehilavADane pradeza. vAgha vi. siM] upADIne laI jaI zakAya tevuM. (2) (saMjJA.) vALa dhuM. [sa. vA] keza, mevALa, bAla, nimALe. [0gna vALAkI vi. [+ gu. 'I' ta...] vALA pradezane lagatuM tUTa, 0nA vAMke thave (rU. pra.) jarA paNa IjA na thavI. vALA-kaMcI, -chI sI. [jao "vALA' + "kaMcI,-chI.] 0 vaTA karAvavA (u.pra.) bALakanA bALa-mevALA utAravAno senAnI vALAnI banAvelI dAgInA dhovAnI kacaDI mAMgalika vidhi karo] vALAgaraNuM vi. nizcita. (2) maulika nahi tevuM. (3) vALavALa (dhAnya-dhoLya) sI. jio "vALa + kALanuM.1 lA.) bAdaluM, takalAdI eika roga (lA.) Amatema samajhAvavuM e, vAtane TaMkI karavA yuktithI vALAdhuM be (-dhumabe) muM. zeraDImAM Avato e nAmano samajhAvavuM e. (2) sAcavaNI, saMbhALa, (3) rIta-bhAta, vALA-cUMka sI. [ja e "vALo' + "caMka.'] tAranI nAnI sacatA khIlI vALAne banAvelo paMkho vALa che !. [ie "vALa dvArA.] ( tukAramAM) vALa vALA- vija puM [jae "vALa + "vIMjaNe.'] sugaMdhI vaLa-jhA (vALya-jhADatha) sI. [ja A "vALavuM + 'jhADavuM.'], vALA-vela (haya) strI. [ja vALela.] e nAmanI vALa-jhuMDa (vAya-jhaDaze) strI. jio vaLavuM' + "jhaDavuM.'] eka vela vALI coLI sApha karavuM e [kapaDAnI Tepo, 'viga' vALiye muM. jio "vALavuM' + gu. WyuM" ka.pra.] khaLAmAM vALa TopI strI. [jao "vALa' + 'pI.'] vALathI guMthelA anAja vAvatAM rahetA DaMkA-kuzakAMvALe kacaro, UpaNe vALaNa na. [ja "vALavuM' + | 'aNu" ka. pra.] vALI vALuM na. [saM. vi > prA. vikrama- > "viyALu' levuM e, asara dhoI nAkhavI e. (2) vALA kAle "nyALu'] sAMjha pachInuM bhejana kare. (3) pratIkAra, upAya | vALu strI. [saM. vAWI>prA. vAjImAMveLu, vekara, retI vALada na. AMkhanI pAMpaNamAM thatuM jhINuM jaMtu pirANe vALa kaTa vi. sI. [hilavADanuM eka gAma tyAMnI pedAza] vALa-paga ki.vi. [ja e "vALa" + "paga' dvArA ] mAMDa mAMDa, eka uttama jAtano bAjarI vALalocana na. [saM. vAi-nnana] mevALA caMTI kADhavA vALu-TANuM na. [o "vALuM" + 'TANuM.'] sAMjha pachIne e. (jena.) bhajana karavAno samaya vALavANI strI. jio "vALavuM' dvArA] sAvaraNI, jhADu vALu-pANI na, ba.va. [jao "vALuM' + pANI.'] ja vALa-vAMkaDuM na. azubha muhUrta ['vALuTANuM." vALavuM e "vaLavuM mAM. (2) pAchuM pheravavuM. (3) (jhADuthI) vALu-veLA strI, jie "vALu+ saM. jeThA.] juo khaseDavuM, sapha karavuM. (4) gaDI pADavI. [ jhADavuM, 0 -vALuM vi. [saM. 1pa-> prA. vAtraka-] svAmitvavAcaka jhUkavuM (rU.pra.) jhADI jhapaTI sApha karavuM. vALI ApavuM ta.ka. mukhya nAmane lAge che : "muchavALuM 'dADhIvALuM" (rU.pra.) mAgaNA peTe jamA ApavuM. (2) pharaja adA vagere aneka karavI. vALI lAvavuM (rU.pra.) hAMkI lAvavuM. vALI levuM vALevI strI sasaNI, varAdha, bharANI, braoNke nyumoniyA' (rU.pra.) mAgaNA peTe kApI levuM. (2) Apela bAda karI vALA DuM [o "vALa' + gu. 'A' svArthe dhAtuno vadhArAnuM levuM devuM. UMdhuM vALavuM (ra.a.) bagADI nAkhavuM. tAra. (2) strIone page paheravAno eka dAgIne. (3) 2010_04 Page #1027 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vALa zarIramAM cAmaDI para phelle thaI emAMthI nIkaLatuM tAra jevuM taMtu (A eka rAga che,) vALAra puM. [jae vALavuM' + gu. e' E pra.] jheranA utAra. (2) mUkelA maMtrane pAche vALavAnA maMtra vALA yuM. [sa. mI>prA. vatInA saMbaMdha] valabhInA maitraka rajAonA vaMzanA eka kAMTA - DhAMkamAM vikasele ane enA puruSa. (saMjJA.) (ra) evA rAjapUtanA kAThIo sAthe bhaLatAM vikaseleA vaMza ane enA puruSa. (saMjJA.) vALA puM. eka prakAranAM sugaMdhI mULiyAM, zIra, khasanAM mULiyAM kiANe, tyAM lAM (vAM:) kri.vi. [traja. hiM, vR''i] (sau.) tyAM, pele vAMka chuM. jio 'vAMkuM' dvArA nAma.] vakratA, vAMkApaNuM, rAMTa, maraDATa, vaLa, vaLelApaNuM, vAMkAza. (ra) (la.) aparAdha, gunA. (3) DhASa, dUSaNa, (4) bhUla. (pa) khAI, khADa, (1) sIenuM DhANI upara paheravAnuM eka ghareNuM, vAMkaDuM. (7) vahANanA eka bhAga. (vahANa ) vAMka-aDI sI. [+ jae 'aDI.'] vahANanA pAchalA bhAga upara dharI uparanI chellI aDI. (vahANu.) vAMka-peAMka (ghAMka) puM. [+jue dhAMkavuM.'] vAMkAcUkApaNuM vAMkaDa na. nI eka jAta e' vAMkata-mUtarA puM. jio 'vAMkaDuM' + 'bhUtaranuM' + gu. kR.pra.] (lA.) eka jAtanI vAMkI cAla cAlanArA apa zukaniyALa gaNAtA ghoDA vAMkaheluM vi. [ja 'vAMkuM'+gu. 'huM' + gu. 'la' svArthe ta.pra.] paraMtu svAbhAvika uccAra 'vAMkalaDuM.'].jae vAMkaDuM.' vAveluM vi. jiA'vAMkaDuM' + vela' + gu. '' ta.pra.] (velAnI jema) vAMkuM vaLeluM. (2) na. velA jevuM gUMthaNInA vAMkA AMTAvALuM DhANInuM ghareNuM, vAMka, vAMkaDuM vAMkariyALuM vi. [jue vAMkaDiyuM' + gu. AMchuM' svArthe ta.pra.], vAMkaDiyuM vi. [jue vAMkaDuM + gu. 'chyuM' svArthe ta.pra.] jae 'vAMkaDuM,' vADiyA vi.,puM. [jue vAMkaDiyuM.'] lAMbI siMgeAvALA guvAranI eka uttama nata. (2) (lA.) chelabaTAu javAna mAMkaDI vi., zrI. [jue 'vAMkaDuM'+ gu. ' sIpratyaya.] vAMkA DhALavALI, vAMkI. (2) vALelI mcha. (3) talavAra, (4) UMcI jAtanI eka seApArI. (5) gheADInI eka jAta vAMkaDuM vi. [z2a 'vAMkuM'+gu. 'diamonds' svArthe ta.pra.] vAMkuM. (ra) (lA.) na samajhAya tevuM. (3) na. strIone kANIe paheravAnuM eka ghareNuM. (4) puruSa ane strIone paheravAnuM vIMTalA jevuM eka ghareNuM 2012 vAMkA pu. jio vAMkaDuM.'] lAMkadAra dhADA, (2) cUMTaDA javAna. (3) kanyAvALA taraphathI varane ApavAnI rokaDa rakama, paiThaNa, paraDhaNu vAM-kaNuM (vAM:) .vi. jue 'vAM' + 'kaNe.'] jae 'vAM.' vAMkadekhuM vi. [jue 'vAMka' + 'dekhavuM' + gu. ''' kR.pra.] vAMka joyA karanAruM,bIjAnA deza joyA karanAruM, sAinika' (vi.ka.) [paNuM, vajra-tA vAMkapa (-5) sI, jue vAMkuM' + gu, 'pu' ta...] vAMkrA _2010_04 vika vAMkala na. [z2a vAMkuM' dvArA.] ALA cAmaDAmAMthI mAMsa juduM pADavAnuM eka vAMkA ghATanuM hathiyAra [(padmamAM) vAMkalaDuM vi. [jae 'vAMkaDuM' + gu. 'la' madhyaga.] vAMkuM thAMkalI vi., sI. [jue 'vAMkaluM'+ gu. 'I'pratyaya.] kalAInuM guMcaLuM. (2) DAMgaranI eka jAta vAMkaluM vi. [jae vAMkuM'+gu. 'la' svArthe ta-pra.] vAMkuM vAMsa chuM. sutAranuM ghaDavAnuM eka era, vAMsaaA vAMDha-sAthiyA puM. [jae 'vAMkuM" +'sAthiyeA.'] cAre vAMkAM pAMkhiyAMvALA sAthiyA vAMkAI sI. [ja vAMkuM' + gu. AI' ta.pra.] vAMkApaNuM, vakra-tA. (ra) (lA.) ADAI, TeDAI. (3) chelapaNuM, DhelabaTAupaNuM vAMkA-dekhuM vi. jio 'vAMkuM' + 'dekhavuM' + gu. '''kR.pra.] vAMkuM jonAruM. (2) ja 'vAMka-dekhuM.' vAMkA-kheluM vi. [jue 'vAMkuM' + 'elanuM' + gu. ''' rR.pra.] (lA.) avaLI vAta karanAruM, ADA-beluM, ADADa. (2) aprAmANika, (3) niAkheAra vAMkampsa (5) zrI. [ja vAMkuM' + gu. 'Aza' ta.pra.] vAMkApaNuM, vakratA, vokapa vAMkiyuM na. [jue vAMkuM' + gu. iyuM' ta.pra.] saLiyA naLa vagerenA joDANa mATenA kATaNiyA ghATa, e.' (2) vAMkA DheDhAvALuM -leAkhaMDanuM ojAra. (3) gADI ke gADAmAM DAgaLAnA bhAgamAM lAkaDA ke leADhAne kATakhaNiyA bhAga, (4) pAsAbaMdhI bhUMDI ke keDiyAmAM chAtI uparanA bhAgamAM AThaDA jevA AkAra karyAM hoya te. (5) bArasAkhanI baMne bAjunuM tAraNa, (6) razI pagarakhAMmAM karAtI vAMkA ghATanI kArIgarI. (7) nAnA baccAne pagamAM paheravAnA eka ghATa. (8) vAMkavALI kacakaDAnI cuDI, (9) zeraDInA rasa bheLA karavAnI kaMDI vAMkriyA puM. [jue vAMkiyuM.'] rUpA-seAnAnI kaDelIe kheAlavAnI kATakhUNiyA AkAranA cheDAvALA eka prakAranI dhADI vAMDhIlI sI. [jue 'vAMkuM' dvArA.] dhANInA mADhaDAne ane nADavelAne je jagyAe dAraDAthI joDavAmAM Ave che tyAM rAkhavAmAM AvatI kATakhUNiyA AkAranI lAkaDAnI ke leADAnI khIlI vAMkuM na. [saM. va> prA. veba-] vakra AkAranuM, eka bAja vaLeluM ke nameluM. (2) (lA.) muzkela, adharuM. (3) kuTila, saraLa nahi tevuM, akrANuM. (4) ADA svabhAvanuM. (5) phAMkaDuM, varaNAgiyuM, makarAva. (6) na. vAMkAI. (7) aNubanAva. (8) gADAnuM pUDhiyuM. [vAMkI derI (rU.pra.) avaLuM bhAgya. vAMkI najara (rU.pra.) avakRpA. vAMkI pAghaDI mUkavI (rU.pra.) chelAI karavI. . karavuM (3.pra.) IjA karavI. 0 cAlavuM (rU.pra.) virodhI AcaraNa karavuM. 0 thavuM (rU.pra.) UlaTI asara thavI. (2) virodhI vartana karavuM. paravuM (rU.pra.) mAThuM lAgavuM. 0 elavuM (rU.pra.) niMdA karavI. (2) rIsamAM khelavuM. (3) aNagamatuM kaheluM. * mAM karavuM (-mAM :(3.pra.) aruci batAvavI, nAkhuza thavuM. vaLavuM (rU.pra.) . Page #1028 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2017 vaTa vAMkuMcU-TI)kuM narama ke tAbe thaI javuM. 0 vaLI javuM (rU.pra.) ghaDapaNa vaMzAvaLI kahevI. (2) eka-bIjAnuM kharuM khoTuM kahevuM] AvavuM. 0vALavuM (rU.pra.) tAbe karavuM, vaza karavuM. veNu vaMcA (vakhyAvuM) karmaNi, kri. vaMcAvavuM (vacce)vavuM) (-) (ra.a.) kaDavuM vacana. 0hevuM (rU.pra.) aNabanAva heluM u.pra.) aNabanAva che.sa.i hovo. -ke dahADe dADo) (rU.pra.) paDatI dazA. ke vAMcavuM sa.. [saM. va > prA. vAM$-> vAMchavuM' gu. vALa (rU.pra.) nAtara, pIDA. -ke vALa na thave (rU.pra.) thaIne] e vAMchavuM.' jarA paNa nukasAna na thavuM.] vAMcI strI. eka prakAranI DAMgara vAMkuMcUkI); vi. [ja "vA' dvArA.] ADuM avaLa, vAMchaTI satI. e nAmane eka velo sarpAkAra tadana vAMka vAMchana ( vAna) na., -nA sakI. [saM.] vAMchA, IrachA, kAmanA vAMkuM- vi. jio "vAMke' +TaraDavuM."] sAva vaLI gayeluM, vAMchanIya (vAchanIya) vi. saM.] vAMchavA jevuM, IvA jevuM vAMkaDuM vi. jio "vAMke' dvArA.] vAMkAM AkAranuM vAMchaLuM (vAchavuM) sakri. [saM. vA, tatsama vAMchA karavI, vAMga puM. eka prakArano kelIo thavAne rega thavuM, icachA karavI [abhilASa vAMga, vAyu, vAMgaDuM vi. jio bAMguM' dvArA + se vAMchA (1 ) sI, siM] IcachA, vAMchanA, kAmanA, vAditaprA. vANiya - + gu- "uM' ta pra] ja bAMgaDa." vAMchita (vAchita) vi. [saM] iracheluM, icita vAMgalAM na, ba.va. phAMphAM, valakhAM, [0 mAravAM (rU pra.) vAMchiyAra vi. 2khaDatA karI dUdha vecavAno dhaMdho karanAruM khAMkhAMkhoLa karavI, phAMphAM mAravo] vAMchu (vadhu), 07 vi. saM.] ichuka, icchA karanAra vAMgali puM, ghoDAnI eka jAta vAMjaNe chuM. cAraNa [(2) vAMjhiyApaNuM vAMgalI,-LI strI, saurASTranI eka prakAnI joDI vAMjha strI. siM. vaMAprA. vA] vAMjhaNI strI, vareDa. vAMgaLuna [ja e "vAgaLa + gu. "u" vArthe ta..] juo vAMjha-keDI (-kakakaDI), vAMjhaTelI (kolI) sI. [+ vAgaLa.' jae "kaMkeDI kaTalI.'] jemAM mAtra nara phala ja Ave [saMyukta rUDha vAMgaLuM? e "vAvuM." saurASTramAM "vAyAM-vAMgaLAM evo tevo kaMkoDAMne velo vAMgI na [2. prA. vana na.] rIMgaNuM vAMjhaTa vi. jao "vAMjha' dvAra.] vAMjhavuM, niHsaMtAna [eka vAnI vAMgI-bhata chuM. [ + jue "bhAta."] rIMgaNAM ane bhAtanI vAMjhaNI strI, jie "vAMjhaNuM+ gu. "I' pratyaya.] vAMchuM na. taravALuM nANuM, vAyuM. (2) 2kta pradara, lohIvA viMdhyA strI, varADa vaDe puM. magaramaccha. vAjhaNu vi. jio "vAMjha' + gu. aNa' vArthe ta...1 vAM chuM. siM. va-prA. vana dvArA varga, prakAra, jAta jene kadI saMtAna na thayuM hoya tevuM (vAMjhiya). (2) jene vAra 6. jio "vAM.'] moTuM AMtara (jamInamAM vAMjhara na. jaMgalI jAMbu, aDabAu jAMbu phaLa na Ave tevuM (vAMjhiyuM) nALAnA prakAranuM) vAMcaNiyuM vi. jio vAMcavuM' + aNu' kavAcaka ka.ma. vAMjhA-vATa (Da) sI. jio "vAMjho + vADa') vAMjhA + "dhayuM" svArthe ta...] khUba vAMcyA karanAruM vaNakarono mahollo vAMcI hatI. jio "vAMcavuM' + gu. aNI' ku.pra] vAMca vAMjhiyA-bAra, -zuM na. jio "vAMkiyuM' + bAra + gu. "G" svArthe ta.pra.] phaLe nahi ke phUTe nahi evI sthiti, vAnI Dhaba, vAMcavAnI rIta vAMjhiyApaNuM. (2) (lA.) binavArasI, [0 UghauM (u.pra.) vAMcana na. [sa. vAvana chatAM gu "vAMcavuM' + e mana ku.pra. ane saMtAna thavuM] saMskRta bhAsathI "vAcana' evuM uccAraNa paNa.] vAMcavuM vAMjhiyA-maheNuM (-meNuM)na. jio "vAjhiyuM' + "maheNuM.] e. (2) vAMcavAnI rIta, (3) vAMcI meLavelI mAhitI. saMtAna na ja thayAM hovAne Te. [0 TaLavuM, 0 bhAMgI (4) akyAsa [prakAranI subhaga lAkSaNikatA (u.) saMtAna thavuM]. vAMcana-kalA--LA) . ( vAMcavAnI cekasa vAMjhiya vi. jio "vAMjha' + gu. "yuM" svArthe ta..] jie vAMcana-mAlA-LA) sI. [+sa, mA] juo "vAcana-mAlA." "vAMjhaNuM.' [yAnuM pADhatuM (rU.pra.) vAMjhiyuM thavA pAtra]. vAMcanahAriNI vi. strI. [ja "vAMcavuM' dvArA "vAMcana' vAMjhI skI. jio vAMjha + gu. "I' svArthe ta..] uparathI vAMcaNahAra' jema 'vAMcanahAra' ane se, n + strI. jao "vAMjha." [jJAtinI samI. (saMjJA.) ke pratyayathI saMskRtAbhAsI] vAMcanArI (sI ) (nA.da.) vAMjhI strI, jio "vAMjho' + gu. "I' strI pratyaya.] vAjhA vAMcanAlaya na.[ + e mAccha, zuM na. saMskRta saMdhi] ja vAMjha vi. jio "vAMjha' + gu. "uM' vArthe ta.ka.] jAo vAcanAlaya". "vAcana-gRha." vAMjhaNuM." vAMcavuM sakiM. (saM. vanA che. vAr dvArA lakheluM chApeluM vAMcI sI. jio "vAMjha' dvArA.1 jue "vAMjha.' katareluM maMgA ukelatA javuM ke meDhe bolatA javuM. (2) vAMjho chuM. vaNakara, (2) kApaDa vaNavAne ane sauvavAne Azaya pArakhavo. [vAMcI kADhavuM ke javuM) (rU.pra.) dhaMdhe karanArI eka hiMdu jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) samajhAya ke na samajhAya enI darakAra vinA vAMcavuM vAMcI vAMTa 5. ["vAMTavuM.] bhAga, hise. (2) puSTijavuM (rU.pra.) dhyAnapUrvaka vAMcavuM. vahI vAMcavI u.pra.) mArgIya maMdiramAMnA prasAdamAMthI sevako vagerene maLato 2010_04 Page #1029 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAMTaNI 2014 vadhi ''ywaa . nakkI karela prasAda [e, vaheMcaNI vAMdara-rATI sI. e nAmane eka choDa vAMTaNI strI, jio "vAMTavuM' + gu. "" vAMTavuM vAMdara-vidyA strI. [se.] juo "vAnara-vidyA." [ceSTA." vAMTavuM sa.ji. [va> >prA. lUMTa-] bhAge paDatuM vaheMcI vAMdara-veDhA puM, ba.va. [+ ja vaDA.'] juo "vAnaraApavuM. vaTAvuM (vaTANuM karmaNi, kiM. vaTAvavuM (vaTAva- vAMdarA-pI zrI. [jao "vAMdare' + "TopI.'] mAthuM kAna 6) presa.ke. gAla ane haDapacI DhaMkAI jAya tevI moDhA upara khulAvAMTA-ra vivuM. [o "vATe' + phA.pratyaya.], vAMTiyA sAvALI TepI, "ma-kI-kepa' [eka ramata vi.paM. jio "vAMTe' + gu. "IyuM' ta-pra.] jene vAMTe vAMdarA-LuM na. [ja e "vAMdara' + ToLuM."] e nAmanI -hi maLe che te jAgIradAra, garAsiye vAMdarA-laMgUrI strI. jio "vAMdare' + "laMgUra' + gu. "I ' vAMTa che. [ o "vAMTavuM' + gu. e' ku.pra.] jamIna ane ta.pra.] cheDAnI vAMdarAnA prakAranI eka cAla jaMgama milakatane apAta hissa (bhAyA-bhAga paDatAM vAMdarA-hA !., ba.va. [jao "vAMdare' + veDA."] jae bhAI ne). (2) binazaratI jamIna, adhATa jamIna, "vAMdaraveDA'- vAnara-ceSTA." [ceSTA." 'laeNna helDa ina phIsimpala." (3) (lA) peTa upara cara- vAMdariyA na, ba.va. [o "vAMdariyuM.'] juo "vAnarabIne lIce paDatI karacalI vAMdariyuM 1. jio "vAMdaruM' + gu. 'iyuM" ta.pra.] vAMdarAne vAMhalI strI. gadheDAne Athara lagatuM. (2) vAMdarA jevuM. (3) (lA.) teDuM, asabhya, vAMDha (4) strI. khetaramAM bAMdheluM dhAsa-pAlAnuM jhuMpaDuM. (2) avivekI. (4) na e nAmanuM eka dhAsa. (5) e nAmano cArA mATenI pAsapANIvALI jagyA. (3) ghAsa cArA eka roga mATe pArakA mulakamAM laI javAtuM dudhALA pazuonuM dhaNa. vAMdariye . [jae "vAMdariyuM.'] (lA.) ghoDAnI eka jAta (4) evAM dhaNa laI janArA mANasone samUha. [-javuM vAMdarI strI. [ o "vAMdaruM' + gu. 'I' strI pratyaya.] vAMdarA(0) 1.pra.) Dhora carAvavA pArakA mulakamAM javuM] nI mAdA vAMDhAra puM. vahANanuM bhaMDAriyuM, tala-ghabUse. (vahANa) vAMdaruM na. [saM. vAnara- dvAra] sarvasAmAnya vAnara-jAti, vADhiyAra na. jio "vAMDha" dvArA.] bhaTakatA rakhaDatA mAla- mAMkaDuM, laMgara [ rAMnAM mata pIvAM (rU.pra.) bhAre duHkha veThavuM. ghArIone samUha vaDhanAM vAMdarAM utAravAM (rU.pra.) bhAre muzkela kAma karavuM vAMhe vi. [.prA. veDhama-] jenAM lagna nathI thayA ke sagAI vAMdare . jio "vAMdaruM.'] vAMdarAne nara, kapi, markaTa, paNa na thaI tevuM (strI ke puruSa) [jAtane velo laMgura. (2) bhAra upADavAnuM eka jAtanuM vAMDhA ! AMbAnA jhADanI DALIo upara caDato eka tALAmAM A khIla, ulALI. (4) baMdUkanI cAMpane vAM(-)ta nA.po. kriyAnA vartamAna kRdaMtanA rUpane lAgatAM nIceno bhAga, Do. (5) eka prakAranI AtazabAjI.. sAthosAtha artha Ape che : "UThatAM vAM-ta'vagere [rAnI gAMdamAM saLI karavI (ra.a.) vaNanotarI muzkelI vAMtara na. jio "vAMtaravuM.'] kathArAnI saLaMga hAravALA UbhI karavI. -rAne nisaraNI (ke sITI) ApavI (ke khetaramAM cAsa pADavA e dharavI) (rU.pra.) akhaMne jhaghaDAnI anukULatA karI ApavI. vAMtaravuM sa.. karaDIne ke bIjI rIte kApI alaga karavuM. -rAne saLI kare evuM (rU.pra.) AravItaDuM, tophAnI. rA(2) kaDavuM. (3) zeraDInA sAMThAnA TukaDA karavA. (4) ne ghA (rU.pra.) caMthIne bagADavuM e. bagADI nAkhavuM vAMdaluM sakri. [. va.] vaMdavuM, namana karavuM. (bha. kumAM vAMtarI strI, [ o "vAMtaravuM + gu. - "I'ku.pra.] Una kartari.) (jena.). (2) (lA) cAkhavuM vagerenAM kapaDAMmAM paDatI eka jIvAta. (3) kAgaLa katarI vAdI chuM. e nAmano eka jaMgalI cheDa nAkhanArI eka vAta. [0ne kIDo (rU.pra.) eka ja vAda chuM. e "vaMdo." (2) amuka jhADanA thaDa ke DALavAta upara dAna ApanAra. 0 5havA, 0 lAgavI (rU.pra.) mAMthI phUTa nakAme phaNage. (3) AMbA vagere upara thato Una - anAja - kAgaLa vageremAM khAI janArI chavAta thavI]. eka vele. (4) (lA.) paropajIvI padArtha, "peresAITa' vAMthI na. e nAmanuM eka phaLa-jhADa (da.bhA.) vAMdaNu na. [sa, vanala >prA. caMdrAma-] vaMdana, namaskAra. vAMdhara vivuM. khaso karatAM rahI gayelI ekAda nasane kAraNe (jena.) ke vikArane kAraNe vadhI gayelAM laTakatAM vRSaNavALo Akhale vAMdara chuM. [saM. vAnara] vAnara, kapi, mAMkaTa, laMgUra vAMdhA-khera vi. jio "vAMdha' + phA.pratyaya], riyuM vi vAMdara6 (25) strI. ghoDInI eka jAta [+ gu. "chayuM svArthe ta..] vAMdhA-vacakA kADhayA karanAruM vAMdara-jaMcI strI. [ + juo "kacI.] cAkI vagere che. vAMdhArtha vi. jiA "vAMdho' + gu, ALuM' ta.ka.] jemAM 2vavAnuM eka ojAra vAMdho hoya tevuM, vAMdhA-vacakAvALuM. (2) jue "vAMdhA-khora." vAMdara-ceSTA akI. [ + saM] jAo "vAnara-ceSTA.' vAMdho . [saM. varSa dvArA] bAdha, aDacaNa, harakata, "ovAMdara-nakala strI. [+ juo "nakala.'] vAMdarAnI jema kara- jekazana." (2) virodha "TesTa'. (3) jhaghaDo, takarAra. vAmAM AvatI nakala- samajha vinAnuM anukaraNa [ Ave, 0 UTha, (ra..) bAdha Ubho thA. 0 nIkaLave * paMdara-nyAya . [+ sa ] juo 'vAnara-nyAya." 0 uThAva, 0 kADha, 0 le (u.pra.) virodha karave. 2010_04 Page #1030 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vadhi-vacako vAMsa 0 paho (rU.pra) jhadhaDAnuM kAraNa thavuM]. -DeNu (9) jAo "vAMsa-DaNa.' vAdhe-vacake . [+juo "vacakavuM' + gu. "o' u.pra.] vAMsa-De puM. [+jao pheDavuM' + gu. "o' kupra.] virodhanuM kAraNa. (2) mata-bheda vAMsa phADI enI cIpanAM saMDalA saMDalI ane bIjI cIjo vAM-vaziSTa strI, [ + saM. vigi] virodha, takarAra, vaimanasya banAvanAra eka hiMdu jJAti ane ene puruSa, bharaDe. (saMjJA.) vAMdho-sAMdha chuM. [ja e "vAMdho."- dvibhava.1 ja vAMdho(1).' vAMsa-maitI ApI, [ + juo metI.'] vAMsamAMthI utpanna vApI na. e nAmanuM eka phaLa-jhADa thatuM manAtuM eka prakAranuM metI [jAo "vAMsaLI.' (padyamAM). vAMkaLa vi. asthira ravabhAvanuM, vikaLa, behae baMdha vinAnuM. vAMsalaDI strI. [jao "vAMsaLa' + gu"De. svArthe. ta.,juo (2) viveka vagara kharca karyA karanAruM, uDAu, (3) tava vAMsalanuM sa.. [jao "vAMsale,' -nA.dhA. vAMsalA vatI cholavuM ke dhaDavuM. vAMsalA kamaeNNi, ji. vAMsalAvavuM vAMphaLAI . [ + gu. AI' ta.pra.] vAMphaLa vApaNuM che. sa.ki. vAMbha', strI. [saM thAma)prA. rAma, pR.] A "vAmA" vAMsalAvavuM, vAMsalAvuM ja "vAMsalavuM." vAMbhare (-ca) . jio 'vabhivuM.'] vAcharaDAM DhAra vagere. vAMsalI strI, jio "vAMsala' + gu. I 'strIpratyaya.] nAnA ne vALIne ekaThAM karavA karAte eka prakAra avAja dhATane vAMsalo vAMbha jaLa vi. jio "vAMbha dvArA.] eka vAMbha UMDuM pANI vAMsale pR. [ gu. "huM' svArthe ta...] vAMsanA hAthAvALuM hoya tevuM bilAvI ekaThAM karavAM (have to lAkaDAnA ja hAthAvALuM) sutAranuM lAkaDAM ghaDavAvAMbhavuM a.ji. [2vA-] gAye vagere pazuone UMce avAje cholavAnuM AhI capaTa dhAranuM sAdhana. [0 halAvI cAlyA vAMbhera na. e nAmanI mAchalInI eka jAta javuM (rU.pra.) kAma karyA vinA jatA rahevuM]. vAMziyA o "vAMsiyA." vAMsa-vaMjhA (-va-jhA) sI. [+jao 'vaMjha." A zabdano vAMziyuM juo "vAMsiyuM." saMbaMdha spaSTa nathI.] ja o "vAMsaLI." vAMziyA juo "vAMsiya." vAMsaLI lI. [ + saM. 4 prane vikAsa + gu. "I' - vAMzI juo "vAsI.' pratyaya] vAMsano banAvelo pAvo, baMsI, veNu. (2) eka vAMsa puM. [saM. rASTraprA. caM] zeraDInA ghATanI khUba UMce upara bI ema rUpiyA rAkhavAnI kApaDanI sAMkaDI lAMbI jatI eka vanaspati (palI ane kaThora e be mukhya kathaLI. (rekaDA rUpiyA kaladAra pUrvakAlamAM AmAM rakhAtA jAta, be prakAranA e piTA bheda che.) () maTe , ane e keDe bAMdhI levAmAM AvatI.) maTI 2vAI (e pilA vAMsanI paNa hoya che.) (3) vAMsA-baMta (-baDI) sI. jio "vAso' + baMDI."] pAsAdaseka phUTanuM mApa (khAsa karI pANI mATe). (4) na. baMdha baMDI ke keDiyuM kaDiyAnuM ITa cholavAnuM sAdhana. [phara (rU.pra.) nirdhanatA vAMsAmera (-2tha) kri.vi. [o "vAMse mera.] hevI. baMdhAya (-ba-dhAya) (rU.pra.) "marI jA" evI bada pAchaLa ane AgaLa, AgaLa-pAchaLa duA. have (rU.pra) kazuM na hovuM. sUke vAMsa mAra vAMsi(- riyA muMba.va. jiA "vAMsa' +gu. thayuM ta.pra.] (rU.pra.) tadana nA pADavI] - baMsI zAkhA (cekhAnI eka ta.). (2) sAbudANA vAMsapUra na. [saM. varA-hUra >prA. vaijabU] pilA vAMsi(zi)yuM na. jio "vAMsa + gu. kayuMta... zeraDIvAMcamAMthI nIkaLate kapUra je eka padArtha, vaMza-lecana nA rasanI kaMDI para DhAMkavAnuM sAdhana [ba vAMsajALa vi. [e vAMsa' dvArA,] dasa phUTa jeTalI UM- vAMsi(ziyApuM. [jae "vAMsi(-zi)yuM] luMTAre, phAMsa DAI (pANI) vAMsI-zI) kI. [saM. variA >prA. vaMtimAM] cheDe nAnuM + gu. 'DI' svArthe ta...] bagIcAmAM UgatuM dAtaraDA jevuM hathiyAra jaDavuM hoya tevo phaLo vagere teDaeka jAtanuM vAsa. (2) dhoLI zeraDInI eka jAta vAne vAMsaDe. (2) zeraDInI eka jAta. (3) cAkhAnI vAMsaDe chuM. [chuM. [+gu. 'De' svArthe ta...] pilA vAMsa- eka jAta, baMsI cokhA ne te te seTo. [0 kara (rU pra.) taddana nirdhana hovuM] vAMse nA.. jio "vAMsa + gu. "e" sA.vi.pra.] pAchaLa, vAMsa-dANuM chuM. ba.va. [+juo "dANa."] sAbu-cokhA pachavADe, pAchalI bAja, pUMThaLa ke, keDe. [0 paDhavuM, jevAM eka prakAranAM biyAM 0 lAgavuM (rU.pra.) ke khAra karavo. (2) herAna karavuM] vAMsadiyuM vi. [dakSiNa gujarAtanuM eka gAma "vAMsadA (6) vAMse muM. [saM. vaMrA- prA. vaMsa-] zarIrane upara + gu. kayuMta...] (lA.) ochI tAkAtavALuM. (ju.) dhaDane pAchalo bhAga, pITha, baraDe. [0 kara (u.pra.) vAMsA vAMsa-pUra vi. [+ e pUravuM."] juo "vAMsa-jALa." upara sAbu vagere lagADI svaccha karavo. 0 DhALa (rU.pra.) vAMsapheda-DeNa (-Tya) strI. jio "vAMsa-De' + gu. lAMbA thaI sUvuM. 0 thAbaDa (rU.pra.) uttejana ApavuM. "a(e) pratyaya.] vAMsa-reDAnI strI (2) dhanyavAda ApavA. 0 de (ra.a.) sahAya karavI. vAMsadA-vAha (Da) strI. jio "vAMsa-koDa + "vAha.1. (2) Teko Apa. 1 kATa (rU.pra.) ba2DAmAM kaLatara vAMsa-DA lokono mAholo thavI. * batAva (rU. pra.) cAlatA thavuM. 0 bhAre thaze vAMsapheDI sI. [jao "vAMsaDe' + gu. "I strI pratyaya.], (rU.pra.) mAra thavAnAM lakSaNa thavAM, mAra mArI halako karavAnI ka. 13. 2010_04 Page #1031 -------------------------------------------------------------------------- ________________ valasADa 2016 vikAra-hetu jarUra thavI. bhAMga, 0 halake kara (u.pra.) mAra eka levAnI chUTa, pasaMdagI " na,' 'oNkTaneTiva." (3) mAro] tarka-vitarka, "syaDekeseTa' (na.pA.) (4) saMha, ane vAra na. [ja o "vAMsa' dvArA.] vAMsanuM bajAra nizcaya. (5) echika viSaya. (6) samAdhine eka prakAra, vAMse-vAMsa (sya) ji.vi. jio "vAMse, kirbhAva.] tarata ( ga) pachavADe, vAMse ane vAMse vi-kalapana na. [saM.] bemAMthI ekanuM hovApaNuM vi- upa siM.1 vizeSa virodha abhAva pheraphAra vagere artha vikalapana-zyApAra 5. [saM.] tAravavAnI kriyA, 'sesa batAvate upasarga (aneka saM. tatsama zabdo guja, mAM opha esTrezana" (prA.vi.) jANItA che.) [vinAnuM, boDuM vikalpa-nirdeza che. [1] pRthakkaraNAtmaka nirNaya, "enelIvi-kaca vi. [saM.] vikaseluM, khIleluM, praphula. (2) vALa Tika jajamenTa (ma.na.) vikaTa vi. [saM.] durgama, (2) agharuM, kaThina. (3) bhayAnaka, vi-ka9panA sI. [saM.] viparIta ke viruddha yA vizeSa kaha5nA bhayaMkara, bihAmaNuM, vikarALa vika5-vAcaka vi, [], vika5-vAcI vi. [. 5.] vikaTAkAra chuM. + saM. mA-R], vikaTAkRti strI. [+sa. vikapano baMdha karanAruM, vika9pa batAvanAruM ma-a] bihAmaNe ghATa. (2) vi. bihAmaNu ghATavALuM vika5-vAda kuM. [] bemAMthI ke vadhumAMthI koI paNa ekane vikalthana na. [saM.] khoTI DaMphAsa, baDAI, Apa-vaDAI svIkAravAmAM bAdha nahi e mata-siddhAMta vi-karaNa na. [saM.] chinnabhina-tA, nAza, "DiTerzana" vikalavAdI vi. [saM5.] vikakapa-vAdamAM mAnanAra gu.ma.ze.) vika9pa-svarUpa na. [sa.] be ke vadhumAMthI koI ekanuM vikaraNa kuM. [saM.] saMskRta bhASAnA dhAtuone gaNakArya hovApaNuM thatuM hoya tevA kALanAM kartari rUpAkhyAna karatI veLA vikapAtmaka vi. [+ saM. mahamana-] vikalpa-svarUpanuM kALanA pratyayonI pahelAM dhAtune lagaDAto mayaga, vika9pAsaha vi. saM. vijapa + +-ag] vikapa nibhAvI "ko-yugezanala sAIna.' (vyA.) - na zake tevuM [bIjuM hoya ema vi-karaNa vi. [sa.) iddhi vinAnuM | vika9pa ki.vi. [+ gu. e sA.vi.pra.] ekanA badalAmAM vi-karAla(La) vi. [saM.] ati karALa, khUba ja bhayAnaka, vikasavuM a.phri. [saM. lava-s , tatsama] UDavuM, khIlavuM, bhISaNa, dhaNuM bihAmaNuM praphullita thavuM. vikasAvuM bhAve, .i vikasAvavuM che. vikarNa vi. saM.] kAna vinAnuM, besuM. (2) khaNa khAMcA sa.u. vinA. (3) 5. catukakANanAM sAmasAmAM be kaNa-biMdune vikasAvavuM, vikasAvuM jae "vikasavuM'mAM. joDanArI sIdhI lITI, "DAyeganala." (4) duryodhana kauravane vikasita vi. [saM.] vikaseluM, udhaDeluM, khIleluM, praphula eka bhAI. (saMjJA.) (5) aMgarAja karNane putra. (saMjJA) vikaLa jue "vikala.' vi-karma no si.zAstroe jenI manAI karI hoya tevuM vikaLatA e "vikalatA.' karma, niSiddha karma, kharAba karma, durAcaraNa, duSkarma vikaLA ja "vikalA." vi-karSaNa na. [sa.] pAchuM kheMcavuM ke dhakelavuM e, "piMpalaina' vikaLo chuM. kAMTAvALuM eka jhADa [(lA) zatru vinAnuM vi-kaMTAka (-kaTaka) vi. [saM.] kAMTA vinAnuM, niSphaTaka. (2) vi-kala(La) vi. saM.] vyAkuLa, vihavaLa. (2) bhayabhIta, vikaMpa (-kampa) puM.. pana na. [saM.] sakhata dhrujArI gabharAyeluM, gAbharuM. (3) zakita vinAnuM, asamartha. (4) vi-kaMpita (-kati ) vi. [saM.] sakhata cha UTheluM, gharapuM. kaLAne 60 me bhAga, vikaLA. (ja.) tharI gayeluM vi-kalana na. siM.] DhuM pADI nAkhavuM e, "DisTribyuzana' vikasI-karaNa (vi8-) - [kasa'nA saMskRtIkaraNa vikalana-niyama muM. siM.] kasanI aMdara aneka rAzio + #sanI pUrve vi. ema sarakRtabhASI + sa.] kasa vinA athavA thI joDAyelI hoya ane e AkhA koMsane karavuM e, kosa dUra karavAnI kriyA. (ga.) kaI eka rAzithI bhAga thA guNa hoya tyAre koMsanI dhi-kA2 chuM. [sa.] koI paNa padArthanI asala sthitimAM dareka rAzine e rithI bhAgI ke guNane chaTA chuTA thate parivartana-rUpa pheraphAra, meDiphikezana.' (2) bagADa, lakhavAne niyama, "le oNpha DisTribyuzana." (ga.) kharAbI. (3) manane parivartanAtmaka guNa. (4) mAnasika vi-kalA(-LA) strI. [saM.] parighane nAno bhAga. (2) eka ke zArIrika uttejanA, 'Imozana' (2.ma.). (5) zarIramAMnuM aMzane 3600 me bhAga, kaLAne 60 me bhAga, vikaLa rogAmaka parivartana vikalAMga (vikalA) vi. [saM. viMcha + a zarIre kheDa- vikAraka vi. [saM.] parivartana karanAruM, parivartaka khAMpaNavALuM. (2) vyAkuLa vikAra-vaza vi. siM] vikArane tAbe thayeluM, vikArAdhIna vile'driya (vikasendriya) vi. [saM. viru + draNa) vikAravuM sa.phri. [saM. vi+ -nAnuM . vivAra, tatsama] ekathI vadhu iMdriyonI khAmIvALuM uttejavuM, uzakeravuM. (2) balAvavuM [thanAruM vi-kapa chuM. [saM.] viparIta ke viruddha kalpanA ke vicAra. vikAra-zIla vi. [sa.) vikRti thavAne TevAyeluM, vikAravaza (2] cAlI zake tevI che ke aneka vastuomAMthI game te vikAra-hetu puM. saM.] vikAra thavAnuM kAraNa 2010_04 Page #1032 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vikArAdhIna 206 vikrama cA) vikiraNa vikArAdhIna vi. [sa, vikAra + adhIna ja 'vikAra-vaza." vikAsAbhAva 5. [+saM. yama-mAd] vikAsa na thavA e, khivikArAbhAva 5. [saM. ma-mAvo vikAra na tha e, lavIne abhAva [pahoLuM. (3) khIlatuM, UghaDatuM avikAritA, nirvikAra sthiti vikAsI vi. saM. vikAsavALuM, vikasanAruM. (2) khalatuM, vikArI vi. [5] vikAravALuM. (2) jemAM pheraphAra thayA vikAsensukha vi. [+ saM. 3d] vikAsa thavA cAhatuM, kare tevuM. (3) kharAba bhAvanAvALuM. (4) regAtmaka, vikAsa mATe Atura. (2) vikAsa tarapha vaLeluM Di" (ka.) (5) jenA aMgamAM TheraphAra thAya tevuM, viTi e "vikeTa." vikAraka (vizeSaNanuM aMga temaja e prakAranAM bIjAM rUpanuM vikiTa-kIpara jAo "viTa-kIpara.' aMga). (vyA.) vikiraNa na. [8.] phelAI rahevuM eka prasaraNa, reDiyezana' vikAtejaka vi. [ + saM. 3teno vikArane uranAruM vikiraNamitA strI. [sa.] prasaravAnA lakSaNavALuM havAvikArotpAdaka vi. [ + saM. 3rapa0] vikAra karanAruM, paNuM, "reDi-eNTiviTI' [yo-oNkaTiva' vikAraka vikiraNadhamI vi. [saM5) prasaravAnA lakSaNavALuM, 'reDi vikiraNa-mApaka na. [saM.] prasaravAne mApavAnuM yaMtra, bilevikArya-pada vi. saM.] jenA svarUpamAM pheraphAra thAya tevuM, moTara" i-phaleTiva' (rA.pa.ba.) [2jaAta vikirita vi. [sa. vijaLa, A saMskRtAbhAsI na] vikAza chuM. [saM.] dekhAvuM e, (2) prakAzanuM eka che vikiraNa pAmeluM ke pAmatuM, 'Tiya' (pa.vi.) vikAzaka vi. [saM] vyakta thanAruM. (2) pragaTanAruM. ( ) vi-kIrNa vi. [saM.] patharAyeluM, phelAyeluM. (2) veravikhera rajU karanAra [kAzavuM. (3) raja thavuM thaI gayeluM, vikharAyeluM, "Dikala Da' (ma.na.) [buruM vikAzavuM a.ji. [sa. vijhArA tatsama dekhAvuM. (2) pra- nikuMThita (-Thita) vi. [4] sAva kuMThita thaI gayeluM, taddana vikAsa chuM. [saM.] UghaDavuM e, khIlanuM eka prakulita thavuM e. vikRta vi. [saM. vikAra pAmeluM. (2) bagaDI gayeluM. (3) koI paNa padArthanI vRddhine rUpanI rithati, 'elyuzana AkAra palaTI gayuM hoya tevuM, beDoLa, kadarUpuM, "eno(ke.ha.) (3) phelAva, vistAra, DevalapamenTa, 'ekaspAthaze akasyA. rmala" (bha.ge.) [bhraSTa cittavALuM na'.' (4) pragati, "progresa' (da.bA.) vikRta-citta vi. [saM.] casakelA magaja vALuM, gAMDuM. (2) vikAsaka vi. [saM.] vikAsa karanAruM, vikasanAruM vikRta-pariNAma-vAda puMsiM.] vikAsa thato AvatAM padArthavikAsa-jema chuM. (saM.] ukramaNanI paraMparA, vikAsanuM eka nA svarUpamAM pheraphAra thato Ave e prakArano mata-siddhAMta pachI eka AvatuM pagathiyuM, "evayuzana' (na..) vikatapariNAmavAdI vi. [sa. 5. vikRta-pariNAma-vAdamAM vikAsa-kSama vi. [saM.] kholavAnI zaktivALuM, khIle tevuM, mAnanAruM vikase tevuM, "vAyebala' vikRtamAnasa-vidyA apI. si.] mananI vikRti jANavAnuM vikAsa-kSetra na. [saM] jyAM vikasavAnuM kArya thatuM hoya tevuM zAstra, 'sAI ke- pe ' (bhU..) [varga. (pi.) sthAna ke vistAra, 'sekaTara oNpha DevalapamenTa' vi-kRti strI. [e.] vikAra. (2) 23 akSaranA paMdano vikAsa-ghaTaka chuM. [] jyAM vikAsanuM kArya thatuM hoya tevuM vihata-citra na. [4] ThA-citra, kaeNrikecara khAtuM, "leka DevalapamenTa' vi-kRSTa vi. [saM.) kheMcavAmAM Avela, kheMcAyeluM. (2) vikAsa-dazA . [sa.] vikAsanI avasthA, khilavaNIno tANa kADhavAmAM AveluM. (3) trikhaNiyuM raMgapITha. (nAya) paristhiti [(da.bhA.) vikeTa-kriyeTa sI. [e. "vikeTa."] krikeTanI ramatamAM ramanAravikAsa-52,0ke vi. [sa.] vikAsanA udezavALuM, "libarala nI pAchaLa traNa ane daDo pheMkanAra bAjanI eka e pratyeka vikAsa-vAda 5. siM] jagatanA padAnuM utkramaNa thayA dAMDI-enA dareka cakalAvALI, "ampa." [0UTavI, 05vI kare che e prakArano mata - siddhAMta, "thiyarI oNpha e- (rU.pra) 2manArane hAthe daDo vikeTamAM athaDAvo. 0 levI vAyuzanarI kula' (rA.ba.A.), 'evolyuzana' (A.bA.) (rU.ma.) ramanArane "AuTa' (hArela) karo]. vikAsavAdI vi. siM5.] vikAsa-vAdamAM mAnanAre"e- vika()-kIpara 5. [ + aM.] ramanAra bAja nI traNa kayuzanisTa." (2) vikAsa-vAdane lagatuM vikeTanI pAchaLa Ubhelo daDe pheMkanAranA pitA tarapha vikAsa-vAMchu (-vA-g), 0ka vi. [] vikAsanI icchA AvatA daDAne pakaDanAra 2manAra sakhanAruM, khIlavA mAgatuM [juo "vikasa. vikeMdra (vikendra), vidrita - drita) vi. saM.] keMdrabiMdu vikAsavuM a.kri. [saM. vi- nA vijhA dvArA nA.dhA.] ke keMdra-sthAnamAMthI dUra thayeluM ke kareluM, DisenTralAIjhaDa vikAsa-ve puM. [ + juo "vo."] nagara vagerenA vikAsa vikeMdrI-karaNa (vikendrI-) na. siM] kedrabiMdu ke keMdrasthAna thatAM e aMge levAmAM Avate kara, beTaramenTa Tekasa mAMthI dUra karavApaNuM, "Diselinezana' vikAsa-siddhi strI. [saM.] vikAsa prApta thavo e vikaTeriyA strI. [aM.] ilaeNnDanI e nAmanI eka mahAvikAsa-sthAna na. [sa.] vikAsa thavAnI jagyA 2ANI ane parAdhIna bhAratanI-sayAjJI. (2) eka DAvikAsAtIta vi. [+saM. mIra] vikAsanI sthitine vaTAvI vALI pAlakhI ghATanI bagI gayeluM, vikAsathI para vikrama . [saM.1 parAkrama, bahAdurI. zaurya, vIratA. (2) 2010_04 Page #1033 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vikama-kAla(La) 2018 vi-gADha vijaya, chata. (7) gAMdhapAtra-tA, rekeDa' (4) vikama vikha na. [saM. viA, ucArabheda mAtra] viSa, jhera. [vAvavuM saMvatsarane sthApaka gaNAto ujajayanI eka samrATa. (u.pra.) zatrutAnuM kAraNa ApavuM]. (saMjJA.) [saMvatsara vikharUM-zuM na.gu 'DuM-dhaNuM svArthe ta...] juo vikha." vikama-kAla(La) 5. [saM.] vikramAdityanA nAmathI cAlate (padyamAM). eka vela vikama-varSa na. siM.1 kArjiA sudi 1 thI Aso vada amAsa vikha-megarI , [ + ja e megarI."] e nAmanI sudhInuM vikama-kAlanuM varasa (hAlAra vageremAM pUrvanI ASADha vikharA !. nakhathI paDela ujharaDe, vikheDe sudi 1thI jeTha vadi amAsanuM gaNAtuM, mAravADa-uttara pradezamALavA vageremAM pUrvanI caitra suda 1 thI phAgaNa vada amAsa vikha-vANa (-zca) strI. [ja e "vikha" + "vANI."] kaDavAM sudhInuM) viNa, jherI bela, maheNuM vikama-zALI vi. [saM. muM] parAkramI, bahAdura vikhavAda chuM. [ja "vikha' + saM.] zatrutA UbhI thAya vikama-zIla vi. [e.] hamezAM vijaya meLavyA karatuM evuM kathana. (2) jhadhaDe, TaMTo, bolAcAlI, vAgyuddha vikrama-saMvata (saMvata) chuM. [saM. saMvatara ne saMkSepa. saMvata], vikhAvavuM, likhAvuM ja e "vIkhavuM . "vIMkhavuMmAM. -sara chuM. [saM.] juo vikrama-kAla." likhiyA lI. [sa, veravAnuM vikata uracAraNa] vezyA, kulaTA, vikramAditya paM. [ + saM. mAya] eka mate I. sa. 16 raMDI (tiraskAramAM) AsapAsa ujajayinInA mAlava-gaNa-rAjyano e nAmane vikhUTuM vi. chUTuM paDI gayeluM, ekaluM juduM paDI gayeluM zAsaka, bIje mate I. sa.nA guptavaMzane samrATa caMdragupta vikhe nA.. [saM. vighaveja. gu. 'viSa"-vi'nuM gu. ucA vikramAditya (A bemAMthI ekane nAme pAchaLathI saMvatane raNa. (ja.gu.)] vize, aMdara nAma maLyuM. (saMjJA.) vikheravuM ja "vIkharavuMmAM. vikherAluM karmaNi, ji. vikamArka chuM. [ + saM. ja "vikramAditya.' vikherAvavuM punaH , sakri vimI vi. [saM5.] parAkramo, bahAdura vikherAvavuM, vikherAluM ja "vikheravuM'mAM. vi-daya . [.] vecANa, vikI, vakare vikherI na. e nAmanuM eka jhADa vikrAMta (jAta) vi. [saM.] prabaLa parAkramI. (2) (lA.) vikheriyA, vikheDo . [e "vikhara ' + pravAhI bihAmaNuM, vikarALa uccAraNa gu. "iyuM svArthe ta...] juo vikharaDe." vikiyA sI. [saM.] vikAra, vikRti vikhyAta vi. [saM.] prakhyAta, nAmAMkita, kIrtimAna, vikI jI. [saM. visa> hiM] e "vikraya.'' jANItuM, nAma, suprasiddha [kIrti, yaza, nAmanA vi-kIta vi. [saM] veceluM [dara, vecANa-kiMmata vikhyAti apI. [.] prakhyAti, nAmAMkitapaNuM, suprasiddhi, vikIdara kuM. jio "vikI' + "dara, hiM] vecANano vikhyApana na. [saM.] jAherAta, prasiddhi vikIpatra 5. jio 'vikrI' + saM., na.] vecANa - vigaDana na. [hiM.] vipadana, bhi-na ligna karavApaNuM. (2) 2tiyuM, "bila' [gya, vecavA jevuM padArthonA rAsAyaNika dhaTaka chUTA paDavA, "DikaMpAbizana" vikI-pAtra, vikI-yegya vi. [ja "vikI" + saM.] vicavA vigata vi. saM.] cAlyuM gayeluM. (2) maraNa pAme vikrI-lekha chuM. jio "vikrI + saM. vecANa dastAveja vigata* (tya) mI. [saM. vitta dvArA] pratyeka bInA, dareke, vijetA saM. [chuM.] vecANa karanAra, vecanAra dareka hakIkata, "sapesiphikezana.' [0 paTavA (rU.pra.) eLavi-keya vi. [.] vecavA lAyaka. (2) na. vecavA pAtra vastu khAvuM, samajhAvuM. (2) khulAso thavo] 1 DarI gayeluM, bhayabhIta thaI gayeluM. (2) vigata-vAra (vigatya) phi.vi. jio vigata2+ vAra. Darapeka, bIkaNu. (3) khaLabhaLI UTheluM. (4) vihavaLa, becena (pramANe)] pratyeka hakIkata chUTe cheTI hoya tema patasIlavAra, vikSipta vi. [saM.] vikSepa pAmeluM, aDacaNa pAmeluM. (2) "DiTeiDa' pheMkAI gayeluM. (3) verAyeluM vi-gati jI. [saM.] avagati, adhogati vikSiptacitta vi. saM.] jenuM citta vikSepa pAmyuM hoya tevuM vigate (-) ki.vi. jio "vigata' + gu. 'e trI. vi, vikSiptavasthA sI. [ + saM. aa] cittanA pAMca mAha- pra.] jae "vigatavAra." nI yoganI eka sthiti. (ga.) [nIcuM thaI gayeluM vigate vi. [saM. vinara + chA, ba, vI.] irachAo jenI vi-kSubdha che. [ ] khaLabhaLI UTheluM, mAnasika rIte UMcuM tadana zamI gaI hoya tevuM, niSkAma, icchA-rahita vikSepa chuM. [saM.] bAdhA, aDacaNa, naDatara, Aca. (2) vigata-thI (vigatyethI) kri.vi. [ja e "vigata' + gu. thI' asthiratA. (3) maMjhavaNa (4) vilaMba, vAra. [0 pA pAM. vi. no anuga] jue "vigatavAra." (rU.pra.) vidhana AvavuM, naDatara thavI] vi-gamana na. [saM.] sUcanAtmaka anubhava, 'inDakazana' (da.bhA.) vikSepaka vi. [saM.] vikSepa karanAruM nigamanAtmaka vi. [ + saM. mAtman -] vigamana-rUpa, "InDaka vikSepaNa na. siM] jae "vikSepa." Tiva' (da.bhA.) [pAkI gayeluM vikSobha paM. (saM.] khaLabhaLATa, mAnasika rIte UMcA thaI vigalita vi. [.] paDI gayeluM, TapakI paDeluM, (2) taddana javApaNuM, romA" (bhu.ga.), ejiTezana" (ma.na.) vi-gADha vi. [saM.] atyaMta gADha, ghaNuM ja, puSkaLa 2010_04 Page #1034 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vi-guNa vicAra-daSTi vi-guNa vi. [sa.] guNa-rahita, guNa-hIna. (2) viruddha hArA vivuM.], vinna-hArI vi. [5] vigha dUra guNalakSaNavALuM, vijAtIya [pitR-vaMzanuM, a-sagetra kananAra [aDacaNathI thaMbhAvI dIdheluM vigetrI vi. [saM. vi-deva + gu. I 'svArthe tA.pra.] bhinna vinita vi. saM.] jene vinna karavAmAM AvyuM hoya tevuM, viraha pR. [4] zarIra, deha. (2) jhaghaDo, Dha, kaMkAsa. vineza,zvara . [+saM. zi,-a] vidhra dUra karAvanAra (3) yuddha, laDAI, saMgrAma. (4) samAsa choDatAM samAsanA manAtA-gaNapati aMgarUpa zabdane vibhaktivALAM rUpamAM karI chUTA pADavA vicakSaNa vi. [saM.] tIvra samajha-zaktivALuM, buddhimAna, e (vyA.). [kala' (...) vicaraNa na. [saM.] vicaravuM e, pharavuM e, Amatema hilavigrahakSama vi. [saM.] pRthakkaraNa karAvA pAtra, ene lITi- cAla karavI e viprahara vi[ + phA. pratyaya] jhaghaDAbera, kajiyAkhora, vicaravuM a.kri. [. vizvara, tatsama] haravuM pharavuM, TahelavuM, kaMkAsiyuM [jhaghaDALu vRtti vicarAvuM bhAve., kri. vicarAvavuM che. sakri. vigraharI strI. [ kA. pratyaya] vigraha-bera hevApaNuM, vicarAvavuM, vicaravuM ja "vicaravuMmAM. vigraha-parasta vi. [ + ja 'parasta.] juo vigraha-khera." vi-caka(-La) vi. [saM.] asthira, vicalita vimaha5rastI jI. [ + ja e "parastI....] jAo "vigraha- vi-calana na. [saM.] khasavuM e (2) hilacAla karavo e. khorI-vara-mAMgagi." (3) vakrIbhavana [asthira mananuM vigraha-bhAna na. siM] dehane khyAla, zarIrane khyAla vicalita vi. [4] rathAna uparathI khasI gayeluM. (2) vigrahabhUmi strI. [saM] yuddha-bhUmi, raNAMgaNa vicaLa ja vi-cala. vigraha-rekhA strI [sa.] zabdo chaTA pADavA prajAtI vi-cAra chuM. [saM.] manasUbe, tarka, saMka5, "rijhaniMga' (manAno rekhA, ladhu rekhA na). (2) pariNAmane khyAla. (3) abhiprAya, mata, vigraha-vAna vi. [saM. 1vAnuM ] zarIra, dehadhArI AIDiyA." (4) udeza, Azaya. (5) sArAsAra-viveka, vi-ghaTaka vi. [saM.] juduM juduM pADanAra, pRthakkaraNa karanAra, viveka. (6) nizcaya. [0 Apa (ra.a.) salAha ApavI. (2) teDI phoDI nAkhanAra, "DisinTIgreITiMga" 0 Ava, 0 tha (rU.pra.) kahapanA uThava. 0 UTho vighaTana na. [saM.] 6 pADI nAkhavuM e, pRthakkaraNa karavuM (rU.pra.) tarka thaze. 0 karo (rU.pra) ciMtana karavuM. (2) e. (2) toDI phoDI nAkhavuM e [keDI nAkheluM samajhavuM. 0 calAva, 0 derA, 0 5hecA (-pavighaTita vi. [saM.] juduM juduM pADeluM, pRthakakRta. (2) teDI cADa) (rU.pra.) kahapanA karavI. 0 chupAvo (rU.pra.) Azaya vi-ghadana na., -nA strI. [saM.] e "vi-baTana." (2) ghasI kaLAvA na devA. 7 jANa (rU.pra.) abhiprAya levA.0 nAkhavuM e. (3) vikherI nAkhavuM e Dagamaga (rU.pra.) a-sthira vicAra. hA. (2) AnA: vi-ghadita vi. [saM] jAo "vighaTita." (2) ghasI nAkheluM. kAnI karavI. 0 dabAva (rU.pra.) mana ta na karavuM. (3) vikherI nAkheluM 0 dazava (rU.pra.) mata batAvo . 0dhara (rU.pra.) vigharAvavuM jao "vIra(rA)vuMmAM. manasUbo kare. 0 dharAva (rU.pra.) abhiprAya ho. vigharo chuM. [sa. vijha-va-> prA.vigharama-] jao vigraha 0 parakha (rU.pra.) sAmAnuM mana kaLavuM, 0 pUcha (rU.pra.) (2, 3)." [(3) bAdhA, aDacaNa, vizva abhiprAya mAgavA. 0 bhamavA (rU.pra.) mananI asthiratA vi-ghAta ! [sa.] AdhAta, prahAra. (2) saMhAra, nAza, hevI. rAkha (rU.pra.) samajhavuM. lAMbe vicAra (rU.pra.) vighAtaka vi. [saM.] vighAta karanAra dIrdha dRSTi] [abhiprAya vighAtI vi. [saM ] juo "vi-ghAtaka." vicAra-keNu chuM. [saM.] vicAra karavAnI nizcita daSTi.(2) vidyATiyuM vi. jio "viTI' + gu. kayuM' ta. pra.] vicAraka vi. [sa.] vicAra karanAruM, ciMtanazIla. (2) viTIne lagatuM, veTIvALuM zANuM, DAhyuM [parivartana viTI strI. [saM. vidravrutti - prA. viSa-kaTTamA-] vicAra-kAMti (kAti) strI. [saM.) vicAramAMnuM asAmAnya khetaramAM vIghAnA hisAbe AkAravAmAM AvatuM mahesUla vicAra-gAya vi. [saM.] vicAra karavAthI samajhI javAya tevuM vina na. [saM.] naDatara, aDacaNa, harakata, aMtarAya. (2) vicAra-grasta vi. [saM.] vicAramAM gherAyeluM, UMDA vicAramurolI, saMkaTa, bAdhA mAM paDI gayeluM vinakartA vi. [saM5.], vinakAraka vi. [sa.1, vina- vi-cAraNa na. [saM.] juo "vicAraNA(1).' kArI vi. [saM5.] vighana karanAruM vi-cAraNa sI. [sa.] vicAra kare che. "kasiDarezana." vi-nAzaka, na. vi. [saM.] vighane nAza karanAra (2) ciMtana, Delibarezana" (ma.na), "Dikezana' (ha.kA.) vina-paraMpara (paramparA) sI. [sa.] vinAnI hAramALA, vicAraNIya vi. [saM.] vicAra karavA jevuM. (2) citya. eka pachI eka vidhra naDavAM e (3) (lA.) zaMkAvALuM, saMdiMSpa vinasaMtoSI (.satazI) vi. siM. paM. bIjAne vidhra vicAra-darzana na. [saM.] vicAra ke abhiprAyanI 2ja Ata karI AnaMda mANanAra, viThana karIne rAjI thanAra vicAra-daSTi pI. [{.] sAruM narasuM jovAnI najara, vina-hara vi. [], vijJa-hartA vi. [j], vina- viveka-daSTi 2010_04 Page #1035 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vicAra-doSa 2070 viceti vicAra-doSa sI. [saM.) vicAra karavAmAM thaI gayelI bhala, mUMjhAI gayeluM bhUla-bharelo vicAra (tAravI laI rajaAta karavI e vicAra-zreNika - sI. (saM.] juo "vicAra-paraMparA." vicAra-dohana na. saM.] karelA vicAromAMthI sAra-rUpe vicAra-saphAI bI. [ + jue "saphAI.'] jAmelA abhivicAra-paddhati sI. (saM.] vicAra karavAnI rIta prAne dhoI nAkhavAnI kriyA, "breina-vegi" vicAra-paraMparA (-paramparA A. saM.] eka pachI eka vicAra-saraNi -NI sI. [8] vicAra karavAnI paddhati, vicAro AvavA e AiDiyolejI' [goThavavI e vicAra-parivartana na. [sa.], vicAra-palaTe puM. +juo vicAra-saMkalanA (-saphulanA) sI. [sa.) vicArenI zaMkhalA palaTa.'] vicAromAM thato ke thayelo pheraphAra suvicAreluM vicAra-saMgati (sati) sI. [sa.] vicArene gAThavicAra-pUta vi. [saM.] vicArethI zuddha kareluM, sArI rIte vAyelo ke goThavAto meLa, eziyezana oNpha AI vicAra-pUrvaka vi. [saM.] pUro vicAra karIne riyAjha' (ma.sU). vicAramaNAli, -lI sI. [sa.] ja e "vicAra-paddhati." (2) vicAra-saMsAra-janya (-sarakAra-) che. [saM.] uttama vija "vicAraparaMparA." cAremAMthI nIkaLI Ave tevuM (2) vicAra-pradhAna vi. si.] jemAM vicArane mahatva maLyuM vicAra-sAhacarya na. (saM.1 jue "vicAra-saMgati." hoya tevuM, pUrA vicAravALu vicAra-sRSTi strI. [saM.] vyaktinA samagra vicArene paripAka vicAra-preraka vi. saM.] vicArene vega ApanAruM vicAra-sUvana. [saM. vicAravA mATe maLa bIja rUpa mudo vicAra-bAhulya vi. [saM.] dhaNA dhaNA vicAra AvavA e vicAra-svataMtratA (-tatratA) , [saM.], vicAra-vAtaMtrya vicAra-bIja na. [3] koI paNa vicAranA mULamAM (-svAtaMtrya) na. [4] vicAro -abhiprAyo ja karavAnI rahelI vastu saMpUrNa chUTa vicAra-bheda puM. [saM.] abhiprAyanI bhinnatA, mata-bheda vicArAtmaka vi. [ + saM. aman + ] vicAra-vALuM, vicAvicAramagna vi. saM.] vicAramAM DubI gayeluM, vicAravAmAM rela, kAraNathI siddha, tarka-gamya, "raeNzanala' (.) talIna [yaMtra, "AiDiyogrApha vicArArtha ki. vi. saM. e vicAraNA mATe vicAra-mA5ka (yaMtra) (catra) na. [sa.) vicAra mApavAnuM vicArAvavuM, vicAravuM jue "vicAravuMmAM. vicAra-mAla(-LA) sI. siM ja vicAra-paraMparA." vi-cariNI vi., strI. [saM.] vicAra karanArI (a.) vicAra rAzi . siM.1 vicArene ekasAthe Dagale vicarita vi. [sa.] vicAravAmAM AveluM. (2) dhAreluM vicAra-valaNa na. [ + ja "valaNa.'] vicAra kaI bAja vicArI vi.saM chuM.] vicAra karanAruM, vicAraka haLe che e prakriyA, TrenDa opha thoTa' vicArya vi. saM.] juo 'vicAraNIya." vicAra-vaMta (-vanta) vi. [+saM. va>prA. vaita, vicAra- vicikitsA zrI. [3] zaMkA, saMdeDa. (2) akkasapaNuM. vAna vi. [+sa, vAn puM.] karela buddhinuM, samajhadAra. (3) bhUla, caka. (4) pRcchA, pUcha-paracha (2) hetulaka. "zanala' (je.sa.) vicitra vi. [saM] bhAtabhAtanuM, vividhatAvALuM, tareha-vAra, vicAra-vAhaka vi. [saM.] vicArane laI janAruM 'pikacareka.' (2) ghATa vinAnuM. (3) ajAyabI-bhareluM, vicAra-vAhana na. siM.] vicAra rajU karanAra sAdhana-vANI addabhuta. (4) svabhAvanA ThekANA vinAnuM [vApaNuM vicAra-vinimaya kuM. [saM.] parasparanA vicArane adalo- vicitratA strI. [saM] vicitra vApaNuM. (2) bhAtIgaLa badale, "eka ceIja opha nyUjha," "TelIpathI." (A.bA.). vicitratA-maya vi. [saM] adabhuta, remeTika' (ra.ma). (2) carcA-vicAraNA vicitrarUpatA strI. [.] bhAtIgaLa hovApaNuM, 'greTenesa" vicAra-viplava . siM.] ja "vicArakrAMti." (u. ). vicAra-vibheda puM. [saM.] jAo "vicAra-bheda." vicitravIrya . [saM] patarASTra pAMDu ane viduranA pitA vi-cAra vi. saM. vizvara nuM pre., vicAryuM- tatsama jevA ane saMtanuno satyavatImAM thayela putra. (saMjJA.) jANavA ke samajhavAmAM AvelI bAbatamAM manamAM ghaDa- vicitrita vi. [saM] vicitra. (2) raMgaberaMgI mathala karavI. (2) citana karavuM. (3) dhAravuM. vicAravuM vicetana vi. [saM] cenana vinAnuM, bebhAna, bezuddha (2) karmaNi, kiM. vicArAvavuM. chekasa.ki. nirjIva, jaDa ( [maMjhAyeluM. (2) buddhihInA vicAra-vyApAra chuM. [saM] vicAra karavo e, vicAraNA, vi-cetasa vi. [sa.] jenA cittanuM ThekANuM nathI tevuM, kasezanala prosesa' (prA.vi.). viceSTa vi. [ fachA, ba.bI.] caNA-hIna, vicetana, vicAra-zakti strI. [saM.] vicAra karavAnuM baLa bebhAna, bezuddha. (2) sthira, jaDa jevuM vicAra-zAlI vi. [saMpuM.' e "vicAra-vaMta." viceSTA . [sa.] aDapaluM. (2) kharAba vartana. (3) vicAra-zAstra na. [saM.] tarka-zAsa, "laoNjika' makarI. (4) ceSTA- rahitapaNuM, niSkriyatA vicArazIla vi. saM.] vicAra karavAnI TevavALuM vizeSTita vi. [saM] jAo "vicetana' (2) je vize vicAra-zunya vi. siM] vicAra karavAnI zakti vinAnuM, prayatana karavAmAM Avela hoya tevuM 2010_04 Page #1036 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vikitti 20:1 viiitta strI. [saM.] jue 'viccheda.' (2) skrInA eka vilAsa, (krAvya.) vicchinna vi. [saM.] chedAI gayeluM, kapAI gayeluM, alaga vicchinna-tA strI. [saM.] chinna-bhinna thaI javApaNuM, vi-ghaTana, viccheda, 'DisiTIgrezana' viccheda srI, [saM.] chUTuM paDI javuM e, kapAI javuM e, alaga thaI javuM e, vicchinna-tA, 'DisinTIgrezana.' (2) cheda, kApA, dhA. (3) nAza vicchedaka vi. [saM.] viccheda karanAruM vicchedana na. [saM] jue 'viccheda.' (2) sapheda praznAranAM kiraNu chUTAM paDavAM e, 'Dispajha na' vicchedavuM sAhi. [saM. vi-cchita nizcettasama] chUTuM pADavuM, alaga alaga karavuM. kApI kADhavuM. (ra) aDacaNa karavI. vicchedAnuM karmaNi, kri. vicchedAvavuM (rU.pra.)pre. ,sakri vicchedAvavuM, vicchedavuM jue 'vicchedavuM'mAM vicchedI-karNa [saM.] jue 'vicchedana,' vicyuta vi. [saM.] taddana khaDI paDeluM, khasI paDeluM. (2) sthAna-bhraSTa thayeluM vijaya-bhUmi ddhI, [saM.] vijaya maLyo hoya te jagyA vijaya-bherI zrI. [saM.] jue 'vijayaTaMkAra.' vijaya-maMtra (-matra) puM. [saM.] phateha meLavavA mATenI cAvI vijaya-mAlA(-LA) skrI, (saM.], -LI. [ + saM. mAchaLa] saghdhasa phateha karavA mATe pahevAvavAmAM AvelI mALA. (ra)-(lA.) vijaya, phateha, jIta vijaya-yAtrA srI. [saM.] jayaM maLyA pachI enI ujavaNInuM [vijayI vijaya-vaMta (-vata) vi. [ saM. dega > prA.degvaMtta] teluM, vijaya-vAvaTA puM. [+jue 'vAvaTA.'] ja e 'vijaya-dhvaja,' vijaya-vAMcchu (vA), 0* [saM.] vijayanI icchA karanAruM, jItavA cAhanAruM vijaya-jayaMtI (-vejayantI) zrI. [saM.] jue 'vijaya[phateha mAlA.' vijaya-zrI hI. [saM.] zeAbhA ApanArA vijaya, saMpUrNa [viccheda'vijaya-senA ii, [saM.] a-jeya senA, ucca pratinuM ajeya lazkara. (ra) vijaya karIne pAchI pharelI senA vijaya-staMbha + (-stambha) puM. [saM,] tehanI yAdagIrImAM UbhA karavAmAM AvatA thAMbhale ke thAMbhalA-ghATanI UMcI ImArata, ja-staMbha [pArvatI. (saM.) vijyA . srI. [saM.] bhAMga nAmanI vanaspati. (2) durgA, 'cArjiMga'vijyA-ekAdazI strI. [saM., saMdhi vinA] mAdha vAre agi yArasanI tiSi, (saMjJA.) [khAvAnA eka prayAga vijyA-4pa puM. [saM.] bhAMgavALA pANInI raseAI karI vijayAdaza(-sa)ma(-mya) srI. [+jue 'daza(-sa)ma.'], vijayAdazamI zrI. [saM.] juA 'vijayAdazamI.' vijyA-pAka huM. [saM.] bhAMganA mizraNavALuM eka gaLyuM pakavAna (havA nimitte) vijayinI vi., [saM.] vijaya karanArI (A.) vijayI vi. [x.] jae 'vijaya-vaMta,' [vAM,' vijayendhu, * vi. [saM. vi-nava cjjI, 0] jue 'vijayavijacAtsava puM. [saM. vinaya + rakSava] yaMteha maLyAnI ujavaNI vijayAtsAha chuM. [saM. vi-nava + uhlAda] phateha maLyAne umaMga, phateha maLyAnI hoMza viSTA(-rA)vastuM jue 'vIDa(-ra)nuM'mAM, viLAmaNu jue 'vIMchaLAmaNa,' vichaLAvavuM ja vIMchaLAvavuM.' vi-chUTuM vi. [sa, fva upa. + jue 'hUM'.] jue 'niMmmU .' viDI jae 'vIMDI.' viDo jue 'vIM(-vI)chIDA.' vighnaha puM. [saM. viznoma> prA. vio] ja vihavuM sakri[ja 'vicheAha,'-nA.dhA.]jue 'vicchedavuM.' vihAvuM karmaNi., kra. vihAvavuM pre.,sa.di. viAhAlavuM, videhAvuM jae 'vicheAhavuM'mAM. viThThalI vi. [jue 'viSeha'+ gu. 'I ' ta.pra.] viTTe paDI gayeluM, viyeAgI ['ilekaTriphAiMga,' vizvakArI puM. [jue vIja'dvArA.] vijakAvavAnI kriyA, vijakAyaNI strI. [ja vijakAvavuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] vijakAvavAnI kriyA, vijakAra vijakAvavuM sa.krizie vIja'-tA.dhA.] vIjaLI cA karavI, 'ilekaTriphAi'-'cArja' karazuM. vijakAvAnuM karmaNi.,kri. vinjana vi. [saM,] mANasanI avara-javara vinAnuM, ujaja, verAna. (2) na. ekAMta jagyA vijAti-AkarSaNa vijaya(-yA)-dazamI sI. [saM.] AseA sudi dasamanA kSatriyenA utsava. (saMjJA.) vijaya-dhvaja kuM., vijaya-patAkA zrI. [saM.] phatehanI nizAnI tarIke caDAvavAmAM AvelA vAvaTA, jItanA jhaMDA vijaya-padma, vijaya-pratIka na. [saM.] jaA 'vijaya-cihna.' vijaya-prada vi. [saM] jitADanAra, jaya apAvanAruM vijaya-kena puM., na. [saM.] jayanI nizAnI-rUpe UDatAM phINa jevA vaja vi-janana na. [saM.] prasUti thavI e. (2) utpatti thavI e vi-janita vi. [saM] janma pAmeluM. (2) utpanna thayeluM vijaya puM. [x.] chata, phateha, jaya. (2) paurANika mAnyatA pramANe vaikuMThanA be dvArapALeAmAMnA eka. (saMjJA.) vijayacihna na [saM.] phatehanI nizAnI, chata khatAvatuM pratIka, vijaya-padma, vijaya-pratIka, TrAphI' vijaya-TaMkAra (-8 phura) kuM. [+jue 'TaMkAra.'], vijayai (DaznA) puM. [ + jae DaMkA.'] jItanI rUpe nagArAnA avAja vijaya-tAraNa na. [saM.] tehanI nizAnI tarIke daravAjo upara bAMdhavAmAM AvatI lIlAM pAMdaDAMonI mALA 2010_04 vijaLiyA puM. [jue 'baijaLI' + gu, 'chyuM' ta.pra.] vIjaLInI jevI jhaDapI cAlanA gheADe-eka jAta nizAnI-tri-jAti strI. [saM.] bhinna jAti, bhinna varNa, bhinna jJAti. (ra) bhinna prakAra. (3) lita varga vinnati-AkarSaNa na. [saM., saMdhi vinA], vinnatikAmukratA zrI. [saM.] nara-nArIne paraspara thatuM kheMcANa, heTA-sek Page #1037 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vijAtIya 2002 viTAmina syuAliTI' (bha.ga.). prakArano mata-siddhAMta. (2) bauddha tatvajJAnano eka siddhAMta. vijAtIya vi. [4] bhinna jAtivuM, bhinna varNanuM, bhinna (3) AtmalakSI AdarzavAda, "sajekaTiva AiDiyA jJAtinuM. (2) bhinna prakAranuM. (3) bhinna varga. (vyA.) lijhama, AIDiyAlijhama' (A.bhA.) vijAparo chuM. chuTakAro, chUTakA, nikAla, taDa vijJAnavAdI vi. [j] vijJAnavAdamAM mAnanAruM. (2) vi-kharaNa na. [sa. vi upa. + e "jAraNa ] koI vastumAMthI AdarzavAdI. "AIriyAlisTa' prANa-vAyu ja karavAnI kriyA vijJAna-vAna vi. [saM. vana chuM.] vijJAna dharAvanAra vijArI a. [saM. vi-nnAra+gu. "I' ta...] vyabhicAra, vijJAnanA vi. [saM] vijJAna vizenI UMDI samajha dharAvajAra-karma. (2) (lA.) jAdu-vidyA nAra. (2) vaijJAnika, sAyanTisTa' vijAvavuM, vivuM ja "vIjamAM vijJAna-zAstra na. [saM.] vastu viSaya vagerenA zAstrIya vi-jigISA jI. saM.1 jaya meLavavAnI icchA, jayeza, jJAnanuM nirUpaNa karanArI vidyA, "sAyansa' vila-ke-kara.' (2) uka, caDatI, amRdaya, unnati vijJAnazAsI vi. [saM5) vejJAnika, 'sAyanTisTa' vijigISa li. [] jItavAnI icachA karanAruM [imAM vijJAna-siddha vi. [e.] zAstrIya, "sAyanTiphika' (na.de.) vijijJAsA strI. [4] vizeSa jijJAsA, jANavAnI prabaLa vijJAna-kaMdha (ka-dha) muM. [saM.] jemAM sarvathA ata-bhAna vijita vi. [3] jitAI gayeluM, hAreluM, harAveluM AvI gayuM hoya tevuM nirvikapa jJAna vijitAtmA vi. [sa. , puM, ba.zrI.] jene AtmA vijJA5ka vi. [.] jaNAvanAra, mAhitI ApanAra, khabara kAbumAM hoya tevuM, AtmasaMyamI pahoMcAhanAra. (2) zikSaka, adhyApaka. (3) na. juo vijitendriya (jitendriya) vi. [ + saM. na., ba.vI. vijJApana-patra, "kaeNlenDara [(3) jAhera-khabara jeNe idrio upara kAbu meLavyo hoya tevuM, saMyamI vijJApana na. [saM.] jaNAvavuM eka nivedana. (2) jAherAta. vibhaNa (-jakSaNa) na. [saM.] bagAsuM khAvuM e. (2) vijJApana-patra na. [saM.] mAhitI-patra, prapaTa' (lA.) vikAsa, khilavaNI. (3) khela, ramata vijJApana strI, [saM.] jAherAta. (2) vijJata, vinaMti vijetA ki. [saMpuM] vijaya karanAra, vijayI, jItanAra vijJApita vi. [sa.] jaNAvavAmAM AveluM. (2) namrapaNe vi-ga 5. siM. vi.thona, arvA, tadabhava ja viyega. 2ja kareluM. (3) vinaMtinA rUpamAM 2ja kareluM vijogaNu (-zya), Na ii, jio vijegI' + ga. aNa"- vinaya vi. saM.] vizeSa prakAre jANavA jevuM aNI' pratyaya.] viyegI ane vijhA 5. aM.] videzamAM javA mATenI videzI sattAnI vijegiyuM vi. jio viga' + "IyuM' ta.pra.), vijaLI tyAM dAkhala thavAnI paravAnagI, visA vi. [saM. vivonI, 5, arvA. tadabhava] e "viyoga." vijhiTa zrI. [.] maLavA javuM ke AvavuM e. (2) vijJa vi. siM] vizeSa jANanAra, paMDita, vidvAna, (2) dAktara vaidya vagere dardIne jovA Ave e zANe, DA, samajhadAra. (3) praNa, niSNAta, hoziyAra vijhiTa-phrI sI. [aM.] dAktara vedya dardIne tyAM tapAsavAM vi-zakti sI. [saM.] vinaMti, araja, AjIjI, prArthanA. jatAM ApavAnuM mahenatANuM (2) jAhera-khabara vijhiTara vi. [.] mulAkAte AvanAra ke janAra vijJapti-5tra chuM. [sana.] vinaMti karato kAgaLa, arajI. vijhiTiMga kA (vijhiTiS) na. [a] mulAkAta karavA (2) cAtumasa rahevA mATe jenAcAryone te te gAmanAM mATe jANa karavA mATenI chApelI ciThThI ke cabarakI zrAva taraphathI sacitra vistRta patra lakhAto te viTa zuM [saM. virA>pi .vi., e.va.] vaizya vijJAta vi, siM] sArI rIte jANavAmAM AveluM. (2) viTara . saM. viTaviTa 5.vi., e.va. viThA, zarIravikhyAta, prakhyAta, prasiddha ne maLa, gu. (2) chANa, (3) lIMDAM, lIMDI vijJAtA vi, si,5.1 sArI rIte jANanAra. (2) samajhadAra viTa3 5. saM.1 kAmuka, laMpaTa, labADa ; vijJAna na. [saM.] kaI paNa vastu viSaya vagerenuM UMDuM Azaka. (3) gaNikAne nekara, bhaDa. (4) nATaya-racanAjJAna, kelziyasanesa' (na.ke). (2) vastu viSaya vagerenuM mAMne vidUSaka. (nATa.) zAratIya jJAna. (3) evA jJAnane lagatuM te te zAstra, "sAyansa.' viTa-greSTha sI. [saM.] chAkaTApaNuM [DALI, jhADanI zAkhA (4) jagatanA padArthothI AgaLa vadhI paramAtma-tatva vizenuM viTa5 4. [sa. 5.] DALImAMthI nIkaLate phaNaga, (2) vizeSa jJAna, brAnuM vAstava-jJAna. (gItA, upaniSada.) viTapI na. [saM5.] jhADa, vRkSa ['viTaMbaNA.' vijJAna-maya vi. si.] ucca prakAranA jJAnathI bhareluM, viTAmaNA . jie "viTaMbaNA'. sarage uccAraNa juo suparA-menTala' (u.je.). viTalAgI . [pra. viTA, na. dvAra.] vazIkaraNa vidyA vijJAnamaya koza(-2) . si.] jJAnane hadayamAM utAranAra viTaMbaNA (viTakhaNA) strI. [saM. vihevanA-prA.viro] ane grahaNa karelA jJAnane vivekathI dhAraNa karanAra zakti kaleza, pIDA, saMtApa. (2) muzkelI, harakata, naDatara, vijJAna-maMdira (-madira) na. [saM.] vividha vijJAnano aDacaNa, (3) mAthA-keDa, mAthAkuTa. [7 5DhavI (rU.pra.) jyAM abhyAsa thAya ane mAhitI maLatI hoya tevI saMsthA muzkelI thavI]. [ta te tatva vijJAna-vAda 6. saM.] brahma ane AtmAnI ekatA che e viTAmina na. [.3 zarIrane poSaNa ApanAra kiMmatI 2010_04 Page #1038 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viTA viTA puM. [aM.] kaI vAta ke nirNayane nakAravAnA haka vijhDa(-g)la, nAtha puM. [saM. viSNu > prA. vidyu + prA. '' pachI saMskRtIkaraNa + saM.] jue 'viThAmA.' vi-prakApa puM. [ se. viz + praznova, saMdhithI] mUDIdAronI sattA. (ra) udyoga-vAda, 'inDasTriyAlijhama' viTriyasa na. [aM.] netra-harpaNanI AgaLanA pAkaLa-bhAgamAM rahetA eka jAtanA rasa vidarbhe vi-takhta vi. [a,] khUba tapI UTheluM, (2) (lA.) mAnasika rIte khUba duHkhI [AMTaNI karanAra vi-taraDha vi. [saM.] vitaraNa karanAruM, vaheMcaNI karanAruM, vataraNuM sakri[vA.] nakhathI ujharaDA karavA, vikheADA bharavA. vitaraDAvuM karmaNi, kri vitarAvavuM ke,,sa., vitaraDhAvavuM, vitarAnuM jue navataravuM'mAM. vitaraNa na. [saM.] ApanuM e. (2) vaheMcaNI, vAMTI, 'DisTribyuzana' 2003 tri-varAha puM. [saM. vik>viT + saM. vik thavuM joiye. saM. vik-varaha] bhUMDa (vinnA khAnAruM eka pazu) vikASThA pu,ba.va. [saM. fvaSNu > prA. viThThu dvArA, marA.] paMDharapuranA maMdiramAMnA pAMDuraMga viThThalanAtha (viSNu). (saMjJA) viThThala, nAtha jae 'viTjhala, nAtha ' [mATenAM) vi-taMga (vaDa) na. [saM.] vAvaDiMga nAmanAM biyAM (esaDI tri Mbaka (-Dambaka) vi. [saM.] viDaMbanA karanAra, (2) chetaranAruM ['viTaMbaNuA.' viDaMbaNA strI..[sa. vizvambhanA > prA, vikavaLA, tatsama]jue vi-DhaMbana (-Dambana) na., nA strI. [saM.] jue 'viTaMbaNA ' vi MkhavuM (DambhavuM) sakri, [saM.] viTaMbaNAmAM nAkhavuM. vikhAvuM (-DambAnuM) karmaNi., kri. viThuMAvavuM (-DhakhAvavuM. pre.,sa.kri. viDaMbAvavuM, viMgANuM (-DambA)jue 'viDaMbanuM'mAM. vijJAraNu na. [jue 'viDAraNuM' + gu. 'aNu' kR pra ] viDAraNuM e vicAravuM sa.kri. saM. vi. rR>viddvArA] cIravuM, pADavuM, (2) mArI nAkhavuM, (3) zaramAvatuM, viDhArANuM karmaNi, kri. vidrArAvavuM ke.,sa.kri. viDhArAvavuM, vidbArAvuM jue veDAravuM'mAM. vija-zAstra na. [saM.] viSTA chANa vageremAMthI khAtara taiyAra karavAnuM jJAna ApatuM zAstra, mAIkolojI' vi-varAha puM. saM. vik>vik + varadda, saMdhithI] jue 'viT varAha.' vi-vidhAta puM. [saM. vil > vik + vi-ghaTM, saMdhithI] mUtrAvitta viSNu nA.myA. saM. vinA>prA, viLA] vinA (padyamAM) viSNuA-cUMTA puM,a.va. [jae 'dhINavuM' + 'cUMTavuM' + gu. 'e' kR.pra. beune.] vyAkuLatA, vivalatA, valeApAta, akaLAmaNa, [ghAtanA eka prakAra uttApa, vyagratA triAmaNa na., (-Nya), teNI zrI. [jae vINavuM' + gu. 'AmaNa' * 'AmI' ku.pra.] (dANA vagere) vINavAnI kriyA. (2) vINavAnuM mahenatANuM. [. hevuM (rU.pra.) khAmAM kevI] viAvavuM, viSNuAvuM jue 'vIvuM'mAM. [tAkAta vita na. .[a, vita] jae vitta.' (ra) (lA.) zakti, tri-tata vi. [saM.] laMbAyeluM, vistIrNa thayeluM, phelAyeluM, patharAyeluM. (2) na. taMtu vAdya (san-sAmAnya) tritati strI. [saM.] vistAra, patharATa, phelAvA vintatha vi. [saM] kheADhuM, mithyA, a-satya, a-vAstavika vitatha-vAda puM. [saM] kheDhuM elavuM e. (2) kheATI takarAra vitathavAdI vi. [saM.,puM.] kheDhuM khelanAra. (ra) khATI takarAra karanAruM vitatu vi. [saM.] zarIra vinAnuM. (ra)puM. kAmadeva, anaMga 2010_04 vitaravuM sa.kri. saM, vistR>vijJa, tatsama] ApavuM. (2) vaheMcavuM, vAMTavuM. vitarAvuM karmaNi., kra. vitarAvavuM pre,sa.naM. vi-taraMga (taraGga) vi. [saM.] (lA.) vicAra-zUnya tirAvavuM, vitarAyuM juo vitaraNuM'mAM. vitarka huM, [saM.] kalapanA, aTakaLa, dhAraNA, (2) zaMkA, sadeha, aMze [dhAreluM. (ra) zaMkAspada vi-taciMtakavi. [saM.] jenA vize aTakaLa karI hAya tenuM, vitarkI vi. [saM,puM] tarka karavAmAM kuzaLa, tarka karanAruM vi-tala(-q) [saM.] paurANika mAnyatA pramANe bIja pAtALa. (saMjJA.) .. vi-taMDhA (-taNDA) zrI. havAda puM. [saM.] nakAmI mAthA-kUTa, khATA mukavAda, jInnA-neDI. (ra) peAtAne pakSa ja na hoya ane sAmA pakSanuM khaMDana karavAnI kriyA, (tarka.) vitaMtAvAdI (vitaNDA-) vi., vitaMDI (vitaNDI) [sa.,puM.] vitaMDAvAda karanAruM [parezAna karavuM vitADavuM jaA vItavuM'mAM; (artha) pajavavuM, duHkha devuM, vi-tAna na. [saM.] caMdaveA. (ra) maMDapa. (3) taMbu tri-tAla vi. [saM.] tAla vinAnuM, be-tAluM. (saMgIta.) vitAvavuM, vitAvuM jue vItavuM mAM. vistRSNa vi. [saM.,kha.trI.] tRSNA vinAnuM, tadna saMtArthI vitRSNA strI. [sa.] tRSNAnA abhAva, saMpUrNa saMASa na. [x.] dhana, paisA, drazya, (2) (lA.) zakti, baLa, tAkAta. (3) sAra, tattva citta-vAna vi. [sa. degvAn puM.] dhanavAna, paisAdAra, dhanika vitta-vRddhi zrI. [saM.] paisAnA vadhArA thavA e vitta-zAca na. [saM.] paisAnI levaDa-devaDamAM karAtI luccAI vitta-zASaNa na. [saM] paisA chInavI levAnuM kArya vittahIna vi. [saM.] paisA vinAnuM, garIba, kaMgAla. (2) devALiyuM vittIya vi. [saM.] paisAnuM, paisAne lAgatuM, dhana-saMbaMdhI vizveza puM. [saM. za] kubera bhaMDArI dhananI icchA viSaNA strI. [ + saMjJaI] paisA meLavavAnI AkAMkSA, vittopArjana na. [+saM, varjhana] paisA kamAvA e, dhana-prApti, kamANI [vida' 'zAstra-vida' vagere) viMda vi. [saM. vik] jANanAruM (samAsamAM uttarapadamAM: vedavidagdha vi. [saM] sArI rIte baLI gayeluM. (ra) (lA.) catura, hoziyAra, sophisTikeTeDa'(vi.ra.). (3) vidvAna vidagdhatA strI. [saM.] vidagdha hAvApaNuM, 'sophisTikasI' tri-darbha, deza huM. [saM.] madhyapradezaneA e nAmane eka . Page #1039 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vi-dala(-La) 2074 vidhAdhara prAcIna deza, Ajane varADa (mahArASTra ane madhyapradezamAMna). vidUSaka chuM. [saM.] nATayaracanAomAM nAyakane marakare (saMjJA.) mitra. (nATaka) (2) jaMgale, DAgala (bhavAImA) vidala(La) vi. [saM.) daLa vinAnuM (anAja). (2) khIleluM, viSaka-vRtti sI, siM] TIkhaLa ane cALA karavAnuM vikaseluM. (3) na. dahIMvALI eka vAnI valaNa, 'barnarI' (da.bhA.) vidAya kei.vi. [ara. 1dAkA . vidAa ] vaLAvAyeluM, videza yuM. [saM] bIje deza, bIjo mulaka, paradeza ravAnA kareluM, seDhAveluM. (2) strI. javAnI rajA. [ karavuM videzagamana na. [saM.] paradeza javuM e [paradeza nI (rU.pra.) kADhI mUkavuM, hAMkI kADhavuM. 0 ApavI (rU.pra) videzaNa (-zya) sI. saM. vizat + gu. aNu satIpratyaya] seDhADavuM. 0 levI (rU.pra.) javA chaTA paDavuM] videza-vAsa chuM. [saM.) paradezamAM jaIne rahevuM e vidAya-gIta na. [+ saM.] vidAya karatI veLAnuM gIta videzavAsI vi. saM..], videza-stha.vi. [sa.] paradezamAM vidAya-gIrI sI. [+ phA.pratyaya] ravAnA karavuM e, seDhADa- jaIne rahenAruM ke raheluM vuM e, voLAvavuM e, vaLAmaNI videzI vi. [sa,j.] parezane lagatuM, paradezI, "pherina." vidAya-bAla puM. [+jue "bAla."] vidAya thatI veLAnA (2) videzanuM vAsI, paradezamAM rahenAruM, "phorinara." (3) zabda, ravAnA thatI vakhatanuM bhASaNa paradeza jatA. emigranTa vidAya-mAna na. [saM.] vidAya vakhate karavAmAM Avatu saMmAna videzIkaraNa na. siM.] pitAnA dezamAM paradazana jevuM vidAya-nmAnapatra na. [saM] vidAya vakhate ApavAmAM AvatA vartana vAtAvaraNa vagere karavAM e saMmAnane chApelo yA lakhelo kAgaLa, "valeDikaTarI esa" videzIya vi. [saM] jae "videzI.' (2) paradezathI AveluM vidAya-vyAkhyAna na. [saM.] vidAya vakhate ApavAmAM videha vi. [saM.] maraNa pAmeluM, avasAna pAmeluM. (2 AvatuM bhASaNa, "valeMDiTarI esa.' mAyA-pAzathI mukta, jIvamukta. (3) paM. mithilAno vidAya-saMdeza (-sadeza) puM. [+] vidAya vakhate maLa prAcIna pradeza. (saMjJA.) [ne sasare janakarAjA ke maLela saphaLa sapharane saMdezo videha-rAja kuM. siM] dazarathano vevAI ane rAma lakSamaNavidAraka vi. siM.] vidAraNa karanAra videhI vi. siM] juo videha(1-2).' [mAM lIdheluM vidAraNa na. (.) cIravAnI sthiti, phADavAnI sthiti. viddha vi. [4] vAMdhAyeluM. (2) (lA.) vaparAyeluM, upayAga(2) mArI nAkhavuM e vidyamAna vi. siM] hayAtI dharAvatuM. jIvatuM, vartamAna. (2) viddhAranuM sa.phri. [sa. vi-dra-vatA, tatsama] cIrI nAkhavuM, pratyakSa raheluM, hAjara [ArA phADI nAkhavuM. (2) mArI nAkhavuM. vidArAvuM. karmaNi, kri. vidyamAne kivi. [chu. "e" sA. vi.pra.] (lA) mAraphata, vidArAvavuM che. sa.ki. vidyA sI. si.] UMDI samajha, jJAna. (2) jJAnanuM zAstra vidArAvavuM, vidAravuM ja e vidAra'mAM. ka kaLA. (3) te te jJAnanI zAkhA. "pheMkaTa.' (4) koI vi-dArita vi. [saM.] cIrI nAkheluM, phADI nAkheluM. (2) vastu ke kAmanI mAhitI athavA jJAna. (5) java ane mArI nAkheluM brahmAnA abhedane viSaya karanArI cittanI vRtti. (6) vijJAna, vidArI strI, (saM.e nAmano eka vela (yakoLAne), sAyansa." [coda vighA (u.pra.) sarva zAstro. melI vidyA vidArI kaMda. (2) eka roga (gaLAno) (..) kAmaNamaNa, maMtarajaMtara] vidArIkaMda (-kanDa) chuM. [saM.] jae "vidArI(1)." vidyA (laghukayatana "ya) strI. e "vadyA" vidAha chuM. [sa.] baLatarA, dAha (zarIramAM) vidyA-kalA-LA) sI. [saM] zAstro tathA hunnara-udyoga vidAhI vi [saM5.] baLatarA karanAruM vidhAkIya vi. [ + saM. * + ta.ma, navo za6] vidita vi. saM] jANeluM, jANItuM [ karavuM (rU.pra.) vighAne lagatuM. "ekeDemikala' (u.je.) jaNAvavuM, vAkepha karavuM. 0 thavuM (rU.pra.) jANavuM]. vidyA-khAtuM na. [saM. + e khAtuM.']. keLavaNI, khAtuM, dezA A. [saM.1 mahayapradezanI eka prAcIna nagarI. zikSaNa-taMtra, 'ejayukezana DipArTamenTa AjanuM bhalasA. (saMjJA) [marI gayeluM vidya-guru chuM. [saM.] bhaNAvanAra rikSaka, "prophesara' (ma.) vi-dIrNa vi. [saM] cIreluM, phADeluM. (2) nAza pAmeluM. vidyA-gRha na. [saM. 5. na.] nizALanuM makAna, zALA, pAThavidura puM. [saM] saMtanuM rAjAnA putra vicitravIryano dAsImAM zALA, kula' [khuba utsuka, jijJAsu thayelo putra (dhatarASTra ane pAMDunA e ema sAvako bhAI). vidhAtura vi. [saM. vidyA + agi2] vidyA meLavavA mATe (saMjJA.) [0nI bhAjI (rU.pra.) garIbanI sevA. 0vAkya vidyA-daMbha (-dakhkha) puM. [saM] vidvattAne vadhu paDato DoLa, (2.pra.) upadezanA bela. 08 (rU.pra.) vAta vAtamAM "peDanTrI' [DoLa karanAra, "peDanTa" kaMgAliyata batAvyA karavI e]. vidyAdaMbhI (-dabhI) vi. [saM5] vidvattAne vadhu paddhati viduranIti . [saM] mahAbhAratanA udyogaparvamAna vRta- vidyA-dAna na. [saM.] bhaNAvavAnuM badalA vinAnuM kAma rASTrane vidure kahelA zikhAmaNarUpa lokone saMgraha, (saMjJA) vidyA devI strI, [saM.] sarasvatI devI, zAradA viduSI sI. [4] vidvAna strI vidyA-dhana na. (saM.] vidyA-rUpI saMpatti, zikSaNa-rUpI dhana vindara ji, ji. vi. si.1 vizeSa dara, ThIka ThIka Ape vidhAdhara vi. [sa.] vighA dhAraNa karanAra, vidvAna. (2). vidizA e. 2010_04 Page #1040 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vidyAdharI puM. paurANika mAnyatA pramANe eka ardhadavI prajAnA te te puruSa (saMjJA,) vidyAna vidyAdharI ii, [saM] vidyAdhara jAtinI strI (paurANika) vidyAdhAma na. [saM.] jae 'vidyA-gRha'-- 'eNkeDamI,' vidyAdhikArI vi. [saM. vidyA + adhinArI, puM.] zikSaNa-taMtranA adhikAra dharAvanAra, ejyukezana oNphisara,' 'DirekTara kaeN pablika insTrakazana' [bhaNavuM e vidyAdhyayana na. [saM. vidyA + adhyana] abhyAsa karavA e. vidyA-dhvaja huM. [saM.] (lA.) vidyAne dUSaNa ApanAra, vidvAna chatAM vidyAnA durupayeAga karanAra [vAnA harSa vidyAnaMda (-nanda) puM. [saM. vidyA + Anandra] vidyA meLavavidyA-nidhi puM. [x.] vidyAnA bhaMDAra-rUpa mANasa, meTe [abhyAsa karavAnI laganI vidyAnurAga huM. [saM. vidyA + anu-naLa] vidyA taraphanA prema, vidyAnurAgI vi. [saM,puM.] vidyAnurAga dharAvanAra, vidyApremI vidyA-pITha strI. [saM.,na ] jyAM vividha prakAranI vidyAenA zikSaNanI vyavasthA karI ApavAmAM AvI hoya te taMtra, vizvavidyAlaya, 'yunivarsiTI' (na.la.) (2) amadAvAdanI gujarAta rASTriya vidyApITha. (saMjJA.) [vAnI kriyA vidyA-prApti srI, [saM.] abhyAsa karavA e vidyA meLavavidyA-prema puM. [sa,puM.,na.] vidyA taraphanI laganI, bhaNavAnA prema [tarapha lagana vALuM vidyApremI vi. [saM.,puM] vidyA-prema rAkhanAruM, bhaNavA vidyA-khala(-La) na. [saM.] karelA vidyAbhyAsanI zaktimattA vidyA-bhavana na. [saM.] jae 'vidyA-gRha.' vidyAbhilASa puM. [saMvidyA + mi-hAthI, saM. jAva, huM.] vidyA meLavavAnI icchA 0SA zrI. [+ vidyAbhilASI vi. [saM.,puM.] vidyA meLavavAnI icchAvALuM vidya-bhUSaNa na. [saM.] vidyAne kAraNe maLelI bhradUSaNa-kRpa padavI vidyAbhyAsa puM [saM. vidyA + agnyAkSa] jue 'vidyA yayana.' vidyA-mada puM. [saM.] meLavelA jJAnane kAraNe thayeluM ali-mAna vidyAmaMdira (-madira) na. [saM.] jae 'vidyA'gRha.' vidyAmRta na [saM. vidyA + amRta] vidyArUpa aau, rikSaNarUpI amRta [zarUAta karavI e vidyAraMbha (-l) puM. saM. vidyA + Arma] bhaNavAnI vidyArthinI vi., srI. [saM] vidyA bhaNanAra AkarI ke sa, chAtrA [cheAkarA ke puruSa, chAtra vidyArthI vi. saM. vidyA + strI, puM.] vidyA bhaNanAra vidyArthI-Azrama puM. [saM.,gu. samAsa, saMdhi vinA] vidyAauM-gRha na. [saM.,guja, samAsa, puM., na ], vidyArthI-nivAsa pu. [a, guja. samAsa], vidyArthI-bhajana na. [saM., guja. samAsa] chAtrAlaya, benDiMga hAusa' vidyArthImaMDala(-La) (-maNDala,-La) na. [sa,guja. samAsa] vidyArthIonuM baMdhAraNIya saMghaTana, vidyArthI-saMdha, 'sTunDanTsa yuniyana' vidyArthI-vRtti sI., vidyArthI-vetana na. [saM',guja, samAsa] abhyAsa karavAnI dAnata ke bhAvanA. (ra) abhyAsa karavA _2010_04 vidyA-satra mATe maLatI nANAMnI madada, chAtra-vRtti, ziSya-vRtti, skalarazipa' (ma.sa.), 'leA-zipa' (ha.dvA.) vidyArthI-saMgha (-saMtlR) huM. [saM., guja. samAsa] vidyArthIenuM maMDaLa, vidyArthI-maMDaLa, 'sTuDanTsa yuniyana' vidyAlaya na. [saM. vidyA + jJA-na, puM,,na.] jae 'vidyA graha' insiTaTajUTa' vidyAlaMkAra (laGga2) puM. (saM. vidyA + marNAra] jue -'lidyA-bhUSaNa.' e prakAranI eka padavI vidyA-lAbha puM. [saM.] vidyAnI prApti vidyA-vaMta (-vanta) vi. [saM. dega> prA. dega, prA. tatsama pra.] vidvAna, paMDita vidyA-vAcaspati puM. [saM] yunivarsiTInI pIecaDI. tema DI.liTnI samakakSa saMskRta vidyApITha vagerenI padavI vidyA-jAna vi. [saM. vAr, puM.] jue 'vidyA-vaMta.' vidyA-vAridhi chuM. [saM.] vidvAnane maLatI evI eka mAnada 205 padavI vidyA-vAsa puM. [saM.] vidyArthIene khAvA-rahevAnI sagavaDa ApatuM sthAna, 'khaDiMga' (A.khA.) vidyA-viSa~ puM. [saM.] bhinna bhinna prakAranI vidyAonuM vitaraNa [. samAja puM. [saM.] 'yunivarsiTI' (go.mA.)] vidyA-vinaya-saMpanna (-sampanna) vi. [saM.] jJAna ane viveka dharAvanAra, jJAnI- vivekI vidyA-vineda puM. [saM.] vidyAne lagavI AnaMdavALI vAta-cIta vidyA-vinAdI vi. [saM.,puM.] vidyA-vineAda karanAra vidyA-vibhAga puM. [saM.] yunivarsiTImAMnI te te vidyAzAkhA, kaTI' vidyA-vimukha vi. [saM.]Y=LavaNI na lIdhI hoya tevuM, abhaNa vidyA-vilAsa puM. [saM] jue 'vidyA-vineda,' vidyAvilAsI vi. [sa.,puM.] jae 'vidyAvineAdI.' vidyA-viSayaka vi. [saM ] bhaNavA vizenuM. (2) te te vidyAzAkhAne lagatuM, eNkeDemikala' (mana.ra1.) vidyA-vihIna vi. [sa.] abhaNa vidyA-vIrapuM, [sa] zrama karI abhyAsa karanAra puruSa vidyA-vRtti . [saM] bhavAnI laganI. (ra) bhaNavA mATe maLatI chAtra-vRtti, skolara-zipa' (6.khA.), 'keleA-zipa' vidyA-byasana na. [saM.] bhaNavAnI sakhata lata ke laganI vidyAbhyasanI vi. [saM.,puM.] bhaNavAnI sakhata lata ke laganIvALuM vidyA-vyAsaMga (-saGga) puM. [saM.] bhaNavAmAM prabaLa Asakti, laganIpUrvaka sakhata abhyAsa karavA e vidyAvyAsaMgI (sagI) vi. [saM.,puM.] vidyAvyAsaMgavALuM vidyA-vrata na. [saM.] abhyAsa karavAnI lIdhelI pratijJA, bhaNavA mATe lIdheluM paNa ke nauma vidyA-zAkhA strI. [saM.] vizvavidyAlayanI te te vidyAnA te te kAMTA, 'phaeNkalTI' vidyA-zAlA(LA) strI, [saM.] jae 'vidyA-gRha,' vidyA-satra [saM.] varSa daramyAna bhaNavAnA samayane pratyeka moTA gALA, 'Tarma' 4. Page #1041 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vidhA-samiti 27 vizrApa vidyA-samiti ramI. [] yunivarsiTIomAMnI te te vidyA vidyuta-vi chedana na. (saM. viSNu + vizkeTana, gu. samAsa] zAkhAnI judI judI kamiTIemanI te te kamiTI ke maMtaLI vIjaLInA pravAha dvArA rAsAyaNika pheraphAranI kriyA, "ilekavidyAsabhA strI. siM] jyAM vividha vidyAnI pravRtti drolAisisa' (a.tri.) thatI hoya tevuM maMDaLa ke saMdha vidyuta-zakti sI. [+saM., guja. samAsa] juo "vidyuti ." vidyA-samAja puM. siM] jue "vidyAvika samAja'. vidyutavega kuM. [. vidhuta + vela, guja. samAsa] jAo yunivarsiTI' (a.bA.). vidyu6-ga." chAlA." vidyA-saMpana (sampana) vi. saM.] juo "vighA-vaMta." vighata-zAlA(-LA) sI. [saM. vin + rA] e vizuvidhA-sAgara chuM. [saM.] ja "vivA-vAridhi'- jevI eka vidyuta-zAstrana. [ + saM., guja, samAsa.] jae vidyuA." padavI vidyuta-zikha sI. [ + saM. guja, samAsa.] e "vividya-sAmarthya na. [saM] juo "vighA bala." cikhA.' [ilekaTrona vidyA-sthAna na. siM] vidyAbhyAsa karavAnI zALA, "AbhA- vighakaNa chuM. [saM. vadhu+ La] vIjaLIne kaNa, vidhura, meTara' (A.bA.) (2) janmakuMDaLImAM janmanI rAzithI vivaza chuM. [saM. vidyuta + co] e "vidyuta-koza.' pAMcamuM khAnuM. (.) vikSetra na. [saM. vidyuta + zetra] vIjaLIno pravAha jeTalAvidyaccakitsA a. [sa, vita+vikratA, saMdhithI] mAM prasare teTalI jagyA yAMtrika vIjaLInA zekathI karavAmAM AvatI dardInA roganA vitaraMga (naraM9) puM. [saM. vidyuta + T] vIjaLInuM teja tapAsa ane sAravAra, "ilekaTrika TrITamenTa' vidha...vAha !. [saM. vAta + pravAha vIjaLIno pravAha vicuMbaka (vidyucumbaka)na. [sa. vivu+guja, saMdhithI] vidaNa kuM. [saM. vidyuta + anu. saMdhithI] jae 'vighukaNa.' polAdanA TukaDAnI AsapAsa tAMbAnA tAranuM gaLuM vIMTALI "ilekaTTana" (bha.ga.) [khecANa vIjaLIno pravAha mUkavAthI cuMbakatva maLe e loDhAne vidAkarSaNa na. [saM. vidyuta + mA-%una, saMdhithI] vIjaLInuM TukaDo vighai-gatividyA strI, vid-gatizAstra na. [4] vIjavipuchati [saM. vivat + zani, saMdhithI.] vIjaLInuM baLa, vInI gatine lagatuM zAstra, ileka oDAinemikasa' (pA.go.) ilekaTrisiTI' [vIjaLI-dhara vighu-graha na. vidyuta +, jna, saMdhithI] ja vighuchAlA(-LA) strI. siM. vivRt + rAta, saMdhithI] "vivuRAlA.' vighuchAtra na. [sa vigurU rAstra, saMdhithI vIjaLI vidya-bala(La) na. [saM. vidyuta + ] ja "vivuRkti.' vizenI vidyA vijaLInA jhabakAre, vidyulekhA vidya-yaMtra (canna).na. [saM. vivu+tra, saMdhithI vIjaLIvichipA sI. [saM vita+ FrANA, saMdhithI] AkAzI utpanna karanAre sAce, "janareTara' vidyuta sI. [. vivuM] AkAzI vIjaLI, lAiTaniMga. vidyadayuga puM. [saM. vizu+ vA, saMdhithI] yAMtrika vajaLI(2) yAMtrika vIjaLI, "ilekaTrisiTI' ne moTA bhAgane vyavahAra ho e jamAne vidyuta-kaNa chuM. [saM. viyaMta + La] o " vikaNa." vizuddha-vAhaka vi. [sa. vidyuta + vA, saMdhithI] yAMtrika vidhuta-keza8-1) puM. [sa, guja, samAsa] vIjaLI pedA vidyutane laI janAruM karanAruM yaMtra, beTarI' [ilekaTrika phiDa' vighatA sI. [saM. vidyuta + hatA, saMdhithI] AkAzI vidyata-kSetra na. [saM. vidyuta zea] juo vikSetra.- vIjaLIrUpa vela, velanI jevI dekhAtI, AkAzI vIjaLI vidyuta-gRha na. [saM. viSNu-9, pR. 13 jAo "vizvachAlA." vidyalekhA sI. [saM. vidyuta + elA, sadhithI] AkAzI vighata-cikitsA sI. [+, guja. samAsa] juo vidhu vidyutane jhabakAre, vicchikhA [vighalatA." cikitsA." [vighu cuMbaka.' dU-vahila,-llI sI. [saM. vidyuta + vara, rahI] jue vidyuta-cuMbaka (-cumbaka) na. [+, gujasamAsa] juo vighai-ga kuM. [saM. vitta +aa, saMdhithI] vIjaLInI gati vidyuta-taraMga (tara) chuM. [saM. viSNu + taLa] juo vidyotejaka vi. [sa. vaghA-3na] vighAne uttejana Apa'vidyattaraMga." nAra. [0 samAja chuM. [saM.] jAo "vidyA-samAja-yuni. vidyutapradhAna vi. [saM. viSNu-kAna vIjaLInA pAvarathI varsiTI' (gomA)] [calAvanAruM mukhya cAlatuM, "pAvara-inTesiva' vidyopajIvI vi. [saM. vitha + 3nIvaDe vidyA dvArA gujarAna vidyuta-pravAha chuM. [. vivRtta pravA] ja " vitravAha.' vidyopArjana na. [saM. vivA-rUpAna] jao vidyA prAti.' vidhata-bhAra . [saM. vidyuta-mAra=vighumAra; A. gu. samAsa] vighopArjita vi. [saM. vidyA + 3ghArtAi ] vidyA dvArA vIjaLIno saMcAra, "cArja' (a.tri) meLaveluM vidyuta-yaMtra (catra) ne. [saM. vidyuta+tra, guja, samAsa] vivopAsaka vi. saM. vidyA + 3ra] vidyA meLavavAne e "vighuda-yaMtra." ['vida-yuga.' satata prayatna karanAra, oNlara' (da.bhA.) ta+yA, guja, samAsa.] jao vivopAsana na., -nA sTI. (saM. vidyA + 3pa-Asana, all vighata-vAhaka vi. [saM. vivuz+ vAja, guja. samAsa ja vidyA meLavavA satata prayatna, satata vidyAbhyAsa vidyuda-vAhaka." vidradhi chuM. [saM.] gaDa-gumaDane roga 2010_04 Page #1042 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vidrAvaka pIgaLeluM. (2) nAsI tri-drAvaka vi. [saM.] egALanAra vi-drAvaNu na. [saM.] egALavAnI kriyA vi-hAvita vi. [saM.] ogALeluM. (2) nasADI mUkeluM vidrAvya vi. [saM.] ogALI zakAya tevuM tri-skruta vi. [saM.] ogaLI gayeluM, chUTeluM, bhAgI gayeluM, palAyana thayeluM vikema na. [saM.,puM.] e nAmanuM eka vRkSa. (2) puM. kaMpaLa, kUMgA, (3) paravALuM (kiMmatI gaNAtA eka ratna dariyAI ' padAthaeN) [maMDa. (ra) kajiyA, kalaha vidroha chuM. [x.] sattA sAme mAthuM UMcakavuM e, khaLavA, vidroha-kArI, vidrohI vi. [saM.,puM] vidroha karanAruM, bhAMgakeADiyA, 'savarsiva' [paMDita, jJatA je dvijana kuM.,na. [saM. vizvak + gama, saMvithI, puM.] vidvAna, vidvattama vi. saM. vidyam + sama, saMdhithI] uttama vidvAna vidvattA zrI., -ttva na. [saM. vidvat + jJA,a] vidrAna hovA paNuM, pAMDitya dvipariSada strI. [saM. 2000 vidhavAMza (vidhavAza) puM. [ + saM.aMzatru jue 'vidhavA-dAya.' vidha-vidha Sa. [saM. vidyA nA a-svAvika firbhAva; A zabda vyAkaraNa-siddha nathI.] jue 'vi-vidha.' tridhA strI, [saM] prakAra, rIta vidhAtA puM. [saM.] sRSTinI utpatti karanAra deva, paramAtmA, 'preAvidmansa' (ma.sU.). (2) prajrapAtte, brahmA. (3) vizvakarmA vidhAtrI zrI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe bALaka janmatAM ThThInA lekha lakhanArI manAtI devI zakti. (saMjJA ) vidyam + vaSar, saMdhithI], dvi-dhAna na. [saM] kriyA karavI e, karavuM e, AcaraNa, 'presesa' (6.mA.). (2) kathana, cani, kephiyata, 'sTeTamenTa,' 'eNpharmezana' (da.khA.). (3) sUcana, 'prepejhizana,' (4) pUrva dhAraNA, 'premisa' (da.bhA.). (5) niyama, dhArA. (6) vidhi rIta, prakAra. (7) zAstra-vAkaya, vivi-vAkaya, kAyadA, ' lejislezana,' (8) kAyadAnA nirNaya, cukAde. 'jajamenTa' vidhAna vi. [2] zAstra-vAkayanuM jJAna dharAvanAra vidhAna-pariSada strI. [ + saM. di], vidhAna-maMDala)-La) (.maNDala,-La)na. [saM.], tridhAna-sabhA . [saM,] svataMtra rASTramAM prajAnA hitane lagatA kAyadA karanArI cUMTAyelA sabhyAnI maMDaLI, 'lejislecara,' 'lesleiTiva kAunsila (yA) esemjalI' vidhAna-sabhya vi. [saM.] vidhAna-sabhAnuM saddasya, membara * * lejisleTiva esemblI'- ema. ela, e.' vidhAna-zAkhA zrI. [maM] vidhAna-sabhAnuM peTA maMDaLa, 'lejislezana brAnca' tsabhA strI. [saM. vidyam + samA, saMdhiI] vidvAnetA meLAvaDA, vidvAnenI sabhA, akAdamI, 'eNkeDamI' vidvatyuMnyAsa (-sanyAsa) puM. saM. vidyam + suMngvAsa, sIdhathI] jJAna thayA pachI saMnyAsano dIkSA levI e, pUrNa jJAnIe karelA saMsAratyAga vi-bhaigya vi. saM. vidyam + mogya, saMdhithI] vidvAne bhAgavI zake tevuM, vidvAnone mATenuM. (2) vidvAne rasa paDe ke game tevuM vidhi-nirdeza aM. vaDA.'] pati maraNa pAmyA hoya tevI strI, rAMDelI strI, rAMDI-rAMDa [maLatA vidhavA strInA hissA vidhavA-dAya puM. [x.] patinA kuTuMbamAMthI kAyadA pramANe vidhavA-lakSaNa na. [sa,] zarIra uparanAM vidhavA thayAnA khyAla AMpatAM cihmAmAMnuM te te cihna vidhavA-vivAha puM. [rsa ] vidhavAnuM punarlagna, 'ri-maeNreija' vidhavAzcama puM. [+ saM azrama] nirAdhAra vidhavA strIone Azraya levAnuM sthAna vighna-vara vi. saM. vidyam + a] uttama vidvAna vidvad-varga puM. saM. vidyam + dma, saMdhithI] vidvAnAnA samaha, pIDeta-gaNa vidvad-varSa vi. [sa. vizvam + vatha, saMdhithI] uttama vidvAna visaMhala(-La) (-maNDala,-La)na., lI(-LI) zrI. saM. vis + maLyu,strI] jae vidrapariSada' - 'ekeDamI' (na.bhA.) vidvAna vi. saM. vidyarthI-vidvAna, puM.] jeNe vidyA meLavI che tevuM, paMDita, jJAtA, 'keMDalara. (ra) jJAnI mAsa. (3) niSNAta, 'eksparTa' (A.bhA.) adhamatAna vidveSa chuM. [saM.] prabaLa adekhAI, bhAre IrSyA. (2) zatrutA, vidveSaNa G. [saM.] jae 'vidveSa.' (ra) duSTatA, viddheSitA srI. [saM] vidveSI heAvApaNuM vidveSI,-SA vi. [saM.,puM.] vidveSa karanAruM -vidha vi. saM. vidyA, dvArA. kha.vI.thI] prakAranuM (samAsamAM 'bahuvidha''anekavidha' 'nAnA-vidha' 'za-vidha' vagere) vidharAvatuM jue 'vIdharAnuM'mAM. vidharma puM. [saM.] ainna guNa-lakSaNa, (2) jindu dharmasaMpradAya, paradharma. (3) virAthI dharma-saMpradAya vidharmI vi. [saM.,puM.] bhinna guNa-lakSaNavALuM. (2) bhinna dharma-saMpradAyanuM, paradharmI. (3) virepI dharma-saMpradAyanuM vidhavA strI. [saM. vi thavo pati marI gayeA che tevI vidhavA khatrI. thI; paNa mULamAM eka ja zabda che. sara0 2010_04 vidhAnAtmaka vi. [+ rsa, mAtman +~A] jene vize nizcita rUpa kahevAmAM AvyuM hoya tevuM. 'pabriTiva' (caM.na.) vidhAyaka vi. [saM.], vidhAyI vi. [saM.,puM.] kAMI karanAruM, kArya karanAra, 'eNkTiva.' (ra) ghaDanAra, racanAra, (4) sthApanA karanAra vidhi kuM., sI. [saM.,puM.] karavuM e, kriyA, presesa.' (2) vidhAna, 'ermezana. (ma.na.). (3) zAstrAjJA. (4) kArya karavAnI rIta ke paddhati, 'preAsIjara.' (pa) saMskAra-kArya, 'serimanI.' (6) puM. avazya karavAne niyama, dhArA. (7) vyavasthA. (8) saMskAra. (9) brahmA, (10) bhAgyadevI. (11) bhAgya, [nA akSara (ke lekha) (rU.pra.) nasIba, bhAgya [vartavApaNuM vidhi- krarya (-kaArya) na. [saM.] zAstranI AjJAne va vidhi-cinhana, saM.] gaNitamAM saravALA bAdabAkI guNAkAra vagere kriyAne mATenuM te te cihana. (ga.) vidhi-nirdeza huM. [saM.] hakArAtmaka vidhAna, eNmaMdiva Page #1043 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vidhimukhanirdeza 2008 vinayana prapabizana" (ma.na.) strI, caMdramukhI vidhimukha-nirdeza puM. [sa.] juo vidhi-nirdeza." vi-dhUnana na. [saM.] halavuM e, kaMpavuM e vidhi-nirmita vi. saM.] nasIbe nakkI kareluM, nasIbamAM vi-dhUta vi. [sa.] dhAraNa kareluM. (2) dharI rakheluM, sarjAyeluM pakaDI rAkheluM. (3) upADI rAkhela vidhiniSedha chuM, ba.va. [saM.] zAstranI AjJA ane vidheya vi. [1] dharI rAkhavA jevuM, pakaDI rAkhavA jevuM. manAI amuka karavA na karavA vizenI zAstranI AjJA (2) a-karmaNya, 'paeNsiva." (3) na. vAkayamAM uddezyane vidhiniSe rAtmaka vi [+ saM. mAtmana+] vidhi ane kriyArUpe je abhISTa hoya tevuM pada ke pada-samaha. (sakarmaka niSedhanA rUpamAM raheluM, vidhiniSedhavALuM kriyApa enA karma sAthenuM) (vyA.) (4) jae "vidheyakavidhi-pada na. siM] vAkayamAMnuM vidheya. (vyA.). vidhipuraHsara kri vi. [] vidhine anusarIne, vidhi vidheyaka vi. [saM] niyamanA rUpamAM karavA mATenuM. (2) pramANe. (2) rivAja pramANe na. vidhAnasabhAmAM rajU thate kAyadA-rUpa kharaDe, "bila' vidhipUra vi. [saM.] vAkayamAM adharI rahelI kriyAne vidheyatA DhI. [saM.vidheya hovApaNuM [kriyApada artha pUro karavA vaparAtuM (56), "kriyApUra jevuM. (thA) vidheya-pada na. [saM.] vAkayamAMnuM (kame haiyata e sahita) vidhipUrvaka kri.vi. (sa.] juo vidhinapura sara." vidheya-vardhaka vi. si] vAkayamAM kriyApadane vadhAro vidhiyukta vi. siM.] vidhi-pura:saranuM, zAstrAjJA pramANenuM. batAvanArAM kAra* 2pa temaja kriyAvizeSaNemAM te te (2) rivAja pramANenuM (vyA.) [- pojhiTiva' vidhi-rU5 vi. saM.] siddha niyamanA rUpamAM raheluM, zAstrajJA vidheyAtmaka vi. [+saM. mAramana- karavA jevA svarUpanuM, pramANenuM. (2) nizcayAtmaka svarUpanuM. "eNphaTiva' (ma na.), viddha vi. [4] vIMdhAyeluM. (2) ghavAyeluM, ghAyala thayeluM pijhiTiva' (da.bhA.) [opijhizana' (ka.mA.) vidhyanukala(-La) vi [+anu-8] zAstranI AjJA vidhi-vAkartha vi. [sa.] jae "vidha-vacana' - "eNphameTiva pramANe karavAmAM AvatuM. vidhi-vidhAna pramANenuM vidhi-vacana na. [sa.] zAstranI AjJA vidhyanusAra krivi. [+saM. ana-sAro ja "vidhi-puraHsara.' vidhi-vata krivi. saM.] vidhi pramANe. (2) paraMparAgata vidhyartha chuM. [+saM. martha jemAM kAMIka karavAnA arthano bhAva rivAja pramANe. (3) niyama pramANe [adhIna che-sIdhI AjJA nathI tevo kriyApadane pUrNa artha, vidhi-vaza vi. [saM.] nasIbane kAraNe thatuM, nasIbane kepiTaziyala.' (vyA.) [ pabiTiva' (hI.gha.). vidhi-vidhAna na. siM.] zAstramAM jaNAvyA pramANe je kAMI vidhyAtma, 04 li. [+ saM. marimana X] hakArAtmaka, karavAnuM hoya te [tevuM, niyama-viruddha vijyAbhAsa chuM. [+ saM. mAM-mANa] jemAM paNa vidhine DALa vidhi-viruddha che. [saM.) zAstramAM jaNAvyA pramANe na hoya thato hoya tevI prakriyA vidhi-vilIna vi. siM] jenAM vyavasthita kAryapraNAlI vizvasta vi. siM.1 nAza pAmeluM [khuvArI na hoya tevuM, niyama pramANe na thayeluM vi.avaMsa (-4) paM. siM.] nAza, sarva-nAza, bhAre moTI vidhisara kei.vi. [+ ja e sara" (pramANe).] ja vi-vaMsaka (kavasa ka) vi. [ ], vivasI (vivasI) vi vidhipuraHsara-ophiziyalI.' siM5.] vinAzakArI, bhAre khuvArI-khAnAkharAbI karI vidhisaranuM vi. [+ gu. "tuM' che. vi.nA arthane anuga] nAkhanAra, saMhAraka, "DisTrakaTiva' (ki.gha.) vidhi pramANe thayeluM ke thatuM-thanAruM, 'oNphiziyala,'phormala' vina nA.. saM.vinA, arvA. tabha0] vinA, vagara (padhamAM.) regyulara' vi-nata vi siM] sArI rIte nameluM, vAkuM vaLIne rahevuM. (2) vidhi-saMgata (-sata) vi. saM.] niyama pramANenuM namI paDeluM [mAtA. (saMjJA.) vidhi-saMrakSaka (saMrakSaka) vi. siM] vidhine vaLagI vinatA strI. [4] paurANika mAnyatA pramANe garuDanI rahenAruM, custa, "jharveTiva' (je.hi) vinatA zrI. siM. vanitA. a. tadabhava jAo. "vanitA." vidhi-siddha ve, siM] zAstranI AjJA pramANe pramANita vinatAtmaja . [saM nimAramana], vinatA-putra, vinatAthayeluM [(a.ma.za.) suta chuM. [saM.] vinatAne putra-garuDa vidhi-hAsa chuM. [2] karuNAMta makarA, 'Trejika "AyaranI' vinati sI. siM] sArI rIte vAMkA vaLI rahevuM e. (2) vidhu puM. [saM] cadramA namratA. (prArthanAvAcaka zabda to "vInatI' "vinaMta' che.) vidhura chuM. [saM. vi+ dhurA, ba.vo. mAnyo che, paNa zabda vinamra vi.si] atyaMta namra, namanatAnA guNavALuM, dInatAnA ghaNe prAcIna heI ekAtmaka che. sara0 vidhavA.'] jenI guNavALuM. (2) sAlasa svabhAvanuM, sala panI marI gaI hoya te purUSa, rAMDele AdamI, "viDeara' vinamratA strI. [sa.] naramAza, dIna svabhAva, vinaya, viveka vidhura-vivAha . [saM.] vidhuranuM lagana ke punarlagna vinaya kuM. [saM.] satyatA-bhareluM vartana, vivekI vartana. (2) vidhu2 vi. [+ gu. "u' svArSe ta.pra.] (lA.) AkuLa- namratA (3) bauddha tripiTamAM eka graMtha vyAkuLa, gAbharuM, gabharAyeluM, akaLAI ukela vinayana na. siM.) zikSita hovApaNuM, zista, 'Disiplina' vidhuravadanI vi. pI. [saM.] caMdranA jevA suMdara mukhavALI (prA.vi.). (2) vijJAna vANijaya vagere gANitika viSa 2010_04 Page #1044 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vinayana-zIlatA 2074 vida-vikRti sivAyanA sAhitya itihAsa rAjakAraNa samAjazAstra vinigraha . [saM.] prabaLa saMyama, prabaLa kAba mAnasazAstra vagere buddhigamya viSayane lagatI te te vidyA, vi.nizcaya puM. [saM.] prabaLa nizcaya, prabaLa niradhAra Asa' ['DisilineriyAnijhama' (vi.ka) vinika vi. siM] UMgha cAlI gaI hoya tevuM, jAgatuM vinayana-zIlatA vi. siM] zikSita ke zistabaddha hovApaNuM. vi-nipAta chuM. [saM.] bhAre paDatI, pAyamAlI, pIke' vinaya-niyaMtraNa -niyatraNa) na. si.] zistabaddha hovApaNuM, vinimaya chuM. [saM.) badalo, sATuM, kera-badalo, adalo-badalo. 'Disivilana' (na.bhA.) - (2).vaTAva, "eka ceIja' vinayapiTaka -. si.] juo "vinaya(3), [(gu.vi.) vinimaya-patra puM. [saM.na.3 pherabadalI karavAne karAra-patra, vinaya-maMdira (maMdira) na. siM.] mAdhyamika zALA, "hAiskUla" "bila opha ekaja' vinayazIla vi. saM.] vinayI, vivekI vinimayApekSI vi. [ + saM. pelI, .] kerabadalAnI vinaya-saMpanna (-sampana) vi. e "vinayazIla." jarUravALuM, "ya jekaTiva' (vi.ke.) vinathI vi. siM.j.] vinayavALuM, vivekI, namra vi-niyama chuM. [4] vizeSa niyama, "regyulezana' vinavaNI strI, zuM na. [ja vInavavuM.'gu. aNI" -aNuM viniyamana na. [saM.] niyata ke kAbane DhIlA karavApaNuM, ku.pra.] AjIjI, kAlAvAlA. (2) araja, vinaMti, vijJati "Di-kanTela" (pra. desAI) [ejayukezana" (ha. dvA.) vinavAvavuM ja "vInavavuM.mAM viniyama-zikSaNa na [saM.] mAnavIya keLavaNI, hyumaniriTaka vi-nazana na. [saM.] nAza. (2) kurukSetra (dilhI pAsenuM viniyukta vi. si.] kAryAnvita, amalamAM mukAyeluM, pANIpatanuM medAna vagere pradeza). (saMjJA.). elAiDa' (vijJAna vagere) (pa.go., pha..) vinara visaM.] tadana nAzavaMta, kSaNabhaMgura vi- niga kuM. [saM.] -nI samakSa 2ja Ata, samakSa dharavuM vinaSTa vi. saM.] nAza pAmeluM. (2) (lA.) phanAkAtiyA e. (2) upayogamAM levuM e, "eNlikezana." [ 0 karo (3) bhraSTa, patita (rU.pra.) upagamAM levuM] vinaMti-tA) vinatatI ) . sa. vijJapti-WI> prA. viniyoga ekama 6. [saM. + e ekama.'] yogya upavinatimA, vinatima] vijJapti. araja, AijI, prArthanA pega karavA mATenuM taMtra, yuniTa opha epropriyezana' vinaMti-tIpatra (vinati-tI) . [saM.] juo vijJati- viniyega-bila na. [sa. + aM.] upayogamAM levAmAM patra merenDama. AvelA vizenuM bharatiyuM, "epropriyezana- bila vinA nA.. [saM.1 vagara, sivAya [samajha vi-nimita vi. saM.] raceluM, banAveluM, sarajeluM, nirmANa vinANa na. siM vijJAnaprA vijJAna, (ja.gu.)] vijJAna, (2) pAmeluM ke kareluM [avagaNanA karanAra vinA-nuM vi. [ + gu. 'tuM' che. vi.nA arthano anuga] vagaranuM, viniMdaka (ni ) vi[saM.] sakhata niMdA karanAra. (ra sivAyanuM ['gregyuITasa' vinIta vi. siM] zikSaNa pAmeluM. tAlImArtha. (2) vinA-madya kri.vi. siM] kiMmata vinA, maphata, 'greTisa," saumya, vivekI, namra, (3) mavAla pakSanuM, udAra matavAdI, vi-nAyaka chuM. [saM.] gaNapati, gaNeza, gajAnana. (saMjJA.) "meDareTa,' 'libarala.' (4) mAdhyamika zALAnI parIkSA vinAyaka-catuthI strI. [saM.], vinAyaka cotha (-cazya) strI. uttIrNa karI cUkeluM, "maeNTrikayuleiTeDa' (gu.vi. (5) haMgAmI, [+ja ceAtha.'] kArtika sudi cAthanI tithi. (saMjJA) " bezanara' (pa.ka.) vinA-lekha kri.vi. si.] keI paNa jAtanA lakhANa vine, vinIta-5kSa chuM. [4] vicAromAM naramAza ane salukAI moDhAnI saMmatithI pribaLa saMhAra hoya tevo rAjakIya pakSa, moDareTa pATI' vi-nAza puM. (saM.] mATe nAza, bhAre khAnAkharAbI. (2) vine chuM. [sa, vinaya, arvA. ta6bhava.] vinaya (padyamAM) vi-nAzA-kara, kAraka vi, siM,], -kArI vi. [sa chuM.] vinaya vi. siM] zikSaNa levA pAtra, (2) 5. vidyArthI, vinAza karanAruM, "hisTrakaTiva' (caM na.), "eni hileTiva' [kAra. (kAvya.) vinAza-kAla(La) puM. [] sava-nAza thavAne samaya. (2) vineti strI. [saM. vinA + 3] eka prakAra athalasaMhAra thavAno samaya vi-neda puM. [4] gammata bharelo AnaMda, ramaja, nirdoSa vinAza-paryavasAyI vi. [...]karuNa aMta lAvI ApanAra, majAka, (2) nirdoSa hAsya, 'hyumara' (a.ra.). (kAvya.). karuNAMta, Trejika," "Trejikala" (A. bA.) (3) AnaMdakArI vAtacIta, 'rikriyezana" (da.bhA.) ( 4) vinAzikA strI. [.] lokhaMDanA bakhtaravALI laDAyaka viSaya-parivartana, 'DAivarjhana AgaboTa, "Disphayara' vibhedaka, kAraka vi. siM.3, -kArI vi. saM.] vinAda vi-nAzita vi. (saM.] nAza karAvI nAkheluM karanAra karAvanAruM. vinAzinI vika, siM] nAza karanArI vineda-bhAva puM. [saM] jAo "veda-vRtti-sensa oNpha vinAzI vi. siM ,puM] nAza karanAruM hyumara' (da.bhA.) vinAzabhukha vi[+ saM. 3mua] nAza thavA tarapha jaI vida-vikRti strI. [saM.] hAsya utpanna kare tevAM nATyaraheluM, nAza thavAnI aNI upara AveluM kRti ke saMgIta, pereDI' (da.bhA.) chAtrA 2010_04 Page #1045 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vinAda-vRtti 2080 vi-pra-saMbha S vinodavRtti a [saM.] nirdoSa majAka karavAne svabhAva viparIta-lakSaNa cI. .] vAcyArthanA tyAgapUrvakano vinodikA strI. [saM., navA zabda] AnaMda ApanArI kAvya vAcyArthathI UlaTe artha ApanArI eka lakSaNazakti, ke nATayanI racanA, kemeDI' (a.ra.) jahalakSaNa. (kAvya.) Asana. (ga.) vinaMdinI vi., sI. [sa.] nidaka strI viparItAsana na. [+ saM. mAna] e nAmanuM ganuM eka vimodI 1. siM..! ] vinoda ka [goThavAyeluM viparyaya puM. [saM.] UlaTApaNuM, UlaTasUlaTa thaI javAvi-yasta che. [sa.] nIce mukAyeluM. (2) pheMkAyeluM. (3) paNuM, "ka-vana' (bhU.ge.). (2) (lA.) garabaDa, avyavasthA. vi-nyAsa puM. [3] goThavaNI, mUkavuM e, pazina'. (3) pheraphAra, vikriyA. (4) bhUla, pramAda, erara' (2) sthApanA. (3) cAlu valaNa, mUDa' (ma.na.) viparyayajJAna na. siM.] UlaTa prakAranI samajha, hoya vinyAsasUtra na. [saM.] (sthApatyamAM) bhedaka rekhA, "DivAI. tenAthI ulaTuM ja samajhavuM e, viparIta samajha, "helthahiMga lAIna' (ma.Ta.). [gayeluM sinezana' (ki.dha.) vipakava che. [saM.] tadana pAkI gayeluM. (2) taddana raMdhAI viparyaya-doSa chuM. (saM.] brAMta jJAna, bhrAMtithI ekamAM vipakSa puM. [3] sAme pakSa, sAmAvALe pakSa, virodhI bIjA samAna guNalakSaNavALAne AbhAsane devuM. (tarka). pakSa. (2) zatru, duzamana vi-paryAsa puM. [saM.] UlaTApaNuM, UthalAI javuM e, vipakSI vi. [saM!.]. -kSIya vi. [saM] sAmA pakSanuM, viparIta-tA, vi-paryAya [( .) sAmAvALAnA pakSanuM, viruddha pakSanuM vi-1lI ) . siM na] paLane 69 mA bhAgano samaya. vipaNi - zrI. [saM.] bajAra. (2) bajAranI vecAu vi-pazita puM. [sa. vipazcata] vidvAna. (2) sarva-jJa cIja. (3) vepAra [1pasi. vipaLa ja "vi-pala.' prikAranuM taMtuvAgha vipata (tya) sI. [sa, vitti, ava. tad bhava] jae vi5cikA (95cikA), vi-paMcI(-5-cI) sI. [3] eka vipata (patya-DI) sI. [+gu. svArthe ta...] ja e vipAka 5. siM.] paripAka, pariNAma, kaLa vipatti' (padhamAM). [viTaMbaNA vipAzA sI. [saM.] vedikakAlIna paMjAbanI eka nadI, vipatti strI. [saM.] vipadA, Apatti, ApadA, Aphata, AjanI biyAsa. (saMjJA.) vi.5tha 5. [saM.] avaLe rasto, UMdhe rasta, ADa- rastA, vipina na. [saM.] vana, jaMgala, araNya, aTavI, vagaDe kumArga, niMdita rasto. (2) (lA.) durAcAra vipina-vihAra chuM. [saM.] vana-vihAra vipatha-gamana na. saM.] avaLe te ja e, kumArge vipinavihArI vi. siM ! ] vanamAM vihAra karanAra javuM e. (2) bhrAmaka, 2juAta, hisToreMna" (pa.ga.) vipula vi. saM.] puSkaLa, ghaNuM. (2) vizALa, pahoLAImAM vipatha-gAmI vi. [5] avaLe raste janAruM, ku-mArge ghaNuM, vistINa [(ma na.) janAruM. (2) durAcaraNa | [ApadA, Aphata vipulatA sI. [saM.] vipula hovApaNuM, "inTensiTI' vipada sI. (sa. vipa6 ], dA akI[saM.] vipatti, Apati, vipula mI. saM.] anuTuba kaMdano eka prakAra, (rSi) vipagrasta vi. [saM.] vipattimAM phasAI gayeluM A ibaluM vipra kuM. [saM.] brAhmaNa vi-5na vi. saM.] vipasamAM AvI paDeluM, vipadagrasta, pri-karma na. [saM.] brAhmaNanuM saMkhyA vagere karma, brahma-karma (2) maraNa pAmeluM [kharAba natIje viprakarSa . [saM.] chaTA thavApaNuM. (2) saMyukta maMjananuM vipariNAma na. [saMpuM. UlaTuM pariNAma, viruddha phaLa, judA thavApaNuM (jemake dharmadharama' vagere), vizleSa. vipariNAmI vi. [saM.] viruddha pariNAma lAvI Apa- (vyA.) [kheMcI kADheluM nAra. (2) viruddha pariNAmavALuM viprakRSTa vi. [4] jene viprakarSa thayo hoya tevuM (2) viparIta vi. [saM.] taddana UlaTAI gayeluM, sAva UlaTuM. vi.prati-patti vi. [saM.] virodha, zatrutA. (2) mata-bheda. (2) pratikuLa, 'kendrarI.' (3) lA.) aniSTa, amaMgaLa. (3) guMcavaNa, goTALo. (4) saMzayAtmaka sthiti. (vedAMta.) (4) na. aniSTa, a-maMgaLa, a-kayANa (5) paraspara viruddha artha pratipAdita kareluM vAdInuM viparIta-AbhAsa chuM. [sa., saMdhi vinA] virodhAbhAsa, vacana, keDikazana' (hI.va.). (tarka) viccheda "Dokusa' nahI..) vi-prayAga 5. [sa.] vipralaMbha, viyega. (2) phATa-phUTa, viparIta:karaNa na. siM.] savaLAnuM avaLuM karI nAkhavAnI viprayAgI vi. [sa.,puM] viyegI, virahI. (2) zatru, kriyA, ulaTAvI nAkhavAnI kriyA, "aizvarjhana' (ma.na.) duzamana [brAhANa, brAhmaNa-varya viparIta koNa . siM.], viparIta khUNe . [ + ja vipra-rAja !. [saM.), aya muM. [+ ja e "rAya."] uttama kho.'] be kATa-khUNAthI moTo ane cAra kATakhUNAthI vipra-labdha vi. [..] chetarAyeluM. kalAvAyeluM, vaMcita nAno khUNe, "riphalekasa eMgala." (ga.) thayeluM. (2) (lA.) nirAza thayeluM, nAsIpAsa thayeluM viparIta-daMDAsana (-4DhAsana) na, [ + , sughaTTa + mAsana] vimba-labdhA zrI. [saM.] vipralabdha thayelI virahiNI strI, yoganuM e nAmanuM eka Asana. (ga) (kAvya.) viparIta parivarta puM, -na na. (saM.] UlaTa prakArano vipralaMbha (-la) chuM. [saM.] viga, viraha, (ra) jemAM palaTe, kavana bAI kendrA-pojhizana' (ma.na ) viraha hoya tevo nAyaka-nAyikAne lagate zuMgAra-rasa. 2010_04 Page #1046 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vijha-vaMbhita 208 vibhAMDaka D (kAvya.) (3) chetarapIMDI [chetarAyeluM vAno dastAveja, pArTizana DIDa' [kiraNa. (3) zobhA vi-pra-laMbita (-lasmita) vi. [saM] vikhuTuM paDeluM. (2) vi-bhA sI. [saM.] prabhA, teja, jhaLahaLATa, prakAza. (2) vipralaMbhI (labhI) vi. [saM. zuM] chetaranAruM vibhAkara chuM. [saM] sUrya vipravara, rya puM. [saM. uttama brAhmaNa. brAhmaNa-varya. (2) vi-bhAga kuM, siM] bhAgane bhAga, piTA bhAga, "sekazana, vidvAna brAhmaNa Divijhana' (ha.maM.zA.). (2) taDa, varga, tare, phirake. (3) vipriya vi. [saM.1 priya na hoya tevuM, aNu-gamatuM, latto, mahollo. (4) lekhananI kalama, kalama, sekazana. aLakhAmaNuM. (2) na. (lA.) zuM DuM, aniSTa, ahita (5) khAtuM, "DipArTamenTa, (6) pAMkha, zAkhA, viga" vipriya-kara, vipriya-kAraka vi. [], vipriya-kArI vibhAga sI. [ja e "vi-bhAgavuM + gu. "aNI' ku.pra.] vi. saM.j.] vipriya karanAra vibhAga karavA e, vaheMcaNI, vAMTaNuM vi-lava chuM. [saM.] nAza, saMhAra. (2) Uthala-pAthala. (3) vi-bhAgavuM sakri. [sa. vimAna- nA.dhA.] chaTuM paDavuM, bakheDe, dhAMdhala. (4) baLa, baMDa, rikyuzana' (ka.mA) alaga karavuM. (2) vaheMcavuM, vAMTavuM. vibhAganuM karmaNi. viplava-kAraka li. [], viplava-kArI che. [sa. puM.] kri. vibhAgavavuM presa..i [krasI' (2.vA.) viplava karI nAkhanAra vibhAga-zAsana na. [saMamaladArI rAjyataMtra, "yuroviplava-vAda muM. [3] samAjamAM krAMti lAvavA baMDa vibhAga-sUtra na. [sa.] bhAgalA pADavAnI prakriyAno siddhAMta, bakheDA karavA joIe evo mata-siddhAMta, " rekayuzana' vibhAjaka dharma, "phanDAmenTama Divinisa' (ma.2.) viplavavAdI vi. [j] viplava-vAdamAM mAnanAruM, vibhAgAtmaka vi. [saM. vimAna + gAma- nAnA nAnA 'rihayunisTa' bhAganA rUpanuM pRthakakRta, "eneliTikala' vizvAvaka vi. saM.1 ja viplava-kAraka.' (2) grasI vibhAgapatmika vika, jI. [saM. vimari[mana + saM. 1 sI. laI samAvI lenAra. "esebiMga' (ma.na.). ta...] e vibhAgAtmaka'- 'eliTikala' (bhASA, rUpavikarAvavuM ja "vapharamAM, racanA vinAnI) (ka.mA.) vikala(-La) vi. [saM.] niSphaLa. (2) hatAza, nirAza vibhAgAvavuM, vibhAgAvuM ja vibhAganuM'mAM. vika(-LatA apI. [saM.] niSphaLatA. (2) hatAzA, vibhAgo vi. [saMj.vibhAgane lagatuM, vibhAgavALuM nirAzA, "sTrezana' vibhAgI-karaNa na. [saM.) e "vibhatI-karaNa." libaddha vi. sa.1 jAgI gayeluM, sajAga. (2) bhAnamAM vibhAgIya vi. [.] juo 'vibhAgI.'- 'rivijhanala" AveluM. (3) cetI gayeluM. (4) pravINa, hoziyAra vibhAjaka vi. [sa.] chUTuM pADanAra, alaga karanAra. (2) vi-budha vi. [saM.] DAhyuM, zANuM, buddhimAna vibhAga pADanAra. (3) bhAgAkAra karanAra, niHzeSa bhAjaka, vi-bAya . si.] jANavuM e. (2) bhAnamAM AvavuM e. (ga) (4) vibheda pADanAra, phATa pADanAra, 'philsiperasa.' (3) jJAna, samajha (5) na. bhUmitimAM bhAga karavA vaparAtuM sAdhana, "DivAiDara" viAdhana na. [saM.] samajhAvavuM e, yAla Apa e vibhAjaka-dharma chuM. saM.] juo 'vibhAga-sUtra.'- phanDAmevi-badhita vi. samajhAveluM. (2) upadezavAmAM AveluM, nTama Divijhanisa' (ma.na.). ane bAdha ApavAmAM Avye che tevuM. (3) zuddhimAM vibhAjana na. si.] bhAgalA pADavA e, TukaDA-karaNa, lAvavAmAM AveluM eka a5,' "eparzanamenTa," "kemenTezana vi-bhata che. [3] chUTuM paDeluM, alaga kareluM, vaheMcAI vibhAjya vi. [.] chadaM pADI zakAya tevuM, alaga pADavibhAgatA strI. [saM] vibhakta thavA ke hevApaNuM vAne pAtra. (2) zeSa na vadhe ema jenA bhAga pADI vi-bhakti sI. [3] vi-bhAga. (2) vaheMcaNI, vAMTaNI zakAya tevuM. (ga.) (3) vAkayamAM ekabIjuM padothI ekabIjo pada alaga vi-bhAva 5. [saM.] rasane uddIpana temaja AdhAra ApanAra hevAne khyAla batAvanArI lAkSaNikatA. (vyA) (e sAmagrI paristhiti vagere (e "udIpana" ane "AlaMbana' nAmikI ane AkhyAtikI (kriyA)nI ema be prakAranI che.) ema be prakAre) (kAvya). (2) bAdha upAdhithI nIpajata. vibhakatIkaraNa na. [.] alaga na hoya tene alaga viparIta bhAva, (jena) karavApaNuM. vibhAgI-karaNa, vibhAjana vi-bhAvana na. [saM.] dhAraNA, "kansepTa' (su... (2) vibhakatsaMga (vibha9) na. [+ saM. za] jene nAmikI ke ciMtana. (3) ava-dhAraNa, thAna, (4) kahapanA AkhyAvikI vibhaktinA pratyaya lAgavAnA hoya tevuM maLa vi-bhAvanA strI. [saM.] e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya.) ke vikaraNavALuM zabda-1pa, beba," "eNblika' (pra.pa.) vibhAvarI sI. [saM.] rAtri, nizA, 2Ata vi-bhava chuM. [saM.] bhava, samRddhi, jAhojalAlI. (2) dhana, vi-bhASA zrI. [saM.] mayakAlanI prAkRta bhASAo te te pase, dAlata. (3) zakti, baLa. (4) ezvarya dezanI. (vyA) (2) vikav. (bhA.) vi-bhaMga (-bhaB) . siM.] bhAgalA pADavA e, vaheMcaNa vi-bhAsa puM. [saM] teja, prabhA, prakAza. (2) jue "babhAsa.' vAMTaNI, vATe, "pArTizana" vibhAMDaka (vibhADaka) . [sa.] rAjA dazarathanA samakAlIna vi-bhaMga-patra (5) puM. [saMna] milakatanA vAMTA pADa- eka RSi (madhya zRMganA pitA.). (saMjJA) Jain Ed Fleion 1 Sehational 2010_04 Page #1047 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhinna 2082 vimAnI chatrI vibhinma vi. [saM.] juduM kareluM, alaga paDeluM, ja, vimarzana na. siM] juo "vimarza(1)." libarezana' alaga, pRthaka [alaga prakAranuM (keha.) [konTesleTiva' (vi.2) vibhinna-jAti, -tIya vi. [saM.] judI jAtanuM, alaga vimarzAtmaka vi. [saM. vimarza + garama-] vicAra-rUpa, vibhISaka vi. [sa.] bhaya upajAvanAra vimarSa che. (saM.1 adhIrAI. (2) asAheNutA, kSamAne vi-bhISaNa vi. [chuM.] .juo 'vibhISaka." (2) 5. rAma- abhAva. (3) a-saMtoSa. (4) juo vimarza." [pavitra caMdranA samakAlIna laMkApati rAvaNane rAmapakSIya nAne vimala(La) vi. [saM.3nirmaLa, sva, cokhuM, (2) zuddha, bhAI. (saMjJA.). vimalA(-LA)mA vi. [ + saM. mArA. paM. ba.vI.] vimaLa vibhISikA raDI. (saM.] bhaya, Dara, dhAstI, dahezata, bIka AtmAvALuM vi-bhu vi. [3] sarvavyApaka. (2) paM. samartha prabhu, bhaga- vimAna na. [saMjnI apamAna. (2) AkAza-pAna, vAna, Izvara. (3) vyApaka AtmA vAyu-yAna, havAI jahAja, eropleIna." (3) paurANika vi-bhutA sI., -cva na. siM.] vibhupaNuM mAnyatA pramANene devo vagerenAM AkAza-vAtemAMnuM te te vibhurAyA 5, ba.va. [+ juo "zaya' + gu. 'A' svArtha yAna. (4) nanAmI (khAsa karI saMnyAsI saMta sAdhuonI) ta.pra.], vibhuvara . [saM] paramezvara, paramAtmA, bhagavAna vimAna-kaMpanI (-kampanI) strI. [saM. + aM.] vimAnI vyavavi-bhUti strI, [za.] ekavarya, sAmarthya. (2) divya ke hAranI maMDaLI ke taMtra, "era-lAi-sa' [(ge.mA.) alaukika zakti. (3) mahattA. (4) yajJanI prasAdI bhasma. vimAna-gati sI. [saM.] UMce taraphanI gati, Urva-gA. (5) vIra vyakti, 'hIre' vimAna-gAmI vi. [saM5] vimAna dvArA musApharI karanAruM vibhUti-pUjA strI. [sa.] divya ke alaukika zaktivALI vimAna-gRha na. [saMpuM. na.], vimAna-ghara na. [+ juo vyaktinuM saMmAna, "hIre-vazipa' ghara."] vimAnane rahevA UtaravAnuM sthAna, "ereDroma' vibhUtima vi. [saM. vi.] parama gauravavAnuM vimAna-TapAla DhI. [saM. + ja "TapAla.'] vimAno dvArA vibhUti-mAna che. [saM. degmAna, .] vibhUti dharAvanAruM laI javAtI lAvavAmAM AvatI pisTa, era-mela vi-bhUSaNa na. [saM.] A-RNa, ghareNuM, alaMkAra, dAgIne. vimAna-daLa na. [saM. + e "duLa.'] vimAnI senA, (2) zobhA havAI daLa, 'era-korsa vi-bhUtha sahI. (saM.] zaNagAra. (2) zobhA vi-mAnanA sI. [saM.1 apamAna, tiraskAra vi-bhUSita vi. [saM.] zaNagAreluM. (2) zobhI UTheluM vimAna-nara na. [saM. + juo "nura"] vimAnamAM musApharI vibheda puM. [sa.] bhedano paNa peTA bheda. (2) bheda, taphAvata, vagerenuM bhADuM, "era-keTa' phera, pharaka, (3) judAI, bhinnatA. (4) virodha, aMTasa vimAnabala(La) na. [saM.] havAI lazkara, eraphersa' vibhedaka-kAraka vi. [saM.3, -kArI vi. [saM5.] guNa lakSaNa vimAna-mathaka na. [saM. + jue "mathaka."] vimAnane caDavA alaga karI ApanAra, (2) bheda pADhanAra. (3) zatrutA UbhI UtaravAnuM thANuM, "eroDroma." karanAra vimAna-mArga kuM. [saM.] vimAnane javA AvavAne A vi-bhedana na. [4] vibheda pADavAnI kriyA kAzI raste, havAI 2sto, 'era-1, era-Ta' vi-bhrama chuM. siM.] bhrama, bhrAMti, vahema, AzaMkA. (2) vimAna-yAtrI vi. [ + juo "yAtrI.'] vimAna dvArA utAvaLane khaLabhaLATa. (3) magajanI asthiratA, 'haiyu- musApharI karanAra musAphara sinezana." (4) vilAsa-yukta eka hAvabhAva. (kAvya). (5) vimAnayuga puM. [saM.] jemAM deza-videzane vyavahAra vimAno utAvaLamAM UlaTAMsUlaTAM ghareNAM vastra vagere paheravAM e. dvArA paNa thaI rahyo hoya te jamAne [-bahegara." (kAvya.) vimAna-vADe !. [+jao "vADe.] jae vimAna-gRha'vi-bhraSTa vi. [saM.] taddana nIce paDI gayeluM. (2) taddana vimAna-vidyA nI [saM.] vimAnanI racanAthI laI vimAna vaTalI gayeluM. (3) khavAI gayeluM calAvavA sudhInA viSayanuM jJAna ApanAra zAstra vi-brAMta (-bhrAnta) vi. saM.] jene vibhrama thayuM hoya tevuM vimAna-vyavahAra kuM. [saM.] vimAnothI thatI jA-Ava ke vizrAMti (-bhAti) sakI. [saM.] vi-bhrama hera-phera, havAI vahevAra, "eraTe ,' 'eSiyezana' vibhata vi. [saM] de mata ke abhiprAya dharAvanAruM, vimAna-zAstra na. [saM] vimAna calAvavAnI vidyA, viruddha mata dharAvanAruM [svabhAvanuM eroneTisa' vi-matsara vi. [saM.] masara doSa vinAnuM, nirmasara, sahiSNu vimAna-saMcAlana (-saccAlana) na. [saM.] vimAna calAvavi-manasa vi. [saM. vi+ mana, na.,ba,trI.], kavi. [saM.] vAnI kriyA. (2) vimAnanI hera-phera, 'eviyezana' jenA mananuM ThekANuM nathI tenuM, vyagra. (2) udAsa, khina, vimAnI vi. [saM. muM.] abhimAna vinAnuM. (2) vimAnane dilagIra. (3) nAkhuza, aprasana. (4) gabharAyeluM lagatuM, vimAnanuM. (3) vimAna calAvavAnuM jJAna dharAvanAra, vimarza chuM. [saM.] carcA-vicAraNA, Delibarezana" (prA.vi. pAiloTa. (4) vimAnamAM musAphara (2) nATaya-racanAmAM aNadhArI rIte phala-mAta thavAnI vimAnI chatrI strI. [ + juo "trI."] vimAnamAMthI akachekalI saMdhi, avamarza. (nATa.) smAta samaye UtaravAnI svayaM-saMcAlita trI, "perezaTa' 2010_04 Page #1048 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vimAnI TapAla 2083 viratA vimAnI TapAla vI. [ + juo TapAla] vimAnamAM jenI viyara chuM. [aM.] nadImAM bAMdhele ADa-baMdha heraphera thatI hoya tevI TapAla, era-meIla viyA' na. jio viyAvuM.'] viyuM, saMtAna, saMtati, pharajaMda vimAnI mUra na. [ + ja "nara.'] vimAnamAM musApharo viyAra . siM, vivA] sagapaNa, sagAI khAsa karI nAgara ane mAla-sAmAnanI hera-phera mATenuM lavAjama ke bhADuM, 'era- jJAtimAM sagAI thatAM "viyA ma0) keTa' viyAjaNa na. [e "viyAvuM." dvArA] viyAvuM e(pathamAdAne vimAnI mathaka na. [+ja e "mathaka."] jAo "vimAna-gRha.' baracuM avataravuM e vi-bhArga . [.] UlaTe mArga, utpatha, unmArga, kumArga viyANa na [e "viyAnuM.' + gu. "a" ka...] ja vimArga-gamana na. [4] umArga tarapha javuM e viyAjaNa." (2) (pazu-mAdAnuM baccuM, vetara. [ varasa-viyANu vimArga-mAmI, vimAgI vi. [saM5.] unmArga tarapha janAruM (rU.pra.) varase varahe viyAtI pazu-mAdA vagere [(2) vimAsaNa (-zya) strI. [ja "vimAsavuM." + gu. "aNu viyAtaNa-Tya) vi. sI. [ja "viyAvuM.' dvArA]prasUtivALI -yuta vicAra. (2) pazcAttApa, pastAvo viyAra chuM. [saM. vicAra-> prA vivAra, prA. tatsama] (lA.) vimAsavuM sakri. [saM. vimUlsa-vi-mara > prA. vimarU] jhADAnI hAjata. (jaina) [(jaina) ciMtA-yukta vicAramAM paDI javuM. (2) pazcAttApa karavo, vicAra-bhUmi strI. [ + saM.] jaMgalamAM jhADe javAnI jagyA. pastA kare viyAvuM a.ji. [saM. vijhana > vi-nA prA. vivA-prA. vi-mizra,zrita vi. [saM] bhinna bhinna jAtanA padArthonA tatsama] (khAsa karI pazu-mAdAe baccAne janma Apa, mizraNavALuM. judI judI jAtanI meLavaNIvALuM vyAvuM vimukta vi. [saM.] tadana mukata thaI gayeluM, tadana chaThuM, viyALu na. [saM. vizva prA. viThama-jue "vALu'nathI tadana 8. (2) taddana jatuM kareluM, baMdhana-mukta. 3). [pAmeluM sva-taMtra,svAdhIna. (4) na nAMdhAyeluM, "DineTakAITa' (jAti) vi-yuta vi. [saM.] alaga pADeluM, juduM pADeluM. (2) viyoga vimuktAtmA vi. [+saM. gAma. , ba.vI.] jene AtmA vi-yukti sI. [.] TA thavAnI kriyA, jahAI viga tadana baMdhana-rahita hoya tevuM, mokSa pAmeluM viyuM na [e "viyAvuM." gu. "uM' kra.pra.] juo "viyA. visakatAhAra' vi. [ + saM. mA-ghAra, ba.vI.] jeNe AhAra vi-ega kuM. [saM.] juo 'vi-yukti." (2) viraha. (3) bAdachoDI dIdhuM hoya tevuM (bhAlaNa) bAkI. (ga.) [nizAnI vimuktAhAra vi. saM. vi+ kumai + zara, bI.] matInA viyega-cihana na. [saM.] bAdabAkInI ochAnI - AvI hAra jeNe gaLAmAMthI jatA karyA che tevuM (vidhavA sI. (bhAlaNa.) viyogaNa-zya) strI, [saM. vidyAnI dvArA.] o "vegaNa.' visAta sI. siM] tadana chuTakAro (2) AtyaMtika mokSa. vigapramANana. [saM.] e nAmanuM eka pramANa, DiviDanTo.' (3) svataMtratA (ga.) | [Asana. (ga.) vimukha vi. siM] moM pheravIne beTheluM, parAkramukha. (2) viyegAsana na. [+ saM. zAsana] yoganuM e nAmanuM eka pratikaLa thaI beTheluM, (3) nAstika vicAginI vi; mI. [saM.] virahiNI strI, vijogaNa, (2) vi-sugdha vi. [saM.] khUba ja maha pAmeluM, ati Ata. eka ardhasama akSarameLa chaMda (vaitAlIyana eka bheda), suMdarI. (2) gabharAI gayeluM, (3) bhramamAM paDeluM [rahenAruM (cakravAka pakSI) vibhadra vi. si.] jenI mati bahera mArI gaI hoya tevuM, viyAgiyuM vi. [saM. vitho + gu. "iyuM" ta...] viyogamAM atyaMta mUkha, jaDa buddhivALuM viyAgI vi. [4] jene viraha thayelo hoya tevuM, virahI vimahAtmA vi. [+saM mAtmA, puM, batrI.] jene AtmA (khAsa karI priya janathI) taddana mUDha hoya tenuM, taddana aNasamagsa viyAjaka vi. [saM.] chUTuM pADanAra. (2) paM. bAda karavAnI vi-mRtyu vi. [saM.] mRtyune vaTAvI gayeluM, mRtyuthI para, amara saMkhyA. (ga.) [kArya, (2) bAdabAkI. (ga.) vimu-kArI vi. [sa. puM.] barobara vicArIne karanAruM viyojana na. [.] DavAnI kriyA, alaga karavAnuM vi-makSa . [saM.] e "vi-mukata." vi-jita vi. [saM.] chaTuM pADavAmAM AveluM, alaga kareluM vi-ekSaNa na. [sa.] taddana chuTakAro vi. jya vi. [saM] TuM pADavA jevuM, alaga karavA jevuM. vimecaka vi. [4] chuTakAra karanAruM, mukta karanAruM, choDAvanAruM (2) na. jemAMthI nAnI saMkhyA bAda karavAnI hoya te vimecana na. [saM.] jae "vi.mekSaNa.' [laganI AMkaDA. (ga.) vi-meha pu.siM.] prabaLa meha, bhAre bezuddhi. (2) Asakti, virakta vi. [saM.] rAga ke Asakti vinAnuM, verAgI, vimohana na. [4] moha thavo e [karanAruM sAdhana udAsIna. (2) viSaya-vAsanA vinAnuM vimohana vi [sa. kAmadevanuM gaNAyeluM kAmIone moha viraktacitta vi. [saM.], virakta-manuM vi. [+ jue , zrI. [saM.] moha pamADanArI (strI vidyA "mana' + gu. "uM' ta.ka.] virakta manavALuM, virakatta-citta vagere) [sAna bhalI gayeluM virakatamAga vi. [sa,yuM.] jagatanI kheMcANakAraka gativi-gohita ji. [saM.] sArI rIte mohane vaza thayeluM, tanamananI vidhithI para, "sToIka' (da.bA) viyata na. [saM. vigata] AkAza, Abha, gagana, AsamAna viraktA vi, strI [saM] virakata strI, verAgaNa 2010_04 Page #1049 -------------------------------------------------------------------------- ________________ virakti 2084 virATa-deha vi-rati ramI. [saM.] rAga ke Asaktine abhAva, vairAgya viraha-vyAkula(-La) vi. [saM.] gine lIdhe gAbharuM banI vi-racana na., nA stro. saM.racavuM e, racanA, nirmANa gayeluM, virahanI akaLAmaNa anubhavatuM. vi-racanuM sa.ji. siM. vid, tasama] racanA karavI, racavuM, virahAgni paM. [ + saM. mafsano viyogano prabaLa tApa banAvavuM. vicAryuM karmaNita, ki. viracAvavuM presa.ji. virahAtura vi. [+ saM. mAtura] jae "viraha-vyAkula." virAvavuM, vicivuM ja "vicajmAM. virahAnala !. [ + saM. mana] juo virahAgni." vi-racita . sa.] racAyeluM, raceluM, banAveluM, nirmANa virahAvasthA sI. [ + saM. avastha7] jAo 'viraha-daza." kareluM, nimiMta virahAzru, jala(La) na ba.va. [+ saM. ma] viyogane vi-2ja vi. [sa viga], 0saka Ni. [.] 2ja vinAnuM. lIdhe raDI paDavAthI AMkhamAM AvatAM AMsu (2) svaccha. (3) pavitra, zuddha. (4) niSkalaMka virahi vi., zrI. [saM] virahI saka, viginI asI virajA strI. [saM] durgA devI. (saMjJA.) vi-rahita vi. siM], viralI vi. [sa. puM.] jene viraha virA-hema . siM] saMnyAsa letI vakhate karavAmAM thayela hoya tevuM, viyegI Avato eka prakArane homa [vIraNa.' viraha-kaMTha (-tka8) vi. [ + saM. 3rA ii .,bavI.] viraNa na. [sa.], vALa ! [+ o vALe.'] jae ja virahAtura "viraha-vyAkula." virata vi. saM.] virAma pAmevuM. (2) e "vi-rakta." virakaMkitA (-kaThitA) vi., sI. [ + saM. rAtiil. virati strI. [saM.] virAma (2) jue "vi-2kti.' virahakaMTha sI, virahAtura strI [thayeluM virati-bhavana na. [saM.] virAma levAnuM sthAna, vizrAmagRha virahemana vi. [ + saM. 3matta viyegane kAraNe gAMDuM vi-2tha vi. [saM.] rathamAMthI paDI gayeluM, ratha vinAnuM virahormi-kAvya na. [ + saM. kaniM-La] jao viraha-kAvyavirabhaNa na. e nAmanuM eka sugaMdhI mULavALuM ghAsa, vALo elejI.' [uDI gayo hoya tevuM, vi-varNa viramaNa na. [saM.] aTakI javuM e, thaMbhI javuM e, (2) vi-raMga -2) vi. [saM.3, -gI vi. saM. muM] jemAMthI raMga jao virakti." viraMtha (viragsa), ci puM. [saM.1 ja "viviMca, ci." vi-ramavuM a. ki. siM. virama, tatsama] thaMbhI javuM, aTakavuM. virAga kuM. [4] raMga UDI ja e. (2) Asakita (2) zAMta pAmavuM. viramabhAva, kri. viramAvavuM pre. sa.ji. UThI javI e, virakata, vairAgya, "eNpathI, ripadasana viramAvavuM, viramavuM ja 'viramavuM'mAM. (3) vAsanAne kSaya virala che. saM.1 bhAgyeja thAya ke maLe yA jovAmAM Ave virAgiNI vi., zrI. [saM.1 virakta thakI, verAgaNa tevuM. durlabha, (2) aneruM, ajoDa. (2) (lA.) alaukika, virAgI vi. [savuM] virAgavALuM, verAgI a-sAmAnya. (4) apa, thoDuM vi-rAja' puM. [. vinAnuM ane viraHa] kSatriya, rAjapUta. virala-vAyu 5. [.] e nAmane eka vAyu (2) e nAmane eka vedika chaMda. (rSi.) viralI-karaNa na. sa.1 virala na hoya tene virala karI vinarAja vi. [saM.] jemAM rAja rahyo na hoya tevuM, rAjA nAkhavAnI kriyA, achata UbhI karavAnI kriyA vinAnuM [(2) besIne ze bhAvatuM viralI-kata vi. saM.] jenuM viralI-karaNa karyuM hoya tevuM virAjamAna vi. [saM.] bhaj, zebhI raheluM, birAjamAna. viralI-bhavana na. [saM.) virala na hoya tenI virala thavAnI virAja adi. [saM. vina , tatsama] zebhA ApavI, kriyA, achata UbhI thavI e 'vivala." (2) prakAzavuM.(3) jue "birAjavuM.'virAjavuM bhAve , kri. virahyuM che. siM. viraha + gu. "u" svArthe ta.ka.] jae virAjita vi. [saM] zobhI UTheluM. (2) prakAzita. (3) vi-rasa chei. [] 2sa vinAnuM, nIrasa. (2) svAda vinAnuM, birAjamAna thayeluM besvAda. (3) (lA.) udAsa, khinna virATa' vi. [saM. virAga, pa.vi., e.va. virATa] vizALa viraha pR. [saM. (sacetana prANIone paraspara) viga. ane bhavya. (2) puM. samagra vizvanA rUpamAM rahela (2) priya janono paraspara viyoga paramezvara - paramAtmA - brahma. (3) akSarabrahma, (4) na. viraha-kAvya na. [saM. jemAM prema-pAtronA viyoganuM ni- samagra brahmAMDa. (5) (lA.) samagra prajA rUpaNa karavAmAM AvyuM hoya tevI kavitA, eleja" virATa kuM. [saM.] e nAmano pAMDavonA samayamAM eka viraha-gAna na. [saM.] priya ke priyAe potAnA priya pAtrano deza, matsya deza (rAjasthAnamAM jayapurane samAvate katha). viyoga thatAM viraha-gIta gAvuM e (saMjJA.) (2) e dezanA rAjAnI evI sAmAnya saMjJA, viraha-gIta na. (saM.] jemAM priya pAtronA viyoganuM darda virATarAjA. (saMjJA.) [+ saMj.] vizALa zarIravALuM nirUpAyuM hoya tevI nAnI Urmimaya gIta-racanA virATakAya vi. [saM. 62i>dirA ], vI vi. viraha-1ra chuM. [saM.] priya pAtronI vigathI zarIra tapI virATa-kAvya na. (sa. vinavirArtha ] ghaNuM moTuM uThavuM e [virahAvasthA kAvya, mahA-mahAkAvya viraha-dazA zrI. [saM.] viyoganI sthiti, virahanI hAlata, virATa-darzana na. [saM. vidag-virAra + Tana, gu. samAsa] viraha-vyathA sI. [saM.] priya pAtranA parasparanA veganuM bhagavAna samagra brahmAMDarUpe rahelA che tevA zarIranuM darzana duHkha, viyoganI vedanA virATa-deha chuM. [4. vin - virATa +, gu. samAsa] 2010_04 Page #1050 -------------------------------------------------------------------------- ________________ virATa puruSa AtmA jae samagra brahmAMDarUpI zIza. (2) meTuM zarIra, mATenA sthaLa deha, sarva-sAmAnya zarIra virATa puruSa puM. saM. virAr - virAT + puTMf] 'virATa (2-3).' [samagra brahmAMDarUpI zarIra virATa-zarIra na. [saM. vikh - vizaya + rAaura, gu. samAsa] virATa-svarUpa na. [saM. vina-virATa + sva1, gu. samAsa] paramezvaranuM brahmAMDanA rUpamAM sarvancApI meTuM svarUpa. (2) moTA dekhAva varAhAtmA chuM. saMvar-vAyu + ahmA, saMdhithI] samagra brahmAMDane AvarIne rahela paramAtmA, (ra) akSaramrA. (vedAMta.) tri-rAdhanA strI. [saM.] aparAdha karavAnI kriyA. (jaina.) virAma puM. [saM.] viramavuM e, cAlI javuM e, aTakavuM e. (2) thAka leveA e, visAme. (3) aMta, cheDA. (4) chaMdanA caraNamAMne AMtarika yati. (piM.) virAma-cihna na. [a,] bhASAnA prayAgamAM jyAM kAMca paNa cAhuM jhAjhuM cAlI javAnuM svAbhAvika hoya tyAM jarUriyAta pramANenuM te te AkAranuM nakkI kareluM karAtuM nizAna (pUrNavirAma alpavirAma avirAma mahAvirAma praznArthaka AzcaryasUcaka avataraNa kauMsa vagere.) (yA.) tri-rAmavuM a. kri. [saM. virAma, nA.dhA.] vimavuM, thAbhI javuM, aTakI javuM. (2) thAka khAvA, visAme levA virAma-samaya puM. [saM.] thaMbhI javAnA samaya-gALA, 'risesa'vi-rASa virAmasthAna na. [saM.] visAme levAnI jagyA. (2) (vAkayamAM nAnA meTa) thAbheA levAnuM sthAna. (cA.) virAmAsana na. [+saM, mAsana] virAma levAnuM sAdhanakhurazI vagere, ArAma-khurazI virahaNA strI, saM. viSanA prA. vAdaLA, prA, tatsama jaA 'virAdhanA.' (jena.) virAya puM. [saM.] dhvani, avAja, nAda, (ra) ma-barADA. (3) pakSInA kalarava. (4) ciciyArI virAMdaDI zrI. rAMDha nAstA karavA e, reDhAnuM jamaNa (pAra pachInA cAra AsapAsanuM) virasavuM .kri. [j gu.] jae vAMsanuM.' vixi(-)ca (vitri-2), ci<-nci) puM. [saM.] brahmA viruddha vi. [saM.] pratikULa, UlaTuM, UMdhuM, avaLuM, sAruM, 'kaeNnTrI' (ma.na.), 'phrAnseDikTarI' (hI.tra.). (2) binna vicAra dharAvanAruM viruddha-gAmI vi. [saM.,puM.] pratikULa dizAmAM janAruM. (2) pratiphaLa kAma karanAruM viruddhamAM vi.saM. viddhadharman nuM pa.vi., e..], -rmI vi.sa.,puM.] bhinna guNa-lakSaNavALuM, UlaTA guNa-lakSaNavALuM virAdha-vAcaka viruddhormizaya-tA zrI. [sa. vidgha + mi~matha-1] eka samaye kheMcANu tema dUra khasI javAnI kriyA virUpa vi. [saM.] bhinna rUpavALuM, (2) kadarUpuM, beDALa, * varasuM, badasUrata, 'aglI,' greTeka' (A.khA.) (3) maLatApaNuM jemAM na hoya tevuM, 'risimilara.' (4) khIlansa TaeNkhAvanuM virUpa-chabI strI. [saM. + ja 'bI.'] ThaThThA-citra, 'kArTUna' vi-rUpaNu na. [saM.] ThaThThA-citranA prakAranuM citraNa, kaeNrikeMcara' virUpatA zrI. [sa.] binarUpa-tA. (2) badasUratI, DiphaeNmiTI.' (3) khIbhatsa dekhAva. (4) asamAna-tA virUpAkSa puM. saM viSa + jJakSi, a.trI. samAsamAM ma] mahAdeva, ziva. (saMjJA.) virUpI vi. [saM.,puM.] jae'virUpa.' virUpA-karaNa na. [saM.] kahyuM na hoya tene kadarUpuM karavA paNuM, 'DisTarzana' - vi-recaka vi. [sa.] khAvAthI jalAkha karAve tevuM virecana' na. [saM.] jalAkha thavA e, recanI davAthI jhADA thavA e, reca, jalAkha virecana vi.,na. [saM.] julAba lAvanAra auSadha [kA vi-cana-cUrNa na. [saM] julAba lAvI Ape tevA auSadhanA tri-racana puM. [saM.] paurANika gAthA pramANe bhakta prahlAdanA putra ane balirAjAnA pitA. (saMjJA.) puM. [saM] pratIkAra, sAmanA, viruddhatA, ApeAjhizana' (ma.na.), eNnTipathI,' 'eNnTaganiSThama,' kendre Dikzana' (ra.ma.) (ra) (lA.) laDAI, jhaghaDA, TaMTo. (3) vera, aMTasa, zatrutA. (4) e nAmaneA eka alaMkAra, eNnTithIsisa.' (kAvya.) viruddha-bhAva huM. [saM.]virodhI valaNa, 'enTipathI' (6.khA) viruddhamati-kRt ti. [sa.] kAnyanA eka pandAya. (kAvya.) viruddhAcAra puM. [ + saM. A-ca6] UlaTI rIta-bhAta, pratikaLa vartana vartana karanAruM viruddhAcArI vi. [sa.,puM.] UlaTI rItabhAtavALuM, pratikULa 2010_04 2085 vi-rAdhaka vi. [saM.] virodha karanAruM virAdha-garbha vi. [saM.] jenI aMdara virezadhitAnA bhAva hoya tevuM, aMdara-khAne virAdhI virAdha-catuSkoNu puM. [saM.] catuSkANa AkRtinA eka prakAra, 'vera eNka epeAzina' (ma.na.) virAyandarzaka vi. [saM.] virodha batAvanAruM virAdha-nibaMdhana (-nimandhana) na. [saM.] virAdha-paristhiti, vireAdhi-tA, kaeNnTrAsTa' (ma.na.) virAdha-pakSa puM. [saM.] vicAronA sAmaneA karanArI maMDaLI, peAjhizana. (vi.sa.) [arajI, 'nATa pha preTisTa' virAdha-patra huM. [saM.,na.] virodha sUcavanArA kAgaLa,. vAMdhAvirAdha-bhakti srI. [saM] viruddha bhAvanAthI karavAmAM AvatI ke AvelI zakti (jevI ke rAvaNa kuMbhakarNa kaMsa duryodhana vagerenI) virAdha-bhAva huM. [saM.] virodhI valaNa virAdhabhAvI vi. saM.,puM.] viruddhatA banAvanAra, viSama virAdha-yAdI sI. [saM. + jue yAdI.'] vAMdhAnI noMdha, AADha k preTisTa' [javAya tevuM, 'DAcAlekaTikala' virAdha-vikAsI vi. [saM.,puM.] krame krame vAMdhA batAnye virAdha-vAcaka vi. [saM.] virodha batAvanAruM. (jema ke huM tA AvIza'mAM 'tA' ubha.) (vyA.) Page #1051 -------------------------------------------------------------------------- ________________ virodhanAmanA 2086 vilAsikA virodha-zamana na. [sa.] virodha zamAvI levAnI kriyA vilaMbana-vidhAna (lambana) na. [3] svaranA uccAraNamAM virodha-saMvidhAna (saMvidhAna)na. [saM.] UlaTA prakAranuM kathana, laMbAvavAnI prakriyA, hrasva 232ne dIrdha karavAnI viyA, enTithIsisa' (na.) [raheluM, virodhavALuM dIkaraNa (jemake "I' ' "u' "U'. "a" laMbAya to viraSAtmaka vi. [ + saM. mA mana + 6] virodhanA rUpamAM "a" ja lakhAya, 'A' to vRddhi-vidhAna che.) (vyA.). virodhAbhAsa 6. [ + sa. amara] virodhane mAtra bhAsa vilaMba-niyaMtraNa (vilaba-niyatraNa) na. [sa.] DhIlane lAge ane tAvika rIte virodha na hoya tevI paristhiti, kAbumAM rAkhavAnI kriyA mAtra dekhIto virodha : A eka alaMkAra paNa che. vilaMbamadhyalaya (lambara) puM. [saM.] mayama mAnanA (kAvya) (2) vireAdhI dekhAva, "eNraMDekasa' layane eka vilaMbita prakAra. (saMgIta.). virodhAbhAsI vi. [saM5] virodhAbhAsavALuM vilaMba-staSpa -lakha) vi. saM.] DhIla karavAthI siddha virodhitA strI. saM.] virodhI hovApaNuM. karI zakAya tevuM, vAra thavAthI sadhAya tevuM vidhinI vi, sI. (saM.] virodha karanArI (mI vagere) vilaMbita (labita) vi. [saM] sArI rIte laMbAyeluM. (2) vireAdhI vi. sa. paM.1 virodha karanAra, oponanTa.' (2) jene ghaNI vAra thaI che tevuM, maDuM kareluM. (3) TukaDe TukaDe ulaTA prakAranuM, " ke rI ' (da.bhA.). (3) zatrutA-bharyuM, sTAila [vacana vilaMbI -labI) vi. [, 5.] laTakatuM,jhala vireAdheti rahI. [+saM. ufaa] virodhI vANI, pratikuLa vilAI sI. suMvALI ruvAMTI. (2) (lA.) nAgAI, luccAI virodhopamAM strI. [ + saM. 3pama] upamAno eka doSa vi-lA5 chuM. [saM.1 moTethI raDavuM e. (2) e gAna, "elajI' dharAvatI sarakhAmaNI. (kAvya) vilApa karI vi. [sa. puM.] vilApa karanAruM, poka mUkI renAra vi paNa na. siM.1 ropavAnI kriyA, ropAvavAnI kriyA vilApa-kAvya na. [..] virAma kAvya, kacha-kAvya, "elajI' lila na. [aM.] mRtyu-patra, vasiyatanAmuM, TesTAmenTa' vilApana na. [4] laya, aMtarbhAva, (2) apavAda, (dAMtA) vilakSaNa vi. saM.] judA ja prakAranA guNa-gharmavALuM,.(2) vi-lApane strI. [saM.] jue "vilApa." (2) yAda karavuM e, DhaMgadhaDA vinAnuM, ThekANuM vinAnuM, (3) camatkArika, navAI jhakhanA ' [tevuM (kanya), "sava-Ta' (ra.vi.) upajAve tevuM, (4) asAdhAraNa, a-sAmAnya, (5) vicitra vilAyaka vi. [sa. vi-zI parathI navo zas] ogaLI jAya svabhAvanuM, (6) niyama viruddhanuM, 'emesa' vilAyata na. [ara.] (pitAne deza. aMgrejone iMglenDa deza vilakSaNatA sI. [saM.] vilakSaNa hovApaNuM, "DisTrikazana' pitAne hoya e kAraNe aMgreja zAsana daramyAna rUDha thayela (na.), elbarmeliTI'. (2.7.5). tethI) iglenDa. (e pUrve hiMdIo IrAna arabastAnane vilakha(khAvuM a.phri. [ja "valakhuM', nA.dhA.] valakhAM mATe paNa prajA .) [iglenDane lagatuM mAravo, talasanuM, valavalavuM vilAyatI vi. [+gu. "I'ta pra] aMgrejonA dezane lagatuM, vilakhuM vi. [sa. vi-akSai>prA. vizvAmi-] gabharAyeluM. vilAvavuM, vilAvAvuM ja "vilA'mAM. (2) udAsa, niteja. (3) zaramiMDuM, bheDuM [vaLageluM vilAnuM a4i. [sa vizI-vid dvArA] vilIna thavuM. (2) vi-lagna vi. [saM.] sArI rIte lAgI raheluM, cAMTeluM, biDAvuM, karamAI javuM, (3) nAza pAmo. vilAvALuM vi-lajaja vi. [saM] lajajA vinAnuM, nirlajaja, bezarama bhAve, ki, vilAvavuM ma,sa.ki. vilapa6 a. ki. sa. Iva-45, tatsama] vilApa karavA, vilAsa . [saM] maja-zekha mANavAM e, mAja-zokhavALI moTethI revuM, vilapAvuM karmANa, ji. koDA, AnaMdI-khela, (2) mahaka hilacAla, cenabAjI, mahaka vi-laya puM, -na na. [saM.] garaka thaI. javuM e, lIna thaI hAva-bhAva. (3) zRMgArakIDA javuM e. (2) ogaLI javuM e. (3) nAza, laya dizA vilAsa-gRha na. [saMpuM na] vilAsa karavA mATenuM makAna vilayAvasthA sI. [ + saM. bhava-thA] suSatinA prakAranI vilAsa-jIvI vi. saM. 5. vilAsamAM jIvana gALanAra, mejavi-lasaNuM a. kri. [saM. vi-Rtu, tatsama] vilAsa karavA, zekha mAyA karanAra ramavuM, khelavuM, (2) zobhavuM, jhaLahaLavuM. (3) havAmAM pharakavuM. vilAsa-nAkA pI. siM] vilAsa karavA mATenI heDI ke nAva (4) mANavuM. vilasAnuM bhAve, ji. vilAsa-priya vi. [ ]haMmezAM maja-zekha mANavAnuM gamatuM vi-lasita vi. [saM.] vilaseluM hoya tevuM vilaMba -lakha) puM, [.] samayane laMbAvavo eka vAra vilAsa-preraka vi. [saM.] moja-zokhanI preraNa kare tevuM, karavI e, vAra, DhIla, (2) utAvaLa na karavI e, a-zIdhratA viSaya-baeNga tarapha kheMcavA karatuM vilaMbakArI (-vilamba vi [saM. 6] laMbANa karanAruM vilAsa-bhavata na. siM] o "vilAsa-gRha' (darakhAsta vagere). [(saMgIta.) vilAsa-raza puM. [.] cAra paiDAMnI gADI, pheTIna, vikaTeriyA vilaMba-tritAla (-lamba-) S. [saM.] tritAlanI eka taraja, vilAsa-vatI vi,strI. [e.] vilAsa karanArI strI, vilAsinI vilaMbaddhatalaya (-lamba-) . [saM] jhaDapI chatAM jarA vilAsa-vADI sI. [+ ja "vADI."] vilAsa karavA mATe laMbAIne levAto layane eka prakAra. (saMgIta.) bagIco [prakAranuM ekAMkI nATaka. (nATaya.) vi-laMbana (lakhana) na. [saM] ja "vilaMba.' vilAsikA vikhI. [4] jae vilAsavatI.' (2) eka 2010_04 Page #1052 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vilAsinatA 2087 vi-vartita AmAM utara vilAsitA sI. [sa.] vilAsI hovApaNuM [gaNikA vi-lema vi. [ia] viparIta, UlaTuM. (2) UlaTA kramavALuM. vilAsinI li, sI. [saM] jae "valAsavatI. (2) vezyA, (3) kuM. gaNitamAM prasiddha eka kriyA. "methaDa oNpha vilAsI' vi. (saM. ] vilAsa karanAruM, lahera mAranAruM, i-varNana." (ga) laherI, "lAiTa' (na.ya.). (2) na. [saM. .] e nAmanuM eka viloma-riyA . si.] ja e "vilama(3). jalacara pakSo [mAkhInI eka jAta vilAma-ja, -jAta 9i, [sa.] uraca jJAtinI strImAM UMtaravilAsI sI [ " ta.] e vilAsa2tha." (2) tI jJAtinA puruSathI thayeluM (saMtAna) viliyuM na. aDadho rUpiyo vilAma-lagna na. [saM.] ucca jJAtinI strI sAthe Utarato vi-lIna vi. [saM] sArI rIte lIna thayeluM, khUba mana thayeluM, jJAtinA purUSane vivAha-saMbaMdha [Asana. (ga.) talIna. (2) ogaLI gayeluM, pIgaLI gayeluM, dravI-bhUta. (3) vilemAna na. [ + saM. basano peganuM e nAmanuM eka maraNa pAmeluM. (4) aMdara sAMcavavAmAM AveluM vi-lAla vi. [sa.] halatuM, asthira, (2) a-vyavasthita vilIna e. ke. siM, vi-zIna,nA.dhA] lIna thavuM (nA.i.) vIkharAyeluM (vALa). (3) suMdara vilInIkaraNa na. [..] aMdara samAvI levAnI kriyA-ekA- vivuM a kri. siM vi- sToprA . nikona dvArA] (AMmaka karI levuM e, vilayana, marjara" (ha.gaM, zA.) caLamAM dUdha) UMce caDAvI ja. [I jauM (da.pra.) Auke vilupta vi. saM.] lupta thaI gayeluM, lepa pAmeluM, nAza pAmeluM saMkocAI javuM vi-lukhya vi [saM.] sArI rIte lebhAI gayeluM. (2) khUba vivakSA rahI. [] kahevAnI irachA, (2) kahevAne uddeza Asakta ke Azaya, tAtparya-kathana, bhAvArtha. (3) pRca, pUchavAnI vilurAvavuM, vilurAvuM ja " vimAM . I. (4) vivecana livaravuM sa ka cIrI nAkhavuM, kADhI nAkhavuM. (2) maraDI vikSita vi. saM.1 je kahevA icchA karavAmAM AvI hoya nAkhavuM. vivurAvuM karmaNi, kri, vilarAvavuM. 9. sa.ki. tevuM, kahevA dhAreluM [guphA. (4) bheAMcaruM vileja na. [e.] gAmaDuM. vivara na. [3] bAkuM, da2, (2) pilANa, kotara. (3) vileIja-lIsa chuM. aM.] gAmaDAmAM rakSaka sipAI vivaraNa na. [saM.] samajhatI, spaSTIkaraNa, khulAse, vivevileja-posTa strI. [aM.] gAmaDAnI cekI..(2) gAmaDAmAMnI cana, vikRti, TIkA, kaeNmenTarI.' (2) vistArathI kathana, TapAla ekajhizana," "DiTezana." (3) vikAsa. "ehayuzana' vileIja-posTa-maeNna chuM. [a] gAmaDAne TapAli vivaraNikA sI. [saM, na za6] ke Teke gALe samAvi-lekhya vi (saM.) cItaravA jevuM. (2) na. citra. (3) cAra ApatI patrikA, buleTina' nakaze. (4) vartula doravAnuM yaMtra, kapAsa" vivarI ApI. [saM. navo zabda ja e "vivaraNa.' vileja ja "veleIja.' vivAra-mArga kuM. [saM.] bhUgarbhamAM karIne karelo rasta, bugadA vileja-polIsa ja "veleIja-polIsa." vi-varjana na. siM] tyAga. (2) (lA.) anAdara vileja-pisTa jue "vileja-pesTa.' vi-varjanIya vi. [sa.] tyAga karavA jevuM, jatuM karavA jevuM vileja-posTa-mena jae vileIja-pesTa-mena.' vi-varjita vi, siM] sArI rIte vajita kareluM, tadana tyajI vi-lepa puM,pana na. [saM.] caDavuM e, lepa karavo e. (2) dIdheluM, (2) rahita, vaMcita cepaDavAne padArtha vi-varNa vi. si.] vinna varNavuM. (2) dA raMganuM. (3) vilAkazuM strI. [e "vilokavuM.' + gu. aNI' ka. pra.] (lA) jhAMkhuM paDI gayeluM. (3) kadarUpuM, beDoLa jevuM e. (2) jevAnI Dhaba [(2) najara, daSTi vivArNa vi. [+ gu.G' svArthe ta...] juo "vi-varNa.' vi-lakana na. siM] jevuM e, tapAsavuM e nihALavuM e. vi-varta puM. siM] goLa goLa pharavuM e, (2) vikAra, pheravi-lokanIya vi. [saM.] jevA jevuM phAra, rUpAMtara. (3) eka kaI vastumAM bIjI samAna vilAka sa. sa.vi.ko, tatsama ] bArIka rIte jovuM, lAgatI vastunA AropavALI paristhiti. (dAMtA). (4) nirIkSaNa karavuM, nIrakhavuM, vilekAvuM karmaNi,ki, vilekAvavuM kAraNathI viSama sattAo utpanna thatuM kArya. vedAMta) presa.kri. vi-vartana na. siM] pAchA pharavuM e, parA-vartana. (2) parivilekAvavuM, vilekAvuM ja "vilakavuMmAM. [cakSa, vartana. (2) paribhramaNa, cakrAkAra karavuM e (3) vikAsa, vi-lecana na. siM.] jae "vi-lokana.' (2) netra, AMkha, "e yuzana" vi-lepa 5na na. [saM.] lupta thavuM e, lopa pAmavo e vivarta-vAda . [saM] eka kaI vastumAM bIjI samAna vilopanuM sakri. [saM. viThoDa, nA.dhA] lupta karavuM, lepa lAgatI vastuno bhrama thayA pachI ene satya tarIke mAnI kara, nAza karavo, vilepAvuM karmaNi, phi. vile- levAne siddhAMta (jemake raDAmAM sarpa, chIpamAM rUpAne pAvavuM che. sa.phri. bhrama thAya che, te rIte mAyAmAM brahmane bhAsa te jagata vilopAvavuM, vilopAvuM ja vilepamAM. ane avidyAmAM bahAne bhArate jIva-bhAva.) (dAMta). vi-lobhana na. [2] pra-lobhana, lAlaca vi-vartita vi. [saM.] pAchuM kareluM, parAvartana pAmeluM (2) vi-lAbhanIya vi. siM] pra-lobhana ApavA jevuM cakrAkAra pheraveluM 2010_04 Page #1053 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vitA 2088 ji-vRtti vivatI vi. [sa,j.] vivartavALuM sahacArI (kAraNa; jema- AvatA lagna samAraMbha prasaMge prajA taraphathI apAto cAMdale. ke chIpamAM rUpAne bhAsa thayA pachI e rUkyuM che e khyAla), (2) bhAga-baTAI khetImAM sarakArane apAtI eka prakAranI bhrAMti-mUlaka upAdAnarUpa thayeluM. (dAMta.). letarI [lagatI dhAmadhUma vi-vardhana na. [saM.] sArI rIte vadhavuM e, vi-vRddhi vivAha-vAjana,ma na. [+ja "vAjana-ma '] vivAhane vi-vardhamAna vi. [3] sArI rIte vRddhi pAmatuM, ThIka ThIka vivAha- vicchedana chuM. [saM.] lagna saMbaMdha teDI nAkha e. vacce jatuM [Tiva' (ba.ka.ThA.) (2) sagAI toDI nAkhavI, vevizALa rada karavuM vi-vardhita vi. [saM] sArI rIte vRddhi pAmeluM, "kaSapyule- vivAhaviccheda-patra puM. [sa. na.] vivAha toDI nAkhavAne vi-vaza vi. saM.] paravaza, parAdhIna, para-taMtra. (2) (lA.) karAra-patra, phAragatI lAcAra, nirupAya. (3) vyAkuLa, vivaLa vivAhita vi. [sa.] jenAM lagna karavAmAM AvyAM hoya vi-va vi. siM] lugaDAM nathI paheryA tevuM, nANuM tevuM. (2) jenuM sagapaNa thayuM hoya tevuM vivasvAna chuM. [saM. vivasvAna ] sUrya vivAhitA , rAhI. (sa.] paraNelI khI. (2) jenuM vivivi-vaMcanA (vacanA) cI. [sa.] chetarapIMDI. (2) bhrama zALa thayuM hoya tevI kanyA vivo (vivAda) puM. [saM. viva6, gu. uccAraNa (grA.)] vivAha, vivAhatsava . [+saM- lana-samAraMbha. (2) lagnalana [masama, lagana-gALo, lagana-sarA samAraMbha aMge jAte khAsa melAva ke kIrtana-samAja vivAre (vivAda) paM. [ + gu. ' svArthe ta ma ] lagnanI vi.vi. ka. vi. vizeSa vinaMti'nuM lAdhava vivAtuM vivArtA) vi. [ + gu. 'ta' ta.ka.) vivAhanI dhAma- vi-vita vi. si.] jai paDeluM, chaTuM paDeluM. (2) ekAMta, dhamamAM maceluM, vevAtuM nirjana, (3) na. ekAMta sthaLa vivAda 6. siM.] mudAsaranI sAmasAmI vAtacIta, carcA. vivikta-jIvI ji. [saM5] ahI vagerenA saMga vinA ekAMta (2) mata-bheda, "DiMskorDa,' (2) takarAra, jhaghaDe. (4) ane ekaluM jIvana pasAra karanAra adAlatI dAve-jhaghaDe. (5) vireAdha-prakAranI raja Ata vividhatA sI. [sa.] ekAMta hovApaNuM, ekAMta-nivAsa, te sthiti, konTrovarsa' AisalaeNzana' (A.bA.) vivAda-kAraka vi. [sa.] vivAda ubhuM karanAra viviA -sevI vi. [e.,yuM.] ekAMtavAsamAM rahenAra vivAda-masta vi. siM] takarArI mudrAvALuM, jhaghaDAmAM paDeluM vivikSA cakI. [sa.] praveza karavAnI IcchA vivAda-prazna chuM. siM.1 carcA-vicAraNAnA viSayarUpa savAla viviThTha vi. [saM.] praveza karavAnI IcchAvALuM vivAda-zAtra na. [saM] sAmasAmI carcA karavAnA niyamanuM vividiSA . [saM.] jANavAnI icchA, jijJAsA pratipAdana karatuM zAsa, DAyAleTiksa' (A.bA.) vividipu vi. [saM.] jANavAnI i karanAruM, jijJAsu . vivAda-zAlA-LA) . (saM. carcA-vicAraNA ane vAda vividha vi. [sa.] bhAta bhAtanuM, bina bhinna prakAranuM, karavAnuM sthAna tareha tarehanuM, kisama kisamanuM, tarehavAra, bahuvidha, jAta vivAdAtmaka vi. [+saM. mAn + +], vivAdAspada vi. jAtanuM, nAnA prakAranuM [+saM. mArUDha na.] vivAdathI bhareluM, carcAspada, konTe. vividha-mukhI vi, strI. [saM.] aneka dizAomAM rahelI, variyala," "DibeTebala, problemeTika' aneka prakAranI [tareha tarehanA raMganuM vivAdita vi. si.] vivAdanA viSayarUpa baneluM, vivAda-grasta vividharaMgI (21) dhi. [saM5.] aneka prakAranA raMganuM, vivAdI vi. [saMpuM.] vivAda karanAruM. (2) phariyAdI. (2) vividha-lakSI vi. sa. .] aneka prakAranA hetuvALuM, bahu carcAspada. (4) takarArI. (5) rAgamAM dumeLa karatuM (svara). lakSI, "malTiparpajha,' "mariMTa-pheseTeDa' ['vividha-raMgI." (saMgIta.) vividha-varNa vi. [+ saM. vaLa + gu. 'u' ta.ka. juo vivAra . [4] vyaMjananA uccAraNamAM medAne vadhu vidyuta vi. [saM.] pahoLuM kareluM, vistRta kareluM, pAthareluM, khelavAnI prakriyA. (bhA.) (A eka bALe prayatna che) patharAyeluM. (2) khulluM kareluM, udhADuM. (3). vi-vAsa chuM, sana na. [saM.] deza-nikAla thavuM karavuM e, uccAraNane eka AyaMtara prayatna. (saM. vyAkaraNamAM svaza-vaTe rone "vivRta' kahyA che, e saMjJAthI svataMtra rIte na.bho.vivAha chuM. [saM] lagna, udvAha. (2) sagAI, sagapaNa, e A saMjJA apanAvI che te pahoLA 'e eN' mATe. vezavALa, vevizALa. 0inI varasI karavI (u.pra.) ane 'A' thAya che tyAM paNa na .vALuM "vivRta' bagADI nAkhavuM. 0 5helAM agharaNI (palAM) (rU.pra.) uracAraNa che. ke. ha. dhruve "vikRti-vidhAna' kahyuM che te paNa pachInuM kArya pahelAM thavuM. 0 5helA mAM (pelA) A navuM.) (vyA.) [eka Asana. (ga.) (u.ma, sArA kAmane sAro Adara. 0mAM (rU.pra.) vivRta-trikAsana na. [ + saM. triI+ mAsana] yoganuM e nAmanuM vivAhanI teyArI karavI] : vi-vRti sI. [saM.] pahoLuM karavAnI kriyA ke prakriyA (2) vivAha-muharta na. siM.] paMcAMgamAM ApavAmAM AvatAM sArAM vi-varaNa, vivecana, TIkA [(kAvya) lagnanA keDAmAMnuM che te muharta vivRtati A. [ + saM.-3] e nAmano eka arthAlaMkAra. vivAha-vadhA puM. [+jue "vadhA.'] rAja- kuTuMbamAM nivRtti lI. [.] jAo "vi-vartana.' 2010_04 Page #1054 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vivRttIya 2089 vizuddha POTIRO vivRttIya vi. [.] laMba-goLa, aMDAkAra [baraDuM vizamavuM a.ji. [saM. vi-rAma, tatsama zAMta thaI rahevuM, vi-vRddha vi. .] khUba ja vadheluM. (2) vizeSa vaDha, khUba zamavuM. (2) maraNa pAmavuM. vizamA bhAve, . viza vi-vRddhi ii, siM.] vRddhi, vadhAre mAvavuM che, saki. vika . [4] kharuM he jANavAnI zakti, (2) vizamAvavuM, vizamAvuM ja "vizamavuM'mAM. caturAI, DahApaNa, (3) vinaya, sakayatA. (4) karakasaravALI vizaya puM. [saM.] zaMkA, sadeha, AzaMkA ('adhikaraNa" nuM buddhi. (5) e nAmane eka alaMkAra. (kAya.) eka aMga) [(ma.na.) viveka-khyAti sI. [saM] viveka-jJAna, samyak prakAranI vizaraNa na. [saM.] vistaraNa, prasaraNa, prasAra, "Diphayujhana' UMDI samajha vi-zalya vi. [e.] ADhaya vinAnuM. (2) sAjuM viveka-jJAna na. [saM.] sAruM-narasuM samajhavAnI zakita, satya- vizaya-karaNI strI. [sa.] mRta-saMjIvanInA prakAranI eka jJAna. (2) tava-jJAna, philasUpha simajha vanaspati viveka-cakSu na, strI. [+rsa. cakSun . .] sAruM narasuM jovAnI vizalyA sI. [.] dUdhiya vachanAga nAmanI vela viveka-dazI vi., siM5] vivekabuddhi vAparanAra, vikI vizasana na. [.] mArI nAkhavuM e, mAraNu. (2) viveka-STi strI. [4] e "viveka-cakSu." e nAmanuM eka naraka vivekabuddhi sI. [sa.] sAruM narasuM samajhavAnI zakti, vizasana vina. [saM.] (katala karanAra) talavAra, khI kemana sensa, "rIjhana" (ena. :) vizasana-gRha na. [saM. zuM na.] katalakhAnuM, "aTara hAusa vika-bhraSTa vi. saM.1 sAruM narasuM samajhavAnI jenI daSTi vizastra vi. [4] zastra-hIna 4 2 kizAstra vi. saM.] zastra-hIna, nisa naSTa gaI hoya tevuM, vivekazanya, avivekI (u.je.) vi-zaMka (-9) vi. [sa.] zaMkA vinAnuM, niHzaMkA vivekayukta vi. [sa.] vivekI. (2) hetu pUrvakanuM, rezanala' vizAkhA ,na. [saM.na.] nakSatra-samUhamAMnuM 14 muM nakSatra viveka-rahita vi. [saM.] avivekI, avinayI, a-sahya (saMjJA) (ja.) vivekazakti sI. [saM.] juo viveka buddhi', jajamenTa.' vizArada vi. [sa.] paMDita, vidvAna. (2) niNata, pravINa, viveka-gnanya, viveka-hIna vi. saM.1 ja viveka-bhraSTa." pAraMgata. (3) hiMdInI parIkSAnI bI.e.nI samakakSa padavI vivekAdhikAra chuM. [ + adhi-mAra] potAne gya lAge tevuM vizAradanatA strI. [saM.] vizArada hovApaNuM ['DiphrezanarI' vizAla(La) vi. [sa.] khUba ja vistRta ane mAM, vivekAdhIna vi. [+ saM. apIna] vivekathI thatuM, airika, sArI rIte lAMba-pahoLuM vivekAdhatA (vivekA-dha-tA) a. [saM] vivekahInatA vizAla(La)-kAya vi. [sa.] lAMbI-pahoLI kAyAvALuM, vinitA strI. [saM.] vivekI hovApaNuM, vinayitA meTA zarIravALuM. (2) bhAre moTuM ane vizALa vivekI vi. [saMj.] vinayI, sabhya. (2) vicAravaMta, vizAla(-1)-tA strI. [saM.] vizALa hovApaNuM [(saMgIta.) jJAnI, samajhadAra [samIkSA karanAra, 'kriTika' vizAlA(-LA) sI. [saM.] gAMdhAra gAmanI e mUInA. vivecaka vi. siM] vivecana karanAra, vyAkhyAna karanAra, vizALuM vi. [+ gu. 'u ta.ka.] juo "vizAla' (padyamAM). vivecana na. [sa.] vivecakanuM kArya, spaSTI-karaNa, khulAse, vizikha vi. [saM.] mAthe zikhA-coTalI nathI tevuM. (2) vigatavAra vivaraNa. (2) TIkA TippaNa, 'kriTisihama" na. [sa. puM.] bANa vivecana-kAra vi. [saM] jAo "vivecaka.' viziSTa vi. saM.] judI bhAta pADe tevuM, vizeSatAvALuM, vivecana-zAstra na. [saM.] vivecana kevI rIte karavuM enI vilakSaNa, asAdhAraNa, a-sAmAnya, "AuTa-Diga." vidyA, guNa-doSanI carcAnuM zAstra (2) utkRSTa, uttama. (3) khAsa, "pesiphika' (mana). vivecanazailI tI. [saM] vivecana karavAnI Dhaba ke paddhati (4) khAsa hunnara vagerene lagatuM, Tekanikala' bi-vecanA strI. [saM.] jue "vivecana." [chaNAvaTa viziSTatA strI., la na. [saM.] viziSTa hovApaNuM vivecanAtmaka vi. [sa. vivecana + arama + ] vivecananA viziSTAdvaita na. [+ saM. maned], 0 mata chuM. (sa.,na-], rUpamAM raheluM, vivecanathI bhareluM 0 vAda chuM. [saM.) cit ane acit sAthenuM brahama che vi.cita vi. [ ] jenuM vivecana karavAmAM AvyuM hoya tevuM e prakArano rAmAnujAcAryane vedAMta siddhAMta vinezakalita vi. saM.] chUTe chUTuM pADI nAkheluM, TukaDA pADI viziSTAdvaitavAdI vi. [saM. 6.] viziSTAdvaita-vAdamAM mAnanAkhyA hoya tevuM nAruM, rAmAnujaya ['viziSTAta." vizada che. [saM.] vistRta, vistAravALuM, vistIrNa. (2) viziSTAdvaitasiddhAMta (siddhAnta) chuM. [saM.] jAo (lA.) spaSTa, saraLa, pusi"(2) pAradarzaka, 'aa peranTa viziSTAdvaita vi. [sa,puM,] viziSTAdvaita siddhAMtamAM mAnavizadatA cI. [sa.] vistAra, vistIrNatA nAruM, rAmAnujIya [privileja' vizada-rekha vi. [saM.] rUpa-daza, upapradhAna, spaSTa tarI Ave viziSTAdhikAra chuM. [+ saM. adhi-fr] khAsa khAsa hakaka, ke samajhAya tevuM, "klAsikala,' 'kulAsika' (ba.ka.ThA) vi-zIrNa vi. [saM.] chinna-bhinna thaI gayeluM, bhAMgI tUTI vizadI-karaNa na. [saM.] vistAra karavApaNuM, vistAravALuM gayeluM. (2)jarjarita, jIrNa spaSTIkaraNa vizuddha vi. [sa.] tana pavitra, nirdoSa. (2) svara, 2010_04 Page #1055 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vizuddhatA 2000 vizna(-)bha-kathA nirmaLa. (3) lega vinAnuM, enuM vizeSatA sItva na. [saM.] viziSTa-tA, keTarisTika.' vizuddhatA zrI. [sa.] vizuddha hovApaNuM (2) asAdhAraNatA, utkRSTatA. (3) viziSTa tatva hevAvizuddhAtmA vi. [saM. amA, muM. ba.vI.] atyaMta pavitra paNuM, "hAI-lAisa. (4) (lA.) taphAvata, phera AtmA jene hoya tevuM, pavitrAtmA vizeSa-daza vi. [saM. .] vadhAre najara pahoMcADanAruM, vivizuddhata na. [+- ta] juo zuddhAta.' SayamAM UMDe UtaranAruM. (2) bIjAnI vizeSatAne kaLI janAruM vizuddhi ii. saM.1 pavitratA, rASa-rahitatA. (2) nirmaLatA, vizeSa-nAma na. [saM.] amuka vyakti padArtha sthAnane te te cAkhAI FAveluM manAta caka. (ga) ekane ja mATe apAyeluM khAsa nAma, saMjJAvAcaka nAma, vizuddhi-cAra na. [saM. zarIramAM gaNAtAM cakramAMnuM kaMThamAM propara nAuna.' (vyA.) vizaMkhala(-La) -ela-La) vi. [saM.] (lA.) kAbU vizeSa-bhUta vi. [saM.] viziSTa rUpe tarI AveluM bahAra gayeluM, svacchaMdI, svataMtra, (2) uddhata vizeSAjJA sI. [+saM ma] khAsa hukama, vaTahukama, viro(-) nA.. sa. viSaye a5. visara tArA 'vise' eN nisa' ['prIvileIja." >vize'. madhyakAlamAM viyenuM ja.gu.mAM viSa-viSi vizeSAdhikAra chuM. [+se, vi-T] jao "viziSTAdhikAralakhAtuM-uccAraNa vivA-vili e kAraNe "viSe' paNa vizeSAlaMkAra (-la, 2) 6. [. [+ saM. aruM-jA)e nAmane lekhanamamAM svIkArAyuM; svAbhAvika 'vize' ja.] ada2, eka arthAlaMkAra. (kAvya.). mAMhe. (2) saMbaMdhI,-te lagatuM. vizeSAMka (vizeSA) kuM. [+ saM. a(lA) sAmayika vizeSa vi. [1] vadhu, vadhAre. (2) javuM paDatuM. (3) khAsa aMka, "peziyala isyu khAsa, a sAdhAraNuM, "speziyala." (4) prabaLa, "kaeNnkITa' vizeSAMga (vizeSAM%) na. [+ saM. ] tAlamAM samavALI (A.bA.). (5) . viziSTatA, asAdhAraNa dharma. (6) tALI mAravAnuM aMga, (saMgIta.) taphAvata, Dipharansa (ma.na.). (7) e nAmano eka artho vizeSAMza (vizeSAMza) . [saM. caMrA vizeSa bhAga, laMkAra. (kAvya.) [Se karIne (u.pra.) khAsa karIne agratAnA hakkavALo hise vizeSaka vi. saM.] vizeSatA umeravuM. (2) na. kAyadA vagere- vi-zeSita vi. [saM.] jeno vadhAro karavAmAM AvyuM hoya mAM vizeSa ume, "praviNo.' (3) eka avayamAM tevuM, vizeSaNa lagADayuM hoya tevuM samAtA traNa zlokono ekama. (kAvya.) vizeSoti strI, [ + saM. 3fa], 0 alaMkAra (ala 2) viroSajJa vi. [saM.1 viSayanI viziSTatAnuM jJAna dharAvanAra, muM. [saM.) e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya.) tavida, niSNAta, "peziyAliTa,' 'ekasparTa vizeSapalabdhi strI. [+saM. 35-4thI akAraNa rahetI viroSaNa na. [saM.] nAma kriyA vagerene vadhAre batAvanAra, samajha, "InTadyuzana'(na.pA.) e guNa kriyA ke saMkhyA paNa batAvato hoya tevA zabda, vikhya vi. [saM.] vadhAre karavA jevuM, vadhAre karavAne ekaTiva, (vyA) (kriyApadane vadhAre batAvatuM vizeSaNata pAtra. (2) vAkayamAM vizeSaNa jene vadhAre karato hoya kriyA-vizeSaNa'eDavarba) tevuM nAma vagere. (vyA) vizeSaNa-nAma na. siM.1 nAmano artha batAvatuM vizeSaNa vizeka vi. saM.] jene zoka dUra thayo hoya tevuM (jemake "sA' saune game). (2) vAkayamAMnA mukhya vi-zAdhana na. [4] vizuddha karavAnI kriyA, saphAI karavI nAmane vizeSa batAvatuM nAma (jemake mArA pitA kAzI- e. (2) pavitra karavAnI kriyA, "saplimezana." (3) rAma') (vyA.) [(vyA.) vizuddha-tA, vizuddhi vizeSaNa-35 vi. saM.] vadhAre batAvavAnA rUpamAM raheluM. vizeSita vi. saM.] vizuddha kareluM ke thayeluM vizeSaNa-vAkatha na. siM.1 AkhuM vAkaya ja vizeSaNa tarIke vizepha chuM. aMbADI (ma.na.) [(3) bhaya vagaranuM vaparAyuM hoya te jema jenuM mAruM kAma che' te bhAI). (vyA.) vi--stra)bdha vi. [sa.] vizvAsu. (2) sthira manovRttivALuM. vizeSaNa-vimati vi. saM.] chaThThI vibhakti (gu.mAM tenuM vizra(sU)bdhi strI. [saM.] niHzvAsa. (2) manovRttinI anuga ja vizeSaNAtmaka thaI rahe che: "chaganane pitA' riMtharatA. (3) nirbhayatA. (4) vizrAma chagananI mAtA' "chagananuM kAma.' sarvanAmamAM "mAruM-amAruM vizramavuM a.kri. [sa. vizrama , tatsama aTakavuM, thobhavuM. tAruM-tamAruM' "ApaNuM). (vyA.) thaMbhI javuM. (2) thAka khAvo. visAme le, vizrAma levo. vizeSaNa-samAsa puM. [saM] karmadhArayane eka prakAra (emAM vizramAvuM bhAve. kri. vizramAvavuM presa.phri. beu pada vizeSaNa-rUpa hoya ane trIjA zabdano vizeSa vizramAvavuM,vizramAvuM ja "vizvamavuMmAM. [zastrakriyA batAveH "tuM-pILuM'rAtA-pILA zuM thaI jAo che? (vyA.) vi-zravaNa na. [saM.] peTamAMthI pANI kADhavAne lagatI vizeSaNAtmaka vi. [+rsa. Arama + ] e "vizeSaNa-pa.' vizravA puM. [saM. vizrava-vikhavAda] rAvaNane pitA. (saMjJA) pada vi. [ + saM. 3ttarapa6 na., e.vI.] jenA vi-dma(aM)bha (vizra(-a)bha) . [saM. e vidhi ." uttara 5damAM vizeSaNa hoya tevuM. (karmadhArayane eka bheda (2) khAnagI vAta, rahasya-vAta ghanayAma' vagere) viaM(jaM)bha-kathA (vizra(-a)bha- strI. [saM.] rahasya-vAta, viroSa-taH kri vi. [sa.] khAsa karIne, mukhyatve, khasUsa khAnagI vAta, chAnI vAta 2010_04 Page #1056 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vizra()bhaNu 201 jAA "vizrAma-graha.e. Asa e nAmano prAcIna che. vizra (saMbhaNa (vizra(a)hmaNa na. [saM.] jAo "jiM- vizvakarmA puM. [4] A samagra vizvano racanAra manAte saMbha'--zrAdhi .' riAkhanArI strI deva brahA, prajApati. (2) zipIone manAto pUrvaja deva, vizra(-)biNa (vizra(a) ibhaNI) vi., rAmI. [sa.] bharoso devano gaNAto zipI. (saMjJA) (3) (lA.) kalAkAra vi-zrAma paM. [saM.] aTakavuM e, thobhI javuM e. (2) vizvakarmA jayaMtI (jayatI) sI. [saMga. samAsa] mAdha sudi visAme, ArAma, "reTiMga." (3) zAMti, (4) visAme terasanI tithine vizvakarmAne UMjavAto utsava, (saMjJA,) levAnuM sthAna, visAmo vizva-kiraNa na. [4] samagra duniyAne lagatuM AkAzIya kiraNa, vizrAma-kAla(-La) . [saM.) visAmo levAne samaya. (2) "kosmika re' (ho.vi sA.) [hoya tevuM, jagaprasiddha ArAma levAno samaya." "kezana' vizva-kIrtita vi. siM] samagra vizvamAM jenI khyAti prasarI vizrAma-gRha na. (saM. 6 na.], vizrAma-thara na [+jao vizva-kiza-) 5. siM 1 samagra vizvanA padArtho prANIo ghara.] ArAma levAnuM makAna, vizrAMti-gRha, ArAmagRha, vyaktivizeSa vagerenI mAhitI ApanAre akArAdi krame 'resTa hAusa. (2) musApharakhAnuM, DAkabaMgalo goThavAyelAM nAmano vizAla koza, jJAnakoza 'enasAIvizrAma-dina 5. [saM.] ArAmano divasa, rajAne divasa, kalopIDiyA.' (ma.). are, akato vizvagrAhI vi. [35] samagra duniyAnI sAthe udAratAthI vizrAma-bhavana na. siM] "vizrAmagRha." (vizrAma-bhuvana bhI rahevAnI vRttivALuM, " poliTana' (ma.2) zabda; "bhuvana' (saM.) = dAniyA, leka) vizvaghAtI li. (sa.] jagata samagano nAza karanAruM vizrAma-vAra puM. saM.] sAta vAramAM rajAno divasa. vizvacetanA samI. siM] duniyAne lagatI sabhAnatA, kaeNsmika (atyAre mukhya "ravivAra'), "vIka-De. (khristIone keziyasanesa' (u..) ravivAra' e "sa-bAtha) vizvadevatA-vAda 5. [saM.1 satma-vAda, ati-vAda. "pAnathI vizrAma-vRtti sI. siM] visAmo levAnuM mananuM valaNa. ama' (je.hi.) [lagatuM (2) vRddhAvasthAmAM nokarI parathI Utarye maLatuM vatana, vizvajanIna vi. si.] samasta vizvane lagatuM. bhUtamAtrane pezana' (ma.sU). vijita vi. [+ se nita] vizva para vijaya karanAruM. (2) vizrAma-sthAna na. siM] "vizrAma-gRha." chuM. e nAmano prAcIna kAlane eka yajJa. (saMjJA.) vizrAmAlaya na. [+ saM. mA-jI e "vizrAma-gRha"-ri- vizva-taMtra (-tanna) na. [saM.] samagra vinI TAyariMga rUma" (relave-rarAnano) [gayeluM jagatanI vyavasthA vizrAMta (-zrA) vi. [sa.]: thAkI gayeluM. (2) zAMta thaI vizvamukha vi. [sa.], khI vi. [+ 4..] badhI dizAovizrAMti (mAnita) zrI siM] ja "vizrAma." mAM mukhavALuM (paramAtma-tattava). (2) samagra jagatamAM vyApaka, vizrAMti-kAla(La)(-Ati-puM. [saM] jao vizrAma-kAla. sarvadezIya vizrAMti-gRha (-zrAti-) na. siM paM.na], vizrAMti-bhavana vizcandaSTi sI. [4] atyaMta vyApaka daSTi,ba ja vyApaka (zakti ) na. [3] e "vizrAmagRha." naja2, vizvabaMdhutvanI bhAvanA (2) sarvatra vi84 hovAnI vi-zrata vi. saM.] jene vize sAruM sAMbhaLavAmAM AvyuM najara ke bhAvanA, kemika vijhana' (ba.rA.) hoya tevuM, vikhyAta, pra-khyAta, nAmacIna, nAmI vizvadroha . [sa.] samagra vizvane nukasAna karavAnI vRtti, vili e vi. [saM.] chUTuM paDeluM, alaga paDeluM. (2) (lA) jagata pratyenI zreSanI lAgaNI DhIluM paDeluM vizvakohI vi. [saMpuM.] vizva-droha karanAruM vi-leSa . [saM.] 8 paDavApaNuM, alaga thavApaNuM, pRthaka. vizva-dharma chuM. [4] samagra jagata pratyenI pharaja. (2) karaNa, 'enelIsisa." (2) vyaMjananuM TA thavApaNuM, vipraka. pRthvI uparanAM badhAMne pitAno lAge tevo vyApaka ane (vya.) hitakArI siddhAMtavALo dharma, "varSa rilijiyana' vizleSaka . [.] javuM ke alaga pADanAruM, "DasinTI- vizva-nAgarika vi. [4. koI paNa eka rASTranuM rASTriya greITiMga' (A.bA.) na hotAM samagra pRthvIne potAnI mAnanAra udAravRttivALuM vizleSa-kriyA A [.], vimaleSaNa na. [saM.] jue "varSa siTijhana jaleSa'-enelIsisa.' vizvanAgarikatA strI. - na. [saM.] vizva-nAgarikanI bhAvanA vileSaNAtmaka vi. [ + saM. garama + X] jemAM vastu vizvanAtha ! [saM.] samama sRSTine svAmI-paramAtmA, prasaMga vagerenuM pRthakakaraNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM (evI paramezvara, jagatpati, jagapati. (2) kAzImAMnA mukhya mahAdeva zikSaNa-paddhati) (bAra jAtiliMgomAMnA). (saMjJA.) [vyavasthA vileSa-mUlaka vi. [saM.], vizeSAtmaka vi. [+ Ama vizva-niyama muM. [saM.] sRSTi cAlu rahe e mATenI kudaratI + jenA mULamAM chUTA paDavApaNuM hoya tevuM, vizleSaNanA vizva-niyaMtA (-niyatA) vi. zuM siM5.], vizva-niyAmaka rUpamAM raheluM [duniyA, Alama, yunivarsa' vuiM . (saM.] samagra vizvanuM saMcAlana jenA hAthamAM che vizva na. [saM.] samagra sRSTi, jagata, loka-samasta brahmAM, tevo paramAtmA, paramezvara [paramezvara viyakata vi. paM. [se. 4.1 vizvanA sarjaka paramAtmA vizva-5 vi..puM, [] vizvanuM pAlana karanAra paramAtmA, TAyariMga rUma' (re. 2010_04 Page #1057 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vizva-pati 2092 vizvAsaghAtaka vizva-pati chuM. [4] juo "vizvanAtha(1)'. vidha-vidhAtA vivuM. [5], vizvavidhAyA viSe vizva-pariSada sI. [+ saM, pariNam] pRthvI uparanAM badhAM [sa,] e "vizvakartA.' [sAyansa' (ma.na) rASTronI sabhA, "yunAITeDa nezansa' vizvavivecana-zAstra na. saM.) bhautika vighA, "phijhikala vizva-pAvanI vi., sI. [4] samagra vizvane pavitra kara- vizva-vyavasathA sI. [saM.] prakRti, kudarata, necara' (ma.na.) nArI (zakti che koI gaMgA jevI nadI) [(2) brahmA vizvavyApaka vi., [i], vizvavyApI vi. [saM5] vizva.pitA chuM. [saM.] samagra brahmAMDanA rakSaka paramezvara. samagra vizvamAM phelAyeluM vizva-pUjana-vAda chuM. [4] sarvatra viva-bhAvanAno mata- viva-zatru chuM. [sa.] samama jagatane dumina, vizva-drohI siddhAMta, "necarAlijhama' (vi.ka.) vitazAMti (-zAsta) zrI. [saM.] pRthvI upara sarvatra sukhavizvazrema chuM. [saM.paM. na.) samagra jagata taraphanI prIti, cenanI paristhiti, "varDa-pIsa' duniyAnAM badhAM cetana prANIo taraphanI lAgaNI, "yuni- viva-sattA strI, (sa.] samagra jagata upara adhikAra. varsala lava' (2) pRthvI uparano adhikAra. (3) pRthvI uparanAM bhina vizvapremI vi. [saM. 5.] vizva-prema dharAvanAra bhinna rASTromAMnuM pota-potAnA rASTra upara adhikAra vizvabaMdhutA (-badhu-tA) sI., -1 na. [saM.] pRthvI uparanAM bhogavanAruM rASTra badhAM mAnavo tarapha bhAIcArAnI lAgaNa,"yunivarsala bradharahUDa' vivasattAka vi. [saM.] alaga alaga rASTranI tyAM tyAM vizvabeka (eka) sI. [saM.] AMtararASTriya nANAMnI sattA na hatAM samagra pRthvI uparanA pratinidhiothI zAsanalevaDa-devaDa karatI mukhya peDhI, AMtararASTriya beMka taMtra cAlatuM hoya tevuM [karavA jevuM, bhosA-pAtra vizvabhakSI vi. [saM. muM.] badhAM brahmAMDono nAza karanAra vizvasanIya vi. [sa.] vizvAsa karAvAne gya, vizvAsa vizva-bhASA sI. [saM. pRthvI uparanAM badhAM rASTra aMdara vizvasanIyatA strI. [.] vizvasanIya hovApaNuM aMdara vyavahAra karI zake tevI samAna bhASA, "vapharDa leM ja' viva-samrATa puM. [ + saM. sannATa] samagra pRthvI upara vizvamAnava chuM. [saMpuM.] juo vizva-nAgarika." rAjya karanAra rAja, mATe zahenazAha saM.1 pravI uparanAM badhAM mAnava jene vizva-sarjana na. [saM.] jagatanI utpatti maMjara rAkhe tenuM, duniyAmAM mAna pAmeluM vizva-saMsthA (saMsthA) sI. [4] vizvanI racanA ane vizva-rti sI., muM. [sa., sI.] paramezvara, paramAtmA, vyavasthA. (2) o "vizva pariSada." [karanAra para-brahA [pRthvI-paryaTana vizva-sevaka vivuM. [] pRthavI uparanAM mAnanI sevA viyAtrA jI. [saM.1 samagra jagatanI musApharI. (2) vizva-sevA ApI. [saM.] pRthvI uparanA mAnavIno paricaya vizvayuddha na. siM] pRthvI uparanAM badhAM ke moTA bhAganAM vizvasta vi. [saM.] jeno vizvAsa karavAmAM Avyo tenuM rASTra jemAM saMDAvAyAM hoya tevI meTI laDAI, "vaphaDe-vAra" vizvAsu. (2) 5. TrasTane saMrakSaka, 'raTI' vizva2canA atI, siM.] sRSTinI utpatti ane enI vyavasthA vizvastatA a. [saM.] vivasta hevApaNuM [icchanAra vizva rU5 vi. [saM] sarvatra vyApaka raheluM, "yunivarsala' vizva-hitaiSI vi. [saMyuM. samagra pRthvInA lokonuM bhaluM (ba..). (2) na. paramAtmAnuM samagra brahAMDene AvarIne vizvabhara (vizvambhara) vi, , e "vizvapa.' raheluM virATa rU5. (3) puM. paramAtmA, paramezvara vivaMbharA (vizvakSarA) vi, atI[.],-rI strI. [ + gu. vizva-varNana na. [saM.] jagata vizenuM paricaya ApanAruM "I'tI....] samagra janatAnuM pAlana karanArI-pRthvI,dharI nirUpaNa, phijikala jyogrAphI' (ma.na.) vizrAmAM chuM. [+saM.mAra] samagra vizvanA AtmArUpa vizvavaMdanIya (vandanIya) vi. [sa.] samagra pRthvI upara- paramAtmA, paramezvara [ekAtmakatA nA loka jene mAna ApavA pAtra samajhe tevuM, viva-vaMda vizvAtmakatha na. [ + saM. mAramana + DevathI samagra vizvanI vizva-vaMdita (vandita) vi. [saM.] samagra vive jene mAna vizvAdhAra chuM. [+ saM, mA-para] samagra brahmAMDanA AdhArarUpa ApyuM hoya tevuM paramAtmA vizva-baMdha (-vagha) vi. [sa.] e "viva-vaMdanIya.' vivAmitra puM. [4] kauzika gotranA rAjA gAdhinA putra vizva-vATikA sI. [saM.], vizva-vADI pI. [ + ja e tapobalathI kavinI kakSAe pahoMcelA kahevAyelA eka vaidika "vADI."] samagra jagatarUpI bagIcA RSei. (saMjJA.) nidI. (saMjJA.) vizva- vikhyAta vi. [sa.] jagavikhyAta, jaga-jAhera vizvAmitrI strI. [saM.] vaDodarA pAsenI e nAmanI eka vizva-vigraha chuM. [saM.1 ja "vizva-yuddha.' vizvAvasu chuM. [sa.] paurANika mAnyatA pramANene eka vizvavijayI vi. saM. paM.] samagra pRthvI uparanAM rAjya gAMdharva. (saMjJA.) ane prajAo upara vijaya meLavanAra vizvAsa chuM. [3] zraddhA, yakIna, Astikatha-buddhi. (2) vizvavidyA A. siM] pRthvI uparanA te te viSayane lagatI pratyaya, bharose, patIja, itabAra. [0 5 , 7 besa bhAratIya jJAnanI hikamata (besavo) (rU.pra.) khAtarI paDavI, se rahevuM (26) (rU.pra.) vizvavidyAlaya na. [saM. zuM na.] vizvanI vidyAone lagatA bharose rAkhI rAha jovI] [bhaMga, 'brica opha TrasTa' zikSaNanI vyavasthA karI ApanAra saMsthA, yunivarsiTI' vizvAsaghAtakuM. [] , dagalabAjI, vacana-bhaMga, vizvAsa 2010_04 Page #1058 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vizvAsaghAtaka 2093 viSayakamasUci vizvAsaghAtaka vi. [saM.], vizvAsaghAtI vi. [saM5.] dago viSama vi. saM.] sarakhuM na hoya tevuM, a-sama. (2) vikaranAra, dagalabAja, vacana ApI pharI janAra lakSaNa. (3) avaLuM, UlaTuM, viparIta. (4) kharabacaDuM, vizvAsapAtra vi. siM.] bharesa karavA lAyaka, bharosa-pAtra, khADA-khaDabAvALuM. (5) gUMcavaNa bhareluM. (6) dAruNa, bhayAvizvasanIya, khAtarI lAyaka naka. (7) samAMtara na hoya tevuM. (8) ekI. (9) puM. e vizvAsapAtra tA strI. siM.] viAvAsapAtra hevApaNuM nAmano eka arthAlaMkAra (kAvya.) vizvAsa-bhaMga (-bha) puM. e "vizvAsa-dhAta.' viSama apUrNAMka (apUrNA) puM. [sa. saMdhivinA] gaNitamAM vinavAsa-sthAna na. [saM.] bhareAso karavA lAyaka vyakti egya rIte na lakhAyele apUrNAMka. (ga.) viza-vara 5. si. vizvadRA -zvara) e vizva- viSama-aMka (a) pu. [sa, saMdhivinA] ekI aAMkaDa nAtha(1)." [jagadaMbA pArvatI viSama-kAla(La) . [saM] kharAba samaya, Apattijanaka vizvezvarI sI. [saM. vizva R(1] vizvanI svAmino samaya vizvAsthati DI. . faaz@fa] brahmAMDanuM sarjana, viSamaNa vi. [sa.] jemAM khaNa ekasarakhA na hoya jagatane AvirbhAva [jagatanuM bhaluM karanAra tevuM ( triNa catuSkoNa vagere asamAna bhejavALI AkRti) vipakAraka vi. si.], vipakArI vi. [saM. zuM ] samagra viSama-ghAta vi. saM.] jenA dareka padanA ghAta sarakhA na viSa na. [saM.1 jhera, vikha, haLAhaLa. (2)(lA) draSa, khAra. (3) hoya tevuM. (ga.) IrSyA. adekhAI [0 ApavuM, devuM (rU.pra.) jhera khavaDhAvavuM viSama-caturastra . [] cAramAMnI koI paNa be bAja ke pivaDAvavuM. 0 utaravuM (rU.pra.) jheranI asara ochI thatI sarakhI na hoya tevo catuSkoNa AkAra, paziyama. (ga) javI. caha8-8)vuM (rU.pra.) jheranI asara vadhavI, mAravuM viSama-caturbhuja vi. [saM.] cArakhavALa je AkRtinI (u.pra.) jheranI asara oSadhathI dUra karavI. levuM (rU.pra.) cAre bAja asamAna hoya tevuM. (ga.) jhera khAvuM ke pIvuM] viSama-javara kuM. [saM.] rahI rahIne AkhyA karatA tAva viSa-kanyA satI, siM. jenI sAthe saMbhoga karavAthI puruSa (lAMbA vakhata sudhI AvyA kaoNo), jIrNa javara maraNa pAme evI rIte jenA zarIramAM koI jhera dAkhala karI viSama-tA sI. [saM.) viSama havApaNuM rAkhyuM hoya tevI strI viSama trikeNa,viSama-tribhuja puM. [sa.] jenI traNa bAda viSa-kaMda (ka) 5. siM] e nAmanI kaMdanI eka jAta. ekasarakhI na hoya tevo trikeNa, (ga) teliye kaMda [vanaspati, sADI viSama-nayana, viSama-netra viSe. [sa.] traNa netravALA viSa-khAparA kuM. [ + ja khAparo.'] e nAmanI eka mahAdeva, ziva, zaMkara viSa-na vi. saM.] jhera dUra karanAruM [viSa-vedha viSama-pada na. [saM.] chaMdanuM te te ekI caraNa. (piM) [(ga.). viSa-cikitsaka vi, vuiM. jheranI asara dUra karanAra vaigha, viSama-bahu kANu vi. [sa.] cArathIye vadhu kharyuM hoya tevuM. viSa-cikitsA rahI. siM] jhera utAravAnI sAravAra viSamabhuja-catuNu . [saM.] ja "viSamacaturasa." viSayaNa vi. saM.1 kheda pAmeluM hoya tevuM, udAsIna, khinna, viSama-bhUja-trikoNa chuM. [sa. e "viSama-trikoNa.' (2) duHkhI, dilagIra, zokAtura viSamaya vi. [..] jherathI bhareluM, jherI viSa-taMtra (tantra) na. [saM.] jherane lagatI vidyAnuM zAstra, viSa- viSama vRtta na. [saM.] jenAM cAre caraNa judA mApanAM hoya vijJAna te akSarameLa chaMda. (piM.) [te deva, kAmadeva viSa-daMta (-danta) 5. siM.1 sarpanA jherI dAta (je pilo heya viSamazara viSe. [sa.] jenAM bANa ekasarakhAM nathI che ane emAM jhera hoya che.) [jhera caDAveluM viSama-harigIta muM. [saM. 1daranIti, strI.] harigItane praviSa- digdha vi. [saM.] jene jhera copaDavAmAM AvyuM hoya tevuM, thamanI be mAtrA vinAne eka prakAra. (piM.) viSa-divya na. siM.] AropIne jhera ApI enA gunAnI viSa-maMtra (-mantra) 5. [.] jhera utAravAno maMtra tapAsa karavAmAM AvatI hatI tevI eka prAcIna nyAya-paddhati viSamAkAra , viSamAkRti strI. [saM. viSama + a-1, viSa-dhara . [saM.] (khAsa karIne jherI) nAga, erU, jherI sarpa mA-]i asamAna ghATa. (2) vi. asamAna ghATanuM viSa-dharA vi. sI. [saM.] jhera dhAraNa karanArI (bI) viSamAyudha, viSamAstra vivuM. [sa. viSama + Ayudha, astra] viSa-dhArI viyuM. [sa.] nIlakaMTha, mahAdeva, ziva ja "viSama-zara." viSa-rU5 vi. [sa.] jheranA rUpamAM raheluM, jherI, viSamaya viSaya puM. [..] IdriyagrAhya padArtha. (2) mana-vRtti, viSa-nAzaka, vi. [saM.] e "viSa-na.' tamAtrA. (3) bAbata, majakUra, mudo. (4) vicAravA ke viSapAna na. [sa.] jhera pI levuM e bhaNavAnI vastu. (5) kAma bhega. (6) deza, mulaka. (7) viSa-prayAga kuM. [] mArI nAkhavAne jhera khavaThAvavAnI jikale, prAMta ke pivaDAvavAnI ajamAveza viSayaka vi [saM.] (samAsane aMte tene lagatuM viSarnabiMdu (-bindu) na. [saMpuM.] jheranuM TIpuM viSayakama-sUci,cI pI. si.] graMtha vageremAM carcolI bAbaviSa-bhakSaNa na. [sa.] jhera khAvuM e tenI kamavAra yAdI, anukramaNikA, anukramaNI, sAMkaLiyuM, viSa-bhujaMga (-bhuja) . siM.] jherI sApa, viSadhara viSayAnujamana-maNikA, maNI), "kanTesa' 2010_04 Page #1059 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSaya 2094 viSAda-vRtti viSaya-kIya pI. siM.] kAma-krIDA, saMbhoga, maithuna tenI gaMthI [AnaMda viSayagata 1. [saM.1 viSayamAM raheluM, viSayarUpa, viSayAtmaka, viSaya-sukha na. siM.] kAma-krIDAno AnaMda, viSaya-bhegana [tarapha dhyAna ApanAra (strI) viSayasUci,-ca strI. siM.] juo "viSayakrama sUci.' viSaya-gAminI vijhI[sa.] viSaya tarapha janArI, mudAo viSayasevana na. [saM] jae "viSaya-bhega.' viSaya-grasta vi. [saM.1 vyabhicArI, chinALakhuM viSayAtIta vi. [ + saM. mata] idrinA viSayane vaTAvI viSaya-prahaNa na. [saM.] viSayana-muddAne samajhI levAnuM kArya gayeluM, idriya-jita. (2) jyAM vizvanI pahoMca na hoya tevuM viSaya-ciMtana (-cintana) na. siM.] mudA saMbaMdhI vicAra. viSayAtmaka vi. [ + saM. bAdamana + ] viSayarUpe raheluM (2) kAma-cAra [kAmanAne kAraNe thanAruM viSayAnaMda (-nanda) kuM. [+saM. manano viSaya-sukha, viSaya-janya vi [sa.] viSayane kAraNe utpanna thAya tevuM, IyAnA viSayenA upabhegathI thato harSa viSaya-jJAna na. [saM.] te te muddAne lagatI samajha viSayAnurAga kuM. [+ saM. ca7-11] chadranA viSaye taviSaya-haLa vi. [ + ja "haLavuM.' + gu. 'uka.pra.] te te mudA tarapha DhaLe tevuM viSayAbhimukha vi. saM. mafma-mua] amuka muddA ke bAbataviSaya-tyAga kuM. [4.] kAma-vAsanAne cheDI ravAnI kriyA nA tarapha lakSya karI raheluM, amuka viSaya jANavAne tatpara viSaya-nirNAyaka vi. [saM.] te te muddA ke bAbatano nirNaya viSayAsakta vi. [ + sa. cAlava7] daienA viSayamAM karanAra laganIvALuM laganI, viSayAnurAga viSaya-5ra(katA jI. [4] muddAne vaLagI rahevuM e. (2) viSayAsakta sI. [ + saM. mAvata] iDhiyenA viSayamAMnI kAma-vAsana taraphanI Asakti viSayAMtara (viSayA-nara) na. [+saM. annat] cAlu viSaye viSaya-parAyaNa vi. [8.] vyabhicArI, chinALavuM vacce bIje viSaya, vAtacItamAM ADuM phATavuM e. (2) viSayaparAyaNatA sI, siM.] ja e "viSaya-52(katA.' viSayane patra [khecI paDeluM, kAmAMdha viSaya-paMcaka -paMcaka) na. siM.] zabda sparza rU5 rasa ne gaMdha viSayAMdha (viSayA-dha) vi[ + saM. 1] viSaya-vAsanAmAM e pAMca viSano samUha viSathI vi. [saM.,5] viSaya ke muddAne lagatuM. (2) kAmI, viSayapraveza puM. [saM.] te te muddA ke bAbatano khyAla kAmAMdha, viSaya-lelupa viSaya bAhulya na, [saM.) mudrAo ke bAbatonI anekatA viSayecchA strI. [ + saM. 8] e viSaya-vAsanA." viSaya-bhUta che. [saM.] mudA ke bAbatanA rUpamAM raheluM viSaye tejaka vi. [+ saM. 3naH] indriyane bahekAvanAra viSaya-bhega kuM. [saM.] jue "viSaya-kIDA." kAma-vAsanA jagADanAruM [vaiSayI, chinALavuM viSaya-mahino A. [saM.] viSayecA, kAma-vAsanA viSayAnukha vi. [+ saM. 3mua] viSaya tarapha vaLeluM, kAmI, viSaya-rU5 vi[3] te te mu. bAbatanA rUpamAM raheluM viSayApabheAga 5. [ + saM. 31-mor] indriyanA sina viSaya-laMpaTa (lampaTaje si.] vyabhicArI, chinALavuM bhinna viSayano bhogavaTo [ikravAraNI viSayalaMpaTatA (lampaTanA) sI. (saM.] viSayalaMpaTa hovApaNuM viSa-latA rahI. [.] jherI vila. (2) eka jherI velo, viSaya-lIna vi. [sa] kAma-vAsanA ane kAma-lIDAmAM DabaluM viSa-vamana na. [e.] jhera okI kADhavuM e. (2) (lA.) viSaya-lAlu5 ki, siM-] kAmaganI derI AsaktivALuM. koIne mATe maDhathI zatrubhAva vadhAranAra zabda kahevA e, kAmAsakta vera-jherarUpa vANI kahevI e viSayalolupatA strI. [.3 viSaya-lolupa hovApaNuM viSa-varSaNa na. [sa.] (lA.) e "viSa-vamana(2).' viSaya-vagIkaraNa na. [sa.] muddA ke bAbatonuM prakAranavAra viSa-valarI, viSa-valI satI. [sa.] koIpaNa jherI vele pRthakkaraNa [muddA ke bAbatanA krame viSa-vAda puM. [saM.] juo vikhavAda." viSaya-vAra phri vi. [+jao "vAra' 'pramANe.] te te vivAdI vi. [saM..] vikhavAda karanAruM. (2) zatru-tA viSaya vArI jI. [ + gu."I' ta.ka.] viSaya pramANenI yAdI bharelI niMdA karanAruM ke goThavaNI viSa-vijJAna na viSa-vighA jI. [] jheranAM svarUpa ane viSaya-vAsane, viSaya-vAMchanA (-vAgyAnA) strI. [4] kAma- enA pratIkAra vizenI vizvA, sikolojI' vAsanA, kAmeccha, viSaye [vikAsa viSa-vRkSa na. [ S] kaI paNa jharI jhADa viSaya-vikAra ! si.] kAma-vAsanAne kAraNe thatI mAnasika viSa-vaigha . [sa.] ja viSa-cikitsaka." viSayavicAriNI vi.,I. [saM. sabhA pariSada vagere mATe viSahara vi. [.] e viSa-hana.' nakkI karavAnA muddAonI picAraNuM karI TharAvone zabdadeha viSANa na. [saM.] zigaDuM [vAirasa" ApanArI (samiti) viSANu na. siM, viSa + aT] atyaMta bArIka jherI jaMtu, viSaya-vimukha vi. [saM.] idrinA sukha tarapha bedarakArI, varAga viSAda chuM. [sa.] bina-tA, kheda, (2) utsAha-maMga, nAuviSayavitaraNa na, viSaya-visatAra . viSaya-virati meDhI, nAsIpAsI. (3) gabharATa | te madA ke bAbatanI lAMbI chaNAvaTa viSAdamaya vi. saM.] viSAdathI bhareluM, atyaMta khinna viSaya-saMkalanA (salanA) sI. saM.] mudAo ke bAba- viSAda-vRtti sI. [sa.] utsAha bhaMga thavAnuM valaNa viSayAta karanAruM . (saM.) * 2010_04 Page #1060 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSAdI viSAdI vi. [sa.,puM.] viSAdamAM paDeluM viSArI vi. saM. vizva dvArA] jherI, jherathI bhareluM, viSamaya viSAlu vi.saM.] jue'viSArI.'(2) (lA.) dveSI, adekhuM, masarI vi-putra na. [saM.] uttara ane dakSiNa vacce pRthvInA madhyabhAganI rekhA ke te te biMdu. (yA.) (2) divasa rAtri samAna thavAM e. (yA.)(mArcanI 21mI ane sapTembaranI 21 mArA te te divasa) viSuva-kAla(-La), viSuva-dina puM. [saM.] varSamAM be vAra AvatA meya-saMkrAMti (21 mI mArca) ane tulA-saMkrAMti (21 mI sapTembara)nA te te samaya-te te divasa viSuva rekhA sI., viSuva-vRtta na. [saM.] uttara ane dakSiNa vacce pRthvInA madhyamAM jyAM krAMti-vRtta dvAya che te biMdumAMthI pasAra thatI pRthvInI kAlpanika lITI, bhUmadhya-rekhA, 'iveTara' viSuvAMza (viSavavaMza) puM. [ + saM 'za] viSuva-vRttanA pUrvapazcima thatA 360 bhAgeAmAMnA te te bhAga, rekhAMza, rAi, esenzana' vi-p(-s cikA phrI. [saM.] kAgaLiyuM, 'kAlerA' viSacI vi. [saM.,puM] viruddha phaLavALuM, ekabIjAnuM virANI viSe juA 'vize.' 2095 viSNubha (kaMmbha), 04 puM. [saM.] nATatha-racanAmAM aMkagata vastuone izArA ApatA prAstAvika praveza. [saM. nATakA mAM 'zuddha vikaMkSaka'mAM saMskRtabhASI pAtranA saMvAda hAya, jyAre 'mizra vikaMlaka'mAM saM ane prA. khelanArAM mizra hoya. mAtra prAkRta khelanArAMnA 'pravezaka' kahevAya. prastAvanA pachI pahelA aMkanA AraMbhe pravezaka' na ja Ave.) (nATaya.) viSNubha (viSNubha), 04 puM. [saM.] paMcAMgamAMAA e nAmanA eka azubha yeAga. (yeA) viScara huM. [saM.] darbhAsana, (2) lagnAdimAM darbhAsanane badale apAtI darbhanI saLI viSTi zrI, [saM.] suleha ke samAdhAna mATenuM kaheNa, samAdhAnanI vATAghATa. (2) jyotiSazAstranA karaNeAmAMnA eka. (.) vizvAra vi. [saM.] suleha ke samAdhAnanuM kaheNa laI janArA ane samAdhAna mATenI vAtacIta kraranAra. (vyakti.) viSTi-patra puM. [saM.,na.] sulehanA karArAne lagatA kAgaLa ke dastAveja viSThA zrI. [saM.] (mAnavanuM) g. naraka. (2) (paMkhIenI) hagAra, caraka. (3) (nAnAM prANI-pazue nI) lIMDI. (3) (vADAM-gadheDAM-UMTa vagerenuM) lIMDuM. (5) (gAya-baLada-bheMsapADAnuM) chANa, (enI kaThaNa AkRti te pALA,' nAnuM pAcakuM.') [pAlana karanAra manAtuM tattva). (saMjJA.) viSNu chuM. [saM] paramezvaranuM sattvaguNanuM svarUpa (vizvanuM viSNu-graMthi (-granthi) sI. [saM.,puM] suSuSNA nADImAM rahelI gaNAtI eka graMthi. (yAga.) [sudarzana cakra viSNu-cakra na. [saM.] eka divya manAtuM cakrAkAra hathiyAra, viSNucaraNeAdaka na. [+ saM. varLa + h] (viSNu bhagavAnanA caramAMthI nIkaLelI manAtI) gaMgAnadInuM pANI. gaMgA-jala 2010_04 visarAvanuM viSNu-teja na. [+ sa. tenas ], jiSNu-devata na. [a.] (lA.) dhI, tUpa [(3.pra.) maraNa pAmavuM] viSNu dhAma ne. [saM.] vaikuMTha viSNu-pada na. [saM] viSNunuM [. pahoMcavuM (paeNAMcavuM) sthAna, vaikuMTha, viSNu-dhAma. (2) (lA.) AkAza. (3) e bhramAM vaccenA bhAga, (4) bhagavatiSayaka kIrtanAnA saMgraha tema enuM dareka kIrtana viSNu-padI zrI. [saM.] gaMgAnadI, bhAgIrathI viSNupaMca-nnata (-pa-caka-) na. [saM.] bhAdaravA sude bArasane divase zravaNa nakSatra AvatAM thatuM eka vrata. (saMjJA.) viSNu-graMthI (-pathI) vi. [+ ja paMtha'+gu. I? ta...] vaiSNava saMpradAyanuM anuyAyI, vaiSNavadharmI, vaiSNava viSNu-purANu na. [saM.] parAzara RSinuM racAyeluM manAtuM aDhAra saMskRta purANeAmAMnuM eka purANa. (saMjJA ) viSNu-priyA srI. [saM.] lakSmI, (2) tulasIne cheDa viSNu-mata puM. [saM.,na.] saMgItanA rAgeAnI utpattinA cAra matAmAMnA eka mata viSNu-mAyA . [saM] paramezvaranI eka svAdhIna zakti ke jene kAraNe Izrvaramaya jaDa-cetanane IzvararUpa na jotAM te rUpe jovAmAM Ave che, yoga-mAyA viSNu-mArgI vi. siM,puM.] vaiSNava saMpradAyanuM anuyAyI viSNa-paMthI, vaiSNava viSNu-lAka huM. [saM.] vaikuMTha leAka viSNuvarti-vrata na. [saM] sArA muhutaeN pAMca tAMtaNAvALI cAra iMca lAMbo eka lAkha vATa karI haMmezAM acche hajAra vADha cAMdI ke mATInAM phrADiyAMmAM saLagAvavAnuM eka vrata. (saMjJA.) viSNu-vAdya na. [saM.] pakhAvaja, pakhAja viSNu-vAhana na. [saM.] garuDa viSNuzayanI vi., . [saM.] jue 'devazayanI,' viSNuza khaa cetra (-ala-) puM. [saM.] bhAdaravA sudi 11 ke 12 ne divase zravaNa nakSatra AvatAM thatA eka pavitra yAga. (jyeA.) viSNusahasranAma na. [saM.] jemAM viSNunAM 1008 nAma saMskRtamAM che tevA eka padyAtmaka staMtra-graMtha. (saMjJA.) viSNu-sALupuM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe cauda manuAmAMnA 14me manu. (saMjJA.) viSNu-smRti strI. [saM.] e nAmanI saMskRtamAM racAyele eka smRtigraMtha. (saMjJA.) viSNusvAmI huM. [saM] rAmAnujAcAryanA samayanI AsapAsa dakSiNa pradezamAM thayelA eka vaiSNavAcArye (emanA saMpradAyamAM nRsiMhanI upAsanA-bhakti hatI ane emAM gepAlanI umerAI. zarUmAM zrIvallabhAcArya e saMpradAyanA hatA; emAMthI emaNe svataMtra puSTimArga vikasAvele), (saMjJA.) vi-saza vi. [saM.] asama, a-samAna, judA prakAranuM, ligna visaza-tA strI. [saM.] asamAna-tA, bhinna-tA visamAvavuM jue 'vIsamanuM' mAM. visarATa puM. ada-svAda visarAvavuM jae vIsaravuM'mAM. Page #1061 -------------------------------------------------------------------------- ________________ visarALa 2096 vismaraNa visarALa vi. jio "vIsara' + gu "ALa" ku.pra.] javuM e, vismaraNa, visaranuM e bhulakaNA svabhAvanuM, bhulakaNuM vicAravuM ja "vIsaramAM. visarga kuM [] choDI devuM e, tyajI devuM e, tyAga. visAre jao visAra.' [saMbaMdha (2) maLatyAga. (3) mokSa. (4) mahAprANita eka kaMThaya visAla puM. [ara. vastu ] saMbaMdha, meLApa. (2) (lA) premaucAraNa(s)thI batAvatuM, (bhA.) visUcikA jue "vicikA." visarjana na. [4] choDI devuM e, tyajI devuM e, tyAga. vi-sata vi. [saM.1 phelAyeluM. patharAyeluM. vistRta (2) samApta karavuM e, samAta, uthAna. (3) saMkelI viskRSTa vi. [.] juo 'vi-sarjita.' levuM e, saMlanuM ATopavuM e vi-sRSTi strI. [sa.] juo "vi-sarjana." visarjanAya che. [saM] choDI devA jevuM, tyajI devA vi-khalana na. [saM.] khaDI paDavuM. (2) bhUla-cUka karavI e jevuM, tyAjya. (2) puM. jue "visarga(4)." (vyA.) vi-khalita vi. [saM.] khaDI paDeluM. (2) lavALuM vi-sarca vi. [4] jue "visarjana(1)." viahitanA sI. [saM] juo " vikhalana.' vi.sata vi. sa.] choDI dIdheluM, tyajI dIdheluM, cata. (2) vi-stara chuM. [] jae 'vistAra.' samApta kareluM. (3) saMkelI lIdheluM, ATopI lIdheluM vistaraNa na. [saM.] vistAra thavo e, phelAvuM e visarSaNa na. [saM.] khasI javuM e. (2) phelAve vistaravuM A kri. [sa, vistR-vi-, tatsama] phelAvuM, visapI vi. [saM! ] khasI janAra, (2) phelAI janAruM patharAvuM. (2) kadamAM vadhavuM.vistarAvuM bhAre,, ki vistAravuM, visavAsI TI. nI paddhati e hisAba gaNavAmAM vistArAvavuM che., sa.kri. vistArAvavuM punaH pre, sa. kri. TharAvale badAmane 16 bhAga, (2) vasAne vIsame vistarAvavuM, vistarAvuM ja e vistaravuM'mAM. ane vIghA cAra bhAga [saMvatanuM TUMkuM rUpa vistAra chuM. [saM.] phelAvo. patharATa. (2) vizALa-tA (3) vi.saM. 6. [sa visAma-saMvatasara vikama-saMvatsara ke pahelAI. (4) (lA.) vigatavAra varNana vi-saMgata (-sata) vi. [sa.) saMgata nAhe tevuM, baMdha na vistAra-pUrva vi. [saM.] vistArathI, vigatavAra beThuM hoya tevuM. meLa vagaranuM, asaMgata vistAra-bhaya 5. [saM.] laMbANa thaI javAnI bIka, kathana visaMgatatA (-satatA), visaMgati (sati) strI. lAMbuM thaI javAno Dara si.) visaMgata hovApaNuM, a-saMgati vistAra-bhAga kuM. [sa.] lekhana-kaLA vageremAM jyAM vadhu vigato vi.saMga (sajJa) vi. saM.] saMjJA vinAnuM, jJAna vinAnuM, ke carcA ApavAmAM Ave tevo maNa-bhAga zuddhi vinAnuM, bebhAna, bezuddha vistArAvavuM jae "vistaraNuM'mAM. [tenuM vijJatA (-sakSa-) sI. [saM.) vi-saMjJa hevApaNuM, bezuddhi vistArita vi. [saM] jeno vistAra karavAmAM Avyo hoya visA (jasa) pu. si, vizrAma* -> prA. virUmama-] vittIrNa vi. saM.] vistAra pAmeluM. (2) pahoLuM vizvAsa, bhAsa, adA, itabAra vistIrNatA sI. [saM.] vistAra hovApaNuM vi-saMyukta (saMyukta vi. [4] saMyukta nahi tevuM, chaThuM, vistRta vi. [saM.] vistAra pAmeluM, phelAyeluM. (2) pahoLuM alaga, ja, bhinna vistRti strI. [saM.] juo " vistAra." vi-saMvAda -savAda) puM. [saM ], visaMvAditA (-saMvAdi) vi-spaSTa che[saM.] taddana spaSTa, tatra khuluM, spaSTI ha, siM.1 jue "-saMgati." (2) virodha, pratikaLatA karaNa pAmeluM, khulAsAvALuM visaMvAdI (-savAdI) vi. [saMj.] visaMvAdavALuM, viraphAra ., -raNa na. [saM.] khAlI nAkhavAnI kriyA, ughADI visaMgata, asaMgata nAkhavAnI kriyA. (2) bujAro. (3) dhanuSano TaMkAra visA ja "vijA." vi-phArita vi. [saM.] pahoLuM ke meTuM karavAmAM AveluM visAmaNa na. [o "vasAmavuM'+ gu."aNu" ka..]visAme vi-kuliMga (Tyuli8) 5. [saM.1 taNakhe levA e, thAka khAvAnI kriyA vi-pheTa puM. [saM.] spaSTatA, khulAse. (2) pheDale, kele. visAmaNuM sa.. jio sAme'-nA.dhA.]visAme Apa, (3) zItaLA jevA roga nIkaLe tevuM thAka khavaDAva, ArAma Apa virATaka vi. [saM.] bhaDAke kare ke thAya tevuM. (2) pheTI visAo . (saM. vizrAma-> prA. vinAmama:, vIsa-] viTakiyuM vi, [ + gu. jIyuM vArthe ta.ka.] juo vizrAma, thAka khAvo e, kAmamAMthI ArAma levo e. 'visphoTaka.' (2) visphoTanA rogavALuM, zItaLA vagerenA (2) rastAnI bAjue UbhA eTalA vagere upara mAla- IvALuM sAmAna TekavI mUkI zakAya tevuM thAka khAvAnuM bAMdhakAma, vismaya chuM. (saM.] Azcarya, acaraja, acaMbe, navAI, jenA pilANamAM chAMyaDe besI zakAya.) (3) maDaduM laI tAjabI, (2) adabhuta rasane sthAyI bhAva, (kAvya.) jatAM raste lA hoya tyAre vacce thAka khAvA vismaya-kara, vismayakAraka vi. [saM.], vismayakArI nanAmI mUkavAnuM AvatuM sthAna. [0 kara (rU.pra.) thobhavuM. vi. [saM5.], vismaya-janaka vi. [sa.] AzcaryakAraka, 0 khAve (rU.pra.) thAka utAro] navAI upajAve tevuM [AvavuM e, vismRti visAra(-) puM. jio "pisAravuM' + gu. e ku.pra.) bhalI vi-smaraNa na. [sa.] valI javuM e, yAda na rahevuM ke 2010_04 Page #1062 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vismaraNazala 2ew vIgata vismaraNazIla vi. [saM.] bhulakaNuM mATe makAna ke oraDo [karavAnI jagyA vimaravuM sa. sa. [saM. viSNu-virama, tasama] bhUlI javuM, vihAra-bhUmi sI. [saM.] vihAra karavAnI jamauna. (2) krIDA yAda na rahevuM. (bha.ka mAM kavi. vimarAvuM karmaNi, kiM. vihAra-yAtrA jI. si.] AnaMda mANavA mATenI musApharI vi-mita vi. [4] Arya pAmeluM, navAI pAmeluM vihAra-sthAna na. [saM] jAo 'vihAra-jami." (2) jena vikRta vi. saM.1 bhalAI gayeluM, yAdamAMthI cAyuM gayeluM sAdhuone vihAra karI rahevAnI jagyA, (jena.) vi-smRti rahI. [saM] juo " vismaraNa." vihAra-pAva chuM. [.] bauddha likhuonA mano rakhevALa vismRkhya juo -zradha." bhikhu. (bauddha) [maThanI rakhevALa likhuNa. (bI.) vi-abdhi o vi.adhi .' vihAra-pAlikA nI mI. saM.bauddha bhikhuNIonA vi-avazu-kalA(-LA) mI. [saM.] pANI jevuM pravAhI vikAriNI vi., bI. siM.) vihAra karanArI pI bahAra kADhavAnI hikamata ke yukti vihArI vi. sa. puM.] vihAra karanAra, AnaMda mANatuM pharanAra vistRbha (vi-aSNa) juo 'vi-bha.' vi-hita vi. [saM] barAbara mukAyeluM. (2) jene mATe vibhaNa (brahmaNa) jue "ve-saMbhaNa.' vidhAna karavAmAM AvyuM hoya tevuM, zAstra je karavAnuM vibhramiNI (vizvavibhaNI) jue "vizaMbhiNI.' kaheluM hoya tevuM, vidhie batAveluM. visAvaNa na. [saM.] (vastumAMthI koI pravAhI ke e ) vihitavihita vi. [+saM. vihia] zAstra karavA kaheluM kaDhAvI levAnI kriyA ane niSedheluM vi-svara vi. [sa.] avAja vinAnuM. (2) kaThora ke karkaza vihiMsA (-DhisA) mI. [saM.] hiMsA, hatyA, khUna, 15. avAjavALa. (3) kAna phADI nAkhe tevo avAja karanAra, vihIna vi. [saM.] vinAnuM, vagaranuM, rahita karNa-kaThora vihInatA pI. si.] vinA hevApaNuM, a-bhAva vihaga na. [saM.,yuM] pakSI, paMkhI, vihaMga, vihaMgama vihoNuM vi. [saM. vihIna > prA. virALa vikAsa] vihata vi. [sa.] sArI rIte athaDAyeluM. (2) Ija vinAnuM, vihIna [AkaLuM. (3) Atura pAmeluM. (3) haththu nAkheluM ke haNuyeluM vihavala(-La) vi. si] bebAkaLuM, bahAvaruM, gAjaruM. (2) viharavuM a.. [sa, vizva-viha, tatsama] vihAra karava, vivala(-LatA sI. [3] vihavaLa hovApaNuM karyA karavuM. (2) AnaMdapUrvaka karyA karavuM, maja uDAvatAM viLAle . bevaka mANasa [paDado pharavuM. viharAvuM bhAve, ji. viharAvavuM presa.ji. liMga vi8) . [.] pAMkha (pakSInI). (2) (nATaka) viharAvavuM, viharAvuM e "vihara'mAM. vimila (vi.) sI. [ ] pavanacakkI vi-hasita na. si] hAsyanA cha prakAromAMnA eka prakAra, laya ( viya), giri 5. siM] saMvAdrithI bhAre karI maka hAsya. (kAvya.). arbada (aravallI ane pariyAtra pahADane sparzanI vihaMga (viha8) na. [saMs] A "vihaga'-vihaMgama.' gujarAtanI pUrva sarahadanI vizALa giri-mALA. (saMgrA.) vihaMgaDuM na. [+ gu. "huM vArSe ta..] juo "vihaMga.' viMga-vAsinI ( vizva-) viDI. [] viTu parvatanI vihaMga-daSTi (hi) zrI. [saM.] badhI paristhitine khyAla | manAtI adhiSThAtrI devI. (saMjJA.) [viMya" kare tevI pakSInA jevI tIkSNa najara viMdhyAcala(La) ( viyA) che. [ + saM. ba-] e vihaMgama (yahama na. [sa. ] "vihaga-vihaMga. vikhyATavI (viyATavI) . [+ saM. marathI] vigirinI vihaga-snAna (hi) na. [saM.] pakSIonI jema chIcharA beu bAjanuM aDhelIne AveluM eka vizALa vana. (saMjJA) pANImAM hAthathI pANI uDADI zarIra upara nAkhI karavAmAM vikhyAdri ( yAdri) puM. [+sa, badri) e "viMca." AvatuM snAna viMzati ( vizati) vi.[sa,I.] vIsanI saMkhyA, 2. vihaMgAvalokana (vihAva-) na. [sa. vihaMta + avaro] viMzatinatama ( viMzati-) vi. [saM.] vIsamuM pakSInI jema graMtha vagerene cAra-daSTithI tapAsa karavAmAM viMzatilaka (vizati-) na. si.] vIsa samatala pAsAvALI AvatI samIkSA, "barDa AI cu" [gagana, AsamAna ghana AkRti. (ga.) vihAyasa na. [. vihAvaNa , jna.] AkAza, Abha, vokara,la,-LA chuM. e nAmanuM eka jhADa vi-hAra siM] AnaMda karatA karavuM e, hiraNa, (2) vIkSaNa na. [saM. vipakSaLa] UMDI daSTie jovuM e, bArIka (jaina sAdhuono eka sthaLethI bIje sthaLa) pravAsa tapAsa, sUkSama najara karavA. (jena) (3) AvI rIte pravAsa karatA AvI utaravAnuM vIkhara(rA)vuM a.%i [sa. vi # dvArA prA. vileT] bauddha bhikhuonuM sthAna, bauddha maTha (bo.) (4) (jaina cheTuM chavAyuM thaI paDavuM, veravikhera thanuM, alaga alaga sAdhunuM) gujarI javuM e. (jena) (5) (lA) cakI-saM ga phaMTAI javuM. [vIkhavuM (rU.pra.) aMkurA vinAnI vikharAvavuM vihAra-tarI,vihAranI mI. (saM.) pANImAM AnaMdathI che., sa.ji. [D, sa.ki. dha vIkhavuM pharavAnI nAnI hoDI, "jolI boTa e "vakhaka.' vikha nAkha. vikhANuM karmaNi, kiM. likhAvI vihAra-bhavana na. [4] navAM paraNelAM daMpatIne AnaMda karavA vIgata juo "vigata.' ke-132 2010_04 Page #1063 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vIgata-vAra 2098 vIDI vIgata-vAra ja vigata-vAra." vIjana na. [4] pa khAve ke nAkha e. (2) puM. vIchara(rA)vuM e. ke. jAo vIkhara(-2)vuM.' (2) gAbharuM siM na.] vIja, paMkhe banI javuM. (3) ogaLI javuM. (4) maMjhAvuM. (5) hatAza vIja-pravAha !. [saM] o "vidyutapravAha." thavuM. vicharAvavuM che, sa ki. vIja(0 pravAha)-mApaka na. [saM.] yAMtrika vIjaLInI gatine vIghA-derI sI. [jae vIgho' + derI.'] (lA.) jamIna mApavAnuM yaMtra [paDI jatI liseTa jevI AkRti mApavAnI sAMkaLa. (2) jamInanI mApaNI vI-rekha strI. [+ ja "rekha.'] AkAzI vIjaLInI vIghA-bhUluM vi. [jao vIgho' + "bhUlavuM' + gu. 'uM' ku.pra.] vIja- gADI DhI. [+juo karelagADI.'] yAMtrika lA) bhala na thAya tevI bAbatamAM paNa bhala karanAruM vIjaLInI madadathI cAlatI relave TreIna, "ilekaTika Teina' vIdhA va vi. [ja e vIvo' + "vaDa."] (lA.) vaDanI vIja-2khuM vi. [+ ja e "rAkhavuM' + gu. 'uM' ke pra.] jema patharAI gayeluM, vizALa, vistIrNa yAMtrika vIjaLInI asara jene na thAya tevuM para, vIdha na., - Y. [saM viTaa-> prA. viva-] pacIsa isyuleTara' ['vIjaLI (1)' (padyamAM). gaMThAnuM jamInanuM eka mApa vIjalaDI strI, jie "vIjaLI' + gu. '' madhyaga.] jue vicita-cI) strI. [saM. zuM strI.] taraMga, meja vIja-vAhaka na. [+saM.] yAMtrika vIjaLInI asarane vIsa(-cI)-rekhA strI, [..] taraMga jevI lITI, ta2 ga- uThAvatuM sAdhana, "kaMDakaTara' -rekhA, "iva-lAIna' vIjavuM sakri. [saM. vIna, tatsama] paMkhe kara, nAkhavo, cha8-2vuM a kra. saM. vigsa > prA. viTa-] paMkhAthI patana karavo. vinavuM karmaNi, ki, vijAvavuM chaTuM paDavuM, alaga thavuM. (2) vaTavuM. vIkA (rA)vuM che., sa.ji. bhAve., kiM. vikA (rA)vavuM che. sa.ke. vIja-vega puM. [ + saM.] vIjaLInI gati vAvALavuM saki. de. prA. viro- halAvavuM] vIja-gI vi. [ + saM. 5.] vIjaLInI jevI jhaDapavALuM halAvIne pANIthI dhoI sApha karavuM, vI(va)chaLAvuM vIja-zakti ApI. [+saM.1 vIjaLInI jevI tAkAta karmaNi, kri vi(-va)chaLAvavuM che, sa.ki. vIjAvuM a.ki. jio "vIjaLI," nA.dhA.] vIjaLInI vIchaNa(-(ya) jue "vIMNa.' asara thavI [lagatuM vAchiyA juo " vaLyA.' vIjaLaka vi. [ja o 'vIjaLI' + saM. ta...] vIjaLIne vIchie jue "vIMchiye. vIjaLI strI. (saM. vinu > prA. vika, viSNuriyA ] vI(vi)chaLavuM, ja e vI(va)chaLa'mAM. gu. 'I' svArthe ta.pra.] AkAzamAM vAdaLAnI athaDAmaNIthI vichI jue "vIMchI." dIThatI agni-rekhA, 'lAITaniMga." (2) yAMtrika baLathI vIchI-cha)De ja "vIMchI-cha)De.' pitA karavAmAM AvatI eka prakAranI zakti, ilekaTrisiTI' vIchIkaTo e "IMchI kare. (baMnene mATe "vita' vaparAya che.) rimata vIchI-chI juo vIMchI-kaMchI.' vIjaLI-koDe [e "vIjaLI' dvArA.] e nAmanI eka vIcho chuM. [2. prA. viro] viga, viraha vIjaLI-ghara na. [ + juo "ghara."] yAMtrika vIjanA vIja sI. [saM. vidyuta > prA. vi] AkAzI ApavAmAM Ave che te kArakhAnuM ke makAna, vIja-ghara, vIjaLI, dAminI. (2) trika vIjaLI pAvara-hAusa." (2) yAMtrika vIjaLInI vyavasthA karanAruM vIja kSetra na. [saM.] yAMtrika vIjaLInA vistAranuM kSetra, kAryAlaya [sUkSma kaNa, "ileka Tona' e vIjaLInI asara pahoMcatI hoya teTalA vistAra, vIjANu che. jio "vIja' + saM. ana] yAMtrika vIjaLIne ilekaTrika kiMTha' [karavAnuM yaMtrAlaya, 'pAvara hAusa vIja javuM na. [ + gu, 'DuM' vArthe ta...] rakhediyuM, vIja-ghara na. [+ jue "ghara.'] yAMtrika vIjaLIthI utpanna baTa vIja-cuMbaka (cumbaka) na. [+ saM] yAMtrika vIjaLIthI pedA vITI ja e vITA.' [enara, "huka-la' thatuM AkarSaNanuM tatva, elekajhaMDaneTa vIrala na. [e.] letha upara AMTA pADavA mATenuM eka vIjaNale ja "vIMjaNalo.' vITe muM. [4] pitAnI marajI paDe te pramANe karavAnI vIja-darzaka na. [+saM.] yAMtrika vIjaLInI asara che ke sattA. (2) sabhA-saMcAlanamAM kaI TharAva AvatAM pasaMda na nahi e mApI batAvanAra yaMtra, ilekaTro-skepa hoya te ene hAtha upara na levAne mata ApavAne vIja-dAha chuM. [+ saM.] yAMtrika vIjaLIthI maDadAM.bALavAM e, sarvAdhikAra. (eka paNa sattA vITo vApare eTale TharAva ilekaTrokayuzana' [vIjaLIno prakAza rakhaDI paDe.) vIja-dhati sI. [jae "vIja' + saM. zutti) AkAzI vIra jue bI (1).' vIja drAvaNa na. [+ saM.] yAMtrika vijaLInI asara laI vITha-DuM na. [ + gu. 'DuM svArthe ta...] nAnuM vIDa-bIDa javAnA prakAranuM pravAhI, "ileka TolAITa, vIDiyo 5. jio "vIDI' + gu. "yuM ta...] bIDa vIja-dhruva chuM. [saM.] yAMtrika vIjaLInI asara pravAhImAM sAcavanAra mANasa ['vIDa-bIDa(1)." thaI javA mukAto vAhaka dArtha, "ilaeNnDa ' vIDI strI, jie vaDuM + "I' strI pratyaya.] jae 2010 04 Page #1064 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vINa 2009 vImA dulAla vINa juo vaNa." vIta-mada . [saMba.vI.] jene mada TaLI gayo hoya tevuM [ja e "vINavuM' + gu. "aNI' kupra.] AMga- vItamanyu vi. [saMba.vI.] jene krodha cAha gayo hoya LIo vatI UMcakavAnuM kAma. (2) pasaMdagI, cUMTaNI tevuM, krodha-2hita [hoya tevuM, anAsakta, vItarAgI vINavuM sa krei. [saM. vi-unA> prA. vi . vILa tatsama] vItarAga vi. [sa,batrI] jenI Asakti naSTa thaI gaI aAMgaLI vatI UMcakavuM. (2) pasaMda karavuM, caMTavuM, chAMTavuM. vItarAga-tva na, vItarAgitA . [saM.] vItarAga hovAviNAvuM karmaNi, kri. viNavavuM che., sa.kiM. paNuM, arAgitA [ vItarAga." vINuM sI. [saM.] saMpUrNa bAvIse atiovALA tAronuM vItarAgI vi. siM. vItara + saM. na ta.,,,!.] ja baneluM eka taMtuvAgha, bIna vIta-lAbha vi. [saM. ba.vI.] jene lobha naSTa thayo hoya tevuM vINA-kAra vi. saM.] vINu vagADanAra kalAkAra vItavuM a. ji. [sa. vIra, bha. kuM, -nA. dhA.] pasAra thavuM, vINAkAra strI, vINAkRti sI. [ + se. mAM-2, I-fa] vahI javuM. (2) gujaravuM, duHkha paDavuM, saMkaTa thavuM. vitAvuM vINAnA je ghATa. (2) pi. vINAnA jevA ghATavALuM bhAve., kri. vitAvavuM che. sa. kei. (samaya), vitAvuM pre., vINA-kAvya na. [ ] gIta-kAvya, UrmikAvya, lirika' sa . (6 ) vINa-cUMTA puM, ba.va. jio "vINavuM' + "cuMTavuM' + beune vIta-zAka che. [saM. ba.vI.] jeno zoka naSTa thavo hoya tevuM, gu. '' ku.pra.] (lA.) peTamAMnI caMka. (2) akaLAmaNa, vItI strI. [ja e vItavuM' + gu. "yuM' bha. ku. + gu. "I' becenI. (3) bhUkha-tarasanI thatI AturatA strI pratyaya.], tu jI. [+ gu. "u" 5. pra.] (lA.) ApadA, vINA-taMtu (tanta) 5. [saM] vINAne te te tAra Apatti, pIDA, du:kha, vItaka vINa-daMDa () . [saM.] vINane vAMsa ke lAkaDAne vIthithI) strI. [saM.] rasto, mArga, keDe. (2) e nAmane mukhya dAMDe [mAnyatA pramANe nArada R eka naTiya-prakAra. (nATa.) vINa-dhara ,puM [saM.] vINA vagADanAra, (2) paurANika vIthikA strI [saM.] e "vavi (1).' vINA-dhAriNI vi., sI. [saM] jenuM vAdya vINA che tevI vIthI juo vIthi. devI sarasvatI, zAradA vIdharavuM a. kri. phasakI paDavuM, pharakavuM. (2) taNAyAthI vINa-dhArI vi. [ 3] vINA vagADanAra, vINA-dhara cirAI javuM ke phATI javuM. vidharAvavuM che., sa. kei. vINu-pakSI va. [sa,yuM] vaNa jevo svara kADhatuM eka vInavavuM sa. kei. [sa. viphA nuM pre. vi-jJas >> prA. vijaa] oNsTreliyana pakSo vijJAti karavI, vinaMti karavI, prArthanA karavI. vInavAvuM vINa-pANi vi. puM. [saM. ba.vI.] jemanA hAthamAM haMmezAM karmaNi, ji. vinavAvavuM che, sa. ki. vINa manAyelI che tevA nArada RSi vI.pI, vI.pI.pI. na. [e. viya peba pArsala' nuM vINupravINa vi. [sa.] vINA vagADavAmAM niSNAta ke rU5] kiMmata ApIne levAnuM pisTanuM pArsala vINA-mahesava chuM. [saM.] jemAM vINA-vAdana thavAnuM hoya vIpharavuM a. kri. [. -kura > prA. facy] mijAja tevo melAvo khAvo, gusse thavuM, vakaravuM. vIrAvuM bhA., ke. vipharAvavuM vINAvAdaka vi. [saM.] vINA vagADanAra kalAkAra pre. sa.ki. vINA-vAdana na. [saM.] vINA vagADavAnI kriyA vImA-ejanTa chuM. jio "vImo' + aM.] vIme utarAvI vINA-vINa (vINA-vIya) strI. [o vINavuM." bhiva] ApavAnuM kAma karato dalAla, vImA-dalAla vINyA karavAnI kriyA vImA-karAra chuM. [juo vIme' + "karAra.] vImA kaMpanIne vINe . [sa. vinaya --prA vijha-] (lA.) sukAna vIme pAkatAM cUkate 2kama karavAne dastAveja, kSema-patra, TheravavAne dAMDe. (vahANa.) [vItI gayeluM lisI' vIta vi. [saM. vi + ] cAlyuM gayeluM, jatuM raheluM. (2) vImA kaMpanI (-kampanI) strI. [jae "vI ' + aM.] jyAM vItaka na., ba.va. jio "vata' + gu. "ka" ka. pra.] Apati, loko taraphathI mAla vagerene vIme utarAvavAmAM AvatA ApadA, saMkaTa, dukha hoya tevI maMDaLI [karAra." vItaka-vArtA strI. [+ saM.] pitA upara je kAMI du:kha vImA-khata na. [ja e "vI ' + "khatara'.1 jAo "vImA vagere vItyuM hoya tenI kathanI, Apa-vItI [vIta ka.' vImA-kharaca, vImA-kharca j.. [jAo "vI me'+ "kharaca" vIta. na. jio vItavuM' + gu. "huM' svArthe ta...] jAo "kharca.] vIme utAravA badala TharAvelI kiMmata-da2 seMkaDe vItatRNu vei. [saM. babI.] jenI tRSNA cAlI gaI hoya kharcanA ApavA paDatA amuka TakA, mImiyama' [tevuM, duHkha-hita baneluM vImA-ciTha--ThThI) strI. [ o "vImA" + "ciTaThI,-87.] vIta-duHkha vi. [saMba.vI.] jenAM dukha pasAra thaI gayAM heya juo vImA-khata." vIta-dveSa vi. [saM. ba.vI.] jene deSa naSTa thayo hoya tevuM vImAdara . jio "vI me' + "dara, 1 vIme utarAvyA vIta-bhaya che. [saM. ba.vI.] jene Dara cAka gaye hoya tevuM pachI haptA bharavAnI che te 2kama, 'prImiyama' vIta-masara vi. [saMba.vI.] asahiSNutAnuM dUSaNa jenuM vImA-dalAla che. [jae "vI' + "dalAla."] juo vImAnaSTa thayuM hoya tevuM, nirmalsara, a-matsara -ejanTa.' 2010_04 Page #1065 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vImApAlisI vImA-pAlisI strI. [jue vIme'+ aM.] vImA-khata.' 100 ja vImA--maMDhalI(-LI) (-maNDalI,-LI) zrI. [ vIme' + saM.] vImA utAranArI saMsthA, istya-syA)ransa-kaMpanI' vImA-vALA vi.,puM., [jue vIme' + A. 'vALuM' ta.pra.] vImAnA dhaMdhA karanAra mANasa. (ra) vImAntalAla vIme puM. [phA. khImad ] mAla sahIsalAmata pahoMcADavA mATenA karAra. (3) mANasa vAhana makAna vagerenA jokhamanI javAbadArI lenArI saMsthA sAthenA jokhama thatAM Arthika khadA maLe evA karAra. [. utArayeA (ph.pra.)vImAnA karAra karavA. UtarAI (ke UtarI) javA, * khalAsa thavA (rU.pra.) maraNa pAmavuM. . karavA, 0 khecavA (6.pra.) sAMhasa karavuM. . levA (rU.pra.) jekhama vaheravuM] vIra. vi. [saM.] zUra, bahAdura, parAkramI, bhaDa. (2) puM. bhAI, vIrA (bahenane). (3) jenA svAyI bhAva utsAha che te kAvyanA eka sa. (kAvya.)(4) 16-11 mAtrAnA (caraNAkuLa nAharAnuM samacaraNa) eka chaMda (je geya racanAemAM jANItA che, savaiyAnI dezI tarIke). (paM). (5) jUe vIra-vRtta.' (6) kha.va. tAMtrika mAMtrika mUDa nAkhavAmAM Ave che te. [. mUkavA (rU.pra.) mAMtrika mUDha nAkhavI. . sAdhavA (3.pra.) mAMtrika mUDha nAkhavAnI zakti meLavavI] vIra (-22) strI. [saM. velza dvArA] (dariyAnI) bharatI, veLa, javALa AvavI (rU.pra.) bharatI cAvI. 0 UtarI (rU.pra.) eTa thavI] [nI kahANI vIra-kathA zrI. [saM.] vIrarasathI bharapUra zUravIra ke zUravIre-] vIrakalpanAtmaka vi. saM. + nA + Amar + adbhuta rasavALuM, vIra-rasathI bhareluM, zamaeNnTika' vIra-kavitA srI. [saM.] vIra-rasanuM kAvya, vIra-kAvya vIra-kaMTha (-kaNDa) puM [saM.] thAMbhalAnI upara UMcAI vadhAravA mukAtI jarA sAMkaDI thAMbalI, uccAlaka, (sthApatya,) vIra-kAvya na. [saM.] jae vIra-kavitA.' vIra-kSetra na, [sa.] khahAdura puruSAnI bhUmi vIra-gati zrI. [saM.] zUravIra puruSane zeAbhe tevuM javAnuM. (ra) bahAdura bhareluM mRtyu. [. pAmavI (rU.pra.) svarge siMdhAvavuM, maraNa pAmavuM] [-hACATA vIra-garjanA sI. [saM.] bahAdura puruSa ke puruSAnA paDakAra vIra-gAthA zrI. [saM.] jue 'vIra-kathA.' vIra-gIta na. [saM.] bahAdura puruSe gAyeluM gIta. (2) bahAdura puruSa ke puruSane uddezI racAyeluM ke gavAyeluM yA gavAtuM gIta vidhi vIracara-vidhi puM., zrI. [saM.,puM] e nAmane eka tAMtrika vIra-chaMda (-y) puM. [ + sa.is nA] jue 'vIra (4).' vIra-jAyA puM. [saM. + jue 'nayA'.] bahAduranA putra vIraDI . A 'vIraDA' + gu. 'I' pratyaya.] nAnA vIraDa vIrA huM. [sa. vivarna, de.prA. vima + gu. "huM"svArthe ta.pra.] nadI taLAva vageremAM sapATI kArI thaI jatAM _2010_04 vIra saMvata khedavAmAM AvatA te te nAnA khADA (jemAM pANI hAya) vIraNa puM. [saM.,na.], 0vALA puM. [+jue vALA '] virabhANanA vALA (sugaMdhI ghAsanA eka prakAra) vIraNI srI. kapAsaneA paheleA pAka vIra-tA zrI., ma na. ]saM] vIrapaNuM, laDAI, zaurya, vIrya vIra-DhaMDha (-sd) puM [sa.] kasaratamAM daMDanA eka prakAra. (vyAyAma ) vIra-dharma puM. [saM] zUravIratA, bahAdurI. (2) zUravIranI kuraja, (3) mahAvIra svAmInA jaina saMpradAya (6.A.) vIra-nirvANu na. [saM.] mahAvIra svAmInuM dehAvasAna.(jaina.) vIra nirvANu saMvata (-svata) huM. [ + saM. suMvastaratuM beMka saMvata] mahAvIra svAmInA dehAvasanathI zarU thayelA saMvatsara (I. pU. 527 thI) vIra-pada na. [saM.] bahAdurIne laI maLeluM yazasvI sthAna vIra-pasalI sI. [saM + ja 'pasalI,'] zrAvaNa sudi pUnamane divase athavA zravaNanA pahelA ravivAreM ke seAmavAre tema bhAdaravA suda nAme paNa (saurASTramAM) bhAI taraphathI bahenane apAtI bheTa(bahena pasalInA DhArA bhAI ne Ape.) vIra-pUjA zrI. [saM.] bahAdura puruSone apAtuM mAna-saMmAna, hIrA-vizapa' vIra-peta na. [saM., puM.] bahAduranuM saMtAna. (naM. mA ) vIra-prabhu chuM. [saM.] mahAvIra svAmI. (jena) vIra-prasavA vi., sI. [saM,ba..] bahAdura puruSane janma ApanArI strI, vIra-sa [eka vanaspati vIra-buTTI zrI [sa, + jue 'muThThI.'] (lA.) e nAmanI vIra-bhadra puM, [saM.] mahAdevajIne e nAmanA gaNa. (saMjJA.) vIra-bhUmi phrI. [saM.], vIra-bhoma (-mya) strI, saM. jae 'AAma.'] jae 'vIrakSetra.' vIrama na. vahANane samateAla rAkhavA. aMdara bharavAmAM AvatI retI cA kAMkarA ke paththara, nIrama vIra-mArga chuM. [saM.] jae vIra-gati.'(2) mahAvIra svAmIe prasarAvelA jaina dharma. (jena.) vIra-yuga puM. [saM.] je samayamAM bahAdura puruSa| vadhu saMkhyAmAM thayA hoya tevA samaya vIrarasa puM. [saM.] jae vIra'(3).' vIralI puM. jene neAkhA nAkhA ke evaDA yA eTA dAMta hAya tevI gheADAnI jAta [AkaLa cAya vIra-16ThThI puM. cAmAsAmAM thatuM eka jIvaDuM, iMdra-gApa, vIra-vATA puM. [sa + ja 'vATakA,'] garAsiyA kAmamAM maranAra puruSanA kAraja vakhate bahena taraphathI apAtA huM 4 11 vATakAmAMnA te te vATakA vIra-vidhA zrI. [saM.] mardAnagIne lagatI hikamata. (2) vIra nAkhavAnI--mUDha nAkhavAnI melI vidyA [eka chaMda. (piM.) vIra-vRtta na. [saM.] kavi narmadAzaMkare navA UbhA karelA vIra-zeSa puM. [saM.] dakSiNa pradezamAM vyApaka thaye@A zaiva saMpradAyanA eka phirakA ane ene anuyAyI. (saMjJA.) vIra-zrI zrI. [saM.] zravIra puruSanuM gaurava vIra-saMta ("svata) puM. [a. + saMvallaranuM lAdhava saMvat] Page #1066 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vIra sAja 21 vIsamavuM e "vIra-nivaNa saMvata.' (2) na, e nAmane makAnano prakAra (sthApatya) vAra-sAja puM. sa. vIra + ja sAja.'] yuddha vakhate vIryavAna vi. [sa, vI-vAna. s] vIryazALI, parAkramI jatA mAnavanI vastro temaja hathiyAronI sajAvaTa vIryavAhinI vi. sI. (saM.) peDumAMthI dhAtane vizvanA vIra-sU kI. [sa.] ja A vIra-prasavA.' mukha sudhI laI janArI nasa [zALI virahAka sI. [saM. + hAka '] juo "vIra-garjanA. vIryazAlI(-) vi. [saMj.1 parAkramI, bahAdura, zaktivIra sI. [saM.] eka sugaMdhI padArtha. (2) keLanuM jhADa vIrya-khalana na. [sa.] juo vIryapatana.' [(auSadha) vIrANI chuM. [saM. vIra + mALa] zUravIrena netA vIryastaMbhaka (staSNaka) vi. [saM.] vIrya-pAtane aTakAvanAruM vIrAcAra S. [sa vIDha+ mAM-T] vIrane zobhe tevI vartaNuka vIryasrAva chuM. (saM.] ja vIrya-patana." vIrAjI ja vIreche." [bahAdurI, vIratA vIryahIna vi. saM.) jenA aMgamAM saMtAnotpAdaka dhAtu vIrAtana na. [saM. vIra dvArA, sara0 "zurAnana.] zurAtana na hoya tevuM, napuMsaka, nAma, paurUSa-hIna [nI kriyA vIrAtmA chuM. [saM. vIra + mAmA] bahAdura haiyAvALo puruSa vIryAdhAna na. [+saM. -vana] strInA garbhamAM vIrya makavAvIradhivIra . [saM. vIra adhi-vIra zreSThamAM zreSTha bahAdura vIla e vIra.' vIrAnDa na. [rsa vIra + 18] jAo "vIranirvANa saMvata. vIlAM na. ba.va. pakSIono eka prakAra vIrAsana na. [saM. vIra+ mAsana] veganuM rAjadarabAramAM - vIluM (lI:luM) vi. dipa prA. viTAma, sapheda, dhoLI (lA) besavAnA prakAranuM eka Asana. (ga) phiIkA paDI gayelA mevALuM kaI dukha Apatti ThapakA vIrAMganA (vIrAnA) strI. [sa. vIra + mAna] bahAdura vagerene kAraNe). (2) nAsIpAsa thayeluM. (3) vikhUTuM, voraramaNI [(2) vIranI bahena [0 mUkavuM (rU.pra.) rajhaLatuM mUkavuM]. vIrI sI. [saM. vIra + gu. "I 'sI. pratyaya] vIra ramaNI. vIle pR. [.] aMDAkAra hoDakuM vIrupa sI. [saM. vIra ], dhA jhI. [saM.] phelAvAnA svabhAva- vIviMga (vIvi8) na. [aM.] vaNavAnuM kAma, vaNATakAma nI koI paNa vila vIviMga-mAsTara (vIvi8) . [aM.] kApaDanI milamAM vIreka (vIrendra) puM. [saM. vIra + %] jao "vIrAdhivora." vaNATa-khAtAnA uparI vIre dhuM. [4. vIrava prA. vIraba-], (lA.) (baheno) bhAI vIvI sI. tIvra IrachA, (2) khetI khabara vIti sahI. [sa, vIra + riMa] vIranuM vacana, vIratA-bharelI vIza e "vIsa.' vANuM vIza-nakhI e "vIsanakhI." vIrecita vi. sa. vIra + ) vIra puruSane je te vIza-nahorI (rI) juo "vIsanahorI." vIre-jI . jio vIro' + "cha" (mAnArthe). jeo vIro.' vIzA juo vIsAM.' vIretsAha chuM. saM. vIra+sastA] vIra puruSane Aje tevo vIzI e "vIsI." [sthAna umaMga vIzIra zrI. [sara hiM. bizI] paisA ApI bhejana karavAnuM vIrya na. siM] jAo "vIra-ta.' (2) puruSamAM raheluM saMtA- vIsa(-) vi. [sa, niMrAta prA. vIra, , prA. tpAdaka pravAhI tarU, dhAtu, dhAta, reta tatsama] dasa vattA dasanI saMkhyAnuM. [0 vasA (rU.pra.) soLe vIrya-kaNa chuM. siM.] puruSanI saMtAnotpAdaka dhAtumAM tarata so TakA, saMpUrNa. (2) moTe bhAge. keTalI vIse-ze) te te sajIva aNu-prakArano kaNa, vIrya-jaMtu se thavuM (so-) (rU.pra.) bahu muzkelI naDavI. pANI vIryakothI sI. [+ juo kathaLI.'], vIya-keza(-1) vIza(-za) (paeNNa.) (rU.pra.) svabhAva-zakti vageremAM thoDuM puM. siM] puruSanI saMtAnotpAdaka pravAhI dhAtunI kethaLI kAca vIrya-kSaya kuM. [4] puruSanI saMtAnotpAdaka zaktine isAre, vIsa(-za)nI vi.,I. [ + saM. nava + guM. "' kIvIryanA hAni . pratyaya] (lA) (kaTAkSa ke nidAnA bhAva) paraNetara kI vIrya-jaMtu (-janta) muM, na, [sa. puM) ja e "vIrya-kaNa.' vIsanagarI muM. [vAdhelA vIsaladeva'nA nAma uparathI "vosala vIryanAza puM. [4] vyabhicAra ke hasta-deva dvArA karavAmAM nagara' te vIsanagara + gu. 'uM' ta.] vIsanagaramAMthI Avate vIryane dUrupayoga nIkaLela nAgara brAhANane eka phirake ane ene puruSa, vIryapatana na., vIryapAta chuM. [saM.] jAgrata ke svapnanI (saMjJA) avasthAmAM svAbhAvika rIte vIcenuM bahAra nIkaLI javuM vIsa-naherI (-narI) vi, satI, jie "vIsa" + "nahora' e, vIrya-Ava, vIrya-khalana + gu. "I' satIpratyaya.] jAo "vIsanakhI, vIrya-biMdu (-binda) , [se, muM.] jAo "vIrya-kaNa." vIsa(-zI) sI. [jue "vIsa(-za.' + gu. "I' ta...] viye-bIja na. [saM.] ja "vIrya-jaMtu-"vIrya-karuM." vIsane samaha. (2) vIsa varSanA gALA. (3) vaNATamAM vIryavatI strI. si.] vIryavAna hevApaNuM, mardAnagI. (2) tANAnA tAranI eka gaNatarI. [..bAvIsI(-zI) (2) prajanana-zakita [nAruM (auSadha) caDatI paDatInA samaya]. vIryavardhaka che. si.] zarIramAM dhAtunI vRddhi karanAruM-karAva- vIsamavuM a kra. [sa, vi-zrama prA. virasama-sama, vIrca-vaMta (vakta) vi. [+saM. vava >prA.4] vIryazALI. prA, tatsama] thAka leva, vizrAMti levI. (2) (lA.) zAMta 2010_04 Page #1067 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vIsara-bheluM 2102 vIM-vITI thaI javuM. (3) TharI javuM, TharavuM. vIsamAvuM bhAve., kiM. (-vI)chI chuM [saM. vRzciprA . vidiza, viMchiI visamAvavuM che., sa.ki. pUchaDIe jherI AravALuM ATha-paguM karacalAnA dekhAvanuM vIsara-bheluM (bheLuM) vi. jio "vIsara' + "bheLuM."]. nAnuM jaMtu [0 utAra (rU. pra.) maMtravidyAthI vIMchInuM vIsarI javAnI TevavALuM, bhulakaNuM jhera utAravuM. 0 chANe caDhA(drA)vA (3.pra.) jANavA vIsaravuM sa.ke. jio, 'fa-w-virama prA. vismara, chatAM sAthamAM levuM. (2) jANatAM chatAM muzkelImAM mukAvuM. vIsa] bhulAvuM, yAdamAMthI nIkaLI javuM. (bhU.kRmAM karta) 0nA mene khAsaDuM --) (rU. pra.) haNAtAne haNavuM. vIsarAvuM karmaNi, kri. visarAvavuM , sakri 0nuM vetara (u.pra.) vArasAmAM dUSaNa laIne avatareluM) vIsa vi. saM. vinna kAcA mAMsa jevI gaMdha, dvArA] gaMdhAnuM va(-vI)chI-kAMTA 5. jio "va(-vI)chI'+ "kAMTo.' e vIsAyaMtra (-catra) na, [jo "vIsa" - gu. 'A' ta.pra. nAmano eka cheDa + saM.] ekathI nava sudhI sUlaTA krame ane navathI eka sudhI vIM(-vI) chaDI strI. [+ jue '(-vI)De' + gu. I ' strIUlaTA krame guNavAnuM eka yaMtra pratyaya.] zAhuDI jevAM lAMbAM pIchAMvALI eka mAchalI vIsa(-zAM) na, ba. 1. [ja "vIsa(-za) + gu. 'u' (-vIMchI (cha) . [+ gu. 'u' + " svArthe ta.pra.] ta.pra.] "20 ghaDiyo (AMko) jao "vI -vIMchI.' (2) AkAzIya vRzcika rAzinA vIse yuM. [saM. rANInuM 8 ke prA. rUpa vi.sa.] tArAone vIMchInA AkArano samaha. (khagoLa.) (3) ja moTI zAkhAnuM (khAsa karI vANiyAonI vRddha zAkhA" "UMchiye(3). [jae "vIMjaNo" (padyamAM. ane "laghu zAkhAnA TUMkA zabda te "vIsa" ane "sA') vIja-le pR. [o "vIMjaNa + gu.. "la" svArtha ta.ka 1 vIse . tANane pahele khole vIMjaNAdeva 5. [o "vIMjaNe' + saM.] (lA.) vasavAyAMvIse-pATha puM. jio "vIsa' + gu. 'A' ta... + se.] ne eka prakArano deva (zubha kAryamAM saMbhAre che.) meTA paMthamAM AtmAnA kalyANanI bhAvanAthI bhakto paDadA vIja(-jNuM na, juo "vAMdhaNuM." pAchaLa je vidhi kare che te vIja . [saM. rathanevA->prA. vinAma-] 1 nAkhavAnuM vALa ja 'vIra pAMdaDAM vagerenuM sAdhana, paMkho, phena' vaLavuM vi. mUrkha, bevakUpha [dhareNu-gAMThe javuM sa.ji. [saM. ->prA. vina-] pavana nAkho. vakhaNa na, [ja e "vakhavuM" + gu. "aNa ku.pra.] (lA). vajavuM karmaNi, ki, vAvavuM pre., sa.ki. vakhaNacaMkha(phivi [ + ja 'cUMthavuM' + gu. vajAvavuM vAvuM ja e "vIjavaMmAM. aNa" ke pra.] vera-vikhera, asta-vyasta, veraNa-cheraNa UMjha(-ja)STra nI o "vIMdhANuM." vA(-vIMkhavuM. sa.ki. muM, vikSipa-> A vividhaa] khA-khA vijhavuM che. kri. [saM. viNa->prA. fa'za-] vedha karavo. vakho karavuM, AMgaLAMthI pAMkhavuM. (2) ukheLavuM. (3) vIMdhavuM. (2) havAmAM Ama-tema (hadhiyAra) ghumAvavuM. ukheravuM. (4) khoLavuM. vana-vikhavuM karmaNi, kri. va(-vi) vIMjhAvuM karmaNi, kri. vijhAvavuM che., sa. kri. khAvavuM . sa ki. [(rU.pra.) sakhata herAna karavuM] vajhAvavuM, vajhAvuM ja "vIMjhavuM'mAM. vAMga puM. saM.] mecInuM eka hathiyAra [0 bhAva vajha-vajhA (vIMjhama-vIMjhA) sakI. [jae "vIMjhavuM,'-dvibhava vAMcavuM sakri. jao "mIMcavuM[ AMkha vicArI ( -) +gu. 'A' . pra.], vijhAvajha (-4), jhI strI. upara (rUma) maraNa pAmanuM vicAryuM karmaNi, kri. vIcAvavuM mujaba dvirbhAva + gu. I' ku. pra.] sAmasAme hathiyAra vIMjhavAM e vacAvavuM, vicAryuM ja "vacavuMmAM. vIMTaNiye vi, pR. [ja "vIMTavuM + gu. "aNa" ka. pra. va(-vIchaNa (-zya) strI. [ja "vI'(-vIMchI' + gu. "aNu" ke "yuM' ta.pra.] vIMTavA mATenI garagaDI sI.pratyaya. vIMchInI mAdA vaTalI strI. [ja e "vaTale' + gu. "I 'strIpratyaya.] strIvichavuM sakri. [o "vIMkhavuM.'] karavata upara ghasatAM rUne enA nAmanuM eka ghareNuM, nathI sApha karavuM. vachAvuM karmaNi, phi. vIMchAvavuM presa kri. vaTalo . jio "vIMTo' + gu. "la' vArthe ta.pra.] vana-vichaLAvavuM, vI(-vIMchaLavuM ja "va-vIchaLavuM' mAM. vIMTALele goLa AkAra (laMgahAM kAgaLa vagereno), phIMluM. vIchAvavuM, vIchAvuM juo "vIMchavuMmAM. (2) strIonA nAmanuM eka ghareNuM vI(-vI)chiyA puMba,va. [ie, "va(-vI)chI' -- gu. "yuM" vaTavuM sakri. [2.prA. viM] goLAkAra paDa caDAvatAM javuM, saphArthe ta..] strIonuM vIchInA AkAranuM paganI pATalI vaTALavuM, vALavuM, (2) ghero ghAla, vaTavuM karmaNi, ki, upara AMgaLAnA uparanA bhAgamAM paherAtuM mukhyatve cAMdInuM vITALavuM presa kri. eka ghareNuM vIMTAvuM ja "vIMTavuM'mAM. va(-vIchiye DuM [o "vI(-vI)chiyA.'] juo "vI- vaTALavuM sakri. jio "vIMTavuM' dvArA juo vIMTavuMmAM. (vIchiyA." (2) ghoDAM gadheDAM vagere prANIonA paMcha- vaTALa paM. jio "vIMTALavuM' + gu, "e' ku.pra.] jue DAmAM te vIMchI je eka AkAra. (2) eka prakAranA vIMTe.' jhADanuM phaLa, vIMchIDe va(-vI)TI strI. jio "vIrA' + gu. "I' strIpraca.] 2010_04 Page #1068 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vIMTA vRttAmAMza (AMgaLI para paheravAnI) mudrikA, aMgUThI, aMgaDI. [ badalavI (rU.pra.) lagna karavAM, mAMnuM naMga (na) (3.pra.) ustAda, pahoMcela, kAkhela. (2) luccuM, AravADuM, cAMdavuM] vIMTA puM. [z2ae 'vIMTavuM' + gu. 'e' kR.pra.] vIMTavAthI thatA gALa AkAra, vIMTale, vIMTALA, phIMDaluM, guMDALA k (Daya) strI, vaMDIne mathALe chAja detI veLA baMne paDakhe mahAra nIkaLatI rAkhavAmAM AvatI hAMsa vRkSa-devatA zrI. [saM.] jhADanI adhiSThAtA devatA ke devI vRkSa-prabaMdha (pramantra) puM. [saM.] jhADanA AkAramAM akSara geAThavyA hoya tevuM (kAvya, citra-kAvyanA eka prakAra). (kAvya.) vRkSa-mAlA(-LA) sro. [saM] jhADavAMnI paMkti [e vRkSa-yuddha na. [saM.] jhADavAM ukheDI enAthI sAmasAmA laDavuM vRkSa-rAji strI. [saM.] jue 'vRkSa-mAlA.' vRkSa-rIpaNu na. [saM.] jhADa vAvavAnI kriyA vRkSa-vallarI, vRkSa-vallI ta.,kha.va. [aM.] jhADa ane velA vADhatI strI, gadheDAnI pITha upara nAkhavAmAM AvatuM paheluM vRkSa-vATikA sau. [saM.] makAna najIkanI vADI, bagIcA meluM kapaDuM vRkSa-vijJAna na., vRkSa-vidyAsI, vRkSa-zAstra na. [saM.] jhADa-pAnane lagatuM zAstra, 'bArTanI' vaoNDI strI, zrIenA nAkanuM seAnA ke rUpAnuM eka ghareNuM vaDe puM. ADaca, vADa vivuM ke.,sa,kri. vIMDhAravuM jue 'veMDhAratuM.' vIMDhArAvuM karmaNi, kri. vIMDhArA vIMDhArAvavuM, vIMDhArAvuM e vaDhAravuM'-'veMDhAranuM'mAM, vIMdha na. [Tu A 'vadhavuM.] nAnuM kANuM, nAnuM bAkuM, veha, sAra vIMdhaNI zrI. [jue 'vIMdhavuM' gu. 'aNI' kriyAvAcaka kR,pra.] vIMdhavAnI kriyA vIMdhaNI? zrI. (4'vIMdhaNuM' + gu. 'I' pratyaya.] vIMdhavAnuM nAnuM sAdhana, vedha-sAra vIMdhaNuM na., -Ne puM. [jue vIMdhavuM' + gu. 'aNuM' vAcaka }.pra.] sutAranuM vIMdhavAnuM ejAra vIMjhaNuM vIMdhavuM sa.kri. saM. s >prA. vidha] aNIdAra vastuthI kANuM pADavuM, chidra karavuM. (ra) kAcanuM, bheAMkavuM. (3) sAMsaravuM ArapAra kADhavuM. [ vIMdhAyela (rU.pra.) anubhavI, pAvaradhuM] vIMdhAvuM kamaNi,kri, cIMdhAvavuM che..sa,kri. vIMdhArA puM. [jue 'vIdha'+ gu. 'ArA' ta...] vadha karanArA puruSa. (2) maitI ke kAna vIMdhanArA mANasa. (3) vIMdha pADavAnuM yaMtra 2103 vRkSa na. [saM.,puM,] (nAnuM meDhuM) jhADa, taru vRkSa-chAyA srI. [saM.] jhADane chAMyaDA vRkSa-cchedana na. [sa.] jhADa kApavAnI kriyA vRkSa-durga puM. [sa.] te vRkSAnI .prakhaLa rAMkSata jagyA _2010_04 vRkSAtmaka vi. [ +saM. Atman + ] vRkSanA rUpamAM raheluM vRkSAyurveda puM. [+saM. Ayurvea] jhADa-pAna-velA-velI vagerenA rAganI cikitsAnuM zAstra vRkSAropaNa na. [+ saM. AropaLa] jaA vRkSa-reApaNa.' vRkSArohaNa na. [ + saM. mophLa] jhADa upara caDavAnI kriyA vRkSAvali-blA, -Li, -LI) srI. [+ saM. mAvaSTihI] jae 'vRkSa-mAlA.' [zIrSAsana. (yega.) vRkSAsana na. [+ saM. mAna] ceganuM e nAmanuM eka Asana, ketu-vRkSAMkura (kSAkkura) puM. [ + saM. mas] jhADamAMnA kAMTA vRjina na. [saM.] pApa virAyeluM vrata vi. [saM.] vIMTAyenuM, (2) pasaMda karavAmAM AveluM, vRtta vi. [saM.] vartulAkAra, gALAkAra. (ra) na. vartula gALa AkAra. (3) vartana, A-caraNa, cAla-calagata (4) samAcAra, khabara. (5) akSara-meLa ke gaNa-meLa chaMda. (piM.) vRtta-khaMta (-khaNDa)puM. [saM.] vartuLaneA bhAga, 'saeNmenTa.' (ga.) vRtta-gaMdhi (gandhi) vi. [saM.] jemAM kAI kAI TukaDA krAI ane koI akSarameLa-gaNameLa chaMdanA hoya tevuM (gadya) vRtta-patra na. [saM.] samAcAra-patra, vartamAna-patra, chApuM, sAmacika, 'a-pepara' [TippaNa lakhanAra vRttapatra-vivecaka vi. [saM.] chApAnI vigate vize TIkAvRttapatravivecana na. [saM] banelA banAvenuM TIkA-TippaNAtmaka vivaraNa, 'jarnAlisTika neTa' vRttapatra-vyavasthA huM. [saM.] vartamAna-patra calAvavAnA dhaMdhA, vartamAnapatrakArattva, 'jarnAlijhama' vIMdhAvavuM, vIMdhAvuM jae 'vIMdhamuM'mAM. vIMdhiyA huM, jie vIMdhavuM' + gu. 'iyuM'kR.pra.] cAmaDAnA kaisanA mAcatuM e mAMhenuM te te lAkaDuM UMdhuM . [jue 'vIMdhavuM' + gu. uM'kR.pra.] jue 'vIMdha.' vuThAvavuM cuDAvuM e 'vaDavuM'mAM. thUluM A rki. [sa. vRSTa-> prA. vudde bhU.kR.] varasavuM. (2) (lA.) prasanna thavuM, gUDhavuM. vuDAvuM bhAve,kri. buThAvavuM pre.,sa.kri. TyUTa na. [aM.] lAkaDA upara kareluM citranuM khu vUDa-varka na. [aM.] lAkaDAnuM kAma, laDakAma vRkSa na. [aM.] Una vUlana-mila strI. [aM.] UnanuM kApaDa banAvavAnuM kArakhAnuM chuka na. [saM.,puM.] varu, nAra. (2) e nAmanA peTanA gaNAtA eka agni. (saMjJA.) vRkodara vi.,puM. [saM.] (jenA jAgni khUba prabaLa kahevAya. che te) bhIma pAMDava. (saMjJA.) ghaTAvALI su vRtta-vyavasAyI puM. [sa., chuM.] vartamAna-patra calAvavAnA dhaMdhA karanAra, vartamAnapatra-kAra, 'jarnAlisTa' vRtta-vidyA strI, [rsa,] vartamAnapatrakAratvane lagatuM zAstra, patrakAratva, 'jarnAlijhama' vRtta-vivecaka vi. [saM.] jae vRttapatra-vivecaka.' vRtta-vivecana na. [saM.] jaA vRttapanna-vivecana.' [(ga.) vRtta-SadbhAga puM. [saM.] vartuLanA chaThTho bhAga, 'seksTanTa.' vRtta-samudAya huM. [saM.] vartuLAnA jaththA vRtti-hata puM. [saM.] kAvyamAM chaMdAbhaMganA doSa. (kAnya.) vRttAkAra puM., vRttAkRti srI. [+ saM. mAra, a]i gALa AkAra. (2) vi. geALAkAra, vartuLAkAra vRttA huM. [ + sa ye] vartuLanA ardhA bhAga, semi-sarkala' vRttASTamAMza (vRttASTAza) [ + seM. aSTama + frA] vartuLane Page #1069 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vRttAMta AThamA bhAga, 'eNkTinTa' vRttAMta (vRttAnta) puM. [ +rsa. zraa] samAcAra, khabara. (3) varNana, hakIkata vRttAMta-nivedaka (vRttAnta-) vi. [saM.] khakhara-patrI, 'riporTara' vRttAMta-nivRAivi,strI. [saM.] zrI khabarapatrI [-nivedaka,' vRttAMta-navedI (vRttAnta-) vi. [saM., puM.] jae vRttAMtavRttAMza (dhRttAza) puM. [ + saM. aMza] vartuLane bhAga, 'segmenTa' vRtti hI. [saM.] mAnasika valaNa, dAnata. (2) krRSNa, ruci, sAva, marajI. (3) AjIvikA, gujarAna. (4) gujarAtanuM sAdhana. (5) TUMkI samajhatI. (6) sUtraneA saraLa arthavistAra. (7) bhinna bhinna raseAmAM upayegI varNana-zailI (zikI sAtvatI ArATI ane bhAratI). (kAvya.) (8) zabdanI artha batAvavAnI zakti (abhidhA lakSaNA ane caMdranA). (kAnya.) vruttinA sI. [sa.] gujarAna calAvavA pUratuM apAya te, sTAipenDa' rAja likhanAra vRtti-zvAra vi. [saM.] sUtra upara TUMkI saraLa artha-edhikA vRtti-ccheda puM. [saM.] kAIno AjIvikA teDI nAkhavAnuM kArya vRttimaya-bhAvAbhAsa puM. [sa.] amuka samaye mAnava vyaktinI je vRtti heya te prakRtimAM paNa dazyamAna mAnI tirUpavAmAM Ave evI kriyA, asatya-bhAvAre paNa, 'paeNtheTika kulasI' (1.nI.) [lAik' (ba.ka.ThA.) kRtti-mApanA [saM.,puM.] jIvana-dhANa, sTAnDarDa eNk kRtti-rahita vi. [saM] kAma-dhaMdhA vinAnuM, bekAra vrutti-saMkSaya (-sakSaya) puM. [saM.] mananA dareka prakAranA valaNanA ke kAmanAne sarvathA lepa kRtti-saMkSepa (-sakSepa) puM. [saM.] mananA valaNa ke kAmanAne TUMkavI nAkhavAnI kriyA vRttIya vi. [saM.] goLAkAra, 'sAikalika' nRtyanuprAsa puM. [ + saM. anu-trAta] anuprAsanA pAMca prakArAmAMnA eka dAlaMkAra (eka ja jAtanA varNInI AvRttine). (kAvya.) nRtra, trAsura huM. [ + saM. sura] paurANika mAnyatA pramANe iMdranA eka e nAmanA asura zatru (ene tvaSTAne putra kahyo che.) (saMjJA.) vRthA kri.vi. [saM.] krokaTa, vyartha, mithyA, nirarthaka, nakAmuM khATuM [carcA, artha-hIna vivAda pRthA-vAda puM. [saM.] kAI paNa hatu vinAnI carcA, nakAmI vRddha vi. saM.] vadheluM, ddhi pAmeluM. (2) dharahuM, je+-, buduM. (3) samajhu, samajhadAra. (4) vaDIla, meTeruM. (5) vaDavAbApadAdAemAMnuM te te vRddha*Aya vi. [saM.] gharaDA thayelA zarIravALuM vRddhA-carcA zrI. [saM.] gharaDAM mANaseI rahevAnI rIta-bhAta vRddhattA zrI. [saM.] vRddha hovApaNuM vRddha-trayI strI. [saM.] caraka suzruta ane vAgbhaTa e traNa vaidyonA carasaMhitA suzruta-saMhitA ane aSTAMga-hRdaya e traNa gayAnA samaha vRddhatra na [saM.] jae vRddha-tA.' _2010_04 vRzcikasaMkrAMti vRddha-paraMparA (-paramparA) zrI. [saM.] bApa-dAdAethI cAlI AvatI paripATI vRddha dAdA, AtA vRddhapitAmaha puM. [saM.] pitAmahanA pitA, pra-pitAmaha, vRddha-bAla(-La)-lagna na. [saM.] gharaDAM sAthe nAnI uMmarane vivAha (vRddha strI ane nAnI uMmaranA puruSa athavA vRddha purUSaane nAnI uMmaranI sInA) karI sAthenAM lagna vRddha-bAlikA-vivAha puM. [sa ] vRddhapuruSanAM nAnI uMmarano vRddha-bALa-lagna ja vRddha-mAla-lagna.' [ha.vivAha vRddha-iMgna na. [saM.] ghaDapaNamAM karavAmAM AvatA vivAha, vRddha-vAkathana. [saM.] vaDIla ke vaDIleAnuM anubhava-pUrNa vayana vRddha-virAma puM. [saM.] vAkayanA uccAraNamAM pUrNavirAmathI pANA bhAganA levAmAM AvatA virAma. (nyA.) vRddha-saMyAga (sayyAga) puM. [saM.] vRddha puruSeAnA samAgama vRddhA vi.,. [saM.] gharaDI zrI, DaeNAsI, khullI vRddhAI sI. [saM. vR + gu. AI' ta...] dhaDapaNa, buDhApe, jakI vRddhAcAra puM. [saM. vRddha + AnnArI] vRddha-paraMparAthI maLelA rIta-rivAja, bApa-dAdAthI cAlI AvatI rIta-rasama vRddhAvasthA strI. [saM. vRddha + Ala-thA] ghaDhapaNa, jaikI vRddhi strI. [saM.] vadhavuM e, vadhAro. (ra) pragati. vikAsa. (3) (lA.) abhyudaya, caDatI. (4) a i u R la e svarA anukrame A eo Ar Al thavAnI kriyA. (nyA.) (5) na. [saM.,.] jae vRddhi-sUtaka.' vRddhi-Azauca na. [sa., saMdhi vinA] jue 'vRddhi-sUtaka.' vRddhikara, vRddhi-kAraka vi. [saM.] vadhAro karanAruM. (2) caDatI lAvI ApanAruM vRddhi-krama yuM. [saM.] krame krame vadhavuM e, vikAsa-krama vRddhi-kSaya na.,a.va. [saM.] vadhAre| ane ghasArA, vadha-ghaTa vRddhi-mAna vi. [saM.mAn, puM.] caDatIvALuM, vadhatuM jatuM vRddhi-yuga puM. [saM.] grahanA jAtakanI caDatI lAvI Ape tevA AkAzI yAga, (jyA.) vRddhi-varSa na. [saM.] je varSamAM kebruArInA ra9 divasa Ave tevuM varasa, 'lIpa iMcara' vRddhi-zrAddha na. [saM] kAI paNa mAMgalika prasaMge hiMduAmAM pitRone uddezI karavAmAM AvatA eka prakAranA zrAddhavidhi vRddhi-sUtaka .. [sa.] bALakanA janma thatAM hiMduemAM paLAtuM gharamAM pravAhIne mAtra na aDAya tevA prakAranuM Azoca, varadhI, pIMDaru vRddhi-gata (dhRddhita) id. [saM.] vadhI gayeluM, vRddhi pAmeluM, vistAra pAmeluM. (ra) AbAda [bhramanA rega vRddhonmAda puM. [rsa. vRdgha + unmAa] dhaDapaNamAM thatA cittavRzcika puM. [saM.] vIMchI. (2) strI, [rsa,puM.] bAra AkAzI rAziomAMnI AThamI rAzi, vIMchU|. (jyA.) vRzcikuM (-kuNDa) puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANenA narakanA eka kuMDa (jemAM jIvAtmAnAM pApAnee laI vIMchIo DaMkha de che.) vRzcika-vaMza (vaMza) puM. [saM.] vIMchIneA DaMkha vRzcika-saMkrAMti (sakrAnti) zrI, [saM.] sUryanuM AkAzamAM Page #1070 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vikAsanA 2105 vaha-1) vRzcika rAzinA tArA samUhamAM dekhAvuM e. (.) vRSTi strI. [.] varasAda, (2) lA.) uparathI koI paNa vRzcikAsana . [+ saM. bALa] e nAmanuM yoganuM eka vastu-kula vagere chAMTavAM nAkhavAM e Asana. (ga) vRSTi-gRha na. siM5,1.] kuvAre. (go.mA.). vRzcikI . [saM.] vIMchInI mAdA, vIMchaNa vRSTi-kartA ji.paM. [savuM,] varasAda karanAra (paramAtmA) vRSa [saM.) e "vRSabha.' vRSTi-janya vi. saM.] varasAdathI utpatti thaI zake tevuM vRSaketana, vRSaketu 5. saM. ba.bI.] (naMdI-poThiyAne saMbaMdhe vRSTi-mApaka yaMtra (nya-tra) na. [saM.] varasAda keTalo paDayo e cihana (I) mahAdeva, ziva, zaMkara e mApavAnuM sAdhana, "reina-gaja' vRSaNa muM na. [saMpuM.] puruSa ke nara pazu vagerenuM vIryotpAdaka vRSTividyA sahI. [sa.] varasAda kayAre keTalo kayAM thaze e aMDa, piliya, goLI vizenI gaNatarI ApatuM zAstra vRSaNakoza() . [saM. vRSaNanI kothaLI, vRSaNa-thelI vRSTi-snAna na. [saM] paDatA varasAdamAM nAhavuM e [(GjJA.) vRSaNa-chedana na. [sa.], vRSaNa-chedana na. [, saMdhi vinA] dhRNi 5. [.] zrIkRSNana.e nAmane eka yAdava pUrvaja. vRSaNanI goLI kADhI levAnI kriyA, khasI karavAnI kriyA vRriNa-kala(La) na, vRriNavaza (-vaza) 5. [sa.] cAdAnuM vRSaNa-thelI strI. [+ jue "velI.'] juo "vRSaNa-keza. eka kuLa ke jemAM zrIkRSNa thayA. (saMjJA.) ['Tenika' vRSaNa-vRddhi . (saM.] vRSaNanuM vadhavuM e, vadharAvaLa, "hAI- vRSya vi. [saM] vIryavardhaka, dhAtunI vRddhi karanAra, pauSTika, Drosila vaMta (vRtta) na. [4] pAMdaDA ke phaLanuM dIThuM, dAMTiyuM, DaDha, vRSaparvA . [.] paurANika gAthA pramANe zukrAcAryane DIMTiyuM yajamAna ane cayAtanI bIjI rANI zarmiSThAne pitAvRtAka (vRntAka) na. [.. cheDa, na, phaLa] ragaNuM (saMjJA.) chaMda (9nda) na. [sa.] samUha, keLuM, medanI, samudAya vRSabha paM. [8] vRSa, RSabha, (juvAna hoya te) Akhale, chaMda-gAna (vRnda-) na. [4], vana na. [+ saM. jana], chaMdagodha, godhalo, (khasI.na karela hoya to) khUTa, khaMTiyo, gIta (vRnda) na. [saM.] samuhamAM gAvuM e, samUhagAna sAMta, (bAkI sarvasAmAnya) baLada, baLadiye, (pATha vRdanyuddha (vRnda-) na. [saM.], chaMda-lAI (6-) wii. [+ upADanAro) piki (e zivamadiramAMno "naMdI' paNa). ja e "laDAI .'] sAmasAme samUhamAM rahI laDavAnI kriyA, (2) kRSNanA samayane eka asura. (saMjJA) (3) strI. samUha-yuddha siM5.] bAra rAziomAMnI bIjI AkAzI rAzi, varakha chaMda-vAdana (vada) na. [saM.] samUhamAM rahI bhinna bhinna rAzi . (ja.) vAdyo sAthe vagADavAnI kriyA, orkesTA" vRSabha-dhavaja chuM. [saM. ba.bI.] o "vRSaketana." chaMda-saMgIta (vRnda-sakagIta) na. [saM.] jAo "vRda-gAna.' vRSabha-puruSa pR. [saM] kAma-zAstra pramANe puruSonA cAra vRMdA (dA) arI. [saM.] tulasIno choDa. (2) rAdhikA. prakAro mahene eka [mahAdeva, ziva (saMjJA.) (3) vRMdAvananI eka devI. (saMjJA.) (4) jAlaMdhara vRSabha-vAhana 5. [saMba.bI.] (naMdI-paDhiye vAhana hoI) rAkSasanI patnI. (saMjJA.) [(1).' vRSabha-saMkramaNa (sakramaNa) na., vRSabhasaMkrAti (sakrAnti) vRdATavI (vRndATavI) . [ + saM. garavI e vRMdAvana sI. [sa.] sUryanuM AkAzamAM vRSabha rAzimAM AvI rahevuM e vRdAraka (vRndAra ka) muM. [saM.] vargane mukhya mANasa, mukhI (eprilanI ra1 mI tArIkha). (khagoLa) vRMdAraNya (vRndAraNya) na. mi. vR + a_] jue "vRMdAvRSabhAnu, 05 5. [saM.] kRSNanA samayane gaNAto eka vana(1). AhIra (rAdhAne pitA) vRMdAvana (vRndA-) na. [saM.] mathurAthI uttara taraphanuM yamunAnA vRSabhAnanaMdinI (nadinI), vRSabhAnu-jI strI. [saM.] vRSa- pazcima kAMThAnuM tulasInuM eka prAcIna vana (jayAM kRSNa bhAna gepanI putrI rAdhA. (saMjJA) [chuM. mahAdeva, ziva bALapaNa gALeluM). (saMjJA) (2) e sthaLa upara vaseluM vRSabharUDha vi. [ + saM. mA-haa] baLada upara beTheluM. (2) eka gAma (Aje e tIrthe paNa che). (saMjJA.) vRSabhAsura puM. [ + saM. asura] jae "vRSabha(2). vRMdAvana-vihArI (vRndAvana- vipuM. [saM5] (vRndAvanamAM vRSabheva . [ + saM. 3ra4] zrAvaNa vadi amAsanA vihAka karyo hato te zrIkRSNa divasa (zaNagArelA baLadanI pUjA karavAne (saMjJA.) vRMdAvanIya (vRndAvanIya] vi. [saM.] vaMdAvanane lagatuM vRSala puM. [3] zaki. (2) hIna kaTine mANasa veITa na. [.] vajana, bhAra, beja (nAkara vRSalI strI. [saM.] ka . (2) kulaTA strI veITara chuM. [.] hari, khajamatadAra. (2) hoTelano vRSalI-pati ! [saM.] dIne dhaNI, za. (2) brahmacarya- veiTiMga rUma (veiTi- . [] relave sTezana ke meTara thI bhraSTa thayele brahmacArI ke saMnyAsI ['vRSaketana. sTezana uparano musApharone rAha jovA besavAno oraDe. vRSAMka (vA) vi. [sa. 11 + baM, bI .] ja (2) hospiTalamAM ke dA tarane tyAM dardIone vAre Ave vRSetsarga kuM. [saM. vR9 + kalla] na paraNelA javAnanA tyAMsudhI besavAne eraDe [nAkhavAnI saMDalI maraNa pAchaLa hiMduomAM karavAmAM Avato vAchaDA-vAchaDInA vesTa pepara bAphakeTa sTI. [.] 2ii kAgaLa kacare lagnane dhArmika vidhi, nIlotsarga, nIla paraNAva e 198-1) puM. e nAmanI eka vela. [nuM darda (- ) 2010_04 Page #1071 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vekariyA 2106 vicAvavuM (3.pra.) e vilane pANImAM cALIne kAle ghaTTa rasa] vuM, pALavuM. verAvuM bhAre, ji. vegarAvavuM che, sa.kri. vikariye . suvAvaDI strIone zakita ApanArI eka vana- vegAvavuM, gAvuM juo "garamAM. spati ane enAM bI | vegavaMta (vakta) vi. [+se vat > prA. ghad], "tuM kare chuM. [jae "vekara' + gu. "o' ta.pra.] vekaravALA (navuM) vi. [+ gu. 'u' svArthe ta.pra.], vegavAna li. (pachI pANI sukAI gayuM hoya te) maTe vaheLe [ + saM. "vana , puM] vegavALuM, vegIluM, jhaDapI veka6 sa.ji. jio "vecavuM' (u.gu.)] ja e "vecavuM." vekANuM vega-vijJAna na, vega-vidhA strI. [] gatine lagatuM zAstra karmaNi, kra. vekAvavuM ,,sa.ki. vegaLuM va. prA. resAma-] dUra raheluM, dUranuM, cheTAnuM, vekAvavuM, vekAvuM jae "veka'mAM. AveluM. [besavuM (esanuM) (rU.pra.) strIe rajasvalA vekara strI. jhINI kAMkarIovALI barachaTa retI, veLu thavuM, cheTe besavuM]. vekezana DI. [.] lAMbI saMsthAkIya sAmudAyika rana giLa kriAMva, [+ gu. "e' sA. vi.pra.] dara, Ave, cheTe vekathama na. [.] pilANamAM zUnyAvakAza ginila S. [ + saM. mani] jhaDapane lIdhe gatimAM vekathama bre(I)ka . [4] zUnyAvakAzanI jemAM yojanA avato pavana [zIdha-lekhana, "oNrTahenDa rAITiMga hoya tevI relanA DabA meTara vagerene paiDAM karatAM aTa gAlekhana na. [+ saM. ma-3na] jhaDapathI lakhavAnI kriyA, kAvanArI pejanA vegI vi. [saM. puM.3, -gIluM vi. [saM. 1 + gu. "IzuM' vekasina na. [.] ge-zItaLAnI mANasene cAmaDImAM apatI rasI (jene lIdhe sAmAnya rIte zItaLA na nIkaLe.) ta...] vegavALuM, jhaDapI, gativALuM. (2) utAvaLiyuM. (3) vekasineTara chuM. [.] ge-zItaLAnI 2sI mUkanAra dAtara (lA.) tAnamAM AvI janAruM [jaDa, mUrkha vekasinezana na. [aM.] gAzItaLAnI rasI mukavAno vegu vi. [saM. teja + gu. "u" ta.pra.] (lA.) jaDasu, TheTha, caNiyuM vi. [ja e "ca " + gu. 'iyuM ta.ka.] vecavAnuM kriyA, baLiyA kaMkAvavA e khala(La),-luM -LuM) vi. [ravA.) khaDakhaDa hasI paDe tevuM. kAma karanAra, vikretA ' [kAma, vecANa, vakare vecaNI kI [ja e "vicavuM' + gu. "aNa' ku.pra.] vecavAnuM (2) (lA.) a-sahaya, nirlajaja khavuM a.ji. [saM. fa-dakSakSa -> prA. vizva bArIkAthI vecavAla vi. [ja e "cavuM' kAra.] vecanAra. (2) jevuM] nihALavuM, jevuM. (2) (lA.) acaMbo pAmo, () strI. vecANa (2)." Azcaryacakita thavuM. khAvuM bhAve. ki. rekhAvavuM presa.phri. vecavAlI strI. [+gu. "I' svArthe ta.ka.] juo vecavAlavakhaLa,-luM ja "khala,-luM." vecavuM sa ki. [.prA. vidatta, ve] vikraya kare, cIja khAvavuM, khAvuM juo 'khavuM"mAM. nANAM laI bIjAne ApavI, kiMmata laI ne vastu ApavI. khaM (vakhaNDa) cI. eka prakAranI vanaspati, [ vecI khAya tevuM (rU.pra.) pAkuM ustAda. vecIne caNa DA-vaja vega puM. [saM. jhaDapa, gati. (2) utAvaLa, tvarA. (3) (lA.) khAvA (rU.pra.) kAThuM na ApavuM. (2) na dabAvuM] vecANuM jase, jema (4) preraNA, umi. [0 mAravA (rU.pra.) kamaeNNi, kri. vecAvavuM che. sa.ki. saNakA nAkhavA. -ge caDha(-)vuM (rU.pra.) atyaMta gussAmAM vecAu 4. [ e "vecavuM' + gu. "Au' ku.pra.] vecAtuM AvavuM, khUba gusse thavuM] ApavA-levA rAkheluM, vecavA kADheluM vega-kSaya pu. [sa.] gatimAM ekadama AvatI UNapa vecANa na. [ja e "vecAvuM + gu. 'aNa" ku.pra.] vecAtuM vegaDha . bhAMDa. (2) vidhavA ahIne tyAM jaI jAhera rIte ApavA-levAnI kriyA, vikraya, vecANa, vakare. (2) (lA.) sukha bhogavata puruSa puM. gulAma gaThiyAvADa (Da) sI. [ja e vegaDiyo' + "vADa.2] cANa-kAra vi. [ + saM.] vecANa karanAra, vicAra, vikatA bhAMDa bhavAyA vagere jyAM rahetA hoya tevA mahollo vecANakhata na., vecANa dastAveja puM. [+juo "khata' gaDhiyo chuM. jio vagaDa' - gu. IyuM.' svArthe ta.pra.] darastAveja."] makAna vagere vicavA mATe karI Apelo juo vagaDa." dastAveja, 'seIla DIDa vegaDI strI. [ja e vigaDe' + gu. "I' zrIpratyaya.1 lA.) vecANa-nakarI vi. strI. [ + ja e 'na-kara'-kara vinAnuM vADInI eka jAta. (2) bheMsanI eka jAta. [viyAI javI + gu. 'I' sIpratyaya.] je jamIna vecatAM ene kara na (rU.pra.) kAmamAM dhaNe ja vilaMba tho] devuM paDe tevI jamIna vegaDo chuM. jio "vagaDa' + gu. "o' svArthe ta.pra.(lA.) vecANa-salAmI vi. [ + jue "salAmI."] jAgIradAre maraNa pAchaLa sevAnI kriyA karAvanAra. (2) khAvAmAM salAmI dAkhala mahesUla jenuM bharavuM paDatuM hoya tevI dhIre. (2) maMdabuddhine [yA baMdha Daba (jamIna) [hakka, mAlikI hakaka vagana na. [..] mAla-sAmAna bharavAne bhArakhAnAne khullo vecANa-hakka(-ka) . [ + jue "haka(-ka).] vecavAne vagara 6. suvAvaDIne khAvA mATe banAvavAnA vimAnamAM vecANiyuM dhei, [ + ja "dhayuM' ta.ka.] vecANa karavA nAkhavAnuM batrIsuM (oSadhenuM) mATenuM. (2) vecANa lIdheluM, kharIdeluM. (3) (lA) lAMciyuM garavuM a.kra. sahana karavuM, vihavuM, bhegavavuM. (2) nibhAva. cAvavuM, vecAvuM e "vecavuM'mAM. (vecAtuM (u.pra.) 2010_04 Page #1072 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa(-) 21 sAmasAmuM sagapaNa karavuM e. kajiyA vecAte le kAma karI nAkhavuM e, DhaMgadhaDA vinAnuM kAma karavuM e (u.pra.) vagara kAraNe kAje vahora. (2) keInuM upa- veTha vi. 5. [ja e "veTha" + gu. "iyuM" ta.pra.] veThe kAma rANuM karI jhaghaDavuM]. karavA belAvAyele mANasa ja( 4) na. [saM. reDjha > mA ] kANuM, bAkuM veDha puM. [juo " vivuM."] veDavAnuM sAdhana, veDo veja sI. vipasa, Aphata veDaphavuM sakri. akAraNa vAparI nAkhavuM, nakrANuM kharcavyuM. (2 vejA* -jhA) strI. [ja "vije.'] nizAna, vije gumAvavuM. (3) bagAvuM. vephavuM. karmaNi,kri. vejA, kaDI sI. ji "viyAjaNa' + gu. "DI' svArthe veDhamI (veDaca) juo ramI." ta...] saMtati, saMtAna (kAMIka arucinA arthamAM) [bAra jevuM sakri. (da.mA. viDa, bhAMgavuM] (mathALe pAna jevA bApanI vena (rU.pra.) aneka jJAti ane samahanA karA- hathiyAvALA vAMsaDAthI UMcethI phaLo vagere) teDavuM, AnuM keLu toDIne pADavuM (2) (lA.) pAyamAla karavuM. vahANuM vejAvuM na. nAnI vAtanuM moTuM rUpa pakaDavuM e karmaNi, kei. veThAvavuM presa,ji. vejAvuM na. pANI aTakAvavAne baMdha ke pALe che ! [ja e "DavuM' drArA] (lA.) vAdharI ve na., ba.va. valakhAM, phAMphAM [zAkabakAluM vera vIraDe.' vejiTebala vi. [4] vanaspatine lagatuM. (2) na. hAla DI. zeraDInI eka mIThI jAta vejiTebala ghI a. [ + ja e dhI."] vibhinna khAdya 2 6., ba.va. hevA Teva Adata e arthe ApatA) temAMthI thijAvI banAveluM tela (DAlaDA" vagere) samAsanA uttara padamAM ja vaparAto zabda : "lucAIvejiTebala mArakI(ke), strI. [ + e. mArkeTa ], vejiTebala veDA' vagere mArkeTa strI. [.] zAka bakAlAM phaLa vagerenI bajAra, verAvavuM, veThavuM ja e "DavuM'mAM. zAka-pITha [karanAra, zAkAhArI (-DhAM)ga ! gheADe, azva (zAmaLa) [sAdhana vijiTeriyana vi. [aM.1 vanaspati-janya padArthono AhAra variya na. jio "Da" + ga. "iyaM" ka. pra.] -jha) na. [sa, veda - > prA. vekAma-] vIMdhavAnuM reDI , [ja o vaDe' gu. "I' strI pratyaya.] jIe lakSya. (hoLInA tahevAramAM temaja baLevanA tahevAramAM veDayuM. [0 mAravI (2. pra.) mAchalAM pakaDavAnI eka daravAje ke rastA vacce mathALe nALiyera vagere bAMdhI vadhavAnI zarata karavAmAM Ave che te lakSya) vera vi. saM. vairya dvArA] (lA.) suMdara, phAMkaDuM veja na. [sa. dArA] kapaDuM vaNavA mATe caDAvavAne veDe ! [ja veThavuM" +, e' ke pro] viDavuM e, (2) khera. (2) pANakoruM, khAdInuM thAna e "veDiyuM.' (3) (lA.) cALo. (3) vIraDA eriya veja na. vaNiyara (eka jaMgalI pazu) vagere mATInI dIvAla na paDhI jAya e mATe mukAte veja" na. caNatara [dharmaguru pipano mahela. (saMjJA) sAMDIne gayelo paDade veTikana kuM. [aM] ramanA vinisa zaheramAM khristIonAM veDha ! [saM. ree> prA. veDha, prA. tasama] (lA.) oveTI na. vahANa. (vahANa) gaLIone vIMTAI ne rahe te ja karaDo. (2) ja veTha (-4) strI. [saM. uafe > prA. viThTha] Arthika badalo veDhe ' (3) jamAI ne ApavAnI rakama ApyA vinAnI karAtI majarI ke kAma, pharajiyAta jeTaluM vi. [+gu. 'ku' ta.ka.] vinA jevuM kaThora vaitaruM. (2) nakAme boja uThavA e. [0 AvI upAthe viThamI sI. ke. pra. vedika puM, -nA sI gu "I' svArthe chUTake (ra.a.) mAthe AvI paDeluM pharajiyAta karavuM che. ta..] juo "veDamI." 0 utAravI, 0 kADhavI, 0vALavI, (rU.pra.) mana vinA veDhalA . [ja e 'va' . 'lo vArthe ta ma ] kAnanuM jematema kAma karavuM. 0 UThavI (3.pra. nakAmuM thavuM. 0 strIonuM cAMdInuM eka laTakatuM ghareNuM karavI (u.pra.) dila vinA kAma karavuM. ke kADhavuM (-4) veThavAvuM sakri. mukAbalo karavo, meLavI joyuM, sarakhAvavuM. (rU.pra.) badalo ApyA vinA kAme laI javuM. ke pakAvuM DhavAvavuM karmaNi,ki, veDhavAvavuM che,sa.ki (-5-) (rU.pra.) veThe laI javA pakaDavuM. ke javuM (-Tha-) veDhavAvALuM, veDhavAvAvuM e "vivuM"mAM. (2 ka.) dila vinA kAma mATe javuM. devanA gharanI veTha veThIgALe che. jio veThavuM" kAro.] e nAmanI eka (-tha-) (rU.pra.) du:khI kaMgALa jiMdagI vanaspati, vaDhavA, jiyALI veThavuM sakri. [ja "va4,' -nA.dhA.] sahana karavuM, khamavuM. veDha puM. [ reDjhana) prA. veDhama-] (lA.) AMgaLIomAM(2) nibhAvavuM. veThavuM karmaNi, kiM. jeThAvavuM che., saki. ne te te sAMdhAne jAga. (2) saDele ke gAMThovALA veThiyaNa (zya) strI. [jae "veThiyo'+ gu. aNu lAkaDAne jADA gaLa-maToLa TukaDe. (3) lAkaDAne kIDA. pratyaya.]. veThiyANI satI, [ + gu. "aNI' strIpratyaya] (4) jADI suNI gayelI strI, [-DhA gaNavA (rU.pra.) veThe kAma karanArI strI AturatAthI rAha jovI. (2) hisAba karavA 0 gaNAya vekiyA-vAda (Da) strI. [jae "veDhiye' dvArA], veThiyA-veTha teTaluM (rU.pra.) thoDI sakhyAnuM]. (8) strI. [ + ja "vaTha.'] veTha karavAnI jema jematema veNu (veNa na. siM. yavana >prA. vaLa] vacana, bela. 2010_04 Page #1073 -------------------------------------------------------------------------- ________________ veNa 108 vidA S zabda, [ kADhavuM u.pra.) kaDavuM belaDuM. 0 mAravuM karmaNi, ji. vetarAvavuM che,sa..i saMbhaLAvavuM (u.pra.) kaDavuM kahevuM. 0 rAkhavuM u.pra.) vacana chetarAva vi, jio "vetara' dvAra.] vetaravALuM, uMjhaNuM pALavuM. (2) nimaMtraNa svIkAravuM. (3) mAya rAkhavuM. vetarAvavuM, taravuM ja "vitara'mAM. 0 sAMbhaLavuM (u.pra.) kaDavuM sAMbhaLavuM] taruM vi. jio "vetara'+ gu. "uM' ta., ] (samAsamAM vera (ve) mI. (saM. veju chuM.] vAMsaLI, baMsI uttara padamAM) vetaravALuM (jema ke "pahela-vetarI gAyaveNu (veya) sI. [saM. vaeNnA>prA. vaeNgaLa] (zarIramAM bheMsa-bakarI-DI-gaDI vagere) thatI) pIhA, takalIpha, du:kha. (2) jaNavAnI pIDA, vINa vetasa na. [saM. .] netara veNa (veNya) . [saM. veLI] gUMthelo coTalo, veNI. vetasavRtti strI. [saMba.zrI.] pravAhanI AgaLa netara nAmI (2) mAthAnuM eka ghareNuM jAya tevI rIte baLicA pAse namI paDavAnuM valaNa, vetasI vRttei veNu-ceTA (veNu-) puM, ba.va. [ja e "vINavuM' + "caMTavuM' + vetA puM, ba.va[saM. vitta dvArA] (lA.) DahApaNa, samajha, beune gu. "e" ka.ma.] (lA) bhUkhathI thatI peTamAM AvaDa. (2) zakti. tAkAta. (3) kaMga. [badhuM (.pra.) cUMthAcuM ane gabharAmaNa vatA vinAnuM veNA-cUMthA (veNa-) puM, ba.va. jio vINavu + "cUMthavuM vetAla(La) chuM. [saM.] eka prakArane manAte bhUta-pretanA + beune gu. "e" ku.pra.] prasUtinI AkarI viSNu prakArane jIvAtmA. (2) dvArapALa, vaitAlika veNika - sI. [saM.] cAle. (2) eTalAmAM bAMdhavA pattA vi. siM5.] jJAna dharAvanAra, vidvAna. (2) mAhitakalene gajaro. (3) nadIne te te pravAha (bhaLatAM triveNI' gAra, vAkepha thAya che.) (4) kamADamAMnI lAkaDAnI UbhI dareka paTTI vetra na. [saM.] netara. (2) dvArapALanI chaDI paNita-NI)kamAna. [+ kamADa.] veNa ne dhokAnI vetradaM (6 . [ ] netarane DaDe. (2) dvArajaDataravALuM kamADanuM pATiyuM [eTale pALanI chaDI (e netaranI paNa hoya ne vAMsanI paNa, vANa(8NI-baMdha'(batha) . .] gaMthI laTakato rakhAto mATe bhAge sAnA ke cAMdInA bharAvALI) vaNi(Na)-baMdha* (-ba-dha) vi. [+ kA. baM] jemAM viNa vetra-dhara, veba-dhAraka vi. [saM.], vatra-dhArI vi. [saM. 5.] ane dhokA jaDelAM hoya tevuM (kamADa) chaDIdAra (dvArapALa) veNu DhI. [sa. sa. mAM "vAMsa' artha paNa che, gu. mAM vehatA strI. [saM.] netarano choDa. (2) netaranI soTI samAsanA AraMbhe paNa.] vAMsaLI, baMsI, pAvA. (2) vetravatI vi, jI. [.] chaDIdAra strI. (2) madhayapradezanI puM. saMgItano eka alaMkAra, (saMgIta.) (3) na. e nAmanI eka nadI, bata. (ra) saurASTranA baraDA DuMgaranuM dhUmalIne vAyavya khUNe AveluM vetravAhinI vi, sahI. [saM.] (netaranA choDavAo upara UMcAmAM UMcuM zikhara, (saMjJA) [gADI vahetI) nadI viNuM' (veNuM) 1. [saM. vatana->prA. rAma-] pANI bharavAnI trAsana na. [ + saM. zAsa] netaranuM banAveluM Asana, veNuM (veHNe) na. [4 vahANuM.] juo "vahANuM.' veda puM. [saM.] jJAna. (2) viSayAbhilASane pedA karanAra veNuM na. jeDA cAmaDAM vageremAM phUdaDI besADavAnuM mocInuM pudagala. jena.). (3) sanAtana dharma(hiMdu dharmano eka ojAra. 2) sAra pADavAnuM eka hathiyAra Ari dharmagraMtha (veda, beu yaja, sAmaveda ane veNe (ve) muM. metIne eka dAgIne atharvavedanI saMhitAone te te graMtha). (saMjJA) [ ne vera (ve) muM. paMkhI cheDe Ava (rU.pra.) kAMI bAkI na rahevuM, bahu thaI veta (ta) paM. o "beta" javuM, hada thaI javI. 8 bhaNavA (.pra.) agharuM kAma hovuM. vetana na. [saM.] pagAra, daramA (2) samayane nakAme upayoga karavo. (3) bhejanamAM tiniyuM vi. [ + e "iyu" ta.ka.] pagAradAra cAra lADu khAI javA] [samaya, "vedika pauriyaDa" vetara na. [o "piyAnuM.'] gAya bheMsa vagerenuM te te eka vedakAla(-La) puM. [saM.] cAre vedonI saMhitAo racAyAne vAranuM thayeluM bALaka. [veThavuM (vaTha) (u.pra.) prajAna vedakAlIna vi. [sa.] veda-kAlanuM kharAba nIvaDavuM. saMtAnanuM kharAba nIvaDavuM. (2) suvAvaDa veda-kALa ja vada-kAla. [rIte gAvAnI kriyA bagaDavI] veda-gAna na. [saM.] khAsa karI sAmavedanI RyAe saMgItanI vetaraNa (3) strI. [ja e vetaravuM + gu. "aNu" ka...] veda-dharma chuM. [saM.] vaidika saMhitAomAM nirUpAyelA siddhAMta kApaDa vetaravAnI rIta. (2) (lA) tajavIja, goThavaNa, pramANene prAraMbhika sanAtana (hi) dharma, brAhmaNa-dharma, jagatI. (3) upAya. [0 karavI (rU.pra.) vaDa rAkhavI. "vedika rilijiyana' 0mAM hovuM (rU.pra.) tajavIja ke sagavaDamAM hovuM] vedana na. [saM.] jANavuM e, jJAna (2) lAgaNI, anubhava vitaravuM sa. . (kapaDAM sIvavA kApaDa) ghATamAM kApavuM, vedanA sI. [saM.] jue "vedana(1)." (2) zArIrika ke zarIrane baMdha besatA (kaparAne) AkAra kApavo. (2) mAnasika duHkha kamemAMnuM eka (jana.) (lA) tajavIja karavI, jagatI karavI, goThavavuM. (3) vedanIya vi. [saM.] jANavA jevuM. (2) na. ATha prakAranAM pinna bhinna karI nAkhavuM, bagADI nAkhavuM. vetarAvuM veda-niMdA (-nindA) jI. si.] vedane vakhoDI nAkhavAnI nitaranI khuraza vagere [+saM. hANuM che 2010_04 Page #1074 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vada-1Thana vadhavuM kiyA, vaidika siddhAMtane ke emAM nirUpAyelI bAbatenI dharAvanAra, (2) tavajJAnI, philasUpha, 'kilosephara' karavAmAM AvatI vageva vedAMta-darzana (vedAnta) na. [saM] upaniSadamAM rahelA tatvaveda-paThana na., veda-pATha puM. [saM.] vaidika saMhitAonA te te malaka siddhAMtonI carcA vicAraNA karanAruM zAstra-bacelAMbhAgane svare sAtheno mukha-pATha. (2) vedAne abhyAsa mAMnuM bAdarAyaNa vyAsanuM raceluM braha-sUtra, uttara-mImAMsA ke adayayana vedAMta-sUtra (vedAnta-) na. [saM] bAdarAyaNa vyAsanuM raceluM vedapAThI vi. [saM5] avaro sAthe veda-pATha karanAra brahmasUtra. brahmamImAMsA-sUtra, uttaramImAMsA-, vyAsaveda-puruSa chuM. [saM.] vedazAstranuM jJAna dharAvanAra vidvAna- sva. (saMjJA.) AdamI, vidvAna vedapAThI brAhANa, (2) nAgara jJAtinA gera vedAMtI (vedAtI) vi. [sa., .] vedAMtane lagatuM. (2) vedAMtanuM veda-samakita na. [ + saM. sapUta, ava. tadabhava], veda- jJAna dharAvanAra, vedAMta-jJa samyakatva na. [saM.] miyA ane mehanIya karmo kSaya vaidi(-dI), vedikA strI. [saM.) homa vagere karavA mATeno karavAnA chellA samayanI sthiti. (jaina) nAno mATe bAMdhelo kuMDa, eDiTara" veda-maMtra (-matra) S. [] vaidika saMhitAonI te te veditavya vi. [se.] jANavA jevuM, samajhavA jevuM RcA (leka ke kaDI) vediyAsA muMba.va. [ja "diyuM' + vaDA.'] vediyA veda-mArga kuM. [saM] jAo "vada-dharma.' jevuM vartana vedamAgI vi. [sa.,j.], gAya vi. [saM.] vada-dharmanuM anuyAyI, vediyuM vi. [saM. veDha + gu. "yuM' ta. pra.] vedano abhyAsa vaidika-dharmAvalaMbI karyo hoya tevuM. (2) (lA.) gaNatara vinA bhaNeluM. [0 hera veda-mUrti strI, puM. [saMsI .] e "veda-puruSa." (rU.5.) samajha vinA vedane mukhapATha karanAruM. (2) capacapiyuM] veda-vacana, veda-vAtha na. [saM.] vedika saMhitAomAMnuM vajA vedI juo vidi.' A 1 te te vAkaya ke bola. (2) (lA.) vedanA vacana jevuM pramANa vedokta vi. [saM. jeH + 32a] vaidika saMhitAomAM kaheluM, bhUta vacana, satya vANI veda-vihita. (2) vedika maMtronA uccAraNapUrvaka vaidika veda-vAda chuM. [saM.] vedamAMnA siddhAMtanI carcA vidhi pramANenuM veda-vida vi. siM. degvira] ja veda-jJa.' vedokti . [saM. veH + vi7] vada-vacana." veda-vihita vi. [saM] vedamAM jenuM vidhAna karavAmAM vedattara vi. [saM. + hatI] veda-kAla pachInuM AvyuM hoya tevuM, vede je karavA AjJA ApI hoya tevuM R: vedya vi. [saM.) jANavA jevuM. (2) na. jJAna veda-vyAsa puM. [saM] eka ja veda hato tenI bhinabhinna vedAMtara (vedhAna2) na. [3] je kAMI bIjuM paNa jANavA cAra saMhitAonA rUpane vibhAga karanAra manAtA vyAsa jevuM hoya te aSi, kaNa pAyana vyAsa (RSi parAzaranA putra ane vedha chuM. [4] vIMdha, chidra, nAnuM bAka, sAra, ha. (2) mahAbhArata temaja purANanA kahevAtA kartA). (saMjJA.) (lA) aDacaNa, bAdhA, naDatara. (3) deSi, bAdha, (4) vedazAlA(-LA) sI. [saM.] jayAM vaidika saMhitAonA pATha jakhama. (5) khAra, Sa. (6) makAnanA caNatarakAmamAM kema kare e zIkhavavAmAM Ave tevI pAThazALA sAmasAme na Ave evI paristhiti. (7) sUrya-caMdranAM grahaNa vedazAstra-vida vi. si. "viro, dazA-saMpanna (-sampanna) vakhate biMbane chedAyelo bhAga. (8) sUryanuM grahaNa thAya e pahelAM cAra praharane ane caMdranuM grahaNa thAya e ji. [4], veda-zAstrI vi. saM..] vedazAstranuM jJAna pahelAMno traNa praharane samaya. (9) koI paNa trikoNanA dharAvanAra, veda-jJa game te zirobiMdumAMthI enI sAmenA bhuja uyara relo vida zrati sI. [sa. vaidika saMhitAo-brAhmaNe. AraNya laMba, ko-orDineTa oNpha eDa. (ga) (10) graho vagere upaniSadanuM sAhitya, vadika sAhitya AkAzIya padArthonAM gati samaya vagerenuM nirIkSaNa.(khagoLa.) veda-saMhitA (saMhitA) sI. [saM.] te te vedanI maMtra-saMhitA, vedhaka vi. si.] vIMdhI nAkhe tevuM, tIkSNa, (2) (lA.) nizAna maMtrAtmaka te te veda pADanAruM. (3) asara-kAraka [vadhavAnI kriyA vedAdhyayana na. [ + saM. suSyana, vedAbhyAsa 5. [+ saM. dhaNana, jio "vadhavuM' + gu aNu" kriyAvAcaka ke. pra.] abhyAsa] vaidika sAhityano abhyAsa, vedika sAhitya vedhara vi. jio vidhavuM' + gu. 'aNa" katavAcaka . pra.] bhaNavAnI kriyA, dine abhyAsa vadhanAruM. (2) (lA.) duHkha denAruM vedAMga (dA) na [ + saM, ] zikSA kaha5 vyAkaraNa vedhana na. [saM] vIMdhavAnI kriyA, (2) vedha karavAnI kriyA bharata jotiSa ane chaMda e te te zAstra (vada-dha vedhana vi. [sa.] vIMdhanAra. (2) vadha karanAra. (3) na. mATe jarUrI) vIMdhavAnuM ojAra, paMca" | (yAMtrika sAdhana vedAMta (vedAnta] S. [ + saM. ma] maMtra-saMhitA brAhmaNe vadha-caMdra (nyatra) na. [4] AkAzI padArthonA vedha levAnuM ane AraNyake pachInuM upaniSatsAhitya, te te prAcIna vedhale ja e "vele." upaniSada. (2) lA.) upaniSadamAM carcAyeluM tattva-jJAna, vedhavuM sa.. [sa. veSa, nA.dhA.] vIMdha paDavuM (2) (lA.) philasUphI, philosophI' manamAM UMDI asara upajAvavI. vadhAvuM karmaNi, ki vedAMta-jJa (vedAnta-) li, siM] upaniSadonA rahasyanuM jJAna vedhAvavuM pe.se.phri. 2010_04 Page #1075 -------------------------------------------------------------------------- ________________ veda-zAlA(-LA) 2110, vedhazAla(-LA) sI. [4] AkAzIya padArthonuM darzana che. juo vidarti,' enuM ladhu rUpa karavAnI temaja te te padArthanI gati vagerenuM nirIkSaNa vera chuM. [o 'viravuM.] vikherAIne paDelo kacaro karavAnI yAMtrika sAdhavALI bAMdhelI jagyA, " kharveTarI' vera (ve) na. siM. vai] zatrutAM, zatruvaTa, duzmanAvaTa, dhANa . [+ saM. yakSavadhanI dharI, "kasisa opha duminI, adAvata. (2.) (lA.) draSa, khAra, jhera. [0 levuM, vALavuM (rU.pra) adAvatano badalo levo]. vedhAvavuM, vadhAvuM juo vadhavuM'mAM. vera &.vi. [saM. vesTa dvArA] te samaye (jemake vedhI vi. [saM5.] (samAsane aMte vIMdhanAra (jemake "sAMjha vira) marmavedhI' "zabda-vethI) [duzmana thaI paDeluM verakha na bAra-sAkha upara vaparAtuM paththaranuM cApaNuM vedhu vi. jio "vadhavuM' +, "u" ka.] vIMdhanAruM. (2) vera-(vikhera vi. [jae vivuM' + "vikheravuM'-kheravavuM.'] vejya vi. saM.] vIMdhavA jevuM. (2) na. vIMdhavA mATenuM asta-vyasta, veraNa-cheraNa {vera.' lakSya ke nizAna [duSTa pitA. (saMjJA.) vera-jhera (vera-jhe 2) na. [ja varara' + jhera.'] ja vena 5. siM.] paurANika mAnyatA pramANe pRthu rAjAne vera (vera) strI. siM. vaiLi ] strI verI nija vena) na. sa. vacana > prA, vAna dvArA amuka veraNa li, jie "veravuM' + gu. "aNa" ku.pra.] verAyeluM, vastunI ja jarUra che e mATenuM satata kahyA karavuM e, vikherAyeluM lavana. [0 levuM (u.pra.) mamata karavI, jida karavI]. veraNa-che-cheraNa vi. [+ jue "kheravuM' + gu. aNa" vena (na) na. [sa. vana dvArA vaheNa, pravAha. (2) pra; "raNa" vikAra mAtra. ' > "che.] juo damaNiyuM (vAhana) pira-(02)khera." veneDiyama na. [aM.] eka maLa dhAta. (ra.vi.) vera-bhAva (vera-) . jio vera' + saM.] juo vira." venTileTara na. [.] havA Ave tevuM dIvAlanA UMcANamAM veravaNa (oNravaryA "varaNa.' AveluM naLiyuM. (2) bArI-bAraNAnA mathALe ekaThAmAM ja veravAyuM (veravAyuM) vi. [ja "vera' + "vAyuM.'] vera sAthe celo evo AkAra, vA-bAriyuM upajAve tevuM. (2) verI, duzamana venTilezana na. [saM.1 havA-ujAsanI khAvA devAnI vera-vikhera ja e ura.khera' vyavasthA vera-virodha (ve) muM. jio "vara' + saM. zatruvaTa ane vepathu chuM, na na, [.] prAre, kaMpArI, tharatharATa virodhI kArbana [nAra, zatru, dumana vepamAna vi. [saM] jatuM, kaMpatuM, tharatharatuM veravI (veravI) vi. jio vira' dvArA.] duzamanI rAkhavaeNpara strI. [.] varALa, bApha vera-vRtti (vera) strI. [ + saM.] jae virabhAva." vepale pR. jio "vepAra' + gu. 'la ta..] (tiraskAramAM) veravuM sakri. [saM. vi-za-vidhi->>, ra-1ra kAro] , vepAra-dhaMdho. (2) phAyade na hoya tevo vepAra cheTuM (jamIna upara) nAkhavuM. (2) verAvuM karmaNi, kiM. vepAra zuM siM. sthAne artha to mukhyatve hilacAla verAvavuM che. A ki. che, emAMthI dhaMdhe' artha vika che. ahIM mAtra vikama vera-hAusa na. [4] gaMdAmA [virAma upasarga thA' thatAM saMprasAraNathI pharI vi thaI "je thaye verAga (verAga) puM. [saM. vairAgya ->prA.veravA, na.] vairAgya, che.] kAmadha, jIvana-vyavahAra calAvavA mATe vyavasAya verAgaNa (verAgaTya strI, jie virAgI'+ gu. 'aNa" (2) mAlanI levAla-vecavAlana vyavahAra. [0 cAlo strI pratyaya vairAgyavALI strI. tyAgI strI (2)sAdhuDI, bAvI (32) jemAM phAyado thAya tevA levaDa-devaDane vyavahAra thavo. verAgI (vairAgI, vi, pR. jio "verAma' + gu. 'I' 0 mAM (rU.pra.) saMsAra-vyavahAra calAvavuM]. ta...] saMsAramAMthI Asakti uDADI nAkhI hoya tevo vepAra-tulA strI. [+ saM] AyAta ane nikAsanuM pramANa, tyAgI, saMnyAsI. (2) sApubAvo 'belensa oNpha TreiDa' verADI (verADI) strI . [saM. rAuTa >verAITaT] vepAra-dhaMdhA (-dhandho) pR. [+ ja "dha,' samAnAthane e nAmane eka dezI 2Aga. (saMgIta.) (2) khAnadezI kirbhAva.] vepAra-rojagAra 5. [+ juo berojagAra."] kapAsanI eka jAta vepAravaNaja na. [+ juo "vaNaja.'] jAo "vepAra verAna vi. phi.] ujajaDa, nirjana. (2) jaMgala, vana, vagaDo (2), vipArI paddhatine lagatuM verAvavuM, verAvuM ja 'viravuM'mAM vepAra-zAI vi. [jAo "vepAra' dvArA.] vepArI jevuM, verI (verI) vi. sa. vairiva. ->, veni -] zatru, dumana. vepAra-zAhI vi. [+ jue "zAhI.'] jue "vepAra-za.'] (2) prabaLa draSI, jherIluM, DaMkhIluM (2) strI. vepAranI daSTivALA rAjya-sattA verIDe DuM [+ gu. 'DuM svArthe ta.pra.) e "verI' (padyamAM). vepArI vi. [ + gu. 'I' ta...] vepArane lagatuM. (2) vere (vere) nA. . (khAsa karIne lagna-saMbaMdhathI joDAtAM) vepAra-rojagAra karanAra, "marcanTa, TreiDara" [bheda, bhinnatA vephara na. [aM] baTATAnI taLelI pAtarI vere puM. jio viravuM' + gu. "o' ku.pra.] taphAvata, pharaka, bhAI (bhAI) na. nANuM, pese, dhana, dolata. (grA.) vere chuM. (khAsa karIne jamIna makAna vagere uparanAkara) sAthe 2010_04 Page #1076 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vila1 .ma.], vedA 'veDA. vela vevalAM na.. TalA vagere mAri eka gAmathI bAra 2111 vizA(-vAM)2 vila hya) strI. si. ve] jamIna ke jhADa upara patha- bI.pI. (pArsala vagere) [upayogitA, agatya rAtI vanaspati nA vila, vilI, latA, (2) valInA vekyU strI, [ ] kimata, mala, mala, chAvara, (2) (lA.) AkAranuM citrakAma bharata-kAma vagere. (3) AMkhamAM thate velo chuM[ja vele.'] ja 'vele(2).' eka roga. (4) bheMsane thato eka roga, (5) reTiyAnI veva (ba) sI, jae "u.' , baMne besaNIne joDanAra lAMbuM lAkaDuM, (6) gADAnA paMDA vevalAI strI. [ja "valuM' + gu. "AI' ta.pra., jeThA upara caDAvela loDhAno mATe puM, ba,va, [ + jue "veDA.] vevalApaNuM vela 9) sI, [jagu. veli."] vara-kanyAnI jAnanuM gADuM vevalAM na, ba., [ o "vevaluM '] phAMphAM, hAMphAM, valakhAM. ke mAthAvALe ratha. (2) katarA mATe eka gAmathI bIje gAma [0 vINavAM (rU.pra.) phAMphAM mAravAM. (2) tuccha vastunI lADu peTalA vagere mAgavA jatuM gADuM. (3) sagAInuM karavAmAM Ica karavI) [(2) (lA.) mAM, AvatuM trekhaDuM. (4) (lA.) chaTA-cheDA karatI veLA salInA vevaluM vi. [sa, vivAra dvArA ] gAlAveluM, leparuM, vaga6. mAvatara taraphathI agAunA parane cUkavAtI 2kama vevAI (vevAI) 5. [saM. vaiart->prA. vevAda] vela= (-15) strI. [saM. verA pANIno javALa, veLa, bharatI lagna-saMbaMdhathI sAmasAme joDAyela vara ke kanyAne pitA, vela-kama ke.pra. [aM.] bhale padhAryA, svAgatam dIkarI ke dIkarAne sasaro velaDI strI, jio "velaDuM + gu. "I' strI pratyaya.] vevAIvaLATa (STha) na. [ + jue "vaLeTavuM."], vevAI-veluM mAphAvALuM nAnuM gA. (2) (lA.) hAra, laMgAra na. [ + juo vila' dvArA.] vevAI pakSanuM rAga-saMbaMdhI vevaDI strI, [ja e vilI' + gu. Da' ravA ta pra.] vevANa (veHvAzya) strI. [jae "vevAI + gu. "aNu" nAnI velI [vALuM nAnuM gADuM strI pratyaya.] vevAInI panI. [0 manAvavI (rU. pra) velaDuM na. jio "vela' + gu. "huM" svArthe ta..] mAphA- vara paMkhaNe AvatAM sAsu 12nuM nAka tANe eTale velaNaNuM na. [saM. vana jamIna upara goLa goLa pheravavuM varanI mA risAI 62 jAya tene manAvI lAvavI]. e dvArA prA. vera , + gu. "yuM'-'uM' ta.pra.] pUrI vAtuM (vevAtuM) ja "vivAtuM.' pApaDa vagere vaNavAne ghATadAra daMDIka vivizALa (vevizALa) na. [sa vivAha dvArA] vara kanyAnuM vela-budI (vaidya- strI,, -do . [ie "vele"+ "buddI" sagapaNa karavuM e, sagAI, zivALa [goThavanAre mANasa buko.'] citrakAma bhArata-kAma vageremAM kulanA gucachAvALI vevizALiye (vekavi-) puM, [+ gu. "yuM' tapra.] vezavALa velane ghATa [vadhato ja e veza'-5) kuM. li.] zarIra upara lugaDAM paheravAM e. (2) vela.visatAra (ve ) . [jao "vela + saM] vaMza evI rItanAM lagaDAM, pozAka, paheraveza. (2) (lA.) velaMtara (velAtaro) pR. eka jAtanuM kaThaNa lAkaDuM Apa nATaya-bhavAI vageremAM te te pAtra bhajavAto svAMga, nAruM eka jhADa [0 utAre (2 pra.) vidhavAe mAthuM muMDAvavuM ane velA zrI. [saM] vaLA, samaya, vakhata, TANuM. (2) hada, sAdAM vastra paheravAM. 0ra, 0 kADho, 0 dhara, sImA, maryAdA. (3) samudrakinAre, dariyA-kAMThe. (4) 0 le (rU.pra.) nATaya-bhavAI vageremAM te te pAtrane pATha (lA.) bharatI ke bharatI-oTa, veLa, javALa bhajavavo. (2) DhAMga karavo. 0 kADhIne UbhA rahevuM velAvala(-lI,Li.-LI) sI. [ + saM. mAvaDI ] samudra- - va), 0 kADhIne besavuM (besavuM) (rU.pra.) aNadhArI kAMThAne retIvALe bhAga rIte vaMkAIne UbhA rahevuM, badala (rU.pra.) bIjA velAMTI , hasava ke dIrgha I nI mAtrA " "1', ajaja pakSamAM javuM. mAM AvavuM (u.pra.) mAsika acAlo Avavo. veliyuM vi. jio "vela' + gu. "yuM' ta.ka.] nAnI 0 rAkha (rU.pra.) vidhavAe sadhavA jevo mAMgalika vela jevuM. (2) na. senA ke rUpAnA tAranI kAnanI kaDI. viza cAlu rAkhavo] [bhajavanAruM (3) adhe rUpiye veza8-1)-garuM vi. [+saM. ->zau prA. rara-] veza viliyuM? vi. vevaluM [velo veza(-6)-Teka yuM. [ + juo Teka.'] dharma saMpradAyanA veliye muM. [ja e viliyuM.1] strInA kAnanuM eka ghareNuM, pozAka ane siddhAMtanI mamata (akho.) pelI strI. siM. ve@i>prA. briA ] jue "vela." veza(-Sa) dha2 vi. [saM] nATatha vagerenAM pAtrone savAMga vile pR. [ja "vilI" -enuM .] meTI velI, meTI janAra. (2) (lA.) DhAMgI [paheravAnI kriyA latA. (2) kAnanuM enuM eka ghareNuM, veli, velo. veza(-6)-dhAraNa na. [saM.) nATaya vageremAM pAtrane pizAka [, cAlo , vadhaze (rU.pra.) vaMzane vistAra tho] veza(-)-dhArI vi. [saM5.] ja "za-dhara.' vele-vistAra chuM. [+ sa.] e "vala vistAra." veza(-)-parivartana na. [saM.], veza-3)5(-5Ala puM. vela che. [a] lokhaMDanA sAMdhanuM raNa karanAra kArIgara [+ jue "pa(-pA) .], veza(-)-badala puM. [+juo hiMga Di) na. [4] lokhaMDanA sAMdhAnuM reNa 'badale.'] pizAka badalI nAkha e karavAnuM kAma | [AkAraNuM, mulavaNuM vezavALa na. [ja e "vevizALa'. (sau.) ja vevizALa." yuezana na. [e.] kiMmaDa AMkavI e, kaNI, je. zA. saM. e "vedazAstra-saMpanna; enuM laghu upara vidyu-peebala vi. [.] kiMmata vasula karI zakAya tevuM, pezAM(-SAMtara (zA(vA)ntara) na. [ + saM. attara] juo 2010_04 Page #1077 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 vekAlika , za parivartana." dhana lAgavI] vezama na. [sa.] ghara, makAna veLa (caM) sI, gaDagumaDane kAraNe sAthaLanA mULamAM ke vezyA . [sa.] vyabhicAra ane gAvA bajAvavAnAcavA- bagalamAM thatI gAMTha, [0 ghAlavo (rU.pra.) sAthaLanA mULamAM ne dhaMdho karanArI strI, gaNikA, vArAMganA, 2AmajanI, ke baMgalamAM gumaDAM vagerene kAraNe gAMTha jAmavI] [vALI kasabaNa. [0nI gAMDe elacI (-gAMDaye- (rU.pra) lAMbu na veLa' (1) strI, upalA kAnamAM phalanI aMdara paherAtI TakI rahe tevI vastu] veLA sro. [saM. vejI] samaya, vakhata, TANuM. (2) prasaMga, vezyAgamana na. [3] yAnI sAthe vyabhicAra karavo e TAMkaNuM, avasara. (3) (lA.) unnatine samaya, caDatIvezyA-gAmI vivuM. (sa. . vezyA sAthe vyabhicAra [kharAba samaya. (2) kaTANuM karanAra puruSa [jAra-karma veLA- kaLA strI, [ + ja "ka + "vaLA) sAro ane vezyAcAra chuM. [+ saM. ar-2] vyabhicAra, chinALuM, LiyuM na. juo "liyuM(2)." [ ara." yA-varTa na. [+gu. "18 ta.ka.] vezyAno dhaMdhe, vyabhi- veLu strI. [saM. vANu)prA. vAsuma dvArA juo cAra [ane dhaMdho karavAne mahahale veLuM na [ o "vaLa + gu. "uM' ta., ] samaya, vakhata. vezyA-vADe . [+juo "vADo.] vezyAone rahevAne (2) (lA) phurasada vezyAvRtti sI. [4] vyabhicAra karI gujarAna calAvavAnuM, zuM na. aMtara, TApaNuM, AzApaNuM vayAne baMdha veLAveLa (-Lya) ki.vi. ["vaLa,"-rbhAiva.] barAbara veSa viza." samaye, samaya-sara, 1khata-sara, TANA-sara [vigaNa (saMjJA) veSa-garuM jao 'veza-garuM.' vekaTa (Ta) . [. vai4-] (kavi pradezamAM prIveSa-Teka e "za-Teka.' vakaTAki ve TADhi) chuM. [+ saM. badri] kaTa bAlAjInuM viSadhara ja veza-dhara.' sthAna kyAM che te parvata. (saMjJA.) viSANu e "vezadhAraNa." vagaNa (vaMgaNa) na. rIMgaNuM. (2) (lA) kAnanI aMdaranI veSa-dhArI ja vezadhArI.' bAjanuM trIja hADakuM. [jI (rU.pra) ThIMgaNuM mANasa]. veSa-parivartana juo vaza-parivartana." vegaNI (gaNuM) stro. [ja e "veMgaNuM' + gu. I' - viSa-5(5) jue "veza-pa(-pAIlaTe." pratyaya) rIMgaNAMne cheDa [...] rIMgaNuM, vaMtAka veSa-badale ja "za-badale." vegaNuM (vegaNuM) . jio "gaNa gu. beuM vArthe veSAMtara viSAntara) ja vazAMtara.' veThavuM (veDavuM) ja "tAravuM" veDhAvuM (vaDhAvuM) karmaNi, vepTana na. si.] vIMTALavuM e. (2) AstaraNa, ochADa. kri. veDhAvavuM (veDhAvavuM) presa.ji. (3) galepha, keTaluM, kheALa. (4) mAthA-baMdhana, pApaDI DhAravuM lUMTAravuM, sa.. bhAra vahe. (2) bhAra ocho jekTanI sI. [+gu. "I' ta.pra.] vIjaLIno pravAha jemAM kara. (3) nibhAvavuM, ucheravuM. veMDhAravuM (veDhAravuM) thaIne bIjAmAM pesI na zake tevuM DhAMkaNa ke AvaraNa, karmaNi, kri, veDhArAvavuM (veMDhArAvavuM) presa ki. isyuleTara' vaDhArAvavuM, veMDhArAvuM (vekA) jae veMDhAra.' reSTita vi. [4] vIMTAyeluM, vIMTaLAyeluM. (2) A dita, veMDhAvavuM, jevuM (veDhA-) ja jeThavuM'mAM. DhAMkeluM [caNAnA loTanuM khIruM veta' (ve tya) strI, [sa. vitasi>prA. vi]i aMguThAnA vesaNu na. [ kA. vela, tasama] caNAno loTa. (2) cheDAthI TacalI AMgaLInA cheDA sudhInuM mApa, bilasa. vesara' na, [. .] khaccara [0 beya na sUjhavI (bhaiya-) (rU.pra.) jarA paNa gama na visara na. nAkanuM ghareNuM, nakavesara, natha paDavI] visarI , si.] khaccaranI mAdA [sara.' vetara (vaMta) nAyo. 'A'vALA vartamAna kRdaMta pachI visarI mI. jio "vasara ' + gu. "I' ta..] e "sAthosAtha 'taratA tarata" no artha: "karatAM veMta' DitAM veselAina, veselina na. [4] cAmaDI narama rAkhavAne vaita," "khAtAM-veMta mATe eka sugaMdhIdAra malama vetiyuM (vaMtiyuM) vi. [ja "UMta' + gu. "yuM? ta...] vesTe(I)ja na. [.] ghaTa, teTo (2) bagADa vetana mApanuM, ghaNuM ThIMgaNuM. (2) (lA.) gajA vinAnuM veha te 5. saM. prA. leka, jeDImAM prA. tasama, vaikala vi. [4] vikala, vivaluM. (2) vAyala, gheluM, gAMDuM paNa uccAraNamAM mahAprANita va2] vedha, chidra, kANuM, vaikadipaka vi. [4] vikape thanAruM, vikalpavALuM. (2) nAnuM bAkuM, sAra, vIdhuM marajiyAta, pasaMdagInuM, ezika. (3) zaMkAspada, a-nizcita vaLa (ba) rahI. [saM. 4] samudranI bharatI, javALa, vaikalpa na. siM.] vikaLatA, vyAkuLatA, gabharATa. (2) mananI (2) veLA, samaya, TANuM, (3) (lA.) taraMgI bhAvanA, asthiratA. (3)gAMDapaNa, ghelachA. [pAmanAra, vikAravALuM vicArane uchALe. [vaLavI, 0 vItavI (rU.pra.) samaya vaikArika vi [saM.] vikArane lagatuM, vikAra pAmatuM, parivartana ke avasara vItI javo. 0 1LavI (rU.pra.) dazA sudharavI] vekAlika vi. [sa.] samaya bahAranuM. (2) sAMjha pachInuM. (3) veLa2 (be) strI. tANa, AMcakI. [0 AvavI (rU.pra) 6. pAchale pahora. (4) sAMjhano samaya 2010_04 Page #1078 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2113 vaikuMTha vaiku4) . [saM.] paramezvara, paramAtmA, nArAyaNa, vaitara(iNI)-trata na. [saM.] kArtika vadi ekAdasInA viSNu. (saMjJA.) (2) na si. puM.] viSNune divya loka, divase karavAmAM AvatuM gAyanuM pUjana. (saMjJA.) viSNunuM divya dhAma. (saMjJA.) [(saMjJA) tiruM na. bhAra-baja uThAvanAra majara. (2) na. bhAra-baja kaMka-ekAdazI (vaiku) strI [saM.] mAgasara suda agiyArasa. uThAvavAnI majurInuM kAma. (3) bhAra-beja uThAvavAnI vaikuMTha-caturdazI (vaikuTha-) strI. [3] kArtika sudi caudasanI majUrInuM mahenatANuM. (4) (lA.) viTha. [0 karavuM (u.pra.) thAkI lithi. (saMjJA) [nArAyaNa javAca eTaluM kAma karavuM. kapUranuM vetaruM (rU.pra.) UMcA kaMTha-nAtha (ku), kaTha-pati uTha) . siM.1 viNa, prakAranI kAmagIrI [vAda-vivAda karanAruM vaikuMTharAya (kaccha) 5. [ juo "ya.'] ja kaMTha(1). vataMrika (vaitaDika) vi. [saM.] vitaMDA karanAruM, nakAme vaikuMTha-leka (14) 5. [saM.] "vaikuMTha(2).' vaitADhatha . siM] sAMpradAyika mAnyatA pramANe pralaya thavAnA vaikuMThavAsa ( kuSTha-) puM. [saM.] vaikuMThamAM jaI rahevuM e. (2) samaye badhA prakAranA chAnAM jagaliyAM rahI jAya che tevo (lA.) sAtvika prakAranuM mRtyu, dehAvasAna eka parvata. (jaina) ve kaThavAsI (kaccha.) vi. siM. 6.1 kaMTha vAsa pAmeluM. (2) vaitAna vi. [saM.] yajJasaMbaMdhI. (2) 5. yajJane pavitra arina (lA) sAruM mRtyu pAmeluM, sadagati pAmeluM [ThADI vaitAni vi. [saM.] yajJanA pavitra agnine lagatuM, (2) vaikuMThI kukI) strI. [+gu. ' ta...] (lA) nanAmI, na. vaitAna agni upara karavAmAM AvatA eka vidhi. (3) vaikRtika vi si] vikAra tarIke AveluM, vikRti rUpa, vikRta chuM. vidhipUrvaka aninI sthApanA vaikriya vi. saM.] jae "vetika," (jena). vaitAla(-) . [saM.] e "vetAla." vaikalavya na. [saM.] vikalavatA, vikalatA, vihavaLatA, gabharATa vaitAlika !. [saM.] vetALa sAthe hoya tevo jAdugara. vaikharI strI. [.] cAra vANuomAMnI mAnavanI vyakata vAgI | (2) prAcIna rajavADAMomAM savAra-sAMjha stuti gAnAro vaikhAnasa vi. siM.] vAnaprasthane lagatuM. (2) puM. vAnaprasthA bhATa [chaMda-prakAra, pi) zramamAM dAkhala thayelo puruSa. (3) sAdhu, saMnyAsI tAlIya paM. [saM. na ] ardhasama mAtrAmeLa akSarameLa mizra vaicakSaNaya na. siM] vicakSaNatA, vicakSaNa hovApaNuM vaitALa ja vaitAla.' vaicitrya na. [saM] vicitra hevApaNuM, vicitra-tA, navAI, vaitRzya na. [se.] tRSNAne abhAva, niHspRhatA adabhuta-tA. (2) tarehavAra hovApaNuM, bhAtIgarapaNuM veda puM. [saM. 1, arvA. tadabhavI juo vadha." vaijayaMta vaijayaMta) chuM. [saM.] idrane mahela. (saMjJA) (2) . vaidaka na. [4 vaidya, arvA. tadabhava] juo vaghaka.' idano vaja. (saMjJA) (3) sAmAnya pravAja vaidakIya va. [2. vaiza, aryA. tadabhava] juo vaghakIya.' haiyatA jaya-tI) zrI. saM.1 kimatI ratnanI mALA veda na. [saM.] vidadhapaNuM, caturAI. (2) pAMDitya, vidvattA. ( viSNu-kRSNanA kaMThamAM kahI che.). (saMjJA) (2) tulasaunI (3) (lA.) luccAI, zaTha-tA [1dANI mALA. (3) hAthIne paheravAne eka prakArane hAra. (4) vedaNa (-) sI. [jAo "vaidagu. "aNa" apratyaya.] kALI tulasI [(2) (lA.) sAMkarthe veda-rAja . [saM, vairAna, a. tadabhava] jAo "vaidha rAja." vaijAtya na. [saM.] judI ja jAti hovApaNuM, vijAtIyapaNuM. vaidarbha vi. [saM] vidarbha dezanuM. (2) vaMdabha rAtivALuM. vaijJAnika vi. [saM.] vijJAnane lagatuM, vijJAna pramANenuM, (kAvya) (3) paM. vidarbha dezane 2AjA, bhIma (damayaMtIne vijJAnanA siddhAMto pramANe thayeluM. "sAyaTiphika.' (2) pitA). (saMjJA.) vijJAna-zAstramAM nipuNa, "sAyanTisTa' vaidarbhI jI. [saM.] vidarbha dezanA rAjAnI putrI damayaMtI. vaNi vi. saM.1 vINA vagADanAra prati. (saMgIta (saMjJA.) (3) nATakanI cAra rItiomAMnI komaLa vaiNikA strI. [saM.] madhyasthAnIya 22 atiomAMnI 14 mI varNovALI rIti. (kAvya.) varya juo urya." vaida-vAruM na. [ja uda' dvArA.] vaghakIya upacAra, 16 vaiDha puM. [cara.] hAthapaganI cAmaDImAM paDato cIre vadANI sI. [ja e vaida' + gu. "ANa' strI pratyaya.] va8 na. [care jao "varaDuM." vaidhanI pano. (2) vaidhakane dhadho karanArI - zrI vaidya vaiNava vi. [4] vAMsanuM baneluM, vAMsane lagatuM. (2) na. vaidika vi., strI. [saM.] vedane lagatuM, vedanuM, vedamAM kaheluM. (2) vAMsaDe. (3) vAMsanuM jaMgala vedamAM mAnanAruM, vedanI praNAlI tarapha AdaravALuM. (3) jaivika vi.paM. [saM.] vAMsaLI vagADanAra vidana pATha-temaja ayAsa karanAruM. (4) vedamAM pAraMgata. vaitathya na. [saM.] asatha, vyarthatA, nirarthakatA (5) vedakAlanuM vaitanika vi [] pagAradAra, vetana laIne kAma karanAra, (ra) vaidikavi, strI [saM] vedanI bhASA, vaidika saMskRta (saMjJA majariyuM duSya na. [saM.] vidvattA, paMDitAI, pAMDitya vaitaraNa8-Na) strI. [4] paurANika mAnyatA pramANe yama. vaiduM na. [ja "vaida' + gu. 'uM' ta. pra] vaidyano dhaMdho ke lokanA mArgamAM AvatI kahevAtI eka nadI, (saMjJA.).(2) kAmagIrI. [0 karavuM (rU.pra.) mAra mArIne sIdhuM karavI. svargagA. (3) orissAmAM kaTaka pAse AvelI eka nadI. vaidurya ! [1] ratananI eka jAta, nIla maNi, nIlama, (saMjJA.) AsamAnI hIre. (2) [saM. 5e nAmane eka paurANika Jain Education Stenzial 2010_04 Page #1079 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vezika 2014 vaizvika parvata. (saMjJA) sAmI-vAra. (2) pitAnuM vaidezika vi.saM.] vizI, videzIya, paradezIya, paradezI veyartha na. [4] vyartha-tA, niSphaLatA, viphaLa-tA. vaideha sI. [saM.] videha dezanA rAjA janakanI putrI sItA. vaiyAkaraNa vi. [saM.], aNu vi. [+ gu. "I' ta.pra.] (saMjJA). vyAkaraNazAstra-saMbaMdhI. (2) chuM. vyAkaraNazAstrane 2cavaideha na [saM.] videhapaNuM, avasAna, mRtyu, mata, maraNa nAra vidvAna, vyAkaraNazAstrI vedya chuM. [saM] AyurvedanI rIte dardIonI cikitsA ane vaiyAvRjya na. siM.] guNI jananI sevA-cAkarI. (jaina) sAravAra karanAra cikitsaka, bhiSeka thayuM na. khetInA pAkane nukasAna karanAruM eka paMkhI vaidyaka na. siM.1 AyurvedanI rIte roganI cikitsA paddhati vara na, [saM.] zatru-tA, dumanAvaTa, duminI, kIne vaidharAja puM. [] uttama vaigha (vaMghane mAnArthe) varasya na. [saM.] virala hovApaNuM, achata vaiva-vidyA strI. [saM.] jao "ughaka-vidyA." vara-vRtti zrI. .jao "vara-bhAva.' vadha-zAha vi. saM. 5] veda-zAstramAM niSNAta (saMskRta verasTa na. [sa.] rasahInapaNuM. (2) besvAda hovApaNuM vyAkaraNa-kAvya vagerenA jJAnavALa vagha) ['vaidANI.' rAga , [saM. vairAgya na.] jue "vairAgya." vevANa strI. [+ gu. "ANa" strI pratya] juo vairAgI vi. jio vairAga'- gu. I" ta.pra.] juo vaidhata li. [saM.] vIjaLane lagatuM [desaranuM virAgI." [zatru-tA vedha vi. [saM.] vidhi pramANe, dhArA-dhoraNa mujabanuM, kAya- vairAgni paM. [saM. vairasa marina] zatrutAnI Aga, prabaLa vaidyarata chuM[sa. vaidhRta. arvA, taddbhava ja "vaidhRta." ( ) vairAgya na. [saM.) e "vi-bhAga." [vizALa, vistRta ] bhinna guNa-lakSaNe hovApaNuM, guNa ke vairATa vi. [sa.) virATa-svarUpa saMbaMdhI. (2) (lA) mULa svarUpanI bhinnatA, vidharmanatA [vidhavAvasthA varitA strI. [saM.] jaba vera-bhAva.' vaidhakya na. [saM] vidhavA hovApaNuM, vidhavApaNuM, raMDApo, vairI vi. [saM. .] vira rAkhanAra, zatru, duzmana vedhAnika vi. [sa.] ja vaidha.' (2) nirmANa karavA upha... na. si. virUpatA, kadarUpApaNuM saMbaMdhI, bAMdhakAmanI racanAnuM hiovApaNuM lakSa na. [saM.] jAo "vaidharyuM." vaidhurya na. [4] patnI gujarI javAnI sthiti, vidhura vaivarya na. [sa.] phikkApaNuM, phIkAza, vaidhata na., ti . saM.e nAmano jatiSane eka vaivarta puM. [saM.] pheraphAra, palaTe, rUpAMtara thavApaNuM yega. (ja.) [saMjJA.) vaivasvata ! [sa.] vivasvAna sUryane putra Adi manu. vinaya . [saM.] vinatAne putra garuDa ane aruNa. (saMjJA) (2) yamarAja, (3) cauda mAMhene sAtame vainAzika vi. [saM.] nAzavaMta, kSaNabhaMgura, (2) paM. bauddha mavaMtara, (saMjJA) dharmazAstra vaivAhika vi. [saM.] vivAhane lagatuM. lagnane lagatuM. (2) jainAtaka na. [saM.] pAlakhI, sukhapAla 5. jAo vevAI' vainya puM. [4] 2AjA venane putra-rAjA pRthu. (saMjJA.) vivikhya na. [.] vividhatA, aneka prakAra hovApaNuM parItya na. [saM.] viparIta hovApaNuM, UlaTApaNuM. (2). vezadha na. siM.] vizada tA, vistAra. (2) spaSTatA (lA) arabI vaizaMpAyana (vaizampAyana) puM. siM] kRSNa dvaipAyana vyAsanA vapulya na. [saM.] vipulattA, puSkaLa-tA, chata zikhyAmAM eka ke jeNe mahAbhArata pAMDava ajananA vaikaya na. [saM.] viphaLa-tA, niSphaLatA pautra janamejayane saMbhaLAvyuM. (saMjJA.) vaibhava puM. .] jae "vibhava." vaizAkha chuM. [saM.] kArniMkI varSane sAtame vasaMta RtumAM vaibhavazALI li. [saM. zarchI, j], vaibhavI vi. [sa. puM. AvatA mahinA. (saMjJA) vaibhavavALuM, samRddha, mAletujAra vaizAkhanaMdana (-nandana) puM. [saM.] gadheDe. (2) (lA) mUrkha vaibhAgika vi. [saM.] vibhAgane lagatuM. (2) khAtAne lagatuM vaizAkhI vi., jhI. [saM.] vaizAkha mahinAnI (pUnama) vaibhAra muM. siM.] magajamAM Avelo e nAmano eka vaizAragha na. siM.] [vazArada hovApaNuM, nipuNatA, pravINatA, prAcIna kAlano parvata. (saMjJA.) [phirake, (saMjJA) hoziyArI bhASika vivuM. (saM.) bauddha dharmane eka e nAmane vaizAlI strI. [saM.] IsunI 6ThThI sadI AsapAsanA livI jainatya na. saM.] mata-bheda rAjayanI rAjadhAnInuM nagara. (saM.) vaimanasya na. [saM.] nirutsAha, bina-tA, (2) UMcA dila vaizAlya na. [saM. vizALatA thavAM e, aNabanAva, (3) zatru-tA vaizika vi. [4] varayAne lagatuM. (2) . vezyA sAthe vaimaya na. siM.] vimaLa-tA, nirmaLatA, svacchatA saMbaMdha rAkhanArA nAyaka. (nATaya.) vaimAnika vi. [saM.] vimAnane lagatuM. (2) vimAnavALuM vaiziSTa na. [saM.viziSTa khAsiyata, vizeSatA. (2) (3) vimAnamAM pharanAra. (4) paM. devone eka varga, (jena.) vyakitatva. (3) bheda, taphAvata vaimukhya na. [4] vimukha hovApaNuM, vidhi-tA, virodha vaizeSika vi. [saM.) vizeSane lagatuM. (2) vaizeSika matanuM vaiyaktika vi. [saM.] vyaktine lagatuM, vyaktigata, A- anuyAyo. (3) na. e nAmanuM maharSi kaNAde sthApeluM eka 2010_04 Page #1080 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vairASTa vaiziSTaya,' tattva-jJaNna. (saMjJA.) vazeSya na. [saM.] jue vaizya puM. [saM.] vaidika cAtuvarca-vyavasthAmAMAA khetI gopAlana ane vepAra-dhaMdhA karanArA trIe varga. (2) vANiyA te kArya jaizya-karma na., vaizya-kriyA srI. [saM] vacce aAvavAnuM te vaizya-prApa puM. [sa] jue 'viprakA' vaizya-vahuM puM. [saM.] vaizya jAti. (ra) rAzionA e nAme varga. (jyeA.) 2115 jaizya-vRtti strI. [saM.] vaizyanA svabhAva, dareka vAtamAM hAni-lAbha jovAnuM valaNa, (2) vepAra ane hunnara-udyoga vaizyA . [saM.], zyANI . [saM. vaijJa+ gu. skrIpratyaya.] vaizya varNanI strI zravaNa puM. [saM.] ravAne bhaMDArI, kubera. (saMjJA.) " vi. [saM.] vizvane lagatuM, vaizvika vaizvadeva puM. [saM.] jamatAM pahelAM agnine balidAna vAnA nityakarmanA eka vidhi vaizvAnara chuM. [saM.] agni. (2) jaTharaneA agni. paramAtmA, paramezvara vaizvika vi. [saM.] vizvane lagatuM, vaizva vaiSamya na. [saM.] viSama-bhAva, viSama-tA, asamAna-tA, bheda, judApaNuM, bheda-bhAva. (2) vilakSaNa-tA Sayika vi. [saM.] viSayane lagatuM vaiSNava vi. [saM.] viSNune lagatuM. (ra) viSNu-nArAyaNa ane enA vibhinna avatAro ane avatArI tattvanI bhAta-upAsanA-sevA-paricarcA karanAruM. (saMjJAvAcaka) vaiSNava jana kuM., d. [sa.,puM.] kAI paNa vaiSNava saMpradAyanuM anuyAyI mANasa, viSNubhakta, kRSNa-bhakta, rAma-bhakta vaiSNava-mArga, vaiSNava-saMpradAya (-sampradAya) puM. [saM.] viSNu-nArAyaNanI ke viSNunA avatAronI bhakti karavAmAM AvatI hoya tevA vaiSNavI paMtha, bhAgavata-mArge, bhakti-mArga chuvAstrana. [saM.] viSNunA maMtra bhaNI pheMkavAmAM AvatuM manAyeluM eka khANa kaNvI. vi. saM.,puM] vaiSNava saMpradAyanuM vaiSNavI vi., strI. [saM.] viSNune lagatI mAyA ke evI koI paNa strIliMgI vastu, (2) lakSmI jaiva na. [saM.] gaLAmAMthI nIkaLatA avAjanuM phATI javuM vaeNTara-TAiTa, voTara-prUa vi. [aM.] pANI na pese tevuM, jalAbhezva nAkara 'ANI'voTara-maeNna puM. [aM.] pANI pivaDAvanArA mANasa ke oNTara-vaka sa, vaoNTara-hAusa na. [.] pANI ekaThuM karyAM pachI prajAne mATe tyAMthI naLA dvArA ravAnA karavAnuM thAna voTiMga (vATi) na. [saM.] matadArAnI mata ApavAnI kriyA, mata-dAna _2010_04 vIphTa vecirayuMna. [aM. 'vAucar' + gu. 'iyuM' ta.pra.] ju vAucara.' veTa huM. [aM.] mata, abhiprAya. [. nA(-nAM)khavA (rU.pra.) matanI cekaDI karI barakI peTImAM nAkhavI. 0 paravA (rU.pra.) abhiprAya thavA] vATara1 vi. [aM.] veTa ApanAruM, matadAra voTara na. [aM.] pANI voTara-kalara puM. [saM.] pANImAM bheLavelA raMga (telamAM bheLavelA te 'Aila-kalara') Apa (3) e, eleA ghAMTA vaihAsika vi. [saM.] hasAvanAruM, makaruM, TIkhaLI zvA (ve) puM. [saM. vRndU dvArA] pravAha. (2) dhAdha veLA yuM. jae vekaLe,' vaoNkAuTa puM. [cyuM, voka-AuT sabhA vageremAMthI virodha batAvavA sabhya ke sabhyAnuM bahAra nIkaLI javuM e vAkAma na. badAmI raMganuM garura pakSI vAca strI. [aM.] jALavaNI, tapAsa, ceAkI rAkhavIe. (ra) nAnI ghaDiyALa (khIsAnI ke kAMDAnI) vaoNca eNnDa vaoNrDa na. [aM.] cAkI-paherA ceTiMga pepara puM. [aM] matanI cAkaDI karavAnA kAgaLa vADakA puM. [aM.] eka prakArane raziyana dArU (madya) vATakI strI., kuM na. [jae 'veDakuM' + gu. 'I' zrIpratyaya. de.prA. roTI, taruNa srI.] hacha na viyANI hoya tevI nAnI gAya ke bheMsa vANa+ (vANa) na. kapAsanA breDa, vaNa vANura (vA) na. [saM. vana - prA. vaLa] sImamAM pANIthI bharAtA lAMbA khADA kApaDa, vAyala vemiTa strI. [aM.] UlaTI, khakArI, ekArI veTiMga (veiimaTa) na. [aM.] UlaTI thavI e vAya (vAHya) ku.pra. [ravA.] duHkha ke bhayanA eka pAkAra koyala na. [aM.] eka prakAranuM majabUta khArIka sutarAu [+ saM. re.'] jue 'vAya ' thAya vAya, 0 2 (vAya-) ku.pra. [jae vAya,'-dvirbhAva vAraha na. [aM.] laDAI" prasaMge jarUra paDatAM nANAM mATe kADhavAmAM AvatI sarakArI lena samansa voranTa na. [aM.] dharapakaDa karavAnA sarakArI hukama, (2) vArI (vArA)puM. [jae vahAre.'] nAgara brAhmaNa vagerenI eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) vorDa puM. [aM.] daradIone haoNspiTalamAM rAkhavAnA vibhAga, (2) zaherane vahIvaTI daSTie nakkI karavAmAM AvatA te te vibhAga vorDara puM. [aM.] jelamAM kedIe upara dekharekha nAkhanArA vaDA ke jUnA kedI. (2) ceAyiAta, paheredAra. (3) hospiTalanA vorDamAM kAma karatA kara volenTiyara vi. [aM] svayaM-sevaka vAlarama zrI. mAlInI eka jAta vAla-sITa srI. [aM] mINabattI rAkho khALavAnI beThakavALI dIvI, vAlaseTa vAlI-khAla puM., * strI. [aM.] TenisanA jevI eka medAnI ramata (strI puruSe ramI zake tevI) [ekama voca-maeNna puM. [saM.] cAkI karanArA, cAkIdAra, paheredAra vAlTa huM. [aM ] vIjaLInA dabANanA pramANaneA eka Page #1081 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (0) ja 2114 vyathA-2 veDhe(0)ja na. [.] vIjaLInuM dabANa ke enuM mApa vyaktivAdI vi. [saM5.] vyati-vAdamAM mAnanAruM velyuma na. [saM.] ghanaphaLa. (2) graMtha, pustaka vyakta-vAra kivi: [ + ja "vAra'pramANe.] dareka vyaktidITha vaoNlasina na. [aM.1 dIvAlamAM jaDelI hAtha-me dhovA vyakti vikAsa chuM. [saM.] te te eka jaNanI khilavaNI nI cakalIvALI kaMDI vyakti vizeSa chuM. [saM.] je te khAsa mANasa, cokkasa jaNa vaiziga (vazi3) na. [e.] devAnI kriyA vyakti-zaH kri.vi. [saM.] juo "vyakti-vAra.' ziMga kaMpanI (zi kampanI) strI. [.] bebInI vyakti-zikSaNa na. [saM.] te te eka jaNane apAtI tAlIma dukAna ke maMDaLI [va5rAte eka kSAra vyakti-svAtaMtrya (svAtacu) na. [saM.] te te mANasanI voziMga serA (UMzi8) . [.] devAnA kAmamAM aMgata svataMtratA, 'inDivijyuAliTI' visarAvavuM sa.ji. [saM. suna dvArA prA. vola] cheDI vyakatopAsanA strI. [sa, thathata + Nasana] vyakta avatArI devuM, mUkI devuM, tyAga karavo. (2) pApa-kriyAthI dUra ke avatAranI bhakti [kAmamAM gUMcavAyeluM rAkhavuM vyaya vi. [saM. vi + ap] asthira mananuM, vyAkuLa. (2) vAha () muM. [saM. vAha o "vo." vya-citta vi. [saM. ba.bI.] jenuM citta vyAkuLa hoya tevuM vaLAmaNa na., aNI strI, zuM na. [ja e "vaLavuM' + vyasana chuM. [saM.] vIja, paMkha gu. AmaNu"- "AmaNI". "AmaNuM kriyAvAcaka ku.pra.] vyatikara chuM. [saM. vi + ati ] mizraNa. (2) saMbaMdha. viLAvavA javAnuM kAma. (ra) vaLAMka (3) phelA. (4) viredha. (5) Aphata, (6) samudAya. (7) vaLAmaNuM (veLAmaNuM) vi. jio "vaLavuM' + gu. banAva AmaNuM' kartAvAcaka 5 pra.] vaLAvavA janAruM vyati-kama puM, -maNa na. [saM. vi + AtanAma,-FI] UlaTAveLAvavuM (vaLAvavuM) sakri. [jao "vaLavuM enuM che. sUlaTa hovA ke thavApaNuM, yukrama, viparyAsa. (2) bAdhA, vidana prakAranuM] vidAya karavuM, vaLAvavuM [janAruM vyati-tI,-pAta chuM. [saM. vigatavAra] acAnaka mAthe AvI vaLAviyuM (vaLAviyuM) vi. [+ gu. "thayuM.'] vaLAvavA paDavuM e. (2) e nAmane 27 mATeno eka avaga. viLAvuM (veLAvuM na. [o "vaLAvavuM' + gu. 'u'ku pra.] (ja.) , nahi tevuM, dhAMdhaliyuM vaLAvavA javAnI kriyA, vidAya ApavI e vyati(tI)pAtiyuM che. [+gu. thayuM' ta.,] jaMpIne bese vALA kuM. jio "vaLAvavuM' + gu. o' ka.ma.] 5tirikta vi. [saM. jIva + ati rivara vinAnuM, sivAyanuM. vaLAviyo puruSa (2) aLaguM, 6. (3) bIjuM, anya, itara vAMkaLe (vekaLo) ja 'vikaLo.' [udgAra vyatireka puM. [saM. vi+ atireka] judAI, bhinnatA (2) vaSa, ke.pra. [saM.] yajJamAM devane bali ApavA belAto saMbaMdhano abhAva. (3) eka na hovAthI bIjAnuM na hovAvASakAra pu. siM] "vauSa' e uddagAra paNuM. (tarka.) (4) e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya) vyakata vi. saM.] spaSTa dekhAtuM-AkAravALuM. (2) spaSTa vyatireka-paddhati zrI. (saM.] kAraNa na hoya te kArya na thayeluM, phuTa ja hoya e rIte vicAravAnI rIta. (tarka) vyaktavyasta . [ + saM. ma cara] pragaTa ane a-pragaTa, vyatireka-kyApti strI. siM.] jyAM kAraNa na hoya tyAM ghaDIbhara dekhAya ane ghaDIbhara na dekhAya tevuM kAryone abhAva, (tarka) [kAryo paNa na hoya tevuM vyakti sI. [saM] spaSTa dekhAvuM e. (2) sapaSTa anubhavAvuM vyatirekI vi. [..] vyatirekavALuM, kAraNa na hoya tyAM e. (3) eka jaNa, eka mANasa vyatiSakta vi. siM, vi + ati-ga] joDAyeluM. (2) prItithI vyaktigata vi. saM.] pratyeka vyaktine uddezIne rahevuM, baMdhAyeluM [parasparatA vaiyaktika, 'inDivijyuala' vyatipaMga (-Sa8) DuM [saM. vi + ati-g] joDANa, (2) vyaktinA stro.. -tatva na. [saM] vyaktinuM te te khAsa lakSaNa. vyati(-tI-hAra chuM. siM. vi + ati-hAra] vinimaya, badale, AgavuM lakSaNa, inDivijyuAliTI' [gAvI e adalabadale, sATuM [pasAra thaI gayeluM vyakti-pUjA strI. [saM.] koI paNa eka ja vyaktinI mahattA vyatIta vi. saM. vi + mati-jaa] vItI gayeluM, bhUtakALanuM, vyakti-pradhAna vi. [saM.] jemAM mAtra eka ja vyaktine mahattva vyatIpAta ja "vyati-pata." ApyuM hoya tevuM vyatIpatiyuM ja e vyatipAtiyuM." vyakti prAdhAnya na. siM.] vyakti-pradhAna hevApaNuM vyatIhAra ja "vyati-hAra." vyakti rAjya na. [saM.] eka ja jaNanI sattAvALI zAsana- vyatyaya puM. [sa. vi + ati + 4] UlaTa thavAnI kriyA. paddhati, saramukhatyArazAhI (2) svaro ane vyaMjananI zabdanA vikAsamAM UlaTa-pAlaTa vyakti-lakSaNa na. [sa.] dareka jaNanuM vizeSa ke jaduM paDI thavAnI kriyA. (vyA.) AvatuM lakSaNa ke guNadharma [ApanAruM vyatyAsa puM. [sa. vi + ati + aa] jue "vyatikrama." vyakti-vAcaka vi [saM.] te te vyakti ke padArthane khyAla vyathA strI, [saM.] zArIrika temaja mAnasika duHkha, pIDA, vyati-vAda puM. [4] vyaktinI mahattAne prAdhAnya ApavAne takalIpha vedanA [vyathA karanAruM mata-siddhAMta, "inDivijyualijhama' vyathA-kara, vyathA-kAraka vi. siM], vyathA-kArI vi. [sa 5.] 2010_04 Page #1082 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyathita 2117 vaSTi vyathita vi. [sa.] duHkhita, pIDita, vyathA pAmeluM vyadhikaraNa na. [saM. vikrama-kAjaLa] jadI vibhaktimAM hovApaNuM vyadhikaraNa-bahutrIhi puM. saM.] je samAsamAM pUrvapada ane uttarapadanI bhaktio judI hoya tevo bahuvrIhi samAsa (jemake vINA-pANi'-pANi(hAtha)mAM vINA jene che tevI nArada) (vyA.) vyapadeza chuM. (saM. f+ A- rerA] nAma laI ne kahevuM che, ulekhapUrvaka karavAmAM AvatuM vidhAna. (2) nimittanA hovApaNAne lIdhe viziSTa evo mukhya vyavahAra. (dAMta) (3) eka ja padArthamAM che vizvane Aropa. (vedAMta.) vyaha puM. [sa. vijhA + 3] dUra thavuM e. (2) kADhI makavuM e vyabhicAra puM. [sa. viramafma-vAra kArya-kAraNarUpa na hovApaNuM. (2) potAnA guNadharmane pratikULa thavuM e. (3) svIkArelA niyamano virodha. (4) kartavya-bhraSTatA. (5) nidita AcAra, (1) para strI puruSane ADo vyavahAra, chinALuM. (7) niyata sAhacaryane abhAva. (tarka.) vyabhicAriNI tri., sI. [saM.] chinALa strI vyabhicArI vi. siMj] chinALavuM. (2) . kAcanA 2mAM sahAyaka saMcArI te te bhAva. (kAvya.). vyaya kuM. [saM. vi+ga5] kharcAvuM e, vaparAvuM e, vaparAza. (2) kharca [ghasAro thato hoya tevuM. (vyA.) vyathI che. [saM. 5. kharca karanAra. (2) jenA aMgamAM vyartha vi. [saM. vikama arthahIna, nirarthaka, nakAmuM, gaTatuM. (2) keka, kevaTa, mizyA, vRthA vyartha-vAcI che. [saMj.] nakAmuM bolanAruM, mithyAbhArthI vyarthAyAsa ! [+ sa ma ] naka mAM mahenata, gaTane prayatna vyarzAvyartha che. +i saM. 2-rartha] niSphaLa ane saphaLa vyalIka vi. [sa. vikhyA ] tadana beTuM, sAva pikaLa. (2) na. jUThANuM, beTI-vAta vyavacheda 5. [saM. vismaya-Dha] bhAga ke khaMDa pADavA e, vida (2) nAza. (3) vizeSa karavuM e [rezana' vyavacheda-kriyA strI. [saM.) (zarIramAMnI) vADha-kApa, opa, vyavadhAna na. [sa. viva-thAna] vacce AvatI naDatara, ADaca. (2) paDade, aMtarapaTa. (3) avakAza, khAMcA vyavasAya pR. [sa. vimavanasAtha] pravRtti, kAma-dhaMdhe. (2) nizcaya, TharAva vyavasAya-baMdhu (-badhu) pR. [saM.] dhaMdhA-bhAI, samAna dhaMdho karanAra te te vyakti. (2) sAthe rahI eka ja pravRtti karanAra te te vyakti [nizcayAtmaka buddhivALuM vyavasAyAtmaka vi. [+ saM. bAdama+] udyogI. (2) vyavasAyAmikA vi, strI. [saM] nizcayAtmaka prakAranI (pravRtti buddhi vagere) [ii. (2) kAmaDhI strI vyavasAyinI vi., strI. [saM.] dhaMdhA-rojagAramAM paDelI vyavasAyI ni siM5] dhaMdho-rojagAra karanAruM. (2) kAmavuM vyavasita vi. saM. vi+va-Nia] mahenatu, kAmaThuM. (2) nizcayavALuM. (3) na. nizcaya, dhAraNA, (4) yukti, upAya vyavasthA strI. [saM. viva-sthA] goThavaNa, jogavAI vetaraNa. (2) vahIvaTa, kArabhAra, menejamenTa' (3) baMdobasta vyavasthApaka vi. si. vimava-sthApava8] vyavasthA karanAra, "menejara [maeNnejiMga kamiTI' vyavasthApaka samiti . [saM] kArobArI samiti, vyavasthAzakti sI. [saM] vahIvaTI zakti vyavasthita vi. (saM. vijyA-fsvata] sArI rIte goThavAyeluM vyavahartA vi. [saM5] vyavahAra karanAra vyavahAra puM. siM. viyava-] vyavahAravAnI kriyA, rIta-bhAta, vartana. (2) levaDa-devahano saMbaMdha, vahevAra. (3) nAto, saMbaMdha. (4) rUDhi, rivAja, ye vyavahArakuzala(La) vi. [saM.] buddhipUrvaka vahevAra karanAruM, vahevAru vyavahAra-kuzala(-LatA strI. [saM] vyavahArakuzaLa hovA vyavahAra-kSama vi. [saM] vyavahAramAM mUkI zakAya tevuM, prekaTikala' [tevuM gaNita, pAMtI-gaNita. (ga) vyavahAra-gaNita na. [saM.] cAlu vahevAramAM kAma Ave vyavahAra-jJa vi. siM.] vyavahAranuM jJAna dharAvanAra, vyavahAra kuzala vyavahAradakSa vi. siM.] jAo "vyavahArakuzaLa." vyavahAradakSatA strI. [..] vyavahAra-dakSa hovApaNuM vyavahAra-dayA jI. [saM] ATha mAMhenI. eka prakAranI dayA (mAMdAM dIna duHkhI pratyenI). (jaina) vyavahAra-daSTi strI. [saM.) laukika samajha, leka-vahevArane khyAla [rahenAruM. (jena) vyavahAramUDha vi. [saM.] dunyavI vyavahAramAM cuM-pacyuM vyavahAravAdI vi. [5] vahevAru kAmakAjamAM laya rAkhI jIvana jIvavAmAM mAnanAra vyavahAra-zuddha vi. [saM.] dunyavI kAma-kAjamAM zuddhipUrvaka kAma karanAruM vyavahArazuddhi strI. siM.) dunyavI kAma-kAjamAMnI pavitratA vyavahAra-siddha vi. [saM] dunyavI kAma-kAja karavAnI ekya paddhatithI AvI maLeluM vyavahAranukUla(La) vi. [+sa. anuccha vahevAra karavA vyavahAriyuM vi. [ + gu. "yuM ta.pra.] e "vyavahAra-kuzaLa.' karanAruM vyavahArI vi. sa. puM.] vyavahArane lagatuM. (2) vyavahAra vyavahAru vi. [ + gu. "' pra.] e "vahevAru." vyavahAropayogI vi. [+saM. 35tho] vyavahAramAM kAma lAge tevuM. (2) sArthaka vyavahArya vi. [saM.] vyavahAramAM mUkI zakAya tevuM, "prekaTikebala.' (2) Apa-le karI zakAya tevuM vyavahita vi. [saM. vi+gara-hia] vacce ADacanA rUpamAM raheluM. (2) jene ADaca karavAmAM AvI che tevuM, DhaMkAyeluM vyavahata vi. [saM. vinavata] vyavahAramAM mUkeluM ke AveluM. (2) upayogamAM AveluM ke lIdheluM vyaSTi akI. [sa.] samaSTinuM te te pratyeka aMga, vyakti, 2010_04 Page #1083 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyasana 2018 'InDivijyuala' vyasana na. [rsa, vi-annana] Asakti. (2) Teva, Adata, hevA. (3) du:kha, Apatti, ApadA, saMkaTa. (4) khuvArI, nArA vyasanAdhIna vi. [+saM. mIna] vyasanane tAbe thayeluM vyasanAsakta vi. saM. mA-savata], vyasanI vi.saM.,puM.] vyasanamAM lAgI paDeluM, baMdhANI vyasta vi. saM. vi + a] chuM huM vAyuM thaI gayeluM, vIkharAI gayeluM. (2) UlaTuM, viparIta, UMdhuM thayeluM. (3) vyAkuLa. (4) jemAM pratyayenA lepa thaI cUkayo che tenuM (54 vagere), 'eNneleTika,' (nyA.) yaMkaTeza (nya Teza) puM. [saMskRtA bhAsI phrUTa (saM. caitruzTa) + saM. pa] jaA veMkaTeza. yaMkrAdri (yaphruTAdri) puM. saMskRtAbhAsI Ta (saM. vaidhruTa) + saM. maAi] jue 'veMkaTAdri' [khADavALuM yaMga. (ca) vi. saM. vi+jJa] ekAda aMganI yaMgarlR (vya) vi. [saM.] jae 'vyaMgya.' yaMga-citra (nya-) na. [saM.] jue 'yaMgya-citra.' yaMgAtha (yajJArtha) puM. [saMklR + marya] jue 'vyaMgyArtha.' yaMgakti srI. [sa. 6 + vita] yaMga vacana vyaMgya (vyarDsa) vi. [saM.] ADakatarI rIte sUcavAya tevuM. (ra) kaTAkSathI kahevAmAM AveluM. (3) na. vAkayanA arthamAM rahelA bIjo bhAva. (kAvya.) vyaMgya-citra (vyarphagya-) na. [saM.] yaMga-citra, upahAsa-citra, ThaThThA-citra, 'kArTUna' vyaMyApati (vyadiamondsyApa) srI. [ + saM. ava-hanuf1] apiita nAmanA arthAlaMkAranA eka bheda, vyaMgApati, (4104.) vyaMgyArtha (nyUjhyArtha) puM, [+sa marcaM] vyaMjanA zaktinA khaLa upara vAkcanA spaSTa arthamAM thatA viziSTa bhAva, yaMgAya. (kAvya.) vyaMgyakti (vyavaikti) strI. [ + saM. kavita] vyaMgyArthavALuM kathana, vyaMgeAkti. (kAvya.) vyaMja+- (nyujaka) vi. [saM.] khatAvanAruM, spaSTa karanAruM. (2) cUMjanA zaktithI vyakta karanAruM. (kAvya.) vyaMjana (nyajjana) na. [saM] aMga, avayava. (ra) svAdiSTa banAvavAne masAleA. (3) zAka-bakAluM. (4) puM. [saM.,na.] svaranI madadathI jenuM uccAraNa vyakta thAya che tevA te te varNe, kAnsAnanTa.' (nyA.) vyaMjana-cihnana (nya-jana-) na. [saM.] vyaMjananI nizAnI, khADAnuM cihna, hacihana yaMtra vyaMjana-saMdhi (vyaMjanansandhi) puM., strI, [saM.,puM,.] nAnuM svara sAthe tema vyaMjanAnuM vyaMjanA sAthe thatuM uccAraNa-viSayaka joDANa, (vyA.) vyaMjanA (vyaMjanA) srI. [saM.] abhidheya artha sAcavIne emAMthI UbhA thatA garbhita artha batAvanArI zakti. ($102.) vyaMjanAdi (5-janAda) vi. sa. sthagana + mati] AraMbhe vyaMjana hAya tevuM, vyaMjanathI zarU thatuM. (vyA.) _2010_04 vyAkSepa nA + artha] jue vyaMjanArtha (nyajanArthe) puM. [saM. 'aMgyAthai,' vyaMjanA-vRtti (vyaMjanA-) sI. [saM.] jemAMthI vyagyArtha nIkaLatA heAya tevI zakti ApanAra dharma, (nyA.) vyaMjanA-vyApara (trya-janA) puM. [saM] vyanyAyaeN upajAvanArI zabdanI pravRtti. (kAvya.) [vRtti.' vyaMjanA-zakti (vyaMjanA~) strI, [saM.] vyaMjanAMta (gurujanAnta) vi. saM. vyaMjana AnyA hAya tevuM (padma zabda vyaMjita (yaM-ijata) vi. [saM.] khulluM (ra) yaMgyArthavALuM peMDula(-La) (nyasla,-La) puM. [saM. vRnnA sI. dvArA] hI, parva, pAvA [eka prakAra. (jaina) aMtara (nyantara) puM., na. [saM.,na.] halakI kArTinA devenA vyaMtarI (nyantarI) zrI. [saM. vyaMtara strI. (2) DhAkaNa vyAkaraNa na. [saM. vi+jJAna] spaSTI-karaNa, khulAse . (2) pRthakkaraNa, (3) bhASAnA vaNenAM uccAraNAnA ane zadAnA mALakhAnA tathA vAkayamAM zaDhAnA parasparanA baMdhanA khyAla ApatuM zAstra, zada-zAsra, grAmara' vyAkaraNa-kAra vi. [saM.] bhASAnA vyAkaraNanI racanA karanAra, vaiyAkaraNa, 'grAmeriyana ' jue 'vyaMjanA na + anya] jene cheDe vagere). (vyA.) kareluM, spaSTa kareluM. vyAkaraNu-gata vi. [saM.] vyAkaraNanA graMtha ke graMthAmAM raheluM, vyAkaraNamAMnuM, 'grAmeTikala' vyAkaraNa-tIrtha chuM. [saM.] baMgALa saMskRta esesiyezananI traujI ane chelI ucca parIkSA vyAkaraNanA viSayamAM pasAra karanArane maLatI padavI vyAkaraNa-doSa puM. [saM.] bhASAoSa (e uccArazunA rUpAkhyAnanA ke vAtha-racanAnA paNa hoya.) vyAkaraNa-paddhati zrI. [saM.] vyAkaraNa graMtha lakhavAnA traNa prakAramAMnI te te paddhati. (nyA.) ['vyAkaraNa(3).' vyAkaraNa-vidhA sa, vyAkaraNuzAstra na. [saM.] jae vyAkaraNa-zAstrI vi. [saM.,puM.] vyAkaraNa-zAstranuM jJAna dharAvanAra vidvAna. (2) vArANasI saMskRta vizvavidyAlaya vagerenI nyAkaraNathI snAtaka-parIkSA pasAra karanAranI padavI vyAkaraNa zuddha .i [saM.] jemAM uccAraNa rUpAkhyAna ane vAkayane lagate phrAI vAcika deza na hoya tenuM vyAkaraNa-zuddhi strI. [saM.] vyAkaraNa-zuddha heAvApaNuM thAkarI vi. [+ gu. I' ta.pra.] jue 'vyAkaraNakAra.' (2) jaA 'vyAkaraNazAstrI,' vyAkAra vi. saM. vi+mA-f] mahAra pragaTa thayeluM. (2) nAmarUpa sthULa suSTirUpe dekhAtuM. (vedAMta.) bebAkaLuM vyAkula(La) vi. [saM. vi+jnma[ho] vihavala, gabharAyeluM, vyAkulita vi. [saM.], vyAkuLI, vyAkuLa vi. [+ ], I ' ''' svArthe ta.pra.] jaA 'vyAkula.' vyAkropa huM. [sa. vinnA-jova] prabaLa gussA vyAkSipta vi. saM. vi+makSipta] khabhabhaLI UTheluM, vyAkuLa [khaLabhaLATa. (2) vilaMba vyAkSepa puM. [saM. vi+jjA-zeva] vyagra-tA, gabharAmaNa, Page #1084 -------------------------------------------------------------------------- ________________ thAyA 219 vyApAra vyAkhyA zrI. [sa. viro ] spaSTa vAta karavI che.(2) karI vyAja meLavyA karanAra samajhatI, vivaraNa, vivecana, TIkA, vikRti, 'kema,TarI' thAja-khAtuM na. [+ e "khAtuM.'] copaDAmAM vyAjanI vyAkhyAkAra vi. [saM.] vivaraNa karanAra, TIkAkAra, levaDa-devaDanuM khAtuM (khAsa karI khAtAvahInuM) komenTeTara' vyAja-khAda, 5 (-ya,ya) sI. [+jue "khAvuM . vyAkhyAta li. (saM. vima-hazara] vizeSa karI kaheluM, "khA' dvAra] nANAM nakAmAM paDI rahevAthI vyAja na jenuM spaSTIkaraNa ke vivaraNa karavAmAM AvyuM hoya tevuM maLatAM thatA kheTa tA vi. saM. 5.1 vyAkhyAna karanAra, pravacana vyAja-khAra vi. [ kA. pratyayI ja vyAjakhAu.' karanAra, (2) vivaraNu-kAra, TIkAkAra. (3) mahAvidyAlaya- vyAjakherI sI. [+kA. pratyaya vyAja meLavavAnI vRtti ne upa-adhyApaka, "lekacarara" vyAjadara 5. [saM. dhyAna + ka.] seMkaDe keTalA TakA vyAja vyAkhyAtriI vi, strI. [saM.] strI vyAkhyAtA ene bhAva, "reTa oNpha IsTa vyAkhyAna na. siM, vima-havana] spaSTIkaraNa-15 kathana, vyAja-niMdA (nindA) zrI. [saM.] bahAnuM bIjuM batAvI khulAsA-vAra kahevuM e, (2) bhASaNa, pravacana. (3) jena khoDa batAvavI e, vyAkti (eka prakAranA arthAlaMkAra). sAdhunuM dhArmika graMthanuM vAcana ane apAtI samajUtI, (kAvya) vakhANa, (na.) [vyAkhyAna karanAra vyAjamuddala na. [saM. dhyAna + e mula.] vyAje vyAkhyAna-kartA vi. siM5.], vyAkhyAnakAra vi. [saM.] dhIrelI 2kama enA vyAja sAthe maLIne thAya te, rAza. (ga) vyAkhyAna-khaM . [saM], vyAkhyAna-gRha na.sa. 5. na.] vyAja-18()tara (-vaTa(TA)tara) na. [saM. na + vyAkhyAna karavAnuM moTuM vizALa makAna, "lekacara hola" ja "vaTaMtara."], vyAja-vaTuM na [+ jae "vaTuM.']. vyAkhyAna-paddhati sI. [sa.] mahAvidyAlayamAM adhyApake nANAM vyAje pheravavAM e, vyAja-vaTAvano dhaMdhe saLaMga bhASaNa kare ane vidyArthIo sAMbhaLyA kare e vyAja-vaNI sI. [saM.] khAtAvahImAMthI vyAja-khAtuM jatuM prakAranI zIkhavAnI rIta [UMcuM rAkheluM sthAna tAravI vigatavAra lakhavAno paDe vyAkhyAna-pIka sI. siM,na.] vyAkhyAna karanArane besavAnuM vyAja-vero chuM. [saM. sthAna + juo bero.'] maLatA vyAja vyAkhyAna maM5 (-maha5) puM. [4] bhASaNa karanArAMo upa2 Apavo paDe to sarakArI kare ane sAMbhaLanArAo mATe Ubho karavAmAM Avelo mAMDavo vyAja-stuti sI. [saM] dekhItI stutinA rUpamAM niMdA vyAkhyAna-mAla(La) . [saM] eka pachI eka thavAnAM e nAmano arthAlaMkAra. (kAvya.) bhASaNenI zuMkhalA, lekacara-sirIba vyAju vi. [sa. na + gu "" ta...] vyAja-saMbaMdhI. vyAkhyAna-zAlA(-LA) zrI. siM.] jae "vyAkhyAna-gRha.' (2) vyAje dhIreluM. (3) vyAja upajAve tevuM vyAkhyAnazreNika - sI. siM] e vyAkhyAnamAlA." vyAja-muM vi. [+ gu. "kuM' ta.ka.] vyAja maLe tevuM vyAkhyaya vi. [saM.] vyAkhyAna karAvA jevuM, samajhAvavA- vyAkti strI. siM tha+vita] chaLakapaTathI kahevuM che, nI jarUravALuM vyAjastuti. (2) e nAmano eka arthakAra (kAvya.) vyAghAta . vimA-ghAsa] prabaLa AghAta. (2) vyAdha paM. [saM.] zikArI. (2) Adra nakSatranA tejasvI vidha. (3) vina, aDacaNa. (4) bhaMga. (5) paMcAMgamAM- tAre, 28 tAre. (khagaLa.) no eka avajoga. () () e nAmane eka vyAdhi . [sa. vikramAdhi rega, I, ma. (2) arthAlaMkAra. (kAvya.). [zAla, zera Asaktine eka prakAra. (3) 5, ani. siM..] vyAdhra puM. [sa, viga-a] vAgha nAmanuM hiMsaka prANa, zArIrika pIDA, asvasthatA, bimArI, AjAra, maMdavADa vyAdhra-carma no si.] vAghanuM cAmaDuM vyAdhi-kara vi. saM.], vyAdhi-kartA vi. [...], vyAdhivyAdhra-nakha puM. [sa.] vAgha-nakha kAraka vi. [saM] vyAdhi Ubhe ke UbhI karanAra vyAdhrAsana na. [+ saM. mAna] vAghanI jema besavAnI vyAdhi-kAraNa na. [sa.] roganuM nimitta sthiti. (ga.) ['bAgha-carma" nyAdhi-masta, vyAdhita vi. saM.] rogathI gherAyeluM, mAM vyAghAMbara (vyAkA2) na. [ + saM. ma ] e yApitA vi. sI. [sa.] vyAdhi-grasta strI . vyAdhI strI. [sa ] vAdhanI mAdA, vAghaNa thAna paM. [saM. vi+ ana] zarIramAMnA pAMca vAyuomAM vyAja na. [saM5.] bahAnuM miSa. (2) chetarapIMDI, kapaTa. lehIne gati ApavAnuM kAma karate vAyu (3) yukti, tadabIra. (4) amuka mudata mATe amuka vyA5 che. [saM. vi+ sApa] vyAti, phelAvo, prasAra nANAM anAmata mUkavA badala rAkhanAra taraphathI maLato hayA5ka vi. saM. 1 + Apaw] sarva sthaLe lAIne raheluM, eka prakArano Arjika badale, "InTaresTa." (ga.) [ khANuM sarvatra vyApI jatuM. (2) vizALa (rU.pra.) vyAjanI kamANu karavI. nuM vyAja (pra.) vyApana na. [saM. vi+ Apana] juo "vyApa-Diphayujhana." saMtAnanuM saMtAna] - (pa.vi.). [javuM yAja-khAu vi. [+ o "khAvuM' + gu. "Au ka.] vApaNuM a.ji. siM. vi+ma, tatsama phelAI javuM, prasarI nANAMnA bIjA dhaMdhAmAM upayoga na karatAM dhIradhArano dhaMdho vyApAra . [sa. vi + aA-] hilacAla, kriyA, pravRtti. 2010_04 Page #1085 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyApArI (2) vyavahAra. (3) rAjagAra, vyavasAya. (4) vANiya, kAma-dhaMdhA, vepAra vyApArI vi. [saM.,puM.] jue 'vepArI.' [nyApaka vyApI vi. saM. vi + ApI, puM.] sarvatra phelAI janAruM, vyAdhRta vi. [saM. nimmA-vRkSa] rokAI gayeluM, pravRttimAM paDeluM, pravRtta, mazagUla, kAme lAgI paDeluM, parAvAyeluM nyAvRti . [saM. vi+A-vRtti] vyAvRta thavAnI kriyA, phelAvA, prasAra. (2) rokANa vyApta, mAna vi. saM. je + anta,mAna] vyApaka tha raheluM, kelAI gayeluM, vyApeluM vyApti skrI, [saM.] vyApaka thaI raheluM e, phelAI javuM e, phelAve, prasAra. (2) anumAnanuM e nAmanuM eka aMga. (ta.) vi-gamana, upa pAdana, (tarka.) vyApta praha puM., -haNu na. [saM.] anumAnaparIkSA, anu-gamana vyApti-jJAna na. [saM.] vyaktithI sAmAnyanA nirdeza karavA ke thave. e. (tarka.) [nyabhicAra. (tarka.) yApti-doSa puM. [saM] tarkamAM karelI vyAptimAM dekhAtA vyApti-vyApAra puM [saM] jae 'nyAti-graha.' vyApya vi. saM. vi+ maLa] phelAI naya tevuM. (2) na. anumAnanuM harake sAdhana. (tarka.)(3) kAraNanA pramANamAM kAryanA rahetA nAnA pradeza. (tarka.) [(3) ajJAta byAmeha chuM. saM. vi mo] sabaLa meha, (2) bhrAMta, nyAyata vi. saM. vi + Avata] khUba khUba laMbAIvALuM vyAyAma vi. [saM. vi+ -thAma] avayavane kasavAnI kriyA, kasarata vyAyAma-gRha na. [saM,,puM.,na.], vyAyAma-maMdira (-maMdira) na., nyAyAma-zAla(-LA) zrI. [x.] kasarata-zALA, jimneziyama [zikSaka nyAyAma-zikSaka chuM. [saM.] nyAyAmanI tAlIma ApanAra jyAyAga puM. [saM. vi + ayo] dasa paY=AmAMnA eka ekAMkI vIrarasa ane yuddhane lagatA prakAra. (nATaya.) jyAla(-La) puM, [sa] sarpa, sApa, (2) vAgha, (3) dIpaDo, vi-bhaka (4) citto. (pa) DhaMga, luccA mANasa vyAvartaka vi. saM. vi+ mA-varta] jaduM pADI batAvanAruM, [lagatuM vyAvasAyika vi. [saM.] vyavasAyane lagatuM, dhaMdhA-rojagArane vyAvahArika vi. [saM.] vyavahArane lagatuM. (ra) vyavahAru, vahevAru, (3) vyavahAramAM sarvatra dekhAtuM tema anubhavAtuM (hakIkate bhrAMtimaya abhAvAtmaka). (zAMkara-vedAMta.) vyAvrutta vi. saM. tripta bhAvRtta] pAchuM vALeluM. (ra) pharatuM gherAI gayeluM. (3) niSiddha, (4) juduM pADI batAveluM (ka.pra.) vyAvRtti zrI. siM, vi+jJA-vRtti] vyAvRtta thavuM e, (ra) anya padArthonA bhedane viSaya karanAruM anu-mAna. (tarka.) (3) svapna suSupti ane samAdhi avasthAmAM zarIranuM bhAna na rahevuM e. (yAga.) vyAsa puM. [saM. ni + matta] alaga alaga mukavAnI ke karavAnI kriyA. (ra) vistAra, kelAvA. (3) vartuLanA madhya biMdumAMthI pasAra tha" baMne bAjune sparza karatI rekhA, 120 2010_04 zrutyika 'DAyAmITara.' (ga.) (4) mahAbhArata ane purANanA ka ane cAra vedanI saMhitA alaga karanArA manAtA pArA putra maharSi, kRSNa dvaipAyana vyAsa. (saMjJA.) (5) uttara mImAMsAnAM brahmasUtronA ka khArAyaNa vyAsa. (saMjJA.) (6) purANanI kathA vAMcanA vedvAna, purANI. (7) e nAmanI brAhmaNenI eka aTaka ane enA puruSa. (saMjJA.) (8) e nAmanI gAna kArya ane bhavAI vagere karatI eka brAhmaNa jJAti ane eneA puruSa. (saM.) bhyAsakta vi. saM. vi + Ata] khakha A-sakta. (2) vaLagI paDeluM, cATaluM [vaLagaNa vyAsakti srI.. [saMvi + Asavita] pramakha Asakti. (2) byAsa-jI puM., 1. [sa. sa + gu. 'jI' (mAnArthe)] jae vyAsa(4)'. (saMjJA) vyAsa-naMdana (nandana) pu., [saM] vyAsajInA putra zukadevajI vyAsa-pITha na., zrI. [saM,na.] vyAkhyAna karavA vagerene mATe caMdrapa ke meTA hAlamAM goThaveluM U'cuM Asana vyAsa-pUjA srI. [saM.] purANeAnI kathA kahenAra purANInuM pUjana [guru-pUrNimA. (sajJA.) byAsa-pUrNimA strI. [saM] aSADha suddei pUnamanI tithi, bhyAsa-sUtra na.,ba.va. [saM.] bAdarAyaNa vyAsanI racelAM uttara-mImAMsA tarIke jANItAM brahmasUtrone graMtha vyAsaMga (vyAsa) puM. [saM. vi+ sa] jue vyAsakti." (ra) heDe, AsaMge [byAsaMgavALuM vyAsaMgI (vyAsa*gI) vi. saM. fva + sau, yuM.] byAsArdha chuM. na. [sa, thasa + ma] vartulanA biMduthI be sudhInA te te TukaDA, trijyA, 'reDiyasa' byAsAsana na, siM.vyAsa + mAsana] jae 'vyAsa-pI.' (2) paurANika kathA kahenAra purANInI beThaka nyAhata [saM. vi + Ata] athaDAI ne pAchuM ThelAyeluM, (2) niSphaLa nIvaDeluM. (3) a-saMgata. (4) artha-dayane eka prakAra. (kAnya) nyAhati zrI. [saM.] f[ + mA-sphUai] bhaMga. (ra) vikSepa nyAti zrI. [saM. vi + AkRti] kahevuM e. (5) gAyatrI maMtranA AraMbhamAMnA kAra pachInA vadhArAnA 'bhu-bhuvaH svaH' e traNa zabda byALa jae 'nyAla.' nyucchinna vi.[saMvi+jjaiTM]ina na tha gayeluM, maLamAMthI kokhaDI paDeluM, (2) nAza pAmeluM vyutkrama puM, -maNu na. [saM. v + sama, -maLa] UlaTa krama, avaLA krama. (ra) avyavasthA, geTALA vyutkrAMta (vyutkrAta) vi. [saM. vi+OMOM*fd] ullaMgheluM, ALaMgavAmAM AveluM. (2) UlaTI rItanuM, viparIta, [vyutkrama.' vyasta vyutkrAMti (vyutkrAnti). [saM. ni + 36 1fR} jue vyutthAna na. [sa]. ni + v + sthAna] nerathI UbhAM thayuM e. (2) jAgRti, utthAna byutthita vi. [sa. tri34 + sthita, saMdheithI] jorathI UbhuM thayeluM. (2) jAgrata thayeluM Page #1086 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nyughatti 2121 vAtya tema vyutpatti bI. si. vi + var + va]i sArI rIte jANavuM vraja-vadhU, vraja-vanitA strI. [] vrajanI gopAMganA e, samajhavA jeTaluM jJAna. (2) zabdanA arthane bodha karanAra vraja-19labha chuM. [saM] zrIkRSNa zakti. (3) zabdane kamika vikAsa, Deri vizana." (vyA.) vraja-vArata chuM. [saM] vrajabhUmikAmAM jaIne rahevuM e vyutpattizAstra, siM] zabdonA kamika vikAsanI vidyA vrajavAsI vi. [rA.paM.] vrajabhUminuM rahIza [kriyA yupanma vi. [sa, vi + 32-puna] zabdano artha jaNAvanArI vrajavihAra chuM. [saM.] vrajabhUmimAM khelavAnI-haravA pharavAnI zaktivALuM. (2) dhAtu ane pratyaya baMne maLI siddha thayeluM. vrajavihArI vi. puM. siM. 5.] vrajamAM belanArA zrIkRSNa (3) vyAkaraNa temaja anya zAstronuM jJAna dharAvanAra vrajAdhipa chuM. [ + saM. mafthag], trAdhIza, vara kuM. [+ kayupAdita vi, [sa. vi + 3-5[fa] buna yusarga kuM. [saM. urva + 3ruM + sa tyAga. (2) prAyazcitta- trAMganA (vrajanA) zrI. [+sa. ana] vrajanI no eka prakAra. (jena) gopAMganA, gopI kRSNa yusarjana na. [saM. viSar + satrana] tyAga karavo e, tyAga vajeza, vara chuM. [+saM iMndra, rA,zvara) vrajanA svAmI. zrIcudAsa puM. siM. jIva + 3 + mANa) tiraskAra karavo e. bajevI strI. [ + saM. 41] vrajanI svAminI-rAdhA (2) nAza. (3) manAI. (4) rada karavuM e bajedra (vrajendra) puM. + saM. dadra jAo "brajApa." yUha vi. [saM. vi + kaDha] ekaThuM thayeluM (2) anAmata traNa puM. [sa. zuM na.] jakhama, ghA, (2) pAkI gayelo dhA, mukeluM, thApaNa tarIke mukeluM. (3) pahoLuM, vizALa, (4) dhAruM, nAruM vyahamAM gevAyeluM vrata na. [sa. puM,na.] niyama laIne AcaravAmAM AvatI yUha . [sa, vi + kaTTa] racanA, goThavaNa. (2) paddhati, saMyamAtmaka dhArmika kriyA. (2) pratijJA, agaDa, AkhaDI. paripATI. (3) vAsudeva pradyumna aniruddha ane saMkarSaNa [0 UjavavuM (rU.pra.) vrata pUruM thatAM usava karo]. e avatAranA cAra aMgata avatAra. (4) zatrunA sainya vrata-caryA strI. [saM.] vrata laIne karavAmAM AvatuM te te sAmenI sainyanI amuka cokkastra prakAranI AkRti pramANenI dhArmika kArya ThavaNa [amuka AkRtimAM racanA trata-dhArI vi. [sa. puM.] jeNe vrata lIdhuM hoya tevuM, ghatI yUharacanA strI. saM.) lazakarI goThavaNa, sainyanI amuka vrata-pAlana na. [saM.] vrata lIdhA pachI e na tUTe e mATe ema na. [4] AkAza, gagana, Abha, AsamAna dharma-kArya karatA rahevuM e [bate baMdhAyeluM, vrata-dhArI ma-gaMgA (gA) sI. [saM.] AkAza-gaMgA vrata-baddha vi. [saM.] jeNe vratanI pratijJA karI hoya tevuM, ma-cara vi. [saM.], ema-cArI vi. [sa,] AkAza- rAta-bhaMga (-bha) paM. (saM.] lIdhelA vratane adhavacce choDI mAM UDanAra, be-cara, vihaMgama devuM e ["vratadhArI." ma-maMDala(La) (-maNala,-La) na. (saM.] AkAza vrata-saMpanna (-sampanna), vrata-stha vi. [saM.] jue ma-vAna na. [saM.] AkAza-yAna, vimAna, havAI jahAja, vratasnAtaka . [saM.] janoI dhAraNa karavAthI laI vedanA "eNrapleIna' adhyayananI pUti sudhI pahoMcI samAvartana karanAra brahmacArI ma-rekhA zrI. siM.] kSitija, horAIjhana' vratAdeza chuM. [ + rasa.mA-pherA] jene ApIne gurue brahmacarya ma-vANI strI. [2. AkAza-vANa [AkAza pALavAnI ane vedanuM azcayana karavAnI ApelI AjJA ma-sara na. [+ saM. taravuM] AkArA-pI sarovara, vizALa vatinI vi, sI, [saM.] vrata pALanArI strI. (nA.i.) vraja . [sa.] samUha, Te. (2) nesaDo, gopa-vAsa. (3) trI vi. sivuM] drata AcaranAruM gevALAnuM gAmaDuM, 1. (4) na. [saM chuM.] mathakAnI Asa- tatsava paM. [+saM. satavaM] vrata daramyAna ane vratanI pAsane AhIrone prAcIna pradeza, AjanI vrajabhUmi. samApita thaye karavAmAM AvatI ujavaNa [ujavaNI (saMjJA). bAghApana na. [+ saM. yathApana) vrata pUruM thaye karAtI baja-jana na., ba.va. [saM] gopAMganAo, vrajanI gopIe baLakavuM aki. [2vA. caLakavuM vraja-nAtha kuM. [] vrajanA savAmI. zrIkRSNa. (saMjJA.) vaLakAro paM. [+gu. "Are" ka.ka.] caLakAro, jhabakAre vrajanAra (25) strI. [+ juo "nAra,"], -rI sUkI. [sa.] vAcaka chuM. de.prA.] siMdha ane mulatAnane jane pradezavrajanI gopI (saMjJA) (2) paM., sI. e pradezane apabhraMzano eka vraja-pati kuM, siM] jAo "vraja-nA.' prakAra (jemAMthI siMdhI mulatAnI-kacachano vikAsa che) vrajabhASA kI siM.] mathurA pradezanI madhyakAlanI eka samRddha (saM .) bhASA (je eka belI tarIke haju paNa mathurA pradezamAM vrata na. [saM] samUha, TeLuM. (2) ja cAlu che.), vraja-balI trAya vi. siM] jene janakanA saMskAra na thayA hoya tenuM ghaja-bhUmi A. [sa.], vraja-maMtala(-La) (-maDala -La) na. dvija varNanuM, voka karma karavAne ahiMkArI na raheluM, siM.] ja e vraja(4).' vida-bAhya thayeluM vajanmehana, vraja-rAja kuM. siM.), vraja-rAya huM. [+juo bAya-stama . siM.] ghAne zuddha karavA mATeno eka rAya.'], vrajalAla puM. [saM] bhagavAna zrIkRSNa, bAlakRSNa khAsa yajJa na 2010_04 Page #1087 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAtyA 2122 zakAya vAtyA sI. siM] vAtya nI bITa mI. saM.] lajajA lAja, zarama boti li. (sa.] zaramAyeluM, lajijata trAhi . siM] cakhA ha siM. viraha, arvA. tadabhava] e "viraha." veha-vikaLa vi. [+jae "vikaLa.'] virahathI vyAkuLa thayeluM, viyegane lIdhe khaLabhaLI UTheluM behAgni kuM. [+ saM. marina] jao "virahAni.' 2 d za za za za zA. gujarAtI A brAhmI nAgarI za chuM. sa.] bhAratIya Arya varNamALAne aSa asparza zaka-kAra.' (2) jenA vize zaMkA rahe tevuM, saMzayagrasta mahAprANa tAlavya uma vyaMjana zaka(-)ra-kaMda (-ka) 5 na phA. "za' + saM] sakkariyuM. zaI (zai) sI. dANA bharavAnuM eka mApa 2tALu [khAvAnuM zokhIna zaka' chuM. [saM.) Isa.nA AraMbha AsapAsanI grIsa zaka(ka)2-era li. (kA. zakra-khora ] gaLI mIThI vAnIo taraphathI AvelI eka prajA ane eno puruSa. (saMjJA.) zaka(-%)-khare che. [+ gu. o' svArthe ta.pra.] e nAmanuM (2) zakoe pracalita karela "zAlivAhana' rAjAnA phalemAMthI rasa cusanAruM manAtuM eka pakSI nAmane gaNAto eka saMvatsara (I.sa. 78 thI) (3) saMvata, zaka(-kkaraTeTI strI, phi. "za' + juo "TI.'] TeTI, saMvatsara, [ besA (-besADavAM) (rU.pra.) dhAka paDavI, khaDabUcuM, taLiyuM zehamAM dabAvavuM] zaka(-)-pArevuM. [2. "zaphTa' + o pAre.'] ghauMnA zakaS. [ara. zaka] zaMkA, saMzaya, saMdeha, aMza, loTanI dhImAM taLelI eka nAnI vAnI vahema [ 0 5 (u.5) zaMkA AvavI, daha thavo. zakarAnI 5, ba.va. [phA. zukAnA] jaya, phateha.[0 karavA 0 le (rU.pra.) zaMkA karavI]. (u.pra.) khUba vAparavuM ane mANavuM, tAgaDadhinnA karavA] zaka-kartA chuM. (saM.] na saMvatsara calAvanAra (rAjA) zakarA-bAjI sI. [ja "zakaro' + bAjI."] zaka ghaTA zaka-kAra vi. [sa., narI vi. [ ] jAo "zaka-kartA.' mukI pakSIono zikAra kare e zakAla puM. siM.] zAlivAhana rAjAnA nAme caDAvelo zaka(-)riyuM na. [phA. + gu. "yuM' ta.ka.] mIThA kaMdanI I.sa. 78 thI zoe zarU karela saMvatsara eka jAta, sAkariyuM, ratALu, zakara-kaMda zakaTa na. siMj,na.] gaDuM, gADaluM baLadanuM vAhana). (2) zakarI strI. jio "zakara" + gu. "I' strI pratyaya.] chuM. e zakaTAsura." zakarAnI mAdA. (2) (lA.) tIkSaNa najaravALI khepAnI strI zakaTa- na. [saM.] gADAnuM paiDuM. zakarI strI. phi. "za' + gu. I' te pra.] phAlasAnI zakaTa-07 . siM] gADAnAM UMTaDA-dhaMsarIthI laI cheka eka jAta [vALuM enA jevuM eka pakSo ThAMThA sudhInA AkAramAM senAne goThavI devAthI thato zakarI-aniyA na. jio "zakarIdvAra.] dhoLI pIThaAkAra, e e nAmane eka lazkarI vyuha zakare che [saM. zaMkara- > prA. saMvana-] "zaMkara' nAmanuM zakaTAsana na. [+ saM. mAna] yoganuM e nAmanuM eka grAmINI-karaNa (saMjJA.) Asana. (ga) zakare chuM. [phA. zikra] samaDInA dekhAvanuM eka zikArI zakaTAsura DuM. [saM. zarU] bhAgavata pramANe zrIkRSaNanA pakSI jene pALavAmAM Ave che ane enA dvArA atyaMta bALapaNamAM emane mArI nAkhavA Avelo e pakSIono zikAra thAya che.) (2) (lA.) cora puruSa. nAmano kaMsano maLatiya eka asura. (saMjJA) [0 bAja (rU.pra) jhaDapathI kAma karanAra mANasa. (2) zakaTakA, zakaTI pI. siM] nAnuM gADuM, gADalI, damaNiyuM. pAko uThAvagIrI] (2) TAMgeeke. (3) piDAMvALA sagaDI zakala puM. [saM. zuM na.] khaMDa, bhAga, TukaDe, kakaDo, kaTako zakatuM na. [saM. rAjha > prA. sava8 dvArA] chAla, phaluM, vRthA zakavatI vi. [saM5.] navo saMvatsara calAvanAruM. (2) zaka-dAra vi. jio "zaka' + kA. pratyaya.] jenA upara (lA.) yAdagAra vahema AvatuM hoya ke Aje hoya tevuM zakavuM a.di. [saM. rAja. tatsama sahAyakArI kriyApada; saM zakana na. (saM. rAna, a. tadabhava] juo "zukana." mAM hetvartha sAthe, paraMtu gu.mAM. saM.bhu ka. sAthe: "karI zakaniyALa vi. [+gu. "thayuM' ta... + "ALa' svArthe ta. zaka' vagere] zaktimAna thayuM ke hAvuM. (2) saMbhavavuM. pra.] juo "zukaniyALa.' zakA bhAve,kiM zA-pravartaka vi. siM] juo "zaka-kAra.' zake, je (saka-e---) j. [rA. zikaMja] dAbavA zakamaMda (-bhanda) vi. jio 'zaka' + kA. pratyaya.] juo ke bhIDavAnuM yaMtra. (2) (lA.) phasAmaNI, dhaTakuM 2010_04 Page #1088 -------------------------------------------------------------------------- ________________ za-kAra zakAra puM. [saM.] 'za'varNa. (2) 'za'* uccAraNa. (3) saM. nATaya-racanAmAM rAjAnI rakhAtanA bhAInuM mUrkhatA luccAI garva vagerenA mimaNavALuM eka pAtra. (nATaya.) zakAraOM jue 'sakAra' zakArAMta (zakArAnta) vi. [saM. zanAr + a] 'za' vaNaeN jene cheDe hAya tevuM (pada ke zabda). (nyA.) zakAra puM. [sa. rAja + ] I.sa.nA AraMbhanI AsapAsa zaka leAkeAne harAvanAra gaNAtA (ujajananA), vIravikrama zakAyuM juo zakayuM'mAM. vikramAditya rAjya 2123 zakuna na. [rsa.] bhAvisUcaka zubha ke zakuni na. [saM,,puM,] pakSI, paMkho. dezanA rAjya subalanA putra ane rAjA dhRtarASTranA sALA. (saMjJA.) 0 sAme (...) mahA khaTapaTI ane dhUrta mANasa] azubha cihna, zukrana (ra) pu. gAMdhAra zakunikA strI., zAstra na. [saM.] pakSIenI eTalI parathI zubha azubha ALakhavAno vidyA, kAkavidyA zakuMta (zakunta) na. [saM,,pu.] pakSI, paMkhI, (2) puM, meAra zakuMtalA (zakuntalA) zrI. [saM.] vizvAmitra RSithI menakAmAM utpanna thayelI gaNAyelI kanyA ane caMdravazI rAjA duryaMtanI rANI (bharatanI mAtA). (saMjJA.) zake kri. vi. [saM. zo dvArA] rakhe, ke (A rAnta utprekSA' batAve che.) zakerlR vi. saM. rAkSanuM sA.vi., e.va.] zAe~ na. [phA. sikaraha] mATInuM brAliyA-dhATanuM ThAma, zarAva, capaNiyuM, rAma-pAtara, maTeDhuM zakkara-TeTI jue zaMkara-TeTI.' zala ja zakala 2, kadAca. (ra) jANe [saMvatanuM, zAke zakavarSanuM, zaka zakko, kakhe(-khe) puM. [ara. 'siha'- siko, chApa (lA) caherAnA mane hara dekhAva, (2) ghareNAM vagerenA laka. [. paDhavA (3.pra.) dAma evA, amala mavA. 0 pADavA. 0 besADavA (-baeNsADavA) (3.pra.) dAkha esADaveA] zaNagAravuM vi. [saM. degman, puM.] zavALuM, khaLavAna, jorAvara, tAkAtavALuM, aliSTha, samartha zakti-vAda puM. [saM.] jaDa-cetananAtmaka sarva sRSTi parA jagadaMbA zaktimAMthI utpanna thayela hAya evA mata-siddhAMta zaktivAna vi. saM. ravijJa-mAr, puM.], zaktizALI vi. [sa. rAvatA ho, puM.] jaA zaktimaMta.? zakti-zUnya vi. [saM.] zakti vinAnuM, nirbaLa, mantara, nabaLuM zakti-hIna zakta vi. [saM.] zaktimAna, zaktivALuM, samathaeN zakti . [saM.] tAkAta, baLa. (2) prabhAva, '.' (3) paramezvaranA prabhAvazALI te te guNa. (4) paramezvaranA eka svarUpanI jagatanI niyAmaka gaNAtI Adya daivI vibhUti, Adizakti, mAtAzakti, aMbA, jagadaMbA, 'madharagAra.' (saMjJA.) (5) bhASAmAM zabdanA artha ApanArI traNa abhidhA lakSaNA ane vyaMjanAmAMnI te te viziSTatA. (kAvya.) [sthApana. (yAga.) vyaktimAM zakti-pAta puM. [saM.] yaugika zaktinuM sAmenI zakti-pUjaka vi. [rsa ] devInuM upAsaka zakti-pUjA vi. [saM] devInI upAsanA zaktimatA vi., sI. [saM] zaktimAna strI zaktimattA zrI. [saM.] zaktimAna hovApaNuM, sAmarthya. (ra) kArya-dakSatA, kAryazakti zaktimaMta ("manta) vi. [saM. degmat > prA. oa], zakti-mAna _2010_04 zaktisaMpanna (-sampanna) vi. [saM.] jue 'zaktimaMta.' zaktihIna vi. [saM.] jue 'zakti-zUnya'. zakya vi. [saM.] thaI zake tevuM, saMbhavita ane tevuM, saMbhALya. (ra) vAstavika zakayatA zrI. [saM.] zakaya hovApaNuM, saMbhava, saMbhavita-tA zaya-bheda puM, [saM.] bhArAthI karyuM jAtuM nathI' - arthAt 'karI zakAtuM nathI' e jAtanA zakayatAnA artha ApatA eka prakAranA kamaNi prayAga. (nyA.) zArtha huM. [+e, mayaM] jenI saMbhAvanA hoya teve mAyane (ra) saMbhAvanAnA artha-kriyApadanA eka kALanI kArTinA artha. (vyA.) zakra chuM [saM.) svarganA rAjA gaNAtA iMdra, zacI-pati. (saMjJA.) zakrANI zrI [saM.] iMdranI patnI, iMdrANI [varga. (pi.) zakSarI zrI. [saM.] cauda akSaranAM akSarameLa vRtto MDhAneA zakhasa puM. [ara. zas] AdamI, puruSa, puruSa vyakti zakhkha ja zako,kheA.' zaMga (-gya) strI, [saM. zilA dvArA] dIvAnI jyeAti. (2) kaLAnA jevA zaMku-AkAra. (3) dANA mApyA pachI thatI zaMku-AkAranI Toca. (4) jAnavaranuM AMcaLa ['sagaDI.' zagaDI zrI. [saM. rAdhi>zo. prA. sAhibA] jue zagarAma ja zigarAma,' ci,-cI zrI. [saM.] jae 'zakrANI.' zaTara na. [aM.] DhAMcyuM, (2) havA rAkavAnI bArI-bAraNAMmAMnI eka ceAjanA, karaNI, kreDI zaTara-pAra krivi [ravA] ADuM avaLuM, game tema zaTala na. [aM.] vaNATamAM vaparAtA kAMThalA. (2) nagara ane enA parAM vacce DhADatI AgagADI zaTala Tre(I)na strI [aM.] jae 'zaTala(ra).' zarU vi. [saM,,puM.] khaLa, luccuM, (2) dhRta, tAruM, ThaganAruM zaNu na. [saM.] bhIMDInA jevA baMgALa vagere bhAglR thatA kheDa ane enA resA. (2) kuMbhAranI cAkaDA uparathI vAsaNa utAravAno dArI zatruga na., (5) sI. jamInamAM khAdIne aMdara banAvAtA gupta mArga, suraMga [baMdhaTa zaNagaDha huM, meDhuM DhaMkAya ema karavAmAM AvatA ghUmaTA, zaNagAra huM. [saM. cAra, arda, taddabhava] zarIranI bhinna bhinna dhareNAM vastro vagerethI karavAmAM AvatI sannavaTa zatrugAranuM sa.kri. [ja 'zaNagAra,'-tA.dhA.] ghareNAM paherAvavAM, (2) (makAna vagere) suzeAbita karavuM, dvIpAvavuM. zelAvavuM, zaNugArAvuM karmaNi, kri. zaNagArAvavuM Page #1089 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zaNagArAvavuM 2124 zakhariyuM pre.sa.ki. zatAvadhAna na. [saM. rAva + avadhAna] ekasAthe se vAtazaNagArAvavuM, zaNagAravuM ja "zaNagAravuM'mAM. prasaMga-vastu vagere upara dhyAna rAkhavAno prayoga zaNagAvavuM ja e "zaNagAvuM mAM. zatAvadhAnI vi. [saMpuM] zatAvadhAnane prapega karanAra zaNagAvuM a.di. jio "zaNaga,'-nA.dhA.] palALelA zatAvarI zrI. (saM.) e nAmanI eka auSadhIya vila dANA mAM keTA phUTavA, saNagAvuM. zaNagAvavuM che. sakri. zatAMza (satIza) puM. (saM. rAta + erA] sAme bhAga. (2) ba.va. zaNage jae saNage." se bhAga, se hiMsA. (3) vi. se hissAvALuM ziNu-rsIDI strI, [+ ja "bhIDI.'] zo choDa zitru chuM. [saM.] duzamana, verI, (2) pratipakSo zaNavI chuM. mirA. zeNavI] mahArASTrano eka brAhmaNa zatrakAra puM. [saM. nAna] jyAM sadAvrata ApavAmAM AvatuM jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) (2) prANIonI bhASA hoya tevuM sthAna, annakSetra, anna-satra. (jena). uparathI zukana jANanAra mANasa zava-dhana vi. [saM] jAo zatrughAtaka' (2)5. dazaratha rAjAne zaNiyuM na. [ja "zaNa + gu. "iyuM' ta.ka.] zaNanuM kApaDa, lakSmaNathI nAne rANI sumitrAmAM thayela putra. (saMjJA.). guNa-pATa. (2) zaNanuM gUNiyuM. (3) zaNanuM abeTiyuM zatratA strI. siM.3, -tAI sI. [ + . "AI' sAthe zata vi. [sa,na.] nI saMkhyAnuM ta.ka.), - na. [saM.] vera, zatru-bhAva, dumanAI, duminI, zataka ne. [saM.] sene samUha, sekaDe, sadI. (2) zatAbdI pritipakSI zata-keTi vi. saM. strI.] se karoDanI saMkhyAnuM, eka zatra-5kSa chuM. [saM.] zatrunI bAjane samUha, sAmAvALA, abaja za-bhAva chuM. [saM.] e "zatru-tA. zata-katu chuM. [saM.,bI..] Idra [bina zatravaTa (ya) sI. [+juo 'vaTa.] zata-khaMDa (-kha) vi. [saM. ba.bI.] sa TukaDAmAM china za sthAna na. [saM.] zatrune rahevAnI jagyA. (2) janmazata-gaNuM vi. [ jue "guNa'+ gu. 'uM' ta.ka., kuMDalImAnuM chaThuM ghara, (ja.) zita-guNa vi. [4] segaNuM, se-vAra; zatruMjaya (zatu-jaya) chuM. saM.e nAmano saurASTranA zata-nI vi., strI. [saM.] ekI sAthe so mANasane mArI gohilavADamAM pAlitANA najIkanA jeno tIrtha-rUpa pahADa, nAkhe tevuM prAcIna kALanuM pheMkavAnuM eka hathiyAra zetruje. (saMjJA.) zatacaMDI (-caThThI) strI. [saM] durgAsaptazatI-caMDIpAThanA zani kuM. [] AkAzaya grahomAM eka Azare trIsa so pATha karavAnI eka dhArmika yajJa-kriyA. (saMjJA) varSe sUryanI parikramA pUrI karanAra praha. (saMjJA) (2) zata-tArakA, zata-tArA strI, na. [saM., sI.] AkAzIya e graha uparathI zukra ane ravi vacce vAra. (saMjJA) nakSatromAMnuM 24 muM e nAmanuM se tArAonA jhamakhArUpa : [0nI dazA (u.pra.) mATI Apatti. 0nI dazA esavI nakSatra. (khagoLa) (-besavI) (rU.pra.) bhAre Apatti zarU thavI] zatadhA ke vi. saM.] e prakAre. (2) se TukaDAmAM zani-daSTi kI. [saM] (lA.) draSa-bharelI najara zata-pada vi. [saM. ba.vo.], dI vi. [saM5] se pagavALuM zani-pradoSa chuM. [saM.1 zanivAre AvatI sudi terasanI sAjhe (kAnakharA vagere prakAranuM karAtuM ziva-pUjana. (saMjJA.) zatabhiSA jI. na. [saM.] ja "zatatArakA." zani-vAra puM. [saM.] jue "zani(2). zata-mAna na. [saM.] prAcIna kAlano eka kiMmatI sikko. zanivariyuM vi. [+]. "IyuM' ta... zanivArane lagatuM. (2) e nAmanuM eka vajana (2) zaniva'ne divase pragaTa thatuM (sAmayika) zata-mukha vi. [saMba.vI.] se DhAMvALuM. (2) jenI so zanivAruM vi. [ + gu."uM'ta..] zanivArane divase AvatuM bAja cAre gama khulI hoya tevuM, anekaTezIya ke zarU thatuM krime krame zatama strI. [marA.] vahANamAM caDAvelA mAlanI sahI- 2 ne kri.vi. [saM.] dhIme dhIme, dhImI gatie. (2) sikAvALI yAdI, vahANanA mAlanuM bharatiyuM. (vahANa) zanTiga (zani-rga) na, [.] sTezanamAM ejina dvArA thatI zatarUpA zrI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe vavasvanuM habAonI hera-phera [(u.pra.) pratijJA belAvavI] manuno mAtA. (saMjJA) zapatha chuM. [saM.] gaMda, sama, kasama, pratijJA. [0 khavaDAvavA zatavaSa1 vi. siM paM.1 se varSanuM. (2) se varSa laMbAya tevuM zapAvavuM, pAvuM e 'zApavuM'mAM. zatavathI* sI. siM] se varSa pUrAM thatAM karAto utsava, zaphara chuM. [saM.] nAnI jAtanuM caLakatuM mAchaluM zatAbdI zipharI strI. [.] caLakatI nAnI jAtanI mAchalI zatavaya ja "zatavardhI." [vAra zaphA strI. [a2. zika] taMdurastI, Arogya, nIgitA zata-zaH kri.vi. [sa.] se prakAre, e rIte. (2) se zaphAkhAnuM na. [ + jue "khAnuM '] davAkhAnuM, auSadhAlaya, zatAbdI strI. [saM. rAva + a + saM, "' ta.ka.] so "DipasarI' 'hospiTala varSanA samUha. (2) so varSe ujavAtA utsava zaba(-1) na. [saM.] maDuM, mada, muraduM, lAsa zatAyu vi. [saM. zA+mAsa, ba.bI.], yupI vi. [saMpuM.] zabadiyuM che. e rIDha, a. tadabhava + gu. "iyuM' ta.pra.] se varSa sudhI jIvanAruM zabda ke saMdeza laI janAra (ta), mesenjara' 2010_04 Page #1090 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabanama 2125 zabanama na. [aa.] akaLa. (ra) (lA.) eka jAtanuM AchuM jhINuM sukAmaLa kApaDa, malamala zaba(-)-parIkSaNa ta., zaba(-1)-parIkSA sro. [saM.] maDadAnI dAkatarI tapAsa, pAsameTama' zakhara puM. [saM.] dakSiNa gujarAtanA pUrvanA paha.DI pradezamAM jUnA samayathI rahetI eka bhIla-jAti. (saMjJA.) zarAMganA (-rAganA) srI. [+ saM. manaI] zakhara jAtinI phrI, bhIlaDI zakharI skrI. [saM.] rAmara jAtanA bhIlanI skrI, (2) 2AmAyaNamAMnI rAmanI eka parama-bhakta bhIlaDI. (saMjJA.) zaba(-)la vi. [saM.] citra-vicitra dekhAvanuM, kAra-cItaruM, (2) asarathI gherAyeluM zaba(1)la-tA zrI., - na. [saM] citra-vicitratA, kAbaracItarApaNuM. (2) gherI asara [vALuM rAkha(-lalita vi. [saM.] asaravALuM. (2) mizrita ke upAdhirAkha(-1)-traNuM huM. [saM.] maDadA jevA phikko thaI gayelA raMga zakhA(-vA)sana na. [+ saM. Asana] yAganuM e nAmanuM eka Asana. (mega.) zae-kharAta strI. [ara. + phrA] eka islAmI tahevAra, sAmAna mahinAnI 14 mI zrAddhanI rAta. (saMjJA.) zabda huM. [saM] avAja, dhvani, nAda, svara(AkAza tattvanA guNa). (2) kheAla, vacana. (3) jene hajI nAmikI ke AkhyAtikI (kALanI) vibhaktienA pratyaya nathI lAgyA tevA arthavALA varNa ke ekathI vadhu varNanA samUha, 'varlDa' (vAkayamAM vaparAtAM pratyayahIna dazA hoya toye e 'padma' thaI jAya.) (vyA.) [. karavA, kADhavA (rU.pra.) meDhAmAMthI kAM kaheluM. e zabda (rU.pra) TUMkuM bhASaNa ke kathana. (2) nAnI prastAvanA. e zabda kahevA (-kaeNvA) (rU.pra.) bhalAmaNa karavI, (ra) 3pakA Apave, e zabda khelavA (3.pra.) TUMkuM bhASaNa karavuM] zabda-kAra 1. [saM] avAja karanAra. (-) navA navA zabda UbhA karanAra. (3) geyaracanAnA zabdo geThavI ApanAra zabda keza(Sa) puM. [saM.] bhASAmAMnAM nAma sarvanAma vizeSaNa kriyApada kRdaMta kriyAvizeSaNa nAmayogI ubhayAnvI ane kevaLaprayogI padAnAM maLa svarUpa tema enI liMga ke e prakAranI ALakha ane artha ApatA bhaMDArarUpa graMtha (emAM te te zabdanI oLakha sAthe zAstrIya kAzAmAM vyutpatti paNa avataraNa paNa ApelAM heAya.) 'DikzanerI' (nAnI hoya teA 'vokebyularI'-zabdasUci) [bAlanAruM zabda-catura vi. [saM.] belavAmAM caturAIvALuM, samajhapUrvaka zabda-caturAI zrI. [ + ja 'caturAI], zabdacamatkAra puM., zabdacamatkRti . [saM.], zabda-cAturI strI, [+ jae 'cAturI.'] vAkaya ke chaMdamAM varNAnI bhAtIgara racanA (je sAMbhaLatAM phAnane manAhara lAge, zabda-citratA), jhaDa-jhamaka, eliTarezana.' (kAvya.) zabda-citra na. [saM.] jemAM jhaDa-jhamakra ApavAmAM AvI hoya _2010_04 zabda-vAhaka tevuM kAvya, kAnane ramaNIya lAge te rIte varSoMnI amuka amuka cekasa prakAranI vAya ke padyamAM yojanA karavAthI UbhI thatI reAcaka sthiti. (kAvya.) zabda-citraH na. [saM.] zabda-citranuM Alekhana zabdacitra-lipi strI, [saM.] zabdonA artha sUcita karatI AkRti dvArA karAtuM eka prakAranuM Alekhana, citra-lipi, hAyaregmephika' [zabdonI chetarAmaNI racanA, vAjALa zabda-jAla(-La) na. [saM.] zabdanA khAlI ADaMbara. (ra) zabda-nirdeza huM. [saM.] vastunA lakSaNamAM ja AvI jatA dharma kahI batAvavAmAM AvatA hoya e pramANenuM kathana. (1.) zabda-parIkSA zrI. [saM.] avAja uparathI eLakhI kADhavAnI kriyA. (2) zabdonA artha AvaDe che ke nahi enI tapAsa zabda-pAthI strI. [+jue peAthI.']jemAM vAkayo na apAtAM mAtra zaDhA ja citrA dvArA artha-e|dha thavA ApyA hoya tevI pustikA [hAya tevuM, zabdALu zabda-pradhAna vi. [saM.,.tI.] jemAM mAtra zabdonuM ja mukhyapaNuM zabda-pramANana. [saM.] zAbdika purAve. (ra) Ata puruSe uccAreluM vacana, mAnya graMthamAMnuM vAkaya. (3) vekrika paripaTImAM veda brAhmaNa AraNyaka upaniSada ane manu vagerenAM dharmazAstra zabda-prayAga puM. [saM.] yogya zabdanA tyAM tyAM cita upayega. (2) rUDhi-prayAga, 'iDiyama' zabda-ddha vi. [saM.] zadaeNnA rUpamAM aMdhAMyeluM ke racAyeluM zabda-khANu na. [saM.,puM] bANa jevA AkarA bela zabda bAhulya na. [saM.] zabdenI bhara-mAra zabda-eSa puM. [saM.] zabda uparathI AvatA khyAla zabda-brahma na. [saM] vANInA rUpamAM vyakta thatuM paramAtmatattva. (2) dainya vANI. (3) veda zabdabhaMDoLa (-bhruNDALa) pu., na. [ + "A 'bhUMDALa.'] zabdAnA samaha. (ra) vividha prakAranA zabdonA rUpamAM rahelI maDI (jenA vaktA ke lekhaka mukta rIte upayega kare.) zabda-bhedI vi. [saM.,puM.] jue zabda-vedhI.' zabda-yAgI vi. [saM.,puM.] vibhakti vagerenA artha pUrA karavA vaparAtuM (56), nAma-yeAgI. .(vyA.) zabda-racanA zrI. [saM.] za donI goThavaNa, zazna -vinyAsa ApavAmAM AvI hoya tema enA pratyeLanAM udAharaNa-zabda-lakSI va. [saM.,puM.] arthanI paravA karyA sivAya mAtra zabdonA ADaMbarathI bhareluM zabda-lAlitya na. [saM.] suMdara madhura varNavALA zabdonuM UThatuM sAMdarya, zabdanI madhuratA zabda-lipi strI, [rsa ] saMpUrNa eka zabdanA eka ja saMketa hoya tevI lekhana-paddhati, 'hAyariTika' zabda-lekhana na. [saM.] zruta-lekhana, 'DiTezana' zabda-vAda puM. [saM.] artha take khyAla ApyA vinA mAtra zabdanA svarUpane ja yAnamAM rAkhI thatI carcA zabda-vAhaka vi. [saM.] eka sthaLethI najIka ke dUranA sthaLa Page #1091 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda-vicAra 2126 zayana sudhI zabdane laI janAruM (Telikona vagere yaMtra) zamaNu' na. jio "zamaNuM' + gu. "aNu" kavAcaka zabdavicAra chuM. [saM.] zabdanA mULathI laI enA prayoga ku.pra.] zAMta paDavuM e [] TATuM pADavAnuM sAdhana sudhInI mImAMsA zamaNu na. [e "zama' + gu. "aNa' vAcaka zabadavinyAsa puM. [saM.], juo "zabdaracanA.' zamaNuM ja e "samaNuM." zabda-vidha pu., zabdadhinatA [saM.1 avAja kyAMthI nIkaLe zamatA aDI. (saM.), tAI sI. [+]. "AI' svArthe haioya ene khyAla karI e nizAna vIMdhavAnI kriyA ta.ka.] zama rAkhavAnI sthiti, zAMti. (2) kSamA, zabda-zakti strI. [saM.] arthanI daSTie zabdamAM raheluM dhIraja, khAmaze. (3) sthiratA cakkasa tAtparya (abhidhA lakSaNo ane vyaMjanA prakAranuM.) zamana na. [saM. zAMta paDavuM ke pADavuM e, zamavuM ke (kAvya.). zamAvavuM e. (2) mananI zAMti zabdaza; kri.vi. [saM.] zabda zabda zamana-lADu jae samana-lADu." zabda-zAstra na. [saM.] ja "zabda-vijJAna.' (2) vyutpatti- zama-pradhAna vi. [saMba.bI.] zama jemAM mukhya che tevuM lejI' [2AkhavI joitI zuddhi zamamaya vi. [saM.] zamathI bhareluM, zAMta prakRtinuM zabda-zuddhi strI. [saM] zabdanAM uccAraNa ane lekhanamAM zamavavuM ja "zama'mAM. zabda-leSa paM. saM.1 sabhaMga tema ja a-bhaMga ema be prakAre zamaNuM a.kra. [saM. rAma, tatsama] zAMta thavuM, sthira thavuM. karavAmAM Avate mAtra zAbdika artha. (kAvya) (2) vIsamanuM, sIjhavuM. (3) ghaTavuM, ochuM thavuM. (4) maraNa zabda-samuccaya, zabda-samudAya, zabda-samUha, zabda-saMgraha pAmavuM. zamAvuM bhAve,kri. zama(-mA)vavuM che., sa.ke. (sagraha) puM. saM.zabdone jaththo, "vokebyularI' zama-zamaNuM a.kri. jio. "zamavuM.'kirbhAva] zAMta thaI zabda-sAgara chuM. [] ja "zabdArNava.' rahevuM. (2) khamIne besI rahevuM. zamazamAvuM bhAve, ji. zabadasiddhi sI. [saM] zabdanA mULane prakRti pratyayo zamazamAvavuM presa.phri. vagere lagADI enuM svarUpa siddha karavuM e zamazamAkAra vi. jio "zagazama' dvArA.] tadana zAMta zabdAraMba2 (Dakhara) puM. [+ saM. mA- arthanI darakAra thaI raheluM, kazI ja hilacAla vinAnuM. Idriyane vyApAra karyA sivAya mAtra sArA sArA bhapakAdAra zabdo prajavA e baMdha paDI gayuM hoya tevuM. (2) dikaDha zabdAtIta vi. [+ saM. mIta] jyAM zabdonI pahoMca nathI zamazamAvavuM, zamazamAvuM ja "zamazamavuM'mAM. tevuM (paramatatva brahma), anirvacanIya zamazera jhI. [pha.] talavAra, [ 0 calAvavI (rU.ma.) zabdAnukrama puM, -maNikA, -maNI strI. [+ saM. anAma, talavArathI katala karavI -mALA, -maLI] eka pachI eka zabdonI karavAmAM AvatI zamazera-bahAdura chuM. [+juo bahAdura."] talavAra goThavaNI, "vokebyularI' calAvavAmAM kuzaLa. (2) e nAmano aMgrejI samayanI zabdAnuzAsana na. [+ saM. mana-rAtana] vyAkaraNazAstra eka padavI (rAjAone apAtI) [-bahAdu2(1)." zabdArNava paM. [+ saM, aa] sAgara jevaDe vizALa zabda- zamazeriyuM vi. [+ gu. "iyuM' te.pra.] ja "zamazerasaMgraha, zabdakoza zama-sukha na. [saM.] nivRttithI maLato AnaMda zabdArtha chuM. [+ saM. artha] zabdano mAyane, zabdano bhAva maLI ja "samaDI." zabadArthasiMdhu (sidhu) chuM. [saM.] ja "zabdArNava.' zamA sI. [ara. zama] mINa-arI. (2) dIvI zabhadAlaMkAra (-lAra) . [saM. rA+adjAra] artha tarapha zamAvavuM, zamAvuM jue "zamavuM'-zAmajmAM. [zAMta na jotAM jemAM zabdamAMnA vaNenAM cokasa prakAranAM Avartana zamita vi. [3] zAMta kareluM, zameluM. (2) zAMta pAmeluM, vagere prakAre thatI 2canA, varNa-sagAI, jhaDajhamaka, (kAvya) zamiyA, . e sAbiyAne.' zabdAvali(-lI,Li,-LI) strI. [saM. rAk + Avastri -] zamI sI. [sa.] khIjaDAnuM jhADa, khIjaDe, samaDI. (2) zabdanI hAra ke paraMparA beDI khIjaDI, samaDI zabdALa vi. [saM2% + gu. "ALa? ta..], -Lu vi. zamI-pUjana na. [saM.] dazerAne divase hiMduomAM karavAmAM [saM. rAhu] zabdothI bhareluM AvatuM khIjaDAnuM tema khIjaDInuM pUjana zabdAMga (zabdArphI) na. siM, rahasya) zabdanI mULa zasula-ulamA vi. [ara. zammu-umA vidvAnamAM prakRtine lAgatA AMtarika pratyaya vagere te te vastu sUrya jevuM (aMgrejI rAjaya vakhatanI muslima ane zabdAMtara (zabdAta2) na. [se, rASTra+aT] bIjo zabda, pArasIone apAtI hatI te eka padavI) zabda-kera zayatAna chuM. [ara.] ja e "zetAna.' zama pu. .] iddhi ane vAsanAonI zAMti, aMva- zayatAniyata, zayatAnI strI. [ara.] jue "zetAniyata.' niMgraha, saMyama. (yoga.) (2) nitya naimittika karmo zayadA vi. ki.] gheluM, gAMDuM (2) (lA.) prema-beluM sivAya bIjuM kAryo tarapha vRttinuM na javApaNuM. vedAMta.) zayana na. si.] sUvuM e. (2) zayyA, pathArI, bichAnuM. (3) brahmajJAnamAM jarUrI hilacAla sivAya bIjI badhI (3) puSTimArgIya maMdiremAM ThAkorajIne sUvA samayane hilacAla aTakAvavAnI kriyA. (vedAMta.) bhAga ane enAM darzana, sena. (puSTi.) 2010_04 Page #1092 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zayana-AratI 212 zaramALa zayana-AratI sI. [+juo "AratI.'] puSTimArgIya zaraRAlika, zaratakAlIna vi. saM. zAt + fjI,rchIna, maMdiramAM ThArajIne sAMjhe zayana karAvavA vakhate darzana saMdhithI) zaradaRtune lagatuM khullAM rAkhI karavAmAM AvatI AratI, sena-AratI.(puSTi) zarapUNimA zrI. [sa. rAhupUrNimA, saMdhithI] A sudi zayanakhaMe (kha) puM. [saM.] sUvAne oraDe pUnamanI rAtri, zArada pUrNimA, mANekaThArI pUnama. (saMjJA) zayana-gRha na. siMjna.] sUvAnA kAmamAM AvatuM makAna, zarasaMpAta (zarasaspAta) chuM. [se rAvuM + sAta, saMdhithI rAyanAgAra. (2) ja "zayanakhaM.' vasaMta-saMpAtathI sAmenA chedana-biMdumAM sUryanuM AvI rahevuM zayana-bhaga 5. [sa.] A 'sena-bhoga." (puSTi.) e (sapTembaranI 21-22 mI tArIkhe). (jo) zayanI ekAdazI Ara. [saM.] ASADha suda agiyArasa zarada' sa. [saM. rAnavuM] sapTembara 22 thI navembara 22 mI (viSNunI samudramAM cAra mAsa mATe sUvAnA AraMbhanI sudhInI Rtu. (2) (lA.) varSa tithi). (saMjJA.) zarada-pUna-nema (-mya strI. [ja "zara. + pUnazayanIya na. [.] zayana, zayyA, pathArI, bichAnuM (ne)ma.'] ja e "zarapUrNimA.' zayita vi. [saM] sUteluM. (3) UMdhI gayeluM zaradI sI. [phA.] ThaMDI. (2) bheja. (3) bhejanI asara. zayA sI. [saM.] zayana, pathArI, bichAnuM, seja. (2) (4) saLekhama, khAmI kAvyamAM padano parasparane sumeLa. (kAvya) zaradutsava . [saM. rA+34) zarada RtumAM UjavAte zayA-dAna na. [saM.] hiMduomAM maraNa bAda terame diMvase utsava (mukhyatve zarada pUnamanA) gorane devAmAM AvatuM khATalo gAdaluM ekADa 2jAI zaradaidu (zaradendu) puM. siM rAhuM + raju rAjIva vagerenuM dAna azuddha che, "zaradiMdu" ke "raheMda' thAya. zara. . paM.1 bANa, (2) puM. AkAzamAM rahelA zaradAsa paM. [saM. rIn + utsava = rAhulavo "zaradotsava' padArthathI kAMti-vRtta sudhInuM aMtara. (3) jayAne madhyabiMdu. azuddha che, "zaradutsava' ke 'zAradotsava' thAya. thI dhanuSanA madhyabiMdu sudhI thatI sIdhI lITI zara-dharaNI strI [saM. zara + "dharavuM' + gu. "aNI' kavAcaka zara* chuM. [ara. za2 ] dhArmika kAyado, zariyata ta. pra.) dhanuSa. (2) bhArtho zaracaMdra (zarazcandra) . [sa, rAkva , saMdhithI] zara-dhi che. [saM.] bANane bhAtha, zara-dharaNa zarada Rtune caMdramAM zaramegha chuM. [sa rAram + megha, saMdhithI] zarada Rtuno zaraTa chuM. [saM.] kAcIMDe, kAkIDe, saraDo varasAda zaraNa na. si.] vaza javuM e. (2) Azraya, Azare, zarapaMkhe (15 ) 5. [saM. 22-5] e nAmano eka etha, 2kSaNa : zara-paMja2 na. [..] bANenI ghATIlI mAMNI, zara-zamyA zaraNumArga chuM. [] bhagavAnane zaraNe rahevAne bhakti- zara-paMkha (pu) pR. [] bANanuM pIMchuM. (2) zarapaMkho saMpradAya, bhakti-mArga. (2) puSTimArga zarabata na. [ara.] gaLyuM pANI (lIbu vagere nAkhI banAveluM) zaraNamAgI, vi. [saM. puM.3, -gIya vi. [saM.] bhaktimArga. zarabatI vi. [+gu. 'I' ta. 5] khalatA lAla raMganuM. (2) (2) puSTimArgIya vi, na, lIMbuno eka bata. (3) eka prakAranuM bArika kApaDa zaraNAI strI. [phA. zahanAI] vAMsanI ke pilI dAMDInI zarabha puM [sa.] hAthInuM baracuM, madaniyuM. (2) ATha paga moethI pheMkIne vagADavAnI vAMsaLIne eka khAsa prakAra vALuM manAtuM eka kAlpanika prANuM. (3) e nAmanuM eka zaraNAga' vi. [saM. rAjI+gA-ri zaraNe AveluM, bhayAnaka manAtuM pakSI. (4) UMTa. (5) khaDa-mAMkaDI, 1) tIDA Azare AveluM [[saM.] zaraNAgata thakSanI kriyA zarama samI. [sA. zam] lajajA, lAja. (2) (lA.) malAjo, zaraNAgata (tya) sI [saM. rAjaLa-ti], ti zrI. maryAdA. (3) zeha. [ 0 AvI, 0 pavI, 0 pahecavI zaraNathI vi. saM. rAjA+matha, muM.] zaraNu levAne (-pacavI) zeha paDhavI. 0 AvavI, 0 thavI(rU.pra.) mAnasika icchanAruM, zaraNe AvavA ke javA cAhatuM ['zaraNa.' saMkoca thavo. 0nI pUMchaDI (rU.pra.) ghaNuM ja zaramALa. zaraNuM na. [saM. rALa + gu. "u" svArtha ta...] juo 0mAM rahevuM (-2vuM) (rU.pra.) maryAdA rAkhavI. 1 rahevI zaraNaya vi. [saM] zaraNa-rUpa, Azraya-pa, zaraNe lenAruM (-2vI) (rU.pra.) mAna sacavAyuM. 0 rAkhavI (u.pra.) mAna zarata strI. [ara. zata] haDa, karAra, belI, TharAva. (2) sAcavavuM. 0 lAgavI (rU.pra)saMkoca thavo. e gAbhaNa thavuM gheDa-doDanI jugAranA prakAranI ramata. ( mAravI, (u.pra.) zaramane kAraNe sahana karavuM ] 0 lagAvavI (rU.pra.) hoDa bakavI ] [karAra-patra zaramajanaka vi. [ + se.] zarama upajAve tevuM, zaramAve tevuM zarata-nAmuM na. [+jue "nAmuM.] karelI zarata ke zaratane zaramAvavuM ja "zaramAvuM'mAM. zarata-baMdI(-dhI) (-bandI, strI. [+ kA.-baMdI'] zarata zaramAvuM a.ji. [ja "zarama,' nA.dhA.] zarama pAmavI, karavI e [lagatuM lajajana pAmavI, lajAvuM. zaramAvavuM presa.phri. zarato vi. [ + gu. "I'ta...] zaratavALuM, karAravALuM, zaratane zaramAzaramI strI, jie "zarama.- dvirbhAva + gu. 'I' zaratakAla(La) chuM. [saM. rAhuM + vAha, saMdhithI] zaradaRtune sevArthe ta.] ekabIjAnI maryAdA rAkhavAnI kriyA samaya, AraMbhane ziyALe zaramALa vi. jio "zarama"+ gu. "ALa' ta.ma.] zarama 2010_04 Page #1093 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zarazmi 2128 zarIra-grudhAraNA vALuM, lajajAvALuM, lAjALuM islAmAM kAyado [sAthIdAra zaramiMduM (zarami) vi. [pha. zandi ] zaramane lIdhe zarIka vi. [ara.] zAmela thayeluM. bhAga lenAruM, bhAgIdAra, jhAMkhuM paDI gayeluM, bheTha paDI gayeluM zarIka(-ga)ta sahI. [ara. zikti] sAtha Apavo e, bhAga zarame 5. zeraDIne TukaDe, gaMDerI (saMjJA.) levo e, (2) paMcAluM, bhAgIda karI zarayu,yU strI. [saM] ayogya najIkanI eka prAcIna nadI. (-zerIpha vi. [ara. zarIpha] pratiSThita, AbarUdAra, (2) zarUvATa kuM. [4 "zaraNuM' + gu. "ATa' ta...] zaravApaNuM nagarane AbarUdAra vAra kAra-niyukta nAgariMka, nagara-zeTha. zaravuM? vi. [saM. zra dvArA] tarata sAMbhaLI lenAruM. tINa zarIphanA vi. [ara. zarIpha + Ana] meTAIne chAje tevuM. kAnanuM. (2) sAMbhaLIne tarata samajhI jAya tevuM (2) strI. evuM kRtya zaravuM? vi. mATInI mIThI gadhavALuM (pANI vagere) zarIra na. [.] deha, kAyA, tana, kalevara. [0 akaDavuM zara-vRSTi sI. [saM.] bANene varasAda (rU. 5) zarIranA sAMdhA rahI javA. 0 amaLavuM, 0 tUTavuM zara jue 'sUva." (rU.pra) tAva AvavA jevuM thavuM. 0 karAvuM (rU.pra.) kAmazara-zayyA sI. [saM.] juo -"zara-paMjara.' kAja vinA besI rahevuM. 0 kasavuM (rU.pra) sakhata mahenata zarasa chuM. [saM. zirISa dvArA] zirISanuM jhADa, kharasADiye karavI. 0 gALavuM (rU.pra.) zarIrane nabaLuM karavuM-sukavI zara-saMdhAna (-sa-dhAna) na. (saM.] nizAna upara bANa tAka- nAkhavuM. 0 ghasAvuM (rU.pra.) sakhata kAmane laI zarIra dubaLuM vAnI kriyA pavuM 0 chUTavuM, 0 5DavuM, chevuM, 0 tajavuM, 0mUkavuM zarAda, dha na. [sa, zrAddha, a, tadabhava] e "zrAddha.' (rU.pra.) maraNa pAmavuM. 0 jevuM (rU.pra.) zarIranI vaidyakIya zarAdidhiyuM vi. [+gu. thayuM' ta.pra. zrAddhane lagatuM. tapAsa karavI. 0 TakavuM, 0 nabhavuM (rU.pra.) jIvatA rahevuM. (2) zrAddhamAM vAveluM. (3) bhAdaravA vadanA paMdara divase- 0 DhAMkavuM (rU.pra) kapaDAM paheravAM, 0 dekhAvuM (rU.pra.) mAMno te te pratyeka diMvasa zarIranI vaidyakIya tapAsa karAvavI. 0dharavuM, 0 dhAraNa karavuM zarA5 chuM. [saM. rA5] e "zApa." (gu.mAM. "zarApa" rUDha (rU.pra.) ja-ma le. 0 dhIkavuM (rU.pra.) sakhata tAva Avavo. thaI gayo che.) [ 0 Apa, 0 de (2.pra.) keInuM kharAba 0 dhovAvuM (rU.pra.) zarIrane ghasAro lAgavo (2) sAne pradarane dhAravuM ke kharAba thavAnuM kahevuM. 0 no, 9 lAgave roga thavo. 0 pharavuM (rU pra) capaLatAthI kAma karavuM. 0 bagaDhavuM (rU.pra.) kahevAnI asara thavI] (rU.pra.) mAM thayuM. 0 baMdhAvuM (bandhAvuM) (rU.pra.) zarIramAM zarApha chuM. [ara. saro] nANAMnI dhIradhAra karanAra vepArI, zakti vadhavI. 0 bharAI javuM (rU.pra.) aMge akaDAI javAM. nANAvaTI. (2) tijorIne amaladAra. (3) beMkane nANAM 0 bharAvAvALuM thavuM (rAma.) zarIre lehI bharAvuM. 0 bharAvuM levA-cUkavavAnuM kAma karanAra mANasa. (4) vi. khAnadAna, (3 pra.) tAva Avavo bhAre thavuM (rUma) ALasa ALavuM. AbarUdAra (2) UMgha AvavI. 0 bhAre lAgavuM (2 pra.) tAva bharAvo. zarAphata strI. [ara.] mANasAI, lAyakI, mANasa paNuM, 0mAM UbhI vATa paDhavI (u.pra.) lakavo thavo. (2) maraNanI AbarU, I jAta. (4) sAhukArI dazAmAM hovuM. 0mAM ghaNuM pesa (esa) (.pra.) zarAphI vi. [+ gu. ' ta.ka.] zarAphane lagatuM. (2) rAgI thavuM. 0 levAvuM (rU.pra.) dUbaLuM paDavuM. 0 levuM (lA.) vAjabI, yudhdha (3 pra.) puSTa banavuM, vaLavuM (rU.pra.) zarIramAM zakti AvavI. zarAphI strI. [+ gu. "I' ta.pra.] zarAphane dhaMdhe, nANAvaTuM 0 rodhavuM (rU.pra) AMtarika zuddhi meLavavI. 0 sudharavuM zarAba paM. [ara. pINuM phA. mAM] dArU, madha, madirA (rU.pra.) sAruM thayuM. -re ghaTavuM (rUma) dUbaLuM paDavuM] zarAba-khAnuM na. [+jao "khAvuM.'] dArUnI dukAna, dArUnuM zarIra-dhArI vi siM5.] rahadhArI, zArIra (jIvAbhAI pITha, kalAla-khAnuM zarIra-yAtrA . siM] jIvana nibhAvavuM e. (2) AjIvikA, zarAbara vi. [+ phA. pratyaya] dArUDiyuM, dArUnuM vyasanI gujarAna zarAbarI zrI. [ kA. pracaya] dArUnuM vyasana, dArUDiyApaNuM zarIra-racanA strI. [saM.] ja e "zarIra taMtra.' zarAba-ghara na. [+ ja "dhara.'] jue "zarAba-khAnuM." zarIraracanAzAstra na,. zarIra-vijJAna na., zarIravidyA zarAba-dAra vi., pR. * phA. pratyaya] pIvAna dAphane vepArI strI, zarIra-zAstra na. [+] zarIra kevI rIte banyuM che zarAba-bAja vi. [+ phA. pratyaya ja "zarAba-khora." e vizene khyAla ApatI vidyA, enerTomI' zarAbabAjI strI. [+ phA. pratyaya] e "zarAbarI. zarI2-zikSA stra. [saM.] zArIrika sanna zarAbI vi. [ara.] ja "zarabara.' [naze zarIrazrama siM] pArIrika mahenata zarAbI zrI. [ja e "zarAba' + gu. ' ta.pra.] dArUne zarIra-saMpatti (sampatti) strI. (se.] zarIranuM Arogya, zarArata strI. [ara.] duSTatA, badamAsI, nIcatA taMdurastI, svAzya zarAva na. [saM, na ], huM, huM na. [+gu. "'-"huM" zarIra-saMbaMdha (-saba-5) puM, [4] lohInI sagAI, lagnAdi svArthe ta...] ja "zaruM.' vyavahAra. (2) puruSa-kInI saMgakriyA zarAsana na. [e. rAja + Asana) dhanuSa, kAmaThuM zarIra-sudhAraNa cI. [ + ja sudhAraNA.'] tabiyata zariyata, zarIata zrI. [ara. zarIat ] kurAnane hukama, sudhAravAnuM kArya 2010_04 Page #1094 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zarIrI zarIrI vi. [saM.,puM.] dehadhArI. (2) puM. jIvAtmA, rRhI zaru e 'saru.' [uparanA bhAga, TIbaDuM zaru na. thAMbhalAnA uparanA bhAgamAMne bharaNuM ane enI zarU kri.vi. [ara. zurU] AraMbhAyeluM hoya ema. (2) cAlu zarUAta srI.[+ gu. 'Ata' ta.pra.] AraMbha, maMDANa zarU-thI kri.vi. jiA 'za' + gu, 'thI' pA.vi. nA arthane anuga.] AraMbhathI, dharathI 129 zarU"nuM vi. [ + gu. 'nuM' vi. nA anuga] AraMbhanuM zarUmAM kri.vi. [jae 'zarU. + gu. 'mAM' sA.vi, nA arthane anuga] AraMbhamAM, zarUAtamAM zareAma kri.vi. [ara. 'zAharAhu ' + 'Ama' =kA. zahe rAhiAm] jue 'sariyAma' zarkarA zrI. [saM.] khAMDa, cAMnI, meraza. (ra) (gu. mAM. pachI) sAkara, misarI, khaDI sAkara za na. [aM,] khamIsa, (2) khadana. (3) khaMDI [kApaDa zarTiMga (zaTiMga) na. [aM.] jenAMthI khamIsa thaI zake tenuM zarta jue 'zarata.' [zAMti, sukhacena zarma. na. [saM. rIrmarU] kalyANa. (2) hita. (3) AnaMda, zarma jue 'zarama.' za kuM. [saM, zrama, arvA. taddabhava] jue 'zrama,' zarmA puM. [saM.] brAhmaNanI e zabdanI ALakha, brAhmaNI avaTaMka zarmiSThA zrI [saM.] paurANika mAnyatA pramANe vRSaparvA nAmanA asuranI putrI ane caMdravaMzI rAjA yayAtinI thayelI bIjI rANI. (saMjJA) zima'huM jue 'zaramiMduM.' zAMti puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe vaivasvana manunA putra ane prAgaitihAsika kAlamAM AjanI saurASTranI minA jANavAmAM Avele pahelA rA. (saMjJA.) zave huM [sa,] mahAdeva, ziva, zaMkara, rudra. (saMjJA.) zarvarI zrI. [saM.] rAtri, rAta, nizA zarI-nAtha, zarvarI-pati zarvarI-rAja puM. [saM.], zarvarIza puM. [ + sa. phrA] caMdra, caMdramA zarvANI zrI. [saM.] pArvatI, bhavAnI, zivA, rudrANI zalabha na. [saM.,puM.] zarabha, tIDa. (ra) pataMgiyuM zalAkA strI. [sa.] sI. (ra) pIMchI. (3) garbhanI parIkSA karavAnuM sAdhana. (4) sAraDI (vIMdha pADavAnI), (5) mata ApavAnI ciThThI, eNleTa' zalAkA-puruSa puM. [saM.] noMdha-pAtra uttama jaina pavitra puruSA(63)mAMnA te te puruSa. (jena.) zalAvaDuM jue 'zarAvaDuM.' zaleAkA,-khA puM. [saM. znon, aAM. tadbhava] lagna vakhate gavAtA eka prazastikAvya-prakAra (ra) itihAsa mulaka eka madhyakAlIna gujarAtI sAhitya-prakrAra (kAvya.) zalya na. [saM.] khANa, tIra, (2) zULa, kAMTA. (3) sAla. (4) (lA.) muzkelI, naDatara. (5) ajaMpAnuM kAraNa. (6) A prakAranI AyurvedanI cikitsAmAMnA eka prakAra, zasropacAra-kriyA, 'sarjarI.' (7) puM. pAMDunI rANI mAdrInA 2010_04 aa 134 zastra-vaiduM bhAI ane madra-derAneA rAnta, mahAbhArata-yuddhane kahyuM pachI thayelA senApati. (saMjJA.) vanaspati zalya-vizalyA strI. [sa.] mRta-saMjIvanI prakAranI eka zayA ('ya' laghuprayatna). [saM. rAchA, ja.gu.] paththaranI lAMbI Ta za(-sa)halI strI. [saM.] e nAmanuM eka jhADa, dhupeDA, zAleDI zava A zakha.' zava-yAna jue 'zakha-cAna.' zavara, rAMgatA, zavarI jae 'zakhara'-zakharAMganA'-zakharI.' zavala jue zakhala,' zavAsana jue 'zakhAsana.' zAla huM. [ara.] hijarI sanane same mahinA. (saMjJA.) zaza, puM., na. [saM., puM.] sasavuM zazadhara puM. [a.] caMdramA [(asaMbhavita vAta) G. [saM.] sasalAnuM ziMgaDuM zaza-viSANu, zaza-zRMga (!) zazAMka (zazAruM) puM. [ + saM, aTTa] caMdramA zazi-kalA(-LA) sau. [saM.] caMdranI kaLA. (2) parInA leATanI cAsaNI pAyela eka mIThAI zazikAMta (-kAnta) puM. [saM.] caMdra-kAMta (maNi) zazi-bhAla puM. [saM.,kha.au.] lalATa upara caMdravALA mahAdeva zazi-mukhI vi., strI, [saM.] caMdranA jevA suMdara meDhAvALI strI zAMzamauli puM. saM.,.vI.] jae zi-bhAla.' zaziyara puM. [saM. zarAdhar>= sattara (ja.gu.)] caMdramA zazi-re(-le)khA strI. [saM.] bIjanA caMdramA zazivadanA zrI. [saM.,a.zrI.], -nI strI. [+ gu. 'I' svArthe ta. pra] jue 'rAzi-mukhI.' zazi-zekhara puM. [saM.,kha..] jue 'zA-bhAla.' zazI puM. [saM.) (sasalAnA nizAnavALA) caMdramA zo. puM. saM. rArA>prA. sakSama-dvArA saMskRtAbhAsI] jue 'sasaluM'nara. zazeA puM. za' varNa, (2) 'za' uccAraNa zapa(-5) na. [saM.] lIluM jhINuM UgeluM ghAsa zastra na. [saM.] laDavAnuM sAdhana, hathiyAra, Ayudha. (2) vADha-kApanuM sAdhana, 'eNpaeNreTasa,' (3) (lA.) hara kAI sAdhana [. sajavuM (rU. pra.) zastra dhAraNa karavuM] zastra-kriyA srI. [saM.] zarIranAM aMgeAnI vADha-kApa, 'sarjarI' zastrakriyA-khaMDa (-khaNDa) puM. [saM.] eparezana-hAla' zastra-tyAga kuM. [saM] yuddhamAM hathiyAra heThAM mUkI devAM e zastra-doTa (-deDhiya),-Dha (-doDaya, strI. [+ ja e 'TATa''doDa.'] hathiyArA mATA pramANamAM ekatrita karavAnI ekabInheM rAjyAnI harIphAI zastra-dhArI vi. [saM.] hathiyAra-dhArI, 'AM' zastra-prayeLa yuM. [saM] vADhakApanI ajamAveza ke kriyA, zastra-kriyA, 'oparezana' zastra-yuddha na. [a.] ghAtaka hathiyArIthI laDAtI laDAI zastra-vidyA strI. [saM.] yuddhamAM zastro kevI rIte vAparavAM enA khyAla ApatuM zAstra, dhanurveda zastra-vaiduM na. [+ jae vaiduM.'] zIranAM aMgomAMnA dardane Page #1095 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zasava 2130 zikha dUra karavA vADha-kApa karavAmAM Ave e vidyA, "sarjarI' purakAraka eka madhyakAlIna AcArya, zrIzaMkarAcAryajI. (4) zastra-vaidya 5. [saM.] vADhakApa karanAra vaiva, sarjana' e nAmane eka rAga, zakarAbharaNa. (saMgIta.) zastra-saMnyAsa sanyAsa) 5. [saM.] hathiyAra choDI devAM zaMkarara (za62) "saMkara." sAMkaryathI kapAsanI ubhI e, zastrAga. (2) kadI ja hathiyAra hAthamAM levAM nahiM karelI jAta-saMkara." ane bhrAMtithI e "zaMkara." evI pratijJA zaMkara-jayaMtI (zahera-jaya-tI) sI, siM] vaizAkha sudi zastrasevI vi, siMj.] hathiyAra dhAraNa karanAruM caudasanI Adya zrIzaMkarAcAryajInI janama-tithino utsava. zastrAgAra na. [+ saM. mAra] hathiyAra-khAnuM (saMjJA.) zatrA na, ba.va. [+ saM. aa] hAthamAM rAkhI zaMkara-bhUSaNa ( -) na. [saM.] (lA.) sarSa, nAga. (2) vAparavAnAM ane dUra pheMkavAnAM hathiyAra, dareka prakAranAM yajJanI prasAdI bhasma, vibhUti, bhabhUtI hathiyAra [jIvana hoya tevuM zaMkara-mata (zara) kuM. saM. .1 saMgItanA cAra mahemAna zasropajIvI vi. [saM., .] hathiyAra vAparavA upara jenuM eka mata. (saMgIta.) (1) Adya zaMkarAcAryajIno zAMkara zaspa e "zaSNa.' mata, kevalAdvaita, mAyA-vAda, vivartavAda, mithyA-vAda, zastha na. [saM] dhA-2 (khetarAu pedAza) smArta-mata zarU-zyAmala vi. [sa.] khetaramAMnAM UgelAM dhAnyane lIdhe zaMkara (zara) sI., pR. [saM.] juo "zaMkara .' lerA raMganuM baneluM, hariyALuM, loluM chama zaMkarAcArya ( ) . [saM. nara+AvA ja zaha sI. [pha. "zAha" nuM laghurUpI amIrAta, khAnadAnI, "zaMkara (3)." ['zaMkara'(4)." garbhazrImattA. (2) zeha, zarama. (3) dhAka, chApa, dAba, sAmarthya zaMkarAbharaNa (zA) . [saM. zA+mA-mALI ja zahAdata zrI. [ara.] dharmayuddhamAM thatuM prANapaNa, yuddhamAM zaMkA (za) cI. siM.] saMzaya, saMdeha, zaka, vahema, Atma-samarpaNa, kurabAnI. (2) purA, sAkSI, sAbitI. aMdeze. (2) jhADA-pezAbanI hAjata. (3) prazna. (4) (3) mahoramano dasame divasa. (saMjJA.) [eka phUla-jhADa vasavase zahAla sI. [sa rejhiwi>prA. le]i e nAmanuM zaMkA-kAra (zAvi. [saM.] saMdeha karanAra zahIda vi. [ara.] dharmayuddhamAM prANa arpaNa karanAra. [0thavuM zaMkAkula(La) (za ) vi. [+ saM. e-4] saMdehane lIdhe (2. pra.) dharmane khAtara prANArpaNa karavuM] khaLabhaLI UTheluM [saMdeha, sArA mAThA vahema zahIdI sI. [+ . "I' ta. pra.] zahIda thavAnI kriyA, zaMkA-kuzaMkA (za ) &ii. [saM.] beTA khoTA dharma mATe prANApaNu, zahAdata zaMkA-grasta (za) vi. [saM.] manamAM zaMkA ke zaMkAzahara na. [ara, zujara] AvaData. (2) zakti, tAkAta. (3) vALuM, saMrahothI gherAyeluM jivAne svabhAva teja, (4) parAkrama zaMkA-vAda ( -) DuM [saM.] vAta vAtamAM zaMkAnI najare zahenazAha zenazAha) 5. phi. zAhizAvAjhazAhAnizAhe zaMkAvuM (zavuM) o "zaMkavuM." (2) (lA.) zaramAvuM. zahenazAha rAjAonA rAja, samrATa, pAdazAha, bAdazAha (3) hAjata thavI zahenazAhata (nazAhata) sI. [+ phA. "ata' ta..] zaMkAzIla (za) vi. [3] sadeha karavAnI AdatavALuM, sAmrAjya, pAdazAhata, bAdazAhata [zAhane lagatuM, vahemIluM ['zaMkAnIya.' zahenazAha (oNnazAhI) vi. [+phA, "I" pratyaya zahena- zaMkAspada / che. siM. stha6, na.] ja zahera (oN 2) na. [pha. zaha_] nagarI, pura, purI [durga zakita (zakita) vi. saM. jene vize zaMkA karavAmAM zaherapanAha (zaMkara) che. [ +phA.] nagarane keTa, kilo, AvI hoya tevuM. (2) jenA hRdayamAM zaMkA thaI hoya tevuM zaherasudharAI (aaN 2-) . [+jae sudharAI.']. zakI (zakakI) vi. siM. 5.], kIluM vi. [+ gu. Ile' nagarane sAphasUpha rAkhanArI saMsthA, nagarapAlikA, "myunisi- ta..] zaMkA karanAruM, zaMkAzIla pAliTI' zaMku (zaka ku) puna. si.,yuM.] upara bhAge saMkaDAtI jatI zaherI zerI) vi. [kA. zaharI] zaherane lagatuM, zaheranuM. Toce aNIdAra gaLAkRti. (2) TocA-aNI. (3) sAya. (2) nagaramAM vasanAra, nAgarika, 'siTijhana.' [ jIvaDe (4) jamIna mApavAnuM eka yaMtra, (5) hajAra abajanI u.pra.) zaherI raMgamAM ucharele mANasa]. saMkhyA. [0 mAra (rU.pra.) mULa khetInI lAIna uparathI zahevata (zaivata) sI. [ara. zahavata] kAme paganI vastune zaMkathI kAyama karavI]. icchA, viSaya bhogavavAnI marajI, havasa zaMkucheda (zaka) . [saM.] zaMkune chedatAM thato AkAra, zaLa e "saLa." kenika sekazana.'(ga.) [dAMtavALuM zaLI ja "saLI." zaMku-daMtara (zakakundatI) vi. . puM.] zaMkunA jevA zamanAya (zarU) vi. saM.] jenA vize zaMkA karavAmAM zaMka-yaMtra (zakayatna) na. [saM.] vedha mATenuM eka prakAranuM Ave tevuM, zaMkAspada, zaMkaSa, rAMkApAtra yaMtra, chAyAyaMtra, "sana-DAyala' zaMkara (2) vi. [sa.] kayANa karanAruM. (2) puM. zikha (za) puM. [saM.] eka dariyAI prANInuM vartulAkAra mahAdeva, zaMbhu, zivajI, (saMjJA) (3) kevalAdrata siddhAMtanA kATaluM (jene upayoga kaMkIne vAdya tarIke lAkamAM tema 2010_04 Page #1096 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zaMkha-jIruM 2131 zAkAhAra maMdiramAM thata). (2) bhagavAna viSNunuM e eka Ayudha zaMDhAmarka (DA) muMba,va. [saM. rAijha + ma ] paurANika (3) AMgaLInA veDhAmAMno zaMkha jevA nAne AkAra, mAnyatA pramANe prahalAdanA bhaNatara para dhyAna ApanArA masya. (4) jenA uparathI "zaMkhoddhAra beTa' nAma paDayuM che purohita bhAI e. (saMjJA) te paurANika mAnyatA pramANenA eka asura. (saMjJA.) za8 (zarU) ja .' (5) (lA.) mUrkha, bevakUpha, [0cA dharAvavAM (2.ma) saMtanuM (zakhsanuM) 5. [4] caMdravaMzI rAjA pratIpano bIjo sakhata mAra mAra. 0 jevuM (rU.pra.) taddana murkha putra ane bhISma tathA citrAMgada ane vicitravIryane pitA. nArAyaNa (u.ma.) paisA vinAnuM khAlI-khaje. 0 phaka, (saMjJA.). vagA (rU.pra.) devALuM kADhavuM. (2) hArI jaI ke nAsI- zaMbara (zakha2), -rAsura paM. [e. + agT] vaidika kAlane pAsa thaI vacce kAma adhara mUkavuM. 0bhArathI (u.pra.) e nAmane eka dAnava. (saMjJA.) [jJAti-samUha atyaMta mukha 0 vAga (u.pra.) paisA vinAnuM khAlI-khama zaMbhA (sabhA) che. eka paMktie bhejana laI zake tevo thaI javuM. zaTha (rU.pra) mUrkha mANasa. -be vAya (2 zaMbhu (zambha) [saM.] zaMkara, mahAdeva, rudra. (saMjJA) pra.) patI gayuM hoya ema lapeTa-zaMkha (-) (u.5) zaMbhumeLa (zabhu-) . [se. 24manuM lAghava ja tadana marma. (2) methI maTI nirarthaka vAto karyA karanAra] meLo.'] kaI e bheLAMna karyA hoya tevAM meLa na khAnArAM zaMkha-jIruM (za) na. [phA. saMjarAta] kamaLa jatane lokone samUha eka sapheda caLakato paththara (jene bhUko dIvAla vagerenI saMbha3 (zambha) na. kAmanA samaya pachI sAMjhe kaDiyA chone caLakatI karavA chAMTI upagamAM levAya che.) vagere kArIgaro vadhArAnuM kAma kare e. (2) lA.) zaMkhaNI sI. [saM. rAvano]>prA. raviLI] kAma-zAstramAM saMga, maithuna batAvyA mujabanI cAramAMnI kulaTA prakAranI eka strI zaMsanIya (zaMsanIya) vi. [saM.] kahevA jevuM. (2) vakhANavA zaMkha-ghara (e), zaMkhadhArI () puM. [saM.] zaMkha jevuM (3) mArI nAkhavA jevuM dhAraNa karanAra zrIviSNu zaMsita (zasita) vi. saM.) kahevAmAM AveluM. (2) zaMkha-kavani (za, zaMkhanAda (a) . [] zaMkha vakhANavAmAM AveluM. (3) mArI nAkheluM phaMkavAthI thatA avAja -zaH tama, saM.] 'pramANe dareka dareka vagere artha ApanAra zaMkhabhasma (za) sI. [saM, na.] zaMkha DAM vagerenI taddhita pratyaya (jemake "kramazaH ' krama pramANe, "khaMDazaH" Ayurvedika rIte agnimAM pakavI banAvelI khAkha (khaDazaH) TukaDe TukaDe, "zabdazaH' zabda zabda) zaMkha-bhArathI (1) puM[+saM. mAratI saMnyAsInI eka zAI vi. [phA. "zAhI'] "nA prakAranuM' "-nA jevuM e zAkha3 (lA.) parama mUrkha (jao "zaMkha'mAM) artha batAvato anuga: vANiyAzAI" "bAbAzAI' vagere zaMkha-metI (za) na, [+ e "metI.'] khAsa prakAranuM zAka na. siM. 6 na.] rAImAM rAMdhI khAvA jevI vanaeka motI [jhINuM zaMkhaluM pati-ziMga DAMlI pAMdaDAM kaMdo bhAjI vagere, tarakArI, khalI sI. jio zaMkhaluM' + gu. 'I' apratyaya.] nAnuM akAla, vajiTebala.' [0 karavuM (u. pra) pAse rAkhI zaMkhaluM na. [saM. zA + gu. "huM" svArthe ta. pra.] dariyA-kAMThe nirarthaka bagADavuM (Te bhAge praznamAM)]. maLatuM zaMkhAkAra nAnuM che te keTaluM zAkaTAyana chuM. (saM.e nAmano eka prAcIna saMskRta zaMkhale . jio "zaMkhavuM."] nAne pAMkha ["zaMkhAvalI." cAkaraNa. (saMjJA.) (2) na. zAkaTAyana nAmanA jaina zaMkha-9 (zavalya) strI, siM. + e "vala.'] juo vidvAna mathakAlanuM eka saMskRta vyAkaraNa. (saMjJA.) zaMkhAvali(-lI,LiLI) strI. [. rAnna + mAvadijI] zAkaTika vi. [saM] gADAne lagatuM. (2) paM. baLada samudrakAMThe bhAThAmAM comAsAmAM thatI eka bhAjI zAkaNa (-zya), aNu sahI. [saM. rAzinI, arvA. tadabhavI zaMkhinI (zakhinI) sI. [saM.] "zaMkhaNI.' juo zakinI." [bhAjI sahitanuM zAka zaMkhima . [saM. rAtri->prA. zivasa-] dhoLa zAka-pAna na. [4], zAka-pAMdaDuM na. [ + ja e "pAMdaDuM."] semala (eka jhera). zAka-pIDa rI. [rsa, na.] ja "zAka-bajAra." zaMkheda ( zadaka) na. siM. rAha + 3] zaMkhamAM bhareluM zAkabakAluM na. [+jue "bakAluM;' samAnArthIne dvirbhAva.] pANI. [ 9 karavuM (rU. pra.) zaMkhamAM pANI nAkhI devane bhinna bhinna prakAranI tarakArI snAna karAvavuM]. zAka-bajAra sI. na, [+juo. "bajAra.'] jemAM zAka chUTaka zaMkhoddhAra (zahAdvAra), 0 beTa , siM, rAta+hAra+ jue ke jaththAbaMdha vecAtuM hoya te pITha, zAka-mA, ji. beTa.1 porANika mAnyatA pramANe jyAM zaMkha nAmanA Tebala mArkeTa' [te te pAMdaDAMvALI vanaspati dAnavane vAsa hote te ekhAnI bhUziranI pUrva bAjane zAka-bhAjI sI. [ja "bhAi."] zAmAM kAma lAgatI kanA akhAtane cheDe Avelo TApu, bhAgavatanA ramaNaka zAkaMbharI (zAkabharI) . [8,] dugamAtA. (2) madhyabeTa. (saMjJA.) [kAryo kAlanI rAjasthAnanI eka nagarI, hAlanuM sAMbhara. (saMjJA.) zaMTiMga zaTi ) na. [aM] sTezanamAM DabAonI hera-pheranuM zAkAhAra chuM. [ + saM. mA-hA2] vanaspati-janya padArthone zaMhalI . kiMmatI sADI khAvAne khorAka, 'vejiTeriyana kuDa" 2010_04 Page #1097 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAkAhArI zAkAhArI vi[+ saM. bArI, puM.] zAkAhAra ja mAtra karanAruM, 'vejiTeriyana' zAkinI strI. [saM.] zAkanuM khetara. (2) durgAnA gaNamAMnI eka prakAranI melI devA, bhUtaDI, zAkaNI, DAkaNa zAkunika vi.,puM. [saM.] sArAM mAThAM zukana jonAra (eka prakAranA jozo) zAke vi. sa. rAja ( prA.sama-maLa] ziyANuM, pAchuM, buddhimAna. (ra) dakSa, catura, hAziyAra. [-z2I ziyALa _2010_04 zAmaLiyA (3.pra.) kapaTI. xNI sItA (rU.pra.) kAI paNa DAhI karI kI, ha agaluM (rU.pra.) DALaSAlu, daMbhI] zAthe jaA zuM'mAM 'zANuM.' zAta-vAhana jue 'zAlivAhana,' zAtA strI, [saMrAya. na.] sukha, sukha-zAMti, mananI TADhaka, nirAMta. (jaina.) (2) saMtAya, tRpti. (jaina.) [ 0 1LavI (3.pra.) manane zAMti maLavI] [ApanAruM. (jaina) zAtA-dAtA vi. [+ seM.,puM.], cakra vi. [saM.] zAtA zAda vi. [kA.] AnaMdI, khuza [hariyALI jamIna zAhala na. [saM.,puM.na,] lIluM UgeluM dhAsa, saspa. (2) zAna strI, [ara. -pratiSThA, meTAI ](lA,) caherAnA dekhAva, zikala. (2) TA, Dhamakama, dekhAva [ke zAlInuM zAnadAra vi. [+*aa pratya] bhrupakAdAra, khUba dekhAvaDuM zAna-ze(-senA)ga(-gA)ta strI. [ara. zAnAA-za--t ] phAMkaDApaNuM, ghelAI, kukaDAI, (ra) khahezI, heziyArI zAnuM (zAnuM) viz2i'zuM' + gu. 'nuM' che. vi. nA.' arthanA anuga] kayA padArthanuM, (2) kri.vi. jue 'zAne.' zAne (zAne) kra.vi. [jue 'zuM' + gu. 'naeN' tAda mATenA (4 thI vi.nA arthanA) anuga] zA mATe, zA kAraNe zApa puM. [saM.] ka-dudhA, badA. [ . lAgavA (rU pra.) kAInI ka-davAnI kharAba asara anubhavAvI] zApavuM sa.kri. [saM. raoNAva, tA.dhA.] zApa ApavA, ka-kuvA kahevI. zapAvuM karmaNi, kri. zapAvavuM che.,sakri zApAgni puM. [ + seM, avinA] kaduvA-rUpI Aga, AganA jevI zApanI asara zAkhAMta (zApAta) puM. [saM. anta] zApa-mukta thavuM e zApiNI. [saM. rAttvino, arvAM. tadabhava] zApa pAmelI [tevuM, kaDuvA pAmeluM zApita vi. [saM.] jene zApa maLyA hoya ke apAye| hAya zAkI jue 'sAphI.' [(saMjJA.) zAkhAna puM. [ara. zambhAn ]hijarI sananA AThame mahinA zAbAza ke.pra, [aa, zAhabAr'nuM T ke rUpa zAkhAza'] kAMI parAkrama ke sAruM kAma karatAM sAmAne uttejananA uddagAra zAkhAzI strI. [ phrA. zAhabAzI] zAbAza' evI ukti zAbda vi. [saM.] zabdane lagatuM, zabda-saMbaMdhI. (2) maukhika zAbdika vi. [saM.] zabdane lagatuM. (ra) maukhika, (3) puM. vyAkaraNazAstramAM kurALa mANasa, bhASAzAstrI [kuMDalI zAma (mya) skrI. [saM. zamma> prA.rAmmA] sAMbelAnI leADhAnI zAma puM. [phA.] sIriyA deza. (saMjJA.) zAmaka tri. [saM.] zamAvanAra, dabAvI denAra, zAMti karanAra zAmata srI. [ara.] vipatti, Apatti. (2) kamanasIbI zAmaLa(-LiyA,-LA) puM. [saM.zyAmajI>= prA. zAmajI + ''' + 'iyuM' svArthe ta.pra.] (bhInA raMganI cAmaDIne kAraNe) zrIkRSNa (padyamAM) zAmaLAjI puM.,a.va. [jae 'zAmaLA' + gu. jI' mAnArthe,] sAbarakAMThA jillAmAM mezvA nadInA pUrva kAMThe AvelA prAcIna viSNumaMdiranA e nAmanA ThAkorajI (kRSNa). saMjJA) zAmaLiyA e zAmaLa.' Page #1098 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAmaLuM zAmaLuM vi. saM. zyAmA~>prA. samajnma-] zarIre bhInA raMganuM zAmaLA jae 'zAmaLa.' zAmA strI, eka pakSI zAlihotro [saM.] jae 'zArIra(3).' ['phijhiyolojisTa' zArIra-zA vi. saM.huM.] zarIra-vidyAnuM jJAna dharAvanAra, zArIrika vi. [saM.] jaA 'zArIra(1).' zAka strI, [aM] e nAmanI mANasa-khAuM mAchalInI eka jAta (hiMdI mahAsAgaranI) zAmiyAnA jue 'zamiyAne' -'samiyAnA' zAmi(-me)la vi. [ara.] aMdara lAkhala kareluM, samAveluM zAmi(-e)la-gaurI strI. [ + qA. pratyaya] zAmila thavuM e zAmala na. UnanuM prAcIna samayanuM eka vastra zAmela, gIrI jue 'zAmilagIrI.' zArdUla puM. [saM.] vAgha, (2) citto. (3) 19 akSaranA eka gaNameLa vRtta sAduM lavikrIDitanuM laghurUpa. (piM.) zArdUla-niyoti puM. [saM.,na.] jue 'zArdU la(3).' zANu na. [saM.,puM.] rALanuM jhADa, sAla icchA rAkhanAra zAlaOM . [aa.] garama mulAyama paheALI pacheDI. [. ADhADhavI (6.pra.) zAla mAthe nAkhI mAna ApavuM] zAla(hi)mAma puM. [saM. prAma] gaMDakI nadInA paTamAMthI maLatA kALA goLa kAMkarAnA rUpamAM manAtuM viSNunuM svarUpa zAya+- vi. [ara. zAIka ](sAmAnI) icchAne mAna ApanAra, [kAra, kavi zAya(-he)ra puM. [ara. zAir ] vidvAna, paMDita. (2) kAnyazAya(-he)rI srI. [ + gu. 'I' ta pra.] kavitA, kAvya kaLA -zAyinI vi.,strI. [saM.] samAsa ne aMte sunArI strIH bhUmi-zAla-kuzAlA na., ba... [jue zAla`' + 'duzAlA.'] zAyinI' ['bhUmi-zAyI' vagere eka phALavALI zAla ane be phALavALI zAla (saMmAna zAyI vi. [saM,,puM.] samAsane aMte sUnAra : 'zeSa-zAyI' ApavA eDhADAtI) zAra (zAra) kuM., na. [jae zAravuM.'] zAraDIthI pADeluM kANuM zAla-bhaMjikA (jika) sI. [saM.] gaNikA (nAcanArI), zAraDI (zAraDI) zrI. [jue 'zAranuM' + gu. 'huM'e.pra. + vezyA. (2) lAkaDAnA thAMbhalAomAM UMce jaDavAmAM AvatI 'I'. strIpratyaya,] zAra pADavAnuM sutAranuM hathiyAra. [0thI lAkaDAnI pUtaLI [pATha-zALA, nizALa, 'skUla' zAravuM (rU.pra.) maheNAM mAravAM] zAla(, LA) srI. saM.] jagyA. (ra) makAna, para. (3) zAraDA (zAraDa) puM. [jue 'zAravuM + gu, huM' rR.pra.] zalAya na. [saM.] gaLAnI uparanA bhAgamAMnAM aMgAne jamInamAM eriMga karavAnuM lekhaMDanuM aNIdAra hathiyAra, lagatA vyAdhionI cikitsAne lagatI AyurvedanI eka zAkhA [. mUveza (3.pra.) zAraDAthI jamInamAM kANuM pADavuM] zAlA(-LA)jyakSa puM. [saM. sAhA + mA] zALAnA uparI zArada vi. saM.] zarada Rtune lagatuM, zarada RtunuM adhikArI, mahetAjI, AcAyaeN, 'he mAsTara' zAradA srI. [saM.] sarasvatI dhruvI. (2) vANI zAlAM(-LAM)ta (zAlA(-La)ta) vi. [saM. rAjA + anta] zAradA-pITha strI. [saM.,na.] sarasvatI devInuM pITha-sthAna. (2) prAthamika zALAnA sAtamA dheAraNanA phAInalanA abhyAsa vizva-vidyAlaya, (3) zrIzaMkarAcAryajInI pazcima AmnAyanI thayA hAya teTaluM dvArakAmAMnI gAdI. (saMjJA.) 2133 zAradA-pUjana na. [saM.] sarasvatI devInuM arcana, (2) divALIne divase karavAmAM AvatuM navA cApaDAonuM pUjana zAradA-maTha puM. [+ saM.,puM,,na.] jue zAradA-pauDha(3).' zAradA-maMdira (-mandira) na. [saM.] vidyAlaya, vidyA-zALA, nizALa zAradA-lipi . [saM.] kAzmIramAM madhyakAlamAM pracalita devanAgarI prakAranI bhAratIya lipi. (saMjJA.) zAradIya vi. [saM.] jaA 'zArada' zAravuM (zAravuM) sA,i saMranI vRddhi Ara, tatsama] aNIdAra hathiyArathI vighna karavuM. (2) maheNAM mArI pajavavuM zAraMga (zAra) na. [saM. za, aryAM. tadbhava] e nAmanuM viSNunuM dhanuSa, zAMge. (saMjJA.) zAraga-pAllui (zAra) puM. [saM. rA -Li, aryAM. talava] (hAthamAM rAMge dhanuSavALA) viSNu. (saMjJA.) zAri chuM., . [a,,puM.] zataraMjanuM mAruM ke cApaTanA pAseA. (2) [sa., strI.] menA (pakSI) zArIra vi. [a,] zarIrane lagatuM, zarIranuM. (2) puM. dahI, jIvAtmA. (2) na. zarIra-zAstra, kriyAla cha' zArIraka vi., puM. [saM.] zArIra, delhI, jIvAtmAM zArIra-vidyA sI., zArIra-vijJAna, zArIra-zAstra na. _2010_04 zAlA(-LAM)tara (zAlA(-LA)tara) na. [saM.] bIjI bIjI nizALa. [ karavuM (ra.ma.) bhaNavA mATe nizALa khadalavI] zAli puM. [sa.] sALa, DAMgara, kanaida (ceAkhA) zAligrAma jue 'zAlagrAma.' zAlinI strI. [saM.] agiyAra akSarane eka akSara-meLa chaMda. (piM.) (ra) (-zAlinI') vALuM' e arthanuM rUpa samAsane aMte H 'bhAgya-zAlinI' zAlibhadra puM. [saM.] rAjagRha (paTaNA) nagaranA I.sa. pUrve thayelA manAtA eka rAjakumAra ane pachI jena dharmanA e eka Adarza sAdhu, (saMjJA.) zAli-vAhana huM. [saM. svIkArAyA che, paNa rAAchidraviDa zabda che tyAM arthe gheADe!' ja che. Ama samAnArthInA DhirbhAva. sara0 hinduotra] (lA.) I.sa. 78 AsapAsanA pratiSThAnapura-paiThaNanA rAjavI 'sAta-vAhana' gaNAyA che, paNa e kSaherAta kSatrapa nahapAna'nA saMskRtIkaraNanI zakayatA vadhu. (saMjJA.) zAli-haeNtra na. [saM, svIkArAyeleA, hakIkate draviDa artha rAhanA gheADA +saM.] DA. (ra) anna-parIkSAnI vidyA. (3) azva-rAganI vidyA zAlihAthI vi. sa.,puM.] azrvarAganI cikitsA karanAra vaidya, gheADA-dAktara, sAleAtarI Page #1099 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAla(-LI). 234 zAhajoga -zAlI(-LI) vi. sa.] samAsanA uttara padamAM "vALuM nidA karanAra artha: "bhAgyazAlI(-LI)' vagere zAstraneniMdA (nidA) sI. siM] dharmagraMthAnI avajJA zAlIna vi. siM.] namra, vinaya, vivekI, vinIta. (2) zAstra-pUta vi. [saM.] e "zAstra-vihita." [sthiti zaramALa, lajajALu (3) khAnadAna zAstra-prAmANya na. [saM] zAstranAM vacana pramANa hoya evI zAleDI sI. jio "zAle' + gu. 'I' apratyaya.] e zAstra bAja vi. [+ kA. pratyaya] harakoI vAtamAM zAstranAM nAmanuM eka jhADa, salakI, dhupe pramANa ApanAruM. (2) zAstrArtha karavAmAM kuzaLa zAleDuM na. [sa. - > prA. lagna- + gu. "huM zAstra-bAjI strI. [+ phA. pratyaya.] zAstra-bAja hovApaNuM, svArthe ta.pra.] sahalakInuM phaLa, yupeDAnuM phaLa zAstrArtha karavAnI kuzaLatA zAle(-)payAgo vi. saM. rAiag-. S.1nizALa- zAtra-vidhAna na. [saM.) zAstranuM kathana mAM upayogamAM Ave tevuM (pAThayapustaka) zAstra-vidhi chuM. cI. [sa.puM] zuM kevI rIte karavuM e vize zAhamala na. [saM5.] zemaLAnuM jhADa zAstramAM je kahyuM hoya te pramANe karavuM e, zAstramAM kahe zAha ja sAva." (saMjJA.) vidhi [ane bAdha kare tevuM zALaka na. [saMpuM] pazu-pakSInuM baccuM. zAstra-viruddha vi. saM.] zAstramAM kahelAthI jaThA prakAranuM zAzvata,tika vi. [saM.] nitya, sanAtana, kAyama rahenAruM zAstra-vizArada vi. [4] ja "zAstra-nipuNa.' zAvatI vi, sUkI. [saM. zAkavata rahenArI. (2) durgA zAstra-vihita vi. [saM.] zAstramAM kahyA pramANenuM mAtA. (3) yoga-mAyA [zikSA-sajA karanAra zAstranA vi. [saM. .] jue zAstra-jJa." zAsaka ki. [saM.] sattA bhogavanAra, rAjya karanAra. (2) zAstra-zuddha vi. [saM] zAstromAM kahevAmAM AveluM hoya te zAsakIya vi. [saM.] zAsakane lagatuM pramANenuM, zAstrAnukuLa zAsana na. [saM.] sattA, adhikAra. (2) AjJA, hukama. zAstra-saMpana (-sampana) vi. [saM] juo "zAstra-jJa." (3) upadeza, bodha. (4) rAjAe garAsamAM ApelI zAsa-saMmata (-sammata) vi. [sa.) zAstramAM kahyA pramANenuM, bhUmi. (5) dastAveja, khata (dAnanuM) (jemake "tAmra- zAstranA AdhAravALuM zAsana" "dAnazAsana) kirtA zAstrasiddha vi. [saM., zAstrAnukula(La) vi. [ + saM. zAsana-kartA, vi. [saM. 6 ], zAsana-kAra chuM. [4] 2Ajya- mana- e "zAstra-vihita.' zAsana-taMtra (-tatra) na, siM.] rAjya-vahIvaTa, (2) zAstrArtha chuM. [sa, rAstra + athe) zAstramAMthI kADheluM pramANa, rAjaya-baMdhAraNa dhama-zAstranA vacanane mAyane. (2) zAstranA artha vizenI zAsana-patra puM. [sana.] hukama-nAmuM, AjJA-patra, AjJA- carcA, vAda-vivAda patrikA. (2) sanada. (3) dAna-zAsanane lagatuM tAmrapatra vagere zAstrI vi. . puM.] e "zAstra-jJa' (2) saMskRta bhASAnA zAsana-paddhati zrI. [saM.] rAjaya karavAnI rIta ke prakAra vibhinna viSayonI snAtaka parIkSA pAsa karanAra. (3) zAsanI sI. [ + gu. "I' ta.ka.] khoparImAMno eka moTe bhAge brAhmaNemAM evI eka avaMTaka (dhaMdhAne kAraNe) niyAmaka majam-taMtu zAstrIya vi. [saM.] zAstrane lagatuM, zAstranuM, (2) vijJAnane zAsanIya vi. [saM.] jenA upara adhikAra calAvavAno lagatuM, vaijJAnika, "sAITiphika.' (3) zAstra-zuddha. (4) hoya tevuM, adhikAramAM rakhAya tevuM. (2) amalamAM mUkavA mAtra pustakiyuM, "thiyareTikala' jevuM. (3) saja-pAtra zAstrokta vi. [saM. zAstra + 3] zAstramAM kaheluM, zAstrazAsita vi. [4] jenA upara adhikAra ke sattA calAva- vihita. (2) vidhi-yukta vAmAM Avela hoya tevuM. (2) upadezeluM zAha muM. phi.] rAja (khAsa karI musalamAna dharmana). (2) zAstA vi. [saM. 5.] jae "zAsaka." (2) zikSaka nANAvaTI, vahevAriyo, zarApha.(3) vANiyAomAM e dhaMdhAthI zAstra na. [saM.] koI paNa vastunuM tarka-pramANita zuddha jJAna, AvelI vyApaka oLakha ane ene puruSa. (saMjJA.) (4) vidhA. (2) te te vidyAno graMtha. (3) dharmagraMtha irAna aphadhAnistAna vagerenA rAjAone e ilakAba. (5) zAstra-kartA .vi. si., SJ, zAtra-kAra vi. [saM.) zAstra- (lA) pratiSThita mANasa. (6) (kaTAkSamAM) cera, luTAro graMthanI racanA karanAra zAha-khAtuM na. [ + ja e khAtuM.'] cApaDAmAM nAma-nirdeza zAstragata vi. [saM. zAstra-graMthamAM hoya tevuM, zAstramAM karyA vinAnuM khAtuM khAnagI khAtuM, zrI-khAtuM zAstrajJa vi. saM.3, -jJAtA vi. [saM5.] te te zAstra ke zAha-jana na. [ + saM., ane, ] ja sAjana.' vidyAnuM jJAna dharAvanAra, zAstra-vattA zAha-jAdI sI. [vA muslima rAjavInI kuMvarI zAstra-jJAna na. [saM] te te zAstra ke vidyAnI UMDI samajha zAha-jAdA pu. [F phA. jAda] muslima rAjA kumAra zAstra-dazI vi. siM, muM.] jAo "zAstra-jJa. [samajha zAha-jIruM na. (kA. zyAha-jIraha] charAnI eka jAta, kALuM zAstradaSTi rahI. [sa.] zAstra-mAnya karela hoya tevI jIruM, (kALIjIrI' judI che.) [saM 1 zAstra jenA manAI karI hoya tevuM zAhaga -1) vi, kri.vi. [ + ja e "ga.'', - vi zAstrIniMdaka (anindaka) vi. siM] dharma-zAstranA graMthono [ + gu. "u" ta.pra.] sAhukArane yogya. (2) svIkAravA 2010_04 Page #1100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAhIbAja 2135 zAMti-sthApaka yogya, kAyadesara, (3) prAmANika (vidyA vagere). (2) zAMkara matane lagatI (prakriyA vagere) zAhabAja na. [..] bAja pakSIne jevuM eka pakSI zAMDilya (zADiya) . [saM.] e nAmanA eka prAcIna zAhabAdI vi. [madhya pradezanuM eka nagara + gu. "I' ta...] RSi. (saMjJA.) cAhabAdane lagatuM (khAsa karIne paththaranI lAdI) zAMta (zAnta) vi. [saM.] zamI gayeluM. (2) zItala prakRtinuM, zAha(hA)-mRga na. [pha. zAha-mu] saharAnA raNamAM thatuM TAThuM (svabhAvanuM). (3) vAMdhATa vinAnuM. (4) (lA.) maraNa UDI na zake tevuM eka khUba moTuM pakSI pAmeluM. (5) puM. kAvyanA ATha raso uparAMta navame zAha-vaTa () strI. [+juo "vaTa.] zarAphanA jevo Ubho thayela rasa. (kAvya.) cekho vyavahAra. (2) nANAvaTIpaNuM [vepArI zAMtacita (zAta-) vi. [batrI.] ThaMha svabhAvanuM zAha-sedAgara 5. [ + ja "seDAgara."] mATe AbarUdAra zAMta-rasa (zAva-) 5. [.] jae zAMta(5)." zahi(he)da vi. [ara.] sAkSI ApanAra, gavAha zAMti (zAnita) jI. [sa.] vega kSobha-kriyA vagerenuM besI zAhi8-hedI , [+]. "I" ta,pra.] sAkSI, gavAhI javuM e, zamana. (2) mAnasika zArIrika upadravanuM maTI zAhI' vi. [pha.] muslima rAjAne lagatuM. (2) samAsamAM javuM e. (3) zAtA, TATaka, nirAMta. (4) vizrAma, nivRtti. uttarapadamAM mAtra "-ne lagatuM' artha: "vANiyA-zAhI' (5) baMdobasta, vyavasthA. (6) nIravatA. (7) dhIraja. rAjAzAhI' vagere (8) kaleza kaMkAsa vagerenA abhAva thavo e. (9) graha zAhI? sI. [phe. siyAhI] lakhavA mATenuM kALuM (ke anya vagerene zakaya upadrava vagere na thAya evI sthiti, raMganuM) pravAhI (kalama bALIne ya inDipenamAM bharIne [0 thavI (u.pra.) tRpita thavI. * vaLavI (u.pra.) nirAMta paNa lakhAya che tevuM). (2) tabalAM pakhAja vagere mAM mAdAnA thavI] paDa upara lagAvAto kALo padArtha zAMtika juo "sAMtaka-zAMti-karma." zAhI-cUsa vi. 5. jio "zAhI' + "cUsavuM.'] zAhI zAMti-karma (zAta) na. [saM.] gRha vagerenI naDatara na thAya cUsavA mATe kAgaLa, 'blaoNTiMga pepara' e mATenuM vaidika ke paurANika karma-kAMDanuM kArya, sAMtaka zAhIvAda jio "zAhA' + saM.] rAjAne amala yA zAMti-kartA (zAnita-) vi. siM5.], zAMti-kara (zAnti, saramukhatyArI amala vApaNuM zAMti-kAraka (zAti) vi. [saM.) zAMti ApanAra, zAMti-prada zA(sA)hukAra ! [ja "zAha dvArA, saM. sAdhu- zAMtidUta (zAnti-) pR. [saM.] yuddha vagerene prasaMge salAha+ kAra sAthe saMbaMdha nathI.] dhanika. (3) (kaTAkSamAM) lura zAMti mATe makalavAmAM Avato rAjakIya puruSa zA(-sAhakArI strI, [+ gu. 'I' ta.ka.] zAhukArapaNuM. zAMtinAtha (zAti-) S,, ba,1. [saM.] jenenA 16 mA (2) (kaTAkSamAM) luccAI 60 ugharAvavI (rU.pra.) jamaNa- tIrthaMkara. (saMjJA.) vAranuM iMDAmaNa ekaThuM karavuM zAtiniketana (zAti) na. [saM.] jyAM haMmezAM mAnasika zAheda e "zAhida." zAMti maLe tevuM makAna ke sthAna. (2) kavivara ravIndrazAhedI ja "zAhidI.' nAtha TAgoranuM kalakattA najIkanuM vidyAlaya. (saMjJA.) zahera ja "zAyara. zAMti-pada (zAnti-) na. [saM. zAMtinuM sthAna. (2) mokSa zaherI o "zAyarI." zAMtipATha (zAnita) chuM. [saM.] te te upaniSadanA Ara zALa (-vya) strI. [sa. rA>iprA.sAthe ja "sALa." ane aMte AvatA zAMtinA maMtronuM pArAyaNa. (2) hara zALA juo zAlA." koI kAryamAM zAMta rahe e mATe thato amuka vaidika maMtrano zALAdhyakSa ja "zAlAyakSa." ['kula megejhina' aMte 24 rAntiH zAntiH zAntiHvALo pATha zALA-5tra na. [saM] nizALenI vigato ApatuM sAmayika, zAMtiprada (zAti) vei, [sa.] juo "zAMti-kartA.' zALA-mitra chuM. [saMta.] sahAdhyAyI [nAnI maMDaLI zAMtipriya (zAnita-) vi. [sa,ba.tro,] zAMtinuM cAhaka zALA-samiti sI. [+ saM.] zALAno vahIvaTa karanArI zAMti bhaMga (zAnti-bharu chuM. [sa.] mAnasika ke laukika zALAMta (zALAnata) ja "zAlAMta." zAMtinuM tUTI javuM e. (2) suleha bhaMga zALAMtara (zALA tara) e "zAlAMtara. zAMti-maya (zAnti) vi. [saM.] taddana zAMta zALiyuM na. [ja "zALa + gu. "thayuM . pra.] halakI zAMti-rekhA (zakti) strI. [saM.] be rAja ke rASTro jAtanI DAMgara, sAThI cekhA vaccenI sImAnI maryAdA zALI strI. siM. zAstrI] DAMgara, sAla zAMti-vAda (zAnti) chuM. [4] pRthvI upara yuddho na thAya -zALI e "zAlI. e prakArane mata-sidvAMta, pesiphikama' zALApAgI o "zApayegI.' zAMtisUta (zAnti) na [se.] jemAM "zAMti' cAhavAmAM zakara (zAra) vi. saM. zaMkara saMbaMdhI, ziva-saMbaMdhI. ra) AvI hoya tevA vaidika maMtrono saMgraha zrIzaMkarAcArya-saMbaMdhI, zrIzaMkarAcAryane lagatuM ke emaNe zAMti senA (zAnti-) strI. [sa.] prajAkIya AMtarika dhAMdhala sthApeluM vyApaka kareluM vagerenA samaye suleha jALavanArI sevakanI maLI zAMkarI (zArI) vi. sI. [1] kAMkara-rudrane lagatI zAMti-sthApaka (sAti) vi. saM.] sulehazAMti sthApanAra 2010_04 Page #1101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2174 zAMtisnAtra zikharamALa zAMtisnAtra (zAti-) na. [saM.] jaina dharmanI rIte zAMti zikSaNa paddhati sI. [saM.] bhaNAvavAnI che te khAsa karanArA zloka ke stotra. (jena prakAranI rIta [evo prayatna zAMteka juo "zAMtika.' [(saMjJA.) zikSasa-pracA(-sA) 5. siM] keLavaNuM vyApaka bane zarma (zAga) - siM] viSNunuM e nAmanuM eka dhanuSa, zikSaNazAstra na. siM] kevI rIte vidhAthIone tAlIma zAM-dhara (zAga-, zAM-pANi (zA ), zAMga ApavI ene vicAra karanAra vidyAgraMtha (zAga) chuM. [saM.1 jemanA hAthamAM zAMrga dhanuSa che tevA zikSaNazAstrI vi. [saM.) zikSaNazAstranuM jene jJAna hoya bhagavAna viSNu [pAMDanA 20 mA bhAganuM nANuM) te keLavaNIkAra vidvAna [te te sthAna zi. puM. [e. "zili'nuM TUMkuM rUpa ziliMga (briTananuM zikSaNa saMsthA (saMsthA) strI. [saM] tAlIma ApanAruM zika(-kha)raNa na. jae "zikhaMDa." zikSaNa-sAhitya na. [saM.] zIkhavavAne mATe joitAM zikarAmaNa na. jio zikAravuM' + gu. AmaNuM" ka. pra.] sAdhana-sAmagrI. (2) zikSaNanI vicAraNAne lagatuM graMthastha hUMDI svIkAravI e. (2) hUMDI svIkAravAne vaTAva vAhamAya zikarAvavuM juo "zikAravuMmAM. zikSaNIya vi. [saM] zIkhavavA jevuM, zIkhavAvAne lAyaka. zika(-)la jI. [ara. zika] moDhAne Agalo bhAga, (2) zikSaNa-viSayaka, "ekeDemika' mukhAkRti, cahere, surata, (2) AkAra, ghATa, [0 javI (rU.pra) zikSA sakI. [] zikSaNa (2) zikhAmaNa. (3) sana , beAbarU thavuM. 0 jevI (3.pra) zaktinuM mApa karavuM] daMDa. (4) uccAraNane lagatA saMskRta bhASAne te ta zikasta strI. phi.] parA-jya, hAra, parA-bhava. (2) (lA) padyAtmaka graMtha (jemake 'pANinIya zikSA' "nAradIya zikhAmaNa, dhaDo [mareDa zikSA' vagere) zikatA strI. [vA.] u6 lipino cAlu lekhanane eka zikSA-kAra vi. siM. zikSAnI racanA karanAra zikAkAI jI. [marA. rike kaI ja A "cikakhAI.' zikSAgura chuM. [saM.] dharmanuM riANa ApanAra zikSaka, zikAyata strI. [ara.] phariyAda. (2) gihalA, niMdA (2) upadeza ApanAra, (3) sarvasAmAnya dvighA ApazikAra chuM. [saM.] ramata khAtara karavAmAM AvatA pazu- nAra, vidyAguru pakSIone hathiyArathI vIMdhavAno khela. (2) (lA.) zikAra- zikSApatra na. [saM.] jemAM zikhAmaNa ke upadeza ApathI prApta e pazu-pakSIrUpI khorAka. [7 thavuM (rU.pra.) vAmAM Avela hoya tevo (TapAlI prakAranA kAgaLa). (2) phasAI javuM. 0 khea (rU.pra.) zikAra karavAne AnaMda evA patrone saMgraha-graMtha. (3) zrIharirAzajI mahA levo. 0 maLa (rU.pra.) dhArelI cIja prApta thavI]. prabhujIne e nAma saM. zikSA graMtha. (pR.) (saMjJA.) zikAra sakri. [saM. ravInara- nA.dhA, arvA. taddabhava] zikSApatrI zrI. [saM] e zikSApatra(ra)." (2) svAmi juo svIkAravuM." zIkarANuM karmaNi. zikarAvavuM presa kri. nArAyaNa saMpradAyano zrIsahajAnaMda svAmIe upadeza-25 zikArI' vi. [+ gu. "I' ta.pra.] zikArane lagatuM. (2) zlokAtmaka saMskRtamAM Apela dharmagraMtha. (saMjJA.) zikAra karavAne kAma lAgatuM (pazu pakSI vagere) zikSA-pAtra vi. [saM.) bodha ApavA yogya. (2) daMDane zikArI vi. phA], 2 vi. [+ gu. "u" ta.pra.] zikAra pAtra, sajAne lAyaka karanAruM zikSikA zrI. [saM.] strI zikSaka zikAruM na. haraNanI eka jarA nAnI jAta uDI zikSita vi. [saM.] jene baMdha ApavAmAM AvyuM hoya zikAre chuM. [hi. zikAra] nadImAM sahela karavA mATenI tevuM. (2) jeNe vidyA-viSacaka tAlIma lIdhI hoya tevuM zikAtara (raya), -rI sI. [arabI samudramAM eka TApu bhaNeluM. (3) sarakArI sokeTe" ke "satro,tyAMnI adhiSThAtrI devI) e zikhavADavuM e "zIkhavuM'mAM. nAmanI durgAnI keTinI eka divya zakita-devI, e nAmanI zikhara na. [4] mathALuM, Teca. (2) maMdiranuM koTaka, kaLIonI ISTadevI. (saMjJA.) (3) pahAya DuMgara vagerenI Toca. [0 caDhA(-4)-vavuM (rU.pra.) zitaruM na. [ja "zikotarI + gu. "uM' ta...] (lA.) kAma TheTha sudhI pahoMcADavuM. -re caDhA(-DhA)vavuM (rU.pra.) naThAruM ke vaLage na chUTe tevuM halakI jAtanuM eka bhUta kaI kAmane pAra pADavuM. (2) hadathI sAmAnamAM vadhAre zikala jue "zikala." vakhANa karavAM, re jaI pahoMcavuM (pAMcavuM) (rU.pra.) zikaka ja sikko' [ustAda sAro yaza meLa (2) unnatinI Toce pahoMcavuM. -re zikSaka, 0 jana 5. [saM.] vidyA bhaNAvanAra, adhyApaka, javuM, are paheAMcavuM (pAMcavuM) (rU.pra.) unnatinI Toce zikSaka-samudAya, zikSaka-saMdha (sa) puM. [saM.] zikSakanuM pahoMcavuM. -re besavuM (-besavuM) (2 pra.) mAta mAgavuM] maMDaLa [tAlIma, adhyayana, bhaNatara zikhara-baMda(-dha) (banda,) vi. [saM. + kA. pratyaya], zrI, zikSaNa na. [saM.] zikSakanuM keLavaNI ApavAnuM kArya, dhI (-bI ; dhI) vi. [ + gu. ' svArthe' ta. pra.] zikSaNa-kalA(-LA) sI. [sa.] zIkhavavAnI khAsa prakAranI zikharavALuM (maMdira vagere) hikamata zikhara-mALa strI, [ + saM. mA pahADanAM zikharanI paMkti, zikSaNa-kAra vi. saM.] ja zikSaka.' UMca-nIcAM zikharenI hAra 2010_04 Page #1102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zikharaNI zikhariNI vi.,strI. [saM.] aNIvALI (vastu). (2) nAmeA DuMgara, TekarI. (3) sattara akSaranA eka akSara-meLa chaMda. (piM.) zikharI vi.,puM. [saM.] pahADa, DuMgara. (2) vRkSa, jhADa zikhavaNa (-Nya), -NI strI. [ja e 'zIkhavavuM' + gu. 'aNu' -'aNI' rR.pra.] (lA.)uzkeravAnI chAnI salAha, bhaMbheraNI zikhavADhavuM ja 'zIkhavuM'mAM, 2137 zikhaa" (zikhaNDa) puM. [saM,] (mera kakaDA vagerenI) mAthA uparanI kalagI. (2) jhUlakuM, kanavuM. (3) mera-piDhavALA mAranI pITha uparane jhaDa zikhaMDha (zikhaNDa) puM.,na. [de.grA. dio] dahIMmAMthI pANI nitArI khAMDa nAkhI banAvavAmAM AvatuM khAgha, sikhaMDa zikhaMdraka (zikhaNDaka). [saM.] jue 'zikhaMDa'(2,3).'ziyAha jue 'ziyA.' (ra) mAthAnA vALanI laTa zikhaMDI (zikhaNDI) vi. [saM,,puM.] mAthe kalagIvALuM. (2) puM. mera, (3) kukaDA. (4) drupada rAnanA bIjo putra. (saM,A.) zikhA srI. [saM.] ceATalI, cATI. (ra) (srInA) aMbADA, ceATaleA. (3) agninI jALa. (4) dIvAnI saga, jota. (5) kalagI (mera vagerenI) zikhAu vi. [jae 'zIkhavuM' + gu. 'Au' kR.pra.] hajI zaukhatuM hAya-anubhava letuM hAya tevuM. (2) (lA.) bina anubhavI zikhAvuM jae zIkhavuM'mAM. zikhAmaNu (Nya) zrI. [jue 'zIkhavuM' + gu. 'AmaNuM' kR.pra. zikSA, salAha, bedha zikhAmaNiyuM vi. [jue 'zikhAmaNa' + gu. 'yuM' ta.pra.] zikhAmaNavALuM, zikhAmaNathI bhareluM, edhaka zikhAvavuM jae zIkhanuMmAM; paNa A ke.rUpa raDha nathI, rUDha che 'zokhavavuM.' zikhAvuM jae 'rzIkhavuM'mAM, zikhA-sUtra na., kha.va. [saM.] mAthe ceATalI ane janAI (brAhmaNanuM lakSaNa) [(4) AM zikhI vi. [saM.,puM.] kalagIvALuM. (2) puM. mAra. (3) kUkaDA. zigarAma jae sagarAma.' ziDhAvavuM, ziDhAvuM jue 'zIDavuM'mAM. zi(-ze)DyUla na. [saM.] vigata-vara noMdha, (2) graMtha vagerene aMte vigata ApanAra pariziSTarUpa kAThA zi(-ro)pazUla-kAsTa . [saM.] baMdhAraNamAM pachAta gaNAtI jAtie pariziSTamAM judI lakhAtI hAI-e rItanI te te jAti zitA puM. e nAmanA eka cheDa zitAbaOM vi. [phA.] utAvaLuM, sitAma zitAkhI strI. [ka] tvarA, utAvaLa, sitA' zithila vi. [sa.] DhIluM, DhIluM pAcu. (ra) thAkeluM. (3) dhImuM. (4) nirbaLa [bauddha dharma, (saMjJA zinde(te), 0 dharma (ziSTA-) puM. [jApA.+saM.] jApAnanA zipiMga (zipiMga) na. [aM.] vahANa-AgabeATa vageremAM mAla caDAvave utAravA e ziprA srI. [saM.] ujjaina pAsenI nadI, kSiprA, (saMjJA.) _2010_04 ziphArasa ii. [phrA. siphAriz] jaA 'siphArasa,' zibi puM, [saM.] paurANika gAthA pramANe zaraNe AvelA hAlAne mATe khAjane zarIra ApanAra eka bhAratIya rAjA, (saMjJA.) zikhikA strI. [saM.] pAlakhI, (2) nanAmI, ThAThaDI zibira puM., srI., na. [saM.,na.] chAvaNI. (ra) taMkh ziyaLa na. [saM, razIjInA gu. vikAsa] zAla, eka pati-vrata, pAtivratya, satI-va zirISa ziyA( 09) puM. [ara. zauaha] muslima dharmanA eka phirA. (saMjJA.) (2) vi. e paMthanuM [gabharAyeluM ziyA-liyA kri.vi. [ravA.] mahAva, bebAkaLuM, khUba ziyALa1 na. [rsa, cunAjI > prA. zivAjI, puM.] kUtarAnI jAtanuM eka cApaNuM jaMgalI prANI ziyALa` (-bya) strI. [saM. zAhI>prA. zivAjI], vI zrI. [jue 'ziyALavuM' + gu. I*' pratyaya.] ziyALa nI mAdA ziyALavuM na. [jue ziyALa`'+ gu. 'huM' svArthe ta...], ziyALiyuM na. [+]. 'iyuM' svArthe ta...] jue 'ziyALa.' ziyALI strI. [ja e 'ziyALa ' + gu. 'I ' ta pra.] ziyALanI jhINI lAMbo cIsa, lALI ziyALu vi. [jae 'ziyALA' + gu. '' ta.pra.] ziyALAmAM thatuM ke ziyALAne lagatuM ziyALA puMsa. cInnAhA > prAptIthamAma, sIthAma-] hemaMta ane zizira e be RtuonA maLI cAra mahinAenI Rtu-sAyAnya rIte kAntikathI mAdha mahinA sudhInI zira na. [saM. ciras ane zira baMne] mAthuM. [. ApavuM (3.pra.) jIvane bhega ApavA. 0 upara caDhA(-DhA)vavuM (-uparatha-) (rU.pra.) mAna ApavuM. 0 upara levuM (-uparatha ) (rU.pra.) javAbadArI levI] zirasA-vaMdya (1.gha) vi. [saM.] mAthuM namAvIne vaMdana karavA jevuM. (ra) (lA.) svIkAravA lAyaka, svIkArya, rizarA-mAnya zira-zUla(-La) na. [saM. rak + raha] mAthAmAM nIkaLatuM raLa, mAyAnI pIDA, mAthAnA dukhAveza ziraste-dAra chuM. kA. sarrastaha-dAr] amaladAranA hAtha nIce kAma karanAra mukhya kArakuna zirastedArI strI. [aa. sar-ritakdArI] zirastedAranuM kArya tema ja hoddo [dastura, 21 cA, cAla ziraste puM. [kA sar-nAiztaph ] niyama, prathA, rivAja, dhAre, zirastrANu na. [seM, cit + trALa] mAthAnuM rakSaNa karanAra leAkhaMDI Topa, zira-Topa [nasa, raga zirA zrI. [saM.] leAhI vahetuM laI jatI nasa, raktavAhinI, zirA(rA)i srI. [ara. surAhI] UbhA ghATanA pANIneA caMbu ziraNuM (zirANuM) na. [1, sar-nihAdana ]ezIkuM zirAmaNu e 'sirAmaNa,' zirAmaNI jue sirAmaNI,' zirAvavuM ja 'sirAvavuM.' zirISa na. [saM.,puM.] e nAmanuM eka jhADa, sarasaDA, (2) Page #1103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zireI 2138 | ziva maMdira sina evuM tulAyama taMtuvALuM phUla nA Tepa [(2) tapakhAnuM zirAI juo 'zirAI.' zila-khAnuM na. [phA 'zikahu' + juo "khAnuM.] zastrAgAra. ziro-dharA sA. (saM. IrAn + , saMdhithI] DAka, gaLuM, ziladAra vi. vi. sihabdAra ] zastrasajaja sainika ke Dho kiMTha, kAMdhane bhAga [mAnya." ziledArI strI, [ kA. sihadArI] laDavA mATenI sainikanI zire dhArya vi. si. riAra + dhArva, saMdhithI] juo "zire- zastra-sajajatA zibiMdu (-bindu) na. [sa. phiran + vivuM, saMdhithI] zilAMcha (zilA) na. [] laI javAyA pachI khetara barAbara mAthA uparanuM AkAzanuM keMdra. (2) zikhara, Toca. vageremAM paDeluM anAja vINavAnI kriyA (1) trikoNanA mAthAnuM aNiyuM, "varTaphasa." (ga.) zilAMcha-vRtti (zi ) sI. [saM.) khetaramAM laI javAtAM zira-bhAga kuM. [saM. cira + mA, saMdhithI] mathALAne paDI rahelA dANA vINuM gujarAna calAvavuM e bhAga, mathALuM, Toca ziha8 strI. [saM] ramatagamata vageremAM vijaya meLavanArane ziromaNi chuM. [saM. Aira + jaLa, saMdhithI] aMbeDAmAM hAlanA AkAranuM apAtuM zipamaya pataruM baMdhAte maNi. (2) vi. zreSTha sthAna upara rahela (mANasa) ziha-maeNca 6,ii. [.] vijayanA pratIka tarIkeno hAla ziromAnya vi. saM. zin + 1, saMdhithI] juo jItavA mATe goThavAyelI krikeTa vagerenI ramata zirasA-vaMda." "zirasAmAnya. [7 karavuM (rU.pra.) svI- zi95 na. [saM.] koI paNa prakAranI hAthathI thatI kArIgarI, kAravuM. ketarakAma citrakAma ane evI aneka lalita kalA, (2) vidyA zire 2ha ! [sa. riAn + 4,sadhithI ] mAthAnA vALa zilpakarma na. [] kalAkArIgarInuM kAma ziro-rekhA strI. [saM. + rela, saMdhithI] mathALAnI lITI zilpa-kalA(-LA) sI. [sa.] keI paNa prakAranI kalAkArIgarI zirega 5. siM, riANa + roga, saMdhithI] mAthAnA roga zi95 kAma na. [ + jue "kAma.'] e "zaha5-karma.' zire-likhita vi. siM. + igis, saMdhithI] uparane zilAkAra vi. saM.1 ja ?i mathALe lakheluM [upara raheluM, mathALe raheluM zi95-kArIgarI cI. [+juo "kArIgarI.'] e "zilpazirAvatI vi. saM. riArajU + vata, saMdhithI, .] mAthA zilpa-vidhA . siM] zipa-kaLAnuM zAstra [ArTa-skUla" zire-virecana na. [3. riAram + vizvana saMdhithI] mAthA- zi95-zAlA(-LA) sI, siM] kalAkArIgarI zIkhavAnuM sthAna, mAMthI bIka lAvI bagADa kADhavo e. (2) evI davA zi95-zAtra na, siM] kalA-kArIgarInI vidyA, hipanavidyA zirodanA sI [sa. riAra + cetanA, saMdhithI] mAthAno zilpazAstrI vi. [saM5] ziha5-zAstranuM jJAna dharAvanAra, zilpI dukhAve [vAnuM vastra, pAlaDI zi9pAkRti . [saM. riAra + ga-zAsa] zipano namuno zire-vepTana na [se riAn + vedana, saMdhitho] mAthe vIMTALa- zipI vi. [saM5.] zilpazAstranuM jJAna dharAvavA sAthe zire-bata na. siM. riA vrata, saMdhithI] atharvavedathI cADayuM uttama kalA-kArIgarI karanAra mANasa, zivapa-zAstrI AvatuM samagra aMge upara bhasma vagerenA vilepananuM vrata. ziva vi. [saM] kayANakArI, zubha karanAruM. (2) pavitra. (2) muMDananI eka prAcIna dharma-krayA (3) na. kalyANa zreya. (4) mokSa. (5) . (kahayANakArI zilA zrI. siM.] paththaranI chATa, pATaDe, dagaDa svarUpe) zaMkara, mahAdeva, zaMbhu, rUka. (saMjJA.) [ nI bUTI zilA-chApa . [ + e "chApa.] patharanI pATa ke lAdI (ra.a.) bhAMga] [samUha upara kAtarIne karAyeluM chApakAma, 'li-prinTiMga ziva-jA zrI. siM.] mahAdevanA mastaka upara vALane zilA-jatu na. siM], zilAjita na. [saM. riAi + mg] zivajI pu.ba.va. [+ jue cha' (mAnArthe)] ja "ziva(5)." pahADanI phATamAMthI nIkaLatuM eka rAsAyaNika dravya (e zivatatva na. [4] sRSTimAMnuM kalyANakArI cetana tatva. davAnA kAmamAM upayogI) (2) brahama, paramAtmA zilAnyAsa puM. [saM.] makAna vagerenuM khAtamuhUrta ziva-nirmAlya na. [8,] zivane caDelAM kupa tema dharelA zilA-presa zuM na. [+ aM] zilA-bApanuM chApakhAnuM padArtho vagere-zivArpaNa thayela che te padArtha. (2) (lA) zilA-yuga puM [], e "pASANayuga.' upayogamAM na levA jevuM. (3) tajavA peDyuM, tyAjya zilA-rasa na. [,,] e nAmanuM eka jhADa, zelArasa ziva-paMcAkSara (5cAkSara) puM. [saM.] (r) nama: riAvA e zilA-re paNa na. [sa.] khAtamuhUrta pAMca akSarane ziva-maMtra zilAlekha chuM. [4] paththaranI pATamAM ke pahADanI dhAramAM ziva-paMcAyatana (50-cAyatana) na. [saM] zaMkara viSNu sUrya taravAmAM Avela etihAsika lakhANa, paththaramAMnA ukIrNa gaNeza ane pArvatIe pAMca deva lekha, paththarane abhi-lekha, sTena kizana' zivapurI strI. [ ] (mukhyatve) kAzI, vArANasI (kAzIzilA-zamyA pI. siM.] paththara-rUpa pathArI vizvanAthanA mukhyadhAma tarIke.). (saMjJA) (2) ujajaina zilimukha kuM. [] bhamaro (mahAkAlezvaranA dhAma tarIke.) (saMjJA) ziliMga (zili) puM. [] pAuMDane 20mA bhAganI ziva-pUjana - ziva-pUjA strI. [1] zivaliMganuM zeDakimatano eka sikko (Azare rU. 1 nI kimatano) zopacAra vidhithI arcana zidha zilIzva) na. siM. 6.] comAsAmAM UgatA bilADI- ziva-maMdira -madira) na. si] zivanI mUrti ke liMga 2010 04 Page #1104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ziSa-mArga 2139 zi(zIgaDuM jyAM pUjAtuM hoya tevuM makAna (zikharabaMdha), zivAlaya lokenI rAjya-sattA, "eresTokasI' ziva-mArga kuM. [saM.] juo 'ziva-paMtha. ziSTAcAra chuM. [+ mAtra] keLavAyelA bhadra lokono ziva-mArgI vi. saM. muM.] jue "ziva-paMthI." parasparane viveka-bharelo vartAva, sabhya vartaNuka, (2) viveka, zivarAI chuM. [trapati zivAjI mahArAjanA nAma uparathI] upacAra [vartanathI kamAyeluM anAja zivAjI mahArAje calAvelo janA sAnI kiMmatane ziSTAnna na. [+sa. anna] prAmANikatA ane nItimaya tAMbAne eka siko. (saMgrA.) ziSya puM. [] vidyA mATe guru pAse bhaNavA jato ziva-2ta (-tya) sI. [+jue "rAta."], tri-trI) sI. vidyAtha. (2) dharma ke saMpradAyanI dhArmika dIkSA pAmela siM] mAgha vada caudasanI tithi (madhyarAtrie meTe te te gurune te te anuyAyI, celo . utsava zivamaMdiromAM thato hokha che ane loka upavAsa ziSyavRtti sI. [saM.1 vidyArthI bhaNe e mATe ene kare che.) (saMjJA.) (2) dareka mahinAnI vadi caudasanI te ApavAmAM AvatI rokaDa madada, chAtravRtti, "larazipa' te gauNa rAtri. (saMjJA.) ziSya-zRMda (-vRda) na, ziSya-samudAya, ziSya-samUha zivaliMga (-li) na. [saM.1 zivajInA pratIka tarIke . [saM.] ziSyonuM ToLuM jalAdhArInA madhyamAM gaLAkAra lAMbA paththaranA rUpanuM ziSyA apI. [ ], pANI sI. [se, rAgya + gu. 'ANI' pUjA svarUpa [AMkhaphUTAmaNane vele pratyaya.], sI ziSya, abhyAsa karanArI kanyA. (2) zivaliMgI (- liga) sI. siM] e nAmane eka velo, - guru pAse dhArmika dIkSA lIdhI hoya tevI strI ziva-loka che. siM. bhagavAna zivano divya nivAsa, (2). zista sI, niyamabaddha vartaNuka, "Disivilana' kailAsa (zikhara, himAlayanuM) zistapAlana na. [+ saM] niyamitapaNuM jALavavuM e, zivA strI, siM.] ziva-patnI pArvatI. (2) ziyALanI mAdA. niyamabaddha vartavuM e [linDa" (3) haraDe, hImajI haraDe. (4) durvA, dhara, dhokaDa zistabaddha vi. [+ saM.] niyamabaddha vartanavALuM, "DisizivAlaya na [+ se. azva, puM,na.] ja "ziva-maMdira." zista-bhaMga (bhA) kuM. siM.] zistamaya vartanano sarvathA zivapAsaka vi. [+ saM. 3] zivajInI pUjA-ArAdhanA abhAva, zistane toDI nAkhavI e -bhakti karanAra [pUjA-ArAdhanA-bhakti karavI e zizna " zizna." zivopAsana na., -ne strI. [+ saM, kapAsana, na] zivajInI ziLiyArTa vi. jio "zILI' + gu. "thayuM' + ArTa zizira vi. siM.] ThaMDuM, TADha, zIta. (2) . [saM. muM na] ta.ka.] zarIra ke moDhA upara zILI nIkaLyAnA DAghavALuM, varSanI cha RtuomAMnI hemaMta ane vasaMta Rtu vaccenI zILInAM nAnAM cAThAMvALuM be mAsanI Rtu, pAnakhara Rtu (phebruArInI raramIthI zi(za)ga1 na. [saM. prA. siT] pazu vagerene eprilanI 22mI sudhInI) [bALa, chokaruM mAthAnI upara beu bAjue nIkaLatuM te te poluM hADakuM, zizu puM,na, [...] bALaka, bALa, bacuM. (2) mAnava- ziMgaDuM. (2) raNu-zizuM. zizupAla(La) DuM [sa.] pAMDava-kauranA samayane cedi zita-zA)gara (gya) sI. [prA. lii] vanaspatinI be dezane e nAmano eka rAjA (jene zrIkRSNa mAryo vALa lAMbA ghATanI phaLI. (2) bhayaziMga, magaphaLI, hato.) (ajJA) mAMDavI, kAM. (3) e nAmanI mAchalInI eka jAta zizu-marala(La) (-maDala -La) na. [saM.] bALakone samaha zita-za)gaDhavuM sakri. [o "ziMgaDuM," "nA.dhA.] zizumAra na. siM..) e nAmanuM eka dariyAI prANI. ziMgaDAMthI uparAuparI mAravuM (2) cheDe gha va tAro che te nAnA saptarSi (khagoLa.) zi )gariyA ti, 5. jie "ziMgaDiyuM."] vachanAganI ziza-vihAra chuM. [.] bALake jyAM ramatAM ramatAM bhI eka jAta (e jherI vanaspati che.) zake tevI nizALa zi(za)gaDI strI. [ja 'ziMgaDuM' + gu. I' strI pratyaya.] zi-zi, sa)ze(seLiyuM na. zAhuDInuM pIchuM. (2) nAnuM ziMgaDuM. (2) ziMgaDAnA AkAranI naLI (janI strIne hAtha paheravAnuM eka ghareNuM. (3) puruSane kAnamAM baMduka keDanArA dArU bharI rAkhatA e) paheravAnuM bhaMgaLI-ghATanuM eka ghareNuM zizagaDuM na. [jue "ziMga' +gu, 'DuM svArthe ta...] zizna(a) na. [saM] puruSanI jananeMdriya, liMga jao "ziMga." [ mAM ulALavAM, kAM dekhAvAM, - zizno(- )dara-parAyaNa vi. [+ . 3-14] saMsAra- bharAvavAM, -&aaN mAMDavAM (rU.pra.) laDavA sAme thavuM. -hAM bhoga ane peTa bharavAnA kAmamAM satata macI rahenAruM UgavAM bAkI (rU.pra) mUrkha, bevakupha. -hAM bAMdhavA (u.pra.) ziSTa vi. [saM.] bAkInuM. (2) pharamAveluM. (3) tAlIma sAme thaI javuM. -hAM bharAvavAM (rU.pra) laDhavA tayAra pAmeluM. (4) zistabaddha. (5) saMbhAvita, bhadra, bhAdAra, thavuM. (2) herAna karavuM. -hAM meLavavAM (rU.pra.) hisAbanAM pratiSThita. [0 jana (u.pra.) saMskArI mANaso] beu pAsAM sarakhAM karavAM. 0 thaI javuM (rU.pra.) TADha zimAnya vi. saM.] ziSTa janoe jene svIkAra karyo hima thaI javuM, TharI javuM. 0 thaIne paDavuM (ra.a.) bebhAna heya-jene mAnyuM hoya tevuM thaI javuM. 0 mAravuM (rU.pra.) herAna karavuM. caha(hA)vavuM, zizazAsana na. [saM.) amIra umarAva jevA saMbhAvita 2 levuM (rU.pra.) maradAIthI laDavuM. sAmasAmAM zi(-)gaNAM 2010_04 Page #1105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ziga-tela 2140 zItala(-La) mAMTavA (ku.pra.) laDavA taiyAra thayuM tila zIkha-dharma 5. jio "zIkha' + saM.] guru nAnakanI ziSyazita-za)gatela na. jio "ziMga' + tela'] magaphaLInuM paraMparAmAMnA guru geviMdasiMhathI svataMtra rIte vikaselA zi(-)gadANA . ba.va. jio "ziMga' + "dANe.'] hiMdu dharmane eka phAMTo. (saMjJA.) e "siMga*(2). zIkhavavuM e "zIkhavuM'mAM. zIkhavAnuM karmaNi, ki. zi(-)gALa, zuM vi. [ja ziga + gu. ALa- zIkhavuM sakri. [saM. rikSa > prA. rAvaNa] tAlIma pAmavuM, "ALuM ta.pra.] ziMgaDAvALuM bhaNavuM, abhyAsa pAma. (sUkumAM krartari prayoga) zi(za)gI skI. [saM. ji>prami ] nAnuM ziMgaDuM, zikhAvuM karmaNi, kri. zIkhavavuM (prA. livava), ziMgaDI. (2) eka prakAranuM ziMgaDAnuM vAgha, raNa-zigaDuM zikhAvavuM, zikhAravuM, zikhavavuM, zikhavA presa.ke zi(-)geTI jhI. jio ziMga dvArA.] nAnuM ziMgaDuM. AmAMthI "zikhAvavuM' che. rUpa sAmAnya nathI. (2) zigaDA para caDAvavAne dhAtuno bhare. (3) rAkha ja e "zI'-'sikake.' ziMgaDAnI vAMkAI. (4) pazunAM ziMgaDAM jyAM Uge che te zIdhra vi. [saM.] utAvaLuM, jhaDapI, (2) kri.vi. utAvaLe, sapATI. (1) ziMgaDAnuM banAveluM pa caDAvavAnuM sAdhana. jhaDapathI, varAthI, sava2, tAbaDatoba (6) (lA.) DhoranA vecANa upara levAne kara zIghra-kavayitrI vi., strI. [saM.] [4] sahI zIdhra-kavi dvi- ga-hoDa sI, jio ziMgo + gu. I - zIdhra-kavi 5. [saM.1 kalamathI kAgaLa para TapakAvyA sivAya pratyaya.] ziMgaDAMne pANImAM thato velo. [ ne pele vicAravA paNa na rehetAM kavitA karavAnI zaktivALo kavi (rU.pra.) bahoLA vistAra. (chokarAMIyAMne)] zIdhra-kavitA strI, [saM.] zIghrakavinI tatkALa thayelI zi(-) (-)tuM na. [sa. rAkraTana- prA. fNAma-] racanA, zIdhra -kAvya pANImAM kaMda jAme che tevA eka velAnI te te gAMTha. zIdhrapI vi. [sa. puM.] vAtavAtamAM gusse thaI janAruM (2) ziMgoDAnA ghATanuM eka dArUkhAnuM. (2) cAra ghoDa; zIdhragAmI vi. [saM5.] jhaDapathI janAruM joDatI veLA AgaLanI joDIne pAchalI jeDInA AgalA zIdhratayA kri.vi. [saM. rAtratA nuM tro. vi., e.va.], bhAgamAM joDavA mATeno loDhAne haMka. [0 tANavuM (rU.pra) zazIdhrataH kri.vi. saM.] zIdhra sAthI, jhaDapathI, utAvaLe ziMgoDAnA AkAranuM mAthAmAM TIluM karavuM. 0 zaNagAra zIdya-pAThazakti strI. [sa.] jhaDapathI pATha karavAnuM baLa (rU.pra.) kapALa upara kaMku vagerene zaNagAra karavA] zIdhra-bAdha puM. [3] tarata samajhAI javuM e. zi(to) (zirTa-blo) pR., 0jhama na. [], 0 dharma zIdhra bedhI vi. saM. .] tarata ja samajhI janAruM. (2) . [+ saM.] jApAnamAMnA dharmane eka phATe (jApAnanA tarata ja samajhAvanAruM (3) (lA) gAMjo pIvAnI TevavALuM, rAja zivee I.pU. 690 mAM calAvelo). (saMjJA.) gaMjerI zI saMve, vi, strI, jie "zuM' + gu. "I' pratyaya.] zIdhra-lapi zrI. [sa.] TaMkAkSarI lekhana-paddhati, "zeTa zuMnuM strIliMga rUpa zIdhra-lekhana na. [saM.] jhaDapathI lakhavuM e. (2) ja (-sI)kara chuM. [sa.] chAMTe, pharuM (pANInuM) laghu-lekhana." (3) jAo "znana-lekhana.' zIkarAyuM jue "zikAravuM'mAM. zIdhra-sAdhaka vi. [saM.] jhaDapathI siddha karanAruM ke karAvanAruM zI(-)kalI strI, jio "zI-zI)kaluM' + gu. "cha" strI- zITa puM, na. [a] kAgaLano tA. (2) cAdara. (3) pratyaya.] nAnuM zakuM. (2) UMTa baLada vagerenA meDhA para patarAne re. (4) lAkaDAnA pATiyAne rejo baMdhAtuM nAnuM zakuM zITa-lAsa paM. [aM] eka sArI tana gaNA kAca zI-zajIkala na. [jae "zIta-zI) + gu. "I' svArthe zIvuM juo "sIDavuM'. zihAluM karmaNi, kri. ziDhAvavuM ta...], zI(-)kI strI. [ja e zI-zI); + gu. "I' presa.kri, strIpratyaya.] jue "zIkalI()." zIta vi. [saM.] ThaMDuM paDI gayeluM, ThaMDuM, TATuM, zItaLa, (ra) zI(-zakuM na. [sa. fsa-ra-rA)tha>prA. livarama-] cIja- na. ziyALAnI Rtu. (3) maraNa najIka hoya tyAre zaravastu rAkhavA kAthI ke dorInI gUMthaNInuM mebha ke chAparAmAM mAMthI nIkaLato eka prakArane paraseve (zarIra e rIte uparane cheDo bharAvI 2khAya tevuM sAdhana (jhoLI ghATanuM). ThaMDuM paDI jatAM maraNa thAya.) [ 9 vaLavA (u.pra.) maraNa ke mUkavuM (rU.pra.) kAma mulatavI rAkhavuM najIka zarIramAMthI parasevA jevAM biMdu chUTavAM. sIke-e) ja e "zika ke sikake." zItakaTibaMdha (badha) 5. [saM.] pRthvInA baMne dhruvanI zIkha . [sa. rALa, arvA. tabhava, (paMjA.)] guru pAse 61/2 aMzathI 90 aMza sudhIne pradeza. (bhUgoLa) nAnakanI paraMparAnA guru goviMdasiMhathI zarU thayelo ziSya- zIta-kAla(La) puM. [saM.] zarada ane hemaMta Rtune samaya, samudAya ane ene puruSa. (sajJA.). ziyALo tiAva, meleriyAne eka prakAra zIkha sI. [saM. rikSA)prA. rida] zikhAmaNa. (2) zIta-javara kuM. [] TADha AvI Avato tAva, TADhiye (lA) vidAyagIrI vakhate apAtI bheTa. [ 0 ApavI zItapitta na. [saM.] jao "zILasa." (ra.a.) vidAya ApavI. 0 mAgavI (u.pra.) javAnI zIta-rima puM. [saM. babI.] (ThaMDAM kiraNavALo) caMdramA rajA yAcavI, 1 levI (rU.pra.) javAnI rajA icchavI] zItala(La) vi. [sa.] zIta, ThaMDuM, TADhuM, TharI gayeluM, 2010_04 Page #1106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zItala(La)-nAtha 2141 zILa-vAna zIta guNavALuM [tIrtha kara. (saMjJA.) (jaina) sIrAjhIva, [ka] zIrA nagarane lagatuM. (2) zIrAna zItala(-LanAtha chuM. [saM.] jaina dharmanA e nAmanA dasamA nagaranuM vatanI (musilamamAM eka aTaka). (saMjJA.) zItalA(LA-) . [saM.] baLiyA nIkaLavA e, baLiyAnA zIrI strI. magadaLanI eka kasarata dANA, zILI, (2) baLiyAnI manAtI AdhyAtmika devI. zIrIna, zIrI strI. [kA.3 IrAnI kathAmAM AvatI eka (saMjJA.) nAyikA-mAzuka ("pharadAda'nI) (saMjJA.) zItalA(-LA)-ATha(-)ma(mya) strI. [+ jue "ATha- zIruM na. [o "zore.'] zIrA jevo raMga (-The)ma."] caitra sudi AThamano tahevAra. (saMjJA.) zIre dhuM. [phA.rAhu] pAtaLI gaLI vastu. (2) ghauMnA zItalA(-LA-khAtuM na. [ + jue "khAtuM.'] jyAM zItaLA loTane ghImAM zekI ane goLa ke khAMDanuM pANI nAkhI TaMkAvavAmAM Ave te rAjyanuM ke sudharAInuM khAtuM sIjhavelI vAnI, zere, mAna-bhega. (2) zeraDIno rasa zItala(-LA)-mA . [ + jue "mA.)], -mAtA strI. ukALatAM upara tarI Avate kALo bhAga, kAmasa siM] ja "zItalA(2)." zIrepUrI na ba.va. [+ juo "pUrI.] zIre ane tela zItala(-LA)-chaTha (-4) jI. [ + ja "Tha."], zItala ke ghImAM taLelI piLI (-LA)SaSThI sahI, siM.] mAgha sudi chaThane tahevAra. (saMjJA) zIrNa vi. [saM.] tuTI gayeluM, vera-vikhera thaI gayeluM. (2) zItalA(-LA-saptamI strI. siM], zItalA(-La-sAta- cImaLAI gayeluM. (3) jINuM. (4) kSINa (-)ma(-bhya) strI. [+ jue "sAta(te)ma.'] zrAvaNa vadi zIrSa na. [4] mAthuM, zira. (2) Toya, mathALuM sAtamane TADhuM khAvAno tahevAra. (saMjJA) zIrSaka na. [saM.] (lakhANanuM mathALuM, "heDiMga zItAMzu (zautozu) 5. [saM. rAta+,ba.bI.] (ThaMDAM zIrSacheda kuM. [saM.] jue "zira-che" prakAra. piM) kiraNavALo) caMdramA zIrSA zrI. [saM.] uSNaka hiMda jAtane e nAmane eka zItAdaka na. [saM. rAta+Fa] ThaMDuM pANuM. (2) kAreluM zIrSAsana na. [saM. zIrSAsana] yoganuM e nAmanuM eka ke kareluM pANI Asana (mAthuM nIce ne paga upara rAkhavA e.) (ga.) zIdakanAna na. [saM.] ThaMDA pANIthI nAhavuM e zIla na. [saM] vartana, AcaraNa, vartaNuka, cAlacalagata, zItopacAra che. [saM. rAta+35-vAra] ThaMDA padArthothI (2) Teva, Adata, svabhAva, (khAsa karIne samAsanA karavAmAM AvatI mAMdAnI mAvajAta. (2) zarIramAM ThaMDaka uttara padamAM AvI pachI vi. banAve che, -ba.vI.ne thavA karavAmAM AvatI mAvajata nahi tevuM, sahetuM kAraNeH "kriyA-zIla' vagere) zItANu Si. [sa. ta+gsw] bahu ThaMDuM ke bahu garama zIluM vi.siM. za4. "u" ta.pra.] zI vALuM bheLuM, bhadra zItANakaTibaMdha (-ba-) siM.] jayAM ThaMDI-garamInuM zIvaNa (-ca) strI [sa, zrIpaLa>prA. lIvaLI] e nAmanuM pramANa samAna rahetuM hoya te pRthvI uparane pradeza eka vRkSa (Dholaka sitAra vageremAM vaparAtA lAkaDAnuM). (bhAratavarSa vagere) zIza na. si. rAE> prA. si] zIrSa, zira, mAthuM zIkAra 5. siM] "za..... za ..' evo meM vageremAMthI zIza-muM na. [ + jue "ke" svArthe ta.pra.] ja "zIza" nIkaLato avAja, sisakAro [prakRtinuM (padyamAM.) [-ke caDA(-dhrA)vavuM (rU.pra.) bahu halAvavuM zILuM vi. [saM. rAlaya dvArA DhIlA svabhAvanuM, narama phulAvavuM] thaLa 5. kAMTA jhAMkharAM yAriyAM vagere khaseDavA-UMcaka- zIza-gara vi. phi.] kAcanuM kAma karanAra kArIgara. (2) vAnuM-dhasaDI lAvavAnuM lAkaDAnuM sAdhana, saLetho, saNe, arIsA banAvanAra kArIgara be-lAkhiyuM zIza-la na. [ja e "zIza"+ "phala.] sevAmAMthI kapALa zIda kri.vi. [kathA jAo che' e apazukana gaNAtuM hera sudhI AvatuM strIonuM eka ghareNuM, dAmaNI, gophaNe saM. siddha dvArA] (vivekamAM) kayAM zIzama jue "sIsama.' zadaNa (-zya) a. jio "dI' + gu. "aNa" strI- zIza-mahAla (-mAla), zIza-mahela (mela) . phi. pratyaya.] ja e "sadaNa.' "zIza+ja e "mahAla'-'mahela.] cAre gama ane taLe tathA zIda-ne ki.vi. [ o "zIda' + gu. ne . vi.nA. tamAM arIsAnI jahetara karI hoya tevuM makAna ke khaMDa arthane anuga.] zA mATe, kema, zuM kAma, zAne zIzI strI, jio "zIzo' + gu. 'I' strI pratyaya.] zIdI, dhI e "sIdIdhI." kAca vagerenI bATalI. [0mAM utAravuM (rU.pra.) e zIdhuM, ja e "sIdhuM, dho." zIzAmAM utAravuM.' saMghADhavI (u.pra.) vADha-kA5 vakhate zIna strI, e nAmanI mAchalInI eka jAta dardIne kalekema saMdhADavuM] zImaNa vi. [. rUpAna dvArA zAmaLuM, kALA vAtanuM zIza . [kA. zIza'-kAca] kAyanuM naLAkAra vAsaNa, puM. [saM. rAma-- > prA. lima,-1 nA bATala. [-zAmAM utAravuM (ka.pra) chetarIne vazamAM e nAmanuM eka jhADa, zemaLo levuM, kesalAvI kAma kaDhAvI levuM] zIragara chuM. [3] sUtarane kAMjI pAnAra kArIgara zILa5 (-) sI, juo "zILuM' + gu. 5' ta.pra.] zIrAjha na. [phA.] IrAnanuM eka nagara. (saMjJA.) zILApaNuM, ThaDe svabhAva hovApaNuM, zILAI 2010_04 Page #1107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zILasa 2141 kriyA zILasa na, zarIramAM thato eka prakArane pittane upadrava, zukra-bAla(La) na. [sa. 5.] popaTanuM baccuM [(saMjJA.) zILavA. [ 0 dhAvuM (rU.pra.) rega thaI Avavo] zuma-muni, zuka-yAgadra (gIndra) [.] juo "zuka(2)." zALiyuM vi, (saM. zafsTana+ -->prA. rIjhavana-] zukara chuM. [ara. zuka2] AbhAra, upakAra zIlavALuM, sadAcaraNI zuka(-)ra-vAra 5. [saM. suvA-vara] juo "zukravAra.' zILI jhI. (saM. zIlA>prA. zIyA] zarIra upara kelI [ 0 kara (ku.pra.) hita karavuM. 0 tha, 0 vALA thavAne eka vighAtaka cepI roga, saiyaDa, mAtA, baLiyA. (rU.pra.) saphaLatA maLavI] r , kaDhAvavI, trAkAvavI (rU.pra.) ga-zItaLAnI rasI zuka(-2)vAriyA uM, ba,va, jie "zukaravAriyuM.] zarIra para mukAvavI). (zukravAre khAvAnuM mAhAmya gaNatuM hoI) (lA) zukravAre zILI-sAta(-tema (-5) strI. [ja "zILI'+sAta- maLatA dALiyA (te)ma.'] jue "zItalA-saptamI.' [cAregyazALI zuka(-)ravAriyuM vi. [+ saM. gu. "IyuM ta..] zukravArane zILuM vi. [saM. rIjha-prA. rITA-] zalavALuM, lagatuM. (2) zukravAre bharAtI bajAramAM kharIdeluM. (3) (lA.) zIra vi. saM. zIta4->prA. zatarujha-] zItaLa, ThaMDuM halakI jAtanuM. (3) (4) na. dara zukravAre bahAra paDatuM (2) ThaMDA svabhAvanuM, narama mijAja, sahanazIla. (3) sAptAhika patra (lA.) edI, ALasu. (4) na. zILe chAMyaDe. (5) zukana-akaravAthI strI. [ + gu. I'ta..], zukravArane divase chAMyaDAvALI jagyA bharAtuM bannara, zukravAranI gujarI, zuka(-kacerI zILA chuM. jio zILu.) e zILuM(45)." zukarAnA 5.,ba.va. [ara: "zuka2 + phA. "Anaha'] AbhAra zIkaLavuM sa.kri. siM, rAjAprA. siha-nA.dhA. sAMkaLI mAnavAnI kriyA levuM, bAMdhavuM, joDanuM. zIkaLavuM karmaNi, kri. zIMkaLAvavuM zuka(ka)rI sI. [+gu. "I' ta...] jAo zukaravArI' presa.ki. zuka-zizu ne. [saMs.] e "zuka-bAla." zIkaLAvavuM, zIkaLavuM juo "zAMkaLamAM. zukra-svAmI puM. [saM.] ja "zuka(2).' zIkalI ja "zIkalI." zakI strI, [saM.) paTanI mAdA, pipaTI zikaluM ja "zIkaluM." zukaravAra ja "zukaravAra'-zukra-vAra." zakI e "zIkI." zukaravariyA e "zukaravAriyA.' zake ja "zIkuM." zukraravAriyuM ja "zukaravAriyuM." zaku na. kaLiye. (2) e nAmanuM eka ghAsa zukkaravArI ja "zukaravArI." zaga ja "ziMga.' zuti ApI. [saM] dariyAI chIpa. (2) nAnI chIpalI ziga-5) juo ziMga. zukarI juo "zukarI." zIMgaThiyuM na. e nAmano eka dAgInA (ghareNuM) zaktimAna chuM. [saM. "mAna] mahAbhAratamAM sUcita eka parvata zIMgaDATaluM ja "zigaDATa." ke giri. (2) gIrano DuMgaramALA. (da.bhA.) [dAMtA) zIMgaDiyA ja e "ziMgahi." zuti-rajata na. [saM.] chIpamAMnA caLakATathI kRpAnI brAMti. zIMgaDI e "zigaDI." zukra puM. [saM.) e nAmano AkAzI graha, "vIsa." zIMgaDuM ja "ziMgaDuM.' (saMjJA.) (2) enA uparathI guru ane zani vacceno zIMgatela ja ziMga-tela.' aThavADika vAra, jamA. (saMjJA.) (3) asuronA paurANika zIMga-dANu e "ziga-dANA." mAnyatAnA purohita bhRgu-putra, zukrAcArya. (saMjJA) (4) zIMgaTI juo "zigeTI.' na. sAra, rahasya. (5) vIrya, dhAtu, dhAta, retasa zIMga(-)DI jue "ziMgaDI.' zukra chuM. [ara.] o "zukara.' zIMge (ghorADuM ja ziMgaDuM." zukra- vi. [saM.] vIryane puSTi ApanAruM, vIryavardhaka za -seLiyuM ja "zi--zi zeLiyuM." zukravAra puM, [sa.] e "zukra(2).' zuka chuM. siM.] pepaTa ane sUDe. (2) kRSNa depAyana vyAsanA zukalArI sI. [ + gu. "I' ta.pra. e "zukaravArI.' e nAmane putra. (rajJA.) zukravAruM vi. [ + gu. 'u' ta.ka.] zukravArane lagatuM. zukravArazukadeva, jI kuM, ba.va. (saM. + gu. "jI' (mAnArthe). nA divasanuM. (2) zukravArathI zarU thatuM ja "zuka(2)." (saMjJA.) [(2) sAruM zakuna zukrAcArya 5. [sa. nI + mA-vArtha] "zukra (3)." (2) zukana na. [saM. rAvana] zubha sUcaka cihana ke aNasAra. (lA.) eka AMkhe kANe mANasa (TIkhaLamAM kahevAno zukanAvali(-lI, -La, fii) strI. [+saM. mAva8i,-hI) jemAM zukrANu chuM. [saM. zu% + aNu vIryane te te kaNa zukane vize mAhitI ApI hoya tevI pustikA zukAnA ja "zukaranA.' zukanALavuM vi. [ja "zukana' + gu. ALa' + "vuM' ta...], zukrAta [saM. zukra + ara7] AkAzamAM rAtrie varSanA zukaniyALa vi. [+gu. "IyuM" + "ALa" ta, pra] sAre amuka samaye zukranuM na dekhAvuM e nio ugAra zukana ApanAruM, zubha-sUcaka zujiyA DuM. [ara. + kA] dhanyavAda. (2) kema. dhanyavAda' 2010_04 Page #1108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zukroya zukrodaya huM. [saM, jhu + 5] AkAzamAM Atrie varSanA amuka divase udaya thavA (ne pachI zukrAsta sudhI e dekhAya.) zukla vi. [saM.] UjaLuM. (tha) sapheda raMganuM. zubhra. (3) puM. paMcAMgamAM vikuMbho 24 me yAga. (ve.) (4) mAtra brAhmaNeAnuM ja garapaNuM karanAra karmakAMDI brAhmaNa, (5) ene kAraNe brAhmaNeAnI eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) zukla-pakSa puM. [saM.] hiMdu mahinAonuM caMdranI vRddhinuM pakhavAyuM, ajavALiyuM, surti, suda zukala-yajurveda puM. [saM.] yajurvedanI vAjasaneyi-saMhitA (cAjJavathanI gAyelI). (saMjJA.) zuci vi. [saM.] pavitra, puNya, punita, zuddha. (2) prAmANika, (3) svaccha, cAkhuM. (4) puM. ASADha mahineA. (saMjJA.) zucI-bhUta vi. [saM] pavitra thayeluM zuddha vi. [saM.] sArka kareluM, svaccha karela. (2) ceAkhuM, nirmaLa. (3) jae "zuci(1).' (4) bhUla vinAnuM. (5) bheLaseLa vinAnuM. (1) koInuM beDheluM na hoya tevuM. (7) deSa vinAnuM zuddha (ddhaca) srI. [saM. zuddha, sudha, bhAna. [. ThekANe AvI (u.pra.) bhAnamAM AvavuM. 0 ThekANe lAvavI (rU.pra.) samajhatuM karavuM] . zuddhabuddha vi. [saM.] nirmaLa ane jJAnasvarUpa zuddha-mayA vi.,sI. [saM.] 21 manAemAMnI 11 mau InA. (saMgIta.) [cArtho mUtA. (saMgIta.) zuddha-SA zrI. [saM.] SaDja grAmanI sAta nA mAMhenI zukrAcamana na. [+ sa.mazvamai] bheAjana karI lIdhA pachI DAMmAM nAkhavAmAM AvatuM pANI (sukha-zuddhi mATe) zuddhAtmA vi. [ + saM. Ama, puM.,a.zrI.] jene jIva pavitra hAya tevuM, pavitra hRdayanuM zuddhAdvaita na. [ + saM, advaitta] parabrahmamAMthI akSa prazna ane emAMthI eka bAju aMtaryAmIe ane jIvAtmAone| AvirbhAva tA bIjI bAju jaDa jagatanA AvirbhAva tema e samagra vikAsamAM vacce koI mAyA ke evI zaktinA sarvathA abhAva ane e rIte kAraNa ane samagra kAryanI zuddha ekAtmakatA, dvidhAbhAva sarvathA abhAva, (vedAMta.) (A siddhAMtanA AviSkAra zrIvallabhAcArye karyAM che.) zuddhApavruti strI. [ + saM. apa-6 nusa] apati nAmanA arthAlaMkAranA eka bheda. (kAvya,) zuddhi sra. [saM.] svacchatA, (2) nirmaLatA. (3) pavitratA. (4) bhulanA abhAva. (5) nirdeSatA, (5) sudhArA, sudhAraNA. (6) indriyAnI sabhAna sthiti, sUdha zuddhikartA vi. [saM,puM.] zuddhi karanAra, zuddha karanAra zuddhi-kriyA sI. [saM] zuddha karavAnI kAmagIrI. (2) bheLaseLa sApha karI nAkhavAnI kriyA zuddhi-patra, kai na. [saM.] graMthamAM rahI gayelI bhale batAvI ene sthAne zuddha hAvuM joiye te batAvatA DhAThA ke cAdI zuddhibuddhi strI. [saM.] bhAta ane samajha, sUdha-budha zuddhI-karaNa na. [saM. zuddha + $ + raLa, ei pratyaya dvArA] zuddha na hoya tene zuddha karavApaNuM, azuddhanuM zeAdhana zuddhoccAra puM. [saM. zuddha + 32], -raNu na. [+ saM. Jain Education Internetional_2010_04 2143 zuka ujvAraLa] sthAna ke prayatnanA doSa vinA vara-vyaMjana vagere mADhethI vyakta karavAnI kriyA zuddhodaka na. [saM. guDha+] pavitra pANI (pUna vagere mATe rAkheluM) [vastunA rAjA. (saMjJA.) zuddhodana puM. [saM.] bhagavAna buddhanA pitA ane kapilahoIina chuM. (saM.) zuddhodananA putra-bhagavAna buddha. (saMjJA.) zrutaka huM. [saM.] bhRguvaMzI manAtA eka prAcIna RSi (saMjJA.) zunaHropa huM. [saM.] e nAmanA eka vaidika RSi. (saMjJA.) zunI zrI. [saM.] katarAnI mAdA, katarI zukhA, huM puM. [ara. zumhA] zaMkA, aMdeze. (2) vahema, bhrAMti, bhrama zubha vi. [saM.] mAMgalika, maMgaLakArI, kalyANakArI, (2) na. maMgaLa, kalyANa, bhaluM, hita, zreya. (3) divasa ane rAtrinAM ATha ceghaDiyAMmAMnuM eka pavitra ceAdhaDiyuM. (jyA.) (4) sattApasa cegeAmAMnA 23 me pavitra yAga, (jyA.) zubha-kartA vi. [saM.,puM.] zubha karanAruM [zubhecchaka zubha-ciMtaka (-cintaka) vi. [.] bharyuM icchanAruM, zubha-tithi srI. [sa.] zukla-pakSanI 2 3 5 7 10 11 13 ane 15 tathA kRSNa-pakSanI 1 e te te tithi. (ye| ) zubhadarzI vi. [saM.,puM.] maMgaLa jonAruM. (2) kayANanI icchA karanAruM zubhamastu ke.pra. [saM. jhumam+mastu] 'zubha thAe' eve ugAra, bhaluM thavA'nI bhAvanAnA uddagAra zubha-sUca* vi. [saM.] maMgaLanA khyAla ApanAruM zubhaMkara (zubha ra) vi. [saM.] zubha karanAruM,maMgalakArI zubhA jae 'sukhA, huM.' zubhAna-allAha ke. pra. [ara. subhAn allAh] huM prabhu' eve Azcaryajanaka uddagAra zubhAraMbha (-rambha) puM. [ + saM. AA-rma~] maMgaLamaya zarUAta zubhAvasara huM, [+saM. mavattara] pavitra prasaMga, mAMgalika TANuM zubhAvaha vi. [+saM. mAA] zubha lAvI ApanAruM, maMgaLakArI [rAdha zubhAzaya puM. [+saM. mAthaya] maMgaLakArI irAde, pavitra zubhAzayI vi. saM.,puM.] zubha irAdAvALuM, sAcI dAnatavALuM zubhAzAstrI. [ + saM, bhArA] papitra bhAvanA, zubhecchA zubhAziSa strI. * [ + saMmazikS ], thrubhAzIrvAda puM. [ + saM. AzIrvA] 'bhaluM thAe' e prakAranI bhAvanAvALuM thata [akalyANakArI apavitra zubhAzubha vi. [ + saM, anuma} kayANakArI pavitra ane zubhecchaka vi. [ + saM. jI] bhaluM icchanAruM zubhecchA strI. [ +saM. phUjhjhA] 'sAmAnuM bhaluM thA' e prakAranI bhAvanA zubhecchu, kavi. [+rsa krU, 0] jue 'zubhecchaka' zubhrUpamA srI. [+ saM. samA] maMgaLakArI sarakhAmaNI zubhra vi. [saM.] UjaLuM. (2) sapheda [sumAra zumAra puM. [phA.] aMdAja, aTakaLa, Azare, aDasaTTo, zuka na. [saM.,pu.,na.] kara, vere. (2) jagAta. (3) lavAjama, 'phI.' (4) hiMmata, mUlya, caiAvara. (5) Page #1109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2144 zukra bhADuM (6) dAyo, ja zukra vi. [saM,] sevA karavAnI icchA yuSaNa na.. zuzruSA zrI, [x.] sevA karavAnI (2) sevA, cAkarI, khidamata. (3) sAra-vAra zuzruSAlaya na. [ + saM. mApuM.,na.] cikitsAlaya zuSa vi[saM.,puM.] jae 'zuzrUSaka(1).' Sira vi. [saM, suSira paNa.] chidrovALu (khAsa karI vAMsaLI meralI pAve| vagere vAgha.) (2) na. dri, khAkuM, kANuM zuSka vi. [saM.] jemAM bhInAza-ArdratA nIkaLI gaI hoya tevuM, sUkuM. (ra) (lA.) nIrasa, lUkhuM. (3) vRthA, gaDha, khAlI. (4) tavAI gayeluM, niSphaLa jI*-vAda puM. [saM] jemAM pariNAma lAvavAnuM na hoya tevA vAda-vivAda, vitaMDA-vAda. (ra) nAstika-vAda padArtha zuM saryuM., vi. [saM. audarA -> prA. lauttil-> apa. nItig", Es->ja.gu.fins*, fis''] jaDa vastu vAta kriyA vagerenI sthiti batAvatuM praznArtha sarvanAma (gu.mAM evA paryAya nathI.) enuM zuM nAma che" 'enuM nAma zuM che!' enI sau khisAta !' enA ze javAba che! ene javAba ze| ApyA !' vagere. (2) kiM.vi. khAlI praznArtha avayava: tame jaze zuM zuM tame javAnA che !' (3) tucchakAra ke prazaMsA batAvatA anyayaH tamArAthI zuM thavAnuM che? ane zuM suMdara che!' (AmAM praznArtha nathI, AzcaryanA bhAva che.) (4) kAMI kAI paNa zuM jhAjhuM, zuM cAhuM, zuM meTA,zuM nAnA' (Ama be vAra 'zuM' apekSita ane emAM praznArtha nathI.) [ nuM zuM (ph.pra.) kAMInuM kAMI (AmAM praznArtha nathI, anizcita kriyAnA bhAva che). ya (3.pra.) (jaththAmAM)] kAM (A zuM? anuga., vi. saM. sama> a. fis] jevuM. jagu mAM vyApaka, arvo. gu.mAM mAtra padmamAM) zuM anuga. [saM. ddizta >prA. saf yaM-> apa. ttis'] sAthe, sahita : (rAmanAma-zuM tAlI re lAgI.' (ja.gu.mAM tema paghamAM mAtra) * [puM. sevaka karanAruM. (2) icchA. zaMga (zu) puM. [saM.] I.pU.nA brAhmaNa senApati puSyamitranA vaMza-enA putra agnimitrathI anele rAjavaMza zuM(i-DhI)-pAka (zuSThi,-ThThI-) puM. [saM.] mukhyatve sUMDha ane bIjA masAlA nAkhI banAvela auSadhIya mIThAI zuMDha (zuNDa) puM., DhA strI. [saM.] .hArthInI sUMDha, (2) kamaLanI DAMDalI, mRNAla zuMDAkAra (zuNDA-) puM., zuMDhAkRti (zruNDA) ii. [+saM. a-var, Ati] sUMDhanA ghATa. (2) vi. sUMDhanA ghATanuM zuDA-daDa (ghuDA-daNDa) puM. [saM.] jae guMDA' zuDI (zuNDI) puM. [saM.] hAthI zuMbha (zumbha) puM. [saM.] mArka Deya purANunI durgAsaptazatImAM durgAe jene mAryAM kalyo che te eka asura. (saMjJA.) zuM-zAM na. [z2aA zuM' + enuM. kha.va.] (lA.) gujarAtIe mATenuM khijavaNuM [( 'bhuMDa' nathI.) kara na. [saM.,puM.] varAha, Dukkara (meDha dAtaraDIvALuM) _2010_04 zUra-maNi Dha-mUDha vi. saM. mUdanA dilhava] tana mUDha zuddha puM. [saM.] Arya praNAlImAM jene vaidika saMskAra nahAtA thatA ane jene traNa varNonI sevA karavAnA rivAja hatA tevA cAyA varSe (vAlmIki ane nArada jevA zUka varNamAM janmelA ane udAtta karmathI RSi-kakSA pAmelA) drA zrI. [saM.] zUdra varNanI sarva-sAmAnya drANI, phrI zrI [saM.] zUdranI patnI Sa (ya) strI. [saM.] 4e 'sUdha.' tra-bUdha (zaya-mya) strI. [ + saM. vuddhi] jae sUdhakSa na. [rsa zUnya >prA. sunna] jue 'zUnya.' na-kAra puM. [+ saM] jue 'sUta-kAra.' na-mUna jue 'sUnAmana' nA zrI. [saM.] jue 'sUnA.' [.dha.' anya na. [sa.] khAlI. (2) jemAM havA paNa na hoya tevuM khAlI bhAga, 'vyUma' (3) mIThuM (aMdhamAMnuM) ca-kAra puM. [saM.] jue 'sUnakAra.' -ya-tAla puM. [saM] tAla apAtAM ThekAe vacce khAlI jatA bhAga, (saMgIta.) anya-manaka vi[saM.,a.zrI.] manamAM vicAra karavAnI prakriyAnA abhAva hoya tevuM, esanTa mAinDeDa' zunya-vat kri.vi. saM.] taddana khAlI hoya ema. (ra) taddana bhAtamAM na hoya ema anya-vAda puM. [saM.] samagra jaDa cetana sRSTinA mULamAM kazuM ja nimitta ke upAdAna kAraNa nathI e prakAranA mata-siddhAMta zUnyavAdI vi. saM,puM.] zUnyavAdamAM mAnanAruM. (2) bauddhonA mahAyAna paMthanA siddhAMtamAM mAnanAruM zUnya-hRdaya vi. [saM.,kha zrI.] jae zUnya-manaka.' (2) lAgaNI-hAna yAkAra huM. [ +saM. mAra] khAlI AkAra. (ra) mIMDAnA AkAra. (3) vi. abhAvAtmaka [dhara avAvaru tyAgAra na. [ + saM. ara] khAlI mamrAna, tyAtma-vAda puM. [saM.] AtmA evA kAI padArtha nathI evA prakAranA mata-siddhAMta, zUnyavAda nyAvakAza puM. [+ saM. vArA] jemAM havA tattvane sarvathA abhAva hoya tevuM pAlANa, 'jaeNkama' zrama vi. [ara.] lelI, sUma, kRSNa, kaMsa ra` vi. [saM.] vIra, parAkramI, bahAdura. (2) (lA.) AgaLa paDatA kAI guNavALuM (jemake 'dAna-zUra vagere). (3) puM. cAIvenA vaMzanA eka e nAmanA rAjA (kRSNane eka pUrvaja). (saMjJA.) ra na. [saM. zaurtha dvAra] zorya, parAkrama, bahAdurI. (2) zauryanA A-vega. [. vavuM, 0 caDha(-;vuM, chUTavuM, 0 para AvavuM, . para ca(-)vuM (3pra.) zAtananA vega Avave, jassA caDhavA] raNu na. [saM.] jue 'sUraNa' [padA karanAra ratna-janaka vi., [saM. ratva utpanna karanAra, zUrAtana -maNipuM [saM.] zreSTha zuravIra puruSa Page #1110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zUra-vAra ra-vIra vi. saM., baMne samAnArthI zabdonA dvirbhAva] jaA 'zUra.ae 1, + gu. '*' svArthe ra-sena puM. [saM] jue zra'(3).' (2) mathurAnI AsapAsanA prAcIna pradeza, prAcIna mathurA-maMDaLa. (saMjJA.) rA-tana na. [saM, zU dvArA], rA-paNa na. [jaA + gu. 'paNa' ta.pra.] utkaTa bahAdurI, zaurya rA-vaDha (-Taca) zrI. [jae zU' + gu. vaTa' ta.pra.] zUravIra-tA, bahAdurI [. huM vi. [saM. ta.pra.] jue .ruM-pU OM vi. [+e 'pUruM.'] khUba ja zUra, dhaNuM ja bahAdura rA-pUrA puM. jiA zra-pUruM.'] yuddho vageremAM pUrA zauryathI maraNa pAmelA (jenI khAMbhI kheDavAmAM AvI hAya tevA) puruSa zcaryaM na. [saM.,puM.,na. sUpaDuM zUpaNukhA strI. [saM.] rAvaNanI e nAmanI eka bahena (je daMDakAraNyavAsI rAma-lakSmaNa-sItAne pajavavA AvatAM lakSmaNe jenAM nAka-kAna kApI nAkhyAM hatAM.). (saMjJA.) zUrpora na. [saMskRtAbhAsI] vasaI najIkamAMNa-kAMThe AvelA e nAmanA eka prAcIna TApu, seApArA. (bauddhonuM sthAna hatuM), (saMjJA.) [eka hathiyAra zUla na. [saM.,puM,na.] aNIdAra kuLuM. (2) zlalA jevuM zUla-dhAriNI zrI. [saM.] durgA devI la-dhArI vi. puM. [sa.,puM.], zala-pANi puM. [saM.,ba.trI.] ziva, mahAdeva, zaMbhu, zaMkara, lI zUlapANIzvara pu. [+seM. kSa] narmadA-kinAre rAja pIpaLA najIkanA nadInA eka dheAdha pAsenA zivAlayamAMnA mahAdeva. (saMjJA.) (bhalathI 'zUlapANezvara' uccArAya che.) la-yAga 5. [sa,] jayeAAMtayamAMnA eka azubha yaeNAga. (jyeA.) zailI vi., pu`. [sa,puM.] jae 'phUla-dhArI.' 1 eka prakAranA vAta-rAga ra zuLa jaA 'phUla.'(ra) zarIramAM bheAMkAvAnA prakAranuM duHkha, [pAtaLA lAMbA krAMTA zULa (-2) zrI. [saM. rajU, pu.,na.] bAvaLa vagerenA zULI strI. [saM. rAjA dvArA dehAMta daMDanI sajA pAmelAne gaLe zULa bhoMkAya tevA prakAranA cAMtrika mAMcaDA, [ 0 upara sUvA javuM (-uparatha) (rU.pra.) jIvane okhame jhaMpalAvavuM, diamondse caDha(DhA)vavuM (rU.pra.) AMkhe Ave e rIte AgaLa karavuM] zRgAla na. [seM.,puM.] ziyALa, kAlu [mALA. (3) eDI zaMkhaNA (bhRkhalA) srI. [saM.] sAMkaLa. (2) paraMparA, hArakhalA-baddha (zlA-) vi. [saM.], z khalAMkrita (bhRGgalA(krita) vi. [+ saM. ati], zukhalita (zulita) vi. [saM.] sAMkaLe bAMdheluM. (2) krama-baddha.(3) jeDAyeluM, saMkaLAyeluM zrphIMga (zu) na. [saM.] ziMgaDuM. (2) zikhara, Toca. (3) aNI zRMgAra (bhRra) kuM. [saM.] zarIra vagerenI sarjAvaTa. (2) ghareNuM, alaMkAra, A-bhUSaNa, (3) puSTimArgIya maMdarAmAM pahelI maMgaLAnI sevA pachInI DhAkArane vAghAva bhUSaNa vagerenI sevA ane enAM darzana. (puSTi.) (4) rati jenA sthAyI bhAva che tevA kAvyane eka rasa. (kAvya.) - kA 135 2010_04 2145 roga zRMgAra-AratI (bhRGga-) zrI. [+ e'AratI.'] puSTimAya maMdiromAM zRMgAranAM karAvAtAM dardIna vakhate karavAmAM AvatI bhagavAnanI AratI. (puSTi.) zRMgAra-rasa (bhRGgAra-) puM. [saM.] jue 'zRMgAra(4).' zuM gAravuM (zranuM) sa.ki. [a. zudra, "nA. dhA.] zaNagAra karavA, zaNagAravuM. zaMgArAvuM (bhRgAravuM) karmaNi, kri zRMgArAvavuM (bhRgarAvavuM) pre., sakri zRMgArAvavuM, bhRMgarAvuM (x) ja zuMgAranuM'mAM, zRMgArita (zuArita) vi. [saM] jene zRMgAra karavAmAM AvyA hAya tenuM, zaNagAreluM, vibhUSita zRMgArI (zrI) vi. [saM.,puM.] zRMgArane lagatuM. (ra) zRMgAra karanAruM. (3) izkI zRMgI (zRgI) vi. [saM.,puM.] ziMgaDAvALuM. (2) zikharavALuM zagAra (zugI) zrI. [saM.] raNa-ziMguM ze (zaeN) kri.vi. [juA'zuM'+ gu. e' trI. vi., e.va.,pra.] zA mATe. (2)vi. kayuM ('ze kAraNe ?) zera (za) kri.vi. [jue 'zuM.' + gu. 'e' sA.vi., e,va., pra.] kAM zeikalaeNnDa ie 'zekahaeNnDa.' [gALA uparanuM DhAMkaNuM zeiDha puM. [aM.] chAMyA, chAMyaDA, zIjuM. (2) vIjaLInA zeka huM. [jue 'zekavuM.'] (zarIrane agni sAme ke lUgaDAnA gADhA tapAvI cA rabaranI kAthaLI ke zIzAmAM garama pANI nAkhI enAthI) zekavuM e, garamAve levAApavA e zeNa na., zekathI strI. [ja zekavuM'+gu. 'aNu'aNI' kR.pra.] zekavuM e(DAM makAI DoDA pepaTA vagere), (2) bhaMjavuM e (juvAra kamaLa-kAkaDI vagerenI dhANI banAvavA) zelAM na., kha.1. [ravA.] valakhAM, kuAMphAM zekavuM sa.kri [marA. 'zekyuM,'hiM, sekanA'] zarIrane agni sAme kaeNla gaDAnA geTeDa tapAvI yA kharanI kothaLI ke zazAmAM garama pANI nAkhI enAthI tapatuM rAkhavuM, garamI ApavI. (2) (ThaMDAM makAI-DADApApaTA vagere aDadhuM paDakuM) pakavavAM. (3) (juvAra kamaLa-kAkaDI vagerenI dhANI anAvavA) bhaMjavuM. (4) (lA.) mAnasika tApa ApavA. [ zekI nA(-nAM)khavuM (3.pra.) khUba ja saMtApa ApaveA, khUba ja pajavavuM. zekIne lAvavuM (rU.pra.) sArI rIte Dho ApI pachI mIThA zabda kahevA. (2) nukasAna prathama karI pachI lAbha ApavA. AMtaraDI zekavI. (rU.pra.) mAnasika paritApa ApavA. hAMDakAM zekavAM (rU.pra.) sakhata mAra mAravA. (2) bhUkhe mAravuM.] zekAvuM karmaNi, G. rokAvavuM ke, sakri . ro( !)ka-hendra sI. [.] sAmasAmA beunA jamaNA hAthanA panna milAvI satkAra nimitta halAvavA e, hasta-dhUnana zeDhAvavuM, rokAvuM jaA 'rAkanuM'mAM, zeksipeyara puM. [aM.] madhyakAlanA eka aMgreja nATaSazekha (zekha)puM. [ara. zakha] araba TALIenA AgevAna vaDIla. (2) musalamAnAmAM e prakAranI eka avaTaMka ane enA puruSa. (saMjJA.) [kavi. (saMjJA.) Page #1111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zekha-(sa)halI 143 zekha-ca(-sa)llI (zekha-) puM. [+ hiM.] (lA.) ALasu ane taraMgI mANasa, miccA tarka karanAra zekhaDI (oNkha-) hI. [jue 'zekhaDA' + gu. 'I ' pratyaya.] (lA.) bakarI. (2) puruSanI kAmanA karanArI strI zekhaDA (zaMkha-) puM. [jue 'zekha'+ gu. 'huM' svArthe ta...] (mADha dADhI UgatI hai!I) (lA.) bakarA zaMkha-dAra (zekha-) vi.,puM. [+ phA. pratyaya] paragaNAnA vaDAnA kArakuna, kumAvisadAranA kArakuna zekhara puM. [saM.] mugaTa, tAja. (2) gajarA, tArA. (3) cheluM, zira-peca. (4) zikhara. (5) (samAsamAM uttara padamAM) zreSTha : jemake kula-zekhara' vagere zekha-sallI (zaeNkha-) jae zekha-calI.' zekhAI (zaeNkhAi) sI. [jae 'zekha' + gu. AI ' ta...] (lA ) damAma, bhapaY=A, ThATha-mATha. (ra) baDAI, zekhI, patarAjI zekhI (zaeNkhI) srI, jae 'zekha' + gu, 'I ' ta.pra.] jae zekhAI.' [ diamonds mAravI (rU.pra.) baDAInA beTala kahevA] zekhI-khAra vi. [+ phA. pratya] jabaDAIkhera.' zaMgA puM. jaA 'zaNagA.' zeTha huM. [saM, throkI>prA. seDhI] AkharadAra vepArI udyogapati. (ra) vAmI, mAlika, dhaNI. (3) mAladAra vepArInI ane tethI pachI mATe bhAge vANiyAomAM evI eka avaTaMka ane enA puruSa. (saMjJA.) (4) khaMdhrAmAM nANAMnI Apale karanAra kArakuna, zarada roDa-nA puM. [+gu. 'nuM' iSi-nA anuga, kha.va.] zeThavALe, pArasIe tema suratI NikAnI eka avaTaMka enA puruSa. (saMjJA.) zeTha-zAlI strI. [ + jae zAhI, '] zeDhiyAonA varganI sattA bhAgavavAnI praNAlI, zeThAI bhAgavavI e zeThAI sI. [jue 'zeTha' + gu. AI ' ta.pra.] zeThapaNuM, sukhIpaNuM. (2) zeThanA darajjo, zeThanA kaiA. (3) vANiyAnA prakAranI paTalAI zeThanI patnI zeThANI strI. [ + jaA 'zeTha' + gu. 'aNNA' zrIpratyaya.] zeThiyA puM. [saM. zroeih-h~>prA. seTTima] jue 'zeTha (1,2).' (3) (lA.) mAthe geArA baLada ze. (oN:Dhaya) hI. [saM. Dhi>prA.efa] AMcaLamAMthI nIkaLatI jhINI dhAra, (2} kiraNeAnI sera. (3) zeDanA jevA jhINA dhAradAra AkAra, saga. [ 0 rUDhavI, . mAravI (3.pra.) zeDa nIkaLe ema karavuM. * vahAvI (rU.pra.) sakhaLa rIte zeDa nIkaLavI] ane zera chuM. [aM.] patarAM ke ghAsa-pAlAnuM DhAMkeluM cAre bAju khulluM ke eM vadhu khulI khajavALuM chAparu zera-utAra (oNHDa-) vi. [+'zeDa' + 'utAravuM. ] AchI jhauNI dhAranA rUpanuM zeDha-kahuM (oNHDa-) vi. [+jue zeDa' + 'kADhavuM' + gu. ...' kR.pra.] zeDamAMthI tAMja nIkaLeluM (dUdha), dhAra tuM. (2) dhAraNa--tAra garama (dUdha) [jAtanuM ghAsa zeDhA na. ghaNuM karI khetaranA zeDhAe upara UgatuM eka sArI zeDhALuM vi. jue 'zeDAM' (e.va. 'zeThuM') +gu. 'AchuM' _2010_04 sana ta.pra.] nAkamAMthI zeDhAM cAyAM jatAM hAya tevuM zeDhAM na,kha.va. [ravA.] nAkamAMthI nIkaLatuM ghaTTa lIMTa, siMdhANa zeriyuM (zaeNDiyuM) nI jiA ze''+gu. 'yuM.'ta.pra.] (lA.) zeDanA jevA ghATanuM jhANuM pAtaLuM lAMbuM eka prakAranuM maracuM zethUla jae zila.' zela-kAsTa jue 'ziDayUla-kAsTa.' zeDhAI,-DhI, zeDhAlI strI. zAhuDI zeDhiyA puM. mAthAvaTI lAla ane zarIre cALA baLada zeDhI sI. [ jue 'zeDhA'+gu. 'I' pratyaya.] nAnA pAtaLA zeDhA (khetaranI ha) zeDhI" strI. [saMskRtAbhAsI jUnuM rUpa zeDhA>prA.lemiAM] kheDA najIka vAtrakane maLatI eka nadI. (saMjJA) zeDhA puM. kroI paNa be khetara vaccenI hadanA thADA khullA mUkelA paTTo, khetaranA hada uparanI aNu-kheDa paTTI zezvI' (zaeNNavI) strI, buddhi zaiNuvI (zaeNNavI) strI, e nAmanuM kAMTAvALuM ekanAnuM jhADa zaiNavA (zaeNNavA) puM. gujarAtamAM rahetI pachAta gaNAtI eka kAma ane ene puruSa. (saMjJA.) kezAI (zaNAi) strI. [cara.] jue 'zaraNAI.' zelve (oN:Ne) kra,vi, jie zu' nuM trau. vi., e.va.] zenA vatI, zuM laI ne. (ra) kevI rIte, kema zataraMja (zetara-4) sI. [ara. 'zatruMj'-zetruMj'] 64 khAnAMvALI sAmasAmA e pakSAnI 16-16 mahArAMvALI buddhi-ramata (emAM bAdazAha vachara ADA hAthI UMTa ane pyAduM e cha prakAranAM maherAM hoya che.) zetaraMjI (zetara-jI) srI. [ + phA. pratyaya] raMgavALA paTTA athavA ceAkaDIovALuM ke sAduM eka prakAranuM pAtharaNuM. (2) gAlIceA. [ . raMgI nA(nAM)khavI (-ragI-) baraDAmAM mArI aAhI kADhavuM] [5] jue 'zetruMjI,' zatala (-ca) strI, [ 'zetruMjI" nadInuM laghu rUpa ke hulAmaNAnuM zetAna (zaeNvAna) puM. [ara. zayatAn ] jue 'zayatAna.' zetAnagIrI (zaeNtAna) e 'zayatAna gIrI.' zetAniyata (zaeNtAniyata) jue 'zayatAniyata,' zetAnI (zaitAnI) jue 'zayatAnI.' zetUra na. [ara. zat'- 'zAt] eka jAtanuM e nAmanuM nAnuM jhADa (ke jenI ziMgA jevI sukAmaLa phaLa ja hAya che, jemAM khI nathI hotAM, garbha ja hAya che.) (2) strI. zetranuM sukAmaLa ziMga-rUpa phaLa zetrujI (zetrujI) zrI [jue 'zetru'' + gu. 'I' pratyaya.] zetru aa DuMgaramAMthI nIkaLI taLAjA pAsethI vahI jatI ke khaMbhAtanA akhAtamAM paDatI e nAmanI saurASTranI eka pUrvavAhI nadI. (saMjJA.) zetruMjo (zetruo) puM, saM. kuMnaya, arvA, tadbhava] saurASTra gohilavADamAM pAlItANA pAsenA janAnAM derAsarAvALa e nAmanA pahADa, nAnuM eka tIrthasthAna. (saMjJA.) zaMdaraDI strI. e nAmanuM eka pAMdaDAMvALuM ghAsa zenuM (zaeN:nuM) vi, jie 'zuM' nuM che.vi. anugavALuM rUpa.] zAnuM, (2) kri.vi. zA mATe, kema Page #1112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zeva-mamarA zerA na. e nAmanuM eka paMkhI ['zeriyA,' (vajana) zeriyuMaena. [jue 'zera' + gu. 'iyuM' ta.pra.] jue zeriyuMra vi. jio zeraO' + gu. 'iyuM' ta.pra.] zerane lagatuM (zeranAM kAgaLiyAMne lagatuM) [zerIma zeriyA huM. [jue 'zeriyuM.'] zera vajananuM kATaluM, zerI . [.prA. serI] nAnA mahelle, galI. (2) zerad puM. [phA.] vAda. (2) siMha. (3) citto. (4) (lA.) vAgha jevA parAkramI puruSa. [. thavuM (rU.pra.) zira-jorI karavI, uparIpaNuM karavuM] phaLiyuM, khaDakI. [nuM phaeNraNuM (3.pra.) vezyA. nA siMha (-siMha) (2.pra.) gharamAM paDAkA karanAra bIkaNa mANasa] zerI na., ko [jae'zera'+ gu. 'IkuM' ta.pra.] jue 'zeriyA,' [nagara-zeTha ke nagara-pati zerIke huM [ara. zarIka] moTA nagaramAM sarakAra-niyukta zeru strI. madhadaye thatI e nAmanI mAchalInI jAta ze` zaeNrA) puM. [saM. ze -> prA. teE-] keTalIka muslima jJAtiomAM paraNatI vakhate varanA meDhA upara nAkhavAmAM Avate phUlanA pa zerA jae 'zaura|.' zera kyuM. [ara. ziar] phArasI, urdU kavitAnI kaDI zera yuM. [aM.] bhAga, kissA, aMza, (2) bhAgIdArInA hissAnuM lakhANa, paMtyALI mUDInuM lakhANa. [. bharavA, * rAkhavA, . levA (rU.pra.) zera kharIdavA] [hAthI zera-gIra puM. [phA.] (vAgha siMha vagere sAme laDe tevuM) zeraDI sI. jemAMthI gALa-khAMDha-sAkara ane je te sAMThA prakAranI vanaspati, zelaDI [paga-hUMDI zeraDI skrI. jio zeraDA'+gu, I 'zrIpratyaya] kaDI, zerA puM. [3.prA. serI, maheAllA +gu. 'OM' svArthe ta...] (lA.) De, paga-vaMDI, ekaliyA mArga. (ra) (lA.) haicAmAM ekAeka laya vagerethI paDatA trAsanA. (3) leAhI caDI AvavAthI maDhA upara paDatA te te UpaselA jevA jADA lITA zerantalAla puM. [4'zera'+ 'dalAla.'] zera-sarTiphikeTanAM sArAM vecANa vagere saMbaMdhI kAma karanAra ADatiyA zera-dila (zaeNra-) vi. [saM.] vAtha siMha jevA prabaLa haiyAvALuM, nIra. (ra) (lA.) umadA ane udAra hRdayanuM zeradilI (zaeNra-) zrI. [.] zera-dilahAvApaNuM zera-bajAra sI.,na. [ja zera' + bajAra.] jyAM zelAre puM. pANImAM paDhatAM ja zerA (zaeNre) puM. sarakArI adhikArI vagere leAkeAnI arajIe tema tamArA vagere upara je TUMko nAMdha ke abhiprAya lakhe che te, noMdha. [. mAravA (rU.pra.) amaladAre TakI neAMdha lakhavI] zela puM [aM.] dArUnA TeTA zelaDI sI. jue 'zeraDI.' zelaDuM na. jue 'zelaruM.' zela(-le)ta puM. de.prA. se, rAraDuM dvArA] jamInanI mApaNI karanAra amaladAra. (ra) kheDAvALa brAhmaNeAnI evI eka aTaka ane enA puruSa. (saMjJA.) zelarapuM, "huM na. kuMvAranA gheADamAMthI nIkaLatI phUlanI DAMDI (jenAM tAAM athANAM karAya che.), zela zalA puM. jue 'zelata.' zelArI zrI,jae 'zeluM' dvArA.] zelAnA prakAranI sIenI eka sADI kaMpanI vagerenA ArAnI vepArI rIte Apa-le thatI hAya tevuM sthAna vipArI zera-bajAriyA puM. [+]. 'yuM' ta.pra.] zera-bajAranA zera-brokara chuM. [aM.] zerAnA bhAvAnI caDa-Utarane AdhAre sedA karAvI ApanAra lAla, zara-dalAla zeraDI strI. [aM. + ja e 'DI.'] zerenI ekaThI zeravANI, nI- srI. [hiM.siravAnI] acakananA je sarva-sAmAnya bhAratIya-phArasI kADha [kama thayelI lAMkhA zeravA zrI. e nAmanI eka mAchalInI jAta zerasaTTo puM. [jae zera ' + 'saTTo.'] hAjarane badale, zeva-gAMDiyA jue 'seva-gAMThiyA.' zeranA vAyadAnA vepAra roma zene (zaeNne) kri.vi. [jue zuM' ne ce.vi.nA arthane anuga] zAne [eka ramata, ghaMTI-khIlaDe zapaTa kuM. rese. (2) e nAmanI cheTA udepura tarapha ramAtI zeAti, zvA, lI zrI. [saM.] garamALAnuM jhADa zeyA puM. khAnagI geADhavaNa karanAra, zehu zera. puM. [4.prA. zera] mukhyatve cALIsa rUpiyAbhAranuM eka vajana ane eTaluM mApa,(AjanA pAMcase grAmathI eluM) [. bAjarI (rU.pra.) bharaNa-peASaNa pUratuM. . mATI (3.pra.) saMtAna, . leAlI caDha(-Dha)vuM (loHi-) (3.pra.) khkhu AnaMda thavA. . sUMTha khAvI (3.pra.) pUrI tAkAta hAvI] " 2140 zera-sarvikriTa na. [aM.] kaMpanI vagerenA bhAganA khyAla ApatuM pramANa-patra, zeranuM eriyuM zera-hAlDara vi.aM.] kaMpanInA zera ke zere| jenI pAse hoya te [mADhalI zerA zrI. kADInAra pAsenA dariyAmAM thatI eka jAtanI _2010_04 AgaLa dharsI javuM e. [ diamonds mAraveza (rU.pra.) pANImAM phALa bharavI] ['selA-sADI.' zailAsADI zrI. juie 'zailuM'+ 'sADI.'] jue zailI skrI. aleAkayA giranArI khAvAnI DokanA dArA. (ra) cakamakathI devatA pADavAnI devI. (3) rAkha, bhasma zakuM jue 'seluM.' zele puM. [da.prA. seSThi dArahuM strI.] dAhatI vakhate gAya ke bheMsane pAchale . page DhIMcaNa pAse baMdhAtuM doraDuM, mAMjhaNuM zelAta jue 'zelata.' zeva ja 'seva.' zevarA zrI. okhAnA dariyAmAM maLatI mAchalInI eka jAta zevaDI zrI. [jue 'zevaDo'+gu. 'I'zrIpratyaya.] jaina sAdhvI, geraNI, ArA zetrA puM. [saM. amaLa dvArA] jaina sAdhu. (jaina.) zeSi puM. [saM.] karmanAM mULarUpanA khAnA ke saMgraha zeva-mamarA jue 'seva-mamA.' Page #1113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zevarSanI zeradhanI vi... [mahArASTranuM eka gAma zevaradhana' + zehu jue 'zeyA.' gu. 'IM' ta.pra.] seApArInI e nAmanI eka jAta zevaMtI (zaeNvantI) strI. e nAmanA eka phUla-cheDa zevALa jue 'sevALa,' zevALavuM ja zevALiyuM jue 'sevALiyuM.' 'sevALanuM.' zavALAvuM bhAve,ki. zerUM vi. DhALa paDatuM. (ra) na. khetaramAMnA ADA cAsa. [. ne carALa (rU.pra.) prAthamika vAta ke mAhitI] zezavA puM.,ba.va. vaghArelA caNA zeSa vi. [x.] bAkI raheluM, vadheluM, khaceluM. (ra) pu. vadhelA bhAga, (3) bhAgAkAramAM nIce vadhatA AMkaDA, (ga,) (4) paurANika mAnyatA pramANa pRthvI karanAra .eka mahAsarpa. (saMjJA.) (-) zrI, [gu, Truva vagerenI prasAdI dhAraNa prayAga] 2148 [pithArI zeSa-zuM(-A)dara puM. guMdaranI eka jAta, kIMdaru zeSa-nAga puM. [sa.] jue 'zeSa(4).' roSa-mULa na. e nAmanuM eka dhAsa, sesa-mULuM zeSa-zayyA . [saM.] viSNunI zeSanAganA gUMcaLArUpI zeSazAyI vi.,puM. [saM.,puM.] roSanAga upara sUnArA bhagavAna viSNu. (enuM RNItuM eka maMdira cAdamAM narmadA-kAMDha) (saMjJA.) zeSa-siddhAMta (-siddhAnta) puM, [saM.] bhUmitinA eka prakAranA siddhAMta, 'rimeinDara thIyarama.' (ga.) zeSA pu. [saM.,sI.] eka chaMda. (piM.) zeSAdhikAra puM. saM. rovamavindhAr] bAkI rahetA hakka, bAkI rahelI vastue vagere uparanA hakka zeSAvana na. [saM. rovavana] giranAranA pahADanI uttara gaumukhanI TUMka pAsethI nIcenA bhAge AveluM eka kudaratI ramaNIya vana. (saMjJA.) .. zeSAvatAra puM. [saM, zeSa+mavatA] zeSanAganA avatAra gaNAtA lakSmaNa ane balarAma. (ra) pANininA aSTAyArthI vyAkaraNa uparanA bhASyanA kartA pataMjali zeSa (oN:) sI. [vA. zaha] prabhAva, zAka. (2) zetaraMjanI ramatamAM rAntane khasavuM paDe evI gata. (3) UDhatA pataMganI dora chUTI mUkatA javuM e. [ ApavI, devI (3.pra.) kAmAM rAkhavuM. . AvavI, 0 paDhavI, . lAgavI (6.pra.) zehanI asara thavI. . khAI javI (rU.pra.) taddana DarI javuM. . cheADavI, sUkavI (rU.pra.) pataMganI dAra DhIlA mukI pataMgane vadhu dUra javA devA. . pUravI (6.pra.) manane saMtAya ApavA. (2) uttejana ApavuM] zeha-bera (oN:-jora) vi. [+jae ora.] khaLavAna, parAkramI, vIra [(ra) sara-jorI, jabaradastI zeha-berI (oN:-kherI) sI. [ + gu. 'I' ta,pra.] vIrapaNuM. zeha-mAta (zaeN:mAHta) vi. [+jue 'mahAta.'] zehathI dakhAI ke ghAI gayeluM ['zeha-jora.' zeha-mAra (zaeN:mAra) vi. [jue 'mAra.'] jae zeha-zarama (zaeNH-zarama) strI, [+jue 'zarama,'] lAjamaryAdA, AmanyA _2010_04 zAka daranA [jevuM eka nAnuM jaMgalI prANI zeLA khuM. Akhe zarIre kAMTA hoya che tevuM za (zaeN) kri.vi. [jaA 'zuM' + jUgu. 'eM' zrI.vi.,pra.] zA mATe, zAthI, prema, zA kAraNe, (meTe bhAge vAta cItamAM vaparAtA, lakhANamAM kavacit ) zeTalA (oN TalA) puM, kAMTA ghAsa vagere UMcakavAnuM sAdhana, satalA, keMTaleA. (2) sAMThA, rAhuM zaikSa vi. [sa.] zikSaNa levA mAgatuM ke zIkhavA mAMDeluM, zikhAu. (2) puM. vaidika uccAraNe zIkhavAnA AraMbha karyAM hoya tevA vidyArthI, (3) ucca pada na maLyuM hoya tyAMsudhInA sAdhaka bhikSu. (bauddha.) zaikSaNika vi... [saM] zikSaNane lagatuM, rakSaNa-viSayaka rAkSika vi. [saM.] uccAraNa-viSayaka zikSAne lagatuM. (ra) pu. vaidika uccAraNAmAM niSNAta thayele vidyArthI rauDhya na. [sa.] rakSaNa, (2) bhaNIne meLavelI niSNAta-tA rItya na. [saM] ThaMDaka, zItaLatA. (ra) TADha, ThaMDI raoNthiya na. [sa.] zithilatA, DhIlAza. (2) nabaLAI, kamorI kaula vi. [saM.] zilAone lagatuM, paththaranuM. (2) puM. parvata, giri. (3) DuMgara, DuMgarI. (4) khaDaka rola-kanyA, zaila-kumArI strI. [saM.] jue 'zalajA.' rolA, zaila-tanayA, zaila-putrI, zaila-bhU strI. [saM,] parvatarAja himAlayanI putrI gaNAyelI pArvatI (ziva-patnI) phIla-rAja puM. [saM.] himAlaya kAtarelA lekha kauza-lekha puM. [saM.] pahADa ke DuMgaranI UbhI sapATI para zailI zrI. [saM] khelavAnI ke lakhavAnI ceAsa prakAranI paddhati ke chUTA [parvata zaileza puM. [saM, zeru+maMro] parvatanA rAjA gaNAtA himAlaya zaiva vi. [saM.] bhagavAna zivane lagatuM, ziva-viSayaka. (2) zivane lagatA dharma-saMpradAyamAM mAnanAruM. (saMjJA.) (3) zivanI ArAdhanA karanAruM zaiva-taMtra (-tatra) na. [sa] kAzmIramAM eka zivasaMpradAya ane eneA siddhAMta. (saMjJA,) zaiva-dharma puM. [saM.], zai-paMtha (pattha) puM. [+ jae paMtha.'], zai-mata puM. [saM.,na.] zivane jaDa cetanAtmaka sRSTinAM nimitta ane upAdAna kAraNa tarIke jemAM mAnI meAkSa mATe emanI upAsanA-ArAdhanA karavAmAM Ave che tevA eka bhAratIya saMpradAya. (saMjJA.) zaivalinI vi., strI. [saM.] zevALavALI (nadI ke vAva AyAvasthA vagere.) (ra) (lA.) nadI zaizava na. [saM.] zizu-bhAva, mAla-bhAva, bacapaNa, bALapaNa, [(kAya.) roza-yojanA srI, [sa.] mugdhA nAyikAnA eka prakAra. zaizavAvasthA zrI. [ + saM. mavasya] jue 'zaizava.' zaoN pu. [aM.] dekhAva. (ra) bhaaA. (3) nATaka calacitra vagerenA khela zo 5. [saM.] kaI paNa prakAranA AvI paDelA duHkhane kAraNe thatI duHkhanI lAgaNI, dilagIrI, aseAsa. (2) maraNa pAmelAM pAchaLa pALavAmAM AvatI gamagInI (sArAM Page #1114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAkara 2549 zodhavuM laMgaDAM ghareNAM vagere na paheravAM vagere prakAranI). (3) zokha (zekha) paM. [ara. zavaka] managamatI kriyA ke (lA,) maraNa pAmelA pAchaLanuM rudana. (1) karuNa rasane vastune cAha, moja-majhAhI sthAyI bhAva, (kAvya) [ 0 kara, 0 dhara (rU.pra.) zokhI (zekha), khiIna vi. [ara. zavakI], khIluM vi. aphasosanI lAgaNI batAvavI. 0 pALa (3.pra.) maraNa [+ gu. IluM' ta..] zekha dharAvanAruM, zokhavALuM pAmelA pAchaLa mAMgalika kAma na karavAM tema sArAM bhejana zoga e "soga.' ane sArAM kapaDAM-zuMgAra vagerene tyAga karavo. 0mUka zogaTA-bAjI jo "sogaThAbAjI." (u.pra.) zeka pALavAnuM baMdha karavuM zogaTI,-hI ja e "seTI,-hI." zokara (zaMkartha) sI. eka ja patinI paraNelI ekathI vadhu zoga - jAo "sAgaDha,huM.' patnIe paraspara, sapatnI zogiyuM juo "giyuM." zeka puM. [e.] AMcake. (2) dhakko, Thelo zonna chuM. [.] japAnane pahelA pradhAnane eka daravAjo zoka-kAraka vi. [ ], zoka-kArI vi. [sa..] dilagIrI (marAThA paravA jevI ke gamagInI upajAve tevuM rihenAruM, zekAtura zonAI strI. [+. "AI' ta.pra.] zagUnane hedo zoka-grasta vi. [saM.] zekamAM bevuM, atyaMta dilagIrImAM zoca che. [se, rAnuM rAjA thAya.] zoka, aphasesa, zoka-janaka vi. [4] ja "zokanakAraka." gamagInI, dilagIrI. (2) pazcAttApa. (3) phikara, ciMtA zoka (zakyo ) ; jio "zeka2 + . 'DuM' vArthe zocaka vi. [saM.] zeka karanAruM, dilagIrI anubhavatuM. (2) ta.pra.) bIje pati saMgiyuM zoka-pagaluM (zaikaya-) na. [ja "zeka' + "pagaluM] pUrvanI zocana na. [saM.], nA rahI. [samAM nathI.] zeka karavo e patnI marI gayA pachI pharI paraNI lAvelI strInA gaLAmAM zocanIya vi. [saM.] jene mATe zeka karavo paDe tevuM. zeka AgalI zoka hatI enI nizAnI batAvavA paherAto karavA jevuM, zezya pagalAnA cihanavALe dare [zoka-laTa.' zocavuM sa.ji. si. rAjU-zo, tatsama] zoka karavo, gamagIna zoka phela (raoNkadha-) . [ja "ka"+ "kela.'] ja thavuM, dilagIra thavuM. (2) (hiMdI artha) vicAravuM. zocAvuM zoka-mana vi. saM.] zAka-gamagInInalagIrImAM bevuM karmaNi ji. zocAvavuM presa.. zoka (zaikayI strIjie "zoka' + 'laTa.'] zocAvavuM, zocAvuM ja "zecamAM. sapatnI banelI strInA mAthAnI haMmezAM AgaLa dekhAtI zocita vi. [sa.] jeno zeka karavAmAM Avyo hoya tevuM. TI laTa (e ene mATe zubha gaNakya che: ene zeka (2) (hiMdI ardha vicAreluM nahi AvavAnI.) zogya vi. [sa.] e "zecanIca.' zokasabhA strI [sa.] kaI pratiSThita vyaktinA maraNa pachI zoNa vi. [sa.]-rAtA raMganuM.(2) na. lohI. (3) 5. bihAranA zeka batAvavAne maLatI sabhA [ zeka-grasta" e nAmano eka nada ke je paTaNA najIka gaMgAne maLe che.) zokAkula(La), khalita vi. [sa. roDa +AvuM, e (saMjJA) [dhAnInuM nagara. (saMjJA) zokAgni 5. [saM. roja + zani gamagInIne lIdhe thatI zoNitapura na. [saM.] purANe pramANe bANAsuranI rAjahaiyAmAM prabaLa baLatarA zoNita na. siM.] lehIM, khUna, blaDa' taraboLa zokAtura vi. [saM. zona + cAtura) ja "zekamagna" zoNitabhInuM li. [ + juo bhInuM.'] lohIbhInuM, hAthI zokArta vi. [saM. rojha + mArta] ja "zeka-grasta." zotha chuM. [saM.] sejane roga, se zokAviSTa vi. [sa, rAka + a-fa] zokathI bhareluM zodha puM. [saM.] anaveSaNa, tapAsa, kheja, talAza. zokamagna na., ba.va. siM. zojha + ma] zAkane laI Akha- zodha (-LuM) . jio 'zodhavuM' dAra.] e "ze .' mAMthI nIkaLatAM AMsu, dilagIrInAM AMsu (2) zodhelI vastu [karanAruM, mela dUra karanAruM zokAMta (zaikAnta) vi. [sa. rojha + ] jeno aMta bhAre zodhaka vi. [sa.] zeAdha karanAruM. (2) zuddhi karanAruM, sApha gamagInImAM Avato hoya tenuM nATaka navalakathA kAvya zodhake puM. [+]. "o' svArthe ta..] gupta-cara. jAsUsa vagere), "jika zodha-La (zabda-khethI jI. e "zodha" + zokAMtikA (zekanika) sI. siM, zA + anir] khoLa.11 ja zodha. . zekAMta navalakathAnavalikA-nATikA kavitA vagere, dejeDI zodhana na. siM.1 zodha karavI e. (2) zuddhi karavI e, ze-(0) na. [4] dukAne vageremAM vastu batAvavAne sApha karavuM e, mela dUra karavo e mATe karelI kAcavALa lAkaDA ke lokhaMDanI mAMDaNI zodhana-paddhati sI. (saM.) zedhana karavAnI rIta ke prakAra zekrejha-neTisa , [] jhaghaDA Aropa vagerenuM kAraNa zodhana-bhAraNa na. [saM.] padArthanI upara saMskAra karI ene mAgatI adAlatI neTisa zuddha karavAnI kriyA zikAdugAra paM. [sa. zo + ] maraNa pAmelAMne zodhanIya vi siM] zedhavA jevuM lagatI manamAnI duHkhanI lAgaNI batAvavA belAtA zodha sakri. si. suSa-zoSa. tatsama tapAsa karI kheALI zakha, zekanAM vacana kAhavuM. (2) doSa ke mela dUra kara. zodhAluM karmaNi, 2010_04 Page #1115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zeSa-saMsthA 150 kri. zodhAvavuM ke,sa.kri. zodha-saMsthA (saMsthA) skrI. [saM.] saMzeAdhana-kSetre pravRtti karanArI zALA ke saMsthA, 'risarca insTiTayuTa' zokhuM-zodhA (zeAdha-zeAdhA) sau. [ja e 'zodhavuM,' UrjAva + gu. 'A' kRx.] vAraMvAra ke uparAuparI zeSa e, zeAdhAzeAdha zauhara sthiti zA-rUma puM. [a.] pradarzana mATenA eraDe (vecavAnI tema mAtra jovAnI paNa cIjonA myujhiyama vageremAMnA) oNrTa-sarkiTa srI. [aM.] vIjaLIne karavAnuM echuM hoya evI [(sAM ketika cihnaneAvALI), laghu-lipi zorTahaeNnDa na. [aM.] khelAtA zabdone lakhavAnI TUMkA kSarI zole (zaeNle) puM. [ara. zualahu saLagI UThavuM e, bhaDakA zoSa puM. saM. sukAnuM e. (ra) cusAluM e. (3) tarasa lAgavI e, sAsa 'AI' rR. x ]. zeAdhavAnI kriyA. zoSAI . [ jue 'zodhavuM' + gu. -maNI zrI. [ + gu. 'AmaNI' kR.pra] (ra) zeAdhavA mATenuM mahenatANuM zodhAvavuM, zoSAvuM jue 'zodhavuM'mAM. zodhAzodha (-ca), dhI sI. jae zeAdhavuM.'-gnirbhAva + gu. 'I' ta.pra.] jaA zAA-zeSA.' zoSita vi. [saM.] zeSAveluM, (2) tapAseluM zoSaka vi. [saM.] sUkavanAra. (2) cUsanAra zoSaNana., kriyA[saM.]I. sUkavavAnI kriyA, sUkavAvAnI kriyA. (ra) cUsavAnI kriyA, cusAvAnI kriyA zoSaNu-nIti strI, [sa.] lekA vagere pAsethI nANAM kema vadhAre ne vadhAre kheMcavAM e prakAranI kArya-paddhati zodhita-vardhita vi. [saM.] je zuddha karavAmAM AvyuM hAya zoSaNAM (zANA) puM. [ + sa ajja.] zaktinA zoSaNanA AMka, 'kAizinTa oNpha ebsorbsana' (5.vi.) zoSaNIya vi. [saM.] zerlR karavA-karAvA jevuM, zeSya zoSita vi. [saM.] sUkavavAmAM AveluM. (2) cUsavAmAM AveluM. (3) (lA) kacaDAyeluM, pajavAyeluM zoSya vi. [saM.] e 'zASaNIya.' ane emAM jarUrI sudhArA karI vadhAravAmAM Avela hAya tevuM (graMtha vagere) zApa zrI. [aM.] dukAna, hATa. (2) peDhI zAka huM. [saM.] seAje (zarI2 upara AvatA), zetha zAphara puM. [aM.] meTara hAMkanAra pagAradAra mANasa, 'meTara[DijhAina' na. [saM.] suzAlita karavAmAM AvelI bhAta, zobhana vi. [saM.] suzeAbhita karanAruM, zAbhA karanAruM zobhanA zrI. [saM.] suMdara strI DrAIvara' zobhana zohata zrI. [ara. zudbhUta] mazahUrapaNuM, vikhyAti, suprasiddhi zaukata puM. [ara. zaka] bhapakA, vaibhava zauca na. [saM.] cekhAI. (2) pavitratA. (3) (lA.) sUtaka. (4) jAjarU javuM e. [. karavuM (%0pra.) hugatuM. javuM (rU.pra.) haMgavA javuM] [(la.) jAjarU javuM e zauca-karma, zauca-kArya na [saM.] nAhavA-dhovAnuM kAma. (2) zauca kUpa puM. [saM.] pAyakhAnA mATenA khADo, kaI zaucakriyA srI., zauca-vidhAna na. [saM.], zauca-vidhi puM.,jI. ['saM.,puM.] [saM.] jue 'zauca-karma.' zauca-zAstra na. [saM.] svaccha rahevA-rAkhavA aMgenI vidyA zauca-sudhAra puM. [+jue 'sudhAravuM.'] zaucanI vAnA viSayamAM sudhAravAnuM kArya zobha-vaTe puM [jue 'zAlavuM' dvArA ] dIvAlamAM pATiyAM jaDI karAtI eka zAbhA pii zobhavuM a kri. [saM. zu-zom, tatsama] suMdara dekhAvuM, dIpanuM, aLagavuM. (2) (lA.) vAjabI jaNAvuM, yAgya lAgavuM, chAjavuM, ghaTavuM. zobhAvuM zobhAve kra. zobhAvavuM che,,sa.kri zobhA strI. [saM.] suMdara dekhAva, sauMdarya. (2) zRMgAra, zaNagAra. (3) (lA.) pratiSThA, AbarU. [. ApavI (...) sauMdaryanI vRddhi karavI. ne gAMThiyA (rU pra.) kAmakAja na kare ane kukaDa thaI karyA kare tevI vyakti. 0 rAkhavI (3.pra.) Ayar jaLavavI. * levI (6.pra.) lahAve levA. (2) mAna khATavuM] [zAbhatuM, zeA'tuM zobhAyamAna vi [saM.] suMdara dekhAtuM hoya tevuM, bhAvALuM, zobhAyAtrA zrI. [saM] mAMgalika saradhasa, varaNAgI zobhAvatuM na jue 'zebhavuM' dvArA] gharanA bAraNAne mathALe zezabhA mATe rAkhavAmAM AvatuM kotarakAmavALuM lAkaDuM zobhAvavuM, zobhAvuM jae 'zobhavuM'mAM. zobhAspada vi. saM. zoma + Apava, na.] zelA Ape tevuM, ze|bhAvanAruM zAbAvALuM, ze|bhatuM zobhALa,-LuM vi. [saM. zomA + gu. 'ALa'-ALuM' ta.pra.] zobhita vi. [saM.] ze|bhI raheluM. zebhI UTheluM. (2) zaNagAreluM [kR.pra.] jae zeAbhAyamAna' zobhItuM vi. [jue zeAbhanuM' + ja. gu. 'ItuM' varte., karmaNi, zora juM. [ ] avAja, dhvani, nAda. (2) ceoMghATa, kAlAhala, bumarANa, jhumATA [buka'] kAlAhala, dheAMdhATa zora-gula, zora-bakAra puM. [ + qA. gu.' mukA'= zerA _2010_04 zaucAcAra puM. [+ saM. mA-vara] nAhavuM dheluM ane pavitratA jALavavI e. (2) pavitra vartana, sadAcaraNa zaucAlaya na. [+ saM. mAjya, puM,na.] jAMjare, pAyakhAnuM zaunaka puM. [sa.] purANa-kathAemAM kahenArA sata paurANikanA zrotA RSiomAMnA e nAmanA agraNI RSi. (saMjJA.) zaura-kathA srI. [+ saM.] zauryanI vAta zaurasenI skrI. [saM.] zUrasena-mathurA AsapAsanA bhAratavarSanA gaNAtA prAcIna madhyapradezantyAMnI prAkRta bIjI bhUmikAnI eka bhASA. (saMjJA.) [zrIkRSNa vagere zauri puM. [saM.] zU-vaMzamAM utpanna thayela te te vaMzaja-balarAma zaurya na. [saM.] zAMtana, zUpaNuM. zaurya-mauta na. [saM.] vIra-rasathI bharelI geya kavitA, zauryanuM varNana ApatI gAvAnI cIja zaurya-vaMta (vata), -tuM (-g) vi. [saM. degvas> prA.vaa + gu. 'uM' svArthe ta.pra.], zauyaMtrAna vi. [sa, vAn puM.] zauyaeNvALuM, parAkramI, bahAdura zauhara kuM [ddA zahar] pati, dhaNI, khAviMda Page #1116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mazAna 2151 zravaNa-patha ka mazAna na. [saM.] maDadAne maraNottara vALavAnI jagyA, zraddhAmaya vi. [4] zraddhAthI bhareluM, AsthAvALuM masANa. (2) dATavAnI jagyA, gheravADa, kabrastAna zraddhAlu-Lu) vi. [], zraddhA-vAna vi. [sa. vA mazAna-pAhitya (pADiya) na. [saM.] juo ramazAna- zraddhAvALuM,AsthAvALuM. (2) vizvAsu vairAgya." zraddhAspada vi. [ + saM. zAspad 1.] e "advApAtra." smazAna-bhUmi sI. [saM.] jAo "ramazAna." [kriyA zraddhALu e "zraddhA.' smazAnayAtrA strI, siM.1 maDadAne mazAna tarapha laI javAnI zraddhAMjali (zraddhAjaliM) sI. [ + saM. ahi , muM.] (lA smazAna vairAgya na. [3], mazAna-rAga (-verAga) paM. be zabda kahI dilajInI lAgaNI batAvavI e [+ja verAga.'] ramazAnabhUmimAM jagatanI asAratA aya vi. [3] zraddhA karavA jevuM. (2) vizvAsapAtra, ane dehanI kSaNabhaMguratA vagerenA AvatA khyAlathI thoDA vizvasanIya samaya mATe khaDI thatI virakti zrama chuM. [sa.] thAka, thAkeDA. (2) prayAsa, prayatna, mahenata. zamazAniyA li., pR. [+ gu. "yuM' ta.] DAghu (3) takalIpha [ 0 5, 0 pahoMca (pAMca), 0 smazAnI vi. [+gu, " 'ta...] masANane lagatuM lAga (ra..) thAkI javuM. 0 uThAvavo 0 lava (rU.pra) smazra strI. siM. na.] dADhI-mUche mahenata karavI] . [pasIne mAlaniyA puM, vahANamAMne dhruva-kAMTo. (vahANa) ama-jala(-La) chuM. [4.] thAkane lIdhe zarIramAMne chUTa zyAna vi. [saM.] madha jevuM ghaTTa pravAhI. "vikAsa" zrama-jIvana na. [saM.] kAma karIne thAka lAgyA kare te zyAma vi. [sa.] kALA raMganuM, kALuM, sAmartha. (2) puM. jIvana. (2) majUrI karIne jIvavAnuM jIvatara (raMgane kAraNe kaccha, sAmaLo. (3) rayAma-kahANa rAga. zramajIvI vi. [saMpuM.] mahenata karI gujarAna calAvanAruM, (saMgIta.) [vALe yajhiya De (azvamedha mATe) lebara." (2) na. majara [ke sAdhu svAma-karNa vi, puM. siM, ba,vo.] kALA kAna ane pachA- zramaNa . [sa.] saMnyAsI. (2) boddha jaina vagere bhikSa puM. [sa, karayALI strI. che.] ja "zyAma(3). zramaNa-dharma kuM. si.], zramaNa-paMtha (pantha) , [ + ja zyAma tulasI strI, si.] tulasInI kALI DAMDalIvALI eka paMtha."] saMnyAsIe pALavAne niyama. (2) i jAta, kALI tulasI sAdhue pALavAnA niyama zyAmala vi. [saM.] jue "rayAma(12).' zramaNa-saMskRti (saMskRti) strI. (saM.) bauddha tema jaina zyAma-varNa vi. saM. ba.bI.], naNuM vi. [+]. uM? svArthe dhae vikasAvelI bhikhuo ane sAdhuonI saMnyAsata.pra.sAmaLA raMganuM, sAmaNuM, kALuM, bhInA vAnanuM pradhAna saMskAra-praNAlI zyAmazarIra, vi, puM. [sa. .bI.], zyAma suMdara vi.saM.) zramaNA,-hyuM . [saM.] saMnyAsinI, paritrAjikA. (2) (sAmaLA rehavALA) zrIkRSNa, zAmaLA bauddha bhikhuNI. (3) jaina sADavI, ArajA, goracha zyAmA vi., pI. [3] bhInA vAnanI rUpALI strI. (2) pramazeSAsana na., -nA sTI. [+ saM. upAsanA-nA] zramaNa sahI-sAmAnya. (3) (lA.) rAdhA ke zramaNonI sevA [(2) zramanI upajAu zakti zyAmA-7 na, ba.va. [sa, sI. + gu. "jI' (mAnArthe)] zrama-mUDI strI. [ + ja "DI."] zrama karavA-rUpI mUDI. (lA.) kRSNapriyA rAdhA [(3) kATa (dhAtu) zrama-mUlya na. [saM.] bIjAe karelI mahenatanI kadara zyAmikA strI. siM.] kALAza. (2) (lA) mela, kadaDe. zrama-vaMta (vakta) vi. si. "vata prA. deg] thAkI gayeluM zyAminI strI. [saM. rAma] (lA) rAdhA zrama-vibhAga kuM. [saM.] mahenatanA kAmanI vahecaNI zyAla, 0ka puM, si.] patnIne bhAI, sALo zrama-sAya vi. [4] mahenata karavAthI maLe tevuM zyAlikA, zyAlI jI. [sa.] panInI bahena, sALI zramika vi. [saM.] mahenata karanAra, majara zana puM. [saM.] bAja pakSI, zakara, sacANe zramita vi. [e.] thAkI gayeluM, thAkeluM, zrAMta riTI sI. [ane] khAtarI. (2) jaminagarI. (3) seraTI, zramI vi. sa. puM] zrama karanAruM. (2) thAkI gayeluM suratI, loTarI" [bharose. (3) daDha saMka9pa amopajIvI ji. [saM. zrama + 35nIvI, muM.] jue zraddhA che. [saM. a + ] AsthA, cakIna. (2) vizvAsa, "zrama-jIvI." zraddhA-gamya vi. [saM.] addhAne kAraNe mAnI ke samajhI zravaNa na. [saM.] sAMbhaLavuM e, sAMbhaLavAnI kriyA. (2) zakAya tevuM karNa, kAna. (3) 27 nakSatramAMnuM 22 muM nakSatra, ( .) zraddhAjanaka visi] zraddhA upajAve tevuM, AsthA-janaka (saMjJA) (4) 5. dazaratha rAjAnA samayane eka brAhmaNa zraddhA-dhana na. [3] zraddhArUpI saMpatti-paramazraddhA kumAra, (saMjJA). ahAnvita che. [+[sa. arivA] zraddhAvALuM avaSNu-gocara vi. [sa,j., zravaNa-cAha vi. si.] kAnathI. zraddhA-pAva vuiM, [sa. na.] zraddhA karavA lAyaka, zraddheya. (2) sAMbhaLI zakAya tevuM pi " vizvAsapAtra bhakti pravazu-nalikA sI. [4] chAtI tapAsavAnuM yaMtra, "sTathAzraddhA-bhakti pI. [saM.) AsthAvALI zaraNa-bhAvanA, zraddhA- zravaNa-paTa chuM. [8] kAnanI aMdarano mArga zraddhA-bheda puM. [4] bhinna prakAranI addhA zravaNa-paSa chuM. [sa.] kAnanI aMdarano mArga. (2) jyAM 2010_04 Page #1117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zravaNapura 215ra zrInagara ' sudhInuM saMbhaLAya tyAMsudhIne gALo zrIkaraNa mukhyAdhikArI vi., pR. [saM5maya-kAlamAM azu-puTa puM, siM.] kAnane gokhalo, karNapriya, kAna sarakArI Arthika vahIvaTa karanAra amaladAra, "karI zravaNu-bhakti . si.] prabhunAM guNagAna vagere sAMbhaLIne oNphisara' [kArakuna e dvArA sAdhanarUpa zaraNa-bhAvanA zrI-karaNika chuM. [saM.] hisAba rAkhanAra mANasa, hisAbI zravaNa-yaMtra (-canga) na. [4] baherAne sAMbhaLavA mATenuM zrI-kaMTha (-karaTha) 5. [sa.] ziva, mahAdeva, zaMkara. (2) sAdhana. (2) kavani dUra pahoMcADavAnuM yaMtra, lina' mayakAlanA saMskRta kavi bhavabhUtinuM evuM upanAma. (saMjJA.) zravaNazakti . [saM.] sAMbhaLavAnI kSamatA zrI-kAra vi. [] suMdara, suzobhita, zobhatuM, dekhAvaDuM. zravaNIya vi. [saM.] sAMbhaLavA jevuM (2) uttama, zreSTha. (3) kuM. "zrI' evo uracAra zravaNendriya (zravaNendriya) sI. [+saM. draya,na.] kaNe driya, zrIkAMta (-kAnta) 5. [saM.] laphamInA pati-viSNu bhagavAna kAnanI Idriya, kAna zrI-kRNa . [] (mAna sAthe) bhagavAna kRSNa. (saMjJA,) zrAddha na. siM. pitRonI tRpti mATe zraddhA-bhAvanAthI zrIkRSNapaeNNa na. [nasa, maLa] bhagavAnanA caraNamAM dharI karatuM tarpaNa-piMDadAna-brahmabhojana vagere [vAnI kriyA devuM ke emane udezI ApavuM e. (2) (lA.) dAna, bakSisa zrAddha-karma na. [sa.], zraddha-kriyA sakI. [saM.] zrAddha saravA- zrI-khaMTha (-kha7) : na. [4] caMdananuM vRkSa, sukhanuM jhADa. zrAddha-tithi zrI. [saM.] vArSika ke bhAdaravAnA zrAddha-pakSanI (2) 5. kalagI. (3) mera. (4) dahIMmAMthI pANI kADhI hiMdu mahinA pramANenI miti zriAddha-tithi khAMDa sAkaravALuM kareluM khAgha, zikhaMDa zrAddha-dina, -vasa . [saM.] zrAddha karavAno divasa. (2) zrI-khAtuM na. [+jue "khAtuM.'] copaDAnuM gharanuM khAtuM zrAddha-5kSa , na. [saMpuM.] bhAdaravA vada ekamathI amAsa zrI gaNeza paM. [saM.] gaNapati, gaNeza (mAna sAthe). sudhInuM pakhavADiyuM, sarAdhiyAM [0 karavA (ku.pra.) AraMbha karo] zrA5 chuM. [sa. rAjAne khoTo uccAra.] zApa ('zrApa' zrIgaNezAya namaH vA.pra. [3] "zrIgaNapatine namaskAra azuddha hoI tyAjya che.) [ bhikhuM evuM che. vAkaya [ karavuM (rU.pra.) AraMbha karavo] zrAmara 5. [saM] vIsa-varSanI uMmarathI nIceno bauddha zrI-gadita na. [saM.e nAmanuM eka upa-rUpaka (nATazrAmaya nasiM.] kamANapaNuM jana gRhastha prakAra). (saMjJA) (nATya.) zrAvaka vi. [saM.1 saMbhaLAvanAra. (2) paM. bauddha gRhastha. (3) zrI gopAla(-La), 0 kuNu paM. [] zrIkRSNa zrAvaNu chuM. [4] hiMdu varSane dasame mahine. (saMjJA) zrI-gADha che. [], zrIgeTa 5. [. zrIe] goDa dezamAMthI 0 bhAdaro vahe (-vaM) (rU.pra.) cAdhAra A sue revuM AvelA brAhmaNone eka phirake (atyAre gujarAtamAM zrAvaNI karI. (saM.] zrAvaNa mahinAnI pUnamanA divasa. *zrIgoDa' mALavIane "zrIgauDa kAzamIrI' e piTA varga (saMjJA.) (2) e divase janoI badalAvavAmAM AvatI hoI che.) (saMjJA.) vaidika samAvartanane tahevAra. baLeva. (saMjJA.) zrI-cakra na. [saM] devInI pUjAmAM vaparAtuM devInuM eka zrAvastI . [saM.] prAcIna IzAna kesala dezanI rAja- sAMketika pratIka (jao "zrI-vidyA.') dhAnI (rAmacaMdrajInA kumAra lavanI). (saMjJA.) zrI-chaMda (06) [saM. zrI-danta na] caraNamAM mAtra eka zrAvikA sI. [sa.] bauddha dharma pALatI grahastha strI. (2) ja akSara hoya te cAra carane eka . (piM) jaina dharma pALatI gRhastha strI zrIjI , ba.va. [+juo 'jI' (mAnArthe)] guru AcArya zrAvya vi. si.] sAMbhaLavA jevuM, saMbhaLAvA ke saMbhaLAvavA bhagavAna vagerene mATeno mAnavAcaka evo zabdaH (1) jevuM. (2) sAMbhaLavA mATe ja jenI racanA thaI hoya tevuM zrInAthajI zrIgovardhanadhara zrIkRSNa. (puSTi.) (2) zrI(kavitA-racana), sAMbhaLIne mANavAnuM vallabhAcAryajInA putra zrI viThThalanAthajInA putra zrIgokulazrAMta (zrAnta) vi. [sa.] juo "zramita.' nAthajInuM aMkuM nAma. (saMjJA.) (puSTi.) (3) svAminArAyaNa bhA, kAMti, bhabhake, sauMdarya. (2) saMpatti, saMpradAyanA saMsthApaka zrIsahajAnaMda svAmInuM TUMkuM evuM dhana, lata. (3) vibhUti, vaibhava, jAhojalAlI. (4) nAma, zrIjI mahArAja. (saMjJA.) AbAdI, caDatI, ayudaya, unnati. (5) lakSmIdevI, zrIjI mahArAja muM. [ + saM.] ja "zrIjI(3)." (saMjJA.) (saMjJA) (6) lakhANane AraMbhe lakhAte mAMgalika saMketa. zrIdAmA puM. [] zrIkRSNane bhakta gaNAyelo eka (7) mANasanAM nAma tema nagaro-gAme - tIrtho vagerenA nikiMcana brAhmaNa, sudAme. (saMjJA.) (2) zrIkRSNanI AraMbhamAM zrImane bhAva batAvavA pUrNavirAmathI (zrI.) bAla-lIlAmAM eka sakhA. (saMjJA.) yA pUrNavirAma vinA paNa vaparAte saMketa. (8) pR. [, zrIdhara chuM. [saM.] viSNu bhagavAna puM.] cha pradhAna rAgomAMne e nAmano eka rAga. (saMgIta,) zrI.nagara na. [saM.1 kilAvALuM nagara. (sthApatya..) (2) (9) juo "zrI-chaMda.' piM.) kAramIranI e nAmanI rAjadhAnI. (saMjJA.) (3) pazcima zrI-aMga (a) na. [sa, saMdhi vinA] bhagavAna-deva-devI- saurASTramAM porabaMdara najIka miyANIne raste AvatuM AcArya-guru vagerenuM aMga-zarIra (mAnArthe likhaNa jeThavA rAjapUtanuM e nAmanuM eka nAnuM gAma. (saMjJA.) zrI-karaNa na. [saM.] Ardhika vahIvaTa. (2) kalama, lekhanI, (4) jena temaja ravAminArAyaNa saMpradAyanA graMthamAM 2010 04 Page #1118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrInAthajI 213 ata-vaMta 'amadAvAdanuM enuM nAma. (saMjJA.) mukha'nuM evuM mAnavAcaka rUpa zrInAthajI muM. ba.va. [sa. + e "jI' (mAnArthe) - zrI. zrIyuta vi. [1] o zrImAna." govardhananAthajI puSTimArganI mukhya gAdInA sevya bhagavAna zrIratu vA.pra. [saM. zrI atu, saMdhithI] "samRddhi vadhe' zrIkRSNa ke jemaNe govardhana giri TacalI AMgaLIe evA arthane vAkaya-prayoga dharyo hato evI paurANika paraMparA che-nuM laghu-25] atyAre zrIraMga -2), jI paM. ba.va. [saM. + gu. "jI" (mAnArthe)]. nAthadvAra(mevADa-rAjasthAna)mAM birAjatuM puSTimArgIya vaNa- tAmilanADumAM tricinApalI nA tricInI sAme kAverI vonA iSTadevarUpanuM zrIkRSNanuM svarUpa. (saMjJA.) (puSTi.) (2) nadInA uttara kAMThe AveluM zeSazAyI viSNunuM svarUpa (lA.) nAthadvAra, (saMjJA) sthAna ane e tIrSa. (saMjJA.) zrI-niketana na., zrInivAsa rUM. [saM.] lakSamIne rahevAnuM zrI rAma puM,a.va. [saM.] bhagavAna rAmacaMdrajI. (2) pra. zrIpati pusi] dhanavAna, dAlatamaMda. (2) bhagavAna zrI- hiMduomAM maraNanI nanAmI mazAne laI jatI veLA viSNu (lakSamInA pati) [tithi, vasaMta-paMcamI. (saMjJA.) belAto udagAra. [0 thaI javA (ra.a.) maraNa pAmavuM] zrI-paMcamI 5gnamAM) sI. [saM] mAgha sudi pAMcamanI zrI-vatsa na. siM] bhagavAna viSNunI chAtI uparanuM vALanuM zrIpAta chuM. [jagu.] saMnyAsI cekasa vATanuM eka suzobhita guMcaLuM--evuM cihana. (saMjJA.) zrI-pAMca vi. [+ ja "pAMca.] bhAIne mAna ApavA zrIvara . [saM.] lakSamInA pati-viSNu zrI-zrIzrI zrI-zrI' pAMca vAra lakhavAno rivAja hatA- zrI-vardhana na. [4] govA najIkanuM e nAmanuM eka gAma enuM kaMkuM rUpa "zrI pa' (lyAnI sopArI "sevaradhanI' kahevAya che.) zrI-kala(La) na. [saM.] nALiyeranuM phaLa. (2) AMbaLuM. (3) zrI-vidyA apI. siM.] zaktinA pratIkarUpa sAbi6 trikoNabIluM. [0 ApavuM, 0 5kaDAvavuM (rU.pra.) rukhasada e nAmanI eka vidyA. (ene AkAra te "zrI-cakra') ApavI, nokarImAMthI kADhI mUkavuM. pAchuM vALavuM zrI-vaiSNava chuM. [saM.] zrI rAmAnujAcAryajIne "zrI-saMpradAya'ne (ra.a.) sagapaNa karavuM. 0 badalAvavuM (ra.a.) sagapaNa anuyAyI vaiSNava. (saMjJA.) karavuM]. zrI-sadana na. [4] ja zrI-niketana." zrIphaLI sI. [+gu. I' ta...] nALiyerI. (2) zrI-savA kema. [+juo "savA."] badhuM savAyuM thAo AMbaLAMnuM jhADa. (3) bIlI (jhADa) e bhAvanAno mAMgalika lakhANane AraMbhe lakhAto zrI-bhASya na. [saM.] zrI rAmAnujAcArye bAdarAyaNa vyAsanAM saMketa "zrI 1 brahmasUtro upara saMrakRtamAM lakhelA bhAgyanuM TUMkuM nAma, (saMjJA.) zrI-saMpradAya (-sampradAya) kuM. siM.] zrIrAmAnujAcAyaeNjIne zrI mad vi. [saM.] mAnanIya ke pUjanIya deva-AcArya-guru vikasAvele e nAmane vaiSNava saMpradAya, rAmAnujavagerenI pUrve aSa vyaMjanathI zarU thatA nAmanI pahelAM]. saMpradAya. (saMjJA.) saMmAnyaH "zrImat kRSNacaMdra" "zrImata kahyANarAyajI zrI-sAta vi. [ + ja "sAta.'] moTe bhAge rAjavIozrImatI vi., strI. [saM.] nA nAmapUrve e mAnavAcaka vagerenAM nAma pUrve sAta zrI lagADavAnA rivAjanuM za. (2) (lA.) patnI, bhAya zrImadda vi. [sa, zrImata -veSa vyaMjana pUrve saMdhijanya zrIsUkta na. [se.] vedanuM 4-4 '] pavitra ane mAnya AcArya vidvAna ke graMtha pUrvene lagatuM eka sUkta, lakSmI-sUta. (saMjJA.) [(saMjJA.) zrIkAra: "zrImadbhagavaddagItA' 'zrImadbhAgavata' zrIma- zrIsthala(La) na. [saM. siddhapuranuM mayakAlIna eka nAma, valabhAcArya' "zrImadarAjacaMdrajI' zrIhari kuM, si.] bhagavAna hari, viSNu. (saMjJA) zrImada 5 [saM.] dhanane garva zrata vi. saM.] sAMbhaLeluM. (2) vidvAna, jJAnI. (3) na, zrImaMta (-ma-) vi. [saM. degjata > prA. deg] dhanavAna, veda-vivA, zrati. (4) nAnAM Agama zAstra (bAre aMga) dolatamaMda, mAletujAra. (2) gAyakavADa pezvA vagerenAM nAmanI zrata-kevaLI li. [+ sa.vI, kuM.Agama-zAstronuM prabaLa pUrva gaurava mATe: "zrImaMta sayAjIrAva mahArAja' vagere jJAna dharAvanAra (tIrthaMkara-keTine te te purUSa). (jena.). zrImaMtAI (zrImatAI) [+ ga. "AI' ta...] zrImaMtapaNuM zrata-jJAna na. siM.1 jaina AgamenI UMDI samajha. (jaina) zrImAna vi. 5. [saM. "mAna 6.] ja "zrImaMta(1)." (2) zrata-jJAnI vi. [saMpuM.] juo zrata kevaLI. harakoI sANasanA nAmanI pUrve lakhAto mAnavAcaka zabda, zrata-dhara vi. [sa.] sAMbhaLavA mAtrathI yAda karI lenAra 'misTara'-'mi." zrata-paMcamI (paracamI) jI. saM.] jeTha sudi pAMcamanI zrImAla(La) na. [saM.pATaNa(gujarAta)thI 128 kilo- digaMbara jainAnI eka pavitra gaNAtI tithi. (rajJA.) (jana.) mITara uttare ane AbuthI 66 ki. mI. pazcime AveluM zrata-pramANa na. [saM.] jena Agama-zAstro(aMgA)ne mAyakAlanuM eka nagara, bhinamALa. (saMjJA). maLate purA (jaina) zrImALI vi. 5. [+ gu. "I' ta.] zrImALa nagara mAMthI zrata-mAra chuM. [4] zrata-jJAnane garva [anulekhana, 'DiTezana' AvelA brAhmaNa ane vANiyAne te te jJAti-jana. (saMjJA) zrata-lekhana na. si.1 sAMbhaLyA pramANe lakhavAmAM AvatuM zrI-sukha na. siM.] bhagavAna temaja moTA puruSo vagerenA sta-vaMta (vakta) vi. [e,degva>prA.vaMa] jena Agama 2010_04 Page #1119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ taskaMdha 2154 zliSTa zAstro(agenuM jJAna dharAvanAra [jenI zreyasI rahI. [sa.] haraDe kRta-aMdha (-kadha) . [3] sUtragraMthanuM te te prakaraNa. zreyasakara vi. [saM. kon + ] kalyANa karanAruM zrati mI. (.] sAMbhaLavAnI kriyA. (2) kaheMdriya, zravaNa, zreyaspAma vi. [sa. zretha + 4TH] kaphayANa-kAmanA karanAra kAna. (3) ivani, avAja, (4) sAta svaranI bAvIse zreyaskAriNI vi., sI. [saM. zravaNa + riLa] bhaluM ke peTA-prakRtimAMno te te pratyeka prakRti. (saMgIta.)(5) kiMvadaMtI, kalyANa karanArI lakavAyakA. (6) vaidika saMhitA-brAhmaNa-AraNya- zreyaskAritA sI., 1 na. si.] zreyakara hevApaNuM upaniSadanuM kavioe samAdhi dvArA meLaveluM manAtuM ane zreyasakArI vi. [sa. zrA + sArI, puM] jue "zreyaskara.' guruziSya paraMparAmAM karNopakarNa utarI AveluM samagra zreyasAdhaka vi. [sa zreSaNa + sAya] kalyANa siddha karI vaidika sAhitya. (7) vaidika sAhityanuM che te vAkatha ApanAruM, kahayANakArI. (2) kahayANa siddha karavA mathanAruM pratika, vi. [sa, va8 se.mAM. "tIkhuM,' paNa mayakAlamAM zreyAthI vi. saM. 23-ya= karyA, . a "kaDavuM' paNa.] sAMbhaLavAmAM kaDavuM lAge tevuM gu. samAsa.] "zreyanI irachA karanAruM ati-kAla(-La) puM. [sa.] vadika sAhityanA vikAsane yuga zreyAzreya na. jio zreya + "azreya." gu. zabdonI saMdhi] (yuropiyana vidvAnone mate I.pra. 800 thI pUrve be cAra kahayANa ane akayANu. (jena.) [kara. (saMjJA) sadIno, le.mA. tilaka pramANe 4000 thI 6000 sudhIno), zreyAMsanAtha (zreyasa-nAtha) . saM.] jenA 11 mA tIryavaidika kAla, "vaidika eja' zreyA-buddhi strI. [saM. zreSan + vRddhi, saMdhithI] kalyANa ati-gamya vi. [saM.] sAMbhaLavAthI samajhI zakAya tevuM karavAnI bhAvanA (2) vedika sAhitya dvArA jANI zakAya tevuM zreSTha vi. saM.] sarvathI uttama, sarvottama, sarvotkRSTa zrati gItA pI. siM.] bhAgavatanA dazamaskaMdhane veda-stutine zreSThI vi.pra. [saM. 6. nagarano vaDe samRddhimAna, zeTha, 88 me ayAya (saMjJA.). zAhukAra (khAsa karI strIone) zratipatha puM. [sa.] ja "zravaNa-patha." zoNita-Na) a. [sa.] nitaMbano bhAga, kulA bhAga zratiparAyaNa vi. siM.] hamezAM sAMbhaLavA taiyAra. (2) zrotavya vi. siM] sAMbhaLavA jevuM, sAMbhaLavA pAtra vaidika sAhityanA abhyAsamAM racyuM pa... rahenAra zrotA vi. puM. [saM.], jana zuM na. [ 4] sAMbhaLanAra ti-pAra-ga vi. [4] vaidika sAhityamAM pAraMgata vidvAna zrotA-varga kuM. [ + saMga samAsa.], zrota-varga . siM.] zratyuta vi. [saM.ati + ] vaidika sAhityamAM kahevAyeluM sAMbhaLanArAMono varga ke samUha, zrotA jana atyartha chuM. [sa. ati + cartha] vaidika vAkyane mAIne zrotra na. [4] karNa, zravaNa, kRti, kAna RtyanusAra ki.vi. si.fa+anusAra vaidika pramANa pramANe zrotra-naLI strI. [+ja 'naLI.'] kAnanI saraka mRtyanuprAsa paM. si. ati+gana-prANa] sAtIya vyaMjananI otriya kuM. [saM.1 vadane jeNe abhyAsa karyo hoya tevo AvRttiovALo eka zabdAlaMkAra. (kAvya.) brAhmaNa zrAdeTA vivuM. saM. zrata + 3, 5.] jaina Agama zrotrI vi,I. [sa. strI zrotA zAstranA jJAnane lakSya karI bhaNAvavAno AraMbha karanAra prograMthi (zrotrendriya) sI. [sa. zrotra+ndriyo kAnanI vidvAna. (jena) thiyeluM hoya tevuM Idriya, karNapriya, kAna, zravaNa zratisiddha vi. [sa.] vaidika sAhityamAM jenuM pratipAdana zropha e "zarApha." zruti-saMmata sammata) vi. [saM.] vaidika sAhityanuM zrauta vi. [saM.] kAnane lagatuM, kAna-saMbaMdhI. (2) atibaLa hoya tevuM, vede mAnya rAkheluM dhirAvanAra vedane lagatuM, veda-saMbaMdhI, vedika atizAstra-jJa vi. [.] samagra vadika sAhityanuM jJAna zrotAni kuM. [ + sa. ani] agnihotrane agni zruti-bALa vi. [saM.] vaidika mArgane jene adhikAra - zrautAcAra chuM. [+sa. mA-cAra veda-vihita AcaraNa, vedahoya tevuM, vada-vimukha [zana', (ga) zreDhI . siM.3 gaNitamAM ghaTatI ke vadhatI saMkhyA, pro- zreSa, ke.ma, [sa.] yajJamAM Ahuti ApatAM belA zreTa-phala(La) na. [sa.] dhaTatI ke vadhatI saMkhyAno sara- "rA' naSa' prakArano udagAra vALe. (2) tha vi. [saM.] juo "zithila." [glAya zreNi(-) . [sa.] paMkti, hAra, oLa. (2) dhoraNa, zvAghanIya vi. [sa.] vakhANavA ke vakhaNAvA pAtra, kakSA. (3) darajaje. () nagaravAsI loka. (5) bhinna bhinna zvAghA jhI. [3] vakhANa, stuti, tArIpha, prazaMsA jJAtinA ke eka ja jJAtinA samAna gha karanAra lokono saMgha mallAvita vi. si.] vakhANavAmAM AveluM. (2) na. DAzreNika chuM. [saM.1 I.pU.no magadhane eka rAjA, biMbisAra, nA cAlavAnI eka rIta (saMjJA) lAkya vi. siM] jAo "zlAghanIya.' zreNi(traNa) baddha vi. [saM.] hArabaMdha AveluM [niyasa miSTa vi. [4] vaLagI raheluM, bheMTI raheluM. (2) coTI zreyana. [saM. zrovar] unnati. (2) bhaluM. casI. (3) gayeluM, cITakI paDeluM. (3) jenA be artha thatA hoya AtmakalayANa tevuM, zleSavALuM (kAvya) 2010_04 Page #1120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lIpada zlIpadana. [saM] hAthIpagAnA roga, hAthI-paDyuM zlIla vi. [sa.] rANA ApanAruM. (2) zrImAna, zrIyuta leSa puM. [sa,] bheTavuM e, AliMganuM e. (ra) vaLagI paDavuM e, ceTI paDavuM e. (3) e artha hai|vA e. (kAvya.) (4) e nAmanA zadAlaMkAra. (kAvya.) (5) kAnyatA eka guNa. (kAvya) *leSAtmaka vi. [+saM, mAma] zleSanA rUpamAM raheluM zleSAlakAra (laDDA)puM. [ + saM, mahA] ja zleSa(4).' zleSArthI, vi. [ + sa, zrI, puM.] zleSa-arthavALuM, dviarthI. (kAnca.) *[** [raheluM zleSma na. [saM" chel > hennA,puM.] lIMTa, seDAM. (2) zlAka huM. [saM.] kIrti, yaza. (gu.mAM. tatsama samAsamAM 'puNyazrleAka' vagere.) (2) saMskRta kavitAnI kaDI. (3) anuSTuba chaMdanuM sarva-sAmAnya nAma (pi.) glAsakAra vi. [saM.] kSAkanI racanA karanAra bleka-baddha vi. [saM] zle kAnA rUpamAM baMdhAyeluM, zleAka-rUpe AAkA"puM. [ + saM. hU~ na.] aDadhA bleka *lAkatha vi. [saM.] vakhANavA jevuM, prazaMsanIya apaca, capAka huM. [sa.] kUtarAM vagere prANIonuM mAMsa khAnAra--jUnA kAzamAM hatA tevA atizuddhane prakAra, cAMDALa vajra na. [saM.] vAMkuM, keAtara. (2) puM. prAcIna kAlA sAbarakAMThAnA pradeza. (saMjJA.) vajravatI vi.,sI. [sa,] (aneka vAMdhAM ane kAtarAvALI 2155 i cha 5 5 5 5 5 5 brAhmI nAgI gujarAtI Sa puM. [aM.] bhAratIya Arya varNamALAnA aAASa asparze mahAprANa mUnya umajana. (mAtra saMskRta tatsama ceDA zabda guja.mAM vaparAya che. enuM uccAraNa svAbhAvika svarUpamAM thatuM nathI. eka carveda nA samayathI enA uccAra 'kha' thatA. saM.mAM 63 3, vAghaDha>pa vakhta vagere anubhavAya ja che. gujarAta-saurASTra-kacchamAM sarva-sAmAnya loko A uccAraNane badale mATe bhAgedaMtya 'sa' kheAle che, khAmacI rAkhI. cAravA jatAM tAlavya 'za'jevA uccAra thaI jAya che. mAtra pazcima saurASTramAM meranI beDalImAM '* zuddha svarUpamAM uccarita thatA anubhavAya che. khare, paNa e 'ca-cha' ne badale grAmINeAmAM thatA 'sa' daMtya uccAraNane sthAne ja; jemake cAlA>grA. sAleA> mera, yAleA) Sa-kAra puM. [sa.] dhU' varNa, (2) 1' uccAra kArAMta (bakArAnta) vi. [ + seM, 7] '' vyaMjana jene cheDe hoya tevuM SaTka na. [saM.] chanA samUha, kro SaT-karNa vi. [saM.,kha.trI.], "huM? vi. [sa.,puM.] * kAnavALuM. _2010_04 5-56 prAcIna kAlathI cAlI AvatI nadI) sAbaramatI (mevADamAMthI nIkaLI vikrayanI DuMgaramALAmAMthI sAbarakAMThAMnAM maidAnAmAM thaI amadAvAda pAsethI pasAra thatI khaMbhAtanA akhAtamAM maLatI.) (saMjJA.) -vRtti skrI. [sa ] zvAna-vRtti zvazura huM. [sa.] patine patnInA ane patnIne patinA pitA (sagapaNamAM), sasarA, sAsare vajIra-graha na. [saM.,puM.,na.] sasarAnuM ghara, sAsarI *vazura-pakSa puM. [a,] sAsariyAM krU strI. [saM.] patine patnInI ane patnIne patinI mAtA (sagapaNamAM), sAsu zvasana na. [saM.] zvAsa levAnI kriyA, zvAse zrvAsanI kriyA, (2) puM. pavana, vAyu, havA sana-kriyA sI. [saM.] jue 'zvasana(1).' sana-taMtra (-tatra), zvasana-yaMtra (-yantra) na. [x.] zvAsAcchavAsa levAnuM kaMThathI phephasAM sudhInuM mALakhuM zvasaneMdriya (zvasamendriya) zrI. [ + sa, ndriya] zvAsa levAnI iMdriya, nAsikA, nAka [bhAve.,kri. vasavuM a.kri. [a, s tatsama] zvAsa leve, vasAvuM Rsita vi. [saM.] zvAsamAM lIdheluM. (2) hAMphI gayeluM. (3) na. zrvAsa, (4) nisAse| svastana vi. [saM.] AvatI kAlanuM, AvatI kAle thanAruM OM heAnAruM. (2) puM. bhaviSyakALanA eka prakAra. (vyA.) zvAna puM. [saM.] katarA (ra) * kAne saMbhaLAyeluM SaTa-4rma na.,a.va. [sa.] adhyayana ayApana dAna pratigraha cana ane yAjana evAM brAhmaNanAM * karma. (2) taraNa mAraNa uccATana meina staMbhana ane vidhvaMsana evAM tAMtrikAnAM cha karma, (3) dhauti khastI natI nolI trATaka ane kapAlabhAtI evAM yeAganAM che karma. (mega.) (4) devapUjana su4-bhakti zAstra-vAcana saMyama tapa ane dAna evAM AvakanAM * karyuM. (jaina.) SaT-kANu pu., -NAkAra puM. [saM. + a-6], bheNAkRti zrI, [. + -hfi] chaNAvALA AkAra. (2) janmakuMDaLImAM jama-lagnathI huM sthAna, (jyaoN.) (ra) vi che khUNAnI AkRtivALuM SaT-cakra na.,ba.va. [saM.] taMtra-zAstramAM kahelAM A cakra (2) coga-zAstra pramANenAM zarIramAM gaNelAM che cakra. (yAga.) SaTa-tilA zrI. [sa.] poSa vade agiyArasanI tithi. (saMjJA.) SaT-pada vi. [saM.kha.trI.] >> pagavALuM. (ra) puM. bhamare. (3) rALanAM cAra caraNa ane ulAlanAM be caraNavALA eka Page #1121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15dI 156 choDazopacAra mAtrAmeLa mikSa chaMda. pi [(na. de) 8-ripu !., ba.va. saM. ghaq + pui, saMdhithI] kAma krodha paTa-padI vi., si.,paM.] padavALuM. (2) na jIvaDuM, "inseTa' lAbha meha mada ane matsara e mAnavanA cha AMtara zatru paTapaTI capAI sI. [+jae "cApAI.'] cha caraNavALI pa.rekhA zrI. (saM. 16 + rear, saMdhithI ( rekhAo copAI (bhakta-kavi akhAe prayajelI). (piM) hovAne laI, taDabUcanuM phaLa ['Sakaripu.' pa-pramANa na. ba.va. [saM.] pratyakSa anumAna upamAna zabda 10-varga , ba.va. [saM. gha + va, saMdhithI] ja arthapatti ane anupalabdhi evAM che pramANa. (tarka.) paha-vika vi. saM. ghagha + viSa, saMdhithI; ba.bI.] che thazAstra na. ba.va. si ] jue "va-darzana." prakAranuM [cha mAsane gALe pa-saMpatti (sampatti) zrI. si.] zama dama uparati titikSA pAsa kuM., ba.va. [saM. 16 + maraq + mAsa, sadhithI] zraddhA ane samAdhAna evA vedAMtanA adhikArInA guNa. 17mukha viSe. [ saM', 1 + mua=s + mula, saMdhithI] (dAMtA) [( .) jue "SaDAnana. paSTaka na [ saM. gha + kaSTa, saMdhithI] juo "khaDASTaka.' SaSTi vi. [sa,I.] sATha Saya-atu jI, [saM. 6, saMdhi vinA] vasaMta grISma varSA paSTipUrti a. siM] sATha varSa pUrAM thatAM viziSTa vyaktinAM zara8 hemaMta ane zizira evI varSanI cha Rtu abhinaMdanane lagata karAte samAreha, hIraka mahotsava pari chuM, ba.va. [saM, gha6+ ,saMdhithI] e ripu." 5Da vi. siM.) nI saMkhyAe paheceluM, kaThuM pahaMga (vaDa) naba.va. [ + vaghu + caka, saMdhithI] zikSA SaDaza (varkaza) ! [ + saM', caMdA ko bhAga kalapa vyAkaraNa nirukta chaMda ane jyotiSa evAM vidanAM paDI vi.,I. siM.1 hiMdu mahinAnAM beu pakhavADiyAMnI chaThThI cha aMga veda samajhavA mATenAM). (2) vi. uparanAM cha aMgavALuM tithi chaTha. (2) nAmikI RI vizeSaNa vibhakti. (vyA.) kAnana kuM. [saM. van + mAnA, saMdhithI ba.tro]. i moDhAvALo paDyo che. "pa" varNa. (2) ' uccAra zivaputra kArtikeya, kArtikasvAmI, sakaMda. (saMjJA) paMDha (4) paM. [saM.] jae "." pa-guNu , ba.va. [sa. 9 + juga, saMdhithI] aizvarya vIrya pAra na. siM'.] i svaranuM tAna. (saMgIta.) yaza zrI jJAna ane vairAgya e bhagavAnanA cha guNa, (2) pASTramAsika vi. [saM.] cha mAsane lagatuM. (2) na. dara che. moTAI dharma bhAva kIrti jJAna ane mAnanI svataMtratA e mahine prakAzita thatuM sAmayika, mAsika mAnavanA che guNa, (3) saMdhi vigraha yAna Asana dhIbhAva daza vi. siM.] soLanI saMkhyAnuM, seLa. (2) seLanI ane samAzraya e rAjanItinA cha guNa saMkhyAe pahocaluM, sALamuM [ane dhasAtI kaLA pajayuM. siM. ghag,+(1)saMdhithI] saMgItanA sAta svaromAMno pADazakalA(-LA) strI, ba.. (saM.caMdramAnI vRddhi pAmatI pahelo vara, sA. (gIta.) (eka grAma. (saMgIta.) hiza cihana na.,ba.va. saM.) svastika java jAMbu vaja ja-grAma na. siM. grAma] saMgItanA traNa mAMhene aMkuza kamaLa aSTa-kaNu Urva rekhA tathA vija jamaNA 10-darzana na ba.va. [saMghag +Dhana, saMdhithI]nyAya vaizeSika caraNamAM ane mIna trikoNa AkAza gopa kaLaza ardhasAMkhya yoga mImAMsA ane vidAMta evAM bhAratIya tatva- caMdra tathA dhanuSa e sAta nizAna DAbA caraNamAM. (sAmudrika.) jJAnanAM cha zAstra. (saMjJA.) diza-mAtRkA sI., ba.va. saM.] gorI pakA zacI medhA -bhAga kuM. [saM. ghaN +ma, saMdhithI] kapho bhAga. (ra) sAvitrI vijayA jayA devasenA zAMti svAhA mAtA lekazukala ke purohitane apAtuM dararoja sIdhuM. (3) pUrve mAtA dhRti puSTi tuSTi ane svadhA evI seLa devIe mahesUlane levAto hato te cho bhAga Taza saMsakAra (-saMskAra) 5, ba.va. [saM.] vaidika praNAlImAM pa-bhAva chuM. [saM. ghaN + mAva, saMdhithI] janmavuM hovuM garbhAdhAna paMsavana anavalobha viSNubali samaMtonayanajAtivadhavuM pariMNamavuM ghasAvuM ane nAza pAmavuM evI zarIranI karma nAma-karaNa niSkramaNa sUryAvaloka annaprAzana cuDA-karma cha avasthA upanayana mahAnAmya samAvartana vivAha ane svargArohaNa SaTa-bhASA . [saM. ghag + mAthA, saMdhithI] mahArASTra evA brijenA viSayamAM soLa saMskAra-vidhi karavAmAM zausenI mAgadhI pairAcI calikA-pizAcI ane apabhraMza Ave te te evI che prAkRta bhASA. (saMjJA.) TizI DhI. [saM.] soLa samUha, (2) soLa varSanI pa-bhuja vi. [saM. gha + muna, saMdhithI] cha bhujAvALuM. yuvati. (3) dasa mahAvidyAomAMnI eka. (4) hiMduomAM (2) cha bAIvALuM. (3) puM. 1 Na [prapaMca maraNa pachI dasame agiyArame divase karAtuM eka karma. 50-yaMtra (ca-) na. [ saM. ghag + p] (lA.) kAvataruM, (5) pADavanuM eka tAna. (saMgIta.) parAga puM, ba.va. saM. ghaN + , saMdhithI bhairava megha paDazepacAra che., ba.va. [saM. vorA + 35-R], 0 pUjana zrI malakaMsa dIpaka ane hiMdela e saMgItanA mukhya che. na., 0 pUja strI. [saM.) AvAhana Asana pAgha arthe 2Aga. (saMgIta.) Acamana dhUpa dIpa naivedya evA deva-devI vagerene soLa prakAre pa-rasa ! ba.va. [saM. 9 + , saMdhithI] gaLyuM khATa thate pUjana-vidhi. [0 pUjana karavuM, 05na karavI (rU.pra.). khAre kaDavo tIkho ane tUre e jIbhanA cha rasa sakhata mAra mAravo]. 2010_04 Page #1122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - A A brAhmI sa sa sa sa sa gujarAtI nAgarI sarpa chuM. [sa~.] bhAratIya Arya varNamALAnA adheASa asparza mahAprANa daMtya maceMjana sakhata rIte pakaDAI rahe tevA saMcA ke yaMtra. (3) (lA.) gUMcavaNa, muzkelI. (4) kAm, kamane [viAvALuM sa-kaMTaka (-kaTaka) vi. [saM.] kAMTAvALuM. (ra) (la.) sa-kuTuMba'sa-kaMpa (-kempa) vi. [saM.] kaMpavALuM, kaMpatuM, dhrUjatuM, tharatharatuM [hAya tevuM sakAma vi. [saM.] kAmanAvALuM, (ra) jemAM kULanI icchA sakAra` puM. [saM.] sa' varNa. (2) 'sa' uccAra sa-3Ara` puM. [saM. zrIAra, aC. taddabhava] jue 'zrIkAra.' [. Alave (3.pra.) sAruM nIvaDayuM. * paDavA (rU.pra.) Teka jALavavI. cha maLavA (rU.pra.) (arucinuM kathanaH) viveka haveA. (ra) mAla ke zakti hovAM] sara pUrvaga. [saM. jUnuM saM. lAva, a.mI. samAsamAM sAthenA artha ApavA pUrva padmamAM] sAthe 'saputra' 'sapanAauka' vagere (badhA khatrI.) sarve pUrvaga. [saM. su > sa' karmadhArayanA bhAvathI 'sAruM'zebhana' e arthamAM pUrvapadamAM] sAruM H 'sa-pUta' 'sa-nnata' vagere saI (se) puM. siM, sauci > prA. sozya-] sUrya, darajI, [darajIonA mahelA saI-vADha (sa-vAya) . [jue saI 1 + 'vADa,'] saIsa (saisa) jue 'sAIsa.' saTama jue 'sAkaTa ma' merAI d. sa-karyuM. vi. khAradAna ke vAsaNa sahitanuM (vajana kareluM) sakaryuM jUnA prakAranI sALamAM tera mUkavA mATe rAkhelA khAMcA pADele| vaNakaranA jamaNA hAtha tarapha rahetA thAMbhale saravuM sa.kri. [vA.] tANIne bAMdhavuM, jakaDIne bAMdhavuM, jakaDavuM. samratAnuM karmaNi,kri, sakaDhAvavuM ke.,sa.kri. saDhAvavuM, sakaDAvuM jue 'saDavuM'mAM. sakatA huM. magajamAM leAhI caDI javAnA eka rAga sajjana. na. [saM. rAna, arvAM. talava] jue 'zakuna.' sata ja 'sagana.' samra(-)2-kaMda (-ka6) na. [saM. 1 > prA. sArA + saM.] jae 'zakariyuM.' sa*(-7)ra-kALuM (-kALuM) na. [saM. rAjerA > pra. sava! + jUe 'kALuM.'] bharuM kALuM [khAIne jIvanAruM (jaMtu) sa(-4)ra-khAra vi. [. 'zakkara-kher] phakta sAkara sa(-)ra-TeTI jue 'zakaraTeTI' sa-karaNa vi. [saM.] iMdriyAvALuM, seMdriya, oNrgenika,' sa(-)ra-pAra jue 'zakarapArA.' _2010_04 [(3) tAphAnI sakarAvavuM, sArAvuM jaeka 'sakAravuM'mAM sa(-)riyuM jue 'zakariyuM.' sa-kaNu vi. saM.] kAnavALuM. (2) (lA.) caDhDhAra, sAvadhAna, sakarmaka vi. [saM.] jene karmanI jarUra hoya tevuM (kriyApada). (vyA.) [vAna, subhAgI, nasIkhAra sakarmI vi. [saM. su-+, puM.] karmI, bhAgyazALI, bhAgyasakala(-La) vi. [saM.] badhuM, saLaM, tamAma sakalaMka (-la) vi. [saM.] kalaMkavALuM, badhAvALuM. (2) (lA.) kalaMkita sakalapta srI. [ara. sikalAt] mulAyama UnanuM kApaDa, sakaLa jae 'sakala.' [banAta ] sasaMcA,-jo (sace!,-nne) puM. [phrA. zikaMjahuM aparAdhIene sajA karavAnA eka prakAranA saMcA, heDa. (ra) sa-kAraNa vi.,kiM.vi. [saM.] kAraNavALuM, hetavALuM, sahetuka samrAraluM sakri. [jue 'sikAravuM] jae sikAravuM.' sakarAvuM karmANa,kri sakarAvavuM pre,sakri sakArAMta (kArAta) vi. [saM. sa +masa] jene cheDe 'sa' varNa AvyA hoya tevuM (pada zabda vagere) sakArA yuM. sALanA tAMtaNAne sarakhA rAkhanArI lAkaDI ke cApa, sALa-vataraNuM sakAvA puM. [ara. sakAvahuM] nAhavA mATenA nAnA hoja. (2) naLanI cakalI. (3) pANI pIvAnuM vAsaNa sakucI srI. e nAmanI mAchalInI eka jAta sa-kuTuMba (-kudrumba) vi.,kri.vi. [saM.] kuTuMba sAthenuM, kuTuMbasahita, sakama, sArkeTama [gussA sAthe sa-krepa vi. [saM.] kApavALuM, gusse thayeluM. (2) kri.vi. sAruM na. [phA, samrArah] jae kAru.' sakka("#A)I (sakre, sakAI) vi. [jue sankro' + gu 'AI '- 'AI' ta.pra.] sikkAddAra. (ra) (lA.) banAvaTI na hoya tevuM, naMkharI. (3) suMdara, mAnuM sakkara-kaMda (-kanha) jue 'sakara-kaMda' - 'zakariyuM.' sakkara-kALuM jae sakara-kALuM.' sara-khAra jue 'sakara-khera.' sakkara-TeTI e 'sakara-TeTI'-zaMkara-TeTI.' sara-pArI jaA 'sakarapArA'- zaMkara-pArA.' sakkariyuM jue 'sakariyuM'-zakariyuM.' sasa vi. saM. suSa dvArA] sArI rIte kaseluM zakAI jae sAI.' sakkA-dAra vi. [jue 'sakro' +kA, pratyaya] (lA.) ghATIluM. (2) bhabhakadAra, mehaka saTTo chuM. paththaranI lakheI, zabbe sakkore puM. [kA. 'sikka' sikko.] (lA.) suMdara chApa (2) suMdara ghATa. (3) suMdara dekhAva. (4) ruAba, rapha sakta vi. [saM.] ceATeluM. (2) AsaktivALuM sattu puM. [saM.] sAthavA. (khAdya) Page #1123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sakriya sakriya vi. [a,] kAma karyuM jatuM, kAmamAM racyuM pacyuM rahetuM sa-krodha vi. [saM.] krodhavALuM, gusse thayeluM sakhaDI strI. [saM. sattiA > prA. saMghattimA] (rAMdheleA) bhAta. (puSTi.) (ra) (lA.) pANImAM banAvelI aDIne hAtha dhAvA paDe tevI raseAInI rAMdhelI tete cIja, (puSTi.) sakhaDI-bhAga huM. [+ saM.] bhAta-dALa-zAka vagere rAMdhelI vAnI bhagavAnane dharavAmAM Ave e kriyA. (puSTi.) sakhaNuM vi. saM. sukSa -> prA. suma-] nirAMta bhAgavatuM, jaMpavAnuM, udhamAta vinAnuM, aDhapaNuM nahi tevuM sakhata va [aa. sat] kaThaNa, pAcuM nahi tenuM. (ra) AkaruM, ugra. (3) adharuM, bhAre, na samajhAya tevuM. (4) karaDuM, nirdaya. (5) khUba. (6) thakavI nAkhe tevuM, (7) majabUta. dRDha. (8) AgrahAryuM. (ra) kaDaka, sTrikTa.' sagaDI-cUle puM. [ +jue chA.'] pheravI pheravI zakAya tevA paiDAMvALA lokhaMDanA lA sagaDA` puM. [saM.zai. zai > prA. sazastra, gADuM] paiDAMvALA lAkhaMDanA cUlA-pachI koI paNa meATI UbhI sagaDI (10) ejApa enarasa' (11) gaMbhIra, 'gnIvicasa,'sa-gaNu puM. [saM.] 'laghu-laghu-guru' evA 'la-lagA' prakAranA gaNa-meLa chaMdo mATenA tri-akSarI gaNa. (piM.) (2) vi. sahu sAthe raheluM sagata puM. e nAmanA eka jaMgalI cheDa sagatI jue sakhataLI.' (12) kanna-bhareluM, 'riMgarasa.'[ kAyadA (rU.pra.) jalamAM bArI, majarInI sajA (rU.pra.) ghaNI ja majarI karavI paDe tevI kedanI zikSA. . lakhANa (3.pra.) AkaruM lekhana. 0 hAthe (3.pra.) ghaNI ja sakhatAIthI] sakha(-ga)-taLI strI, kheDAmAM paganI pATalInau nIce rahe te pramANe nAkhavAmAM AvatA cAmaDAnA paganA paMjAnA AkAranA karale TukaDA sakhatAI srI, [jue 'sakhata'+ gu. 'AI" ta.pra.], sakhatI strI [ + gu.'*' ta.pra] jUe 'sakhtAI' sagadIda na. [phA.] pArasI kAmamAM sagarbhA strIe kUtarAnuM darzana karavAnA eka rivAja - 'sakhtI.' sakhaLa-takhaLa vi. [ravA.] khakhaLI gayuM hoya tevuM, vikherAI gayeluM, DhIluM paDI gayeluM sa-khaMDha (-khaNDa) vi. [saM.] khaMDavALuM, vibhAgavALuM sakhA huM. [saM.] mitra, bhAI-baMdha, vayasya, gAThiyA, DhAsta sakhAu vi.,strI, svIkArAya te ja nANAM levA-devAnI hUMDI sakhA( ya)ta (-tya) strI. [saM. sulA dvArA] (maitrI-saMbaMdhe) sahAyatA, madada [kherAta, 'caeNriTI' sakhAvata srI. [ara.] chUTe hAthe ApavAmAM AvatuM dAna, sakhI' srI, [saM.] bahenapaNI, sahiyara, sAhelI sakhI vi. [ara.] udAra, dAnezvarI, dAnI sakhI-bhAva huM. [saM] bhagavAnanI bahenapaNI hAya ema prema karI bhakti karavAnA prakAra sakhuna na. [kA. sukhuna ] khela, vacana, veNu, zabda sa-khaka kri. vi. [saM.] khedra sAthe, dilagIrI-pUrvaka sakhedAzcarya na. [+ saM. Azcarya] dilagIrI sAthe UpajelI [jae 'sakhA' (padyamAM). 'aiyA' svArthe ta.pra] 2158 ke UpajatI navAI sakhaiyA puM. [jue 'sakhI' + gu. sakhta vi. [phrA.] jae 'sakhata,' sakhtAI , [ + gu. 'AI 'ta.pra.], satI strI, [pha.] sakhta hovApaNuM. (2) atyaMta jora, jalama, kraarsana' sabhya na. [saM.] mitratA, dAstI, rAstArI, bhAIbaMdhI saga sI. rsa, rilA> zo.prA. sivA] jae zaga.' sagaTe juo 'saraMgaTA.' sagaDha puM., strI, pageruM, pagalAM. (2) kaiMDA, mArga. (3) (lA.) sara-samAcAra, khakhara. (4) patto, bAtamI, (5) 2010_04 sagava82 ukela, 'phyU.' (da.bhA.) saga-Dhaga vi. [jue 'DagaluM,dvirbhAva.] Dagu-magu, a-sthira sagaDhago puM. [+gu. 'e' ta.pra.] asthiratA. (2) (lA.) saMDhaha sagaDI zrI. saM. rA Tih1>zI.prA. saDhiyA, gADalI] paiDAMvALA leAkhaMDanA leA-pachI sarvasAmAnya lekhaMDanA gALa-ceArasa vagere ghATane UbhA le. [. mAthe levI (rU.pra.) pArakI Aphata vahoravI. khaLato sagaDI (3.pra.) karaja, RNa, devuM] saga(-kra)na puM., (5) sI, haLanA dAMDAnA cheDeUsaruM bAMdhavAne mATe rAkhelA khIle|. (ra) gADAnI ADa-khIlI sagapaNu na. [4'saguM' +gu. 'paNa ta.pra.] sagAM tarIkenA saMbaMdha, sagAI, 'rilezana.' (ra) vAgyAna, sagAI, TrAyala.' [ . karavuM (rU.pra.) muratiyAnA ane kanyAne saMbaMdha gAThavavA. 0 rAkhavuM (rU.pra.) sagA tarIkenA saMbaMdha cAlu rAkhavA] sagara` puM. [a.] purANa pramANe ikSvAku-vaMzanA eka cakravartI rAjA (bhagIrathane dADhA). (saMjJA.) [(saMjJA.) sagarara puM. saurASTranI eka kheDUta kAma ane enA puruSa. sagara (-Nya) zrI. saMjoga, taka, lAga sagarAma jue 'zigarAma,' sariyA puM. kAchiyA (aMkalezvara khA) sagarI zrI. pArasI dRkhamAnI aMdara rAkhavAnuM makAna sa-garbha vi. [saM.] garbha-sahitanuM. (2) sagarbhA strI. [saM.] peTamAM garbha hAya tevI strI ke mAdA), 'pregnanTa,' 'ekaspekTanTa' sagarbhAvasthA strI. [ + saM. avastha] peTamAM garbha hoya tevI dazA, pregnansI' [garva-pUrvaka, magazIthI sagarva vi. [saM.] garvAM-sahitanuM, magarUra. (ra) kra. vi. sagayuM vi. jae 'saguM' + gu. 'la' svArthe ta.pra.] nikaTanuM saguM (patine patnI, patnIne pati) (kAMIka tiraskAramAM) sagava` (-8tha) sI, [jae 'saguM' dvArA.] sagA tarIkene saMbaMdha, sagapaNa, sagAI sagavaTaOM (-Taca), -C/ (Datha) zrI. sugamatA, anukULatA, sarakhAI kanviniyansa,' (ra) rahevAnI sarakhAI, 'eNkAmeDezana.'[. jevI (rU.pra.) sarakhAI hAvAnA khyAla levA. cha paDhavI (3.pra.) anukULatA AvavI] : Ataza akhaMDa [bhAI ke bahena (lA.) saheAdara (krAI paNa Page #1124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sagavaDabharyuM sagavaDa-bharyuM (sagavaDa) vi[+jue bharavuM" + gu. 'cuM' bhU.kR.,pra.], sagavadyuiM vi. [ + gu. 'iyuM' ta...] sagavaDa sacavAya e prakAranuM, anukULa Ave tevuM, phAvatuM, kaviniyanTa' 1 sagavaNa (-tha) strI, saMbhALa, saMrakSaNa sagavAra (-Datha) srI. [jae 'saguM' dvArA.] jae sagavaTa, sagAI skrI. [jae saguM'+gu. AI' ta.pra.] ja 'sagapaNa.' [pATilama' sagA-vAda puM. [jae 'saguM' + saM.] sagA taraphanA pakSapAta, saura vi. [ara.] kAyadA pramANe gaNAtI kAcI uMmaranuM, apukhta, 'mAineAra' sagIrAvasthA . [ + saM, maya-sthA] a-pukhta uMmara, kAcI vaya, 'mAIneriTI' saguNa vi. [saM.] sattva rajasa ane tamasa e traNa guNavALuM. (vedAMta). (ra) AkAravALuM (svarUpa). (vedAMta.) (3) AnaMdAMkAra (svarUpa.) (zuddhA. vedAMta.) sa-jIruM vi. saM. 8-YT+gu. '*' svArthe ta.pra.] gurunI dIkSA lIdhI hoya tevuM, dIkSita guruvALuM saguM vi. saM. varta6-> zau.prA. sama] peAtAnuM, nijI. (ra) pAtAnuM aMgatanuM leAhInuM saMbaMdhI, rileTiva' saguM-vahAluM (-vAHluM) vi. [ +jue 'vahAluM.'] leAhInA saMbaMdhavALuM ane mitra ke evuM najIkanI koTinuM saguM-sahAdara na. [+saM.] svajana bhAI-bhAMDuM vagere saguM-saMbaMdhI (-sambandhI) vi, [+a,,puM.] leAhInA saMbaMdhanuM ane mitra-vargamAMnuM saguM-sA~I vi. [ + 4e 'sAMI.'] jae saguMvahAluM.' saguM-sAgavuM vi. [+ e saguM' dvArA.] jae 'sastuMvahAluM,' sage-vage kri.vi. [jue 'saguM'+ 'vaga' + beune 'e' sA. vi.,pra.] lAgate vaLagate. [. karavuM (rU.pra.) bIjAnI jANa thAya nahi ema mAlasAmAna jevuM kayAMya gADhavI chupAvI devuM cA vAparI nAkhavuM] sa-gAtra vi. [saM.], "zrI vi. [ + gu. 'I'ta.pra.] samAna pitR-vaMzanuM, jene geAtra-RSi eka ja hoya tevuM, pitarAI, kA-leTarala,' 'maeNgneiTa' [gADha, ghATuM, nibiDa sa-dhana vi. [saM.] nakkara, (2) bharacaka, 'inTensiva.' (3) saghanAttara vi. saM. ghana + uttar] sadhana thayA pachInuM, paeNTa-inTensiva' sariyA vi., puM. saM. rIsa>prA. sathima-] grahaNa-sahita dazAmAM sUryaM ke caMdra AthamI jAya te saghaLuM vi. [saM. -> apa. suSama] sakaLa, khajuM, tamAma sa-cakita vi. [saM. 'F' nI jarUra nathI.] Azcarya pAmeluM, (2) divi. AzcaryathI. (3) adhaurAIthI sa-cara vi. [saM.] haranAruM karanAra, jaMgama sacarAcara vi. [+ saM.-2] jaMgama ane sthAvara, cetana ane Da. [ UtaravuM (3.pra.) nirvighne pAra paDavuM. . vyApavuM (rU.pra.) sarvatra patharAI rahevuM] 2159 _2010_04 sajaDiyuM sacavAvavuM, sacavAyuM jue 'sAcavavuM"mAM, sa-citta vi. [saM] cittavALuM. (ra) (lA.) sAvadhAna sa-citra che. [saM.] jemAM citrA hoya tevuM, 'ilasTreTeDa' sacitra puM. [saM.] (atyAre) rAjyanA maMtrIenA te te sahAyaka kAryakara, sekreTarI' sacivAlaya na. [ + saM. Atsya, puM..na.] rAjyanA kArAbAra karanAra khAtAMnA adhikArI sacivA ane emanA kArakunene esavAnuM kAryAlaya, 'sekreTariyeTa' sa-cita (-cinha) vi. [saM.] ciMtAvALuM. (2) kri. vi. ciMtA-pUrvaka [cIkaTa sa-cIkaNu vi. [saM. sacinanLa] kha cIkaNuM, cIkAzavALuM, sacUOM vi. saceADuM, samULagyuM, tadna sa-caita vi. saM. sa-zvetak] sabhAna, sAvadhAna, jAgrata, sAvadha, 'kaeNnziyasa' (ma,na.) sa-cetana vi. [saM.] zarIramAM cetanavALuM, jIvatuM. [. dravya na. [+saM.] 'preTelaeNkrama' (na.da.) cha paramANu na. [ + saM.,puM.] 'AyeAAra' (na.ke.)] ['eNkTiva' (na.bhe|.) sa-ceSTa vi. [saM] ceSTAvALuM, sacetana, hilacAla karatuM, saccAI srI. [hiM 'saccA'+gu. 'AI ' ta.pra.] jue sacAI '-'arnesTa-nesa' (a.ma.rA.), sinsiyAriTI' (a.ma.rA.) sa-caila kri.vi. [saM.] (lA.) paherela kapaDe, mAthA-bALa sa-cATa vi. [+jue cATavuM.'] ceDhI jAya e rItanuM. (2) niSphaLa na jAya tevuM. (3) dAkhalA dalIla ane purAvAvALuM, sapramANa sacAhuM kri.vi. samaLaguM, badhuM ja, bilakula, ta saccarita,-tra na. [saM. v + vRtti. saMdhithI], sadAcAra, sadAcaraNa, (2) vi. sArI vartaNUMkavALuM, sahUrtanI saccAritra, nya na. [saM.] juA 'sarita(1).' saccit na. [.. sat + nAit, saMdhithI] sarve=jaDa ane vi-jIva e be svarUpa, jaDa-cetana saccidAnaMda (nanha) puM. [saM. sajjitamAnandu] sata cit ane AnaMda e traNethI pUrNa, parabrahma, paramezvara, [citthI pUrNa jaDacetanAtmaka saccinmaya vi. saM. sanni+maN tra, saMdhithI] sat ane sahastra na. saM. sAstra, saMdhithI] sAcuM zAstra (pAkhaMDa zAstra nahi tenuM), dharma-nIti vagerenA Adha karanAruM zAsra paramAtmA sacchidra vi. [sa'. sa+ti, saMdhivALuM] kANAvALuM, chedavALuM. (2) (lA.) khAmI-bhareluM khADa-khAMpaNavALuM sa%0dra puM. [saM.tala, saMdhithI.] aspRzya gaNAyA hoya tevA zUdravarNanA mANasa ane samUha sa-jaga jue soMga.' ['sajaDa-mAANa.' saja-baMba (bakhkha), saja-bANa jae 'sajajaDa-baMkhaHsahA-sajaDI strI. [jue 'saDa,'- prirbhAva + gu. I** ta...] khIcAkhIca bharAI raheluM e. (2) kri.vi. khIcAkhIca na sajiyuM na. gADAnA kaThADAmAMthI USamAM soMsaravA nAkhelA bhAle. (2) jenI sAthe gareDI rAkhavAnAM DhIMgalAM Page #1125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sA DemAM hAya tevuM lAkaDuM sada puM, [phrA. sad ] eka prakAranA musalamAnI pezAka sajanI srI. [saM, su-nana] (lA.) sakhA, bahenapaNI sa-jala(-) vi. [saM.] pANIvALuM. (ra) AMsuthI bhareluM AMsuvALuM, sajavuM sarki. saM. sanna,-tA.dhA.] taiyAra dhAraNa karavuM. (3) dhAra krADhavI. sajAvuM sAvavuM che.,sa,kri. sa-jaLa jae 'sa-jala.' sanaI strI. [jae 'sajanuM' + gu. 'AI ' rR.pra.] sajanuM e, taiyArI. (ra) dhAra kaDhAvavAnI kriyA. (3) dhAra kaDhAvavAnuM mahenatANuM. (4) gAThavaNa, vyavasthA. (5) joDhAmAM taLA upara paeNnane pharatI apAtI UbhI kAra. (6) (lA.) sAmagrI sa-jA(-ja)ga vi. saM. sa+juo'jAgavuM.'] pUruM jAgatuM hAya tenuM, jAgrata, (ra) (lA.) sAvadhAna, sAvaceta sa-jAgatuM vi. saM. sa+nArA dvArA] ochI UMdhavALuM sa-jAta (-5) zrI. [saM. su-nAti, arthA. tadbhava] samAna jAti. (2) vi. kulIna, khAnadAna sa-ati vi. [saM.] samAna jJAtinuM, nAtIluM sa AtIya vi. [saM.] eka ja jAti ke varga cA samUhanuM, 'kaeNgneiTa.' (nyA.) (2) ja 'sa-nnati.' sanatya na. [saM. jJAna] sAtIya-tA. (2) bhUmitinA siddhAMtamAMnI samAnatA, 'similiTaTyuDa.' (ga.) satya-rekhA sI. [+e.] samAna AkRtinI rekhA, karavuM. (ra) karmaNi.,kri. lAina oNpha similiTaTyuDa.' (ga.) sanapeA huM. [jue 'sAja''+gu. 'ApA' ta.pra.] sAja hAvApaNuM, taMdurastI, Aragya, svAsthya sanamaNu na. [e 'sajavuM' + gu. 'AmaNa' kR.pra.] sajavuM e, sajAvaTa. (2) dhAra kADhavI e. (3) dhAra kADhavAnuM mahenatANuM ['sajiyA.' sajAyA puM. [jue sajavuM'+ gu. 'Aye!' kRx.] jue sAvaTa (-Tatha) srI. [jue 'sAluM' + gu, 'vaTa' ta.pra.] sajavuM e,veza-bhraSA, vagerenI sarjAI. (2) gAThavaNI, vyavasthA sAvara. [phA.] ceAgya, lAyaka sAvavuM12 jae sajanuM'- 'sAjavuM'mAM. ji(-jai)yA puM. jue 'sajavuM'+ gu. 'thayuM' 'evuM' kR.pra.] (sane tcAra karAtA hAI) astro, sAyA. [. tataDhavA (z.pra.) dADhI vagere para ao lAgI javAthI kelIo UDI AvavI] ciMtanyavALuM, jIvatuM sa-jIva vi. [saM.] jenAmAM jIva hAya tevuM, sacetana, sa-jIvana vi. [saM.] (jenAmAMthI jIva nIkaLI gayA hoya temAM) phrI jIvana AvyuM hoya tevuM, mareluM jIvita thayeluM. [ . oSadhi (3.pra.) kApyA kare tAya vadhyA karatI vanaspati. pANI (3.pra.) kadI vahetuM sukAya nahi tenuM pANI] sajIvAropaNa na. [ + saM. -ropaLa] nirjIva vastumAM _2010_04 t saTakriya jIvanuM AropaNa karI karavAmAM AvatuM varNana e rItane eka arthAlaMkAra, 'paseTanephikezana' (na.la.) (kAvya.) savuM vi. [saM. su-nauva + gu. 'uM'svArthe ta.pra.] jue 'sajIva,' sarjayA jue 'sajayA.' sa-ze. (-yu) vi. saM. ''e beDa,'], DIluM vi, [+gu. IlluM' ta.pra.] joDIdAra sAthenuM [daMpatI sa-teDuM na. [saM. F+ ja 'teDuM.'] strI-puruSanuM joDuM, sarjAke kri.vi. [ + gu. 'e' trI.vi.,pra.] baMne daMpatI sAthe hAya ema sora vi. [saM. sa+jue 'zera.'], -ruMvi. [ + gu. ''' svArthe ta.pra.] joravALuM, (2) jaththara, baLavAna sajja vi. [saM.] sAdhana ke vasro vagerethI taiyAra thaI UbheluM ke raheluM sajjara vi. sakhata cATeluM, prabaLa rIte jaDAI gayeluM. (ra) mata, daDha, sakhata. [. thaI javuM (3.pra.) AlA khanI javuM. (2) akaDAI javuM. 7 jhAlavuM (rU.pra.) chUTe nahi e rIte pakaDavuM, 0 dhApa (rU.pra.) meATI cArI, (2) mATI ga5.0 mAra (rU.pra.) * sakhata mAra. 0 levuM (rU.pra.) dhamakI ApavI sajja(-ja)Dha-baMba (amba), saja(-ja)z-khANu vi. [ + jae 'aMba' ane saM.] ekadama sajjaDa sajana kuM.,na. [saM. sava+khana, saMdhithI, pu.] sAruM mANasa, khAnadAna mANasa, gRhastha mANasa, sagRhastha. (2) sAlasa ane garavA svabhAvanuM mANasa sajajana-tA strI. [sa.], sajjanAI skrI. [saM. sajjana + gu. 'AI ' ta.pra.] sajjana hovApaNuM, khAnadAnI sajA strI. [saM.] peAzAka, (ra) akhatara sA zrI. saM. rA > prA. sujJA, prA. tatsama] zayyA, pathArI, bichAnuM. (2) hiMduomAM maraNa pAmanAra pAchaLa terame divase apAtuM zayyAnuM dAna sajjita vi. [saM. + jJa . pra. nirarthaka sajaja thayeluM sajjhAya strI. [saM. svAcchAya > prA. sannAtha, puM, prA. talava] stuti vagerethI bharelA teAtranA rUpanA ja.gu.nA eka jaina sAhitya-prakAra, (jaina.) saTI kri.vi. [ravA.] jaladIthI, jhaTa daIne sa puM. [aM. se] samAna vastuenA saha, seTa.' (ra) joDa, joDI saTaka kri.vi. [ravA.] tarata, ekadama, jhaTa, saDha daI ne saTaNa, zuM vi. [jae saTakanuM' + gu. 'aNa' Rtu vAcaka kR pra.] [ + gu. ''' svArthe ta.pra.], NiyuM vi. [ + gu. iyuM' svArtha ta.pra.] saTakI janAruM, nAsI janAruM. (2) khasI janAruM saTakavuM akri. [ravA.] nAsI ke bhAgI javuM. (2) khasI paDavuM, saTakAvuM bhAve,kri saTakAvavuM ke.,sa.kri saTakAvavuM, saTakAvuM jae saTakavuMmAM. sakriyuM vi. [4e 'saTakavuM' + gu. yuM' ?..] ja 'saTakaNa.' (ra) na. jhaTa chUTI jAca tevI gAMTha, sAkiyuM. Page #1126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saTake 2161 sahA (3) (lA.) nAnI uMdaraDI levaDa-devaamuka vakhate karavAno vAyado karI khelavAmAM saTake chuM. jio "saTakavuM' + gu. "o' kupra.] mAthA Avate eka prakArane vepAra, temane dhaMdhe (eka prakArano vagere aMgemAM rahI rahIne thatuM duHkha, sATake A janAra che.) [ 0 khela, 02ma (rU.pra.) sado saTa-5Ta' (saTa-paTaya) jI. [2vA.] nakAmI vAra kara. mArI (2.ma.) uThAvI javuM, upADI javuM] lagADavI e sadoto )hita-ri)yuM vi. [ + gu. 'DuM ta.pra. + "iyuM" svArthe saTapaTa .vi. rivA.] eka-dama, jhaTa-paTa, utAvaLe ta.pra.] saTTo khelanAruM [ThekANuM, sAruM ghara, khAnadAna ghara sapATa kuM. [ja e "saTapaTa' + gu. "AMTa' ta.pra.] saDekANuM na. [saM. su > "sa' + jue ThekANuM.'] sAruM bahAra javA mATe taiyAra thavAmAM karAtI TApaTIpa sa' . pakSa, tarapheNa, (2) lAkaDAnA ciceDAno eka bhAga sariyuM vi. jie saTapaTa'+ gu. "yuM' ta.ka.] * vi. [2vA.] bharAvAthI taMga thayeluM. (2) hilacAla saTapaTATa karanAruM, utAvaLa karanAruM. (2) caMcaLa, 2matiyALa vinAnuM, dilma, (3) ki.vi, jhaDapathI, jaladI saTara-paTara vi. [21.] Ama-tema, Adhu-pAvuM. (2) sara (-DaSa) sakI, zarama, lAja veraNa-cheraNa, astavyasta. (3) paracuraNa, (4) jivi. sahaka ji.vi. rivA.] juo "saDa.' (parImArga avyavasthitapaNuM, jema-tema [paracuraNa sA* (-katha) asI. [ara. zaraka] pAke bAMdhelo rasto, saTara5TariyuM vi. [+ gu. kayuM' ta.pra.] gaDabaDiyuM. (2) sa8ka-lAkaDuM vi. [+ja e "lAkaDuM'] lAkaDA jevuM jaDa saTa7 a.. jio "saTa, -nA..] jaladIthI sarakI sarakArI, sake' . [2vA ] jorathI vAyu kheMcatAM nAkamAM javuM. (2) alopa thaI javuM thate avAja, (2) sabaDake, (3) saraDake. (4) sabako saTa saTa ki.vi. [ "saTa" -ziMva.] jhaTa jhaTa, jaladI, sakechuM. hAthI kAnanI pAchaLa nAkhavAmAM Avato saTosaTa [barachaTa vALa zaNagAra sA pI. [saM.] jaTA, (2) kezavALI. (3) DukkaranA sadana vi. atrI (rahenAruM saTAka ki.vi. rivA] "saTAka' evA avAjathI. (2) sadara vi. pitAnA mata ke kathanane prabaLa rIte vaLagI jhaTa, tvarAthI, saTa daI ne. (3) (-katha) . cAmaDAnA sa(-)4tALIsa(-2) vi. [sa. sa sthAniMrAta>prA. karAne avAja, (4) khetaramAMthI pakSI uDADavA mATe vArIsa dvArA] cALIsa ane sAta saMkhyAnuM kAraDA. jI. lIMbI u.pra.) jenI nIce niDA karanAra sa(-) tALa . [ja e "sa(-su)DatALIsa' + ga. "e" ane gapAM mAranArA navarA mANaso besI rahetA hoya tema koI paNa sekAnA 47 mA varSane dukALa tenuM jhADa] sa(-sA)-ta(trI)sa(-) vi. [saM. rAtrirAva dvArA trIsa sAke . rivA.] "saTAka' evo avAja keraDA vagerene). ane sAtanI saMkhyAnuM (2) sATakA.(3) ja Tako.' sa(-sA)DatI(-trI)sa(-zAM) nA, ba.va. [ja e "sAta-sa)saTA-khera e "sa-kherA DatI(trI)suM(zuM).] jAo "sAhatamAM." saTAkhorI e "sadakhArI.' sa(-)4tI(-) saM-zuM jue "sA(sa)DatI (-trI)suM-zuM." saTAbajAra ja "saTTA-bAra." sAthe chuM. jio "saDavuM' vAra.] saDI gayA jevuM lAgatuM saTA-bAja ja saphA-bAja.' tadana meluM kapaDuM saTAbAjI e "sadAbAi." sa6 vi. meluM. sa-TIka vi. [saM.) TIkAvALuM, vivaraNavALuM, samajhatI-vALuM saTa-1 (saDavaDatha) ki.vi. [2vA.] saDasaDATa, sapATA-baMdha saTe ja "sATe." sa(-rA)vavuM ja "sa mAM . sati -ri)yuM ja "saroDiyuM." ['saTa saTa." sahuM a.kra. [saM. san no vikAsa] kohavAI javuM. (2)(lA.) TesaTa (ra) krivi, jie saTa." -dvirbhAva.] juo dUSita thavuM, bhraSTa thavuM. (-2)vavuM, selavuM pre.,sA.kra. sada na. [4] eka upa-rUpaka (goNu nATaya-prakAromAM eka sara-saTha (-4) vi. saM. tae gu. "saDa' + saM. dafg prakAra, jemAM prAkRtabhASA pradhAnapaNe vaparAI heya.)(nATa.) prA. TTi, strI.] sATha ane upara sAta saMkhyAnuM sA(rA)-khera vi. [jae "sako' + phA. pratyaya] sado saTa saTa kri.vi. [vA.] UkaLatA pANI vagere avAja kheyA karanAruM, saToDiyuM thato hoya ema sadA( khArI sI. [ + kA. pratyaya] saTTAkhorano dhaMdho, sasaluM a.kra. [ja "saDa saDa.' -nA.dhA.] saDasaDa avAja khuba sado kheDayA karavuM e sAthe tela ke ghImAM taLAvuM. sarasAvavuM presa.ji. sadA(TA)bajAra sI. na. jio "sado' + bAra.] jyAM sakasaTATa 5. [ja "saDa saDa + gu. "aTa' ta.ka.]saDa saDa vAyadAnA sadA khelAtA hoya tevI bajAra evA avAja sAtha.(2)kri.vi.jhaDapathI ekadama, thamyA vagara sadA(TA)bAja vi. [ jue "sapho' + kA. pratyaya.] juo sahasAvavuM e "saDasaDa'mAM. [cakita sI-khera.' satAka kri.vi. [ravA.] utAvaLathI, varAthI, gaTa. (2) vi. sadA(TA)bAjI pI. [+ phA. pratyaya] juo "saTTA kharI." sahAke . rivA.] "saDAka' evo avAja, (2) nAkathI sado chuM. [2. prA. saTTama, vinimaya, adalA-badalI] mAlanI karavAmAM Avate e avAja. (3) cAbukane avAja. ka 136 2010_04 Page #1127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sADAcAra 12 sATakA. (4) samakA. [. tAlukA, 0 mArave (rU.pra.) bIDI calama vagerene dama kheMcave] saDAcAra huM. jiA 'saDA' + saM. mannArI] bhraSTa AcAra saDhA-nirAdhaka vi. [jue 'saDaeNA' + saM.] saDA thatA rezake tevuM, 'enTisepTika.' (ra) (lA.) bhraSTAcArane aTakAvanAruM saDha(-)vavuM jue 'saDavuM'mAM. sahAsaha kri.vi. [jae 'saDa saDa.'] eka pachI eka lAge e rItanA mArathI, (ra) saDasaDATa, dI saDhiyA (saDiyA) puM. aLavIneA cheDa saDeDATa kri.vi. [ravA.] saDasaDATa sA [jue 'saDanuM' gu. 'e' kR.pra] saDavAnI kriyA, kAhavANa, kAhavADha. (ra) (lA.) bhraSTAcAra. [ paDavA, 0 pesavA (-pesave), . lAgavA (rU.pra.) kharAba asara thavI. (2) kumArge javuM] saha puM., (Datha) strI. [de.prA. laDha,puM.] vahANa mA heADI vageremAM gatimAM havAnI anukULatA levA mATe kUvAne AdhAre baMdhAtA trikANAkAra vizALa vastra-paTa saDhIla vi. rsa, siviRs> prA.siddhijI dvArA] zithila, DhIluM sahArA, saNakA puM. [ravA.] zaLanIvedanA. (ra) (lA.) mananA taraMga saNugaTa chuM. ghUMghaTa, ghUmaTA, seADiyuM sa(-za)jIgAvuM a,kri. [jae 'sagA,'-nA.dhA.] palALelA kaDhALa vagerenA dANAmAMthI kAMTA phUTavA, phaNagAvuM sa(za)NugA puM. palALelA kaDhALa vageremAMthI DhAMDhA phUTavA, e, phaNagA phUTavA e sajIsa (-sya) zrI. saMjJA, IzAre. (ra) cIvaTa saNu-saNa (saNya-saNya) zrI. [ravA.] zaMkA, dhAraNA saNasaNavuM agni. [2i.] 'saNa sa' evA veganA ke havAnA avAja thavA saNasaNATa kuM., TI [jue 'saNasaNavuM'+ gu. ATa' -ATI' kR.pra.] saNasaNavAnA avAja saNasarAvavuM, saNasarAvuM jue saNasAravuM'mAM saNusAra puM. [ja A 'sasa' dvArA.] jue 'sasa,' (2) paga-rava, (3) gheADAne utAvaLe calAvalA karAtA cAbukanA avAja saNasArachuM.sa phri [jue 'sasAra,'-nA.dhA.] saNasa karavI, IzArA karavA.. (2) vAhana calAvatAM pazune cAnaka caDAvavA cAbukanA ke rAzanA avAja karave. saNusarAluM karmaNi., kri, sasarA ke.,sakri. saNasAre puM. [jue 'sasAra' + gu. 'e' svArthe ta.pra.] jue 'sasAra'-'saNasa.' [(kaDhALa) saNuMga` (saNa) vi. jemAMthI saNagA phUTayo hoya tevuM saNaMga (saya) srI. jamInanI aMdaraneA mArga, suraMga saNaMda jue 'sanada' saNiyuM vi. sAvadhAna, catura saNIjI strI. jae 'saNIjo' + gu. 'I" skrIpratyaya.) mAtA saNIne puM. pitA, bApa sat na. [saM.] IzvaranI upannavelI gaNAtI sUSTimAMnuM jaDa _2010_04 satAma(1)NI tattva. (2) paramatattva brahmanA eka acetana bhAga. (vedAMta.) [nirmULa thavuM] sata na. [x, t] astitva. [. nIkaLavuM (rU.pra.) sata na. [sa, satya] sAcApaNuM, satya, (2) sattva, sAra, tattva, kasa, (5) satInuM satItva, satI jase. [. AvavuM, diamonds ca(-Dha)vuM (6.pra.) satInA baLI javA jussA Ave. . chevuM (rU.pra.) hiMmata khAvI. 0 DhagavuM, 0 DAlavuM (rU.pra.) dharmamAMthI patita thavuM, . para caDha<-Dha)vuM (3.pra.) dharmamAM dRDha rahevuM. 0 para rahevuM (ra:suM) (rU.pra) prAmANikatAne vaLagI rahevuM] sata-mArica puM. [ jue 'satarai' + kabIAreye..'] kabIrapaMthanA e phirakAomAMnA eka e nAnA phirakA. (saMjJA.) sata-jaMga puM. [saM. kSatsya-yuna, arvAM. tadbhava] paurANika cAra mahAyugeAmAMnA pahelA satya-yuga, kRta-yuga satajugiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta.pra.] satyayuganA jamAnAnuM. (2) (lA.) satyavAdI, dharmAtmA satata vi .[saM.] cAlu raheluM ke rahetuM, hameza cAlu, lagAtAra, 'kanTinyuasa,' 'parsisTanTa.' (ra) kri.vi. cAlu. (3) niraMtara, haMmeza satata-gati puM. [saM., kha.I.] (lA.) pavana satapata (tya) zrI. [ravA.], -tAra huM. [ + gu. 'ATa' ta.pra.] jaMpIne na besavuM e, caMcaLatA sata-paMtha (pantha) puM. [jue sata' + 'paMtha.'] sAcA dhArmika mArga, (2) gujarAtanA pirANA paMtha (ardha muslimaardha-hiMdu). (saMjJA.) [anuyAyI satapaMthI (-panthI) vi. [ + gu. ' ta.pra.] pirANA saMpradAyanuM satama jue 'sitama.' [khila oNpha lenDiMga' satamI zrI. paradezathI AvatA mAlanuM bharatiyuM, 'invAisa,' sata-yuga puM, [rsa, saltha-tyu, arjA. tadbhava] jue 'sata-4ga.' satara (-raya) strI, eLa, paMkti, hAra, lITI sa-tarka vi. [saM.] tarkavALuM, samajhadAra, vicArazIla satalaja srI. [saM. rAcavuM] vaidika kAlathI jANItI paMjAbanI e nAmanI eka nadI. (saMjJA.) satavAdI vi. [saM. saghavArI, puM. arha. taddbhava] jue satavArI jue 'sathavArI.' satavArA ja 'sathavArA,ra ['satyavAdI,' sata zrI akAla kema. [ saM. +zrImao] zIkha saMpradAyanA dhArmika udagAra [00 kaDIoneA saMgraha satasa(-sA)I (satasai). [saM. rAjArAtI > prA.hmajJaH] satasaiyA puM. [hi.' jue 'satasaI.] bihArI nAmanA kavinA 700 kaDIenA eka graMtha, (saMjJA.) (3) bhaktakavi dayArAmanA e mathALAnA vraja bhASAnA 700 kaDIenA graMya. (saMjJA.) [kheMcIne pakaDeluM-taMga sa-tANu vi. [saM. 6 + 4e 'tANu.'" sArI rIte tANeluM, satANu, -NuM jue 'sattANu.' [sitAma satApa(-ba) (-5,-!)zrI. e nAmanI eka vanaspati, satAma(-1)NI strI. [jue 'satAvazuM" + gu. 'AmaNI' kR.pra.] satAvanuM e, pajavaNI Page #1128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satAra 2163 sattA : je bIje thaze satAra jao sitAra.' satkAra chuM. [sa. sa T] AvanAranuM AdaramAna karavuM e satAro ja "sitAre.' satkAraka vi. [sa.] sarakAra karanAruM, Adara-mAna ApanAruM satAva(-rA)vavuM e "satAvavuM'mAM. ["satAmaNI." sakAra-kamiTI strI, [+ aM.] koIne satkAra karavAnI satAvaNI strI. [ja "satAvavuM' + gu. 'aNa' ku.pra.] juo vyavasthA karavA yojAyelI samiti [oraDe satAvara(rA)vavuM e "satAvavuM'mAM. satakAra-khaMDa (-kha3) puM. saM.Adara-mAna karavA mATeno satAvavuM sa.. [saM. saMtApa>prA.laMtAvI saMtApa karAve, sarakAra-pAtra, satakAra- vi. [saM] satkAra karavA pajavavuM. satAvAvuM karmaNi, ki. satAvA(-rA)vavuM che., yoga, satkArya | [bheTa sa. . satkAra-puraskAra . [saM.] Adara-mAna vakhate dharatI satiyA-bAjI strIjio "satiyo' + phA.] jemAM sAta sakAra-maMla(La) (maDala,-La) na. siM.] koInuM mAna hAtha karavA paDe tevI gaMjIphAnI ramata [vaLagI rahenAruM karavA mATe jAyeluM sonuM maMDaLa satiyuM vi. jio "sata' + gu. IyuM' ta.ka.] satyane satkAravuM sa.phri. [saM. ra2, -nADadhA ] satkAra karo, satiyuM na. [saM. > prA. sara + gu. 'IyuMta..] AdaramAna ApavuM. sakArAvuM karmaNi, kri. sakArAvavuM sAtane samUha, sAtanA guNAkAranuM phaLa, (2) sAta hAthanI ,,sa.kri. | [Adara-mAna ApavAno meLAvaDe gaMjIphAnI ramatamAM sAte hAtha jItI levA e. [ 9 ApavuM, satakAra-samAraMbha (rasma) . [saM.) viziSTa vyaktine 0 devuM (rU.pra.) sAmA pakSane sAte hAthe chatI harAvavo] satkAra-samiti sI. [saM] jAo "sakAra-kamiTI.' sati-saptamI sI. saM.] "jyAre tyAre mizra vAkatha satkArAvavuM, satkAravuM jae "satkAravuM'mAM. karanArane badale gaNa vAkayanA kartAne sAtamI vibhaktimAM satkArya vi. si. tA-1] juo "sakAra-pAtra.' (2) na. maka kriyApadane sthAne bhatakadaMta ke vartamAna kRdaMtane sAta- kAraNa dvArA utpanna thayeluM che te satyasvarUpAtmaka kArya jemake mI vibhaktimAM praveza karavAmAM Ave che te prakAranI satya brahmamAMthI satya jagata : kAraNa senAmAMthI kAryarUpa sAtamI vibhakti, (vyA.) ghareNAM vagere jyAM senuM etapreta che ja) (dAMta) satI strI. [saM.] pativratA sI. (2) pati maraNa pAmatAM kAryavAda puM. [saM.] satya kAraNamAMthI enuM kArya paNa enA zakha sAthe ke svataMtra rIte baLI maranArI patnI. senAmAMthI senAnAM ghareNAMnI jema satya ja che e prakArane (3) bhagavAna rudanAM patnI dakSaka-cA (je * bIje bhave mata-siddhAMta, satpariNAmavAda. (vedAMta.). umA pArvatI). (saMjJA.) (4) jena sAvI. (5) vAma- satakAryavAdI vi. [saM5] sakAryavAdamAM mAnanAruM mArgoyanA saurASTriya meTA paMthamAM jAra-karma mATe sAmela satkAlpa na. [saM. sAkSara] sArI dharma-nIti AdithI thayelI sahI bharelI kavitA [gAvI e sa-tIrtha,rya puM. si.] samAna guru pAse bhaNelo te te satkIrtana na. [2. varta] puNya ane pavitra kIrti ziSya ekabIjAne paraspara, guru-baMdhu, guru-bhAI, sahAdhyAyI sakIti strI. siM. sata+krAtiM] sArI pratiSThA, sArI satuM . [ o "sata" + gu. "G" ta.ka. ja..mAM.] hayAta AbarU, pavitra kIrti [ucca kuLa sara vi. jio sita + gu. "uM' ta...] satya-mArge sakula(-La) na, [, sat ] khAnadAna kuLa ke vaMza, cAlanAruM. (2) satavALuM. (3) (kaTAkSamAM) satyano DoLa saMskRta vi. [sa. saCa] jene satkAra karavAmAM Ave karanAruM ke pADe, satuM hoya tevuM [(2) satkAra, Adara-mAna satuM na. [saM. -> prA. sattA-] sAta ghaDiye saMskRti prI. [saM. satae] sArI racanA, pavitra racanA. sa-tRNa vi. [sa.] tRNAvALuM, phaLanI kAmanA karanAruM satkRtya na. [sa. sata+ ] e "satkarma." ["sakAra." sateja vi. siM. -tejas] tejasvI, tejavALuM, prakAzamAna. sakriyA jI. [saM. sat+fa] juo."satkarma." (2) juo (2) saLagAvI vadhu prakAza Ape tevuM. (3) (lA.) sanarala na. siM. sata+Ra] jaDa sRSTimAM raheluM IzvarIya tattva jAta. (4) zaktivALuM. (5) utsAhavALuM sattama vi. siM. sata-rama] uttama, zreSTha sate . [ja "satI,' enuM pR. 35.] (lA.) satyane sattara vi. [saM. savA > prA. sattara, prA. tatsama.] dasa daMbha karanAra puruSa ane sAtanI saMkhyAnuM. [ 0AnA(nI), 0 (ne be pAI) sate ja "sato." (rU.pra.) ghaNuM uttama, dhAryA karatAM vadhu uttama. 0 jagyAe sAruM vi. malAIvALuM, taravALuM (rU.pra.) aneka sthaLe. 0 jaNa (rU.pra.) aneka mANaso. sAsatiyuM vi. jio "satiyuM,' dvibhava.] (lA) bhalI- 0 vakhata, 0 vAra (rU.pra.) aneka vAra. (2) khAsa, vAra vinAnuM. (2) bArebAriyuM khasa, avaya]. sakathA zrI. si. sAyaT] sAcI vAta. (2) dhArmika kyA sattara-zi(-zI sisa)zuM. na., ga -paM. [+ juo satakartA vi. [saM. satu ,puM.] zubha kAma karanAra ziga' + gu. 'u' ta.pra.) baccAMone bivaDAvavA kahevAtuM satakarma na. [saM. varma] sAruM kAma. (2) pavitra kAma. sattara zigaDAMe vALuM eka kAlpanika prANI (3) dhArmika kAma. (4) puNyanuM kAma [kaLA sattA strI. [saM.] sthiti, astitva, hayAtI. (2) sakalA(-La) sI. [saM. sava-7] sAcI ane sArI adhikAra, akhatyAra, 'jayuriDikazana." (3) kabu. (4) zA.) (4) mAgInA che, 2010_04 Page #1129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sattA-khAra dhaNIpaNuM, svAmitva. (5) khaLa, zera, (6) magadUrI, (7) (lA.) meTA. [. ApavI (rU.pra.) amala karavAnA hakka ApaveA. 0 AvavI (rU.pra.) tAkAta maLavI. 0 upara AvavuM (-uparatha-) (3.pra.) rAjra-sattA hAthamAM levI. 0 calAvavI (3.pra.) julama karaveza. 7 cAlavI (rU.pra.) amala cAlavA, UpajavuM. 0 maLavI (rU.pra.) adhikAra hAthamAM Avave] sattA-khAra vi. [+ rUA. pratyaya] adhikAra meLavI enA bhAgavaTo karanAra sattAkhArI srI. [ + phA. pratyaya] sattAkheArapaNuM sattANu(-NuM) vi. [saM, kSata-navRtti>prA. sAva] nevu ane sAtanI saMkhyAnuM sattAtmaka vi. [ + saM. Atman + ] astitvamAM raheluM, hayAtInA rUpanuM. (2) adhikAranA rUpamAM raheluM, svAyatta adhikAravALuM, DiToriyala' 2114 sattA-dhArI vi. saM.,puM.] jenA hAthamAM adhikAra hoya tevuM sattAdhikArI vi. [saM.,puM.] sattAdhikAra calAvanAruM, adhikAra bhAgavanAruM sattAdhIza,-zvara puM. [ + saM. phrA,-pa ] samagra adhikAra jenI pAse haeNAya tevA mANasa, saramukhatyAra sattA-parasta vi. [ +Y=aa.] adhikAra meLavavA cAhanAruM sattA-pUjaka ve. [a,] adhikArI sattAne mAna ApanAra, sattAnI vAha vAha pe;kAranAra ami-mula] sattA taraph vaLeluM, sattAbhimukha vi. [ + saM. adhikAra meLavavA mAgatuM sattA-mArI sI. [+jae bhAraNuM' + gu. ' kRx.] adhikAra meLavavA mATenI dhAMdhala [prabaLa icchA karatuM sattArurukSu vi. [ + se, mahahannu] adhikAra upara caDavAnI sattArUDha vi. [ + saM. mA4] adhikAra upara caDI beTheluM, jenA hAthamAM sattA hAya tevuM [svArthI vRtti sattA-lAbha puM. [saM.] adhikAra meLavavAnI saMkucita ane sattA-lAbhI hai. [saM.,puM.] sattA-leAkSa rAkhanAruM sattAvataraNa na.[ + saM. bhaya-tattva adhikAra uparathI UtarI javuM e [ane sAtanI saMkhyAnuM sattAvana vi. saM. sapta-jvArAv >= prA. sattAvana] pacAsa sattA-vAcaka vi. [saM.] astitva khatAvanAruM. (nyA.) sattA-nAda huM. [saM.] jaDa cetana sarvanuM astitva che evA mata-siddhAMta, (2) Dacetana jagata satya che evA mata-siddhAMta. (3) ekahaththu sattA hovAnA mata-siddhAMta sattAvAdI vi. [saM.,puM.] sattAvAdamAM mAnanAruM sattA-vAna vi. [saM. vAr* puM.] jue sattAdhArI,' sattAvAra vi,kri.vi. [a.] pramANa-bhrata, pramANita, 'nTika' [adhikAra hAya e rItanuM sattA-vAhaka vi. [saM.], sattA-vAlI.vi. [saM.,puM.] hAthamAM sattA-vibhAga puM. [saM.] sattA ke adhikAranuM vikeMdrI-karaNa sattAvIsa(-za) vi. [saM- vitti > prA sattarIkSa,sarIta, .] vIsa ane sAtanI saMkhyAnuM [ke ghaDiye| sattAvIsAM na.,a.va. [ + gu. ''' ta pra.] sattAvIsanA pADa sattA-zALI vi. [ + saM. rAchI, puM.] jae 'sattA-dhArI,' 2010_04 sala(La) sattA(tyA)sI(zI) jae sitAsI(-zo).' sattAsthAna na, [saM.] adhikAranA hoddo sattA-sUcaka vi. [saM.] astitvane bedha karanAruM. (2) adhikAranA khyAla ApanAruM sattAMdha (sattAdha) vi. [ + saM. anya] adhikAra upara levAne kAraNe jeNe bhAna gumAvyuM hoya tevuM, sattAnA prALa madavALuM [(khAva) sattu puM. [saM. sattu > prA. kSattu, prA. tasama] sAthave sattu na. [saM. sAn-> prA. sattama-] jae sastuM. satto puM. jue 'satuM.'] guMchakAnAM pAnAMmAM sAta dANAnuM te te pAnuM, (2) jenA upara sAtanA AMka heAya tevA pAse satto(-tyA)taruM jue 'sittotaruM.' satto(tyA)te jue 'sittotera.' sajjana. [saM.] astitva, sattA, hayAtI, (ra) sAra, tattva, rahasya. (3) baLa, tAkAta, zakti. (4) prANI. (5) prakRtinA ke mAyAnA gaNAtA traNa guNAmAMnA pahelA guNa, (vedAMta.) (6) buddhi, (sAMkhkha.) (7) aMtaHkaraNa. (vedAMta.) sava-guNu puM. [a.] jae sattva(5).' (2) satya dayA zAMti kSamA jJAna nIti vagere lakSaNa-yukta sthiti sattvaguNI vi. [saM.,puM] sattvaguNavALuM, sAttvika sattva-pradhAna vi. [a,] jemAM sattvaguNanI mukhyatA heAya tevuM (bAkInA be guNa gauNa hoya) sattva-zuddhi strI. [saM.] aMtaHkaraNanI zuddhi, cittanI nirmaLatA sarva-saMzuddhi ("sa~zuddhi) sI. [saM] jue 'sattva-zuddhi.' sattvastha vi. [saM.] sAttvika. (ra) peAtAnA khaLamAM mustAka. (3) mana upara pU kALa dharAvanAra, (4) jIvanmukta sattva-hAni strI. [saM.] hRdayanI zaktineA nAza. (2) tattvanA kSaya, (3) baLane nArA sa%0hIta vi. [saM.] jue 'sattvazya.' satttAtkarSa puM. [+ saM. karSa] sattvaguNanI vizeSatA satyakSa puM. [saM. maMt+ pakSa] sAce ane prAmANika pakSa satpaMtha [rsa. lad+ ya (Page #1130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satya 2115 satya vi. [8] vAstavika, sAcuM, kharuM. (2) yathArtha, zuddha cAritrayavALuM, sadAcaraNa [prayatna karanAruM vAjabI, barAbara, gya, (3) na. kharApaNuM, sAca, tathya. satya-zodhaka vi. [3] satyane janAruM, satya tAravavAno (4) sattatva, pAramArthika satya. (5) paM. cAra yugemano satyazodhana na. [saM.] maLamAM sAcuM zuM che e zeAdhI pahelo yuga, kata-yuga. (saMjJA.) (6) e nAmane sAta have kADhavAnuM kAye, satya tAravI levAnuM kAma lemAne eka loka. (saMjJA.) satya-saMka959-saha5) vi. [saM. ba.vI.] jenA badhA vicAra satyajamAM vi, [saMpuM, ba. vI.] sAcuM kAma karanAra sAcA ane prAmANika hoya tevuM, satya-kAma satya-kAma vi. [saM. babI.] sAcI kAmanA karanAra, (2) satya-saMdha (-sadha) vi. siM. ba.vI.] ja e "satyamnatijJa." satyapremI. (3) sadAcArI satyA kI. siM.] e "satya-bhAma.' (saMjJA) (2) nagnasatya-darzana na. [saM.] parama satyane khyAla, bahA-jJAna jita rAjAnI putrI nAgnajitI-zrIkRSNanI ATha paTarANIsatya-daza, satyadraSTA vi. [saM. muM] tasva jonAra. (2) emAMnI eka. (sajha.). brahmajJAnI satyAgraha . [+sa. agra satyanA pAlanane Agraha, satyanArAyaNa puM, ba-1. [saM.] satyanArAyaNanI kathAmAM eka prakAranA sAnika pratIkAra. (2) kAyadAno savinaya batAveluM bhagavAna nArAyaNa-viSNunuM eka svarUpa bhaMga, (gAMdhIjI.) (3) savinaya bhaMganI laData satyaniSTha vi. [saM..ba.bI.] satyamAM jene pAkI lagatI ane satyAgrahAzrama khuM. [+se, mA-zrama) 1915 mAM amadAvAdanI zraddhA hoya tevuM, satya-parAyaNa vAyape sAbaramatInA pazcima kAMThe mahAtmA gAMdhIjIe sthApelo satyaniSThA apI. [3] satyamAM pAkI laganI ane zraddhA Azrama (emanA satyAgrahanI badhI pravRttionuM kendra).(saMjJA.) satya-52,05, -rAyaNa na. [saM.] "satyaniSTha." satyAgrahI vi. [saM.,] satyanuM ArahI. (2) satyAgraha satya-pUta vi. [saM.] sAcA ane prAmANika vyavahArathI karanAruM niItimaya vartana zuddha thayeluM, satyamAMthI caLAI gaLAIne nIkaLeluM atyAcaraNa na. [+ saM. cA-nALa] satya AcaravAnI kriyA, satyatiza vi. [saMba.vI.] pratijJA karIne pALI satyAnAza na. [saMskRtAbhAsI] sarva prakAranI tadana pAyamAlI batAvanAruM, ekavacanI [satyane cAhanAruM thavI e, khedAnamedAna thaI javuM e. [0 kAuM, 0 vALavuM satya-priya vi. [saM. ba.vI.] sAca jene vahAluM hoya tevuM, (rU.pra.) khedAnamedAna karI nAkhavuM. 0 javuM, vaLavuM satya-bhata vi. saM.] satyane Azara karI raheluM, satyane 0 nIkaLavuM (rU.pra.) khedAnamedAna thaI javuM. nI pATI vaLagI raheluM [vaLagI rahevApaNuM (rU.pra.) pUrI pAyamAlI] satya-bhakti sI. [saM.] satyano prabaLa Azraya, satyane satyAgruta vi. saM. tarava anu] sAcuM ane khoTuM. (2) satya-bhAmAM strI. [saM.] satrAjita yAdavanI putrI ane - na, sAca-kheTa. (3) (lA.) vANijya-vRtti, vepArI-gata zrIkRSNanI bIjI paTarANI, satya. (saMjJA) [ nuM rUsaNuM satyAbhAsI vi. [saM. muM] sAco AbhAsa karanAruM (rUma) karkazA nuM svarUpa] [bolApaNuM satyArtha chuM. [saM. taraNa artha] sAco artha, khare mAne. satyabhASitA jI. [saM.] satyabhASI hevApaNuM, sAcA- (2) sAcI hakIkata [satya-kAma satya-bhASI siM.] sAcuM belanAruM, sAcAbeluM, satyavAdI satyAthI ! si. kalpa+athavuM] sAco artha cAhanAruM, satyamaya vi. [saM. satyathI pUrNa [hoya tevuM satyAsi(-ziyuM vi. jio "satyAsI(zI) + gu. "thayuM" . (saM. batrI.] jenuM samagra svarUpa samaya ta.pra.] satyAsInA varSane lagatuM satyamUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM sAca paDavuM hoya tevuM, satyasi(-zi) vi. puM. jio "satyAsi(-zi)yuM.] ke sarvathA sAcuM paNa seMkaDAnA satyAsImA varSane dukALa satyayuga pu. siM.] jue "satya(5).' (saMjJA.) satyAsI-zI) vi. [saM. sAta > prA. zArI, satyayugI vi. siM, ], gIna vi. siM] satyayugane lagatuM, sI.] esI ane sAtanI saMkhyAnuM satyayuganuM, satyayuganA vArAnuM satyAMza (satthAza) pu. siM. sarasvaMrA] sAcano bhAga, satya-loka chuM. [saM.) e "satya(6). (saMjJA.) thoDuM paNa sAcuM satya-vatA vi. sa. puM] e "satya-bhASI." sataruM ja "sotaruM- sittotaDuM.' satyavAditA sI., 1 na. [saM.] satyavAdI hovApaNuM satyotera ja "sattotera"- "sittotera.' satyavAdI vi. [saMpuM.] e "satyabhASI'-'satya-vatA.' sApacAra chuM. [saM. saratha+3pa-grA2] sAcI sAravAra, satyavAna vi. saM. "vAra, .]e "satyaniSTha." (2) 6. (2) sAro upAya [(2) satya vizeno bedha paurANika gAthA pramANe zAharadezAdhipati dhumasenane putra sApadeza chuM. [3. satya3pa-rerA] sAce nItimaya bedha. ane azvapati nAmanA rAjAnI putrI sAvitrIno pati. satyapalabdhi rahI. [saM. taraNa35-iNi] sAcanI prAti, (saMjJA.). sAcuM maLI AvavuM e, satya tarI AvavuM e satyavrata vi. [sa.,ba.vI.] ja "satya-pratijJa." (2) sopAsaka vi. [saM. taraMtharUpANa] sAro upAsaka. caMdravaMzI rAjA zAMtanunA putra-bhISma pitAmaha. (saMjJA) (2) satyane upAsaka satya-zIla che, [4] sAcuM ja na vALuM. (2) satra na. [saM.] yajJa ke evA koI kAryanA AraMbhathI saya 2010_04 Page #1131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satra: 2166 sadAcAra aMta sudhInA samaya gALe. (2) zALA-mahAzALAo adAlata vagereno bheTI rajAonA vaccenA samayane gALe, "Tarma" (3) keI sthaLe nokarI zarU thayA pachI tyAMthI chaTA thavA vacceno gALo. (4) sadAvrata satra5 chuM. [grIka parathI saM. kSatra prAMtane gotA, sUbe, hAkema, "gavarnara.' (2) I.sa.nA AraMbha AsapAsanA kSaharAta ane kArdamaka vaMzanA bhAratamAM AvelA rAjavI- ene evo hodo, kSatrapa. (saMjJA.) satra-zAlA(-LA) strI. siM.], satrAgAra na, [+saM. ai] jyAM cAco garIba vagerene sadAvrata ApavAmAM Ave te sthaLa, zatrukAra satrAjita chuM. [saM. satrafnatu ] e nAmano zrIkaraNanA samayane eka cAdava-zrIkRSNanI bIjI paTarANI satyabhAmA- no pitA. (saMjJA.) satrAMta (satrAta) . [saM. satrama7] satrano akhara bhAga, satra pUruM thavAno samaya [ekadama sanavAra vi. saM.] utAvaLuM. (2) kri vi utAvaLe, jhaDapatho, satsamAgama che. [saM. sAmAjAma satapuruSane meLApa satsaMga satsa) puM. saM. ] puruSanIsAja- nenI sebata. (2) dharma.vArtA vagere paraspara karavAM e satasaMgata (satsava) sI. [saM. tarUNaMti, arvA. taddabhava], -ti strI. [saM, sarphAti) ja "satsaMga.' satsaMgI (sasagI) vi. siM] satsaMga karanAruM. (2) svAminArAyaNa saMpradAyanuM anuyAya. (saMjJA.) sathara-pa(-)thara kriAvi [ravA.] asta-vyasta, a-vyavasthita, jema-tema paDeluM, vera-vikhera satharANa na. sathara-thara paDeluM hovuM e. (2) vikherI nAkhavuM e. (3) senAmAM cAlelI kApAkApI satharAmaNa (-ca) strI. magajanI sthiratA, mAnasika zAMti satharuM vi. [rastA prA. gharama-] tharavALa, daDabA daDabA jevuM. (2) phoDhA pherAvALuM satha(ta)vArI pI. [jae "satha(ta)vAre' + gu. "I' strI pratyaya.] sathavArA jJAtinI apI. (saMjJA.) sathavAre muM. [ja e sAthe' dvArA] saMgAtha, sAtha (pravAsamAM ke gAmatare jatAM) satha(ta)vAre muM. uttara-gujarAta temaja gohilavADa vageremAM khetI ane kaDiyA-kAma karatI eka hiMdu jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) sAthe zuM unAthI jarA nIce gherAne baMdha karavA mATe aDAo upara jaDelI AkhA vahANanA lAkaDAnA pATiyAnI che. (vahANa) (2) taka (vahANa) sadagara sa.ki. svIkAravuM, kabUla karavuM. (2) gAMThevuM, mAnavuM, (3) patavuM. sadagarANuM karmaNi,kri, sadagarAvavuM che. sakri. sadagarAvavuM, sadagarAvuM ja sadagaravuM'mAM. sada rDa vi. pravAhI ane jADuM cA dhare, ragaDA jevuM sadana na. [saM.] ghara, makAna, vAsa, bhavana sada kuM. [ara. samaha ] AghAta, mAnasika duHkha, (2) zeka, pazcAttApa sa-daya vi. si.ba.bI.] dayAvALuM, dayALu. (2) vi . dayApUrvaka, dayALutAthI sadara vi. [ara. sa] mukhya, vaDuM. (2) tenuM te, e ja, sadarahu, (3) kula, samagra. (4) khAsa. (5) na, lazkarI mathaka, ke...' sadara adAlata sI. [ara.] vaDI nyAya-kacerI, "hAikaeNrTa sadara amIna chuM. [arajI mukhya nyAyAdhIzanI nIcenA amaladAra (muslima kAlamAM) sadara-5vAnagI strI. [+ juo pa2vAnagI."] (lA) phAve tema karavAnI kulamukhatyArI sadara-paravAno chuM. [ + ja "paravAno.'] ekasattA rahe evI sanada. (2) sadara paravAnagI sadara bajAra sI.na. [+juo "bajAra.'] gAma ke nagaranuM mukhya bajAra [kavArTarsa' sadara mukAma puM. [ + jue "mukAma."] mukhya mathaka, heDa sadarahu vi. [ara, "sa' + hu] pUrve kaheluM, sadara, ejana sadaro chuM. phi. sadra ] pArasI le ke dhArmika dRSTie paherI rAkhe che te khAsa prakAranuM paheraNa sadArtha chuM. [. sava-martha] sAre sAcA mAne. (2) sAra hetu, sAruM prayojana sadanuM a.phri. mAphaka AvavuM, anukULa AvavuM, phAvatuM thayuM sadasa-bhAva 5. [sa, sataspa+mAve. saMdhithI] hovuM ke na hovuM e. (2) sAre nase bhAva, sAruM narasuM hevApaNuM sadasa-viveka muM. [saM. sa ta ] sAruM narasu samajhavAnI zakti, satyAsatyane nirNaya karavAnI zakita, sArAsAra buddhi, kharuM beTuM pArakhavAnI zakita sadasaspati chuM. siM. (i.vi, e.va.) + ] davenI sabhAnA pati - bahapati. (saMjJA) sadasya vivuM. si.] sabhya, sabhAsada, 'mabara' sadasyA vi. strI. [saM.] strI sabhAsada sa-daLa vi. [saM. 1-3), -LuM vi. [ + gu. "u" vArthe ta..] daLavALuM, jADuM. (2) bhAre, vajanahAra sadaMtara (satara) kri.vi. [saMrakUtAbhAso] tadana, sAva, bilakula, sarvathA, pUrNataH sadaMza (saza) puM. [saM', tu+] sAco aMza. (2) sAre aMza. (3) paramAtmAno jaDa sRSTinA rUpamAM rahele aMza. (dAMta.) sadA kri.vi, [.] haMmezAM, nitya, niraMtara, sarvadA sadAkAla(La) kiM.vi. [saM.] sadAne mATe, sarvadA mATe, kAyamane mATe sadAgraha pR. [ a[ + gra6, saMdhithI] sAcI vAta mATe niradhAra, sArA prakArane niradhAra sadAcaraNa na. [saM. sava + mAM-varaNa, saMdhithI] sArI vartaNaka, sArI cAlacalagata, sadvartana sadAcaraNa vi. siMs.] sadAcArI sadAcAra chuM. [3. sa + mA-vAra, saMdhithI ja "sadAcaraNa." (2) vedAdi zAstromAM nakkI karyA mujabano sAtvika 2010_04 Page #1132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sadAcArI jIvanavyavahAra sadAcArI vi. [saM., puM.] sadAcAra pALanAra sadAnaMda. (sadAnanda) puM. [saM. sava + Ananta] sAcA ane sArA prakAranA harSa 2167 sadAnaMda (sadAnanda> vi. saM. saddA + Ananda] hamezAM AnaMdamAM rahenAruM. (2) puM. paramAtmA sadA-phUlI zrI. [saM. savA + ja e 'phUla + gu. 'I ' ta.pra.] jene sadAya phUle| AvyA kare tevA eka cheDa sadAkharuM vi. Akhe AkhuM, jevuM te tevuM, pUrepUruM sadA-bahAra vi. [sai. saddA + kA.] haMmezAM praphulluM rahetuM, saDA khIlI rahetuM sa-dAra vi.,puM. [saM.,kha.vI.] patnI sAthe hoya tevuM, sapatnIka sadAradA kri.vi. vAta vAtamAM, saheja sahejamAM. (2) khAsa kAraNa vinA ke saheja kAraNe sadAvrata na. [saM.] bhUkhyAM garIba ane cAcakAne ana vagere ApavuM e. (2) evuM sthAna, anna-kSetra sadAzaya puM. [saM. sat + A-rAya, saMdhithI] sAre ane sAcA ArAya, sArI ane sAcI bhAvanA sadAzA strI. [saM. rat + AcA, saMdhithI] sAcI ane sArI AzAvALA bhAva [mahAdeva sadAziva puM. [rsa.] (haMmeyAM kayANa-rUpa) bhagavAna zaMkara, sadA-sarvadA krivi. saM. samAnArthInA hi~rjA] haMmezAMne mATe, kAyamane mATe, nitya-niraMtara sadA-su(-sA)hAgaNu (Nya) . [saM. savA + jae 'su(sA)hAgaNa.'] akhaMDa saubhAgyavatI srI. (2) (kaTAkSamAM) vezyA, gaNikA sadiA strI. (saM. sat + aa, saMdhithI] sArI icchA sadI ii. [phrA] sai, seMkaDo (seA varSanA ke saMkhyAne jamale), eka sencurI' [vakhatasara sadI, sadIsA kri.vi. veLAsara, samayasara, TANAsara, sadukti . [saM. suv + 3tti, saMdhithI] sAruM vacana, sacana, sahAtha, sAre| bela, su-bhASita saduddeza huM. [saM, tU + udderA] sArA hetu, sArI bhAvanA sadupadeza huM. [saM. sat + 7pa-veca, saMdhithI] sArA upadeza, sArA. khAya, sArI zikhAmaNa sadupayoga puM. [saM. suv + 3pa-po] sArA ugega, sArA kAmamAM vaparAya sadaza vi. [saM.] jevuM, sarakhuM, samAna, tulya sadazIkaraNa na. [saM.] -nA jevuM karavAnI kriyA sadekhAI au. zie 'sadekhuM + gu. AI.'] sadekhApaNuM, bIjAnuM sAruM joIne ke sAMbhaLIne rAjI thanAruM sa-dekhuM vi. [saM. su + ja khanuM' + gu. '' rR.pra.] bIjAnuM sAruM joI ne ke sAMbhaLIne rAjI thanAruM sa-deha kri.vi. [saM.], -hai kri.vi. [ + gu. e' tra. vi.,pra.] tenA te dehathI, tenA te zarIre, raeNDa-sahita sade krivi. saM. 1 + S, saMdhithI] jue sA.' sadeAdita vi. saM. savA + vijJa, saMdhithI] haMmezAM prakAzI raheluM, nAza-rahita. (2) kri.vi. haMmezAM, kAma _2010_04 sapa sa-doSa vi. [saM.] DhASavALuM, khAmIvALuM. (2) aparAdhI, gunegAra sad-gata vi. saM. sat + rAta, saMdhithI] sAthI gati pAmeluM, svargastha, paraleAkavAsI, maraNa pAmeluM, marahama sad-gati . [saM.jJAtti, saMdhithI] maraNa pachInI pharI janma na pAme evI sthiti, meAkSa, mukti [lakSaNa sad-guNu puM. [saM. v + zuLa, saMdhithI] sArA guNa, sAruM sadRguNI vi. [saM.,puM.] sadaguNavALuM, sulakSaNI sad-guru puM. [saM. sat + guru, saMdhithI] ziSyanA uddhAra karavAnI zaktivALA uttama guru sandU-gRhastha puM. [saM. sad + gRha-stha, saMdhithI] kuTuMba-kAlAvALA sadAcArI ane pratiSThita (dhara mAMDIne raheleA) mANasa, (2) sajjana sad-graMtha (-grantha) puM. [saM.ta + prampa, saMdhithI] sAre epa jemAM hoya tevuM pustaka saddha(-)ra vi. jene dhaura-dhAra karavAthI nANAM salAmata hAtha tevuM. (ra) mAladAra, dhanika, dhanavAna saddharma puM. [saM. sat+ dharma, saMdhithI] uddhAra kare e prakAranA dharma-saMpradAya, zreSTha dharma. (2) bauddha dharma saddharma-bhAskara puM. [saM.] dharmAM puruSane apAtI eka mAnada padavI (dharmapAlanamAM sUrya jevA) saddharma-bhUSaNa naM. [saM.] dharmAM puruSane apAtI eka mAnada padavI (dharmapAlanamAM ghareNA jevA) saddharmopadezaka vi. [ + saM. 5-pherA] saddharma pramANe ke saddharmanA upadeza karanAruM [upAsanA karanAruM sarmapAsaka vi. [+ saM. rathatta] saddharma pramANe ke saddharmanI saddhaMtu puM. [saM, sav + phetu, saMdhithI] sArA hetu, sArA pavitra samajha, samati saMdhiI] sArI ane saMdhithI] sArA hitakara uddeza, sahetu sa-buddhi strI, hiM, sat + muddhi, sadgu eSa puM. saM, sav + Sa, upadeza, sadupadeza [karanAruM sandU-eSaka vi. [saM. v + oSa, saMdhithI sodha salAgaNu (-) strI. [jue sadbhAggu' + gu. aNu' strIpratyaya,], salAginI vi., . [saM.] sadbhAgI strI, nasIbadAra strI sad-bhAgI vi. saM. v + mau, saMdhithI, huM.] sArA bhAgyavALuM, subhAgI, nasIbadAra, sakarmI sadbhAgya na. [saM. jJa + mALa, saMdhithI] sAruM nasIba sad-bhAva puM. [saM, sambhava, saMdhithI] sArA bhAva, sArI lAgaNI, sAcI snehanI lAgaNI saphLa na. [saM.] ghara, vAsa, makAna sagha kri.vi. saM. sathas] jaladI, tarata saddo-mukti strI, [saM. sat + muktti, saMdhithI] maraNu sAthe ja meAkSa maLI javA e so-cAhya vi. saM. savar + prAjJa, saMdhithI] ekadama pakaDI levAya tenuM thatAM paraNI cUkelI zrI sau-vadhU zrI. [saM. cak + vadhU, saMdhithI] lagnanI I1 sadrUpa visaM, sav + 65, saMdhithI] jaDa svarUpe rahetu Page #1133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa-vartana sanepotiyuM (jagata) cirabhu sananana ki.vi. vi.] nananana' evA avAjathI baMdukanI sa-vartana na. [saM. rata + vartana, saMdhithI.] juo "sadA gaLI jatI saMbhaLAya ema sada-vAcana na. [sa. + vajana, saMdhithI] sAcuM ane sanama sI. [ara.] mAzuka, priyA, priyatamA, vahAlI sAruM vAcana sanasa ii, mAna-maratabAnI zeha ke zarama. (2) darakAra. sadu-vAsanA sI. [saM. san + vAsanA, sAdhathI] pUrvabhavanI (3) jAo "sanasA.' sArI bhAvanA, janamamAM utarI Avelo pUrvabhavane UMcA sana sana kri.vi. vi.], sanasanATa mi.li. [jae "sana bhAva [khyAla sana"+ gu. "ATa' ta.ka.] "sana sana' evA avAjathI sadu-viyAra chuM. [saM. ta+vivAra, saMdhithI] sAro umadA sanasanATI mI. [ + gu. 'I' ta...] sana sana' evA savighA jI. [saM.sava + vighA, saMdhithI] uddhAra karanArI prabaLa avAjanI parerithati.[phelAvI (rU.pra.) Azcaryapavitra vidyA kAraka sthiti pedA thavI] [cAra, AchA khabara sad-vRtti sI. [sa. rata + vRtti, saMdhithI sArI bhAvanA, sanasA sI. IrAra. (2) khAnagI vAvaDa, khAnagI samA cA prakAranuM valaNa ke lAgaNI(2) bharaNa-poSaNanuM sanaMda (sananda) jAo "sanada." prAmANikapaNuM vihevAra sanaMdana (sanadana) 5. [sa.] parNika mAnyatA pramANe sadU-vyavahAra puM. [saM. san + vAra, saMdhithI] sAro braznA cAra mAnasa putromAMno eka (sanaka sanAtana sa6-hetu 5. [.. sahu + detuM, 2 6 pUratI saMdhi, 6>6 sanatakumAra sAthe). (saMjJA.) karyA vinA ja e sahetu." sanaMdI (sanandI) jue "sanadI.' sa-dhana vi. [saM] dhanavAna, dhanika, , latamaMda sanAtana vi. [saM.1 sadA, kAyamanuM, haMmezAMne mATe sadharA(ra) puM, [sa. saMtarAga->prA. hirAna-] siddha cAlyuM AvatuM. (2) (lA.) avinAzI, zAzvata. (3) rAja jayasiMha (caulukaya rAjavI). (saMjJA.). nizcala, sthira. (4) paurANika mAnyatA pramANe brahamAnA sadharmacAriNI vi., a. siM.] sahadharmacAriNI, patnI cAra mAnasa putromAM eka ( e "sanaMdana.) sadhamI vi. [saM5.] samAna guNalakSaNavALuM. (2) samAna sanAtana-dharma . siM] ghaNAM prAcIna kALathI cA Avata dharma-saMpradAya pALanAra vedika paripATIno kiMvA vadika dharma, hiMdu dharma sadhavA sahI. [sa.] saubhAgyavatI strI, sohAgaNa rI sanAtanadharma-bhUSaNa puM. siM] vaidika dharmanA custa sadhavuM e "sadhAvuM." anuyAyIne maLatI eka mAnada padavI (dharmamAM ghareNA-rUpa) sadhAvavuM ja "sidhAvavuM." sanAtanadharma-mArta (mArta7). ] vahika dharmanA custa sadhAvavuM, sadhAvuM ja sAdhavuM'mAM. anuyAyane maLatI eka mAnada padavI (dharmamAM sUrya jeva) sadhiyAre . AzvAsana, dilAso. (2) Teke, haMpha sanAtanadhama, sanAtanI vi. [,yuM.] sanAtana dharmanuM sAdhara ja "saddhara.' anuyAyI, hiMdudharma, hiMda sana 5. [ara.] amuka rAjA ke banAvathI zarU thayela sanAtha vi. [saM.] svAmI zeTha guru ke etha hoya tevuM. saMvatsara (atyAre "hijarI' "khristI" e be 'sana [karavuM (rU.pra.) otha ApavI. (2) bhAvavuM kahevAya che, vikrama saMvata' kahevAya che, zAlivAhana samAna na. [saM. snAna, arvA. talma sagA saMbaMdhInA zaka--zAke kahevAya che.) maraNa pAchaLa zuddhi mATe karavAmAM AvatuM snAna. [ 9 kADhavuM, sanaka puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe brahmAnA 0 mAMkavuM (rU.pra.) maranAranA sagAne tyAM zeka karavA mAnasa cAra putramAM eka (sanaMdana sanAtana sanaskumAra ekaThAM thavuM. 0 pANI AvavuM (.pra.) AdhAra-rUpanuM maraNa uparAMta). (saMjJA.) tha. lAgavuM (ra.a.) sagA saMbaMdhInA maraNane kAraNe sanakAravuM sakri. jio "sanakAra-nA.dhA.] AMkhathI najIkanAM sagAM saMbaMdhIone sUtaka AvavuM. 0nA samAcAra IzAro kare, sanasA karavI [izAre karo e - (rU.pra.) mAThA samAcAra, kharAba khabara. (2) Aphata. sanakAre chuM. [ "sanakAravuM' + gu. "e" ka..] AMkhathI sUtaka (3.pra.) levA-devA, sabaMdha) sanatakumAra paM. [saM.) porANika mAnyatA pramANe brahmAnA sAniyuM vi. [+ gu. "iyuM' ta.pra.] sanAna lAgatuM hoya cAra mAnasa putromAMno eka (sana ke sanaMdana sanAtana tevuM. (2) sanAnanA samAcAra laI AveluM. (3) sanAnauparAMta). (saMjJA) (2) trIjA devalokano e nAmano idra. vALAne aDakI ghayeluM (saMjJA) (jaina) sanAha !. [saM yaMnA2] bakhatara, (ja.gu.) [varSamAM sanasujAta chuM. saM.] paurANika mAnyatA pramANe brahmAno ane vi. jio "sana' + gu. "e' sA.vi.pra.] sananA gaNAto eka mAnasa putra (jeNe itarASTrane upadeza anebara na. [ara. sanabara ] cIDanuM jhADa ApyAnuM mahAbhArata -udhogaparvamAM che) (saMjJA) sane (sane De) puM. [sa. da dvArA + gu. Do svArthe sanada sI. [ara.] sarakArI paravAnagI, paravA. (2) evI ta.pra.] sneha, ne rIte maLelo adhikAra patra (sarakArI sahI-sikkAvALa) sanepAta . [sanipAta, arvA. tadava] juo "saMnipAta. sanI vi. [ara.] sAdavALuM paravAnedAra sane patiyuM vi [+gu thayuM' ta..] (lA) sarakhuM besI na 2010_04 Page #1134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sano 2169 sa-pera rahe tevuM valavaliyuM. (2) tophAnI sa5 sa5 ki.vi. [2vA.] capa capa, jhaTa jhaTa, jhaTapaTa, ekadama sane 5. mananI tIvra icchA. [bhAMga (rU.pra.) vyaktinI sapAIsaparAM juo "sipAIsaparAM.' irachA pUrI paDavI-pADavI. 0 mo (rU.pra.) haTha choDI devI] sapATa' vi. [saM. ghaTTa khADA-TekarA vinAnuM, samatala, sannATo chuM. [3] sapATe, jhapATe samathala. [ 9 karavuM (rU.pra.) taLiyAjhATaka ka2vuM, tadana sannArI sI. [saM. nArI, saMdhithI] sadaguNI sahI. phanA karavuM]. [nA baMdha vinAnI mejaDI (2) mAnavaMtI rahI sapATa sTa) , eDI vinAnA slIpara, pAnI tarapha sanniSThA . [saM. rataniSThA, saMdhithI] sArI niSThA, sapATA-baMdha (badha) ji.vi. jio sapATe + phA. sArI bhAvanA. (2) sArI zraddhA ke lAgaNI bankhUba jhaDapathI, jhapATA-baMdha sanIti sI. [saM. sannIti, saMdhithI] sArI nIti, sapATiyuM vi. [juo "sapATa'+gu. " tama.] (lA) prAmANika vartana [sadabuddhi upara uparanuM, UMDANamAM UtareluM na hoya tenuM sanmati sI. [saM. rUkmaNi, saMdhithI] sArI buddhi, sapATI sahI. jio sapATa+gu. "I' ta.ka.] kaI sanmAtA samI, siM. smAtA, saMdhithI] sArI snehALa paNa padArtha jamIna vagerenI uparanI khADA-khAMcA vinAnI che ane hita IcchanArI mA, pavitra mA bhUmikA, "sarpheisa" sanmAna na. [4. laM-mAna] saMmAna, mAnadAna sapATa kuM. [3] jhaDapa, tvarA, jhapATo. (2) pUrA noMdha : A azuddha ane prasiddha zabda che, sAce za osavALI doDa. [TA mAM AvavuM (rU.pra.) jhaDapAI javuM, saMmAna' juo; ahIM tethI A zabdanA vikAsanA zabda sapaDAI javuM. TAmAM levuM (rU.pra.) sapaDhAvavuM. 0 karo, nathI ApyA; e badhA "samAna' pachInA zabda. 0 mAra, 0 lagAva (rU.pra.) jera ane tAkIdathI kAma sanmArga kuM. [saM, tamA, saMdhithI] sAro mArga, nIti karavuM. 0 kADhI na(-nAMkha (rU.pra.) dhamakAvavuM. (2) ane prAmANikatAne rAha ke rasama mAravuM] sanmitra 5. [saM. sava+matra, saMdhithI, na] sAre niravArtha sa5ADuM na. [4. 8 + ja pADa + gu. " svArthe ane hitaiSI sta, suhRda ta...] ahesAna, AbhAra, pADa, upakAra. (2) (lA.) sanmukha vi. saM. laM-ku. A azuddha ane asiddha zabda lAga-ga. [ 0 caha(8)s (rU.pra.) upakAra thavo. 0cA che, sAce zabda "saM-mukha' jAo; ahI tethI A zabdanA (dA)vavuM upakAra kara. lAgatuM (2.pra.) upakAra vikAsanA zabda nathI AyA: e badhA "saMmukha' pachI. nIce dabAyAnI lAgaNI thavI). sa-5kSa vi. ni.) pAMkhavALuM. (2) maLatiyAovALuM, sa-pAda vi. saM.] pagavALuM. (2) cothA bhAga sAthenuM sAthIdArevALuM. (3) samAna pakSanuM. (4) jenA upara AkhuM, savAyuM [eka pradeza. (saMjJA) sAyano nizcaya thayo hoya tevuM (udAharaNa). (tarka.) sapAdalakSa 5. siM] ajameranI AsapAsane mayakAlano sapakSI vi. saM5.] samAna pakSanuM sapare ji.vi. jevuM joIe tevuM, boba2, ThIka cipa sapaTAvavuM ja "sapaTAvuM'mAM. sapAsa5 (e) ji.vi. [ravA.] ekadama, jaladI, capasapaTavuM a.ji. rivA.] jakaDAvuM, dabAIne baMdha thavuM, sa-pisTa, 07 vi. saM.] pIMchAMvALuM sajajaDa rIte baMdhAvuM. (2) sapaDAvuM. sapaTAvavuM . sa.ji. sa-pi (-pi3) vi. [saM.] piDa ApavAnA adhikAravALuM. sapaDhAmaNa (-2), -NI sI. [ja "sapaDAvuM' + gu. sagotra, pitarAI Ama" "AmaNI' pra.] sapaDAvavAnI kriyA, phasAmaNa sapiTha-gamana (piDa-) na. [saM.] e "sapiMDa- vicAra." sapaDAvavuM e sapaDAvuM'mAM. [sapaDhAvavuM che.,sa.kri. sarSi-vivAha (pa) puM. [saM.) sagotramAM lagna (hiMda sapaDAvuM a.ki. [2vA.] kasAI paDavuM, kAMdAmAM levAvuM. dharmazAstro pramANe na thaI zake.) sa-5na vi. saM. ba.trI. (lA.) harIpha. (2) zatru-rUpa sapiM-1bhicAra (-piDa-) ., sapiM-saMbhoga (-piDasa5nI sahI. (saM.] eka patinI ekathI vadhu che, te sambhaga] chuM. [saM. samAna pitakuLanI strI sAthe jAra-karma, paraspara, zeka (uccAraNa "zaikaW). insenTa' sa-5nIka li.,. [sa,ba.bI.] patnI sAthe puruSa sapiMDI (-piDI) zrI. [+]. I' ta...], kara na. sapanuM na. [saM. sarvatra, arvA. tadabhava + gu. "uM' svArthe [saM] hiMduomAM maraNa pAchaLa bArame divase piMDadAnanuM ta.pra.] e "svapna." [tevuM, zubha parvanuM karAtuM zrAddha sa52muM vi. [saM. surya dvArA] mAMgalika tahevAra hoya sapUchyuMtuM) vi. samULaguM, tana, tamAma, sAva saparANuM vi. [saM. sa-kALa, a. taddabhava + gu. "uM' sapUta puM. [. -putra>prA. -purU] kuLane zebhAve ta.pra] prANapUrvaka-pUrA jorathI AveluM. (2) na. (lA) te putra, khAnadAna dIkaro, guNiyala putra pakSa laIne AvavuM ; bela bola karatA vajanane pakSa sapUta ja "sapUruM.' tANavA AvavuM e sapUrata ja e "suparata." sa-parigraha, saparivAra vi. siM] kuTuMba-kabIlA sAthenuM sa-pera (-paraya) vi . [sa. [ + ja para' (saM. vraja)] saparyA jI. [saM.] sevA-cAkarI, biramata sArI rIte, barAbara, ThIka, supere 2010_04 Page #1135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarpAniTarA sapeAjhiTarI zrI. [aM.] maLa-zuddhi mATe pUMThethI dAkhala karavAnI eka snagdha prakAranI lAMbI geALI sapTembara, sapTeMbara (sapTembara) puM. [aM.] khristI varSanA navame mahine (hatA e 'sAtame', paNa 'mArcane badale 'jAnyuArIthI varSa gaNAtAM 'navamA ) sapta vi. [saM.] sAta 2170 sapta* na. [saM.] sAtanA samaha sapta-kANu vi., puM. [saM.,.au.] sAta khUNAvALA AkAra sata-khaMDI (-khaNDI) vi. [saM.,pu.]. sAta khaMDAvALuM-sAta dezasamUhavALuM. (2) sAta eraDAvALuM. (3) sAta khAnAMvALuM [agni sapta-vi puM. [saM.,ba.mI.] (sAta jIlavALA gaNAta) sapta-taMtrI (-tatrI) sI. [sa,] sAta tAravALuM eka vAdya, sAta tAranI vINA. (saMgauta.) saptati vi. [saM., zrI.] sitteranI saMkhyAnuM, sittera sapta-dvIpa chuM., kha.va. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe jaMbu kuza lakSa zAhAlakrauMca zAka ane puSkara e rItanA pRthvInA sAta dvIpa ke khaMDa sapta-dhA kri.vi. sa.] sAta prakAre. (2) sAta TukaDAmAM sapta-dhAtu zrI., kha.va. [saM.,puM] zarIramAMnI sAta dhAtu (rasa rakta mAMsa mA meka hADa ane vIrya). (ra) seAnuM rUpuM tAMbuM levuM kalAI sIsuM ane jasata e sAta dhAtu santAnya na, ba.va. [saM.] dhauM cekhA aDada maga java tala ane kAMga e sAta prakAranuM anAja sapta-padI strI. [saM.] sAta pagalAMne samaha. (2) hiMdu lagnavidhimAM lagnavidhinA samApana samaye varakanyAnuM sAta DagalAM sAthe cAlavuM e. (3) e vakhate bolavAnI sAmasAmI sAta pratijJA saptapaNuM na. [saM.,puM.] e nAmanuM eka jhADa, sAtava saptaparNI strI. [saM,] e nAmanI eka vanaspati, risAmaNI sapta-parvata puM., kha.va. [sa.] maheMdra malaya sadhdha zuktimAna gaMdhamAdana vidhya ane pAriyAtra,-bIje mata himAlaya niSadha vikraya malimAna pArriyAtra gaMdhamAdana ane hemakuTa e kula-parvatA (bhAratavarSamAMnA) sapta-pAtAla(-La) ta.,kha.va. [sa.] atala vitala sutala rasAtala talAtala mahAtala ane pAtAla e paurANika mAnyatA pramANenAM sAta pAtALa OM adhe-leka saptapurI srI saM.] ayodhyA mathurA mAyA(haradvAra) kAzI kAMca avaMtikA(ujajjana) ane dvArakA e madhyakAlanI sAta pavitra nagarI saptabhaMgI (-bhagI) vi. [sa,,puM.] sAta bhedavALuM, sAta prakAranuM. (2) strI. syAdvAdanA sAta avayava. (jena.) sapta-bhuja vi. [saM,ba,vI.] sAta bAjuvALuM saptama vi. [saM.] sAtanI saMkhyAe paheAMceluM, sAtamuM sapta-mahAsAgara puM., kha.va. [sa.] paurANika mAnyatA pramANe kSAra ikSu surA dhRta kSIra dhi ane zuddhodaka e nAmanA sAta moTA samudra sakhta-mAtRkA strI, kha.va. [saM.] brAhmI mAhezvarI kaumArI _2010_04 saptAha vaiSNavI vArAhI iMdrANI ane cAmuMDA e sAta mAtA (pavitra devIe) [bhAga, sAtame hisse saptamAMza (saptamIza) puM. [saM, lagnama + f] sAtame saptamI vi., strI, (saM.] sAtamI (vastu vagere). (ra) pakhavADiyAnI 7 mI tithi. (3) nAma-sarvanAma-vizeSaNAnI sAtamI vibhakti. (vyA.) saptamI-tapuruSa puM. [saM.] jenuM pUrvapada sAtamI vibhaktinA arthanuM hoya tevA tatpuruSa samAsanA bheda : 'zAstra-niSNAta' karma-rata' vagere. (vyA.) sapta-raMgI (raphI) vi. [a.] jemAM sAta raMga heya tevuM, (2) (lA.) luccuM [a~ph sevana.' (ga.) sapta-rAzi zrI. [saM.] guNeAttaravALI ghaNI rAzi, 'la saptarSi puM., ba.1, [saM. saptam + RSi, saMdhithI] AkAzamAM uttara dizAe dhruvanA tArAne pradakSiNA karatA cAka ane pUMchaDI ghATe cAra + traNa = sAta tArAo (paurANika mAnyatA pramANe marIci atri aMgirA pulastya pulaha Rtu ane vasiSThe athavA vizvAmitra jamardagni bharadvAja gautama atri vasiSTha ane kazyapa evAM e tArAonAM RSi-nAma.) sapta-leka pu,ba.va. [saM.] bh bhuvar vara mahar jana tapasa ane satya evA paurANika mAnyatAnA pRthvIthI laI uparanA sAta leAka ke manAtI duniyA sapta-vAdI vi. [saM.,puM.] saptAMgInA siddhAMtamAM mAnanAra, anekAMtavAdI. (jena.) saptazatI strI. [saM.] sAtase Ake ke padArthonA saMgraha. (ra) mArka DeSa purANamAMnI durgAnA caritane lagatI 700 zlokAnI eka racanA, durgA-saptazatI, caMDI-pATha. (saMjJA.) sapta-samudra, sapta-sAgara puM.,ba.va. [aM.] jue 'sapta mahAsAgara.' sapta-siMdhu (-sindhu) puM.,ba.va. [sa.] jue 'sapta-mahAsAgara.' (2) gaMgA yamunA sarasvatI zataku(satalaja) pa uNI(rAvI) asinI(jelama) vitastA(biyAsa) ane suSemA(jelama) e sAta nadI. (2) puM. e sAta siMdhuone AjanA paMjAbanA prAcIna vaikikAlIna pradeza. (saMjJA.) sapta-sUca yuM.,ba.va. [saM. + jue sUTa.'], sapta-svara puM.,kha va. [saM.] va RSabha gAMdhAra madhyama paMcama jaivata ane niSAda-anukrame sA re ga ma pa dha ni e saMgItanA sAta sUra. (saMgIta.) saptAcalapuM.,ba.va. [rsa, sadn + a-24], saptAdripuM, kha.va. [+saM. a]i jue 'sapta-parvata.' saptAmRta na. [saM. lAn + amRta] heraDAM baheDAM AmaLAM jeThImadha leAha dhI ane madha e sAta padArthonuM banAveluM esaDa saptAvasthA strI. saM. sujJan + ava-sva] ajJAna AvaraNa vikSepa parAkSa-jJAna aparAkSa-jJAna zAka-nArA ane niraMkuzatRpti evI jJAnanI sAta sthiti. (vedAMta.) saptAhana. [sa. san + an, samAsathI] sAta divaseAne samUha, satavAriyuM, aThavADiyuM. (ra) (guja.) zrI. (lA.) sAta divasanuM bhAgavatanuM pArAyaNa. [ . karavI (3.pra.) Page #1136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satApadhAtu 211 sabaLa sAta divasanuM bhAgavata-parAyaNa karavuM. 0 besavI (-besavI) sapharlDa (-LyuM) vi. [ara. saphUla ] mAmulI, tu, muka, (u.pra.) sAta divasanuM bhAgavata pArAyaNa cAlu thayuM. najIvuM, halakuM, nakAmuM 0 besADavI (-eNsADavI) (rU.pra.) bhAgavatanuM pArAyaNa saphaLa ja e "saphala. karavA vyAsane sthApI AraMbha karAvo. 0 vaMcAvavI saphA vi. [ara. zekhuM ] sApha, vaca7.[ 0 karavuM (u.pra.) (-vacAvavI) (u.pra.) bhAgavatanuM pArAyaNa vyAsa pAse khalAsa karavuM, vAparI nAkhavuM. 0 caTa (rU.pra) sAva sAka] karAvavuM - vAMcavI (rU.pra.) sAta divasanuM bhAgavatanuM saphAI strI. [ara.] svacchatA, cekhAI, nimaeNLatA. (2) pArAyaNa vivecana ke sAra-rUpe kahI batAvavuM] (lA.) DAdhelI hAuMlI vAta (kaTAkSamAM). [0 karavI (rU. saptapadhAtu strI. [saM. sana + 35-navuM] suvarNamAkSika pra.) moTI moTI vAto karI DahApaNu batAvavuM. cheDI tAramAkSika morathu kaMkuSTha jasata siMdUra ane maMDUra e devI (ra.a.) moTI moTI DahApaNanI ane bacAvanI sAta khanija gauNa dhAtu vAte jatI karavI. 0mAravI, hAMkI (rU.pra.) aDI saptaparA na.ba.siM. sattana + 3pa-4] vakrAMta sUryakAMta baDI vAta karavI, DAlI vAto karavI. 0mAMthI hAtha caMdrakAMta kapU2ka saphaTika pIreja ane kAca e sAta na kADho (u.pra.) khoTI baDAI karyA karavI gauNa ratana saphAI kAmadAra 5. [ + ja "kAma-dAra.'] saphAInuM kAma sa paviSa na ba.va. [saM. sattara + 31-fa] AkaDAnuM karanAro sudharAIne mANasa dUdha - thoranuM dUdha - dUdhiya vachanAga - kareNa - caThI - saphAlageTa zuM kAmanA sthAne sAmaTA samUha, (2) akRSNa - dhaturo e sAta gauNa jhera evA kAmanA samUhane nikAla sa-prakAza vi. saM.] prakAzavALuM, prakAzatuM, prakAzita saphALuM ki.vi. [sa. sajAe "kALa' + gu. 'uM' ta...] sanmatyaya vi. [saM] vAsavALuM. (2) (vyAkaraNamAM) haiyAmAM kALa sAthe, bhaya vagaranA dhrAsakA sAthe pratyaya lAgyo hoya tevuM. (bhA.) sati samI. chokarAMonI eka ramata sa-pramANa vi. siM.] mApasaranuM. (2) purAvAovALuM, saphIla sI. [ara, "kasI" - keTanI dIvAla.] cAre bAjane AdhAra-bhUta. (3) sayuktika. (4) kri.vi. mApasara. (5) dIvAla jevuM bAMdhakAma. (2) (lA) pAsenuM, bAjas, aDIne pramANa TAMkIne, purAvo ApIne, AdhAra batAvIne raheluM ke AveluM. sa-prayAga vi. [saM.kriyAtmaka, prAyogika. (2) prayogathI saphIla-dAra vi. [ + phA. pratyaya] jene pharatuM bAMdhakAma che siddha thayeluM, prayoga-siddha tevuM. dIvAlavALuM. (2) 5. aDI aDIne AvelAM makAnamAM sa-prayajana vi. [saM.] kAraNa ke hetu dharAvanAruM, sa-kA- rahenAra paDethI [pADethIpaNa, pADoza raNa, sahetuka [jIvatuM saphIladArI sI. [+phA. pratyaya] saphIladAra hovApaNuM, sa-prANa vi. [saM.] prANa dhAraNa karI raheluM, prANavALuM, saphIla-haka(-) 5. [+ja "haka(-).] pADethI sa-prema ki.vi. [saM] prema sAtha, premapUrvaka tarIke adhikAra, pazI-dA sapha strI. [ara.] hAra, pati. (2) bAja, kora. (3) sa na. [o "saphe.'] o "so.' pakSa, taraNuM [guhya bhAganA vALa saphetI strI. [. saphedI] IDAmAMnuM chuM. pravAhI sapha' na. [saM. rASpaprA . , tAja ghAsa] (lA.) saMketo 5. koyalo. (2) kolase saphara' . [ara.] hijarI varSano bIjo mahino. (saMjJA) saphe? S. [phA. saphedaha] veLo telI banAvaTane raMga, sapheda saphara" strI. [ara. dezATana] pravAsa, musApharI (gu.mAM- sapheda vi. [phA., 1. saM. veta] dhoLA raMganuM, dhoLuM. khAsa karI dariyAI pravAsa) [ galI (rU.pra.) vezyAvADa. 0 Thaga (rU.pra.) sudharelA sajajana sapharajana na. [ara, sarjala] eka jAtanuM pauSTika jevA dekhAvano ghad] videzI AyAtanuM phaLa (have bhAratanA ThaMDA pradezamAM paNa saphedI , phiA] ja e "satI." (2) veLAza thAya che.) [kara graMtha, pravAsa-graMtha sapheda puM. [. sapheda6] jue "sake." saphara-nAmuM na. jio "saphara'+ "nAmuM.']. pravAsanuM varNana sake dhuM. [ara. sadaha] pRSTha, pAnuM, sakuM peija' . "peja' saphara(-LA)NuM ja "saparANuM." saba vi. [.] "peTA' artha batAvanAro aMgrejI pUrvaga sapharAro . leDAne te eka prakAranA pittano roga sabaka na. [ara.] dAkhala, daSTAMta, pATha, dhaDe sapharI vi. [ara.] sapharane lagatuM. (2) saphara karanAruM. (3) saba-kamiTI sI. [] piTAnsamiti , privAha (lA.) udAra dilanuM, umarAva svabhAvanuM, paiso tarata sabakAre chuM. rivA] ekadama pasAra thaI jato vIjaLIno vApare tevuM sabakAvavuM sa.ji. [ravA] seTIne mAra mAre saphara chuM. AMtaraDAMne cheDAno maLI rahe te bhAga, maLAzaya sabakuM na. goLo hAMkavAnuM kalADuM, goLA-vAMkaNuM saphala(La) vi. [saM.] jenuM pariNAma AvyuM hoya tevuM, saba-jaja chuM. [a] mejisTreTathI uparanI kakSAno nyAyAphaLavALuM, sArthaka, siddha, phatehamaMda dhikArI saphalA ekAdazI strI. siM.] mAgasara suda agiyArasa. saba strI. [ka] lIlI vanaspati. (2) zAka-bhAjI, (saMjJA.) tarakArI. (3) taiyAra karelI bhAMga. [ 9 pANI (rUma) 2010_04 Page #1137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sabaDako 2172 samAraMyanI taiyAra karelI bhAMga]. sAravuM sa.ke. [2vA.] jao sabakAvavuM." sarAvuM sabake puM. [2vA.] hatheLInAM tarjanI sivAyanAM aAMgaLAM karmaNi,ji. sAvavuM che. sa.ji. bhegAMthI pravAhI kherAka memAM avAja sAthe cUsava e. sabeThAvavuM, sAvuM juo "sabeDamAM [kA vagara dhabake (u.pra.) pravAhI khorAka vinAnuM sasaba Divi. [2vA.] tvarAthI, jaladIthI, capocapa, khAvuM e. 7 bhara (rU.pra) sabaDakAnA avAja sAthe ekadama, utAvaLe khAvuM. 0 mAra (u.pra.) puSkaLa khAvuM]. sa-bhaNa vi. [saM. sa+o "bhaNavuM'; "abhaNane sAda sabachuM a.phri. nakAmuM thaI khuvAra thatAM paDayA rahevuM. Ubho karele zabda] bhaNeluM, zIkheluM, tAlIma pAmeluM sabavuM bhAve,kri. sabatAvavuM presa.phri. sa-bhaya vi. [saM.] bIkavALuM, bhayabhIta, bhayavALuM, karI gayeluM sabaka chuM. [2] sabaDakAno avAja sa-bhara vi. saM. su e "bharavuM.] pUrNa bharAyeluM, bharapUra, sabatAvavuM, sabatAvuM ja "sabaDavuM'mAM. chalakatuM. (2) (lA) garbha dhAraNa karyo hoya tevuM (jI' mATe) sabada 5. [sa. rAja, ava. tadabhava] bela, zabda. (2) sa-saMga (bha) vi. [saM.] jemAM zabdanA AMtarika mALakhAne (lA.) saMdeze [(2) ukerI taiyAra karavuM teDavAmAM AvyuM hoya tevuM (kaileSanuM vizeSaNa). (kAvya.) sabadAvatuM sakri. jio "sabada." - nA.dhA.] (lA.) cetavavuM. sabhA satI. [saM.] jayAM ekathI vadhu mANasa ekaThA thatAM sabaMdhAI a. [ja sabadhu'+ gu. 'AI' ta.ka.] hoya tevuM makAna, (2) carcA-vicAraNA vagere mATe sabaMdhApaNuM, sAro bAMdho hovApaNuM, majabUtI (zarIranI) mANasonuM ekaThA thavuM e, pariSada. (3) evA prakAranA sabadhuM vi. siM suvata-> sAma-] sArI rIte baMdhAyeluM, udeze sthApeluM maMDaLa. [0 bolAvavI (ra.a.) sabhA thavA sArA bAMdhAnuM, majabUta. (2) (lA) badhI rIte sukhI mATenuM kaheNa mokalavuM. 0 bharavI (u.pra.) sabhArUpa lokone sabanIsa chuM. [. sanavIsa] hiMsAbI daphatadAra, ( sa ne ) ekaThA karavAM. 0 maLavI (rU.pra.) lekee ekAunTanTa ( sae) sabhAnA rUpamAM ekaThA thavuM] sababa chuM. [ara.] kAraNa, hetu, prajana, artha, u za. sabhA-kSobha paM. si.] sabhA samakSa belavA UbhA thatAM (2) mudo. (3) ubha, kAraNa ke, kemake thatharAvuM-saMkoca anubhavAvo-gabharAvuM e sabamarIna sI, a.) pANInI nIce cAlatI eka sabhAkhaMTha (-kha3) 5. [saM.1 jyAM sabhA maLato hoya te prakAranI AgabeTa, Dabaka kiratI meTe oraDe, "hela' sama(bhU)ra sI. [ara. saba ] saburI, dhIraja, sahana-zakti, sabhAgiyuM . [ja e "sabhAgI' + gu. 'chayuM svArtha ta., zAMti. (2) ke.pra. thobha" rAha ja" "Aste' evI sabhagI vi. [saM. sumA, 5, arvA. tadbhava ja matalabane udagAra "subhAgI.' saba-rasa na. [hiM "saba' = "badhuM + saM. ra4 = (lA.) mIThuM, sabhAgRha na. [saM5] sabhA mATe ekaThA thavAnuM makAna namaka) mIThuM, namaka (gujarAtamAM divALInI pAchalI rAte sabhA-janana [se 5.] sabhAmAM bhAga lenAra mAnava-saha zukana mATe sabarasa "sabarasa' kahetA chokarAo zIkha sa-bhAjana vi. [saM.] vAsaNa sAthe raheluM ke AveluM. mAgavA Ave che. ee "mIThAnA gAMgaDA Ape che) (2) na. pUjA, sevA. (3) sakAra sa-bala(La) vi. [sa.] baLavALuM, baLavAna, joradAra. (2) sabhA-jita vi. saM. degfkata ] vANInI chaTAthI sabhA-jananAM majabUta, dRDha, (3) (lA.) atizaya, khUba hRdaya jItanAra. (2) vAda-vivAdamAM jItavAnI zakitavALuM sabalA(-La) vi. sI. siM] baLavAna strI sabhAdhikAra chuM. [sa. ramA -vaE] lokazAhI rIte sabasiDI sI. [.] uttejanArthe koI paNa kharcavALA sabhA bharavAnA haka kAmane apAtI rAhata mATenI 2kama. sabhAkhyakSa chuM. [saM. sama+adathag] sabhAnuM saMcAlana karanAra sabaLa e "sa-bala.' pramukha, presiDanTa," "ceramena' [sAvadha, saceta sabaLA ja "sabalA. [sabaLatA sabhAna che, (saM.] bhAnavALuM, zuddhimAM hoya tevuM. (2) sabaLAI zrI. [ja e "sabaLuM' + gu. "AI' ta...] sabhA-pati pu. [sa.] jue "sabhAdhyakSa." sabaLuM che. [saM. savaDhava -> prA. rAma-1 ja "sabala." sabhA-paddhati zrI. siM.lokazAhI rIte sabhAomAM carcAsabake puM. [ravA.] ekAeka zarIranA koI aMgamAM vicAraNA karI nirNaya upara AvavAne prakAra ke rasama AMcake AvIne pIDA thavI e, casake sabhA-baMdhI (badhI) sI. (saM. rama + ja baMdhI.] sa-bIja 3i. [saM.] bI-vALuM. (2) bIjamaMtra sAthenuM. (3) sabhA bharavAnI manAI karelo nAne moTe mAMDavo (lA) (samAdhi mATe) savikaka5. (ga.) [pura sabhA-maM5 (-ma5) 5. [sa.] sabhA bharavA mATe Ubhe sabUta vi. [ara. daDhatA, majabUtI] (lA.) sAbitI, sabhA-raMjana (-23-jana) na. [saM.] sabhA-2jakanuM kArya sabUra ja "sabara.' sabhAraMjanI' (2janI) li.,I. [sa.] sabhAjananAM mananuM sabUrAI sI. [+ gu. "AI' ta.ka.], saburI sI. [+ gu. raMjana karanArI (kathana-zailI) I' ta, ma] sabura karavuM e, dhIraja rAkhavI e, zAha sabhAraMjanI' (20-janI) vi. rsi, ama-20nana + gu. 'I jevI e, khAmoza, khAmozI ta...] sabhA-jAnAM mananuM raMjana karanAruM 2010_04 Page #1138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sabhA-zAsana sabhA-zAsana na. [saM.] jue sabhA-saMcAlana.' sabhA-sada vi. [saM. sa ] sabhAmAM bhAga lenAruM, sabhya, sadasya, 'membara' 203 sabhA-saMcAlana (-sa-cAlana) na. [saM.] sabhAnI kAmagaurInI dekharekha ane vyavasthA karavAnuM kAryaM sabhA-sthala(-La), sabhA-sthAna na. [saM.] jyAM sabhA ekaThI maLavAnI hoya ke maLatI hoya te jagyA, sabhA-lAma sabhAMgaNa (sabhAga) na. [saM. sama + kSaLa] sabhA bharavAnA khulleA paTa. (maDhe.) sabhIDhAI zrI. saM. F+jue bhIDa' + gu. 'AI' ta.pra.] (lA.) paisAnI sakhata kheMca sabhya vi. [saM.] sabhAmAM bhAga lenAra, sabhAsada, 'membara.' (2) (lA.) sabhyatAvALuM, vivekI, vinayI, ziSTa, saMbhAvita sabhyA vi., srI. [x.] strI sabhya, strI sannAsaka samau vi. [saM.] samAna, sarakhuM. (ra) sapATa sama- thaLa, (3) ekI saMkhyAALuM. (4) puM. gAnamAM vizrAma ke patinuM sthAna, tAlanuM AraMbha-sthAna (saMgIta.) (5) saMgatanA e nAmanA eka alaMkAra, (saMgIta.) (6) e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya.) samarai huM. [ara. kasam ] segaMda, segana, kasama. ApavA, khavaDAvavA, . devA (3.pra.) seAgaMdu ke pratijJAthI khAMdhavuM, zapatha apAvavA. khAvA, levA (rU.pra.) pratijJA karavI. 0 khAvA na hovuM (rU.pra.) bilakula na hAvuM] sama-apUrNAMka (-apUrNAM) puM. [saM. saMdha vinA] chedathI nAnA aMzanA apUrNAMka, 'prepara *kzana.' (ga.) samaI strI, [ara. rAmam ], samaI-dAnI strI. [+ phA. pratyaya] dIvI sama-kakSa vi. [x.], -kSI vi. [saM., pu.] samAna kakSA ke ho yA adhikAra dharAvanAruM, sarakhI kakSAnuM, samAna darajajAnuM samakaNaeN vi. [saM.] kATakhUNAmAM barAbara racAyeluM hAya tevuM. (ga.) (2) puM. evA catuSkANa, rekTangala.' (ga.) sama-kAla puM. [saM.] samAna samaya, ekasarakhA vakhata. (2) kre.vi. ekasarakhe samaye, sama-kALa samakAlika vi. [saM.], samakAlI vi. [seM.,puM.], samakAlIna vi. [saM.] eka ja samayanuM, samasAmayika samakita na. [sa. samyavarava] sAcI tattva-jijJAsA, samyakatva. (jena,) [ka(senTrika.' (ga.) sama-keMdra, (kendra), 03 vi. [saM.] samAna keMdravALuM, sama-kANu puM, [saM.] baMne bhuja sIdhI lITImAM hoya tevA khUNA. (2) vi. jenA badhA khuNA sarakhA hoya tevuM. (ga.) samakeANika vi. [saM.], samakeNI, vi. [saM.,puM,], samA STrIya vi. [saM.] jae 'sama-kANa(2).' samakSa kri.vi. [saM,] AMkhe sAme, rUbarU, najara AgaLa sama-kSetra na. [saM.] samAna STi-maryAdAnI jema ADI sapArTI, oNrijhonTala pleina.' (2) vi. samAna kSetravALuM _2010_04 samaruM tamAma samaya vi. saM. sukSma + pra] samasta, bachuM, sadhaLuM, [karanAra samayadarzI vi. [saM.] badhI bAju saMpUrNa rIte najara sama-dhAta, -tika vi. [saM.] samAna dhAtavALuM. (ga.) samacaturastra vi. [x.] jenAM cAre khUNA ane bAja sarakhAM hoya tevuM, sama-ceAsa, skvera' sama-caturbhuja vi. [saM.] cAre bhuja jenA sarakhA hAya tevuM. (ga.) (2) puM. evA catumANa, rombasa.' (ga.) sama-catu kANu vi. [saM.] jemAM cAre khuNA sarakhA hoya tevuM, sarakhA cAra khUNAvALuM ['saMvatsarI.' samaca(-7)rI sI. [saM. saMvatturI>prA. saMvarI] juA sama-citta che. [saM,] cittanI samAnatA-ritharatAvALuM sama-cArasa vi., puM. [saM. sama + jue cesa] jue 'samacaturasa.' samaccheda puM. [saM.] judA judA cheDavALA apUrNAM banAvavA e. (ga.) (2) vi. apUrNAMkanA sarakhA chedavALuM samacchedI vi. saM.,puM.] jue sama-che$(2).' samacharI e samacarI' - 'saMvatsarI.' samas(-ja) (-jhaya, -jya) zrI. [z2aA samajha(-ja)nuM.'], samajha(-ja)Na (-Nya) sI. [jae samajha(ja)nuM' + gu. aNa' rR, pra.] khajha, jJAna, DahApaNa, akkala, sUjha sama(-ja)huM vi. [jue 'samajha(ja)vuM' + gu. aNuM' ka vAcaka kR. pra.], dAra vi. [jae samajha(ja)' + kA. pratyaya] samajhavAnI zakti AvI hoya tenuM buddhizALI thatuM AvatuM. (ra) (lA.) mara-lAyaka samajha(-ja)-dArI strI. [phA. pratyaya] samajhadAra hovApaNu samajha(-ja)-phera puM., sI. [jue 'samajha(ja)' + phera.'] samajhavAmAM paDatA taphAvata ke thatI bhUla samajha(-ja)vuM sa.kri. [saM. suM-dhva> prA. saMkuA; saM. mAM ' hA gu. mAM 'jha' ja Ave, 'ja' nahi. taLa gujarAtanA uccAraNamAM mahAprANa tattva che te batAvavA hamaja' lakhAtuM. e daSTithI ja samajha' e svAbhAvika che 'joDaNIkArA'mAM 'sAMja'nuM sAMjha' vikalpe sudhArI lIdhuM che evI ja AnI sthiti che.] jANI levuM, bedha karavA, yathArtha-jJAna karavuM. (la.ku.mAM kAre prayAga.)(2) a.nkri. (lA.) Agraha che|DavA. [ -jhI(-jI) levuM (3.pra.) aMdaraaMdara samAdhAna karI levuM.] samajhA(-jA)nuM kANu, . samajhA<-jA)navuM pre., sa.kri. samajha(-ja)-zakti srI. [saM.] samajhavAnI vaizvika tAkAta samajhA(1)vaTa (-Tatha) strI. [ja 'samajha(-ja)nuM' dvArA.] samajhAvavuM e. (2) (lA.) patAvaTa samajhA(-jA)vavuM, samajhA(-nI)vuM jae samajha(-ja)vuM'mAM. samajhu(4) vi. [jue samajha(-)vuM' + gu. '* rR.pra.] DAhyuM, buddhizALI, samajhadAra samagra<-ja )ta, -tI strI. [hiM samazItI] paraspara samajhI levuM e, samAdhAna. (2) khulAsA, vivaraNa samaruM na. DhArane thatA cheraNa ke jhADAnA rega Page #1139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samaDI samaDI. pai samaDI sI. [saM. zamI>prA. sau+zu. 'Da'svArthe ta.pra.] khIjaDAnuM jhADa samaDI (-LI) jae zamaDI.' samA` puM. [jae samaDI.^] jae samaDo puM. kAmaNamaNa karanArA bAvA samaDA (-Lo) puM. samaLIne nara samaNu na. [jue sametranuM' + gu. 'aNa' kuM.pra.] jue samajuM sa.kri. aNI kADhavI. (2) dhAra kADhavI. (3) vaLa devA. (4) vIMjhavuM, pheravavuM. samaNAvuM karmaNa., kri samAvavuM pre., sakri samagra sama-thaLa vi. [saM. samadara puM. [saM. madra, samadara-phaLa na. [+ saM. samayapatra brAhmaNane ApavAmAM Ave ke maMdiramAM mAkalAvI ApavAmAM Ave te lADuM [ko-kala' satranAbhi, 06 vi. [sa.] ekasarakhI nAbhi hoya tevuM, samanvaya puM. [saM, sama + anvaya] ekIkaraNa, joDANa. (2) parasparanA saMbaMdha. (3) meLa karavA e [sameAvaNa,'samanvita vi. [saM. suk + vita] jene samanvaya karavAmAM AnyA hAya ke thayA hoya tevuM, ekamIjAnA saMbaMdha bese ema gAThaveluM. (2) sAmela kareluM, samAvI lIdheluM samansa puM. [aM.] korTamAM hAjara rahevA mATe elAvatA patra sama-parimANu na. [saM.] sarakhuM mApa. (2) vi. sarakhA mApanu samaNAvavuM, samaNAyuM jue 'samaNavuM'mAM. samaNAsamaNa (-Nya) zrI. [4e samaNavuM,'-dvirbhAva ] utAvaLe samaNavAnI kriyA. (ra) vegavALI avara-javara samaNI ja samANI' [thavI ] samaNuM ja 'zamaNuM.' [ . AvavuM (rU.pra.) prabaLa kAmanA samaNuA puM. bakarInA cAmaDAnI pAtaLI vAdharI sama-tala(-La) na. [saM.] sapATa taLa-lAma. (ra) vi. sapATa, samathaLa, 'seMTa' samatala(-La)-bhUmiti zrI. [saM.] bhUmitinA eka prakAra, pleina peAmeTrI' (ga.) sama-tulA zrI. [saM.] samatAla hovApaNuM, sarakhuM vajana samatulita, sama-tela vi. [saM.] sarakhA vajananuM. (ra) samAna, sarakhuM. [sama-tAla UtaravuM (rU.pra.) sarakhe sarakhuM thavuM ke hAvuM] samatva-buddhi na. [saM.] rAga-dveSa vagere dvaMdvonA abhAvavALI ['sama-tala(2).' sama-sthaRs> prA. samatha] ja arthA. taddabhava] samudra (padmamAM) ] eka prakAranuM auSadheApayegI 214 _2010_04 samaparimANita vi. [saM.] jue sama-parimANa(2)'. sama-pANi puM. [saM.] gAna karatI veLA tAlanA samaya sAthe tALI pADatA javuM e. (saMgIta.) sama-pAda puM. [saM.] dhanurdhArIone bANa pheMkatI veLA UbhA rahevAnI traNa prakAranI rItamAMnI eka rIta ma-prakRti, .ka li. [saM.] jenI prakRti ke lAkSaNikatA ekasarakhI hoya tevuM, samadharmaka [mApasaranuM sama-pramANa naM. [saM.] sarakhuM mApa. (2) sarakhA mApanuM, [dAvApaNuM, 'baeNlaeNnsa'sama-bAja(-ja) vi. saM. sama + jue bhAja(jU).] sarakhI bAjuovALuM, sama-bhuja. (ga.) sama-buddhi strI. [saM.] samatva-zruddhi. (2) vi. khadhAM pratye samAna khyAla rAkhanAruM sama-bhAga puM. [saM.] sakhe! hissA sama-bhAginI vi., zrI. [saM.] sarakhA bhAga dharAvanArI smI. (2) sarakhuM bhAgya dharAvanArI strI samabhAgI vi. [saM., puM.] sarakhA hissA dharAvanAruM, (2) sarakhuM bhAgya dharAvanAruM sahAnubhUti sama-bhAva huM. [saM.] samatva-buddhi. (ra) pAtIkApaNuM. (3) samabhAvI vi. [saM.,puM.] sama-bhAva rAkhanAruM, niSpakSapAtI sama-bhuja, jIya tri. [saM.] sarakhA mApanI bAju evALuM, sama-khA". (ga.) sama-mAtrika vi. [a.]; samamAtrI vi. [saM.,puM.] ekasarakhI mAtrA (uccaraNanuM mApa) dharAvanAruM. (2) ghATIluM samamiti sro. [saM.] sarerAza. (ga.) samaya huM. [saM.] kAla, vakhata. (ra) mAsama, Rtu. (3) avasara, lAga, mekA, saMyega. (4) vakhatane gALe! (zALA-mahAzALAomAM), tAsa, 'pIriyaDa.' (5) sabhAmAM levAmAM Avate nirgutha. (6) zarata, saMketa, vADa. [ 0 ALakhavA, * jevA, vartaveA (rU.pra.) saMyeAga kharekhara samajhave. thavA (rU.pra.) kAma karavA mATenuM TANuM AvavuM. . bharAI javA (pra.) maiAta AvavuM] samayajJa vi. [saM.] vakhatanA khyAla dharAvanAruM (kayAre zuM karavuM joiye e vizenuM). (2) siddhAMtanuM jANakAra samaya-dharma puM. [saM.] vakhatane anukaLa thaI ne rahevuM e samaya-dharmI vi. [sa.,puM.] samayadharma sAcavanAra samaya-patra, 04 na. [saM] samayanI phALavaNInI mAMdha ane enA kAgaLa, 'TAima-Tebala' mULa, samudra-mULa samadara-phINa na. [ + ja 'phINa.'] jue 'samudra-phINa,' samadarzi-tA sI., tya [saM.] samadarzI hovApaNuM, niSpakSapAtI valaNa [niSpakSapAtI samadarzI vi. [saM., puM.] sama-bhAva rAkhanAruM, samatva-buddhi, samaduHkha vi. [saM.] khIjAnuM duHkha joI sarakhA prakAranuM duHkha anubhavanAruM, sarakhA duHkhavALuM [bhAga lenAruM samadu:kha-bhAgI vi. saM., puM.] khIjAnA duHkhamAM sarakhe samaduHkhI vi. saM., puM.] jue samaduHkha.' samadaSTi strI. [saM.] jae 'samadarzi-tA.' samada puM. kamALyA ke raMga dIdhA vinAnuM tAjuM cAmaDuM samaDhibhAga puM. [saM.] ekasarakhA be hissA sama-dvibhAjana na. [saM.]ekasarakhA e hissA karavAnI kriyA samanyAta vi. sarakhI paristhitinuM samadhAraNa vi. saM. ma dvArA] jae sama-dhAta.' (2) nAhe UMcuM ke nahi nIyuM tenuM samadhika vi.[ saM. sama + RSina] ghaNuM ja vadhAre, khUba khUba samana strI. [kA.] camelInuM phUla samana-lADu huM. maranAranA hAtha aDADI dakSiNA sAthe Page #1140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samaya-palaTa 15 samale samaya-palaTe . [+ juo "palaTo.'] vakhata badalI samarAMgaNa (samarAgaMNa) na. [, samara + aT] yuddha-mijo e, yugapalaTa lAInuM medAna, raNa-kSetra samaya-pAlaka vi. [saM.] TANuM sAcavI lenAra, vakhatasara samarI-TrAyala strI. [aM] lAMbI jabAnIo vagere thayA kAme caDanAra ke karanAra, "paMkayuala" vinAne korTamAM kesa cAlavo e samaya-pAlana na. [sa.] TANuM sAcavI levuM e, vakhatasara samarI-ve . [e. + ja e viro.'] vadhArAnuM ke upathavuM e, paMkasyuAliTI' laka levAtuM mahesula samaya-mUrti vi. [sa,I.] samaya ke jamAnAne samajhIne sama-rUpa che. [] sarakhA rUpavALuM, sarakhA dekhAvanuM, vartanAra mANasa, samayocita kAma karanAra. (2) yugane "similara.' (2) ekarUpa, ekAtmaka [(ba.ka.ThA.) pratinidhi puruSa samarekha vi. [sa.] sara pe sarakhI samAMtara lITIovALuM. samaya-vireAdhI vi. [...] jamAnAnAM baLAnI viruddha samartha che. [saM. sa+artha] baLavAna, jerAva2, zaktizALI. dizAe janAruM [12tIne kAma karanAruM (2) khuba niSNAta, potAnA viSaya upara prabaLa kAbU samaya-sUcaka vi. [saM. vakhata pramANe cAlanAruM, samaya dharAvanAra, dhuraMdhara. (3) sAmarthyavALuM . [ApanAruM samayAcAra chuM. [+ saM. mA-vAra] te te jamAnAne anukULa samarthaka che. [saM.] samarthana karanAruM, anamedana ke Teke vartana ke AcaraNa samarthana na. siM. samjharthana] prabaLa anamedana, dalIlothI samayAnukula(-La) vi. [+saM. mana-vU8] vakhatane anu- baLa pUravAnI kriyA, purAvAonuM baLa saratuM, samayane baMdha bese tevuM, prAsaMgika samarthita vi. [sa. samU] jenuM samarthana karavAmAM samayAnuvati-tva na. [saM.] samaya joIne vartavApaNuM, AvuM hoya tevuM samayAnuvartI hevApaNuM samarpaka vi. saM. samasya] samarpaNa karanAra, nivedita samayAnuvatI vi. [sa chuM.] samayane joIne vartana kara- karanAra, saMpUrNa rIte bheTa karI denAra nAruM, vakhata varatI kAma karanAruM samarpaNa na. [saM. samuccana] sArI rIte arpaNa karI samayAnusAra kri.vi. [ + saM. ana-sAra] samayane anu- devuM e, saMpUrNa rIte nivedita karavuM e, pUrI rIte bheTa sarIne, vakhata joI ne, samaya pramANe [ke thanAruM karI devuM e samayAnusArI vi. [. puM.] samayAnusAra kAma karanAruM samarpaNa vi. [+ gu. "I' ta.pra.] samarpita karavA jevuM. samayAvadhi ., sI. [ + saM. mavadhi,5.] vakhatanI hada, (2) jeNe AtmasamarpaNa karyuM hoya tevuM, prabhune caraNe mudata [vaccenA gALe sarvasva dharI dIdhuM hoya tevuM nivedI, (puSTi.) samayAMtara (samayAntara) na. [+ saM, attara] be samaya samarpavuM sa.ji. [saM. samarma, tatsama] bhaktibhAvapUrvaka samayuddha na. [saM.] bobariyAo vaccenuM yuddha caraNamAM dharI devuM, nidrita karavuM. samarpavuM karmaNi, ki. samAcita vi. saM. samA + vita] e "samayAnukuLa.' samavaluM . sa.phri. samara' puM,na. si.] yuddha, laDAI, jaMga, vigraha samarpovavuM, samarpavuM ja e samarpava'mAM. samara* 5. [.] unALe samarpita che. [sa. ramati ) sarva rIte arpaNa karI samaraNa na. [saM. ramaLa, a. taddabhava] jue "smaraNa." dIdheluM, caraNamAM dharI dIdheluM, nivedita karI dIdheluM (padhamAM) [(padyamAM) samarma-hAsyarasa chuM. [saM.] majAkavALuM pANInuM cAturya, samaraNI sI. [+gu. 'I' ta.ka.] jue "smaraNI' narma-yukta vAcAturya. (2.nI.) samaratha vi. saM. samartha, ava. taddabhava.] A samartha sa-maryAda kri.vi. [saM.] maryAdA sAtha, maryAdApUrvaka, malAje [grIma-mahAlaya, dariyA-mahela ke AmanyA rAkhIne gaMdhAruM samara-pelesa yuM. [aM.] unALAmAM rahevA mATe mahela, samala(La) vi. [saM.] maLavALuM, malina, meluM, gaMduM, samara-bhUmi strI. [.] yuddhabhUmi, raNa-kSetra, laDAInuM sama-lakSI vi. siM5.] ekasarakhA layavALuM medAna ['maravuM' (padyamAM.) samalaMkRta (samalaka kRta) vi. [sa. sanAruM] sArI rIte samaravuM sa.kri. [ja e "smaravuM',-a. tadabhava] juo zaNagAreluM [(ga.) samara-vekezana mI. [.] unALAnI rajAono gALe sama-laMba, 0+ (-lakha, 0ka) vi. [saM.] sarakhA laMbavALuM. samarasa vi. saM.] ekasarakhA rasavALuM. (2) (lA.) samalo . .] tArA-TapakI mukelI musalamAnI sArI rIte bhaLI gayeluM, ekAtmaka thaI gayeluM eka TopI samara-hAusa na. [4] unALA mATe banAveluM ThaMDakavALuM samavakAra muM. si.] dasa nATaka-rUpakomAMne eka ekAMkI makAna, grISma-bhavana prakAra (vIrarasAtmaka). (nAya.) samarAmaNa na. jio "samAravuM' + gu. "AmaNu" ka.ma.], sama-18 (Da) sI. rsitama + "vaThuM' dvArA] uMmaranI -zu strI. [+gu. "AmaNI" ka. pra.] samAravAnI kAma- daSTie sarakhuM hovApaNuM, samavayakatA gaurI. (2) samAravAnuM mahenatANuM samavaDiyuM vi. [+gu. chavuM' ta..] uMmaranI daSTie samarAvavuM, samarA jue "samAravuM'mAM. sarakhuM, samavayaska 2010_04 Page #1141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samavaDuM * samAja-vRtti yuM, khara. sama-vaDuM li. [+ gu. ' ta..] juo sama-vaDa.' samasamavuM a.ji. [saM. -ttama, -nA.dhA.] samasama samavayaska vi. [saM.] sarakhI uMmaranuM, te tevaDuM evo avAja karo. (2) duHkhanI pIDA maMge moDhe sama-vathI vi. saM. rama-vat > sama-va4' + gu. I' anubhavavI. (3) zAMta paDI rahevuM, manamAM samajhI zAMta ta.pra.] jue "sama-vacaka." besI rahevuM. samasamAvavuM presa.. [samasamavuM e samavasaraNa na. [saM. -avasaraLa) AcArya ke meTA samasamATa . jio "samasamavuM' + gu. "ATa' ka...] mANasanI padharAvaNI vakhate ekaTho thate samudAya. (jaina) samasamAvavuM e "samasamavuM'mAM. samavasara a.kri. [e. samu+avasara tasama] samasAmayika vi. [saM.] samakAlIna samavasaraNa karavuM. samavasaraNuM bhAve. keisamavasarAvaNuM sama-sUtra vi. [saM.] ekasarakhI sapATIe AvI raheluM. pra.sa.ji. (2) sIdhI lITImAM raheluM [kAMI, tamAma samavasarAvavuM, samavasaravuM e "samavasaravuM'mAM. samasta vi. siM. samasta] samagra, saghaLuM, badhuM, sarva samavAya . [saM. sama++mAtha] samUha, samudAya, maMDaLa samasyA strI. [saM.) (loka ke kaDInAM) traNa caraNa hoya (2) kAraNanuM kAryamAM nitya saMbaMdhe rahevuM e, nitya-saMbaMdha. ane zuM caraNa banAvI ApavuM e. (2) ukhANe. (3) (tarka)(3) na. jeneAnAM bAra aMgasUtromAMnuM eka sUtra.(saMjJA) keyaDe, prazna samavAyataMtra (-ta~) na. siM.] aneka svAyatta ke svataMtra samasyA-pUti cI. siM.] (zloka ke kaDInAM) traNa caraNa samUhanuM eka rAjyataMtra, pheDarezana' hoya ane zuM caraNa racIne ApavuM e samavAyI li. [saM5.] samavAya saMbaMdha dharAvatuM. (dAMta) samaLI e samaDI. (2) samavAyataMtrane lagatuM, keDarala' samaLe ja samaDo. samavAyI kAraNa na. [.] kAryanI sAthe ota-preta thaIne samaMjasa (sama-jasa) vi. [3] sAra. (2) sa raheluM sahacArI kAraNa (jemake sonuM ane senAnAM (3) suMdara. (4) cokhuM. (5) sadaguNa ghareNAMmAM senuM), upAdAna-kAraNa. (dAMta) samA hatI. [saM.] samudranI bharatI AvyA pachI 12 sama-vicArI vi. [saM. muM] sarakhA vicAra dharAvanAruM miniTa pANI nathI vadhatAM ke nathI ghaTatAM evI sthiti sama-viSayaka vi. [saM.] jeene sarakhe viSaya hoya tevuM samAkAra muM, samAkRti sI. [saM. rama-, mAte te. (2) saMgItamAMnA samane lagatuM. (saMgIta) sarakho ghATa. (2) vi sarakhA ghATanuM, maLatA AvatA , sama-vRtta na. [sa.] jenAM cAre caraNa sarakhA mApanAM hoya AkAranuM tevo akSarameLa ke gaNameLa chaMda. (pi.) samAgama paM. [saM. samasya-TH] meLApa, milana, (2) sama-vRtti vi. saM.] mananA sarakhA valaNavALuM, samAna paricaya, oLakhANa. (3) sobata, sahavAsa. (4) saMjoga, -vRttivALuM [ekatrita thayeluM, samavAyI methunakriyA samaveta che. [saM. ramavamavaia] sAthe joDAIne raheluM, samAcAra puM. [saM. sama+mA-vAra] khabara,'vartamAna, hakIkata, samaveditva na. [saM.] samavedI hovApaNuM dharAvatuM "yasa." [0 levA (rU.pra) sAra-saMbhALa rAkhavI]. samavedI kei. [saMpuM.] sarakhI samajhavALuM, samAna jJAna samAcAra-patra na. [saM.] bhinna bhinna khabare bapanAra samazAna e "samasANa." sAmayika, vartamAna patra, "sa pepara', samazAniyuM vi. [+ gu. "iyuM' ta.pra.] ja samasANiyuM." samAja !, [.] ekasarakhA dharma AcAra vagerevALe samINa vi. saM. samAMtarayi] jyAM ThaMDI ane loka-samUha, jana-maMDaLa, janatA [vyavasthA garamo sarakho hoya tevuM (pradeza) [samAna-zIla samAja-kAraNa na. [saM] sAmAjika taMtranI racanA che sama-zIla vi. [saM.] sarakhI ke maLatI AvatI TevovALuM, samAja-jIvana na. [saM.] samAjamAM jIvavuM e. (2) samajora jue "zamazera.' samAja sAthe samatva-bhAve jIvavuM e samazera-bahAdura (bAra) jue "zamazera-bahAdara." samAja-jIvI vi. si. puM.] samAjane AdhAre jIvanAra samazerabahAdariyuM ja e "zamazerabahAdariyuM.' [jANanAra samAja-vAda 5. siM.] samagra samAja eka ekama-rUpe samazeriyuM vi. [+gu. IyuM' ta.ka.] talavAra vAparI rahe e dRSTie rAjya-taMtra cAlavuM joIe e mata-siddhAMta, samalaikI vi. [...] ekasarakhA dAmAM raheluM jyAM ucca-nIya garIba-tavaMgara vagere prakAranA bheda na hoya samIra sI. [saM. samova + gu. "I' ta...] tevA prakArano mata-siddhAMta, "seziyAlikAma' saMsakRta prAkRta vagere bhASAnA te te zlokane tenA te samAjavAdI vi. [saM5.] samAja-vAdamAM mAnanAruM chaMdamAM anuvAda [UlaTuM) "seriyAlisTa' [zAstra, "seziyalajI' samaSTi sahI. (saM.1 samaha, samudAya. (vyagi="Ati'thI samAja-vidyA strI, siM.] samAjanI vyavasthAne lagatuM samaSTi-vAi puM. [saM.] samAja-vAda, "seziyAlima samAjavivA-bhavana na. [saM.] viva-vidyAlayanI zikSaNasamaSTivAdI vi. [saM. puM.] samAjavAdI, "eziyAlisTa' zAkhAnuM samAja-vighAne mATenuM makAna sama sama krivi. [ravA.] jorathI pavana phUMkA hoya ema samAja-vRtti sI. [saM.] mANasanuM samAjamAM enA eka sayasamayI li. [saMpuM.] samakAlIna aMga tarIke jIvavAnuM valaNa 2010_04 Page #1142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samAja-zAstra 217 samAnArtha samAja-zAstra na. [saM.] ja "samAja-vighA.' samAdhi chuM. saM. samU+ ]i e nAmano eka arthAlaMsamAjazAstrI vi. [saM. 5.] samAja-zAsanuM jJAna dharAvanAra kAra. (2) sI. [saM. 5.] cittanI zAMti. (3) dayAnAsamAjazAstrIya vi. [saM.] samAja-zAsane lagatuM dayAnano khyAla lupta thaI gaye kayeyanuM svarUpamAM samAja-sudhAraka che [+ juo "sudhAraka."] samAjanA rahe evuM UMDuM thAna. (ga) (4) akhaMDa brahmAkAra-vRtti. rIta-rivAja vageremAM jaDatA ane vahemanuM tattva dUra (dAMtA) (5) sAdhu-saMnyAsInuM maraNa. (6) sAdhu-saMnyAsIne karavAnuM kAma karanAra [karavAnuM kArya dAthA pachI enA upara karavAmAM Avato eTalo. samAja-sudhAre chuM. [+ juo "sudhAre."] samAja sudhArake (enA upara zivaliMga makavAmAM Ave che.) [ 2 caha(8)samAja-sevaka vi. sa. puM] samAjane kevI rIte sukha maLe vI, 0 thavI, 0 lAgavI (rU.pra.) paramAtma-ciMtanamAM e daSTie janatAnI sevA karanAra ekAgra thavuM. 0caDhAvavI (rU.pra) samAdhimAM besavuM. samAja-sevA sI. [saM] samAja-sevakanuM kartavya 0 caNavI, 0 bAMdhavI (rU.pra.) saMnyAsIne dATo hoya samAja-sevikA strI. [saM.] strI samAja-sevaka tyAM oTalo caNa. levI (rU.pra.) maraNa pAmanuM sAmAjika jue "sAmAjika." "samAjika azuddha che. (khAsa karI sAdhu-saMnyAsInuM)] samAjiTa vi. saM. samAnI + aM. isTra" ta.pra.] samAdhi-bhASA aDI. saM.ciMtananI ucca koTie pahesamAjavAdI. (2) AryasamAjI celA sAdhakanI vANI. (2) bhAgavata purANamAMne vyAse samAja vi. [saM5.] samAjane lagatuM, samAjanuM. (2) karyo manAte prAcIna bhAga. (puSTi) juo "samAjisTa(2)." [samAvaNa. samAdhi-maraNa na. [4] kaI paNa jAtanI mAnasika pIDA samANa na. [o "samavuM' + gu. "ANa" ku.pra.] jue anubhavyA sivAya jJAnapUrvakanuM avasAna, paMDita-maraNa. samANa -zya) a. [ja "samAvuM" + gu. "ANuM (jena.) ku.pra.] samAvuM e, samAveza, samAsa sathAdhistha vi. saM.1 samAdhinI dazAmAM rahela samANavuM sa.ji. sUtaranI AMTIne be hIMcaNa pharate rAkhI samAna' vi. [saM.] sarakhuM, tukya. jevuM. (2) sajAtIya. ene daDe banAvo [sajajana (3) samataLa, samathaLa, sapATa. (4) puM. anna-2sane sa-mANasa pena. [saM. + e "mANasa.'] sAre mANasa, zarIramAM ekasarakhI rIte pahoMcADanAro vAyu samAchI sI. ja e "samA - ga. "I' pratyaya.1 sa-mAna ki.vi. [saM.] mAna sAtha, AdarapUrva sonInI eka prakAranI cIpiyA-ghATanI nAnI pakaDa samAna-kakSa vi. [sa. ba.vI.] e "sama-kakSa." samANuM vi. saM. samAna- ) prA. samAgama-] samAna, samAnakAlika, samAna-kAlIna vi. [sa.] e samasarakhuM, tuya. (2) kri.vi. sAthosAtha kAlika." [vyavasthA, parelala gavarmenTa' samANe muM. senane mATe sANasI-cIja samAnataMtra (-tanna na. [saM.] samAMtara taMtra ke rAjyasamAta (tya) strI. [saM. samAdhi, arvA. taddabhava sAdhu- samAna-dharmA, vi. [saM. muM.] sarakhAM guNa-lakSaNavALuM. saMnyAsInA chAyAnuM sthAna, samAdhi-sthAna, samAdha (2) sarakhA dharma-saMpradAyavALuM samAdara che. [saM. sama + aja] Adara-satkAra, saMmAna. samAna-bhAva che. [saM.) badhA uparanI sarakhI lAgaNI. (2) mAnapUrvaka svIkAra (2) samAjavAdI bhAvanAvALe evahAra samAdhAna na. [saM. san + mA-hAna] svIkAravuM e, levuM e. samAna-bhASA strI. [sa.] anekabhASI deza ke rASTramAMnI (2) jene lokonI dinacaryA. (na.) vyavahAra mATenI svIkArelI bhASA, "liMgyA kAkA' samAdiSTa vi. [saM. sa + mAM-Dhi] jene hukama karavAmAM samAnarUpa vi. [saMba.vI.] sarakhuM, jevuM, "similara' AvyuM hoya te samAna-vRtti sI. [saM.] sama-buddhi, sarakhu valaNa, maLatuM samAdo 5. sara-sAmAna, rAca-racIluM. (2) astrAnI patharI AvatuM valaNa (2) vi. maLatA AvatA valaNavALuM samAja (ca) sI. [sa. samAdhi, arvA. tadda bhavaDe ja e samAna-zIla vi. [saM. ba..] maLatI AvatI ke ekasamAta.' (2) mananI zAMti ke samAdhAna sarakhI AdatavALuM, bi.vI.]maLatAM AvatAM guNa-lakSaNavALuM samAdhAna na. [saM. san + A-dhAna] jhagaDAnI patAvaTa, samAnAkAra !., samAnA-kRti aDI. [ + saM. mAM-2, kajiyAnI ke kaMkAsanI suleha. (2) siddhAMtane anukuLa mAta] maLato Avate ghATa. (2) vi. [batrI.] maLatA tarka vagerethI ane sArI rIte nizcaya sAdhavo e. (3) AvatA ghATanuM, sarakhA ghATanuM uSNavane ghere ThAkorajIne prasAda pahoMcADavo e. (puSTi.) samAnAdhikaraNa na. [+ saM. marSi-La] sarakhI vibhakti, (4) ThAkorajIne sAmagrI dharAvI vaiSNavonI moTI jamaNu- (vyA.) (2) vi. (ba.zrI.) sarakhI vibhakitavALuM vAra karavI e. (puSTi.) samAnAdhikaraNa-batrIhi . [saM.] bahubIhe samAsanAM samAdhAnI che. [saM] samAdhAna karanAra, pheMsalo lAvI beu paddha eka ja vibhaktanAM hoya te bahubIhino ApanAra. (2) vaiSNava maMdiramAM vaiSNavo pAse sAmagrInI prakA2; jemake "mahAbAhu' (meTe hAtha jema che teva) bheTa mAganAra ane dharAyA pachI prasAda pahoMcADavAnI samAnArtha chuM. [ + saM. martha] sarakhe bhAIno. (2) sarakhe, vyavasthA karanAra adhikArI. (puSTi.) hetu ke uddeza. (3) vi. [ba.vI.] ekasarakhA arthavALuM, ke, 137 2010_04 Page #1143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samAnArSaka 28 samAsa sI nima." (4) ekasarakhA hetuvALuM samAnArtha vi. [+ zuM artha + vA; ba.vI.ne kAraNe nuM umeraNa], samAnAthI vei. [saM5] sarakhA arthavALuM samAnAsana na. [ + saM. zAna] peganuM e nAmanuM eka Asana. (ga.) samAni sahI. siM.1 e nAmano eka sama-14 gaNameLa samAnada vi. saM. ramAna + ,ba.vI.] eka ja geAtra ke vitakuLanuM, sa-gotra, pitarAI samAnadarya li., . saM. ramana + sarve (eka ja mAna paTamAM janma-lIdhe hoya tevA) sage bhAI, mAja bhAI samAnAdaryA vi. pI. .] sagI bahena, mA-jaNI bahena samApamAM mI. [saM. samAna + 3pama] upamAne eka prakAra. (kAmya) samApaka vi. siM. rama + kApa] sabhAzita karanAra. (2) vyAyAnAne aMte upasaMhAra karanAra samApatti strI. [saM. sama+ Apatti] samApana. (2) samAta. (3) akasmAta. (4) samAdhi. (ga) samApana na. [sa. hama + Apana], "nA jI. samApta kara- vAnI kriyA, samAlita [pUruM karavuM (nA.kra.) samApavuM sakri. [saM. san + , tatsama] samApta karavuM, samApta vi. saM. san + sAkSa] pUrNa, pUruM samApti mI. [saM. sana + mafa] cheDe AvI ja e, aMta Ave solAvuM e, pUrNatA. (2) aMta, che. (3) (lA.) mata, avasAna, maraNa samAti -darzana na. [4] chele dekhAvuM e. (2) nATayaracanAmAM cheka ka ke bharata-vAya, epilega '(na..) samAyati sI. [saM. sama-bhA-]i tAlanA layanI ekatA. (saMgIta.) samAyukta li. [saM. rama +-yua] joDAyeluM. (2) tatpara thayeluM, sAbaduM thayeluM taiyAra samAjakavi. [saM. san + mA-thona] saMyojaka, goThavaNI karI ApanAra, goThavanAra samAra chuM. kheDayA pachI DhephAM bhAMgavA pheravavAnuM pATiyuM (jene cAsamAM bInI eraNI karyA pachI bI TAMkavA paNa e rIte upayoga thAya che.) [ 0 deva (rU.pra.) samAra vaDe sarakhuM karavuM. re AvavuM (rU.pra) karasaNa upa2 samAra pheravavAno samaya Avavo (thADuM UgyA pachI)] samArakAma na. [jae "samAravuM' + "kAma,2] marAmata karavAnuM kArtha, marAmata, durastI samAraNuM na. jio "samAravuM' + gu. "aNuM' kavAcaka ku.pra.] cAmaDAM cIravAnuM lokhaMDanuM eka ojAra samArata sa.ke. [saM. san + mA- >prA. sana-] durasta karavuM, marAmata karavI. (2) oLavuM (mAthAnA vALa ThIka karavA). (3) (zAka) chInavuM, sudhAravuM, vanAravuM. (4) cIravuM, phADavuM (maDa6 ke cAmaDuM). samArAvuM karmaNi, ji. sama(bhArAvavuM che, sa..i samAraMbha (-2SNa) paM. [saM. san + a-2] zarUAta, AraMbha. (2) meLAvaDe. (3) dhAmadhUmavALA utsava samArAdhana na. [saM. rama + gA-dhana] prasanna karavAnI kriyA. (2) paricaryA. zuSA samA(ma)rAvavuM, samArAvuM ja samAravuM'mAM. samAro5 . [saM. san + bA-45), 5Na na. (saM.] upa2 : caDAvavAnI kriyA. (2) soMpavuM e, sAMpaNI. (3) vyAkhyAna vagereno upasaMhAra, samApana samApita vi. saM. hama + -raSia] jene samArepa karavAmAM Avyo hoya tevuM samAroha puM. [saM. hama + mArI] caDavAnI kriyA. (2) samAraMbha, meLAvaDe. (3) dhAmadhUmavALo utsava, meLe samAla' chuM. pazcima dizAne pavana, avara. (vahANa) samAla puM. pANImAM nAkhatAM upara tarI Ave te phikkA bharA raMgane agara samAlavuM sa.ji. [saM. sama+mA > hi "samAlanA..] saMbhALavuM. (2) sAvadhAnI rAkhavI, sAvacetI rAkhavI. (3) ekasAI rAkhavI. samAlANuM karmaNi, vi. samAlAvavuM che., sa.je. [sama(6).' samAlAkAra (simAla 2) puM. . taH + avatAra] juo samAlAvavuM, samAlAvuM e "samAlavuM'mAM. samAlIkana na. [saM. san + mA-kovAna] barobara jevuM e samAlocaka vi. [saM. sama+ mA-zetra] (pustakonuM) ava lokana lakhanAra, samIkSaka, samIkSA karanAra, guNadoSanuM vivecana karanAra, rivyuara' samAlocana na. [saM. san + mA-cho ], -nA mI. (saM.] samAcakanuM kArya, samIkSA, avalokana, guNadoSa-vivecana, rinyu." (2) vicAraNA [samAveza, samAsa samAva chuM. [ja "samAvavuM.] samAvavuM samAvuM e, samAvaDA(rA)vavuM e "samAvavuM." A punaHpre. rUpa. samAvartana na. [saM. san + mA-vartana] abhyAsa pUro thaye dvija bahAcArInuM ghera pAchuM vaLI AvavuM e (brAhaNemAM janoI ne aMte 'baLa doDAvavo e A kriyAne AbhAsa mAtra Ape che.) [karanAra samAvatI vi. puM. [sa ram + mA-vI. puM.] samAvartana samAvavuM e "samAvuM'mAM. samAvaThA(rA)vavuM puna., B., sakri. | [AveluM, samAveza pAmeluM samAviSTa che. [saM. san + Ana-vi] dAkhala karavAmAM samAvuM a..i aMdara AvI bhaLI ke goThavAI javuM, mAvuM, adazya thaI javuM (aMdaranA bhAgamAM jaI), samAvavuM che, samAvaDA(rA)vavuM punaH pre., sa ki. samAveza chuM. [saM. san + mA-] dAkhala karavA ke thavAnI kriyA, samAsa samA 5. [ja e "samAvuM' + gu "e" ka..] samAveza, samAsa, (2) dAra kADhavAnI naLI ke kANuM samAsa puM. [saM. sam+ mAsa] samAvuM e, samAveza. (2) saMkSepa. (3) be ke vadhu mULa padArthonuM rAsAyaNika saMyojana, kaMmpAunDa." (2.vi.) (4) pUrvanA pada ke padonA vibhaktipratyayonA lepe amuka cokkasa prakAre zabdonuM joDAI javuM 2010_04 Page #1144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samAsata 219 samudra-praNaya e, kaeNmpAunDa (bhA.) [rIte vaLageluM samIkSaka vi. [saM. san + ] bArIkIthI nAra. (2) samAsata vi. [saM. rama+ vA-sava) khUba Asakta, sArI samAlocanA karanAra, samAlocaka, avalokanakAra, "rivyaara' samAsakti strI, [[sa. san + mA-savi7], samAsaMga (-sI) samIkSA jI. [saM.] e "samAcanA." [(3) yathArtha 6. [saM. san + mA-saprabaLa Asakti samIcIna vi. [saM.] sAruM, rUDuM. (2) yogya, barobara. samAsAtmaka vi. [se. samAsa + mAramana + ] samAsanA samIpa kiM.vi. [saM.] najIka, pAse rUpamAM raheluM, sAmAsika. (vyA.) samIpa-vatI thi siM. 6 ], samIpa-stha vi. [saM.] najIkasamAsAmikA jei., DI. siM] samAsanA rUpamAM rahelI mAM raheluM, samIpanuM, pAsenuM (vAkaya-paddhati). (vyA) (2) jemAM vibhaktinA temaja samIpe vi.vi. [+gu. 'e'sA vipra.] samIpamAM, najIkamAM kALanA tathA anya kata ke tati pratyaya lAgIne rUpa thayAM samIra, 07 5. [sa.] pavana, vAyu hoya te yathAvat vaparAtAM hoya tevI (bhASA ke bhASA- samI-saMdhyA (sa-dhyA strI. jio samuM + gu. kaI bhUmikA), 2pAtmaka, rUpaghaTanAmaka, siTika (leM veIja) satIpratyaya. + saM.], samI-sAMjha(ja) sI. [+joo+ , (vyA.). [arthAlaMkAra. (kAvya.) sAMjha(ja)." saMkhyA-kALa, sAMjhane samaya samAAti sI. [sa. sasa + af] e nAmane eka samucita vi. [saM. san + 3] barAbara gya, vAjabI samAhartA vi., pR. [saM. san + mA-6, .] vasUlAtI samuccaya puM. [saM. san + 4] bhego karelo kathA, adhikArI, kalekaTara [(2) saMkSepa saMghara. (2) e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya) samAhAra chuM. [sa. um + Ana-] saMcaya, saMgraha, jaththo, samucita vi. [sa. +gni ekaThuM kareluM, saMghareluM samAhAra-taMdra (-) . siM] be ke vadhu samakakSa zabda samucchita vi. [. sama+ ] UchaLI AveluM, joDAtAM aMte napuMsakaliMge (kavacit alI.) ekavacana thAya UchaLeluM. (2) ThIka ThIka UMce AveluM, baNe UMce jaI e daMDha samAsanA prakAra. (jA.) raheluM. (3) uca, caDiyAtuM samAhita che. si. rama + ar-fho mola, sthApeluM. (2) samutkarSa . [saM. san +rA sAro utkarSa, ayudaya. svastha, zAMta. (3) jeNe samAdhi karI hoya tevuM. (4) caDatI [u&maNa, " kyuzana' sthitaprajJa. (5) ekAgra. (1) puM. e nAmane eka artha samukama chuM. [saM. rama+ sAme], maNa na. siM] vikAsa, laMkAra. (kAvya.) samudAMtaka-kAntaka) vi. [sa. sama + ] samukamaNa samAta vi. [saM. rama+ mA-dU] ekaThuM karI lAvavAmAM karanAra [samuddhama." AveluM. (2) ekaThuM kareluM, bheLuM kareluM. (3) TaMkaluM, samutkrAMti (kAti) rahI. siM. rama + mic) jAo saMkSipta sIdhA gALAvALuM, 'perelala." (ga.) samusthAna na. [saM. san + rasthAna] sAruM utthAna, jAgRti. samAMtara (samAntara) vi. [saM. sama + a ,ba.vI.] sarakhA (2) pravRtti, dhaMdhe. (3) caDatI, aspRdaya samAMtara-ghAta (samAntara) na. [4] cha bAjavALI cIja, samudaya . siM. sama + 3] sAre udaya, urSa, ayudaya, samAMtara ghana, perelalepAIDa." (ga.). caDatI. (2) samudAya, samUha. (3) jasthA samAMtara-caturbhuja (samAntara-), samAMtara-catu ke samudAya puM. sa, san + 36+ sAtha] ja-samUha (samAntara) . [saM.] jenI sAmasAmI bAjuo sarakhA samuddharaNa na. [saM. san + 3dUraLa] o "samuddhAra.' (2) mApanI ane samAMtara Avela hoya tevo AkAra, lekhanamAM levAmAM AvatuM) avataraNa "perelalogrAma samuddhAra paM. [saM. san + uddhAra] laIne UMce mUkavuM e. samiti sI. [saM. sana + ]i yuddha, laDAI. (2) sabhA, (2) paDatI pAmelAMne caDatI dazAmAM lAvavAnI kriyA) pariSada. (3) nAnI maMThaLI, "kamiTI." (4) dhyAnapUrvaka (3) tUTelAM vagerenuM samArakAma, punaruddhAra karAtI kriyA. (jena.) samuddabhava . [saM. san + 36ma] utpanna thavuM e, upasi samiNi vi. ryuM. niSa + ni, saMdhithI; ba.bI.] samudyata vi. [saM. san + 3thaa] sajaja thayeluM, teyAra thayeluM, hAthamAM pavitra samidha (hemavA mATenI sUkI vanaspatine sAbaduM TukaDe laI guru pAse dIkSA levA janAra (brahmacArI vidyArthI) samughama . siM. hama + 3] sAro prayatna, meTo udyama samidha na. si. saMnidha, sI.], dhA strI. [saM.] thazmAM samudra . [saM.] sAgara, sidhu, dari, udadhi, ratanAkara. homavAne mATe pavitra gaNAyela (AkaDe khAkhare khera [0 kheda (rU.pra.) dariyApAranI saphara karavI. hoLA adheDe pIpaLe umara vaDa pIMpara bIlI khIjaDo chokaDa (hoLo ), velAva (rUma) muzkelI bhareluM kAma karavuM. ane darbha eka vanaspationuM te te saMke lokoTiyuM choDiyuM (2) agharA viSaya upara vicAra-vimarza karavA ke taNakhaluM * [taMbu, zamiyAne samudra kAMThe, samudra kinAro .[+ja e "kAMThe."-kanAre.] samicANe ! (kA. zAmiyAnAM ] mATe vizALa maMDapAkAra dariyA-kAMThe, samudrataTa, "sI-zera' samIkaraNa na. siM.1 sarakhuM na hoya tene sarakhuM karavAnI samudra-paryaTana na. siM] dariyAI saphara kriyA, samAna karavuM e. (2) gaNitamAM beu bAja ke samudra-prabaMdha (-praba-1) puM. [saM.] samudranA AkAramAM pado sarakhAM karavAnI prakriyA, izana." (ga.) vaNenI racanA karI karAtuM eka citra kAvya. (kAvya) 2010_04 Page #1145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samudra-la(-La) samudra-kula(-La) na. [saM.] samudra-kinArA najIka thatuM e nAmanuM eka oSadhIya jhADavuM 2180 samudra-phI(OM)Na,, samudra-phrena na. [ + jue 'phI(-ke)Na', prA. kSamatra-] samAna, sarakhuM. (ra) vyavarithata, kharAkhara. (3) durasta. ["mA mahinA (3.pra.) prasUti thavAnI najIkanA mahinA, . namuM (rU.pra.) su-vyavasthita. 0 sUtaruM (rU.pra.) taddana saraLa, sIdhuM] samUkuM,nyU vi. jae 'pUruM.' sa-skUla(-La) vi. [saM.] mULiyA sAthenuM samUlAya vi. [ + saM. ma] maLathI mathALA sudhInuM, samUha puM. sa. sa+] samudAya, kAleA, TeLuM jaththA, saMgraha. (3) rAzi, Dhagale samUha-kA na. [saM] sau sAMthe maLIne kare e kAma, ekarUpa banIne karAtuM haiM thatuM saMgaThita kAma samUhajIvana na. [saM.] samahamAM rahIne jIvana vitADavuM e, saMghajIvana rItanuM _2010_04 [rItanuM saMpUrNa (2) samUha-taMtra (tantra) na. [saM.] z2ae samavAya-taMtra.' samUha-prArthanA strI. [saM.] ekaThAM maLelAM sau sAthe maLIne kare tevI stuti, sAmudAyika stuti samUha-bhAjana na. [saM] sau sAthe maLI eka raseADe kare tevI khANI-pINI. (ra) ucca-nIca ke jAta-pAMtanA bheda vinA sAthe eka paMktimAM esI thatuM jamaNa samUha-lagna na. [saM.] aneka vara-kanyAenA eka ja samaye vivAha karavA e [ApanAruM (nAma.). vyA.) samUhavAcaka vi. [saM.] TALAne ke jaththAne| artha samUha-zikSaNana. [saM] ekI sAthe ghaNAM mANasaiAne sAmevaDa zikSaNa ApavAnI kriyA, 'mAsa ejyukezana' samUha-samabhAva puM. [saM.] AkhA samUhanI kAma-kAjamAM sAthe rahevAnI lAgaNI samUhI chuM. [saM.] eka akSara-meLa chaMda. (piM.) samULa jue 'sa-la.' [badhuM samULaguM vi. saM. samUja dvArA] samULa, tamAma, samagra, samULuM vi. [saM. samUjI > prA. samUma] jae 'samULaguM.' (2) kri.vi. mULanuM, gAMThanuM samRddha vi. saM. sam] sArI rIte Rddhi-vRddhi pAmeluM, bhAladAra, mAletujAra. samRddhimAna, zrImaMta samRddhi, sa, kSam +f<<] mAletujArapaNuM, zrImaMtAI, vaibhava, jAhe(jalAlI samRddhi-mAna vi. [saM. mAr, puM,], samRddhizAlI(-LI) vi. [sa.,puM.] samRgnivALuM, samRddha same huM [saM. samaya>prA.sama] jue 'same,' same kri.vi. [jae 'sameA' + gu. 'e' sA.vi.,pra.] samaye, prasaMge, TANe sameTaluM sa.kri. ApavuM, saMkelavuM. (2) patAvavuM. sameTAvuM karmaNi., kri. sameTAvavuM ke.,sa.kri. sameTAvavuM, sameTAvuM jae 'sameTanuM'mAM. samethI strI, senInI nAnI pakaDa (eka ejAra), samANI sameta vi. saM. sun + mA + d] sAthe joDAI ne raheluM, sAthe heAya tevuM. (2) nA.yA. sAthe, sudhdhAM, sahita sameravA chuM. e nAmanuM eka khetara ghAsa same-samuM vi. [jae 'samuM'+gu. e' trI. vi. ke sA. vi., pra. + 'samuM.'] kharekhara pAdharuM. (2) cArthe samaiyA puM. [sa. samatha dvArA hiM.] pravAsa kraratA rahetA dharmagurunA vadhu divasene jyAM mukAma thAya tyAM e nimitte UjavAtA utsava. (svAminArAyaNa saMpradAyanA ArUDha zabda che.) samAM puM. [saM. samaya-> prA.mama-] samaya, vakhata. (1) TANuM. prasaMga. [. kaThaNu (ke khArI*) hevA (ra pra.) muzkelInuM TANuM hevuM. jevA (rU.pra.) lAga jovA. 0 varate sAvadhAna (rU.pra.) vakhata pramANenuM vartana. 0 1LavA (rU.pra.) pUrva jevI sArI sthiti AvavI] sametI vi., strI, [e sametuM'+ gu. 'I' pratyaya.] sarakhA darajajAnI (sI.) (2) strI, paTarANI. (3) saMpamAM rahevAthI maLatI sukha-zAMti samAtuM vi. saM. samavetA, aryAM. taddbhava] esAthe saghaLuM, sAmaDhuM. (2) saMpattivALuM. (3) mAnItuM, priya [(ga.) sametsAra puM. [saM. kSam + vrukSAra] avasta-tA, pera belA.' sameravuM akri, saM. san + ava-ta-jJa6- > prA samoa] vikasavuM, khAlavuM, pAMgaravuM. (2) (zarIra) suvANa thavI. samArAvuM karmaNi,, .i samArAvavuM ke., sakri samerAvavuM, samArAvuM e sameravuM'mAM samAla (-hya) jae, 'samela-sAMbela,' samAla (Da) vi. saM. sama dvArA] samAna UMmaranuM, tevatevaDuM. (3) pratispardhI, harIk Page #1146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savaDAI 2181 saraka samovaDAI sI. jio samovaDa' + gu. "AI' tama.] gaNatAM mudala ane mudatane guNAkAra, (ga.) samevaDa hevApaNuM jio "samevADa." sara li. mAthuM.] uparI, sarvathI me. (e pUrvaga samovaTiyuM vi. ji e "samAvaDa' + gu, iyuM svArthe ta...], tarIke ; jemake "sara-senApati" "sara-su ' sara-nasIna' samovayi(-) -zya) vi, strI, jio, samevaDiyuM' "sara-kAmadAra." (2) krivi, vaza, adhIna, tAbe, jitAyeluM + gu. "a8-e)Na' sIpratyaya.] samAvaTa sI hoya ema (mAtra "karavuM sAthe) samavaDI vi. [ "samevaDa' + gu. I' vArSe ta...], sara huM. [e.] gRhastha vagere mATenuM mAnavAcaka saMbelana. -huM vi. [ + gu. "u svArthe ta...] "samevaDa.' (2) zALA -mahAzALAomAM zikSaka-adhyApakonuM saMbodhana, sameva na. jio "samevavuM" + gu. 'aNu" ka.ma.] bahu sAheba. (3) aMgrejI amalamAM apAto hato te UkaLelA pANImAM samadhAraNa karavA ThaMDuM pANI umeravAnI beroneTa'nA nAma pUrvenA zabda. (4) koI paNa mAnavaMta kriyA. (2) (lA.) evuM ThaMDuM pANI hodo dharAvanAra puruSanuM saMbodhana. (5) gaMjIphAnI sAta samavavuM ke siM. rAm nA pre. rAma dvArA] vadhAre hAtha vagerenI ramatamAM eraMgI ane bhAre pAnAMne dAva, UkaLI gayelA pANIne ThaMDuM pANI umerI samadhAraNa karavuM. hukama ['sara-samAcAra samavAvuM karmaNi, ki, samevAvavuM che, sake. sara pUrvaga, arthahIna eka pUrvaga jemake "sara-avasara'samevAvavuM, samevAvuM e "samevamAM. sara7 ka.vi. mATe pramANe vagere arthano aMtyaga jemake samANa vi. [saM. sama + ae] uSNatA-garamInuM pramANa samaya-sara' "vakhata-sara' "kAma-sara' vagere) samadhAraNa hoya tevuM [tI lITI saraka(kha) (-5, mya) sI. kAnanI aMdaranI nasa, (2) sameNa rekhA jI. [saM.] nakazA upara evA pradeza batAva- loDAne bAMdhavAnI rasI samosaraNa najio "sosaravuM' + gu.- "aNu pra. saraka(-khoTa na. barunA prakAranuM e nAmanuM eka vAsa. (2) athavA sa ma + avatA =samavasaraLa)prA. samosaraNa raDuM. (3) lAkaDAne bhAre prA. tatsama] jue "samavasaraNa." saraNiyuM, sarakaNuM vi. jio "sarakavuM' + gu. "aNuM taravuM a. isi sa + avai-sR- >prA. samosara, ku.pra. + gu. thayuM' svArthe ta.pra.) sarakIne khasI paDe tevuM. prA. tasama] juo "samavasaravuM.' samosarAvuM karmaNi, (2) na. sara kaNI jagyA [sahiyAro vepAra ji. sa sarAvavuM che, sa.ji. sarakata sI. [ara, zirkata ] patiyALo dhaMdho kare che, sasarAvavuM, sasarAvuM ja "samesaravuM'mAM. sarakatI rahI. [ara. zikatI] patiyALuM, vepArI bhAgIdArI ane caNAnA leTanAM pAtaLAM sa2kavuM a.4i. jio "saravuM' + gu. "ka" vArthe aMtyaga.] paDamAM mAMsanA khame bharyA pachI paDanA cheDA vALI meTa saravuM, khasavuM. (2) lapasavuM. (3) (lA) chaTakIne alepa bhAge trikoNAkAra bIDI karavAmAM AvatI dhI yA telamAM thaI javuM, nAsI javuM. sarakAvuM bhAve. ki. sarakAvavuM taLelI vAnI. (2) e prakriyAthI zAkAhArIo mATe dALa che, sa.ji. vaTANA vagere masAlAvALI cIja baDI ka2vAmAM AvatI sarakasa na. [4] jAnavara temaja mANasone keLavI aMgaevI vAnI kasarata vagerenA khela batAvanAruM maMDaLa samyaka kri.vi. [saM] sArI rIte. (meTe bhAge samAsanA sarakAra zrI. phi] loko upara amala karatI sattA, pUrvapadamAM) [dA, samAketa. (jaina) gavarmenTa.' (2) muM. bAdazAha, pAdazAha, zahenazAha. (3) sakhyatva na. si.] cokkasa prakAranI zraddhAvALI viveka- sulatAna. (4) navAba. (hakIkate A pAchalAone mAna samAna na. siM. rampa + zAna, sAdhathI) padArthane ApavA; e pramANe koI paNa. "raIsa' mATe paNa) yathArtha bedha, zuddha jJAna. (jena.) sarakAra-dhAre chuM. [+ ja e "dhAro."], sarakAra-bharaNuM na. sa. pU+ rana, saMdhithI] sakhya jJAnanA [+ja "bharaNuM."]; sarakAra-bharata na. [+ ja "bharavuM phala-svarUpe thatuM Atma-darzana. (jaina) dvArA) sarakArI re, rAjyanI mahesUla samyagadaSTi jI. [sa tapUrva + Na, sAthI] nirvikArI sarakAra-vAro chuM. [+jao "vADa '] rAja-kuTuMbIo ane najara. (2) zuddha samajhaNa. (3) samyagadarzana mATenI samajha- rAjyanA moTA amaladArone rahevAne gaDhavALo nAno vaLI buddhi. (jaina.) mahollo, darabAragaDha. (2) sarakArI adAlate kacerIe sArI rahI. [sa, tama+2] samrATanI rANI, mahArANI vagerenA vADe samrATa ! si. sama + =NaB] vijayathI aneka sarakArI vi. phi.] sarakArane lagatuM 2AjAone jItI banele cakravatI 2AjA, rAjAdhirAja, sarakAvavuM, sarakAvuM e "sarakavuMmAM. (muslima paribhASA pramANe) bAdazAha, pAdazAha, zahenazAha sarakiyuM vi. [ja "sarakavuM' + gu. "thayuM' ka..] sarakAvI sa-yukti, 04 vi. [4] yutivALuM, pramANavALuM, hetuvALuM zakAya tevuM. (2) evA prakAranI gAMTha, sarakAra-gAMTha sara' na. [sa. sara sarovara sarakuM na. si.] AgalA bhAgamAM be pAMkhiyAMvALuM kAMTA sara' (25) sI. jue "sera." jharaDAM vagere pheravavAnuM lAkaDAnuM sAdhana, zeTalo, sabake sara chuM. yAjanA kaDA ke TakA lekhe thAya te vyAja sarakaDuM , [ja "saraka' dvAra.] jyAM tyAM sarakI 2010_04 Page #1147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sara 2182 sarapa janAruM. (2) vera ghera bhaTakanAruM saraTa kri. [ravA] zvAsa letAM lITane kAraNe avAja thatuM sarake 5. kA. sikaM] tADI zeraDI drAkSa vagerene jemAM hoya ema [sIdhuM kareluM khaTAza ke thoDo Atho AvI gayAM hoya tevo rasa saraka vi. [ja "sarakavuM' + gu. "Da' mayaga.] kheMcIne sarakha () ja "saraka." sarakaNuM vi. [ja e sarakaNuM' + gu. "ha" madhyaga.sarakIne sarakhAI sI. [ o "sarakhuM + gu. "AI' ta.pra.] para- TI jAya tevuM (evI gAMTha vagere), saLakaNuM paranI supati-tA, meLa. (2) sugama-tA, saraLatA, sagavaDa, sarakiyuM vi. [+gu, "chayuM ta.] kheMcatAM TI jAya tevuM, anukULatA. (3) (lA.) saMpa tilanA, mukAbalo saraDakaNuM (gAMTha vagere) sarakhAmaNI sI.[ja "sarakhAvavuM' + gu. "AmaNIka pra.] sara ke . [ja e "saDaka +. "o' ta.ka.) khAtAM sarakhAvaTa (5) skI. jio "sarakhAva' + gu. "ATa' pItAM koLa gaLAnI bArI tarapha kheMcatAM thato avAja, ku.pra.] e sarakhAI' (2) jao "sarakhAmaNI.' (2) evI rIte khAvAnI kriyA. (3) (lA.) lITe sarakhAvaDA(rA)vavuM e "sarakhAvavuM'mAM. saraDI jhI. [ja "saraDo' + gu. "I' kIpratyaya] saraDAnI sarakhAvavuM sa.. [ja sarakhuM' -nA.dhA] tulanA karavo, mAdA, (2) si.] saraDe mukAbale kara, sarakhAmaNI karavI. sarakhAvAnuM karmaNi, saraDe kuM. [saM. phATa-> prA. rAma-] kAcI kri. sarakhAvA (rA)vavuM , saM.ke. saraNa na[saM.] saravuM e, khasavuM e, sarakavuM e sarakhuM .i [sa, lakSaja>prA. vivA-] samAna, tuSya, saraNi, NI sArI. saM.) keDe, mArga, rastA. (2) pagadaMDI, barobara, jevuM, maLatuM AvatuM, (2) samuM, sIdhuM, (3) keDI. (2) paMkti, hAra. (3) rIta, rasama, paddhati, prakAra, khADA khadabA vinAnuM, sapaTa, samatala. (4) vyavasthita. (4) nadI [najara, darei. (3) smaraNa, yAdI (5) keca, ghATeta, lAyaka (6) "canI jema bhAravAcaka sarata DhI, [e "suratA.'] dhyAna, lakSya, citta. (2) vizeSaNa: "vAta sarakhI na karI." [khI najara (u.pra) saratacUka (-karSa) zrI. [+ja "caka.'] khyAla bahAra niSpakSapAta daSTi. 0 karavuM (rU.pra.) mAra mArI saraLatA javuM e [mahattavanI jAMca karatuM karI devuM, sIdhuM karavuM. cAre khUNe sarakhuM (rU.pra.) sara-tapAsa kuM., sI. jio "sara*+*tapAsa'] mukhya tapAsa, sAva khAlI khapha] sara-tAja chuM. [phA.] mAthAne mugaTa. (2) (lA.) saradAra, sarakhe-sarakhuM vi. [+ gu. "e' trI, vi. ke sA. vipra, mukhI, dhaNI, vaDIla [AvI raheluM, najIkanuM, pAsenuM ja "sarakhuM."] samovaDiyuM, bobariyuM saratuM vi. [ja "saravuM' + gu. "tu' varta. ka] najIka, sara-garamI sadI. (kA] kAmamAM capaLatA, hoziyArI sara-tejAba chuM. [ja e "sara' + "tAba.'] bhAre Akaro saraLa . [riA dvArA] jemAM aMdara thoDe thoDe eka tejAba, "ekavAragiyA" (2.vi.) aMtare bI hoya che tevI garbhavALI zAkanI lAMbI ziMgo sara-dAra chuM. [N] AgevAna, agraNa, mukhI. (2) lazkarI ApatuM eka jhADa [jarAta nAsta amaladAra. (3) zIkha lenuM eka saMbaMdhana, saradAra saragI sI. muslimenA ramajAna mahinAmAM maLasake vahelo saradAra-cha , ba.va, [+ "cha(mAnArthe)] jue "sara - saragha(-ga) na. phi. gat] nagarayAtrA, zobhAyAtrA, dAra(3).' [mahuvA bAja thatI eka jAta vara-Do. [ 0 ca(-806 (rU.pra.) karatI thavI). saradAriyA vivuM. [+ gu. "chayuM' ta.pra.] kalamI AMbAnI sara-ghAsa na, siM. 24-] e nAmanuM eka pAsa saradArI sI. [pha.] saradArano hedo ke kAmagIrI, Agesaraja ja e "saraka." vAnI. (2) vi. saradArane lagatuM sarajaNa-na)-hAra vi. jio "sara javuM' + gu. "aNa" sara-dezamukhI sI. [e "sara' + herAmua + gu, pra. + apa. 6+ saM. vAra >prA. ] sarjana karanAra "I'ta..] marAThI rAjyakAlane hatuM te eka mahesUlI lAge sarajata (9) sI. [jae "saraja' dvArA.) sarajeluM ha2-. saranazIna chuM. (kA. sarnizIna ] adhyakSa, sabhApati, pramukha. kroI, sRSTi, sarjana saranAmAM strI, DokanuM strIonuM eka ghareNuM sarajanahAra ja "sarajaNa-hAra ' saranAmuM na. [ja "sara' + nAmuM.'] ThAma ThekANuM ne sara-jamIna sI, ki.] tAbAnI jamIna. tAbAne pradeza patto, "e sa' sarajavuM se, ji. siM. 1 no guNa tana, ava. tadabhava saranyAyAdhIza chuM. [ja e "sara' + saM.] mukhya nyAyAjao sarjavuM.' sarAvuM karmaNi,ka. sarajAvavuM che sa ki. dhIza (sesansa jaja'-nA darajajAno dezI rajavADAMmAM eka sarajAvavuM, sarAvuM ja sarajavuM- "sa 'mAM hoddo hato.) [darajajo ane enI kAmagIrI saraja (ja) strI, pazcima saurASTranA muMgI mAtAnA upAsaka saranyAyAdhIzI strI. [ + gu. "I' ta...] saranyAyadhIzane rabArI lekenuM sAmavedanA prakAranuM lAgatuM bhaka gAna, sarapa pu. fsa sarSa, arvA. tabhava] sarpa, sApa (sarvasArabArIonI mAtAnA chaMda. [tumAkhIdAra mAnya). [0 phaMphADe (rU.pra.) damAmane dekhAva, 0 daramAM sara-2 vi. [ka] (lA.) magara, garviSTha. (2) mAthAbhAre, sIdhA (rU.pra.) mANasa saMkaDAmaNamAM saraLa. 0nA daramAM sarajerI jI. [vA] magarUrI, bhAre garva. (2) tumAkhI. (3) jalama cauo. -pe chachuMdara gaLI (rU.pra.) lIdhuM na mukAya tevuM kAma]. 2010_04 Page #1148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sara-58 2183 satuM sarapaTa chuM. e nAmanI eka vanaspati yauvananI rasa-mastI hovA] [mukAdama sarapaNa na. (seI mATenuM phADeluM lAkaDAnuM) baLataNa sara-mukAdama pu. jio "saraLa + "mukAma."] sauthI moTo sara-5rasta vi. [ka] rakSaka saramukhatyAra chuM. jio "sarapa + mukhatyAra.] ekasaraparastI sI. [ka] rakSaNa [oSadhIya vanaspati hazu saMpUrNa sattAdhArI puruSa, "DiTeTara' [sattA sarapaMkhe (sara 5 ) paM. jio "zara-paMkhe." e nAmanI eka saramukhatyArI rahI. [ kA. I" pratyaya saramukhatyAranI sara-paMtha (-5-2) kuM. [] paMcAyatI rAjyanA vibhAgomAM sarayu, " . [saM.] uttara bhAratamAM ayodhyA najIkanI te te paMcAyatano mukhI eka pavitra gaNAtI nadI. (saMjJA.) sara-pAva 5. [u. sarepa pagathI mAthA sudhInAM jahAM sararara, 02 vi. [2vA.] tIra geLI pAMkha vagere pasAra judAM kapaDAM inAmamAM ApavAM e. [ 9 Apo (rU.pra) thatAM avAja thAya ema. (2) jhaTa sarakI javAya ema zAbAzI ApavI. (2) Thapako Apa. 0 baMdhAva sarala na. [36] devatAranI jAtanuM himAlaya bAra thatuM (-ba-dhAvavo) (2 pra.) inAma ApavuM] eka jhA (jemAMthI penTAIna' meLavAya che) sara-peca puM. [phA] pAghaDI upara bAMdhavAno hIrA metI sarala-La) ji. siM.] saheluM-sIdhuM. (2) muzkela na hoya vagerethI bharelo suzobhita paDho tevuM. (3) kapaTa vinAnuM, niSkapaTI. (4) nikhAlasa svabhAvanuM sarapa puM. [phA. sarka] hokAnI calama upara DhAMkavAnuM pataruM sarala(La)-kANu 5. [saM.] 180 aMzanI sIdhI lITI. (ga) sarapeTiyuM na. [ja "sarapa' dvArA "sarapala' + gu. "yuM' saralAkAra chuM.. saralAti sI. [saM. sarasa + gAjara, ta.....] sarapanuM tadana nAnuM banyuM. (2) (lA.) aLaziyuM. A zA sIdhI lITIovALo sahelo ghATa. (2) vi. (3) gaLAno matIne eka dAgIne [ba.vI.] sarala ghATavALuM saraveza . (pha.1 TAMkaNa. (2) AcchAdana, ochADa, (3) sarava na. [ kA. sava' sarane khADe galepha. (4) (lA.) chAnI vAta saravadiyuM na. [ja "saravaDuM, + gu. "yuM" sAthe ta.ka.] sarapharAja li. (kA. sakrAja ] prakhyAta, suprasiha, nAmAMkita. nAnuM saravaDuM, jhApaTuM (varasAdanuM) (2) beTI paDhavIe caDeluM. (3) umatta, uddhata. (4) saravarDa na. di.mA. rivAja, puM, vegavALI za]i varasAdanuM ahaMkArI, garviSTha. [0 karavuM (rU.ma.) navAjiza karavI. (2) jhApaTuM (2hI rahIne paDaSA kare tevuM). a-pavitra karavuM. (3) baLAkAre vyabhicAra karo] saravaNa kuM. [se zramav> a. gu. saramaNa dvArA) sarapharAjI sI. [pha. sarvarAcha] prakhyAti, suprasiddhi. (2) zamaNa, bhikSa (2) kAvaDa laI bhIkha mAganAro sApu, meTo he. (3) kIrti, nAmanA. (4) unnati, caDatI, (3) Taheliye [jaLe ahaMkAra, garva, tuMDamijAja. (5) vakhANa, prazaMsA. (6) saravaNa () . jaLAzayamAM thatuM eka prakAranuM jIvaDuM, karanAra saravaNI sI. [ja "sarAvavuM' + gu. "aNI" ka.] sarapharAza vi. [phA. sare) mAthuM ApanAra. (2) bhalAmaNa hiMduomAM maraNa pachI teramA divase karAtuM zrAddha sarapharArI strI. [phA. sarezI] kurabAnI, Atma-bhoga, saravaNuM vi. [o "saravaNa + gu. 'u' svArthe tama.] balidAna jio sarapa. satata masAkarI karyA karata. bhaTakata satata musApharI karyA karatuM, bhaTakatuM [(padyamAM.) sara . [. sarpha karakasara, (2) no, hAMsala. (3) saravara na. (saM. sarovara, arvA, guja.] e "sarovara." sara-jadAra li., pR. [phA.] jidArothI uparanA hoddAne sara-vara? vi. [ka] pratiSThita, AbaradAra, (2) AgevAna polIsa amaladAra, "ispekTara epha piolIsa saravariyuM na. jio "saravara ' 'gu. "yuM svArthe ta..] sarabatara vi. [phA. sabsa2] tamAma, badhuM, Akha, samagra. A sarovara' (padyamAM) (2) krikavi. tadana, sAva. (3) kharekhara saravATa kuM. [ja "saravuM gu. "ATa' ta.ka.) saravApaNuM sarabaMdI (sarabandI) lave, strI. phi.] killA paranA 2ja- saravANu (-), NI strI, [sa. - "jharavuMdvArA] vAva vADhAnA rakSaNa mATenI talavAra-bhAlAvALA sainikonI TukaDI. kavA taLAva vagerenA taLamAMthI pANInI nIkaLatI jhINI (2) khaMDiyA ke sAmaMta rAkhanA kharce rahetA mahArAjAnA dhArA (jharaNAnA prakAranI) lakarane bhAga saravA(-vi,1)yuM na. ji. saya] AkhA varSanA hisAbanuM sara-bAi mI. jio 'sara + kA.] gaMjIphAnI eka 2mata leNa-deNa vagerene pUro khyAla ApatuM tAraNa, beleMsa sarakhuM na jAo, 'soDuM sara-bhara vi. [ja "saravuM' + "bharavuM.] beu bAja baro- saravALe kri.vi [ja "saravALe + gu. "e' sA.vi.pra.] bara Utare ke thAya tevuM. (2) vadhe nahi te ghaTeya nAhe ekaMdare. (2) pariNAme (3) Akhare tevuM. (3) samadhAta | saravALo chuM. saMkhyAone bhegI umeravI e. (2) evI sarabharA sI. [vA. "sa"rAha bAbarata karanAra] pareNA- rIte umerelI saMkhyAnI meLavaNIne jamala. [0 sAMja cAkarI, paroNAgata, Atiya-satkAra (rUma) chevaTa sudhI pAra utArI saramiyuM na., - DuM [ja e "karamiyuM." (A zaba saraviyuM jue "saravAyuM.' aramithuM'nuM grA. uccAraNa )[-yAM ramavA (u.pra.) AMkhamAM saravuM a.ji. [saM. -sara, tatsama] sara kavuM, khasavuM (2). kurabAnI zITa' 2010_04 Page #1149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sara ra184 sara-hada lapasavuM. (2) TapakavuM, jharavuM. (4) pAra paDavuM, saphaLa thavuM. sarAvuM bhAve. kri. sarAvavuM presa kri. saravuM* vi. [saM. yu. dvArA] jhaTa sAMbhaLe te prakAranuM (2) (lA.) capaLa. (3) suMdara. (4) saraLa, saheluM. (5) amuka prakAranA sArA svAdavALuM. (6) udAra saravaiyuM ja "saravAyuM.' saravo 5. [. bruva, arvA, tadabhava] yajJamAM ghI vagere homavAnuM kaDachI jevuM lAkaDAnuM sAdhana. (2) saMkoruM, rAma- pAtara, caNiyuM sara-zipharasa ja "sara-siphArasa." saraziyuM jae "sarasiyuM.-2, sa-rasa' vi. [4] rasavALuM. (2) rasikatAvALuM. (kAvya.) (2) (lA.) suMdara, sAruM, AkarSaka, (4) eka naMbaranuM, umadA. (5) caDiyAtuM[ LavuM (rU.pra.) namatuM vajana karavuM]. sarasa na. [ saM. saras] sara, sarovara sara(-2) jue "sareza." rasadiyA puM. [ja "sarasaDo' + 5. "iyuM ta..] sarasa kuM, siM. sirIvana->prA. sirIsara- + gu. "Da" svArthe ta...] e nAmanuM eka vRkSa zirISa vRkSa sipATI sara-sapATI pI. jio "sara ' + "sapATI....] sAmAnya- sarasvatI sUkI. [saM. sarasvatI, arvA ta ] juo "sarasvatI.' sara-samAcAra . [4 sara" + saM.] samAcAra, khabara, khabara-aMtara sara-sara (saraya-sarayuM) . [ravA.] e nAmanI eka ramata, ATApATAnI 2mata.(2) krivi, "sara sa2' evA avAja sAthe sarasarATa kuM. [+ gu. "a" ta.ka.] "sara sara' evo avAja sara-sarispati chuM. [3] sarovara ane nadIone svAmI- sAgara, samudra [saravaDuM.' sarasariyuM na. [ ja "sara-saruM' + gu. IyuM' ta.] jae sarasaruM vi. [ + gu. uM' ta.pra.) dhAra thaI vahI jAya tevuM. (dhI dahIM vagere prakAranuM) sarasava paM. ba.va. [ saM. taE> prA.risa] rAIthI jarA meTA dANAnAM eka prakAranAM telI biyAM sarasavaNI strI. [ja "sarasava' dvArA.] sarasavano cheDa sarasavuM a.kri. [ja e "sarasuM.' nA.dhA.] sarasAI karavI, caDiyAtA thavuM. sarasAvuM bhAve, .i sarasAvavuM . sa.ji. sara-saMdeze (sadeza) kuM. jio "sara' + "saMdeze. ] saMdaze, sara-samAcAra, khabara-aMtara sara-saMbaMdha (sambandha) muM. jio sara + saM.] saMbaMdha levA-devA [saMbhALa, mAvajata, sAcavaNI sara-saMbhALa --saMbhALyuM] rahI. jio "sara' + "saMbhALa" sarasAI sI. jio "sarasuM' + gu. "AI' ta...] eka-bIjathI caDiyAtApaNuM, spardhA, harIphAI. (2) uttamatA, sarasapaNuM. (3) moTAI, vaDAI. (4) chata sarasAma na. [3] magajanA sojAnI bimArI. (2) maMjhAro sara-sAmagrI samI. ja sara" + saM] jarUrI cIja vastu, jarUrI sAdhana sara-sAmAna pu. [ja "sara "+ "sAmAna.'] dharagatha paracaraNa mAla, dhara-vakharI, rAca-racIluM sarasAvavuM, sarasavuM "sarasavuMmAM. sarasA-sarasa strI. [ja "sarasavuM,'- dviva + gu. ' kupra.] parasparanI sarasAI, harIphAI, spardhA. (2) kivi. najIka najIka sarasija na. [saM.] kamaLa sarasija-raja sarI, [ + se. nna, na.] kamaLane parAga sara-si(-zi) phArasa sI. [4o sara+siphArasa.'] bhalAmaNa, lAgavaganuM kathana, vaga-zaganA bola sarasi (-zi)yuM na. [ja "sarasava' + gu. "iyuM' ta..] sarasavanuM tela sarasi(zi)yuM ja "aLasiyuM." sarasI strI, [sa.] taLAvaDI sara-sIdhuM na, jie sarakha+ "sIdhuM.] khAvA-pIvAne mATe kAce sAmAna, sAI nA bhajana mATe mAla, sIdhuM sarasuM vi. [saM. sadarAva>prA.rilama-1 (maLa-artha "jevuM" "sarakhuM" dvArA) lagelaga raheluM. (2) krivi. nikaTa, lagolaga, aDoaDa, sosAtha [("narasuMthI UlaTuM) sarasuM vi. [saM. sarasa-> prA.-] (lA.) sAruM sara-sukhaDI strI. [ie "sara" + "sukhaDI'] nokara cAkara vagerene apAtuM anAja vagere sarasariyuM vi,na. [2vA.] "sara22' karate phUTe te phaTAka sara-sUbo chuM. [o "sara"+ "saba."] bhinna bhinna jihalAone mukhya amaladAra, revanya-kamizanara' dezI rajavADAMne jano hedo) sarasvatI sI. [saM.] vidyAnI adhiSThAtrI gaNAtI devI, zAradA. (2) vaidika kAlano himAlayamAMthI nIkaLI AjanA gujarAtamAM khaMbhAtanA akhAtamAM maLatI manAyelI prAcIna pavitra gaNAyelI nadI (Aje e lupta che, mAtra kurukSetra sudhI vahe che.) (saMjJA.) (2) uttara gujarAtamAM aravallInI pazcima bAjanI keTezvara najIkanI khINamAMthI nIkaLI pazcimAbhimukha vahetI ane kacchanA raNamAM patharAI jatI e nAmanI nadI. (saMjJA) (3) saurASTranA gIranA DuMgarAmAMthI nIkaLI dakSiNa bAja vahI prAcatIrtha pAsethI pazcimAbhimukha vahetI prabhAsa pATaNa pAse hiraNyA nadIne triveNIsaMgama pAse maLatI e nAmanI nadI. (saMjJA.) (4) prayAga pAse gaMgA-yamunAnA saMgama pAse gaNAtI e nAmano lupta nadI. (saMjJA) (5) 5, siM. strI.] zrI zaMkarAcAryajInA mArta saMpradAyanA dasanAmI saMnyAsIomAMnI e nAmanI eka zAkhA (sanyAsIonA nAma pAchaLa e Ave che : "akhaMDAnaMda sarasvatI' vagere). (saMjJA) sarasvatI pUjana na. [saM.) Aso mAsanA navarAtranA divasamAM pAMcamathI karavAmAM AvatuM pustakonA rUpamAM sarasvatInuM arcana. (2) divALIne divase vepArIone tyAM thatuM cepa-pUjana, zAradApUjana sarahada . zi.] nAnA meTA koI paNa bhU-bhAga ke pradezanI kinArInI jamIna, sImA, sImADe 2010_04 Page #1150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarahadI 2185 saraThI sarahadI vi. [+ gu. "I' ta...] sarahadane lagatuM, sImADAne kAma karanArI eka hiMdu jJAti ane ene puruSa. (saMjJA) lagatuM, sImADAnuM sarAdha na. [ a. ava. tada4] juo "zrAddha." sarahasya vi [sa.] rahasyavALuM, marmavALuM sarA-dharA strI. AthI aMta sara-hisAbanavIsa, sarahisAbanIsa . phi. + ara. + sarAdhiyuM na. [ja "sarAdha' + gu. "chayuM' ta.ka.] bhAdaravA phA.) sarakArI hisAbI khAtAnI cakAsaNI karanAra mahinAnA aMdhAriyAne zrAddha gaNAto pratyeka divasa. mukhya amaladAra, "ekAunTanTa - janarala (ba.va. "sarAdheyAM' = zrAddhapakSa) sara-hukama . jio "sara hukama.'] gaMjIphAnI ramatamAM sarA5 5. [sa. rA5, "no prakSepa) jeo "zApa." hukamanI jAtanuM svIkAreluM pAnuM sarA-parado paM. [. sarA-padaM] saradArane rahevAno taMbu saraLa ja "sarala.' sarApha chuM. [ara, sarA] jae "zarApha." saraMga (saH23) . [pha. saraha] vahANa uparane vaDe sarAka strI. [ara. sararAphI] zarAphane dhaMdhe khalAsI, sAraMga, TaMDela sarAphI vi. [+gu. "I' ta...] zarAphane lagatuM. (2) saraMgaTo chuM. jae "saNagaTa." prAmANika, vAjabI, barAbara, cokhuM. 0i dhaMdhA (-dhabbo) saraMjAma (sara-jAma) chuM. phi.] ghara ke dhaMdho calAvavAne (rU.pra.) prAmANika dhaMdhe. 0 bhAva (rU.pra.) nakkI thayelAM tema bIjI kaI paNa pravRtti - laDAI sudhdhAM mATenI sAdhana- vAjabI bhAva ke mUlya sAmagrI. [ UtaravuM (ka. pra.) pAra UtaravuM, cheDe pahoMcavuM] sApha . [ara. samrApha] zarApha - bajAra saremI (sara-jAmI) lei phi] saraMjAmane lagatuM. (2) sarAmaNuM na. [ o "sAravuM' + gu. AmaNa' kapri.] mAla umarAvazAhI ke garAsadArI paddhatinuM, "phathaDala' upADavAnI kriyA. (2) mAla upADavAnuM mahenatANuM. (3) sara na. eka pakSI zrAddha sarAvavAnI kriyA. (4) zrAddha sarAvavAnI brAhmaNane sarA sama. tRti, saMtava, dharava apAtI dakSiNa [ja "sarAmaNa(1,2)." sarA zrI. [saM. -sara dvArA mosama (khAsa karI sarAmaNI sI. jio "sAra + gu. 'AmaNI" ku.pra.] lagna-sarAmAM ja.) (2) pravAha, dhArA. sarAmaNuM na. jio "sAravuM + gu. "AMmaNuM' kupra.] zrAddha sarA, I . phi. sarA] dharmazALA, musApharakhAnuM sarAvavAnI kriyA. (2) (lA) madada, sahAya (2) zerI, nAnI paLa sarAra divi. uttarottara. (ra) a-khalita, lAgaTha, lagAtAra sarAI jae "surAI ' sarAla na. [.] jue "zarAva." sarAI sI. cAraNano eka prakAra sarAvaDA(rA)vavuM ja "sarAvavuMmAM. sarAI sI. jio sAravuM' + gu. "AI' ke pra.] sarAvaNuM na. [ja e "sarAvavuM' + gu. 'aNuM ku.pra.] A zrAddha sarAvavAnI kriyA. (2) zrAddha sarAvavAnuM mahenatANuM. "sarAmaNuM.' saraka(-ga) (-katha, -) strI. cAmaDImAM besI jAya tevAM sarAvavuM ja "sAra.' sarAvA karmaNa kri. sarAvaDAkAMTe karaca paMpa vagere (rA)vavuM punaH presa.ji. sarAkaDe e "sokhaDe." sarAva-saMpuTa (saMpuTa) [sa.] mATInAM be caNiyAM sarAkatI aDI. [ara. zirAka] InAmI jamIna uparane viro sAmasAmAM rAkhI emAM auSadha mUkathA pachI kapaDa-chAMda karI sarAkI, -khI tI. sUtaranI AMTI devA mATenI lAkaDAnI agnimAM pakavavA mATe ghATa pAtaLI lAkaDI raMganI chAMTavALuM sarAvAvuM ja sarAvavuM'mAM. [(4) rAjI thavuM sa-rAga vi. [saM.] rAgavALuM, AsaktivALuM. (2) raMgIna, sarAvuM e "sAravuMmAM. (2) kRtArtha thavuM. (3) aMjAvuM. sarA-jAhera ki.vi. [jao "sarA + "jAhera.] jAhera rIte, sarAvuM na. dhAtunA vALAnI jhINI TukaDI sirAra." sareAma, khulluM sarAsara kri.vi. phi.] lagabhaga. (2) sarerAza. (3) jue sarATa 5. saravI vAsa ke svAda (lalacAve tevA). (2) sarAsarI (.vi. phi.] lagolaga, lagabhaga. (2) sarerAza raMdhAyelA ke sAMtaLelA padArtha khAvAthI yA suMdhavAthI jIbha sarAha.. [apa. sarada, vi. vakhANavA jevuM dvArA], ke nAka upara thatI asara 0ne strI [hi. no vikAsa] zlAghA. prazaMsA, vakhANa sarADI aDI. juvAra bAjarI vagerene sAMke, rADuM sarAhanIya vi. [apa. sarara dvArA "sarAhane saM, anIya sarADe 6. sarala mArga, sahelo sIdho rasto. [ ka . dvArA vikAsa] vakhANavA jevuM, prazaMsApAtra caDa(-)luM (rU.pra.) kAma goThavAI javuM. -De caDhA(hA)vavuM sarAhanuM sa kri. [ja "sarAha,'-nA.dhA.] sarAhanA karavI, (rU.pra.) goThavI ApavuM, kAme caDAvavuM vakhANavuM. sarAhAluM kamaeNNi, kri. sarANa strI. [saM. rAkha ) prA. tALa, 2 prakSepa sarAhI vi. [ja e sarAha +, "I' ta.pra.) prazaMsAhathiyAra sajavAne kasoTIne paththara. [- cA-)vavuM pAtra. (2) manahara, suMdara, suzobhita (u.pra.) jAo "sarADe caDA(-)vavuM."] saraLavuM na. ghaunI UMbI uparanI ma. (2) kamada khAMDatAM sarANiyA vivuM. [ja "sarANa' + gu. DuM ta..] cakhA kADhI lIdhA pachI rahe ketarAvALo dANo hathiyAra sajavAnuM kAma karanAra AdamI. (2) 5. e sarAThI sI. kapAsanA cheDavAnI sukI sAMThI, karAMDI 2010_04 Page #1151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saranuM sabaMdha sarAMDavuM sa, ji. eka ve be Dhorane bAMdhavAM. sArAMDhavuM sarakhaDe . canAvALI mATI karmaNi, ji. saradAvavuM che. sa.di. sAgata ki.vi. sAdhAraNa rIte sarAMDhAvavuM, sarAMDhavuM e sarAhanuM'mAM. sareja vi. siM] sarovaranAM pANImAMthI janma lenAruM sarathI muM. TAgo, paga, TAMTiye (hIna arthe) -utpanna thanAra. (2) na. kamaLa sarita strI. siM. sarita], tA sI. [] nadI sarojinI mI. saM.] (jemAM kamaLa thAya che tevI) taLAvasariyAma vi. kA. zAharAha + ara, "Ama' dvArA DI. (2) kamaLano choDa zAhUhiAma > "sara-Ama' thaI] jAhera prajA kayAM soTo . jie "soTo;" "2' no prakSepa] lITa hilacAla kare tevuM, ghorI (rasto). (2) tadana, sAva, saravuM sa.di. [ravA.] Dhara nAsI na jAya e mATe be bilakula rane eka doraDe bAMdhavAM. (2) seTInI bhareLe UThe sariye muM. javAra-bAjarInuM mathALethI vAMka letuM rahuM. ema mAravuM. (3) ghAsa ke sAMThAnA pULA chUTA karI (2) barunI lAkaDI. (3) pAtaLuM valaNa (sutAranuM sAdhana) nAkhavAM. sarodavuM karmaNi, mi. sarasavanuM che. sa.ki. sariyo' (sariyo) ja "sare che. [(paghamAM) sarodAvavuM-saravuM ja "sarehavuM"mAM. sarI sI. [saM. > prA. mi] jao sarita. saDuM na. juvAra-bAjarInuM raDuM, sAMTha. (2) jADI sarIkhaDuM vi. [ja "sarIkhuM' + gu. "Da" svArthe ta.ka.], saLInuM ghAsa. (3) khetara, baru. (4) reMTiyA uparanI pALa sarIkhuM vi. [sa. sakSa->prA. riyalama-] sarakhuM. AdhI pAchI na thAya e mATe be DhIMgalIo vacce jevuM (padyamAM.) [(paghamAM.) ghAlele te te sAMDha [nyAyapura:saranuM sarIsuM vi. [saM. sudAmA . slima-sarakhuM, jevuM saretarI vi. [marA. sarottarI vAjabI, niSpakSapAtI, sarIsRpa na. [saM. saujU5 pR. "sarpa.'] peTe cAlanAruM saMpa sarItA(-)deg 5 saDI vagere prakAranuM koI paNa prANI sareda(-) puM. [phA. "sura6' + gu. o' svArthe ta...] sa6 na. siA. sa] e nAmanuM eka vRkSa e nAmanuM eka taMtuvAdya, sAraMgI saruM' (zve) na. jio "sara,' + gu. "huM" bhU.ku. para sapheda puM [saM. rovara, arvA. taddabhava bhaviSya paDayu] (lA.) cheDe, aMta. (2) mosama, Rtu kahevAnI eka prakAranI vighA [rasama, niyama saruM na. thAMbhalAnA mathALe nakazIvALuM yA ghATavALuM sapheda puM. dhoraNa, rIta, prakAra, paddhati. (2) rivAja, lAkaDuM ke paththara mukAya che te, "kepiTala." (2) deraDuM sareraNa na. [saM.] jue "sarasija.' sarUjavuM a.ki. saraLatAthI (kAma) UkalavuM sare-vara na. si. tar + vara, saMdhithI] ghaNuM moTuM sara, sarUpa vi. siM] sarakhA rUpa ke dekhAvanuM. (2) suMdara vizALa kudaratI taLAva [(paghamAM.) sare-Ama e "sariyAma.' (2) vi. taddana jAhera sarovariyuM na. [ + gu. iyuM' svArthe ta pra.] nAnuM sarovara rIte, sAva khullaMkhulA, sau sAMbhaLe ema | sareza puM. [pArasI.] jarathostI mAhinAne sattara sareDI strI, juvAra-bAjarInA sAMThA upara kaNanuM besavuM e. divasa. (saMjJA.) (2) baMdagI. (3) maranAra pAchaLa thatI (2) iMDAMmAMthI dANA kADhavAnuM eka sAdhana. (3) vAMka- eka dhArmika kriyA vaLuM luhAra-sutAranuM eka ojAra. (4) pajelA rUnI sa-roSa vi. [saM.] gusse thayeluM, krodhe bharAyeluM paNI vALavAnI vAMsanI saLI sarasara kri.vi. jio "sara,-dviva.] nIcethI laI sareDe ja "sarADe.' upara sudhI, pahelethI laI cheka sudhI, Ara-pAra sare-tore kivi [ara. satta ra + gu. e' trI. sarkala na. [.] vaLa. (2) maMDaLa. (3) vibhAga vi.pra.] vAjate gAjate, sau jANe ema, khula-khullA, sarkala InsapekaTara . [aM] pradezanA amuka vibhAga upara udhADe cho, i-ka. (2) vagara harakate dekharekha rAkhanAra amaladAra (mahesUla khAtAnAM) sarerAsa(-) strI. [phA. sarerAza ] nAnI meTI rakamena sakriTa zrI. [ ] vIjaLInI gatino vahana-mArga.(2) pravAsanI saravALo karI kaDhAtI sarakhI rakama, sarAsarI. (2) ki.vi. avara-javara vagerenuM vartela ke vibhAga ekaMdare, sAmAnya rIte. (3) zumAre, aMdAjathI sarkiTa hAusa na. (aM] sarakArI utAro (amaladAro sarela,liyuM na. [sarela . "IyuM" svArthe ta...] ghauM vADhI bahArathI AvatA hoya teone mATe) lIdhA pachI khetaramAM TA verAyelA paDelA TAMvALA choDa sarkayulara vi. [aM.] gaLAkAra. (2) puM, paripatra sareza, . [vA. sarerA] cAmaDuM ane hADakAMmAMthI sarkayuleTiMga (-2) vi. [e.] pharyA karatuM, karatuM kADhavAmAM Avato gaMdaranuM kAma Apate eka padArtha sarkayulezana 4. [a] bhramaNa. (2) phelAve (ukALIne vaparAya che.) sarga zuM siM] upatti. (2) sRSTi, sarjana, (3) tyAga. sa(-ci (sare (-ri)) chuM. [sa. saumeva->prA. (4) kAvya prakaraNa ke adhyAya jevA vibhAga. (kAvya) to - sugaMdhIdAra tela ane padArthone vepArI. (2) sabaddha vi. [saM.] ekathI vadhu sargomAM bAMdheluM (kAvya) jarInA cheDA tAra vicAtA lenAro keriye [kAnasa sarga-baMdha (-ba-dha) 5. [sa.] kAvyane sagenA rUpamAM bAMdhasaye . sutAranuM eka ojAra. (2) pAtaLI goLa vAnI hayA 2010_04 Page #1152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarca-lAiTa 2187 sarvatabhadra-caka sarca-hAiTa sI. [aM. khUba dUra sudhI pahoMce te dIvAne sapakAra muM, sApati mI. [saM. + -RIT, A ]i prakAza (e sAmAnya rItano paNa hoya ane vIjaLIne sApane ghATa. (2) sApanA ghATaluM [ ga) paNa hoya) sapasana na. [sa. + mAna] e nAmanuM yoganuM eka Asana. sarjakavi. siM] sarjana karanAra, nirmANa karanAra. racanAra, kartA sarvocca na. [saM. + aa] sapa-maMtranA prayogathI karavuM manAtuM sarjana na. [sa.] sarjavuM e, utpAdana, nimaNa, racanA, eka divya astra (je chUTatAM badhe sApa UbharAI paDe) banAvaTa. (2) suSTi. (3) tyAga karanAra DokaTara sapiMcchI DhI. [saM] sApanI mAdA, sApaNa (emane eka sarja(-rya)na' puM. [.] zarIranA roga vageremAM vADha-kApa prakAra te "nAgaNI) [khanija . (5.1) sarjanajUnuM vi [saM. + ja "januM.'] suSTi thaI eTalA sarpenTAIna na. [aM.3 megneziyama silikeTanuM baneluM eka samayanuM prAcIna, purAtana, khUba purANuM (2) sanAtana sarmana na. [.] khristI dharma vizenuM pAdazInuM vyAkhyAna sarjanazakti sI. [saM.] navuM nirmANa karavAnuM sAmartha, sarva sarva. vi. [saM] badhuM, tamAma, samasta, samagra. [hekasarga-zakti (-) svAdhIna (2) mAlikInA tamAma adhikAra sarjana-hAra vi.,yuM. [sa. + apa. 6 + saM. zAra>prA. cAra] mAlikanA pitAnA] sarjana karanAra paramAtmA, paramezvara, sarajanahAra sarvakAlika, sarvakAlIna vi. [saM.] kAyamane mATenuM, hamezAMne sarjanA sI. [saM. tarjana. na] nirmANa, racanA mATe cAle tevuM, sanAtana [sarvavyApaka sarjanAtmaka vi. [ + Asaman + ] suSTinA rUpamAM rahevuM. sa.gata vi. [saM] badhAMmAM raheluM, sarvamAM vyApIne raheluM, (2) navI bilavaNI karavAnI zaktivALuM sava.gAmi-va na. [3] sarvagata hovApaNuM, badhe pahoMcI sarjanIya vi. siM] jao sajarya' vaLanAra hovApaNuM [(2) maryAdA-rahita, vistRta sarjarI sI. [.] roga dUra karavA zarIramAM vADha-kApa sarva-gAmI chei. .,puM.] badhe pahoMcI vaLanAruM, sarvavyApaka. karavAnI DekaTarI vidhA sarva-guNa-saMpanna (-sampanna) vi. [saM.] nAnA moTA badhA sarjavuM sa.kra. saM. dhAtune guNuM karI, tatsama] utpanna uttama guNa dharAvanAruM. (2) (lA.) badhA durgAthI bhareluM karavuM, nirmANa karavuM, racanA karavI, pedA karavuM, sarajavuM. sarvaguNasaMkRta (lakata) vi. [saM. I-a] badhA ja sarjavuM karmaNi, kri. sAvavuM presa.ki. prakAranA uttama guNothI zobhI UTheluM sajAvavuM, sajAvuM ja "sarja'mAM. sarvagrAhitA va na. [.] sarvagrAhI hovApaNuM saliMkA sI. [sa.] eka jAtanuM rAsAyaNika dravya (apta sarvagrAhI vi. [saM chuM.] badhuM ja grahaNa karI zake tevuM. (2) sAtha sajAI enI asara dUra karanAruM). (2.vi) badhuM ja samajhI zake tevuM. (3) badhAne yAnamAM rAkhI 26. sarjita vi. (saM. rada thAya] sarajeluM, nirmANa kareluM, utpana (4) badhAMne mAnya banI zake tevuM. (5) (lA.) atibhA kareluM, raceluM, pedA kareluM. (2) nasIbamAM noMdhAyeluM | sarva-prAha vi. [saM.] (lA.) badhA samajhI zake tevuM satyena ja "sarjana.' sarvajanIna . [] ja "sArvajamIna.... (saM.mAM "sarva saTikiTa na. [.] pramANapatra. (2) paricaya-patra, paricAyikA janIna' asiddha che.) sarSa puM. [saM] nAga eru vagere prakAranuM jherI-binajherI eka sarva-zavi, [4] badhuM jANanAra. (2) kevaLajJAnI. (na) jAnavara, sApa, bhujaMga bhUjaMgama. [nA daramAM hAtha (3) paM. bhagavAna buddha. (bauddha.) (4) tIrthaMkara. (jena) (u.pra.) pUrI jokhamadArI] sarva-jAta li. [sa.] badhAMe jene oLakhI lIdheluM hoya sa-saMka-vata -ka-caka-) phi.visiM.1 sApanI kAMcaLInI jema tenuM, badhAMno nANamAM sarpagaMdhA (badhA) sI. [saM] sapanA rano nAza karatI sarvataMtra-svataMtra (-tana- svataMtra) vi. [sa.] badhAM zAstranA manAtI eka vanaspati arayAsane vaTAvI savataMtra rIte vicAranAra (vidvAna). sarpadaMza (za) . [saM.] sApano karaDa (sApa karavA sarva-taH ji.vi. [saM.] cAre bAjathI. (2) sarva prakAre sAthe cAmaDImAM dAMta pisADe che), sarSanA DaMkha sarva-tApana vi. [1] badhAne tapAvanAra, (2) (lA) sarvasarSa pati muM. sa.] paurANika mAnyatA pramANe zeSanAga ne duHkhadAyI takSaka vAsuki vagere te te gaNAyelA nAga sarvata-bhadra vi. [saM. sarva + madra, saMdhithI] cAre sarSa-cAra chuM. [saM.] mahAbhAratamAMnI paurANika mAnyatA bAjathI kalyANa karanAru. (2) badhI rIte suMdara. (3) pramANe ajana pAMDavanA prapautra janamejaye pitA parikSitane aMga pratyaMgamAM zuddha. (4) puM. eka jAtanI sarakArI nyUhatakSaka nAge dagAthI mArI nAkhatAM vera vALavA satra racanA. () dhArmika karmakAMDamAM deva vagerenI pratiSThA vagere homI daI sarpa jAtine uchinna karavA karelo yajJa karavA cokhA vagere karAtuM maMDaLa. (5) mAMgalika sarSa-rAja pu. sa.] jae sarSa-pati. (ra) bhAratamAM svastika, sAdhi. (1) jatiSamAM zubha-azubha jANavA thata eka khAsa prakArano nAga (8 thI 12 phUTa sudhInI mATenuM eka cakra. ( .) (7) na. dareka bAjathI ekalaMbAI-jhanUnI ane humalAkhora). sarakhuM vaMcAya tevo citra-kAvyane eka prakAra. (kAvya.) sarpa-satra 5. siM] ja "sarpayajJa.' (8) laMbacorasa pATanau nagara-racanA. (sthApatya) sarpa-sadana na. [saM] sApanuM dara sarvatobhadra-cAka na. [saM] o "sarvatA.bhadra(1)." Pvt 2010_04 Page #1153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvatAmukha 188 savaMtA-mukha vi. [saM. savaiN + mula, saMdhithI], "khI vi. [sa.,puM.] badhI bAju meDhAMvALuM. (ra) (lA.) vyApaka sarvatra kri.vi. [saM.] badhe, sarva ThekANe sarvathA, sarvathaiva kri.vi. [saM.+a] dareka rIte, sarva Ite. (2) taddana, sAva, bilakula sarja-damana vi. [sa.] sarve kAIne khAvanAruM - kacaDanAruM (2) 'abhijJAnazAkuMtala'mAM AvatA zakuMtalAnA RSine AzramamAM hatA tyAranA bALakumAra bharata. (saMjJA.) sarve-darzana na.,kha.va. [saM.] bhAratIya tattvajJAnanI carcA karanArAM vaidika praNAlInAM temaja veda-khAya praNAlInAM zAstra sarvadarzana-saMgraha (-sagraha) puM. [sa.] badhAM darzanAnA paricaya ApanAra graMtha. (mAdhavAcArya nAmanA vidvAnane temaja jainAcArye haribhadrasUrinA paNa racele) sarvo-darzI vi. [sa.,puM.] badhuM jovAnI ane jANavAnI zakti dharAvanAra. (ra) puM. paramAtmA, paramezvara, (3) bhagavAna buddha. (bauddha.) sarvodA kri.vi. [saM.] jue sadA.' sarva-dika,-ga vi. [saM. sarvavid, na] khadhI dizAne lagatuM sarvadezi-tA zrI. [saM.] sarvadezI hovApaNuM. sarvadezI vi. [sa.,puM.], -zIya vi. [saM.] badhA ja pradeza ke viSayone lagatuM [yunivarsala seAvanTa' sarva-drAvaka vi. [saM.] badhAMne egALanAruM (pANI), sarvadharma-sadbhAva puM. [se.] badhA ja prakAranA zrama ane saMpradAyA tarapha mAna ane AdaranI bhAvanA sarvadharma-samabhAva huM. [sa.] badhA ja prakAranA dharmAM ane saMpradAyeA tarapha samAnatAnI bhAvanA sarva-nAma na. [saM.] badhA ja prakAranAM nAmeAne badale vAkayamAM - bhASAmAM vaparAtA hoya tevA te te zabda. (nyA.) sarvAM-nAza huM. [saM.] saMpUrNa nAza. (ra) meDhuM saMmpTa, bhAre [nAza karanAruM sarvanAzaka vi. [saM.], sarvanAzI vi. [saM.,puM.] badhAMno sarvanTa puM. [aM.] nokara, cAkara sarvapakSI vi. [saM.,puM,], -kSIya vi. [saM.] adhA pakSone lagatuM. (ra) badhA pakSenA tarapha sahAnubhUti dharAvanAruM sarva-priya vi. [saM.] badhAMne vahAluM. (2) badhAM Aphata vahAlAM hANa tenuM kAM sarva-bhakSaka vi [saM.], sarvabhakSI vi. [saM.,puM.] badhe badhAMnuM bhojana karanAruM. (ra) avicArI rIte sarva khAnAra sarva-bhASA sI. [saM.] jagatanAM badhAM mAnavIe vacce upayAgo thaI zake tevI samAna bhASA, 'komana leMgveija' sarvabhASA- kAza(-5) puM. [saM.] badhI bhASAenA paryAM. rAkhta eka ja graMthamAM hoya tevA zabda-kAza sarva-bhainya vi. [saM.] badhAM jenA upayoga karI zake tevuM sarve.bhAjI vi. [sa.,puM.] jue sarva-bhakSaka.' sarve-maya vi. [saM.] badhAM-rUpa, sarjanyA] sarva-mAnya vi. [saM.] badhAM jene mAna ApI zake tevuM, badhAMe mAnya-mAnavA jenuM-Adara ApavA jevuM gaNeluM, _2010_04 Sa sarva sahA mAM kale tenuM sarjarI srI. [saM.] jae zarvarI.' sarva-vidyAlaya na. [saM.,puM,na.] jyAM dharma ke jAta-pAMtanA bheda vinA sau abhyAsa karI zake tevI zALA ke mahAzALA sarvavidha vi. [saM.,ba.trI,] badhA ja prakAranuM sarva-vinAza huM. [saM.] saMpUrNa nAza. (2) pUrI pAyamAlI sarva-vettA vi. [sa,puM.] jue 'sarva-.' sa-vyApaka vi. [saM.], sarvantyApI vi. [saM.,puM.] dharagharamAM ane paTa paTamAM patharAIne rahela, badhe prasarI rahenAruM sarvazaktimattA strI, [saM.] badhA ja prakAranI zaktie dhAraka pAse hovApaNuM, sarvazaktimAna hovApaNuM sarvazaktimAna vi. [saM. degmAr, puM.] sarva kAMI karavAnuM sAmarthya dharAvanAruM, sarva-samartha sarva-zaMkI (zakI) zrI. [saM.,puM.] sarva sthaLe sa kAMImAM zaMkA dharAvanAruM, (ra) azraddhALu badhI rIte sarvaza; kri. vi. [saM.] badhI ja bAjuethI, ceAgamathI, sarva-zreSTha vi. [saM.] badhAMmAM uttama, sarvottama sasattAka, "dhAraka vi.[a.], sarvasattA-dhArI vi. [sa.,puM,], sarvasattAdhIza,-zvara pu.[+ saMdeza- zvara] badhI sattA peAtAnA hAthamAM rAkhanAra, sara-mukhatyAra sarva-samartha vi. [saM.] badhAMethI vadhu zaktizALI, badhuM kAMI karavAne zaktivALuM sarva-saMgraha (-sagraha) puM. [saM] badhA ja prakAranI mAhitIne saMdharA, jANavA joga badhI bAbatene karelA kAza, 'ena-sAiklepIDiyA'. [nAruM sarva-saMgrAhaka (sagrAhaka) vi. [saM.] badhAMne saMdharA karasarva-saMpanna (sampanna) vi. [saM.] jenI pAse badhu ja hAya tevuM, UNapa vinAnuM, saMpUrNa sarva-saMmata (-sammata) vi. [saM.] badhAMne mAnya thayeluM, jemAM badhAMe ThukA ApyA hoya tevuM ma-saMmati (sammati) sTrI, [saM] badhAMnI maLelI mAnyatA, badhAMneA TekA, sau kAI nuM anumeAdana, ekamatI sarva-saMhAra (-saMhAra) puM. [sa] jue 'sarva-nAza.' sarvasaMhAraka (-saMhAraka) vi. [saM.] jae sarvanAzaka' sarva-sAdhAraNa, sarva-sAmAnya vi. [saM.] badhAMne sarakhI rIte lAgu paDe tevuM, sArvajanika sa-sulabha vi. [saM.] sarva kAI ne meLavavAmAM saraLatA hAya tevuM, badhAMne maLI rahe tevuM. [paDanAruM sarva-sparzI vi. [saM.,puM.] badhAMne sparzanAruM, badhAMne lAgu sa-sva d. [saM.] peAtAnI ardhI saMrpAtta (zautika ane mAnasika paNa) [karI lIdheluM sarva-svIkRta vi. [saM.] badhAMe svIkArI lIdheluM-mAnya sarva-hita, kara vi. [saM.], +-ArI vi. [saM.,puM.] badhAMnuM bhaluM karanAruM sarva'sarvAM vi. [saM. sarvAMne gu. dvirbhAva] sarvasattAdhArI sarva-saha (-sarvam-saha) vi. [saM.] badhuM ja khamI khAnAruM, sarva kAMI sahana karanAruM sarva-sahA (sarva-sahA) vi., . [saM.] (lA.) pRthvI Page #1154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvAivara sarvAivara vi. [.] pAchaLa jIvatuM rahenAruM sarvoca vi. [ + saM. ma] badhI bAju dhyAna denAruM. (2) (lA.) bedhyAna [hovApaNuM sarvAtizAyI sarvAtizayi-tA strI, tya na. [a ] sarvAtizAyI vi. [saM.,puM] rUpa guNa-lakSaNa vidyA vageremAM adhAMthI caDiyAtuM. (ra) sarvathI para raheluM sarvAtIta vi. [ + saM. mIsa] badhAMne vaTAvI gayeluM. (2) samagra sRSTine pele pAra raheluM, sarvathI para (paramAtma-tattva) sarvAtmaka vi. saM. sarve+cyAtman + 4] badhe ja AtmA haeNle che e prakAranuM, Atmamaya sarvAtma-bhAva huM. [saM.] samagra jadiamonds-cetana sRSTi paramAtmArthI ananya che e prakAranI cittanI rA sarvAtma-vAda chuM. [saM.] samagra jaDa cetana sRSTi paramAtmAthI ananya che e prakAranA mata-siddhAMta, sarvezvaravAda sarvAtmaka-tArI. [ + saM. -i] jagatanA jaDacetanAtmaka badhA padArthonI ekAtmaka-tA, ekAtma-bhAva sarvAtmA puM. saM. sarvAtmA] badhAnA AtmArUpa paramAtmA sarvAdhAra puM. [+saM. bhASa] badhAMne AdhAra, balAMnA TakA. (ra) vi. badhAMne AdhAra-rUpa, badhAMne TekArUpa sarvAdhikAra puM. [ + saM. mana-o] saMpUrNa sattA, pUrepUre haka, kula sattA [tyAra dharAvanAra sarvAdhikArI vi. [saM,,puM.] saMpUrNa sattAdhArI, pUrA akhasarvAnubhavI vi. sa.,puM.] sarva prakAranA anubhava dharAvanAruM. (2) sarvanA anubhave sAcuM ke siddha, 'ebjekaTiva.' (3) jUe 'sarvAnubhava-rasika,' sarvAnumata vi. [ + saM, manu-masa] jae sarva-saMmata.' (2) puM. [rsa,na.] jae 'sarvasaMmati' sarvAnumati hI. [+.saM. anu-matti] jae sarva-saMmati.' sarvAnuzAciMtA sI., -tra na. [saM.] sarvAzAyI havApaNuM rahenAruM, sarvavyApI sarvAzAyI vi. [ + saM. anu-zAyI, puM.] sarvamAM samAI ne sarvArtha huM. [ +rsa, ] samagra artha ke mAne. (ra) badhA ja prakAranA hetu ke prayeAjana. (3) sarvenuM hita sarvArtha-siddhi zrI. [saM.] dharma artha kAma ane mekSa e cAre prakAranA puruSArthonI prApita sarvArthI vi. [saM.,puM.] badhAMnuM hiteSI [samarpaNa sarvopNana. [ + saM, aILa] sarvasva arpI devuM e, sarvasarjavAsa chuM. [ +saM. AvAsa] sarvarathaLe ekI sAthe rahevuM e, (2) vi, sarva-vyApI sarvAMvAsI vi. [saM.,puM.] jae 'sarvAvAsa(ra).' sarvAsti(va)-vAda puM. [ + saM. si(01)-vAva] badhuM ja kAMI sadA hayAta che. evA eka bauddha mata-siddhAMta, riyAlijhama' sarvAMga (sarvAMglR) na. [+saM. ] badhAM aMgonA samaha, AkhuM zarIra, (2) vi. sarva aMgAthI pUrNa sarvAMga-pUrNa (sarvAMga) vi. [saM.] leza paNa apUrNatA vinAnuM sarvAMga-sama (sarvAMga) vi. [saM.] sapUrNa rIte [sarakhuM samAna - _2010_04 218 sakriyI sarvAMga-samRddha (-sarvA, sarvAMga-saMpanna (sarvAMgasampanna), sarvAMga-saMpUrNa (sarvA-sampUrNa.) vi. [saM.] saMpUrNa rIte vikaseluM, badhAM aMge pUrNa sarvAMga-suMdara (sarvAMga-sundara) vi. [saM.] zarIranA pratyeka aMge maneAhara, saMpUrNa rIte AkarSaka sarvA'gAsana (sarvAMgAsana) na. [ + saM. mAsana] yAganuM e nAmanuM eka Asana. (yAga.) sarvAMgI (sarvAMgI) vi. [sa.,puM.], -auNu vi. [saM.] sarva aMgAne lagatuM, saMpUrNa [AnI aMdara raheluM. sarvo'tara (sarvAntara) vi. [+ saM. antara] sarva jaDa cetana padAsarvA taryAmI (sarvAMntaryAmI) vi. [ + saM. antaryAmI, huM.] badhAMnAM aMtaramAM sAkSIrUpa (paramAtma-tattva) sarjAze (sarvA ze) kri.vi. [ + sa. *ii + gu. 'e' trI. vi. OM sA. vi., pra.] pUrepUrI rIte, saMpUrNa rIte sarvisa sa. [aM.] nAkarI, cAkarI. (2) vAhaneAnI sApha-suphI. (3) vAhanavyavahAra sarvisa-bUka strI. [aM.] nAkariyAtanI rajA temaja enA vironA abhiprAya nedhavAnI noMdha-pAthI sarvisa-lAIna strI. [aM.] TaeNnisa vagerenI ramatamAM prathama IMDA pheMkavA UmA rahevAnI jagyA sarvisasTempa puM. [aM.] sarakArI kAma mATe sarakArI khAtAM taraphathI vaparAtI TapAlanI TikiTA sarve| saryuM., vi. kha.va. [saM.] badhA, badhAM (khAsa karIne gu.mAM sajIva prANIo-manuSyA mATe. padyamAM kavacit jaha cetana badhAM mATe) savuM huM.,. [aM.] mApaNI, mAjaNI, AMkaNI. (2) e pramANe bhinna bhinna viSayaeNAnI tapAsa savaeNIMga (sai) na. [aM.] mAjaNI karavAnuM kAma sarve-khAtuM [aM. +jue 'khAtuM.'] jamInanuM sarakArI mApaNI-khAtuM, 'sarve-DipArTamenTa' sarve-naMbara (-nambara) puM. [aM] mApaNI karI kSetra-phaLa kADhayu hAya teve te te bhUbhAga (jamInanA TukaDA) sarveyara puM. [aM.] jamInanI mejaNI karanAra sarakArI mANasa, meAjaNIdAra sarveza,-zvara puM. [sa. savaeN+ *rA,-4] jaDa-cetanAtmaka samagra sRSTinA svAmI paramezvara, paramAtmA sarvocca vi. [saMrva +tta] jae sarva-zreSTha,' sarvocca adAlata sI. [+ ara.] rASTranI taddana uparanI kakSAnI adAlata chellI adAlata, suprIma korTa' sarvoccheda puM. [saM. surve + uzker] jue'sarvanAza.' sarvotkRSTa vi. [ saM. sarva + E], sarvottama vi. [saM. sUrya + uttama] sauthI uttama, zreSThatama sarvAdaya puM. [saM. sarva+ 3''] badhAMnuM hita tema caDatI ke [e prakAranA mata-siddhAMta sarvodaya-yAda puM. [saM,] samagra prajAnI AbAdI thavI joiye sarvodayavAdI vi. [sa.,puM.] sarvAdayamAM mAnanAruM sauMdayI vi. [saM. sarva + dthI, huM ] sacimAM mAnanAruM. (2) sarvodayane lagatuM AbAdI Page #1155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sapabhecca 2190 sa-liMga sapabhAgya vi. [sa. sarva + 31-motha] saune mANavuM game salAha pu. jio sAlavavuM dvAra -] strI-puruSano anaitika tevuM, badhAM mANI zake tevuM saMbaMdha. [ vaLagA (u.pra.) parANe vaLagADavuM ke joDavuM sarvopamA-lAya vi. [saM. sarva + 35HT + ja e "lAyaka." salAhavuM sa.ji. [ja salADa."-nA. ghA] salADa kara. badhA ja prakAranI uttama upamA zekha puruSanI sara. (2) hakAravuM. salAThavuM karmaNi, kri salAThAvavuM ,sa.phri. khAmaNIone yogya. (patramAM vaDIlo vagere mATenuM vizeSaNa) salADAvavuM, salArAvuM e "salADamAM. sarvopagitA sI. [.] sarvopayogI-paNuM, sapogI salADI pI. siM. uchApa >prA. rAmabhi] na. hevApaNuM [lAge tevuM, badhAne khapanuM [e. riANATakamAM. riAgarama-] juo salATI(2).' sarvopayogI vi. [4. sarva + upI , 5.] sau koIne kAma salADuM na. [jao "salADo.'] jue "salADe." sarvopari,rI vi. [saM. sarvAri, avyaya] sauthI upara salA paM. jio salADa' + gu. "o' svArthe ta..] rahe, sa ca, sarvottama, "suprIma.' (2) sauthI vaDuM ja salADa.' [ kara (rU.pra.) e "salADuM karavuM.'] sarvopAsaka vi. sa. sarva + Hi] badhAMnI khidamata salAbata sI. [ara.] meTAI, proDha-tA, proTi. (2) bIka karanAruM. (2) sarvara paramAtmAnI ArAdhanA karanAruM salAma strI. [ara.] UbhA hAthanI hathelI mAthA pAse savaiSadhi mI. [ sarva + moSafdha dhArmika karma-kAMDamAM laI jaI karavAmAM AvatuM eka prakAranuM vaMdana, "haTa.' vAparavA mATenI ke jaTAmAMsI haLadara -dAruhaLadara vaja [ 0 jhIlavI, 0 levI (rU.pra.) salAma karanAranI salAmane zilAjita sukhaDa kapUra metha ane bhe-pIluDI e pavitra svIkAra pate salAma karavI. 0 devahAvavI (rU.pra.) teDAvavuM. gaNAtI vanaspationo sUko bhUko 0 pheravavI (rU.pra.) namAjha pUrNa karavI. 0 baMdha karavI sa' na. [saM. rAvaNa>prA. rara4] (lA.) naData2, vizva, (-ba-dha-) (rU.pra.) saMbaMdha toDI nAkhavo. 0 bharavI (rU.pra.) sAla. (2) sukAI gayelo choDa AjIjI karavI] [sahI-salAmata saha vi. [saM. rAThA >prA.fa] vajanadAra (mAtra "bhAre salAmata vi. [ara.] nukasAna thayA vinAnuM, kSemakuzaLa, sala' je prayAga) salAmatI vI. [ara.] surakSita-tA, sahIsalAmatI. (2) sala na. avAra-bAjarInA kaNasalAMvALA pULA hayAtI, astitva salakSazuM . siM. yu-klana, arvA. tadabhava + gu. "u" svArthe salAmatI -dhAro chuM. [+ ja "dhAro.'] rAjyanA saMrakSaNane ta...], salakhaNuM vi. [saM. surakSAva-prA. lujhavavAma] lagate kAyade, "Diphensa eNTa' sArAM lakSavALuM salAmiyuM vi. jio salAma' + gu. thayuM pra.] salAmI salagama na. [kA. zalagama ] gAjaranA jenuM eka kaMda (zAka) khAtara ja thoDuM mahesUla bharavuM paDe tevuM (khetarAu jamIna sa-lajaja vi. siba.vI.] lajajAvALuM, lAjALuM, zaramALa salAmiyA jamIna'). salapI sI. mAchalInI eka jAta [kero salAmI strI. [ara.] salAma karavAnI kriyA. (2) salAma sala -pha) puM, [phA so] ekIvAra, ekasapATa, eka dAkhala apAtI bheTa bakSisa vagere. [0 ApavI (u.pra) salapa ja e sarapa." rAjya-mahemAnane mAna ApavA tapa ke te pi phoDavI. (2) salabuM (saka baM) vi. [saM. sasTama dvArA saheluM, saraLa polIsa-phersa seniko vagere taraphathI salAmone vyavasthita salame chuM. jhIMka-TIkInA bharatakAmamAM vaparAtI eka jAtanI kAryakrama Apavo. 0 levI (rU.pra.) piolIse tenA baMgaLI, jhIMka-bharatamAM vaparAto gALa lapeTelo eka jAtane kAuTa vagere taraphathI mahemAne ke AdaraNIya mANase caLakato tAra karAtI salAmane svIkAra karo] salavaluM ja "sAlavavuM.' salAmI-jamIna sI. [ara. + phA.] ghaNuM thoDuM mahesUla salavAvuM ja e "sAlavavuM'mAM. bharavuM paDe tevI jamIna, salAmiyA jamIna salavAmaNuM,-na [khe "sAlavavuM' + gu, "AmaNa, '] salAvaDuM ja "zarAvavuM." (2) mATInuM bhikSApAtra ku.pra.] sAlavavAnI kriyA, (2) sAlavavAnuM mahenatANuM salAha ApI. [ara.] zikhAmaNa, bAdha, upadeza. (2) salavAvavuM, salavAyuM jue "sAlavavuM'mAM. derava@I. (3) tharAda, mata, abhiprAya, "eNvAIsa.' salATa kuM. [saM. IrAna-paTTa dvArA imAratanA paththara ghaDanAro (4) suleha, saMdhi, meLa. [7 karavI (rU.) zikhAmaNa mANasa, kaDiye. (2) paththara ghaDanArAonI eka hiMdu mAgavI. (2) masalata karavI. 05ra AvavuM (rU.pra.) jJAti ane ene puruSa (saMjJA.) suleha karavI. * levI (2 pra) abhiprAya mAgavo] salATaNa -zya), aNI strI. [ja salATa' + gu. aNa, salAhakAra vi. [+ saM.] salAha ApanAra, maMtrI -NI' strI pratyaya.] salATa jJAtinI samI salAha-sUcane na., -nA jI. [ + saM] salAha ApavI salATI sI. (saM. IrAkA-TTikA . sisTamamA] nAnI e, deravaNI ApavI e chIpara, paththaranI nAnI pATa. (2) mocI hajAma vagerenAM sAMDhiyo chuM. baLada ane vaDAne khasI karanAro mANasa hathiyAra sajavAnI salI, salADI salila na. [saM.] pANI salATuM na. [ie "salATa + gu. "ha' tApra.] salATano sa-liMga (hi) vi. [saM.3, -gI vi. [saM5] cihano dhaMdhe, kaDiyAkAma dhAraNa karyA hoya tevuM. (2) haraNa vagere sAdhu-cihane 2010_04 Page #1156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ salI 2191 savAIsa vALuM. (jena) savakiyuM vi. jio "savaDa' + gu. "yuM' ta.] juo salI jI. [K.] juo salATI(2).' (2) sUtarane sucamAM "sagavaDiyuM.' levAnuM vaNakaronuM eka ojAra. (2) pANIno gheriye sa-vatsa vi. [saM.] vAcharu sAthenuM sApha rAkhavA vaparAto saLIo-sAMThIo ke ghAsano vaDe savasA vi., pI. siM.] -sI jI. [+ gu. I. salIma vi. [ara.] saraLa, zAMta. (2) taMdurasta. (3) ta pra.] jae savachI." mugalazAha akabaranA putra jahAMgIra (gAdIe AvyA savara(hA)vavuM (saDavarATa-DA)vavuM) e "sAhanuMmAM. pahelAnuM nAma. (saMjJA ) parvaka, ramatamAtramAM sa-varNa vi. [saM.] sarakhA ke maLatA AvatA raMgavALuM, salIla vi. saM.] ramatiyALa. (2) ji. vi. hAva-bhAva- (2) samAna jAtinuM, sajAtIya. (3) bAhANa kSatriya verAya salu cI. [ara. suluka] sadAcaraNa, sArI rIta-bhAta e traNa vaNanuM, ujaLiyAta (hiMdu.) (4) ekasarakhA daskata salukAI strI. [ + gu. "AI' ta...] saraLatA. (2) ke akSaranuM [kaLatA viveka, vinaya, sAyatA savalata strI. [ja "savaLuM dvAra.] sADa, sagavaDa, anusaluja a.ki. samajhAvuM savalavuM sa.ke. cAsanI vaccenA sakhata jAmelAM mULavALA sala vi. salADAM karyA karanAruM, (2) ekabIjAnuM khAnagI choDavA ukheDI nAkhavA sADavA, pAravavuM, savalAvuM ekabIjAne kahI khuzAmata karanAruM, savAsaliyuM karmaNi, kri. savalAvavuM che. sa.kiM. salUNuM jue "sAruM.' savalAvavuM, savalAvuM ja e savala'mAM. salana na. [.] gharanA jevI sagavaDavALe sarakArI miTA savaza vi. [saM. -varA] pitAnA kAbumAM, svAdhIna amaladAro rAjAo vagerene mATe relane Do . (2) savaLa vi. siM. su + juo "vaLa."] sarakho vaLa caDe tevuM, sTImaranA utAruone moTo oraDe (2) vALAnI dukAna sIdhA vaLavuM, savaLuM [presa.ji. saleTa, 5ATI sI, [e. leITa + ja pATI....] paththarapATI savaLavuM e saLavaLavuM' savaLAvuM bA,kiM. savaLAvavuM sapATa kuM. [e. slIpa2] relavenA pATAo nIce nakhAte savaLAva? sa.ji. [ja e savaLa,"-nA.dhA ] vaLa caDe ema lAkaDAne ke lokhaMDano te te pATaDI karavuM, amaLAvavuM. (2) ALeTAvavuM. (3) (lA) umerAvavuM salo chuM, khaLAmAM lAvatAM khetaramAM pAchaLa paDI raheluM savaLAvuM ja savaLavuMmAM. anAja (2) pAtaLuM lIMpaNa. (3) ghAsa saMgrahI rAkhavA savaLuM li. jio savaLa' + "G* svArthe ta...] ja karAtI pULAonI cAkI. (4) dohatI vakhate gAyane "savaLa." [-LA pAsA paTavA (rU.pra.) anukULa paDavuM. pAchale page baMdhAtuM doraDuM, zelo, jhANuM. (5) sAMdho. (6) 05vuM (rU.pra.) sAcuM thavuM. (2) saphaLa thavuM. ane hAthe sAgALa pUjana (pra.) saphaLatA maLe e prakAranI ArAdhanA] salo, - . [saM. roja, atadabhava] lagna vakhate sa-vA' 5. [saM. yu-vAra >su-vAma] anukaLa pavana. vara-ka-yAe ekabIjA sa the belavAnuM che te viNa. (vahANa.) (2) rAI eka etihAsika prasaMgane vastu tarIke laI savAra vi. [saM. -vADha- prA.-savaA] eka uparAMta enA racAya te eka madhyakAlIna guja. kAvya-prakAra, pavADe cothA bhAganuM thAya teTaluM. [ 0ATha (rU.pra.) mana mAne saleNuM vi. [, vana->prA. rAma- lAvaNyavALuM, tenuM, mane hara, khUba gamatuM. 0 kuDI (rU.pra.) cIsanI saMkhyA suMdara, mane hara. (2) rasika, rasIluM (sAMketika rIte). 0 vIsa(-za) (u.pra.) khaba uttama, zera salo-sala ki.vi. [jao "sala,'-dvibhava.] jarAya avakAza mAthe savA zera (ra.a.) bhalabhalAne mahAta kare tevuM, na rahe e rIte bharAyeluM hoya ema caDiyAtuM] satanata sI. [ara.] sulatAnane rAjya-amala. (2) savA ja suvA.' jeTalA upara sulatAnanuM zAsana hoya teTaluM rAjya ke savAI pI. jio savA+gu. "AI' ta...] savAgANuM pradeza, riyAsata, rAjaya-pradeza hovuM e (2) AkhA divasanA kAma pachInA samaye salanI mI, siM] (hAthIne priya gaNAta) e nAmanuM eka lagolaga ke thoDuM ochuM karAtuM heya ane enuM mahenatANuM. vRkSa, zAlaDI, dha paDe (3) janA rAjavIono eka ilakAba : "savAI jayasiMha." salakSaNa na. [saM. s + kSaNa, saMdhithI]sAruM lakSaNa, sAruM (4) sipAI nI pAdhaDI. [ ne paMpa (-dha ) (rU.pra.) cina, sAcuM lakSaNa (2) sadAcaraNa savAyA vyAjanA darano dhaMdhe. 0 bAbata (rU.pra.) garAsiyA salI ja e "salI.' athavA kheDUtano bhAga ApatAM emAMthI kApI levuM e. salo jue "sa." 0 havAI kile (2 pra.) eka prakAranuM laDAyaka vimAna, sa-vachI vi. [sa, sa-rasa prA. savajImA vAchaDA 'supara Tresa eNplena] [saphilisa" ke vADI sahitanI gAya, vAruvALI gAya savAI sI. guhya bhAganI garamIne eka roga, cAMdI, sava --Daya) sI. jio "sagavaDa.'] ja "sagavaDa." savAI, pAkA, 0 5kA che. ba.va. [ + e. pAkA] [0 paTavA (rU.pra.) phAvatuM AvavuM]. chApakhAnAmAM 12 poITathI lagabhaga savAyA mApanAM 14 savaDA(rA)vavuM (saHvaDA(rA)vavuM) e "sAhamAM . poITanAM bIbAM 2010_04 Page #1157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savAkavA 212 saveluM savA-1 5. jio "savA" + -vAra prA. lukhyama] savAlI vi. [+]. "I' ta.ka.] savAla nAkhI bhIkha anukaLa ane pratikuLa pavana. (2) (lA) Akasmika saMga mAganAra savAno chuM. [ja "savA' + gu. ko' vArthe ta.pra.] savANuM (sa:vAvuM) jAo "sAhavuM. agAunA calaNI AnAnA 4 paisAvALo paiso savAsaNa (-zya), aNI jue "suvAsaNa,-thI." sa(su)vANa (-zya) adhI. ArAma, karAra, svAya. (2) savAsaliluM vi. [ja e "savAsaluM + gu. iyuM" svArthe sebatano AnaMda. (3) pazu mAdAne garbhadhAraNano kAla. ta...], savAsaluM vi. sAruM lagADavA mIThA mIThA bela [Ne AvavuM (rU.pra.) ThANamAM AvavuM] belanAruM, vahAlUkaDuM, satkaDuM savAda chuM. [saM. ra a. tadabhava] jue "svAda." savAsuriyuM vi. jio savA' dvArA ] eka pachI eka savAdiyuM [ + gu. "yuM' ta...] ja e "svAdiyuM.' savA savA varSe mAtAne peTe janmanAruM te te bALaka savAba chuM. [ara.] sadaguNa, nekI, prAmANikapaNuM. (2) savA-se vi. [ja e "sava' + aso."] eka che ane puNya kArya, satakArya, dharmanuM kArya. (3) puNyane mArga, pacIsa (100+ = 100 nahi.) samArga. (4) lAbha, phAyado sa-vika95, 04 vi. [8] bemAMthI koI paNa eka evA savAyA 5, ba.va. mAM na., ba.va. [ja "savAyuM.'] savAnA vikahapavALuM. (2) jJAtA ane jJaya ke kartA ane karmanA pADA ke ghaDiyA. (ga.) bhedavALuM. (dAMta) (3) jJAtA ane zeya vacce taphAvata savAyuM vi. [saM. savAra->prA. savAra-] savAraNuM. (2) mAnatuM. (dAMtA) (4) samAdhinA eka prakAranuM. (ga) (lA) caDiyAtuM. (3) na. savAno pADe ke ghaDiye. (ga) savika95-samAdhi strI. [j] jIvAtmA ane paramAsavAra' (savAra) na. [de.prA. savAra] prAtaHkAla, bhAnA eka vanI bhAvanA, (ga) sUryodayano samaya. ("vahelI (-velI) savAra" jevA prayogamAM sa-vikAra vi. siM] vikAravALuM, vikRta sI. gaNavAne paNa pradhAta che, paNa tyAM te vihika savAra sa-vicAra vi. [saM.] vicAravALuM. (2) artha vyaMjana ane evuM na. nuM sA vi. ekavacananuM kAraNa che; sara0 "mArI ganI saMkrAMtivALuM. (jaina) [(jaina) upara" vagere.) sa-vitarka vi. [saM.] tarka sAthenuM. (2) a ta jJAnavALuM. savAra che. [kA suvA2] cheDA vagere upara besanAra, De- savitA kuM. [saM] sarajanahAra, paramezvara, paramAtmA, savAra. (2) koI paNa vAhana upara besanAra. [0 thavuM (2) sUrya, sUraja [vivekathI (rU.pra.) sarajorI batAvavI]. savinaya vi. [saM.] vinaya sAthe. (2) ki.vi. vinayapUrvaka, savAratha puM. [saM. vArtha arvA. taddabhava e "svArtha' savinayabhaMga (-bha) . [] sarakArI anyAyI ane savArathiyuM vi. [ + gu jIvuM? ta.] jAo "svA." adhama kAyadA teDavA viveka ne maryAdA cheThavA vinA savAranuM sakri. [saM. - nuM che. saMvA2] ja vAra." karavAmAM Avate satyAgraha, ahiMsAvALI asahakArasavArI sI. [phA. suvArI] cheDA ke bIjA vAhana upara yukta laDAI [vinayathI besavuM e. (2) vAhana upara caDI ThAThamAThathI saraghasanA sa-viveka vi. [sa.] vivekavALuM. (2) ki. vi. vivekapUrvaka, rUpamAM javuM e (rAjA vagerena). (3) leDA ke anya vAhana sa-vizeSa vi. [sa. juo "sa-viziSTa." (2) ki.vi. upara beThela caDiyuM ke utAruM. (4) (lA.) lazakarI Aka- karIne, vizeSe karIne, khasa maNa, caDAI. [kaDI savArIe (rU.pra) vacce kayAMya paNa sa-vistara vi. [saM] vistAravALuM. (2) ki.vi. vistAramukAma karyA vinA mulAkAta letAM javuM e]. pUrvaka, laMbANathI, vigata-vAra savArI-najarANuM na, - muM. [+jao "najarANuM..] sa-vismaya vi. [1] vismayavALuM, navAI pAmeluM. (2) tAlukadAra gAmamAM AvatAM ene grAmajano taraphathI apAtI bheTa ki.vi. AzcaryapUrvaka, navAIthI, sAtharya savAruM vi. jio "savAra' gu. "u" ta...] savAramAMnuM AvuM vi. [saM. sagha->prA. lavama-] sAruM, zubha. (2) vaheluM. (2) (lA.) utAvaLuM su-vyavasthita. [-ve karavuM (rU.pra.) ThekANe pADavuM (2) savArevAra (-2) ki.vi. [ja savAra',' -vi .] mArI nAkhavuM. 05vuM (.pra.) ThekANe paDavuM. (2) sUryAstathI laI sUryodaya thAya tyAM sudhI anukuLa thavuM. 0 lAvavuM (2 pra.) baMdha besADavuM]. savAla puM. [ara. suvAlu ] puchA, praka. (2) koyaDe, sahu na. jue "so.' ukhANe. (3) aja, mAgaNI. (4) sukhana, bela, zabda, sa-jaNa na.,ba.. [saM. sarve>prA. sa + saM. nana>prA. [0 hala kara (rU.pra.) guMcavaNa TALavI] ] badhA loko 'saveluM." savAlakhI, khu vi.ji e "savA lAkha. 'I'. ''tama] salaDuM na, [ja saveluM' + gu. "Da" svArthe ta.pra] jAo savAlAkha rUpiyAnI kiMmatana. (2) (lA) madhyavAna, kiMmatI savelI vi, sI. [ja e "saveluM' + gu. "I' pratyaya.] savAla-javAba ,ba.va. [+ e "javAba.'] prazna jue "saveluM.' [AnI rIte uThAvI janAra puruSa ane uttara. (2) (lA.) pRchA, paDa-pUcha, tapAsa salI-cAra ! [ + saM.) bIjAne varelI kanyA ke mane savAla-5a jna, 0ka na. [+ saM. na. prazna-patra, saheluM na. [sa sa + A "vela' (paraNavA mATe velaDAmAM kavezcana-pepara' beThelI hoya tevI) anyane varelI kanyA ke mI, sagapaNa 2010_04 Page #1158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saveLa,-LA 217 saha-avaya karyuM hoya tevI bIje ja paraNAvI devAya tevI kayA garbhiNI, bhArevAI, bhArevagI, sagarbhA, garbhavatI ke strI. (2) AgalA patine cheDI chokarAM sAthe nAtare sasare chuM. [saM. zva -prA. sattarama] patine patnIne AvelI sI., savelI A ane patnIne patine pitA. [-rIne (rU.pra.) "sALo' saLa,-La ki.vi. [sa..save dvArA te-ve thaI] vakhata- kahevA apAtI evI gALa] sara, samayasara, veLAsara sasaluM na. jio "saruM' +gu. 'la' svArthe ta.pra.] eka sarveye . [hiM. savaiyA] trIsa ekatrIsa tema batrIsa nAnuM komaLa vagaDAu cepaguM prANI, kharageza. [mAdA mAtrAonAM caraNa hoya te cakala prakArane te te sasalI a., nara sasale ] [lAnI cAla (rU.pra.) sama-5da mAtrAmeLa chaMda. (sava trIsa" "save eka- mAthA upara savaLI hatheLI mUkI beThAM beThAM kadakA mAravA trIsa" "sa batrIso')(piM.) e. -lAnuM zigaDuM zodhavuM (rU.pra.) phogaTa mahenata sa vuM. pApaNa tema ja guhya bhAganA vALamAM paDatI karavI] eka jAtanI jhINuM chavAta. (2) pApaDa ke athANAmAM sasaluM a.kra. saM. >prA. sa. prA. tatsama zvAsa paDatI jIvAta le, jIvavuM. (2) (lA.) khamavuM, sahana karavuM. (3) sa' chuM. etha, AdhAra, Teka [nItithI meLaveluM kulA besI javo. (4) cusavuM, dUbaLuM paDavuM. sasaluM sabhya vi. .] DAbuM, DAbI bAjue 2heluM. (2) (lA.) bhAve.ji. sasAvavuM che. sa.phri. [citta savyasAcI vi. [saM.huM.] DAbA hAthethI bANa pheMkanAra sa-saMbhrama (-sabhrama) ke.vi. [saM.] saMbhrama sAtha, brAMtatema lakhavaka vagere kArya paNa DAbe hAtha karanAra, sa-sAra vi. [sa.] sAravALuM, rahasyavALuM. (2) savavALuM, DAberI, DAboDI. (ra) beu hAthe kAma karI zakanAra. (3) baLavALuM, baLakaTa puM. pAMDava ajana. (saMjJA.) sasAvavuM, sasAvuM e "sasaluMmAM. savyApasavya vi. [+sa, mA-saI] DAbuM ane jamaNuM. sasumAruM na. [saM. rAzumAra->prA. himArama-] e (2) (lA.) kharuM khoTuM, vAjabIgeravAjabI. [ karavuM nAmanuM eka dariyAI prANI (ra.a.) pArakAnuM pacAvI pADavuM] sasa . [saM. sArA-> prA. laga-] nara sasale savetara vi. [saM. + dara) DAbuM nahi tevuM, jamaNe sa-ratana vi. saM.3, -nI vi. [+ gu. 'I' ta.ka) chAtIsavAla chuM. [ara.] hijarI varSane meharamathI dasame e stana hoya tevuM (thAnavALuM mAnava* prANI, AMcaLavALuM mahine. (saMjJA.) pazu vagere) sazakata vi. siM, A zabdamAM 4 binajarUrI dAkhala sastu che. [hi. sastA] cAlu kiMmata karatAM ochI thaI gayo che.] (kAma karavAmAM) zata, zaktimAna, sabaLuM kiMmatanuM, sevuM. (2) (lA.) bhAra ke vakkara vinAnuM, mAlA sa-zAstra vi. [saM] zAstranA AdhAravALuM, zAstra pramANenuM vinAnuM. [stAmAM maLavuM (rU.pra.) ghaNI ochI kiMmata saze zuM vi. [saM. sa + ja e "zeka' + gu. "u" ta...] hovI. 05vuM (rU.pra.) ochI kiMmate maLavuM. 0mUkavuM thoDe cheDe zeka ApyA kare tevuM, haMphavALuM (rU.pra.) saune maLe ema karavuM. sa-zeSa vi. [saM.] jemAM thoDuM bAkI rahe tevuM, zeSavALuM sastAI sI. jio "satuM' + gu. "AI' ta.pra.] satuM sa-zoka vi. [saM. zAkavALuM. (2) ki.vi. zekapUrvaka, hovApaNuM, sAMdhAratha dilagIrI sAthe sa-sthAna vi. [saM.] eka sarakhA sthAna ke darajajAnuM, sasaluM a.kri[ravA. ghI ke telamAM dhasaDa saDa' avAja thAya samAna koTinuM (ke.ha.) (2) ji.vi. yogya sthAne ema taLAvuM. sasarAvuM bhAve,ki. sasarAvavuM che, sa.. sa-sneha vi. [saM.] nehavALuM, nehALa, premALa. (2) sasaDATa 5. [jao sasaDavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] sasaDa- ki.vi. sanehapUrvaka, sanehathI vAne avAja. (2) ki.vi. saDasaDATa, ekadama jhaDapathI sasapenzana na. [.] koI bhUla ke gune thayAnI zaMkAthI sasarAvavuM, sasarAvuM ja "sasaDavuM'mAM. nekarane nekarI uparathI utArI mUkavuM e sasaDe puM. jio "sasaluM' + gu. o' kR pra.] hAlA saspenDa vi. [.] nekarI uparathI utArI mUkeluM vAsaNanI aMdara UkaLatA pravAhIne thato avAja sa-mita vi. [sa.] mitavALuM, malakATavALuM, malakatuM. sasaNavuM ja saNasaNavuM.' sasaNavuM bhAre... sasa- (2) ki.vi. smita karIne, meM malakAvIne, malako mATe NAvavuM che. sa.di. sasya na. (saM.] juo "zasya.' sasaNATa chuM. [ja sasaNavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] sacavatI vi, sI. [saM.] jue "zasyavatI." sasaNAvavuM, sasaNAvuM ja sasaNa'saNasaNavuM"mAM. samya-zamalA vi, strI. [saM.] jue "zasya-2yAmalA." sasaNI strI. jio sasaNa + gu. "I' ku.pra.] sasaNA- sase yuM. "sa" varNa. (2) "sa' ucAra vAne avAja, (2) "saNasaNa" avAja thAya e prakArane saha abhyaya [saM.] "sAtha' "sahita' e artha ApavA bALakone kephasAM sAthe saMbaMdha dharAvato zaradIne tAva, samAsanA pUrvapadamAM: "saha-kAra' "saha-cAra' vagere. vaLI varAdha, bharaNI, "bro nyumoniyA' uttarapadamAM paNa Ave, paraMtu tyAM e "nAmagInA sa-saravA vi, sI. [saM] garbhamAM bALakavALI strI, svarUpamAM "bhAryA-saha" "bALako-saha' Jain E 1...1.3.4ernational 2010_04 Page #1159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saha-astitva sahaastitva na. [saM., saMdhi vinA] sAthe hayAtI megavavI, saha-bhAva, ko-ekjhisTansa' 2194 saha-mArApI vi. [saM.,puM,saMdhivinA] aparAdhanuM sAthIdAra saha-rmacArI vi. [saM.,puM.] sAthe krAma karanAra saha-krAra puM. [saM.] sAthe maLIne kAma karavuM e, ekabIjAne karAtI madadagArI, aMjumana. (ra) sAtha, sahAya, TakA, AdhAra, 'kA-eparezana.' (3) eka jAtanA sugaMdhita phaLavALA AMbe sahAri-tA sI., -1 na. [saM.] sahakArI hovApaNuM sahakArI vi. saM.,puM.] eka ja prakAranA hetuvALuM. (2) kArya thavAmAM kAraNarUpe sAtha ApanAruM. (3) sahakArathI kAma karanAruM, sahakAra-kSetre kAma karanAruM sahakArI kAmaNu na. [saM.,puM. + saM.] kArya thavAmAM karaNasAdhanarUpe sAtha ApanAra te te kAraNa (kuMbhArane cAkaLA DhArI vagere), (vedAMta.) sahakArI bhaMDAra (-bhaNDAra) puM. [sa.,puM. + jae 'bhaMDAra.'] sahakAra-paddhati pramANe cAlatI jIvana-jarUriyAtanA padArthInA vecANanI dukAna sahakArI maMDala(-La) (-maNDala,-La) na. [saM.,puM. +sa.], lI (-LI) sI. [ + saM.] paMtyALuM karanArI vepArI kaMpanInA dheAraNe sahakAranA siddhAMta upara cAlatuM te te maMDaLa saha-mana na. [saM.] sAthe cAlatA javuM e. (2) pati sAthe ke pAchaLa patnInuM satI thavuM e saha-gAmI vi. [saM.,puM.] sAthe janAruM, sAtheAsAtha cAlatuM, kanphanTa' [sArthIdAra. (3) pati, dhaNI karanAruM, (2) puM. geADhiyA, sAhelI, sAheyara. (2) (lA.) saha-cara vi. [saM.] sAthe sahacarI zrI. [saM.] sakhI, patnI, bhAryA, dhaNiyANI sahacAra puM. [saM.] sAthe karavuM e, sAhacayaeN. (2) seAkhata, mitratA. (3) haLImaLIne cAlavuM e, manAva, meLa, saMpIluM vana [dhaNiyANI saha-yAriNI vi., zrI. [sa.] (lA.) patnI, bhAryAM, sahacAritA sI., 1 na. [saM.] sahacArI hAvApaNuM sahacArI vi. [saM.,puM.] sAthe sAthe cAlanAra, sAthe pharanAra ke janAra. (ra) puM. pati, paNI saha-ja vi. [saM.] sAthe janmeluM. (2) vArasAmAM maLeluM. (3) kudaratI, svAbhAvika. (4) kri.vi. khAsa kAraNa vinA, (pa) svAbhAvika rIte. (6) sahelAIthI sahaja-jJAna na. [saM.] svAbhAvika jJAna, aMtani saha-janmA vi. [sa,,puM.] sAthe janma thayA hoya tevuM, beDalA tarIke janmeluM saha-janma vi. sa.] sAthe utpanna thAya tevuM sahaja-prApta vi. [saM.] svAbhAvika rIte maLeluM sahaja-prApti srI. [saM.] svAbhAvika rIte AvI maLavuM e, kudaratI prAti sahaja-prApya vi. saM] svAbhAvika rIte maLe tevuM sahaja-buddhi sta. [saM.] svAbhAvika buddhi, sADhAsUjha sahajabhAva huM. [saM.] janma-kuMDaLImAM lagnathI trIjA 2010_04 saha-bhAjana bhavananI sthiti. (jyeA.) sahaja-sphuraNa na., traNA, sahaja-sphUrti zrI. [saM.] svA bhAvika rIte sphurI AvavuM e, sahajajJona saha-nnata vi. [saM. sAthe sAthe jameluM, ekasAthe utpanna thayelAMmAMnuM te te. (2) svAbhAvika sahAnaMda (na) puM. [x. saddana + jJAna] svAbhAvika AnaMda, kudaratI haSaeN. (2) svAminArAyaNa saMpradAyanA saMsthApaka zrIharikRSNa ghanazyAma mahArAja, (saMjJA) sahajiyA-paMtha (pantha) puM. [+''A paMtha] baMgALamAMnA eka vaiSNava saMpradAya. (saMjJA.) saha-jIvana na. [saM.] sAthe rahIne jiMdagI vitAvavI -nibhAvavI e, sAthe pasAra thatuM jIvana. (ra) dAMpatyajIvana, vivAhita jIvana, dhara-vAsa samakAlIna saha-jIvI vi. [saM.,puM.] saha-jIvana gALanAra. (2) sahajecchA strI. [saM, kSajJa + rUA] svAbhAvika marD, sahaja vAMcanA [rIte AvI maLeluM sahopalabdha vi.saM. sadna + rUpaR] svAbhAvika sahopalabdhi zrI [sa, saha + 35-] svAbhAvika prApti. (ra) aMta:sphUrti, aMtaHzcetanA, aMtaHpreraNA, pratyeSTi saha-taMtrI (-tantrI) vi.,puM. [saM.,puM.] phrAI paNa sAmayika patranA sAthI taMtrI, upa-taMtrI, joDiyA taMtrI sahadeva puM. [saM.] pAMca pAMDavAmAMnA sauthI nAneA mAdrInA bIjo putra. (saMjJA.) (ra) magadhanA pAMDavakAlIna rAnta jarAsaMdhanA putra. (saMjJA.) [. ozI (rU.pra) pUchyA vinA javAba na Ape tevA jozo ke vyakti] saha-dharmacAra chuM. [saM.] sAthe rahI dharmanuM AcaraNa karavuM e sahadharmacAriNI vi., . [saM.] sAthe rahIne dharmanuM AcaraNa karanArI - dharmapatnI, patnI, bhAryA, dharavALI saharSiNI vi., strI. [saM.] jae sahadharmacAriNI.' sahadharmI vi. [saM.,puM.] ekasarakhAM lakSaNa dharAvanAra, (2) ekasarakhA dharma-saMpradAya pALanAra, samAna-dharmI sahana na. [saM.] khamanuM e, sahI levuM e sahana-zakti . [sa.] khamI levAnuM baLa, pramaLa rIte khamI khAvuM e sahana karyAM karatuM sahana-zIla vi. [saM.] khamI levAnI TevavALuM, hamezAM sahapAThI vi. [saM.,puM.] sAthe maLI sau vAMce ke khele te. (2) sAthe maLI abhyAsa karanAra, 'kA-TuDanTa' saha-prativAdI vi. [saM.,puM] prativAdamAM sAthe sAmela karAvelA prativAdI, 'kaeN-risponDanTa' saha-bhAginI vi.sI. [saM.] sahabhAgI saha-bhAgI vi. saM.,puM.] sAthe rahI kAmakAjamAM bhAga lenAruM, sAthe maLI kAma karanAruM. (2) sAthe rahI bhAgavanAruM. (3) bhAgIdAra, 'pArTanara' sahu-bhAva huM. [saM. sAthe hovuM e, saha-astitva saha-bhU vi. [saM.] jae 'saha-jAta.' saha-bhAjana na. [saM.] samUhanA rUpamAM thatA jamaNavAra. (2) bhinna bhinna jAti-pAMtIvALAenuM sAmUhika jamaNa Page #1160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saha-bhAjI saha-bhAjI vi. [saM.,puM.] sAthe rahIbhAjana karanAra (te te vyakti) [dharAvatuM, ekamata saha-mata vi. [sa.] ekasarakhA mata dharAvanAruM, saMmati sahamatI sI. [+]. ' ta.pra.] saha-mata hovApaNuM saha-maraNu na. [saM.] jue 'saha-gamana.' sahu-maMtrI (mastrI) vi. [saM.,puM.] maMtrInI sAthe madadamAM kAma karatA maMtrI, joDiyA maMtrI, madadanIza maMtrI, joinTa seTarI' saha-yAjI vi. [saM.,puM.] sAthe maLI yajJa karanAra saha-yAtrA . [sa.] samUhamAM maLI jAtrAe javuM e saha-yAtrI vi. [saM.,puM.] jAtrAnuM sAthIdAra sahu yAga puM. [saM.] ekabIjAne sahAyaka thavuM e. (2) sAthe rahevAnuM thavuM e. (3) sAthe rahI karAtI madada sahayAgI vi. saM.,puM,] saha-yAga karanAra prasana thayuM saharA na. [ara.] verAna raNa. (2) e nAmanuM uttara AphrikAnuM vizALa raNa, (saMjJA.) saharAnuM agni. [hiM, saherAnA] khuza thayuM, rAjI thayuM, [AnaMda sAthe sa-harSa vi. [saM.] harakhavALuM, (2) kri.vi. harakha-zera, saha-vartamAna vi. saM.] sAthe rahetuM, sAthe astitva dharAvatuM. (ra) kri.vi. sAthe, sahita, saMgAthe saha-vartI vi. [saM.,puM.] sAthe ane sAthe yAgI, samavAyI rahenAruM, saha[phariyAdI rAkhelA sAthI saha-vAdI vi. [saM.,puM.] phariyAdamAM sAthe sahavAvavuM, sahevA jae sAhanuMmAM. saha-zvAsa puM. [saM.] sAthe rahevuM e. (2) saMbaMdha. (3) (lA.) abhyAsa, Teva, mahAvarA sahavAsI vi. [saM.,puM.] saha-vAsa karanAra sahavuM .di. [saM. 6, tatsama] sahana karavuM, khamavuM, sAMkhavuM, veTheluM. (2) bheAgavavuM, sahAnu~ bhAve,kri sahu-zikSaNa na. [saM.] chekarA chekarIone sAthe apAtI keLavaNI, 'oN-ejyukezana' sahasA hiM.vi. [saM.] ekAeka, eciMtu, acAnaka. (1) ekadama, jaladI. (3) vicAra karyA vinA sahasra vi. [saM,,na.] dasa seAnI saMkhyAnuM, (2) puM. audIcca brAhmaNeAnuM e nAmanuM mukhya cUtha, audIcya sahastra. (saMjJA.) [vALA-sUrya sahasra-ra sahastrakaradhArI vi.,puM. [saM.] hajArA kirAna sahastra-dhAkri.vi. [F,] hAra ke hajArA rIte, (2) hAra ke hajArA vibhAgamAM. (3) hAragaNuM sahastra-puTI vi., strI, [rsa,] jene hAra puSTa ke bhAvanA ApavAmAM Avela hoya tevI (seAnuM tAMbu vagere dhAtuonI bhrama) [(paramezvara, paramAtmA) sahastra-bAhu, sahasra-bhuja vi.,puM. [saM.] hArA hAthavALA sahasra-sukhI vi. saM.,puM.] hajArA meDhAMe vyakta thatuM sahastra-razmi vi.,puM. [sa.] jae sahasra-kara.' sahasraliMga (-li) na. [saM.] jenA kAMThA upara pharate zivanAM hora maMdira hatAM te siddharAja jayasiMhe karAveluM _2010_04 sahiyera pATaNa ane sarasvatI vaccenuM vizALa taLAva, (saMjJA.) sahasraliMgI (-ligI) vi.,sI. [saM.] vezyA sa sahasra-vadana vi.,puM. [saM.] jue 'sahasramukha.' - sahasra-zaH kri.vi. [sa.] hajArAnI saMkhyAmAM sahasrAkSa vi.,puM. [sa,] hAra AMkhovALA-iMdra, (2) hajarA AMkhAvALA virAT-paramAtmA [samaya sahasrAbdI hI. [saM.] hajAra varSAnA samUha, se| sadInA sahasrAvadhi vi. [+ saM. madha] hajAra ke hajArAnI saMkhyAnuM sahAdhikAra puM. saM. sadda+mathi-h[6] joDiyA sattA ke ha sahAdhikArI vi. saM. sa+dhi+,. puM.] sarakhA hakka dharAvanAra. (2) puM. joDiyA amaladAra sahAbhyAyinI vi.,zrI. [saM. sadda+mathinI] sAthe bhaNa nArI (che|karI ke sI) vidyArthinI sahAyAyI .vi. [saM. saha+zraghdhAthI] sAthe abhyAsa karanAruM, kaoNsTuDanTa' sahAnubhAva huM. [saM. sadda+anu-mA], sahAnubhUti sI. siM, sa+anu-mUrtti] dilaseAjI, anukaMpA sahAya vi. [sa.] madada karanAra, madadagAra, sahAyaka sahAyara (sAya) zrI. [saM. sAcya, sAdgha na.] sAhAsya, madada, kumaka, (ra) (lA.) etha, Azraya sahAyaka ni. [saM.], -kartA vi. [z2ae sahAya' + saM., paM.] jae sahAya 1, sahAya-kAraka vi. [ja sahAya '+saM] jue 'sahAyaka,' (ra) madada karanAra gauNa prakAranuM (kriyApada), 'jhiliyarI.' (cA.) [karanAra (M) sahAya-kAriNI vi.,strI, [jue 'sahAyaO' + saM.] sahAya sahAya-kArI vi.ji sahAya' + saM.,puM.] ja sahAyakAraka.' [madadagAra thaI raheluM sahAya-bhUta, sahAyarUpa vi. [saM.] sahAyaka thaI paDeluM, sahAya-vRtti . [saM.] madadagAra tarIke UbhA rahevAnI bhAvanA ke lAgaNI [TevavALuM sahAya-zIla vi. [saM.] madadagAra tarIke UbhA rahevAnI sahAyita vi. [saM.] sahAya pAmeluM, sasiphrAijha Da' sahAyinI vi.,. [saM.] sahAyaka strI sahAyI vi., [saM.,huM.] mitrAvALuM sahAyA vi. [jue sahAya, + gu. 'ta.pra.] sahAya karanAra, madadagAra sahArA puM. saM. sAra -> prA. sAmbha-] sahakAra. (2) Azraya, AdhAra, TakA sahAsti-stya na. [saM. haiM + fix-q] jaA 'saha-astitva.' sahita nA.ce. [saM.] sAthe, saMge, joDe. (samAsanA uttara padmamAM saM, tatsama zabdomAM: paNa maLe cheH 'strI-sahita' vagere aneka). (ra) sudhdhAM, sikka sahica(-2)ra (saiya-2)25) A. [sa. sahacarI> prA. saddI] sakhI, sAhelI, bahenapaNI sahiyAruM (tai:cAruM) na. saM. sa - > prA. sAr dvArA] sahakArI heAvApaNuM, saha-bhAgIdArI, paMtyALuM sahiyara (saiHceratha) jue 'sahiyara.' spa Page #1161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sahiSNu 296 saLakaDI sahiSNu ji. [] ja sahana-zIla.' karavuM e satI' (saM.) bI. [saM. salI> prA. nahI, prA. tatsama] sahelagAha zrI. jio sahela' + phA] sahela karavAnI sakhI, sAheyara, sAhelI. (paghamAM.). jagyA. (2) (lA) sahela karavI e, AnaMda mANavo e. satI (sai) sI. [ara. sahIha] kabUla, maMjara, matuM. (2) (3) meja-majhA mANavAnI musApharI kabUlAta mATenA hastAkSara, "signecara." (3) vi. kharuM, sahela-sapATA (sela) puM, ba.va. [ja e "sahela+ sAcuM. (4) sIdhuM. (5) kri.. kabUla, maMja2. (1) nakkI, "sapATe."] maja-majhA. [0 mAravA (rU. pra.) meja-majha nizcita. [ 9 thavuM (rU.pra.) saphaLa thavuM]. karavo] [ghaNI saraLatA satI (DuM) . jio "sahI' + gu. "huM' svArthe ta...] sahela-sutarAI (sela- [ja e sahelo' + gu. "sutarAI."] ayAsathI Teva paDavI e, mahAvaro. [ 0 56 (ra.a.) sahelAI (sephalAI) strI. [ja "saheluM' + gu. "AI' Teva pADavI] ta.pra.] saheluM hovuM e, saraLatA, salabAI, sugamatA saha-buka (se buka) sI. jio sahI+aM.] jemAM. sahelANI (selANI) vi [ja sahela' dvArA hiM. noMdhIne kAgaLa bIje mokalatAM lenAranI sahI levAmAM Ave tevI cApaDI, "pacUka' saheluM (seluM) vi. [4 'sahela + gu. 'uM' svArthe ta...] sahI-salAmata (se) vi. [ara. sahIha-salAmata ] jevuM ja sahela." [ saTa (rU.pra.) tadana saheluM, sAva sugama] ne tevuM, yathAsthita. (2) surakSita. (3) AbAda, kSemakuzaLa sahevAvuM (sevAvuM) e "sahevuM'mAM. sahI-salAmatI (se.) sI. [ara. sahIsalAmatI] sahI- sahevuM (sekanuM) a.kri. jio saM. sara dvArA gu. vikAsa.] salAmata hovApaNuM ja "sahavuM rUpAkhyAna : "' ( sa ) "sahiye" (=se ye), sahA-sA sena. jio sadI + sATuM.'] sahIo "sahe' "sahe', "sagha' (saDavuM), "saheluM' (=saeNluM, saheta" sAthe badalAte karAra ke phera-badalo (=se tuM), "sahe' (sevuM), "sahI' (=saM), "sahenAra-2', sahI-sikA (seH-) pR., ba.va. [ja "sahI' + sikko.'] (=saMdanAra, ruM) vagere. sahevAvuM (eNvANuM) bhAve, ji. lakhANa upara maMjarI ke bahAlIne mATe hastAkSara ane saheti vi. [sa, sa3 + 13 e nAmane eka arthahastAkSaranA hoddA ke sanadanI mahora-jApa laMkAra. (kAvya.) saha (sa) sarva, ji. [saM. sarvanuM apa. du] sarva, sau. saheDha vi. puM. [saM. sa + 3Dha) mAtAnA lagna vakhate garbha (atyAre jIvaMta prANa-pazu-mAnavo mATe ja maryAdita, jaDa hoya tene putra (kuvAre rahelo) padArtho mATe nathI.) [ ke.] sarva keIka' sahu sahasthAthI vi. [saM. sada+vAthI, 5. sAthe jenI UThasahu-kA, koI sarva, vi. [+ja "kAI,' e lAghava besa hoya tevuM. (2) eka ja samaye sina bhinna sthaLe sahulata, sahuliyata bI. [ara. sahulata ] sugamatA, jemaNe mAthuM UMcuM karyuM hoya tevuM te te saraLatA, sarakhAI, sahelApaNuM sahodara vi. [saM. sadarUdra eka ja mAtAnA peTamAM sahadaya vi. [saM.) umadA hRdayanuM, bhalA heyAnuM, lAgaNIvALa. utpanna thayeluM che te (bALaka paraspara), saguM (bhAI ke bahena) (2) sAmAnI lAgaNI samajhI sahAnubhUti batAvanAruM. sahedarA vi. strI, [saM. jae "sahodara.'], -nI strI. [ + gu (3) nikhAlasa heyAnuM. (4) dayALu. (1) kAvyanAM 2sa "I' pratyaya ] sagI bahena camatkRti vagerene marma samajhanAruM, bhAvaka saha vi saM] sahana karI zakAya tevuM, khamI zakAya tevuM. sAdathI vi. [saM .] e sa-hRdaya(1,2,3,4)." sahanIya. (2) paM. viMdhyanI dakSiNathI zarU thaI e nAmanA saheja li. (saM.) vi. sa. tana, vi. svAbhAvika kaMkaNapaTTImAM samudra sudhI laMbAte parvata, saMdhyAdri. (saMjJA) dvArA vikAsa], sAja (-sAja) vi. ['saheja ne bhiM] sahA -bheda DuM [saM.) "karmANa praga' mATe aMgrejI vyAkaraNa. thADuM, apa, (2) ki.vi. jarAka, jarIka, lagarIka nI rIte svIkArAyelI janI saMjJA (Aje e have pracalita saheje (saM.) kri.vi. jio "saheja' + gu. 'e' trI vi. nathI.). (vyA.) che sA.vi.ma.] kAraNa vagara, (2) meLe, kudaratI rIte. sahyAdri . [ saM. sahma + adri] jue "sa(2).' (3) vagara mahenate, sahelAIthI saLa' E. [saM. rANAnAM>prA. sajAnA strI. dvAra.] saha (sephaNI) , [ o "sahevuM' + gu. "aNI' ku.pra.] dabANathI ke vALIne pADelo ke, geDane . (2) sahavuM e, khamavuM e, sahana lAkaDI vagerenA mArathI paDelA sALa, bharoDa[56 (rU.pra.) sa-hetu, 03 . [saM.] hetuvALuM, kAraNavALuM, projanavALuM, thALe paDavuM. 0 pADavA (u.pra) nAmAnA cepaDAmAM lakhAudevALuM, (2) icachApUrvakanuM vAnI saraLatA mATe kAgaLa vALI AMkAno ghATa Apa] saherA (se.re) . [saM. rovava->mA. sema-] mAthA saLa2 (-2) . jio "saLa,"] (lA.) sUjha, samajha. upara karavAmAM AvatI kula ke jarI vagerenI eka zabhA [0 pavI (u.pra) samajhaNa thavI) ane ene ghATa, maMdIla [salakhuM, saheluM, sUtaruM saLaka (-) . [2vA.] zarIramAM seAya bheMkAtI hoya sahela (sela) vi. [ara. sahula ] agharuM nahi tevuM, saraLa, evo 2hI rahIne te saNaka sahelara (sela) sI. [ara. saya] AnaMde Ama tema saLakaDI sI. [ o "saLI' + gu. "ka'+ 'Da' svArthe ta.] 2010_04 Page #1162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saLakaDuM nAnI saLI. (2) kAMTA. [. karavI (rU.pra.) uzkeravuM] saLakaDuM na. e 'saLakI;' enuM na, rUpa.] nAnI AchI DAMkhaLI, saLekaDuM saLakavuM akri. [ravA.] saheja-sAja hAlavuM. (2) Amatema maraDAvuM. (3) camakavuM (4) saNakA nAkhavA. [dADha saLakavI (rU.pra.) khAvAnA bhAva thaye.] saLakAvuM lAve, kri. saLakAvavuM che.,sa.kri. saLakAvavuM, saLakAvuM e 'saLakanuM'mAM. saLakuM na. kAMTA jharaDAM vagere upADavAnuM epAMkhiyuM lAkaDAnuM sAdhana, zeMTale saLA puM. [jue 'saLakanuM" + gu. 'e'kR.pra.] jue 'saLaka.' (2) tIvra Avega, maneAbhAvanA uchALe saLaga vi. mera ke leA AvyAM hoya tevuM (jhADa vagere) saLagaNuM vi. juo 'saLagavuM'+ gu.` aNuM' kR.pra.] saLagI UThe tevuM 2120 eka 'saLavaLavuM' + gu. 'ArTa' rR.pra.] samajha saLaga-tA zrI. [jae 'saLagavuM' + jJA~ ta.pra.] saLagavApaNuM saLaga-biMdu (-khindu) na. [ + saM.] garamIthI padArtha saLagI UThe enA AMka, umA-mAna ignizana-peAinTa' saLagavuM a.kra. vALA maLavA lAge ema thavuM, khaLatuM thavuM. (ra) (lA,) jhapaDA yuddha vagere thavAM. saLagAvuM lAve.,, saLagAvavuM ke.,sakri [khaNaja, ceLa saLavaLa (-ya) sI. [jue 'saLavaLavuM.'] saLavaLATa. (2) saLavaLavuM .kri. [ravA.] jue 'saLakanuM(1,2).' saLavaLAvuM bhAve,phri saLavaLAvavuM pre.,sa,kri, saLavaLATa puM. saLavaLavuM e, saLavaLa saLavaLAvavuM, saLavaLAvuM jue 'saLavaLavuM'mAM. saLa-sUjha (-jhaya) strI, [jue saLa +'sUjha.'] gama, saLaMga (saLa) vi. [saM. vajJa ye aMgeAvALuM] (sA.) eka cheDAthI bIna cheDA sudhInuM, ekasarakhuM joDAyeluM. (ra) palALavAthI jemAM kAMTA phUTI gayA hAya tenuM (kaDhALa), (3) kiM.vi. aTakathA vagara, satata, ekadhAruM. [.DhANuM (3.pra.) doDha-DAla, DahApaNa DALanAruM] saLaMga-sUtra (saLaga-) vi. [+saM.] eka tAra, akhaMDa (khA.) saLAvA puM. vIjaLInA jhabakArA saLiyA puM. saM. rA > prA. sAmAmAMthI 'saLI' thayA pachI puM. rUpa gu. 'yuM' ta.pra. dvArA] mATe bhAge dhAtunI zalAkA, seAMTI jevA jaMtunA pAtaLA dAMDA. (2) sunnata karatAM pahelAM aMdara cAmaDI sApha karavAnuM eka sAdhana. (3) saurASTranA gheADAnI eka jAta (pAtaLA ghATane kAraNe) saLI . saM. zALA prA. sAmA + gu. I ' svArthe ta.pra.] dhAsa dhAtu lAkaDAnI AchI jhINI lAMbI pAtaLI kAMkha, (2) dAMta kheAtaravAnuM enuM sAdhana. (3) mUtra-zalAkA, 'kretheTara.' (4) nAkanI sIenI jhINI cUka. [. karavI (1.pra.) aTakacALuM karavuM. (2) uzkeravuM. 0 saMcA karavA (-sa-caiA-) (rU.pra.) preraNA karavI. (2) chupI yAjanA karavI. (3) e nAmanI eka ramata] _2010_04 sakalana-niyama saLeka(-kha)DI zrI. [jue 'saLeka(-kha)DuM' + gu. 'I ' pratyaya.] saLI, male khu saLaka(-kha)huM na. [jue 'saLekaDI,' - A na.] jADI saLIneA DhukaDo, jADA ghAsa ke sAMThAnA TukaDA saLekhama na. [sa. helma, AryAM. talava] nAkamAMthI pAtaLAM pANI nIkaLavAne rAga, nAkanI zaradInA rAga sa,` na. ['saMskRta'nuM laghurUpa] saMskRta bhASA saMOM huM. ['saMvatsara'-'saMvat'nuM laghupa] saMvatsara, 'iyara.' (2) khAsa karI vikrama saMvatsara saMkaTa (sa) na. [saM.] Apatti, ApadA, Adbhuta, vipatti. (ra) kaSTa, duHkha. (3) tANa, kheMca, bhIDa saMkaTa-caturthI (saphruTa-) . [saM.], saMkaTa-ceAtha (saphruTacAlya) strI. [saM. + A ceAtha.'] dareka mahinAnI aMdhAriyAnI ceAthI tithi (e eka vrata-tithi che.) (saMjJA.) saMkaTa-bArI (sa-Ta-) . [+jue bArI.] saMkaTa samaye rAjamahela ke evA meTA makAnamAMthI tema meTira-sa vimAna vageremAMthI nAsI chUTavAnuM nAnuM bAraNuM saMkaTa-mAyana (saphruTa-) vi. [saM.] saMkaTamAMthI cheADAvanAra saMkaTa-mAyuM (saphruTa-moMyuM) na. [saM. + 'me' + gu. 'a' ta.pra.] praveza karavAmAM takalIpha thAya tevA sAMkaDA pravezadvAravALuM (makAna) saMkaDAmaNu na., (Nya) sI., -NuI sI. [jue 'saMkaDAvuM" +gu. 'AmaNa, nathI kR.pra.] jagyAnI taMgI, saMkaDAza, (2) (lA.) bhIDa, surakelI, taMgau saMkaDhAvavuM ja 'saMkaDAnuM mAM, saMkaDAvuM a.kri. [jae 'sAMkaDa,' - nA.dhA.] sAMkaDA bhAgamAM AvavuM. (2) saMkeDAtuM. (3) biDAyuM; liAnuM, bhacaDAvuM. saMkaDhAvavuM pre.,sa.kri. saMkaDAza (--ca) strI. [z2ae 'saMkaDAvuM" + gu. 'Aza' kR.pra.] jue 'saMkaDAmaNa(1).' [lApa, saMbhASaNa saMkathA (sA) strI. [saM.] aMdara aMdara vAtacIta, vAr. saM-kara (saDDara) vi. [saM.] bheLaseLiyuM, mizrita, 'hAibrIDa,' (2) khagaDeluM, bhraSTa. (3) judI judI jJAtinAM puruSa-strIthI utpanna thayeluM, varNa-saMkara,' krosa-la.'.(4) puM. meLa-seLa, mizraNu. (5) bhagADa, bhraSTatA, (6) varNasaMkara saMtAna. (7) goTALA, komplikezana.' (8) kapAsa ke evA padArthInA be traNa prakArAnA mizraNathI thatA mitra prakAra. (9) e nAmanA eka arthAlaMkAra. (kAvya.) saMkrarita (sararita) vi. [+seM, lagADI khanAveluM navuM rUpa] vibhinna jAtinA be padArthonuM mizraNa thayuM hoya tevuM saM-karSaNa (sarSaNa) na. [rsa.] pramaLa kheMcANu. (2) prakhaLa kheDANa saMkaNu vi.,puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe devakInA garbhamAMthI peAtAne rAhaNInA garbhamAM laI janArakhaLarAma, baLadeva (kRSNanA meTA bhAI) saM-kalana (salana) na. [x.] ekaThuM karavuM e. (2) graMthanuM e, gaMthaNI. (3) saravALe saMkalana-niyama (saphulana-) puM. [saM.] maMDaLanA khAsa ' Page #1163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMkalanA 298 saMkera kAyadA, le eNka eNsoziyezana' saMketa-rUpa (sakata) vi. [saM.] zaratI arthavALuM, sItArtha saMkalanA (salanA strI. [saM.] goThavaNa, racanA saMta-lipi (sAta) sI. (saM.1 sAMketika lekhana-paddhati, saM-kalayitA (salacitA) . siM5.1 saMkalana karanAra laghulipi, "oNrTa henDa' saMkalita (salita) vi. [sa.] jenuM saMkalana karavAmAM saMtavuM (sAta) sa.ki. [sa. , -nA.dhA] saMketa AvyuM hoya tevuM, ekaThuM kareluM. (2) gaMgeluM. (2) sAMkaLeluM kare. sanasA karavI, khAnagI goThavaNa karavI. saMketavuM saMkalpa ( 5) puM. sa.] mananI dhAraNA, kAMI karavA (satAvuM) karmazi.ji. saMketAvavuM (saketAvavuM) che. sa.ki. vizeno manasUbe, IrAda, (2) nizcaya, TharAva. (3) saMketa-zabda (sata) chuM. [sa.] artha ja thatuM na hoya dharma-karma karavA mATe levAmAM AvatI pratijJA. (4) taraMga. yA sAmAnya bhASAmAM judA ja artha thato hoya te [ UTha (ra.a.) tukko jAga. 0 maNa (ra.a.) koI amuka cokkasa arthamAM vAparavAne gupta rAkha vepArIo paNa prakAranI dhArmika kriyA karatAM pahelAM e karavAnI temaja kArIgara kome, cAra-luTArA vagere AvA potapratijJA levI] potAnA kSetramAMnA ja loko samajhI zake tevI ubhI karelIsaMkalpana (sa5na) na. [saM] saMkalapa karavAnI kriyA pArasI' bolIne te te rAkha), "sle-ga" saMka95-bala(La) (sa (sa ) na. siM.1 prabaLa mano-dhAraNA, saMtasthAna (sakata) na. [saM] nAyaka-nAyikA ke cAra prabaLa manasUbo DAoe maLavAne mATe nakkI kareluM guta ThekANuM saMkalpa-nipuM [. ba.zrI.] kAma-deva saMketAkSara (satAkSara) pR. [+saM akSara,4] sAMketika varNa, saMka9pa-vikalpa (sakapa-) ba.va. [saM] zuM karavuM ane koDa leTara' zuM na karavuM enI mathAmaNa, gaDamathala saMketArtha (satArtha, pR. [saM. artha] sAMketika artha, trIjo saMkalpa-zakti (sApa) sI., saMkalpa-sAmarthya (sahaw-> na samajhI zake tevo mAina, gupta artha. (2) vAkaSamAM na. [sa.] ja "saMkahapa-bala.' zarata batAvanAre kriyApadane artha. (bhA.) -pita (sapita) vi. [sa.] jenA vize manasUbe saMkelavuM (sakelavuM) sa.ki. mA. je. (vastra vagere) karavAmAM Ave che, tevuM, dhAreluM gaDI baMdha karavuM. (2) bheguM karavuM. (3) ApavuM, saMkelAI saMkaTa (saI) na. [saM.] kaSTa, duHkha. (2) Aphata, saMkaTa (saukelA) karmaNi, kri. saMkelAvavuM (salAvavuM) che,sa.ki. saMkaSTa-catuthI (sara) sI. [saM.) e "saMkaTacaturthI." saMkelAvavuM, saMkelAI (solA) ja saMkelavuM'mAM. saMkaLAvavuM, saMkaLAvuM ja e "sAMkaLamAM. saMkoca (sAca) 4. [4] bhiDAvuM e, bihAnuM e, saMkIrNa (sakIrNa) vi. [saM.] saMkara, mizrita. (ra) saMkaDAvuM e, saMkevuM e. (2) khacakAvuM e, aco. verAyeluM. (3) khuba bhIDa ke giradIvALuM. (4) (lA) (3) saMkaDAza. (4) taMgI, achata. (5) (lA.) lajajA, zarama gUMcavaNa bhareluM, agharuM saMkecapUrvaka (sakeca-) ki.vi. siM] saMkoca sAtha, saMkIrNa-ti sI. (saM 1 nava ke navamAMza mAtrAnA saMkocAtAM saMkocAtAM, khacakAI ne. TukaDAvALA tAlanI jAta. (saMgIta.) saM cavuM (saMkocavuM) sa.ji. [sa. sama+3-ka tatsama] saMkIrNavuM (sakkImuM) a.ji. [saM. -jIrNa, -nA.dhA.] baDavuM, bhIDatuM, saDavuM. (2) maryAdita karavuM. saMkecA saMkIrNa thavuM, saMkIrNatA pAmavI. (nA.ka.) ( sacANuM) karmaNi, kri. saMkecAvavuM (sAcavavuM) saMkIrtana (sakIrtana) na. siM] gAna sAthenuM bhajana, esaki. gItavALI ArAdhanA saMkoca-ranla (sakakoca-) vi. [saM.] saMkeca karavA TevAyeluM, saMkucita (sakucita) vi. [sa.] saMkocAyeluM, saMkaDAyeluM. saMkecAI jAya tevuM. (2) saMkeDAvA-biThAvAnA svabhAvanuM (2) biDAyeluM, bhiDAyeluM. (3) sAMkaDuM saMkecAvavuM, saMkocAvuM (sAcA) e "sacavuM'mAM. saMkula (sakakula) vi. [3] juo "saMkucita.... (2) nedha: "saMkocADuno karmaNi praga vyaktinA saMdarbhe dhaDA vinAnuM. (3) gaMcavaNa-bhareluM, guMcavAyeluM. (4) na. bhAve prakAra che: "mAre saMkocAvuM nahi' maMDaLa. (5) yuddha, laDAI saMkevuM (saDavuM) sakri. [2.prA. saMjoDha, prA. tatsama] saMketa (sUta) muM [saM.] izAro, sanasA. (2) agAuthI phelAyeluM sAMkaDuM karavuM, sAcavuM. saMkevuM (soDAvuM) karelI chUpI goThavaNa. (3) pa vAyadA, pI zarata. karmaNi, kiM. saMketAvavuM ( sa DAvavuM) che. sa.ki. (4) artha-bAdha karanAra cina. (5) jANakAra vyakti ja saMkAvavuM, saMkAvuM (sakeDA) e "saMkoDavuMmAM. sAmasAmA samajhI zake e prakAranI ceSTA ke yAMtrika tAra saMkorI (sakeraNI) sI. [ja "saM karavuM' + gu. jevI yojanA. (6) amuka zabdone A amuka ja artha "aNI' kapra.] saMkAravuM e, varSa ema karavuM e. (2) thAya evI samajhatI, (kAvya.) (7) khAnagI rIte maLa- (lA) karIzuM vAnuM nakkI kareluM sthAna saMkiravuM saraj) sakri. vadhe ema karavuM, khaMkherI vadhu sota-nANuM (saketa) na. [+juo "nANuM."] enA khIle ema karavuM. (2) saMkoDavuM. (3) (lA.) uzkeravuM. pitAnA mUlya karatAM vadhAre muya Ape tenuM calaNa saMkiravuM (sarAvuM) karmaNi,kiM. saMkArAvavuM (sonANuM, "Tokana-manI rAvajI presa.ki. 2010_04 Page #1164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karAvavuM 2199 saMkhyAMza-vAcaka sakArAvavuM, saMkirAvuM (sakerA) jeo "saMkeravyuMmAM. saMkSepa (sakSepa) puM. [.] TaMkANa, lAiva. (2) ke sAva saMyama (sa ma) puM [sa.] ja "saM-kramaNa.' (2) pula saMkSepaka (sakasepaka) vi. [sa.] saMkSepa karanAruM. ke karanAruM saMkramaNa (sakramaNa) na. [sa.] oLaMgI ke vaTAvI eka saMkSeH (sakasa) . [saM.] khaLabhaLATa. (2) UhApoha, sthaLethI bIje sthaLe javuM e, (2) ekabIjAne vaTAvatA caLavaLa. (3) kaMpa, dhrujAro. (4) garabaDa padArthonuM eka ja lITImAM AvI javuM e, saMkrAMti saMkSetmaka (sakSobhaka) vi. [saM.] saMkSobha karanAruM saMkramaNa-doSa (sakramaNa) muM. [saM.] vAdIe bhUlathI saMkSebhaNIya (saMkSebhaNIya), saM- 2 ( sa bhya) vi. prativAdInA matamAM jaI paDavAne eka Sa. (tarka) [sa.] khaLabhaLI UThe tevuM. (2) khaLabhaLI mukAve tevuM saMmaNAvasthA (sakrama- sI. [ + saM. mava-sthA] saMkramaNa saMkhAro (sakakhAro) . pANI gALatAM gaLaNAmAM rahI karavAnI sthiti, saMdha-kAla ja jaMtuvALe kacaro. (jaina.) saMkramavuM (sakramavuM) sa.. [saM. samu-zrama, tasama] saMkramaNa khAvuM (sakhAvuM) e sAMkhavuM'mAM. ['zaMkAvuM mAM. karavuM, oLaMgavuM, vaTAvavuM. (bha, ka.mAM kartari prayoga.) saMkhAvuM (saphakhAvuM) a.kra. jio "zaMkAvuM] ja saMkramAvuM (samA ) karmaNi... saMjamAvavuM (sa. saMkhA S. [ saMkhAvuM" + gu. 'vuM? ku.pra.] hAjata. mAvavuM) che.sa.i . (2) zarama. (3) kaMTALo milanI eka jAta saMkamAvavuM, saMkamAvuM ja "saMkramavuM'mAM. saMkhiye ( saba) puM. [saM. rAzivA-ka-prA. liya+] samita (saka kamita) vi. saM.] jenA upara thaI saMkramaNa saMkhya (sakhya) na. [saM.] yuddha, laDAI karavAmAM AvyuM hoya tevuM. (2) praveza kareluM, dAkhala saMkhyA (saMkhyA) sI. [saM.] AMkaDA gaNavAnI rIta, thayeluM [capI, saMcArI gaNanA, gaNatarI. (2) gaNatarIthI Avate AMkaDe, 2kama. saMkAmaka (sakAmaka) che. saM.1 saM-jamaNa karAvanAra. (2) [ mAMDavI (3.pra.) 2kama lakhavI1 saM-kAmita (sakAmita vi. [saM.] jenA uparathI saMkramaNa saMkhyAma-pUraka ( sakhyA) vi. [saM.] saMkhyAnA kramamAM karAvavAmAM AvyuM hoya tevuM, (2) cepa lAgyo hoya tevuM te te saMkhyAe pahoMceluM e batAvanAra (vizeSaNa) saMDhAmI (sakAmI) ji. [saMj] oLaMganAra, vaTAvanAra. paheluM bIja trIja cANuM pAMcamuM ane e rIte "muM (2) cepI [pratibiMbata lagADAto dareka zabda, (bhA.) sa-tta (sa(SAta) vi. si.] ja A 'sa-amita.' (2) saMkhyAma-gAyaka (sayA -) vi. [saM.] saMkhyAne kema sakAMta (satya) mI. [saM. -zani , ava. tadabhava, batAvanAra (vizeSaNa-1 2 3 4 5 vagere) (vyA.) jemAM uccAraNa mAtra "anunAsika.] makarasaMkrAMti, saMkhyAtIta (sakhyAtIta) vi. [+ saM. aa] saMkhyAne utarANa, khIsara vaTAvI gayeluM. (2) asaMkhya, anaMta, besumAra saMmati (sahakAnti) mI. (saM.ekabIjAne vaTAvatAM saMkhyAtmaka (sakrayAtmaka) vi. [+ saM. zAna + ] padArthonI eka ja lITImAM AvI javAnI kriyA, saMkramaNa. AkaDAnA rUpamAM raheluM, saMkhyAnuM baneluM (e rIte AkAzIya grahonuM tema sUryanuM ekabIja saMkhyA-pUraka (sakhyA) vi. [4] paheluM bIjuM trIjuM grahanI uttara-dakSiNa rekhAmAM AvI javuM. AmAMthI ema saMkhyA pUranAra, saMkhyAma-pUraka sUryanI bAra rAziomAM tyAre tyAre praveza karavAne saMkhyA-bala(La) (sakhyA) na. [4] nAnI moTI bAra rAzienI "sa-krAMti" te te rAzine nAmathI saMkhyA dvArA maLatuM sAmarthya, saMkhyA-zakti rasaMkrAMti' vRSabha-saMkrAMti' "mithuna-saMkrAMti, e pramANe saMkhyAbaMdha (sakrakhyA-bandha) vi. [saM. + phA. ba6] aneka makarasaMkrAMti' (utarANa). (3) palaTavAnuM valaNa. (4) AkaDAnuM. (2) (lA.) ghaNuM ja ghaNuM, pAra vagaranuM pratibiMbana. (5) sAmAnya gamana saMkhyA-lekhana (sakhyA) na. [sa.] rakama lakhavAnI saMkrAti-kAla(-La) sahakAnti-), saMkrAMti-yuga (sakrAti-) kriyA, AMkaDA mAMDhavA e chuM. [4] saMkramaNano samaya. (2) saM-krAMtine samaya. (3) saMkhyAvAcaka (sakhyA ) vi. [sa.] 1 2 3 4 vagere parivartanano samaya, uthala-pAthalano samaya 2kama batAvanAra (vizeSaNa). (vyA.) saMkIrNa (sahakauDavuM) a.ji. [saM. sa-6, tatsama] saMkhyAvRtti-vAyaka (saMkhyA ) vi. [+saM. mA-vRtti] sAthe rahI khelavuM. saMvuiM ( kauTANuM) bhAve,kiM. "gaNuM' artha batAvanAra (vizeSaNa 'ekavaDuM' "bevaDuM saMhItAvavuM (sauThAva) che. sa.ki. grevaDuM'-"cAvaDuM' "maNuM-"cA-gaNuM' vagere). (bhA.) saMdIdAvavuM, saMkrITaS (sakakIDA-) e "saMkaDavuM'mAM. saMkhyA samUha-vAyaka ( sakhyA) vi. [sa.] 2kamano saMkSipta (sahakSipta) vi. [sa.] jene saMkSepa karavAmAM jo batAvanAra (nAma "ka"paMcaka' "pa" "iko' Aje hoya tevuM, TaMkaveluM, TaMke sake "dAyaka' "sadI' eNka vagere) (nyA) saMkSiptAkSarI (sahakSiptAkSarI) sI. [+saM. mAra+gu. "I' saMkhyA-saMketa (sakhyA -sahakata) chuM. [sa.] zabdomAM lakhelI rIpratyaya] zabda kezane mAtra AraMbhano varNa batAvavA- saMkhyA AMkaDAmAM lakhavI e. (2) akaDA dvArA lakho mAM Ave e [mAnasika rIte duHkhI e uparathI artha samajhavAnI eka rIta saM-zuSka (sakSadha) vi. [saM.] khaLabhaLI UTheluM. (2) saMkhyAMza-vAcA (sakhyAza) vi. [+saM. 20] rakama 2010_04 Page #1165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMga 2200 saMgIta-lekhana-paddhati thA saMga-varki nA te te aMkanA bhAgane khyAla ApanAruM, apUrNA kane be nadIo ke nadI samudrane maLe e kriyA. (3) evA khyAla ApanAruM, (jemake "pA" "adhu' "paNuM ane meLApanuM sthAna. (4) saMjoga, methana. (5) gurUkuLa, 1/2 thI 1) vagere aneka). (ga.). vighA-dhAma (6) pariSada, "ekeDamI' saMga' (sarga) . [saM.] Asakti, laganI. (2) sahacAra, saMgamanIya (sarga manIya) kuM. [saM.] e nAmane eka kaha5sebata. (3) maMga. (4) saMga, maithuna nika maNi (je maLatAM priyA ane priyane meLApa thAya saMga' (sa) . li.] paththara evI mAnyatA) saMga kuM. [sa. 7 + gu. ' svArthe ta..., "aMnuM saMgama-sthala(-La) (sama), saMgama-sthAna (sama) na. uccAraNa anunAsika maLa] zrAva vratamAM beThAM hoya [saM.] maLavAnI jagyA (vyaktio nadIo vagerenI) tyAre paraspara sparza thavo e. (jaina) saMgara (sara) na. siM5.] yuddha, laDAI saMgaThana (sana) na. [saM. saM-m dvArA kriyAvAcaka saMga-raMga (sara) . [saM.] sobatanI sArI ke narasI saMskRta bhAsI nAma) vIkharAyelA mANase vagerene ekaThAM asara karI saMyukta baLa UbhuM karavuM e, saMjananI kriyA 1 [saM.] saMga vinAnuM saMgaThana-kAra (sana). vi. [+saM.] saMgaThana karanAra saMgakAla(-La) (sava-) 5, saMga-velA(-LA) sI. saMgaThaka (saThaka) vi. [saM. -gha nA vikAsamAM saMrakRta- si] paroDhiyethI laI divasanA thatA pAMca bhAgomAM bhAsI] saMgaThana sAdhI ApanAra, saMyojana karI ApanAra bIjo bhAga saMgaThanA (sa.ThanA) ApI, jio "saMgaThana dvArA A saMga-sArI (3) sI. [.] paththara mArI mArIne mArI saMskRtAbhAsI rUA.jue "saMgaThana.' nAkhavAnI kriyA, paMca-ITALI saMgaThavuM sa.ji. [saM. saMgha dvArA gu. dhAta] saMgaThana karavuM. saMgAta(5) (sAta,tha) puM. [saM. saM-13, a. tadbhava] saMgaThAvuM karmaNi, kiM. saMgaThavavuM che. sakri. ja e "saMdhAta." [saMgAtha karanAruM, sAthIdAra saMgaThAvavuM, saMgaThAvuM jae "saMgaThanuM'mAM. saMmatI(-thI) (satI thI) vi. [+gu. "I' ta..] saMgaThita (saThita) vi. [saM. pratha dvArA vikasI sa. ta saMgAte(-) (sati,) kri.vi. [+gu. e sA.vi.pra.] bha,kanuM saM2katAbhAsI rU5] saMgaThana sAdhyuM hoya tevuM, sAthe, De, sAthamAM, saMdhAne ekatrita thayeluM saM-gAna (sana) na. [saM.1 samUhagAna, chaMda-gAna saMgata (sata) vi. [saM.] ekaThuM thayeluM. (2) saMbaddha, saMginI (saginI) ,zrI. [saM] sAthIdAra jI. (2) baMdha-besatuM. (3) maLatuM AvatuM, "simeTrikala.' dharma-patnI saMgata (satya) sI. saM. , arvA. tadabhava saMgI (sakagI) vi. [saM5.] sobatI, sAthI, sAthIdAra saMgati, sakhata, (2) maitrI, dostI saMgIta (gIta) na. [saM.] vAdyo sAthe gAvAmAM AvatuM saMgata-koNa (sata-) . siM., saMgata-khUNe (sata- gAna, gAyana-vAdana. (2) vRtta-nRtya sAthenuM gAyana-vAdanA 5. [+ e "khUNe.'] maLato Avato khaNe. (ga) saMgIta-kalA(-LA) (sadgIta-) cI. siM.1 saMgIta-vidyA saMgata-doSa (satya) 5. [ja "saMgata saM.] kharAba saMgIta-ka5 (sagIta-) vi. saM.] lagabhaga saMgItanI sobatanI asara keTinuM, gAya vagADI zakAya tevuM saMgatarAza (sa) puM. [.] salATa, kaDiye saMgIta-kaLA (sakagIta-) e "saMgata-kalA. saMgata-vAra (satya) vi. jio "saMgata' + "vAra' saMgIta-kAra (sakagIta-) vi. [saM.] gAyaka (pramANe)] saMbaMdha pramANe, saMbaMdha-vAra saMgIta-kAvya (sakagIta-) na. siM.1 geya kavitA, "lirika saMgati (sati) nI [saM.) ekaThuM thavuM e, saMga, meLApa. saMgIta-4 (sagIta-) vi. siM.saMgItanuM jJAna dharAvanAra, (2) sahavAsa, sAthe uThanuM besavuM vagere. (3) ekarUpa- saMgIta-vidA tA, ekAtmakatA. (4) sarakhApaNuM, "simeTrI." (5) saMgIta-nATaka ( gIta) na. saM.vRtta-nRtya-gAyanapUrvApa-saMbaMdha [maLa chaMda, (piM.) vAdana sAthanuM nATaka, nATaya-saMgIta saMgatikA silikA) strI. (saM.) e nAmano eka akSara- saMgIta-paddhati (sagIta-) sI. [saM] saMgIta gAvAnI saMgati doSa (sati) che. [saM.] jae "saMgata-deSa." te te rIta [sAMgItika. (2) (lA.) madhura saMgati pUrvaka (sati) kri vi. [saM] saMbaMdha barAbara saMgItamaya (sagIta-) vi. [sa. saMgItathI bhareluM, maLyo hoya te rIte, saMbaMdha rAkhIne saMgIta-lipi (sagIta-) sI. [saM.] saMgItanuM enA saMga-hila (sa) vi. [...] paththara jevA hadayanuM savaranI daSTie saMketothI aMkana thAya e prakAra saMgadilI 1) sI. [vA.] paththara jevuM hRdaya hovuM e saMgIta-lekhana (sagIta) na. siM.] svaronI dRSTie nakkI saMgadoSa (sa) puM. [sa.] juo "saMgata-deza." karelA saMketa pramANe karavAmAM AvatuM savarAMkana, naTezana" saMganA (sana) [saM. sana dvArA sahiyara, saMgIta-lekhana-paddhati (sagIta-) cI. [saM.] saMgItanA saMgama (sama) paM. [saM.] milana, meLApa, samAgama. (2) svarAMkananI te te rIta (jemake "bhAtakhaMDenI' "viSNu 2010_04 Page #1166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMgIta-vidyA 221 saM-paTaka pachI digaMbaranI" vagere), Tezana - sisTama saMgraha-bera (sagraha) vi. [ kA. pratyaya] jAo saMgItavidyA (sakagIta- sI, siM.] juo "saMgIta-kalA." "saMdharA-khora.' saMgIta-vidyAlaya (sagIta) na. siMdhuM na] saMgIta praharI sI. [ + kA.] juo "saMgharAkhorI.' zIkhavAnI zALA, "myujhika skala', "myujhika kaoNleja' saMgraha-kaMtha (sagraha-ga-1) puM. [saM] eka ke vibhinna saMgIta vizArada (sagIta-) vi. [saM.] saMgIta-vighAmAM viSayonAM lakhANanA vividha lekhano jemAM samAveza hoya niSNAta. (2) saMgItanI parIkSAnI snAtaka kakSAnI padavI tevuM pustaka saMgIta-zAlA(-LA) (gIta) nI. [saM] juo "saMgIta- saM-mahaNI (sagrahaNI) . [saM] jaina Agama zAstranA vighAlaya.' [paddhatipUrvakanuM zAstra viSane saMkSepamAM ApanAro te te prAkRta padyAtmaka graMtha. saMgIta-zAstra (gIta) na. [saM.] saMskRta vidyA mATenuM (jaina) (2) jhADA thavAno eka jIrNa roga, saMdharaNa, saMgItazAstrI (sata- vi. siMj.] saMgIta-zAsanuM "DisenTarI' jJAna dharAvanAra nAra saMgrahavuM (sagraha) sa, ji. siM. sa-prada, tatsama mULa rU5] saMgIta-zikSaka (gIta) 5. siM.1 saMgItanuM jJAna Apa- ekatrita karI eka ThekANe sAcavavuM, saMgharavuM, saMgraha saMgItazikSaNa (sagIta-) na. [saM.] saMgIta-vidyAnI kara. saMgrahAluM (sagrahA) karmaNi,ke. saMprahAvavuM tAlIma, saMgIta zIkhavuM e (sagrahAvavuM) presa ki. saMgItAcArya (saphaLatA) . [ + saM. mA-cA) saMgIta- saMgraha-sthAna (saha-graha.) na. [4], saMgrahAlaya (saMgrahAvidyAnI ucca siddhie pahoMcI saMgItanuM jJAna ApanAra laya) na. [+ saM. ramAyuM na.] jAnI ane jotAM avidvAna. (2) saMgItanA vidvAnane maLatI evI eka jAyabI paNa thAya tevI vastuo lekanA jevAnA mATe jayAM vyavasthita rIte ekaThI karI rAkhavAmAM Ave te saMgIti (sadgati) strI. [saM.] svaronI saMvAditA, jagyA, myujhiyama hArmanI.' (2) samUhagAna, vaMda-gAna, kaeNgsa." (3) bauddha saMgrahavivuM, saMgrahAluM (sagrahA-) jue "saMgrahavuM'mAM. sAdhuonI pariSada, saMgIdhi. (bauddha.) (4) e nAmanA saMgraho (sagraha) vi. (saM. muM.] saMgraha karanAra, saMgrAhaka AryAdA e bheda. (pi) saMgrahItA (sakagrahItA) vi. [saM. ] jue "saM-grAhaka. saMgIthi (sagIya) sI. siM. laMa>pAli. saMvi, (2) puM. sArathi pAli tatsama] juo "saMgIta(3).' saMgrAma (sagrAma) puM,na, [sa,j.] yuddha, laDAI, jaMga saMgIna (sagana) vi. [.] (5ththara jevuM) bhAre majabUta. saMgrAma-samiti (grAma-) . [saM.] kaI paNa prakAranI (2) TakAu. (3) sarasa, uttama. () aDaga, acaLa. laDAInI AjanA karavA nImavAmAM AvatI cunaMdA (5) mahattvanuM. (1) na. baMdUkanI naLIne cheDe pAlavAmAM sanI nAnI maMDaLI AvatuM lAMbA pAnAnuM aNIdAra hathiyAra, baeNneTa' saMgrAmika (sakagrAmika) vi. [saM.] laDanAra, yuddha karanAra, saMgRhIta (sagrahIta) vi. [saM.] jeno saMgraha karavAmAM (saMgrAmane lagatuM e artha mATe te sAMjhAmika' thAya) Aje hoya tevuM, ekaThuM kareluM, ekatrita saM-gAha (saka grAha) . [sa.] jakaDI levuM e, pakaDa, cUDa saMgemaramara (ge) . [vA. saMgi-marma) ArasapahANa saM-grAhaka (sagrAhaka) vi. [saM.] saMgraha karanAra saMge-vAda ( -) phi. saMgicAhada] eka jAtane saMcAliMkA (sagrAhika) rumI. saM.] saMgraha karanArI strI, kiMmatI paththara zrI saMgrAhaka saMge (sage) siM. sama->prA. - pAkRta saM-prAhI (sagrAhI) vi. [saM5.] ja e "saMgrAhaka.' asa2] khuba Asakti, AsaMge. (2) heDa saMgha (sa) 5. [saM] kono samahu, samudAya. (2) saMgepana (sagepana) na. [saM.] rakSaNa karavuM e (2) eka dayeyane mATe sthapAyela ke cAlu samudAya. (3) sAcavI levuM e, hAMkI levuM e. (3) rahasyanI jALavaNI yAtrALuone nIkaLate samudAya. (4) bhinna bhinna saMgepa (sagepanuM) sa.mi. (saM. rama-guq-zo tatsama] rAjayo ke rASTrone sthapAyelo samUha. (5) bhAratamAM chupAvI rAkhavuM. saMgopAvuM karmaNi... saMgopAvavuM sthapAyele "rASTriya svayaMsevaka saMgha." (saMjJA) (5) presa, ki, janasaMdha' nAmano rASTriya kakSAno prajA-pakSa. (saMjJA) saMgopAlavuM, saMgopAvuM ja e "saMgopanuMmAM. [kAha (rU.pra.) yAtrALuone samUha. eka karI saM-prathita (sagrathita) vi. [saM.] gUMthI lIdheluM. (2) e yAtrAe nIkaLavuM. (2) dhatiMga UbhuM karavuM. 0 kArIe kareluM. (3) saMyukta (ke dvArakA) ja (ke pahAMco ) (pAMca) (rU.pra) saMgraha (sagraha) 6. siM.] ekaThuM karavuM e. (2) kArya siddha thavuM ekaThI karelI cIja-vastuo vagerene jamAva. (3) jemAM saMgha-jIvana (sAna. (saM.) samUhamAM rahIne jidagI vividha vAte kavitAo vagere hoya te te te samUha pasAra karavI e, sahe-jIvana saMgraha-kartA (sagraha) vi. [saM5],saMgrahakAra (nsagraha) saM-ghaTaka (sa Taka) vi. [saM.) saM-ghaTana karanAra, saMgaThana vi. siM.] saMgraha karanAra karanAra, dAMne ekaThAM karanAra 2010_04 Page #1167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa-paTana 2202 saMcarAvavuM-2saM-ghaTana (saTana) na., -nA strI. [4] saMgaThana karavuM e samudAya. (3) jamAva. (4) rastAna sAtha, sathavAre saM-ghaTita (saTita) vi. [saM.] ekaThuM karavAmAM AveluM, saMgAtha [lAvanAruM sAdhana, kanDensara ekaThuM thayeluM, saMgaThita saMghAtaka | ) vi. [saM.] varALane dravya-savarUpamAM saM-ghada (saka) puM, -dana na, dana cI. [4] sAma- saMghAtI (satI) vi. [saMj.] sAthIdAra, saMgAthI, sebatI sAmA ghasAnuM eka saMgharSaNa, (2) athaDAmaNa. (3) meLApa, saMkAte (sAta) ki.vi. [o "saMdhAta' + gu. e' sA. meLAvo, milana [mukhya yAtrI, saMghavI vi ,pra.] sathavArAmAM, sAthe, saMgAtha saMgha-pati (sa) chuM. [saM] yAtrALuone sahana netA saMghAdhipa (sAdhipa) puM[saM. sAMpa saMghane saMgha-bala(La) (sa.) na. [saM.] lokonA samudAyanuM saM- adhipati, saMba-pati [tatsama] jao saMhAra.' gati sAmartha, sAmudAyika baLa saMthAra (sara) chuM. [sa. 2-giv> prA. vAra, prA. saMgharaNa (saraNI) strI. si. saMgha1prA. saMgharaLa, saMghAraNa (sare raNa) na. [saM. > prA. tethaNa, prA. tatsama] jae "saMgrahaNI.' prA. tatsama] (kartavAcaka) nAza karanAra, saMhAraka saMdharavuM (saravuM) sa.ji. siM. sa-graha, prA. saMvana, prA. saMthAra (sarayuM) sa.. [saM. hAra > prA. saMghAra, tatsama] e "saMgrahavuM.' saMgharANuM karmaNi.. saMgharAvavuM prA. tatsama - nA..] jao saMhAravuM." saMghAra presa.ji. (A pAchalAM beu rUpamAM anunAsika "a" (sarAnuM) karmaNi ,kri. saMghArAvavuM (rAva) Bsa.ji. laghu uccarita thAya che.) saMghArAma (sarAma) 5. [saM. sapanAma] bauddha bhisaMgharA . phasa kholavAnI kriyA ['saMgrahakhora." bhikSaNIonuM rahevAnuM sthAna, (2) dharma-zALA saMgharAkhera vi. jio "saMghara'+ phA. pratyaya.] juo saMghArAvavuM, aMdhArA (sara) ja "saMdhAmAM. saMgharA-kherI ena. [+ phA. pratyaya] juo dhasaMgrahakhorI.' saMghIya (sadhIya) vi. [saM.] saMghane lagatuM, saMpanuM. (2) saMgharAvavuM, saMgharavuM e "saMgharavuM'mAM. saMdha-paddhatithI cAlanAra saMghare 5. [. -at->prA. laMghAma-] ekaThuM karavuM e, saMtA-utAra e "saMdhADA-utAra." saMgraha, saMcaya saMghaDiyA-vADa (Da) "saMpAdiyA-vADa.' saM-thaI (sarva pu, rSaNa na. [4] ekabIjA sAthe saMleriyuM vi. jio "sa De' + gu. thayuM tama] saMveThA ghasAvuM e. (2) ekabIjA sAthe athaDAvuM e, athaDAmaNa. uparathI utArI ghATa ApeluM (3) jhADA, takarAra saMdhiyA e "saMdhAriyo.' saMghavI . [sa. sAhi - prA. raghavara yAtrALuonA saMDe e "saMdhADe.' saMdhane netA, saMdha-pati. (2) e uparathI jenA nAgare saMDe kri vi. sathavAre, sAthe, saMgAtha vageremAM AvelI avaMTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) maMca (satra-2) puM. [saM. - > prA. va> apa, saMgha-vyAyAma (-) . [saM] samUhamAM ekaThAM rahI ra2, apa. tatsama] saMcaya, saMgraha, (2) khetInAM sAdhana karavAmAM AvatI kasarata (tamAma). (3) dhana vagere chupAvavAnuM dIvAlamAM gupta khAnuM saMgha-zakti (sa) pI. [saM.] juo "saMghanebala.' ke kabATanI nIce yA pAchaLa bhAga. (4) (lA) lAga, saMghasattAka (sa) vi. [saM.] pranataMtravALuM dAva. (5) dage, prapaMca saMghATI (sITI) sI. [8. prA. lavANI dvArA saMskRtIkaraNa saMcamavuM (samyakaj) sa.. [+gu. "ka svArthe tama. -nA. bauddha bhikSuonuM upa-vastra dhA.] sacavAI rahe e pramANe rAkhavuM, sAcavI rAkhavuM. saghA(-9)DhA-utAra vi. jio "saMdhA-ve) '+ 'u- saMcakavuM karmaNi, ji. saMcAlavuM che,sadi. (sAdhita tAravuM] saMpADiyAe saMdhADe utAryuM hoya tevuM surekha, rUponA uccAraNamAM anunAsika svara mAtra) ghATIluM saMcakAvavuM, saMcakAvuM ja "saMcakavuM'mAM. saMthA(-)riyA-vAda (-35) , [ja e "saMdhA-ve hiye" saMcaya (sacaya) 6. siM.] ekaThuM karavuM e. (2) ekaThA + vADa] saMvADiyA jJAtino mAholo karelA padArthane samUha ke rAzi saMghATa-ghe)diyA puM. [ja "saMghA(-)Do . "IyuM ta...] saMcara (sacara) puM. [3] hAla-cAlano Acho avAja saMdhADA upara hAthIdAMta plAsTika ane lAkaDAnI vastuo saMcaravuM (sa-caravuM) a,kri. [saM. zam - tasama] haratuM taiyAra karanAra kArIgara, (2) hiMduonI eka evI karavuM. hAlacAla karavI. (2) javuM. (3) vyApI javuM. dhaMdhAdAra jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.). saMcara (sacarAvuM) bhAve,ji. saMcarAvavuM (sAcasaMghADI (sADI) mI, di. prA.] jue "saMghATI." rAvavuM) . sakri. saMdhyA' kuM. [. sa dvArA] jana sAdhu-sAvIone saMcAI (sacarAI), -azu na, maNa kI. [ e te te pratyeka samudAya. jena). saMcAravuM' + gu. "AI'."AmaNuM : "AmaNI" ka.] saMghA" chuM. [saM. -ghATa -> prA. rapAma-] hAthIdAMta (naLiyAM) cAravAnuM kAma. (2) (naLiyAM) cAravAnuM lAsTika lAkaDuM vagerenI vastuo utAravAnuM cakrAkAra yaMtra mahenatANuM ['saMcara'. "saMcAravuM'mAM. saM-pAta (sAta) chuM. [saM.] athaDAmaNa (2) samUha, saMcarAvavuM, na saMcarA - (saccarA-) o 2010_04 Page #1168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ selina 223 saMjJaka saMcalana (sagnalana) na. [saM.] juo "saMcaraNa.' (2) saMcita (sacita) vi. [saM.] ekaThuM kareluM. (2) saMghareluM. kaMpana, thanAra. (3) Arolana, caLavaLa, hilacAla, (3) na. pUrvabhavanuM te te pratyeka karma, pUrvanA bhAva ejiTezana." (4) saMcAlana, vyavasthA, vahIvaTa. (5) te te apakva karma (bhogavavuM bAkI raheluM) pheraphAra [dhabakatuM raheluM che (sA) pR. [kA. zika jahu ] yaMtra. sAce, "mathIsaMcalita (sA-calita) vi. [4] gatimAM raheluM. (2) narI." (2) lugaDAM zIvavAnuM yaMtra. (3) ghAsaleTanI varALasaMcavuM (sAcavuM) sakri, jio "saMca." nA.dhA.] ekaTha thI saLagate cale, "sTava," "prAImasa." (4) daLavAnI karavuM, saMcita karavuM. (2) sAcavIne mUkavuM, chupAvI rAkhavuM. yAMtrika dhaMTI. (5) vALaMdanuM bAla jhINA karavAnuM spriMgavALuM * saMcAluM (sAcA) karmaNi, saMcAvavuM (sancAvavuM) sAdhana presa ki. - saMDuM ja "sacADuM." saMcaLa' (sagnaLa) . [saM. -tra] jao saMcara." saMcora ( sa ra) puM. pApaDiyo khAro, pApaDa-khAra saMcaLa (sara-caLa) na. [4 varga = prA. subraNa, sa] (anAja jaladI caDe e mATe vaparAta) pakaveluM eka natanuM recaka mIThuM saMjaya (sara-jaya chuM. [saM.] mahAbhAratamAM dhRtarASTranI tahesaMcA-ghare (sara-cA-) na. jio saMca"+"dhara.] saMcA nAtamAM rahenAre "bAroTanA prakArano kathAkAra. (saMjJA) rAkhavAnuM makAna, yaMtrAlaya, kArakhAnuM saMjavAravuM sakri. [ja saMjavArI,'-nA.dhA.] sAvaraNIthI saMcAra (sara-cAra) 5. (saM.1. hAlavuM cAlavuM e (2) vAsI vALavuM. saMjavArA karmaNi, kiM. saMjavArAvavuM pelA e, prasAra. (3) avara-javara, Ava-jA. (4) B. sa.ki. aMdarathI pasAra thavuM e, "TrAnsamizana." (5) AlApanuM saMjavArAva saMjavArAnuM e "saMjavAraNuMmAM. [vAsa sthAna. (saMgIta.) (9) sUrya vagere grahanuM eka rAzimAMthI saMjavArI strI, sAvaraNI, jhADuM. (2) (lA) kacare, pUja, bIjI rAzimAM javuM e. (ja.) saM-jAta (sA-jAta) vi si.) janma pAmeluM, utpana thayeluM, saMcAra (sacAraka) vi. [saM] saMcAra karanAra. (ra) pedA thayeluM, ja-meluM cranAra. (3) muM. AgevAna, netA keilA saMjA5, , -ba (sajApa-ka,ba) . vi. saMjAn] kapaDAMnA sayAraNa (sara-thAraNa) na. [saM.] saMcAra karavo e. (2) rIvarthamAM sAMdhAnI dhAre judA raMganI sAthe sAdhI levA sacArad (saka-cAravuM) sa.ji. [saM. saF- nuM che.] badhe AvatI kApaDanI paTTI, magai. (2) makAnanA dIvAna pharI vaLe ema karavuM. (2) (mAsAnuM pANI na paDe e jevA khaMDamAM zabhA mATe ekAda mITara UMce dIvAlamAM bamATe chAparAMnAM naLiyA) caravAM. saMcarAvuM? (sarAvuM) tAvavAmAM Avato jarA Upasela paho ke kaMdoro karmaNi, saMcarAvavuM? (sacarAvavuM) . sa.ki. sajIvana (sajIvana) na. [saM.] marelAne jIvatAM karavuM ke saMsArita (sacArita) Ni. [] jeno saMcAra karavAmAM marelAMe chavatA thavuM e Ape che, tevuM, phelAyeluM saMjIvanI (sajIvanI) vi., sI. [saM] marelAne punarjIvana saMyArI (sacArI) vi. [saM.] saMcaranAra, hAlacAla karanAra. ApanArI (eSadhei ke vaghA) [ saMyukta." (2) AvajA karanAra. (3) aMdarathI pasAra thanAra. (4) saM ta (sA-ju kata) vi. [saM yuvara, a. tadubha4] A cepI, sAsagika. (5) sthAyI ArahI ane avarohI sariye (sava-jeriya) puM. [jae "saMjero' + gu. IyuM savaranA mizraNavALuM. (saMgIta.) (6) 5. dhruvapadanI cAra ta...] bhAtuM rAkhavAno Dabaro, kadAna. (2) aMdara mAMhanI trIjI (ka. (saMgIta.) (7) je rasa-niSpatimAM abharAIvALe tema nIce cAra nAnA pAyAvALA AgalA sahAyaka banI jalanA taraMganI jema khasI jato hoya bhAgamAM nAnA bAraNAvALa mATI ke lAkaDAne majusa tevA te te bhAva, vyabhicArI bhAva (enI saMkhyA 33 jerA (sa-jero) che. rAtri paDatAM cIja-vastuone hAMnI che.) (kAvya.) ['saMcAra." be karo e. [0 kara (ra.a.) badhu ucApata karI sacAro' (sacAro) j[sa. - gu. o' ta.ka.] ja javuM] ["saMyoga.' saMyAre (sacAre) muM. jio "saMcAra + gu"o' kA saMga ( saga) puM. [saM. 2-thona, arvA. taddabhava ja chAparAM cAravAnuM kAma karanAra majara saMjogavaza (sara-joga-), zAt ki.vi. siM yoga-varA saMcAlaka (sa-cAlaka) vi. [sa.] gatimAM rAkhanAra. (2) rAta, arvA tadabhava ja "saMga-vaza.' saMyAlana karanAra, kArya gatimAM rahe e rIte doravaNI Apa- saMgiyuM (sa-giyuM) vi. [+ gu. "yuM' te pra.] sArA nAra, vyavasthApaka, vahIvaTadAra, menejara pagavALuM. (2) saMga joI kAma karanAruM saMcAlana (sacAlana) na. [3] gatimAM mUkavAnI kriyA. saMjogI (sajegI) vi. [sa. vaLI, 6 a. tadabhava (2) vyavasthA, vahIvaTa, menejamenTa saMsAranA viSayo sAthe joDAyeluM. (2) puM. gharabAravALo saMsallata (sara-cAlita) vi. [sa.] gatimAM mukavAmAM #2 11..gItamAM makavAmAM sAdhu ke bAvA. paNuM. (2) cAlu rahe evI sthitimAM mUkeluM, vahIvaTa sarI (sara) strI. [mara. sArI] meMdAnI pUrImAM 2 mAM bhaluM ke mA bharI banAvavAmAM AvatI eka vAnI, ghUgharA saMcAvavuM, saMcAluM (sakhyA) jue asaMcamAM. saMjJaka (sa-jJaka) vi. [sa. samAsamAM uttarapadamAM] nAmanuM, 2010_04 Page #1169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMjJA saMjJAvALuM. (jema ke sarvanAma-saMjJaka') saMjJA (sannA) srI. [saM.] jJAna, samajha. (2) cetanA, bhAna. (3) sAna, saMskruta, izArA, nizAnI. (4) eLakha, pichANu. (5) ALakha mATenuM nAma. (nyA.) (6) A~jagaNitamAMnA te te varNa-saMketa, 'sikkhAla' saM-jJApaka (sa-jJApaka) vi. [rsa,] jaNAvanAruM, khyAla ApanAruM, saMketa ApanAruM saMjJA-vAcaka (sajJA.) vi. saM.] je zabdathI ke padArthathI amuka ke aneka sajIva-nirjIvane khyAla Ave tevuM. (nAmanA eka prakAra, vizeSa nAma, preApara nAuna') (nyA.) saMjJita (-sannita) vi. [saM.] jue 'saMjJa'('samAsanA uttarapadamAM 'nAmathI' 'eLakhe' e artha Ape che.) saMjhA (sa-jhA) zrI. [saM. suMghdhA > prA. saMjJA prA. tatsama] ja 'sAMjha.' ['thaMDAmarka.' saMDhAmaka (saDAma) puM.,kha.va. [saM.] prahalAdanA guru, jue saMDhAkSa (saNDAsa) na. rjAjarU, saMDAsa, pAyakhAnuM saMDAvaDhA(-rA)vavuM (sAvara (DA)vavuM) jue. saMDovanuM'mAM. maMDAtraNa (sasAvaNa) na., -NI strI. [jae 'saMDAvavuM' + gu. 'aNu' - 'aNI' kR.pra.] saMDovavAnI kriyA, saMDAvAI javuM e, sapaDAI javuM e maMDAvara(-DhA)vavuM (saDaeNAvA(-DA)vanuM) jae 'saDAvavuM'mAM. saMDALavuM (saDAvavuM) .kri. [saM. sau -> prA. saMjomahAjara rAkhavuM] aLajArIthI bhAga letA karavuM. (ra) sakaMjAmAM levuM. saMDAvAvuM (saIovAvuM) karmaNi,,krisa-tAna (satAna) na. saMDAvAvavuM (sasAvavuM) pre,sa.kri. saMDAvaDA(ra)vavuM (sasAvaDA(-2)vavuM) puna:pre,,sa,kri saMDAvALavuM, saMDAvAvuM (saI-) jae saDAvavuM'mAM. saMta (sata) chuM. saMsa > prA. [a, prA. tatsama] 0 jana puM, [+saM.] satpuruSa, sAdhupuruSa. (ra) bhale mANasa, eliyeA. (3) pavitra mANasa saM-tata (satata) kri.vi. [saM.] jaA 'satata.' saM-tati (satati) zrI. [sa.] avicchinna paraMparA. (2) jae 'saMtAna.' saMtati-niyaha (satati-) kuM., saMtati-niyamana (saptati-) na., saMtati-nirAdha (satati-) puM. [saM.] bALako na thAya evuM kRtrima aMdhana, 'phaeNmilI-plaeNniMga' saMtati-zAstra (satati-) na. [saM.] sArAM saMtAna Upaje e vizenI vidyA, suprajanana-zAstra, 'yujeniksa' saMta-puruSa (sata-) puM. [jue 'sa'ta' + saM.] jue 'saMta.' saM-takhta (santapta) vi. [saM.] sakhata tapI UTheluM. (2) (lA.) khUba duHkha pAmeluM, saMtApa pAmeluM. (3) sakhata gusse thayeluM saMtamasa (santamas) na. [saM. (tamas] vizvavyApI aMdhAruM saMta-mahimA (sa. ta-) puM[jue 'saMta' + saM.] satpuruSAnI mahattA tema gaurava, saMta puruSanA prabhAva saMta-maMDala(-La) (sa-ta-maNDala,-La) na., "lI(-LI) strI. [saM.] satpuruSane samUha. (2) sAdhubAvAneA saha saMta-rAma (santa-) puM. ['saMta'+ saM.] e nAmanA _2010_04 saM-tRti bhUtapUrva eka sAdhupuruSa (naDiyAdanA). (saMjJA.) (2) na naDiyAdanuM emanuM sthApeluM maMdira, sa`tarAmanuM maMdira. (saMjJA.) aMtaruM na. [peryuM. sinhA] nAraMgInA prakAranuM khaDabacaDI pAMcI chAlanuM DhIlI pezIovALuM khaTa-madhuruM eka phaLa saMtarpaka (santarpaka) vi. [saM.] tRpta karanAruM. (ra) prasanna karanAruM. [karavuM e saMtarpaNa (satarpaNa) na. [saM.] tRpta karavuM e. (ra) prasana saMtapeluM (satapaeNvuM)sa.kri. [saM, kSamrRSa-sad . tatsama] tRpta karavuM. (2) prasanna karavuM. saMtarpAvuM (satA~vuM) karmaNi,kri. saMtarpAvavuM (santavavuM) ke.,sa,kri aMtarpAvavuM, saMtarpAvuM (santapta-) jue satapavuM'mAM. saM-tapita (satarpita) vi. [saM.] saMtRpta karavAmAM AveluM. (2) prasanna karavAmAM AveluM saMtalasa (-ca) strI. khAnagI masalata. (2) chUpI geADhavaNa saMta-vANI (santa-) zrI. [jue sa Mta' + saM.] satpuruSAnA bela, saMta jananuM vacana. (2) saMta kavionI kavitA saMtAkUkaDI (satA-) zrI., saMtAve (santAve) puM. jie 'sa'tAvuM' dvArA.] chupAyelAMne zeAdhavA javAnI eka bALa 2204 ramata saMtADavuM (satADavuM) jue 'saMtAvuM'mAM. saMtADAvuM (santADAvuM) karmaNi, kra. saMtADhAvavuM (santADAvavuM) punaHpre., sakri saMtADhAvavuM, saMtADAvuM jae saMtADavuM'mAM. [saM.] bALa-accAM, haiyAM-karAM, saMtati [taraphathI mAbApane maLatA saMtASa saMtAna-sukha (santAna-) na. [saM.] sa`tAna ke sattAmA saMtAnotpatti (santAneAtpatti) sI. [ + saM. ravatti] bALa- baccAMnA janma, protpatti saMtApa (santApa) puM. [saM.] mAnasika duHkha, mananeA kaleza, paritApa, kAcavaNI, pajavaNI saMtApa-janaka (sa-tApa-), saMtApa-dAyaka vi. [a ], saMtApadAyI (sattApa-) vi. [saM.,puM ] sa MtApa karanAruM saMtApavuM (sattApavuM) saM.kri. saM sam-sa nuM che. satAvya, pre. tatsama] paritApa karAve, kleza ApavA, kAcavavuM, pajavavuM saM.tApita (satApita) vi. [saM.] jene paritApa ApavAmAM AvyA hAya tenuM, kleza pamADeluM, kAcaveluM, pajaveluM saM-tApiyuM (santApiyuM) vi. [saM. 8-afe + gu. 'iyuM' ta. pra.] jue 'saMtApa-janaka.' (ra) saMtApa karanAruM saMtAvAvuM (satAvAnuM) jue 'saMtAvuM'mAM. saMtAvuM (santAnuM) akri. chupAyuM, gupta thaI javuM, saMtAvALuM (santAvAnuM) bhAve,kri. saMtAravuM (satADhavuM) ke.,sa,kri. saM-tulana (satulana) na. [saM.] samatAlapaNuM saM-tuSTa (santuSTa) vi. [saM.], mAna vi. saM. degmAr, puM.] saMtASa pAmeluM, saMtRpta thayeluM. (2) prasanna thayeluM, rAjI thayeluM [(ra) jae 'saMtuSTa(1).' saM-tRpta (satRpta) vi. [saM.] sArI rIte dharAI gayeluM, saM-tRpti (saturtita) strI. [saM] dharAI javuM e, dharava. Page #1170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMtaka,kha 2205 saMdhi (2) saMtoSa jao "saMtoSa." tevuM. saMdehavALuM. (2) a-spaSTa saMtaka-kha (saka, kha) . [saM. saMtoSa, arvA. tadabhava saMdigdhArtha (sandidhA ) . [+ sa. ma] saMdehavALe saMtA-khaa (sataka-kha)) sa.. saM. -roSa, arvA, mAina ke Azaya. (2) vi. jenA arthamAM saMdeha rahe taddabhava] ja "saMtoSavuM.' saMtAkA(khA)6 (satakA- hoya tevuM [e. (2) (lA.) uoraNa khAvuM) karmaNi,kiM. saMtokA(khA)vavuM rokA(khA)vavuM) saM-dIpana (sa-dIpana) na. [3] saLagAvavuM e, paTAvavuM presa.ki. [saMtaka(kha) huM'mAM. saM-dIpanI (sandIpanI) vi., strI. [saM.) AyanA pratinA saMtikA(khA)vavuM saMtakA(khA)vuM (satakA(khA)) e eka prakAra. (saMgIta) satAravuM (sateravuM) sa.ki. herAna karavuM, pajavavuM, saMtApavuM. saM-dIta (sandIpta) vi. saM.] saLagI UTheluM, prajavalI saMtarANuM (satAva) karmaNi,kri. saMtarAvavuM (santorA- UTheluM. (2) (lA.) uzkerAyeluM tijorI va) che. sakri. saMduka (sabUka) strI. [ara.] peTI. (2) paTAre. (3) saMtarAvavuM, saMtarAvuM (sanaterA-) ja e saMtaramAM, saMdeza (deza) 5. siM] mahAmaDha mekalavAmAM saMtaro (satere) 5jio "saMtaravuM' + gu. ' . AvatA khabara, pegAma, samAcAra, kaheNa pra.] herAnagata. (2) jhaMjhaTa, lapa saMdeza (sadeza) 5. [baMgA] dUdhanA mAvAnI eka baMgALI satela (saoNlo) 5. [saM. sama + + gu. "e" banAvaTa, duladulArI [karatuM kRma.] bAradAna sahitanuM sATuM vajana saMdezaka (sazaka) vi. [sa.] batAvatuM, kahetuM, nirdeza saM-teSa (sa-1) 5. [saM.] je kAMI maLe tenAthI prasannatA saMdazaro (sa-zare) muM. e nAmanuM eka jhADa, zirISa mAnavI e, saM-tRti, paritoSa saMdezavAhaka (sadeza-) vi. [saM] saMdeza laI janAra, saMtoSavuM (sAvavuM) sa phiM. [saM. sama +gqnuM che. sovA khepiye ' [ta.pra.) e "saMdeza(1)." tasama] saMtoSa Apa, saMtRpta karavuM. prasanna karavuM. saMdeze (sadezo) pR. [saM. saMdeza + gu. "o svArthe saMtoSAvuM (satavAvuM) karmaNi... saMtoSAvavuM (sato- saMdeha (sadeha) puM. [4] saMzaya, zaMkA, zaka, vahema, vAvavuM) . saki. aMdeze. (2) e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya) saMtoSAvavuM, saMtoSA (sa-toSA) jao "saMtoSa"mAM. saMdeha (soha) puM, "hana na. [saM.] kADhele sAra, dehana saMtoSI (sateSI) vi. . puM.] thoDAthI saMtoSa pAmanAra. saMdha (saMdhya) pI. siM. 1,pR.] sAMdha (sAMdhe. (2) be (2) strI. e nAmanI mAyelI eka abhinava devI sAMdhA vaccenI taraDa. (3) baLada-gADInA savaraNa para saM-grAsa (satrAsa) puM. [saM.] bhAre sakhata trAsa, prabaLa nAkhavAmAM AvatI loDhAnI paTTI pajavaNI saMdha-cAtaro (saMdaya-) chuM. [+ja cAtaravuM' + gu. o' saMtrI (satra) . [e. senTrI] pahere bharanAra sipAI, kapri.] caNataramAM paththara ke IMTanI nIcalA tharanI sAMdha paheregIra, cokI rAkhanAra, cekIdAra catarAvIne uparano thara levo e saMthAgAra (sanyAgAra) na. [sa. saMsthA + a = saMsthAkAra saMdharukAvavuM, saMdharUkavuM jae "saMdharUkavuM'mAM. > pAli. saMthAra, pAli tasama] vicAra karavA maLavAnuM saMdharUkavuM sa.kri. [ja e "saMdhUkavuM' + gu. " prakSepa) jAhera sthAna, "TAunahola'. (2) bauddha dharmopadeza devAnuM saLagAvavuM, peTAvavuM (khAsa karI calA vageremAM lAkaDuM pAna chANuM vagere). saMdharukAvuM karmaNi,ji. saMgharu kANuM presa.ki. saMthAro (sanyArA) 5. [sa. saMghAva -> prA. saMyama-] saMdhANuM (sandhADavuM) jUo "sAMdhavuM'mAM. saMdhADhavuM (sadhA maraNa paryaMta upavAsa karatAM pathArImAM paDavA rahevuM e DAvuM) karmaNi,ji. saMdhADhAvavuM (sadhADAvavuM) punaH presa.ke. (khAsa karI jena sAdhu sAdhavIonuM mAyA mamatA choDI aMdhArAvavuM, saMdhADhavuM (sadhArA) jAo "saMdhADa'mAM. daIne). (jena.). [puruSa. (saMjJA.) saM-dhANa (sadhANa) na. [saM. saMvanaprA . laMyANa, prA. saMthAla puM. pUrva bhAratamAMnI eka Adima jAti ane ene tatsama] juo "saMdhAna(1).' saMthAvuM (sathAvuM) a.,i gaMthAvuM, rokAvuM. (2) vivAha thavA saMdhANuM (sadhANuM) 1. [saM. navA- prA. saMdhAma-1 saMdarbha (sabdabhe) . [saM.] pUrvApara saMbaMdha. (2) graMthA- (lA.) athANuM, AthaNuM. (puSTi.) dimAM lIdhelAM avataraNa-havAlAo vagerene saMbaMdha, saMdhAna (sadhAna) na. [4] sAMdhavuM ke saMdhAvuM e, joDANa, anusaMdhAna sAMdhaNa. (2) meLApa, milana. (3) dhanuSa upara bANa saMdarbha-kaMtha (sandarbha-grantha) , [sa.] koI paNa lekha graMtha caDAvI nizAna levuM e. (4) dayAna, lakSya vagere lakhatAM emAM je je graMthanAM avataraNa-havAlAo aMdhAre (sadhAre) muM. jie "sAMdhavuM dvArA.] vAsaNa vagere levAmAM AvyAM hoya te te graMtha, "buka eka sAMdhavAnuM kAma karanAro (kaMsAra) repharasa,' repharansa buka' saMdhAvavuM, sadhavuM (sadhA ja sAMdhavuM'mAM. saMdaSTa (saI) vi. si.] jemAM dAMta pIsIne gAvAmAM saMdhAsa (sadhAsa) na. jao saDAsa." AvyuM hoya tevuM (gAna). (A gAyakane eka doSa che.) saMdhi (sI-dha) muM, samI. [sa., sI.] joDAvAnI-saMdhAvAnI saMdigdha (sadidha) vi. saM] jemAM zaMkA-saMdeha ya kriyA, joDANa. (2) joDAvAnuM sthAna, sAMdha, sAMdho. (3) 2010_04 Page #1171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMdhikA 2206 se-niveza benA joDANa vaccenI taraDa ke phATa. (4) core bhIMtamAM saghaLuM DeluM bAka. (5) taka, prasaMga, me. (9) suleha, saMkaNu (sadhakaNa) na. jio "saMdhUkavuM' + gu. "a" samAdhAna, taha. (7) uccAraNamAM zabdonA joDANe kriyAvAcaka ku.pra. tema saM sa-dhuLa>prA. vattaLa, svara-yaMjana-visarga-anurUvAra vagerenAM svAbhAvika joDANa. vaLa] (agni) saLagAva e, paTAvavuM e. (2) (vyA.) (8) nATayaracanAmAM ekabIjA prasaMgenI sthAna (lA.) udhoraNa pramANenI goThavaNa (pUrNa nATakamAM evI pAMca saMdhi saMkaNuM (sadhukaNuM) vi. jio "saM dhakavuM' + gu. "aNuM" hoya che. mukha prataiimukha garbha vimarza ane nirvahaNa). kartAvAcaka ku.pra.] saMdhUkavAnuM kAma karanAra, (2) (lA.) (nATaya) (9) madhyakAlIna apabhraMza kAvyamAM amuka uzkeranAra amuka kaDava'no piTA-saMgraha (e "sargano prakAra nathI.). saMdhUkavuM (sadhu ka) sa.kri. [saM. samU-. >, adhuvaNa, (kAvya.) (10) padyanA caraNamAM uccAraNanI dRSTie hava] agni mATe lAkatAM-chANAM vagere saLagAvavAM, savara-vyaMjanasamUhane paDate te te TukaDe, paTAvavuM. (2) (lA.) urakeravuM. saMdhukAvuM (sadhukAvuM) (kAvya.) karmaNi,ji. saMdhukAvavuM (sa-pukAvavuM) presa ki. saMdhikA (sadhikA) sI. [saM.] kSitija, (2) divasa ane saMdhUke (sa ) paM. jio siMdhUkavuM + gu. e ku.pra.] rAtane jayAM meLApa thAya che te samaya, saMdhi-kAla. (3) (lA) ghATaghUTa vinAnA moTA stAnanA jevo dekhAva saMyA-samayanuM teja [pADanAra (cera) aMdhe(sa) . . tareha> gu. saMdhe saMdeha, zaMkA, saMdhi chedaka (sadhi-) vi, pR. [saM.] dIvAlamAM bAkuM vahema [.] badhe, sarvatra sAtha-nAmuM (sAdhi-) na. [+ ja "nAmuM.'), saMdhi-patra saMdhe* (sa-be) mi.vi. [ja e "saMdhu' + gu. "e" sA.vi, (sadhi) muM. [saM. na.] sulehane dastAveja sayA (sa-dayA) strI. [saM.] savAra madhyAhana ane sAMje saMdhi-achAdana (sAdha-) na. si.] saMgItane eka alaM- te te saMdhi-kAlane samaya. (2) (gu.mAM) sAMjhane samaya. kAra. (saMgIta.) (3) mAyAhana ane sAMjha * brAhmaNone te te saMdhi-baddha (sadha-) vi. [saM] kaDavonA banelA saMdhi- samayano vaidika upAsanAno vidhi. (4) (lA.) paDatInA ethI baMdhAyeluM che te apabhraMzanuM (kAvya). (kAvya.) samaya. [ 9 karavI (rU.) brijeno te te kAlane veTika saMdhi-baMdha (sAnta-ba-dha) muM. [4] sAMdhAne bAMdhI levAnI upAsanAno vidhi karavo. 0 khIlavA (rU.pra.) sUryAstakiyA. (2) sAMdhAne bAMdhanAruM doraDuM ane gAMTha. (3) samaye AkAzamAM sUryanAM kiraNanI pratirachAyA vikasita apabhraMza kAponuM kaDavonAM banelAM jhumakhAMonA rUpane rIte dekhA' mALakhuM. (kAvya.) saMdhyA-AratI (sayA-) strI. [+ ja "AratI.] saMdhivA (sadhi ) muM. siM. + e "vA.) zarIranA - puSTimArgIya maMdiramAM ekalA AThamA zayana(sena)nI sAMdhA rahI jAya ane emAM sakhata kaLatara thAya e pahelAMnI sAtama darzana vakhatanI AratonAM darzana. (puSTi) eka roga, rUmeTijhama" saMdhyA-kAla(La) (sayA-) 5. [saM.] savAra bapora ane saMdhivigrahaka (sadhi) . [saM.] saMdhivigrahAdhikArI sAMjhane te tenI saMdhine samaya. (2) (gu.mAM) sAMjhane (sadhi-) chuM. [ + saM. adhikkAra] paravAjapemAM elacI, samaya embeseDara' saMkhyA-pUjA (sayA-) sI., saMdhyA-vaMdana (sayA-vandana) sadhivileSa (-sI-dha-) 6. [saM.] svara-vyaMjana-visarga na. [sa.] e "saMyA(3)." -anusvAra vagerenI zabdamAM ke sAmasAmA zabdonI thayelI saMdhyA-samaya (sayA) . [saM.] jue "saMyA-kAla.' saMdhione chUTI pADI asala rUpa batAvavAnI kriyA. (jA.) saMsthA pAsanA (sa-pAsanA) a. [sa. saMsthA + upAsanA saMdhi-svara (sadhi-) . [sa.] be svaronI paraspara saMdhi ja e saMdhyA (3). [tevuM laDavA mATe susajaja thatAM emAMthI UbhuM thatuM te te nava svara. (2) "e- e-naddha (sana) vi. [sa.] jeNe bakhatara paherala hepa autema "a" "Ai" "au-Au' "eI'-e' nAha (sanAha) pR., na. [saM. 5.] bakhtara [saMbaMdha e'oha vagere prakAranuM saMyukta uccAraNa thatAM saMnikarSa (sanika) 5. [sa.] nikaTapaNe, samIpatA, (2) lipimAM gAMdhI na zakAya chatAM vyakta thatuM svaroccAraNa, saMnidha (saniga) sI. [saM. sanidhi, j], saMnidhAna DipaeNNa.' (vyA.) (saMskRtamAM to e-e--one ja (sanidhAna) na., saM-nidhi (sanidhi) strI. [ 5] saMdhisvara kahyAM che.) najIkapaNuM, sAMnidhya, samIpa saMdhI (sI) chuM. [o "siMdhI.'] pUrve siMdha pradezamAMthI saMnipAta (sanipAta) chuM. [3] sAthalaguM AvI paDavuM saurASTramAM AvI vaselI eka kATiyAvaraNa muslima e. (2) Dhagale. (3) saMbaMdha. (4) maraNa najIka thato kema (cArI-laMTa-dhADa karavAnA kAmamAM jotI hatI) tridoSane bakavATa, sanepAta [(saMgIta.) ane enA puruSa, siMdhI. (saMjJA) sa-nivRtta (nivRtta) . [saM.] saMgItane eka alaMkAra. saMdhukAvavuM, saMyukavuM (sadhukA,) jue "saMdhUkavuM'mAM. sa-niveza (saniza) pR. [.] prabaLa praveza. (2) mukAma saMdhuM (sAdhu) vi. [saM. eka dvArA zakaya] (sau) badhuM, karavo e. (3) saMga, joDANa. (4) racanA, goThavA, 2010_04 Page #1172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMnizI 220 saMpuTiyuM (5) sthAna, mukAma, ThekANuM. () nagara najIkanuM lokone guNa-saMpanna' vagere. (2) saMpattivALuM, mAladAra, paisAdAra, viharavAnuM sthAna vaibhavavALuM, vaibhavazALI saMnivezI (nivezI) vi. [sa. puM.] paDozI -parAya (samparAya DuM siM.] jhaghaDo, laDAI, (2) saMniSTha (sanniSTha) vi. [saM. ba.vI.) sArI rIte zraddhA Apatti, (3) parAbhava. (jena.) (4) (lA.) mRtyu, meta dharAvatuM, pUrI AsthAvALuM saM5rka (samparka) 5. [saM.) samAgama, saMbaMdha, saMga. anaMThA (saniSThA) sI. [.] purI AsthA, pUrI zraddhA, saMsarga, sAbata. (2) sparza pUrI lAgaNI, sAcI ane prabaLa bhAvanA saM5rka-jIvA (samparka-) strI. [3] vartuLanA bahAranA saMni-hita (sanihita) vi. siM.1 aMdara mUkeluM. (2) biMdumAMthI dorelI e aDelI lITIonAM sparza-biMduone najIkamAM aDIne raheluM, lagolaga raheluM. (3) najIkamAM joDanArI jayA, sparza-jIvA, kaeNrDa opha kanTakaTa." (ga.) AvI raheluM, nikaTanuM, pAsenuM saMparva (sampavuM) a.kri. jio saM5,nA.dhA. paraspara sanyasta sanyasta) vi. siM.1 tadana pheMkI dIdhela. (2) haLImaLIne rahevuM saMpUrNa rIte tyajI dIdheluM. (3) na. saMsArane sarvathA pAThavuM (sampADavuM) ja "sAMpaDImAM. tyAga, sAMsArika ane vyAvahArika saMbaMdhano tyAga, saMpAta (sammAta) 5. [sa.] ekI sAthe paDavuM e. (2) saMnyAsa. (4) 5. [sa,na.] Arya praNAlInA jIvananA meLApa, samAgama, saMgama. (3) kAMti-vRtta ane viSuvavRttanAM cAra tabakkAmAMnI chelI saMpUrNa tyAganI daza vartaLa ekabIjAne chede e samaya, viSuvakAla ("vasaMta-saMsaMnyastAzrama (saMnyastA- puM. [+ saM. -a[] jue pAta' ane enI khabara sAme "zarasaMpAta.)(khageLa.) saMnyasta(4). saMpAta-biMdu (sammAta-bindu) na. [saMpuM.] kAMti-vRtta ane saM yAsa (sanyAsa) puM. [] sArI rIte choDI devuM e. viSuvavRtta je.be biMduo AgaLa ekabIjAne chede te biMdu (2) kAmya karmo - saMsAra-vyavahAranAM badhAM karmo- tyAga, saMpAta-calana (sampAtana. [saM.] saMpAta biMdunuM enA saMnyasta. (3) saMnyastAzrama sthAnamAMthI cAlata thavuM e. (khagoLa.) saMnyAsa-mArga (sanyAsa-) 5. [rsa.] saMsAra-vyavahAra saMpAta-rekhA (sammAta-) cI. ] saMpAta jyAM thAya che choDI tadana nivRtti levAnA mArga, nivRtti-mArga te lITI, sparza-rekhA, "Te ja.'(khagoLa.). saMnyAsamAgI (sanyAsa) vi. [4,6.] saMnyAsa-mArgano saMpAta (sAmpatI) vi. [saM5.] ekadama AvI paDanAruM. Azraya karanAruM, saMnyasta lenAruM, nivRttimAga (2) eka ja biMdu upara ekaThuM thanAra. (khagaLa). sanyAsa-cAga (sanyAsa-) 5. siM] saMnyAsa levAnI kriyA saMpAdaka (sampAdaka) vi. saM.] prApta karanAra, meLavanAra, saMnyAsavuM (sanyAsavuM) sa.mi. saM. -1, nA.dhA.]. (2) sAmayika ke graMtha mATe sAmagrI ekaThI karI ane kAmya kamene tyAga karavo yathAsthita goThavanAra, kampAilara,' 'eDiTara' saMnyAsAzrama (sanyAsA) pR. [ + saM. zAM-] Arya saMpAdakamaMDala(La) (saMpAdaka-bhADala,-La) na. siM.] ekathI praNAlInA jIvanane ceAthe taba kro, saMnyastAzama. (2) vadhu saMpAdakone sAthe kAma karanAre samUha saMnyAsIone rahevAnuM sthAna ke maTha saMpAdakIya (sampAdakIya) vi. [] saMpAdakane lagatuM, saMnyAsinI vi, strI. [saM.] saMnyAsI strI saMpAdAnuM. (2) na. saMpAdake lakheluM khAsa lakhANa, saMnyAsI (sanyAsI) vi... [saMj] jeNe saMnyasta agralekha, eDiTeriyala lIdhuM hoya te puruSa, caturthAzramI saMpAdana (saMpAdana), hakArya na. [saM] prApta karavuM e, saMpa (sa5) muM. be vyakti ke be samUha vaccenI jhagaDA meLavavuM e, prApita. (2) koI sAmayika ke graMtha vizenuM vinA rahevAnI-vartavAnI sthiti, ekAtmakatA sAdhI saMpAdakanuM kArya rahevuM e, paraspara haLImaLIne rahevuM e. (2) saMdhi, saMpAdita (saMpAdita) vi. [saM.] prApta kareluM, meLaveluM. suleha, meLa, ekadilI [ja e "saMpuTiyuM. (2) saMpAdake jenuM saMpAdana karyuM hoya tevuM (sAmayika saMpaTiyuM (sampaTiyuM) . [sa. saM-puTa + gu. thayuM' ta.pra.] graMtha lekhasaMgraha vagere) saMpata (sampatya) rajI. [saM. sa-patti, arvA. tadubha1] juo saMpI (sappI) vi. [jao saMpa" + gu. "I' ta...], -pIluM saMpatti(1). ['G' ku.pra.) saMpa toDanAruM vi. [+gu. "IluM? ta..] saMpa rAkhanAruM, saMpIne chavapa-7 (sa5). vi. jio "saMpa' + "tADavuM' + gu. nA, hImaLIne rahenAruM saMpati (sampati) sI. [3] dhana, dolata. (2) samRddhi, saMpuTa (sapuTa) . [saM.] be pilAM koDiyAonuM joDANa ezvarya. (3) guNone utkarSa thayuM hoya tevo ghATa, dAbaDA jevo ghATa. (2) dAbaDa saMpatti-kara (sampatti-) puM [], saMpatti-vere (sampatti-) saMpuTa-pATha (samyu) 5. [sa.] rudrI caMDI che evA 5. [ + ja vare."] milakata uparane sarakArI vire, graMthanA babe maMtra ke zlokano pATha karatAM vacce eka propaTaTekasa' ['-patti(1). eka maMtra ke zlokanuM punarAvartana thatuM jAya e prakArano saMpada (sampa) bI. [sa. 4-], dA strI. [saM] juo mukha-pATha saM-5na (sampana) vi. saM.) (samAsamAM) dharAvanAruM saMpuTiyuM (sampaTiyuM na. [ + gu. "iyuM' ta...] mATInAM 2010_04 Page #1173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMpuTI ke dhAtunAM e krAriyAM ke evA ghATanA dhAtunA e vATakAA sAmasAme rAkhI banAvAtA ghATa, saMpaTiyuM saMpuTI (sappuTI) strI. [saM.] jue. saMpuTa-pADe.'(2) AMgaLa pAchaLa namaH' zadUthI namaskAra karavA ane vacce prArthanAnA zabda kahevA e prakAranI stuti ke stavana saM-pUjana (sapUjana) na. [saM.] sArI rItanuM arcana saMpUraka (sampUra4) vi. [saM] pUrti karanAruM, kaeNplimenTarI.' 2208 saM-pUrita (sapUrita) vi. saM. kSama-p-vr dvArA bhUka tu lagADI saMskRtAbhAsI] sapUrNa kareluM, bharI dIdheluM saMpUrNa (sampUrNa) vi. [saM.] pUrepUruM, sArI rIte pUrNa, paripUrNa. (2) tadna bharAI gayeluM, bharapUra thaI gayeluM. (3) tamAma, sarva, badhuM, AkhuM. (4) samApta saMskRti (sapUrti) . [saM.] pUrNa karavuM e. (2) pUrti, puravaNI, 'epenDiksa' saM-pRkta (sapRkta) vi. [saM.] bheLaveluM, mizrita kareluM, (ra) joDAyeluM. (3) sparza karI raheluM. (4) tarakheALa saMpeTaluM (sapeTaluM) sarki, jue, sameTaluM.' saMpeTAvuM (sapeTAvuM) karmaNi,kri. saMpeTAvavuM (sapeTAvavuM) ke.,sa.kri saMpeTAvavuM, saMpeTAvuM (sapeTA-) jue 'saMpeTaluM'mAM, saMpetaruM (sapetaruM) na. kAI ne paragAma pahoMcADavA mATe pravAsIne seAMpavAmAM AvatI cIja-vastu, sathavAre mekalAtI cIja-vastu saM-pra-janya (saprajanya) na. [saM.] kAcA ane cittanI avasthAnuM vAraMvAranuM nirIkSaNa. (bauddha) saM-pra-jJAta (saprajJAta) vi. [saM.] saMpUrNa rIte jenuM jJAna thayuM hoya tevuM. (2) jemAMthI hajI vicAra vagere dUra nathI thayA tevI sthitinuM, (yAga.) [saMpUrNa jJAna sa-pra-jJAna (saprajJAna) na. [saM.] sArI rIte thayeluM jJAna, saM-prati (sammati ) kri.vi. [saM.] sAMprata samaye, cAlu samayamAM, hAla, hamaNAM, A kALamAM, atyAre saM-pratIta (sampratIta) vi. [saM.] cAkhe cAkhuM jaNAI AveluM, spaSTa jovAmAM AveluM, spaSTa rIte anubhavAyeluM saMpratIta-tA (sapratIta-) strI, saMpratIti (sampratIti) strI. [saM.] saMpratIta hovApaNuM, (2) khAtarI, spaSTa pratIti saM-pratyaya (sapratyaya) puM. [saM. e saMpratIta-tA.' (ra) dRDha mAnyatA saM-pra-dAna (sapradAna) na. [saM.] ApavuM e. (2) bheTa, khakSisa. (3) cittanI prasannatA, (4) vAkayamAM jene ke jenA prati ApavAnI kriyA thAya te vyaktine mATene vibhakti - artha, cAthI viktinA artha, (nyA.) saMpra-dAya (sampradAya) puM. [saM.] rIta, rasama, praNAlI, zirastA, rA, rivAja, pAraMparika vyavahAra, (2) gurunI paraMparAthI cAlI AvatI upadeza-paraMparA ane enA mArge ke paMtha, AmnAya, 'se''rilijiyana,' saMpradAya-STi (sampradAya-) strI. [saM.] amuka mata paMtha ke vADAmAM samAI zvetI TUMkI najara saMpradAya-pravartaka (sampradAya-) vi.,puM. [saM.] te te mata _2010_04 saMmela paMtha ke praNAlinA phelAvA karanAra, paMtha calAvanAra saMpradAyo~dhatA. (sampradAyAtmyatA) zrI. + saM. anyatA] saMpradAyanI bahAra jovAnI dRSTinA abhAva, saMpradAya tarapha nA AMdhaLA bhakti-bhAva saMpradAyI (sampradAyI) vi. [saM.,puM.] saMpradAyane lagatuM, saMpradAyanuM, sAMpradAyika. (2) te te saMpradAyanuM anuyAyI saMprasanna (samprasanna) vi. [saM.] saMpUrNa rIte khuza khuza saM-pra-sAda (saprasAda) puM. [saM.] cittanI nirmaLatA ane saMpUrNa prasannatA. (yAga.) saM-pra-sAraNa (samprasAraNa) na. [saM.] sArI rIte phelAve thavA - karavA e. (ra) uccAraNa-prakriyAmAM r r s ne sthaLe te tenA mULa svara thavA - anukrame izva thavA * evA vikAsa, (nyA.) 6' saM-prApta (saprApta) vi. saM.] meLaveluM, AvI maLeluM saMprApti (samprAti) strI. [saM.] meLavavuM e, prApta thatuM e, prApti, labdhi saM-prekSaNa (saprekSaNa) na. [saM.] pANI chAMTavAnI kriyA. (2) pANI chAMTI pavitra karavAnI kriyA saMk (sabhya) zrI, [ara. sa] paMkti, hAra, (2) vistAra (3) pakSa. (4) lazkarI chAvaNI sa-pheTa (sapTeTa) puM. [saM.] athaDA-athaDI, dhAMdhala, jhadhaDo. (2) nATayamAM roSapUrvaka kheAlavuM e. (nATaya.) saM-baddha (sambaddha) vi. saM.] sAthe baMdhAyeluM, saMbaMdhamAM AveluM, saMbaMdhavALuM saMba(-)la (sambala, sa~vala) na. [saM.] bhAtu', TImajI saM-baMdha (sambandha) puM. [saM.] joDAI javuM e. (2) saMyAga, sa'parka, sa*sarga. (3) mitratA, mitrAcArI. (4) sagapaNa, sagAI. (5) nAtA. (6)vAkayamAM chaThThI vibhaktine artha, (vyA.) saMbaMdhaka (sambandhaka) vi. [saM.] saMbaMdha karanAruM. (ra) sabaMdha rAkhanAruM, (3) saMbaMdha batAvanAruM. (4) saMbaMdhane lagatuM, saMkha dhI. [. bhUtakRdaMta (-kRdanta) na. [saM.] anyayarUpI kRdaMta, (vyA.)] [(1,2,3).' saMbaMdha-kartA (sambandha-) vi. [saM.,puM.] jue 'sabaMdhaka saMbaMdha--vAcakra (sapcyUnya) vi. saM.] chaThThI vibhaktinA artha batAvanAruM, (nyA.) saMbaMdha-vibhakti (sakhkhundha-) strI, [saM.] chaThThI vibhakti. (cA.) saMbaMdhAthaeNka (sambhadhArthaka) vi. [+saM. artha-6] saMbaMdhanA artha batAvanAruM, chaThThI vibhaktinA artha ApanAruM, (nyA.) saMbaMdhita (sambandhita) vi. [saM. mukhyanya+saM. phkta ta... saMskRtAbhAsI) saMbaMdha hoya tevuM, saMbaMdhavALuM, saMbaddha saMbaMdhI (sambandhI) vi. [saM.,puM.] saMbaMdha dharAvatuM, (2) sagapaNa dharAvatuM, 'rileTiva.' (3) nA..ne lagatuM, bAbate, vize. - sarvanAma nA [a,] saMbaMdha batAvanAruM sarvanAma.' 'je' ane enAM sAhita rUpa, (vyA.)] saM-zuddha (sambuddha) vi. [saM.] jAgI gayeluM. (ra) jene sArI rIte jJAna thayuM hoya tevuM, pUrNa jJAna-dazAe pahoMceluM saMkhela (sambeya) strI. jue 'samela.' (ra) vaNakarAnuM Page #1174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa 2009 saMmati dora TIpavAnA hAthAne majabUta rAkhavAnuM eka sAdhana saMbhAra-bhareluM [ta. pra.] jue "saMbhAra(3).' saMbA (khe) 5. si. tamAku, ava. tadabhava] samavAya, saMbhAra (samAre) muM. siM. uMmara + gu. "e" svArthe samUha, lene jaLa saMbhAvanA (samabhAvanA) sI. [saM.) Adara, satkAra, mAna, sAdha (so) paM. sa.] sArI rIte ApelI samajha, jJAna (2) tarka, kalapanA, dhAraNA. (3) zakayatA, saMbhava. (4) saM.bedhana (sona) na. siM] jagADavuM e. (2) e nAmane eka alaMkAra. (kAvya.). samajhAvatuM e. (3) bolAvavuM e. (4) belAvavAne saMbhAvita (sambhAvita) vi. [sa.] saMmAnya, "narebala.' artha, (vyA.) [ vibhakti mI. saM.] saMbodhana a (2) AbaradAra, pratiSThita pachI vibhakti. (vyA.)] saMbhAvI (sambhAvI) vi. siM5.] e "saMbhavita.' aMbedhavuM (sAdhavuM) sa.. [nu , tama] saMbhAvya (sanmAvya) vi. [sa.] mAna apAvA jevuM, jagADavuM. (2) samajhAvavuM. (3) belAvavuM. (4) upadeza saMbhAvanAne pAtra. (2) yegya, lAyaka. (3) AbaradAra, Apavo. (5) ne udezI kahevuM. sabApA (sAdhASa) pratiSThita, (4) zakaya [praznottarI karmANa. ki. saMbolAvavuM (sambodhAva) presa.. saMbhASaNu (sadbhASaNa) na. si.] vAtacIta, vArtAlApa. (2) aMbedhA, bAdhAvuM (savA ) e saMbodhajmAM. saMbhALa (sabhAtha) , [ja e "saMbhALavuM.'] jatana, saMdhi (sabodhi) rahI. [saM. - sarvottama jJAna, kALajI. (2) dekharekha pUrNa jJAna. (bauddha). saMbhALaNI (sambhALaNa) sI. -thuM na. jio "saMbhALavuM saMbaMdhita ( sadhita) vi. [saM] jagADeluM. (2) sama + gu. 'aNu-aNuM kAma.] saMbhALa rAkhavI e, (2) jhAveluM. (3) upadezAyeluM. (4) bolAvavAmAM AveluM. rakhevALI . (5) ne udezI kahevAyeluM saMbhALavuM (sambhALas) sakri. [saM. samA 3 dekharekha saM khya (so ) vi. saM.] saMbodhana karavA jevuM rAkhavI. (2) rakhevALI rAkhavI. (3) tapAsa rAkhavI. saMbhava (sambhava) puM. [saM.] janma, utpatti. (2) zakayatA (4) uchera. (5) havAlo le. (6) sAvadhAnI rAkhavI saMbhavataH (sambhavataH) krivi, si.] banatA sudhI, kai rIte, saM-bhaja (sabhuja) vi. [saM.] joDAyelA bhejavALuM, keNAmoTe bhAge [kara (saMjJA.) (jaina) kAra, kaeNTarminala' (ga.) [joDAyeluM. (3) samAna saM-bhUta (sAta) vi. [saM] janameluM, utpanna thayeluM. (2) saMbhavanIya (sambhavanIya) vi. [saM] ja "saMbhAva.' saM-bhUti (sammati) sI. [] janma, utpatti. (2) saMbhavavuM (sambhavavuM) a.kri. [saM. sanmaTamar. tatsama zakayatA, saMbhave. (3) paramAtmAnuM eka ezvarya utpanna thavuM, janma, pedA thavuM, UpajavuM. (2) zakaya hovuM, saMbhUta (saMskRta) vi. [saM. sArI rIte bhareluM. (2) ekaThuM saMbhavita jevuM [ane azakatA karI rAkhela. (3) teyAra rAkheluM saMbhavAsaMbhava (sambhavAsamba4) . [+ se. ma-saMma] zakayatA saMbha (so) pR. [ravA.3 tepane avAja saMbhAta (sambhavita) vi. saM. saMve rUM. paNa ta.pra., saMskR saMjoga (sambhAga) chuM. saM. methuna-diyA. (2) rAMgAra tAbhAsI] zakaya rasanA be bhedamAM nAyakanAyikAnA sAMnidhyanA AsvAdane saMbhaLAmaNI sI. (e "sAMbhaLavuM' +gu. 'AmaNI' lagatA prakAra. (kAvya.). kuma.] (lA.) marma-vAkaya saMbhaLAvavuM e saMga-gAra (sabhega-2) . [saM] jAo saMbhaLAvavuM, saMbhaLavuM e "sAMbhaLa'mAM. saM ga (2)." nArI rasI saMbhA (sakSA) . [. ramavAva, ava. taddabhava ja saMginI (sammaginI) vi.sI. [saM.] puruSa-saMbaMdha karasaMbo.' saMjogI (sagI ) vi. [sa. muM] saMga karanAra saMbhAra (sambhAra) 6. [.] jarUrI vAtanI teyArI. (2) saM-bhrama (sabrama) paM. si.] khUba bhamavuM e, bhamaNa (2) jarUrI sAdhana-sAmagrI. (3) athANAM mATeno rAI, methI bhrama, jAMti. (3) zakA. (4) gajarATa, vyAkuLatA. (5) - hIMga -maracAMne masAlo, saMbhAro. [ 0 bhara (rU.pra.) dhAMdhala ayukti karavI. (2) uzkeravuM] saM.brAMta (sAta) vi. [saM] jene saMbhrama thayuM hoya tevuM saMbhAraNu (sabbAraNa) na. jio saMbhAravuM' + gu. "aNu' saM-zrAMti (sabrAti) rahI. [sa,] e "saMbhrama.' kax] saMbhAravuM e, yAda karavuM e, aravuM e saMmata (samata) vi. [saM.1 jenA vize saMmati che ke saMbhAraNuM (sambhAraNuM) . [jue "saMbhAraNuM' + gu. "aNuM' maLyo hoya tevuM. (2) mAnya. nedha : "tamArI vAtamAM huM .pra.] yAdagIrI, smRti, smaraNa, (2) yAda karAve te saMmata chuM - e prayoga khoTo che, 'tamArI vAta mane padArtha, smAraka saMmata che' e prayoga svAbhAvika che. pahelA vAkayamAM saMbhAravuM (sabhAvuiM) sakri. siM. sama - smR. che. > 'tamArI vAtamAM huM sahamata chuM' evI 2canA svAbhAvika che.) -] yAda karavuM, smaravuM saMmati (samati) sI. sa.] samAna mata hovAnI sthiti, saMbhAriyuM (sambAriyuM) vi, jio "saMbhAra' + gu. thayuM' maLato vicAra ho e. (2) anu-mati, anu-medana, tama] jemAM saMbhAra bharI karavAmAM AveluM hoya tevuM, Take. (3) mata, abhiprAya ke. 139 2010_04 Page #1175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMmati-darzaka saMmati-darzaka (sammati) vi. [saM.] saMmati batAvanAruM saMmati-patra (sa.mati-) puM. [saM.na.] saMmati ApyAnA kAgaLa saMmati-ya (sammati) na., . [+saM. vavat, na.] mata ApavAnA kAyadesara adhikAra hoya tevI uMmara, pukhta uMmara (atyAre mata-dAnanI ekavIsa varSanI ane te lagna karavAnI aDhAra varSanI) saM-mada (sammada) puM. [saM.] sakhata giradI, bhIDa. (ra) athaMbaththI, mArAmArI. (3) yuddha, laDAI saM-maMtrazu (sammatraNa) na., -hyuA zrI. [saM.] sAthe esI carcA vicAraNA ke masalata karavAnI kriyA, maMtraNA, masalata, vATAghATa saMmAna (sAta) na. [saM.,puM.] mAna, Adara, satkAra. (2) gorava, pratiSThA. (noMdha : 'sanmAna' zabda saMthI azuddhaAMsaddha che. evA zabda te sat+mAnanA bane, A sam + mAna che.) saMmAnanIya (sammAnanIya) vi. [saM,] saMmAna karAvAne yeAgya, mAna ApavA pAtra saMmAnavuM (sammAnavuM) sa.kra. [saM. kSam + man-mAnava, tasama] saMmAna karavuM, Adara ApavA. saMmAnANuM (sammAnANuM) karmaNi,kri. [AvyuM hoya tevuM saMmAnita (sammAnita) vi. [sa.] jenuM saMmAna karavAmAM saM-mAnya (sanmAnya) vi. [saM.] jae 'suM-mAnanIya,' (ra) sabhA-saMsthAomAM lavAjama lIdhA-dvIdhA vinA sabhya karaje mAnada svIkAra jenA thayeA hAya tevuM saMbhAjeka (sammAka) vi [saM.] sAphasUpha karanAra, jhADu sarasa. karavAmAM AvyuM hoya tevuM, meLavaNI kareluM, saM-mizrita saMmizraNu (sAMmazraNa) na. [saM.] meLavaNI, mizraNa, seLabheLa saM-mizrata (sakrimazrita) vi. [saM.] jaA rsa-mizra,' saM-bhIlana (sammIlana) na. [x.] biDAI javuM e. (ra) mIMcAI javuM e samyaga saM-mUDha (samUha) vi. [saM.] atyaMta mUDha thayeluM. (2) taddana maMjhAI gayeluM saM-meIima (samrUrttima) (d. [se.] nara-mAdAnA saMcAga vitA utpanna thatuM, (jaina.) (2) gabhaeN vinA peAtAnI meLe utpanna thanAruM (jaina.) saMmaita-zikhara (sa-kheta-)na. [saM. zabda nathI + saM.] maMgALamAM AvelA eka pahADa uparanuM rAkhara (jenenuM eka tIrthaM-dhAma.). (saM.jJA.) saMyamanI (sa~yyamanI) skrI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe mAnaseAttara parvata upara AvelI gaNAtI yamarAjAnI nagarI, (saMjJA.) parTa karanAra saM-mArjana (sammArjana) na. [saM.] sAphasUphI. (2) jhADu-jhApaTa karavuM e, vAsIduM vALanuM e saM-mAnI (samArjanI) vi., . [saM.] sAphasUpha karavAnuM sAdhana, sAvaraNI, jhADuM. (2) paMjaNI saMyamamaya (saMcama-), vi. [saM.], saMyama-zAlI(-) (saMcama-) vi [saM.,puM.] A 'saMyamI.' saMyama-zIla (saccama-) vi. [saM.] iMdriye upara kAbU rAkhavA TevAyeluM saMyamI (saMyyamI) vi. [saM.,puM.] iMdriyA upara jeNe saMpUrNa kAba meLavyeA hoya tevuM, saMyamazALA saMmAjita (sanmArjita) vi. saM.] sApha-supha karAveluM saM-mita (samita) vi. [saM.] samAna, sarakhuM, tuya saM-milana (sakrimalana) na. [saM. su-mena] juA 'saMmelana.'saMyukta (sayukta) vi. [saM.] kheDAyeluM. (2) ekaThuM kareluM, (mAMdha : A 'saM-milana' zabda azuddha ane asiddha che.) saM-milita (sakrimalita) vi. [saM.] sAthe maLeluM, ekaThu thaI rahevuM. (2) (lA.) ekamatanuM, maLatA matanuM saM-mizra (sakrimanna) vi. [saM] jenuM anya sAthe mizraNa bheguM kareluM. (3) a-vibhakta. (4) majiyAruM saMyukta kriyApada (saMcchukta-) na. [a,] sahAyakAraka kriyApada jene jeDAyeluM hoya tevuM beu maLIne thayeluM kriyApada, (nyA.) saMmukha (sammukha) vi [saM.] sAme raheluM. (2) kri.vi. sAme, samakSa. [ dha 'sanmukha' zabda saM. pramANe azuddha ane asiddha che, kAraNa ke saM.m + mula che, saM. kSar + mulatuM 'jJanua' thAya, te! enA artha sAcuM mATuM' thAya, je arthavALA za6 gu.mAM. prayukta thatA jovAmAM AvyA nathI.) _2010_04 saM melana (sammelana) na. [saM.] ekathI vadhu lokonuM ekaThA maLavuM e, meLAvaDA,adhi-vezana (pariSada vagerenuM), 'konpharansa' saM-meAhana+ (sameAhana) puM. [saM.] prabaLa meha, bhAre mUrchA, (2) bhrAMti. (3) khajJAna [ddha karI nAkhanAruM saMmeAhananTa (sameAhana) vi. saM.] saMmeAha karanAruM, sarvathA saM-mAhita (sameAhita) vi. [saM.] ^ ja meAha pAmeluM saMyama (sa~ccama) puM., [sa.] iMdriyA tema icchAe parA kAbU siMcamavALuM, saMyamI saM-yata (sa~yata) vi. [saM.] indriyo kAbUmAM heya tevuM, saM-ti+ (saMskRti) puM. [saM.] jaina ti, jaina sAdhu. (jena.) saM-yati (sa~khyAta) sI., -ma puM, [sa.] chAdreyA uparanA saMpUrNa kAbu, iMdreya-nigraha saMyama-dharma (sayyama-dharma) puM. [sa] iMdriya-nigra"nuM kArya saMyamana (saMgmamata) na. [saM.] jae rsa-cama.' (2) zista, Disiplina' saMyukta-rASTra-saMgha (saMyukta-rASTra-sauM) na [saM.] pRthvI uparanAM aneka rASTranuM sayukta eka rASTra ke saMdha, yunAiTeDa naeNzansa' (yuneA.) saMyukta vAtha (saMyukta-) na[x.] samAna kakSAnAM ke pradhAna kakSAnAM be vAkayonuM baneluM joDiyuM vAkaya. (nyA) saMyukta vyaMjana (bhakSukta vya-jana), saMyuktAkSara (sacyuktAkSara) puM [sa,na ] e ke vadhu vyaMjana maLI thayeluM ekAtmaka svarUpa, neDAkSara saMyuga (sacyuga) na. [sa.,puM] yuddha, laDAI, sa'grAMma saMyuta (sa~cyuta) vi. [saM.] joDAyeluM, sa`yeAga, pAmeluM saM-yAga (sayyAga) puM. [saM.] joDAvuM e, yuti. (2) samA Page #1176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -ga-vazA 2211 sa-vAsa gama, meLApa, milana. (3) saMbaMdha. (4) paristhiti, saMga, saMvatsarI (saMvatsarI) mI. (saM.) vArSika maraNa-tithi, mo, taka. (5) saMbhoga, methuna samacharI, "enivarsarI.' [ karavI (rU.pra.) marelAMnI vArSika saMvegavazAta ( ga) ki.ei. saM.paristhitine maraNa tithie bhejana vagere karAvavuM. tAbe thaIne, saMjoga saMjogene anusarIne, sagA - saMvanana (saMvanana) na. [saM.] nara-mAdA kerI-puruSanuM ganusAra, saMjogavazAta zRiMgAra' dhAraNa mATenuM Atura ane paraspara kheMcANavALuM vartana. saMcAga-gAra (saMga-zu) . [saM.] o "saMga- (2) priyAnuM ArAdhana saMgI (sayegI) vi. [...] saMyoga karIne 2heluM, saMvanana-kAla(La) (saMvanana-) 5. [sa.) nara-mAdA strI-puruSa hAyeluM. saMyukta, (2) puM. saMsArI sAdhu-bA vagerenuM paraspara kheMcANu thavAno samaya. (2) prema karavAno saMyogIkaraNa (saMgI -) na, siM] joDAyeluM na hoya vakhata tene joDAyeluM karavuM e, joDANa saMvara (sava2) kuM. [saM.] DhAMkaNa. (2) AtmAbhimukha thavAnI saMgI-bhUmi (sagI - sI. [saM.] jamInanA moTA be kriyA. (jena) (2) adhAti karma. (jaina) bhAge joDanArI jamInanI sAMkaDI paTTI, "asthamasa' saMvaraNa (sava2Na) na. [saM.] rokavAnI kriyA, aTakAva, saMyojaka (sAjaka) vi. [saM.] joDanAruM. (2) Aye- pratirodha, (2) cUMTaNI, pasaMdagI, varaNI, "ilekazana' janA karanAra. (3) racanAtmaka saMvaravuM (salvaravuM) sa.kri. [sa. sa + dRSTa] (gu) saMcAjana (sa jana) na. [saM.] joDANa. (2) Ajana, e "saMharavuM.'saMvarAvuM (savarAvuM) karmaNi, kri. saMvarajavuM vyavasthA. (3) racanA. (4) baMdhana. (bo.) (savarAvavuM) che., sa.di. saMsthAjanA (sojanA) DI. siM.1 vyavasthA, goThavaNa saMvarAvavuM, saMvarANuM (savA) e "saMvaramAM. saMya javuM (sae javuM) sa.ke. siM. saM-36 > vona thaye, saMvarta, haka (varta, ka) muM. [saM.] jidA judA yuge tatsama] neDavuM. (2) A jana karavuM. (2) 2cavuM thatA pralaya. (2) e nAmanI paMcAgano eka paga. (ja.) saM ta sojita) li. (saM.1 jenuM joDANa karavAmAM sa-vardhaka savardhaka) vi. siM.] vadhAranAruM. (2) pASaNa AvyuM hoya tevuM. (2) Ayojita. (3) goThaveluM ApanAruM saMrakSaka (sa2kSaka) vi. [saM.] rakSaNa karanAra, pAlana saMvardhana (saMvardhana) na. [saM.] uchera, (2) vikAsa karanAra, (2) TrasTane pAlaka sahaya, TrasTI." (3) saMsthA- saMvardhamAna (saMvardhamAna) vi. [sa.] vaLyA karatuM, vadhatuM emAM meTuM dAna ApanAra, "V" [karAtuM rakSaNa cAlatuM, vRddhi pAmyA karatuM saMrakSaNa (saMrakSaNa) na. [saM.] cAre bAjuthI thatuM ke saMvardhita (8 varSita) vi. [saM] saMvardhana karavAmAM AvyuM saMrakSavuM (sa2kSanuM) sa.ke. [saM. san + kSa tasama] saMrakSaNa hoya tevuM, ucheravAmAM AveluM. (3) vadhAre kareluM karavuM. saMbhALavuM (2) pAlana karavuM. (3) ArAro Ape. saMva (savala) ja e saMbala." saMrakSANuM (sa2kSAvuM) karmaNi, kiM. saMvA (savA) kuM. [saM. ramavAtha, aryA. takSa] samavAya, saMrakSita (sazakSita) vi. siM.] jenuM saMrakSaNa karavAmAM samudAya, jatho (jJAti peTAvibhAga) AvyuM che tevuM saMvAda (savAda) muM. [saM.] koI be padArdha kriyA ke lakhANanuM saMraMbha (sarazna) . [saM.] utsAhavALo AraMbha. (2) bIjA padArtha kriyA ke lakhANa sAthenuM maLatApaNuM. (2) vega, Avega. (3) krodha, gusse. (4) upADe ekamatI. (3) vArtAlApa, vAtacIta, DAyAga. (4) sarAhI (sauhiNI) satI, si.] ghA rUjhavanArI vanaspati vartamAnapatramAMnA samAcAra pitro) saMsya-ma-ivani (saMkalakSya), saMsthabhaMDya-vani (sa- saMvAda-dAtA (savAda-) vi.saM. 6] khabarapatrI (vartamAna laya-vyaya-) 5. saM.] vinino eka prakAra. (kAvya.) saMvAditA (sa-vAdi) sI., -na.siM.) saMvAdI hovAaM-1 (saMkalana) vi. [saM.] vaLageluM, cATeluM. (2) aDIne paNa, saMvAda, "hArmanI' raheluM, najIkamAM. (3) dhyAnamagna, mazagula saMvAdI (savAdI) vi. [saMs.] saMvAda sAdhanA. (2) saM-lApa (salA5) kuM. [saM.] vAtacIta, saMvAda, vArtAlApa saMvAda karanAruM. (3) tAlabaddha, layAvita. (4) puM. saMtApaka (salApaka) vi. [sa.] uparUpomAMnuM e nAmanuM saMgItanA vAdI svarathI pAMca ane cethA svara. (saMgIta.) rUpaka (nATaka). kAvya) saMvAya (savAya) kuM[saM. samaya, a. tadabhavavuM ja saM-lIna (salIna) vi. saM.] sArI rIte lIna thayeluM, magna saMvA.' biA prayatna. (aa.) saMlekhaNu (rIlekhaNuM) 5. . uM. chevanajha dvArA], na na., saM-vAra (savAra) kuM. siM] uccAraNane 11 mAM ne eka -nA sI. [saM.] jenuM eka vrata. (jaina). saMvAravuM (saMvAravuM) sa.ki. [saM. - > che. vAya, saMvacharI (savAra) samI. [sa, sAMvarixi>prA. tatsama sudhAravuM, cekhuM karavuM, samAravuM. (2) eLavuM. navariyA] ja "samarI'-saMvatsarI.' saMvAravuM (8vArAvuM) karmaNi,ji. saMvArAvavuM (savArAvuM) saMvata (saMvata) chuM. [sa. saMvatara nuM saM. ladhurUpa saMvat] varSano pre.,sa.ji. ekama, saMvatsara, iyara.' (2) (mukhya) vikramanuM te te saMvAravavuM, saMvAravuM (savAra-) jue "saMvAramAM. varSa, vi.saM. saM-vAsa (savAsa) puM. [4] sAthe vasavuM e, saha-vAsa. 2010_04 Page #1177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMvAhaka (ra) nivAsa, ghara saM-vAhaka (saMvAhaka) vi. [saM.] vahana karyo janAra, bhAra upADI AgaLa vadhanAra, bhAra-vAhaka. (2) puM. nAkara saM-vAhana (sanvAhana) na. [saM] jae 'sa'vAha(1),' (2) aMga-mardana, caMpI, masAja sAca saMzayaka (saMzayaka) vi. [saM.], khera vi. saM. saMcaya + phrA. pratyaya] zaMkA-zIla, zaMkA karyA karanAruM saMzaya-prasta (saMzaya-) vi. [saM.] saMzayamAM paDeluM, zaMkAthI bhareluM, sa'zayALuM saMzaya-vAda (saMzaya-) puM. [saM.] dareka vastumAM zaMkA karyA karavI e prakAranuM kathana, oNpTisikSama' saMzaya-nAdI (saMzaya-) vi. [saM.,puM.] saMzaya-vAda dharAvanAruM, zaMkAnI rajUAta karyA karanAruM, oNpTika' saMzaya-vAna (saMzaya-) vi. [sa. vAn, puM.] zaMkA dharAvanAruM saMzayAtIta (saMzayAtIta) vi. [+sa, mI] have je vize kazI ja zaMkA rahI na hoya tevuM saMzayAtmaka (saMzayAtmaka) vi. [ + saM. AmAn TM], saMzayAtmA (saMzayAtmA) vi. [ + saM. azmA, pu.], jenA manamAM zaMkA ja zaMkA hoya tevuM, zaMkAzIla saMzayAspada (saMzayAspada) vi[ + samA] saMzayapAtra, zaMkA karavA jevuM, zaMkAspada saMzayita (saMzacita) vi. [saM.], saMzayA (sI) vi. [saM.,puM.] zaMkAzIla, vahemIluM saM-zita (saMzita) vi. [saM.] tIkSNa 'vidyuta'saMzita-vrata (saMzita) vi.saM., kha.au.] jeNe AkaruM vrata lIdhuM hoya tevuM, AkarI prAMtajJAvALuM nirmaLa, svaccha saM-zuddha (saMzuddha) vi. [saM] tadna zuddha, tadna pavitra. (ra) saM-ddhi (saMzuddhi) . [saM.) pUrNa zuddhi, pUrNa pavitratA. (ra) svacchatA, nirmaLatA. (3) tapAsaNI, kheAja. (4) lale| sudhAravAnI kriyA saM-trita (saMnvita) zrI. [sa, aM-vidhU,t] jJAna, samagra, (ra) kabalAta, karAra. (3) dezamAM pasAra karelA kAyadA sa-vitti (saMvitti) zrI. [saM.] saMvida, jJAna, samajha saM-jida (saMgvida) strI, [saM. saM-vic] jue saMnavRta.' saMvidhAna (savidhAna) na. [saM,] karavuM e, kriyA. (2) joDakuM e, joDANa. (3) gaeNDhavaluM e. (4) upAya. (5) rAjya calAvavA mATenuM nizcita baMdhAraNu, 'kaeNTansTiTayuzana' saMvidhAnaka (savidhAna) na. [saM] nATakanA vastunI sakalanA saM-zruta (savRta) vi. saM.] vIMTI lIdheluM. (2) chupAveluM, sa'tADeluM. (3) uccAraNamAM sAMkaDuM (e uccAraNanA AyaMtara prayatna che ane jenA upara bhAra nathI AvatA tevA svara che. e atyaMta hrasva svara mATe saMskRtamAM che., gu.mAM 'e-e' hrasva-dIrdha 'saMvRta' gaNAya che, jyAre paheALA kheAlAtA aM-' hrasva-dIrdhane kahyA che. samAM te| hava anudAtta asivAyanA badhA svarIne 'vidyuta' kakSA che.paribhASAne gu.nA ATalA navA bheda kahyo che.) (vyA.) saM-vRtti (sa~vRtti) zrI. [saM] AvaraNa, DhAMkaNa, (2) mAyA saM-vRtta (savRtta) vi. [saM.] khanI cUkeluM. saMskRtti (sa~vRtti) zrI. [saM.] banAva saM-vRddha (saMvRddha) vi. [saM] sArI rIte vadheluM, khUba vikaseluM. (2) AbAdI pAmeluM [(2) AkhAdI saMvRddhi (saMvRddhi) strI. [saM.] dhaNeA vadhAre, sArA vikAsa saM-vega (sa~vega) puM. [saM.] prakhaLa vega, bhAre jhaMpa, (2) jussA, Aveza, Avega. (3) virAga, varAgya. (4) sAMsArika baMdhananI dhAstI saMvagI (svaeNgI) vi. [saM.] prabaLa vegavALuM. saM-veda (saMveda) puM. [saM.] jJAna, anubhava saM-bhedana (saMgvedana) na. [saM.] pratIti, bhAna. (2) iMdriyameSa. (3) lAgaNI, asara. (4) saMkalpa. (5) mananI vyAkuLatA saMvedana-zIla (savedana-) vi. [saM.] lAgaNI-pradhAna saMvedanA (saMvedanA) srI. [saM.] pratIti, khyAla saM-veza (saMveza) puM. [saM.] sUI javuM e. (2) svapna. (3) Asana sainyama (sainya) vi. [saM.] khUba ja vyagra saM-zataka (sa-zaptaka) vi.,puM. [saM.] huM amuka ceDhAne haDDIza' evI yA maraNanI paravA karyA vinA raNamAM laDIne maraNa pAmavAnI icchA karI. nIkaLelA yuddho ke sainika, kesariyAM karanArA laDavA saM-zaya (saMzaya) puM. [saM.] zaMkA, sa Mdeha, vahema, sadeze. (2) dahezata, bhaya _2010_04 ra saM-roSaka (saMzAdhaka) vi. [saM.] sa Mzodhana karanAra saM-zeAdhana (saMzAdhana) na. [saM] jae saMzuddhi,' (2) khAsa karIne te te viSayanA UMDANamAM jaI ne enA vizenA satyane bahAra lAvavAnuM kArya, anusaMdhAna, 'risarca saMzodhana-kAra (sodhana) vi. [saM.] viSayanI 3 graMthanI leA zekhI ene sudhArI lenAra (2) sazodhananuM kArya karanAra, risarca skolara' saMzodhanAtmaka (saMzodhanAtmaka) vi. [+ sa. mAtman + ] jenA vize sarodhana karyuM hoya tevuM saM-rodhanI (sazeAdhanA) vi. [saM.huM.] jaA 'sa'zeSakara' saM-zeAdhanIya (saMzAdhanIya) vi. [sa..] jenA vize saMzAdhana karavA jevuM hAya tevuM saMzASavuM (saMzAdhanuM) sa.kri. [sa. kSar > zor, tatsama] sa'zASita karavuM, zeAdhI kADhavuM. saMzASAnuM (saMzeAdhAnuM) karmaNi.,kri. saMdhAvavuM (saMzeAdhAvavuM) ke., sarphi. saMzAdhAvavuM, saModhAvuM (saMzAdha!) ja sa'zeSanuM'mAM, saMzaSita (saMzAdhita) vi. [saM] je zuddha karavAmAM AvyuM hAya tevuM. (2) jete vize sAdhana karavAmAM AvyuM hoya tevuM saM-yAsajII (sazeSaNI) vi. sI. [...] kharAba leAhI cUsI le evA kSepa saM-zraya (saMzaya) yuM. [sa.] Azraya, AzA. (2) Page #1178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMzrita 2213 saMskAravatI vizvAsa. (3) nivAsa-sthAna saMsAra-sukha (saMsAra) na. [saM.1 duniyAdArInuM dareka prakArasaMcita (saprita) vi. saM.] jeno Azaya karavAmAM nuM sukha, sAMsArika AnaMda Aje hoya tenuM. (2) jeNe Azraya karyo hoya tenuM saMsAra-sudhAraNa (saMsAra) sI. [ + e "sudhAraNa."], Lee (samala) vi. saM.1 bhareluM. (2) vaLageluM, saMsAra-sudhAro (sAra-) che. [ + ja e "sudhAra.] celuM. (3) kaleSavALuM [gADha AzleSa sAMsArika badIone dUra karavAnI kriyA, khoTA rItarivAje saMmSa (saMzleSa) chuM. saM.] bheTavuM e, AliMgana, dUra karavAnuM kArya -sata (sakta) vi. [sa.] najIka najIka AveluM. (2) saMsAriNI (saMsAriNI) vi., pI. siM.] saMsArane lagatI. AsakitavALuM, asaMta. (3) joDAI gayeluM (2) saMsAramAM paDelI, chokarAM yAM-pati-kuTuMbakabIlAvALI saM-sakti (sakti) sI. [saM] Asakti. (2) saMsarga saMsArI (saMsArI) vi. [saM. 6.] saMsArane lagatuM, sAMsAsaMsada (saMsa) sI, siM, -1 sabhA, maMDaLa, pariSada. rika. (2) saMsAramAM paDeluM, chokarA-cheyAM-5novALuM (2) lokasabhA, "pAlamenTa." (hiM mAM A 8 che.) saM-sita (esita) vi. [e.] sArI rIte chaTiluM, kaMTAyeluM saMsadiya (sariyuM) vi. [+ ga. "i' ta...1 saMsada- saMsiddha (siddha) vi. [sa.] sArI rIte siddha thayeluM. (2) vALuM, saMsada upara adhikAra jamAvI beTheluM sArI rIte taiyAra thayeluM. (3) mokSa pAmeluM saMsadIya (saMsadIya) vi. [saM.] asadane lagatuM saM-siddhi (esiddhi) sakI. [saM] saMpUrNa saphaLatA, pUNe saMsaravuM (sasaranuM) aji. [saM. samag>, tasama] prApti. (2) mokSa sarakavuM, saravuM. (2) hilacAla karavI. (3) AgaLa vaye saMskRti (sAruti sahI. [saM.] phelA. (2) sRSTinuM sarjana, javuM. saMsarAvuM (sasarAvuM) bhAve..saMsarAvavuM (sasa- (3) janama-maraNa. (4) gati. (5) hAra, paraMparA. (1) rAvavuM) presa kri. (3) nikaTane vyavahAra saMsAra [thayeluM, janma pAmeluM saMsarga (saMsarga) paM. [saM] saMparka. (2) saMbaMdha, sobata, saMbhraSTa (sU) vi. [saM.] sarajAyeluM, utpanna thayeluM, pidA saMga-doSa (saMsarga) 6. si.] kharAba sobatanI bUrI saMsRSTi (saMsRSTi) samI. [sa.] sarjana, sRSTi. (2) sahavAsa, asara, naThArI sobatathI thatI khAmI saMparka. (3) saMga, milana. (4) e nAmano eka saMsaga (saMsarga) vi. [saM. .] saMsarga karanAruM arthAlaMkAra-bheda (nirapekSa che arthAlaMkAranuM eka ja sthAne saM-sarSaNa (sarpaNa) na. [sa.] jue "saMsara." AvI rahevuM.) (kAvya). saMsA (sA) , , [, sarA > prA. valaMI ja saMraseka (rsaseka) puM, saM-secana (saMsevana) na. [saM.] saMzaya.' (pathamAM.) cAgamathI chAMTavAnI kriyA saMsAra (saMsA2) . [.] sRSTi, jagata. (zAMkara vedAMta.) saMskaraNa (saMskaraNa) na. [3] saMskAra ApavAnI kriyA, (2) punarjanmanI ghaTamALa. (dAMtA) (3) AtmAnI karma. sudhAraNA. (2) durasta * karavuM e. (3) sApha-sUpha karI ba8 avarathA. (dAMta) (4) jIvanI ahaMtA-mamatAmaka karavAmAM AveluM graMtha-prakAzana paristhiti ke vyavahAra (vAhalabha vedAMta.) [ kara (rU.pra.) saMrakartA (saMskRta) vi. . [saM. .] saMskAra ApanAra, ghara calAvavuM. 0 tara (rU.pra.) mikSa meLavavo. 0 phaLo sudhAre che sudhArA karanAra, (2) sAphasUphI karanAra (rU.pra.) vaMzavelo vadha. 0nAM sIdarA (rU.pra.) kAmanA saMskAra (saMskAra) pR. [saM.] sudhAravAnI kriyA, (2) sAphasaraDA. 0nI jaLa (rU.pra.) ahaMtA-mamatAnI jakaDa. sUphI. (3) jIvana-ghaDataranI keLavaNI. (4) jIvanane ucane kahA (-lAvo) (u.pra.) nuM sukha. ne vAta gAmI karavAno che te vidhi. (5) dravyanA mizraNathI bIje vA (rU.pra.) prapaMca-bAjI cAlavI. 0mAM (rU.pra.) guNa utpanna karavAnI prakriyA. (6) nItimattA pavitratA lagna karavuM. 0mAM bavuM (rU.pra.) sAMsArika kAryomAM vagere guNa. (7) mana ke magaja upara paDatI bahArano aTavAvuM]. sArI-narasI chApa. (8) zAstranA abhyAsathI mana upara saMsAra-cA (saMsAra-) na. [saM.] janma-ma2NanI ghaTamALa paDatI asara. (9) bhAratIya hiMdu dharmanI praNAlI pramANenA saMsAra-mArga (saMsAra-) [saM.] jagatamAM rahI gALeluM sAMsA- hiMdu bALakane thatA jIvana-samagranA tabakakAoe soLa rika jIvana [mukta karAvanArI vidhi. [2 A5 (u.pra.) esaDa banAvatAM bIna jarUrI saMsAra-mecanI (saMsAra-) vi. sI. saM.) saMsAramAMthI padArthanI bhAvanA ApavI. 0 kara (rU.pra.) maThAravuM. mAya saMsAra-yAtrA (saMsAra-) . [saM.] janmathI laI mRtyu saMskAra vItavA (sarakAra-) (rU.pra.) dhaNuM saMkaTa AvavuM] sudhInI mANasanI khepa saMskAraka (sarakAraka) vi. [4], eka vi. [saM!] saMsAra-vyavahAra (saMsAra-) . [.] jIvanane vahevAra. (2) saMskAra karanAra, saMsakAra ApanAra, sudhArA karanAra strI-puruSane sAMsArika vyavahAra saMskArahita (sakAra-) zrI. [saM.] saMskAra-grAhI saMsAra-zAtra (saMsAra) na. [4] juo samAjazAstra." hovApaNuM [karanAruM saMsArazAstrI (saMsAra-) vi (sa. puM.] e "samAjazAstrI." saMskAra-mAho (saMskAra-) vi. siM, puM] saMskAratuM grahaNa saMsAra-zAla-LA) (saMsAra) sI. [saM] saMsArarUpI saMskAravatI (saMskAra-) vi., sI. [saM.] saMskAravALI nirALa nI bhASA vagere) 2010_04 Page #1179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMsakAra-vAhI 2214 saMharAvavuM, saMhasavuM saMskAra-vAhI (sakAra-) vi. [sa,yuM] saMsakAra lAvI bhASA sivAyanuM bIjuM (bhASA vagere) ApanAruM jio saMskAra-hINuM saMskRtAtya saMskRtitha) vi. [ + saM', satya, nadabhava vi. saMskAra-viheNuM (sarakAra) vi. [+ja "vahoNuM.] [+saM. karmava, babI. saMskRta bhASAmAMthI thayeluM saMra-kAravuM (sadegskArathI sa.ki. sa. paM . sArA-, saMyiA (kriyA) jI. [saM.] saMrakAra tatsama] saMkAra Apavo, saMskAravALuM karavuM. (2) saM-khalana (sakhalana) na. [saM.] bhUla, cUka, galatI, deva maThAravuM. saMskAravuM (sarakArI karmazi., ji. saMskA- saMstara (sastara) puM, -raNa na. (saM.] bichAnuM, pathArI rAvavuM (saskArAvavuM) pre.,sa. saMstava (sastava) , saM-stuti (sastuti) mI. (saM. saMsakAra-hINa (sarakAra-) vi. [+ ja "hIzuM."], stuti, stava, stotra, prArthanA saMskAra-hIna (saskAra- vi. [saM.] jAo "saMskAra saMsthA (saMsthA) sI. [saM.1 sthApita vyavahAra zikSaNa rUDhi vinAnuM, saMskAra-vihoNuM." rivAja, "kula'(2) vepAra vyavahAra zikSaNa vagere calAvasaMskArAvavuM, saMskArAvuM (sakArA- juo "saMsakAramAM. mAruM sathApita maMDaLa, isTiTaTa' ane "esoziyezana.' saMskArita (sakArita) vi. saM.] jene sarakAra karAva- (3) mRtyu, keta vAmAM Ao hoya tevuM ['kamara' saMsthAna (saMsthAna) na. [saM.1] AkRti, AkAra. (2) agasaMskAritA (sadegsakAri) sI. [saM.] saMsakArIpaNuM, saMskRti, vinyAsa, AsanAvasthA. (3) paradezIoe anya dezomAM saMskArI (sarakArI) vi. [saM. .] saMsakAravALuM, "kacarDa sthApelI vasAhata, "kalonI." (4) aMgrejI sattA hatI tyAranuM saMrakArotha (sasakAraW) vi. [+ saM. 3] saMskAramAMthI te te dezI rAjya, 'TeITa' UbhuM thayeluM saMsthAna-vAsI (saMsthAna) vi. [saM5] te te saMsthAnamAM saMskArya (satkArya) vi. saM.] jAo "saMkaraNIya.' rahenAruM, vasatI saMskRta (saMskRta) vi. saM.] jene saMskAra karavAmAM saMsthApaka (saMsthApaka) vi. [sa.] sthApanA karanAra, Aje hoya tevuM, maThAravAmAM AveluM, saMskAra pAmeluM. "promeTara' (2) maLavAyeluM. (3) cikha karela. (4) taiyAra karavAmAM saMsthApana (sasthApaka) na., nA sahI. [saM.] sthApanA karavI AveluM. (5) na, sI. [saM. vi.] vaidikI bhASA-kAmikA- e, pratiSThA karavI e, "esTAblizamenTa mAMthI bahANe AraNyake. upaniSado dvArA krame ghasAI ne saMsthApavuM (sthApavuM) sa. jhi, siM. -thAnuM preraka - sadhAyeluM bhAratIya ziSTa bhASAsvarUpa (jenuM vyAkaraNa sthApa- tatsama] sthApanA karavI pANinie bAMdhI ApyuM; bezaka, pANini to ene loka saMsthApita (saMsthApita) vi. [saM] jenI sthApanA karavA bhASA' kahe che, "saMskRta' saMjJA pachI maLI che.) (saMjJA.) mAM AvI hoya tevuM, "esTAblizaDa' saMskRta-jJa (saMskRta) vi. [saM] saMskRta bhASA jANanAruM saMsthA-vAsI (saMsthA) vi [j] dharane badale sahasaMskRta-nmacura (saMskRta) vi. [saM.] jemAM saMskRta tatsama nA rUpamAM saMsthAmAM rahenAruM zade vipula pramANamAM upayoga karyo hoya tevuM saM-sthita (sIsthita) vi. saM.] 2heluM. (2) marI gayeluM saMskRta-maya (saMskRta) vi. [saM] juo "saMskRta-pracura. saMsthiti (saMsthiti) rahI. [saM.] rahevuM e, vasavATa. (ra) saMskRtamathI (saMskRta) vi., strI. [saM.] saMskRta-pracura upasthiti, hAjarI. (3) mRtyu, maraNa (bhASA ke vANI) (saMskRta-pracura saMparza (saMsparza) puM. [saM.] aDakavuM e, sparza. (2) saMparka saMskRta-zAhI (saMskRta) vi. [+ jue "zAhI.] ja saMsparza-janya (saMsparza) vi. [saM.] sparza thavAthI utpanna saMskRtAbhAsI (saMskRtAbhAsI) vi. [+saM. gAmalI, j] thAya tevuM (rega vagere), epeDemika' saMskRta bhASAnuM na hoya tevuM saMskRtano mAtra bhAsa saM-phoTa (saTa, Tana na. [saM.] khulAso, nirAkaraNa. (2) karAvatuM (jemake "sudhAraNa' jevA zabda) rahasya zodhavuM e saMskRti (saMskRti) sI. [.] UMcA saMskAra, saMskAritA saM-maraNa (saMsmaraNa) na [saM.] yAda rAkhavuM-karavuM e. (2) vibhinna kalA ane vibhinna zAstrone thayelo (2) yAdagIrI, smRti, saMbhAraNuM vikAsa sUcavanArI lAkSaNikatA (raheNI karI ane saMskRti (saMskRti, strI [saM] juo "saMsmaraNa." sabhyatAnA saMskAronI jemAM chApa paDI hoya che), kakacara." saMvedaja (saMdaja) vi. [sa.] jue "svada-ja." (noMdhaH sayatA-sivilizana" e "saMskRti'mAM saM-hati (saMhati) rahI. [saM.) sAthe jaIne AvI rahe samAI jAya che; e jIvana-vyavahAra mAtra che.) e. (2) ekaThA thavApaNuM. (2) aTakIne rahevuM e. (4) saMpa saMskRtiyuM (sarakRtiyuM) vi. [+gu "IyuM' ta.pra. e saMhati-vAda (sahati-) puM. [saM. samagra rASTravAsIoe saMskRta-pracura.' saMpIne ekAtmaka thaI rahevuM joIe evo mata-siddhAMta saMskRtI (saMskRtI) vi. [+ gu. ' ta..] saMskRtine saMharavuM (saMharavuM) sakri. (saM. sama + dR ] ekaThuM karavuM lagatuM, saMskRtanuM. (Adha : vidvAna mATe saM.mAM nI, (2) saMkelavuM, sameTavuM. (3) saMhAra kara, katala karavI. 5. che, paNa saMsI je tatsama zabda nathI.) saMharAvuM karmaNi,kri, saMharAvavuM (saMharAvavuM) presa ki. saMtetara (saMskRta2) vi. [+ saM. ta rata] saMskRta saMharAvavuM, saharAvuM (saharA-) ja e "saMhAravuMmAM. 2010_04 Page #1180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saM-hartA 2215 sAkariyuM saM-hartA (sahartA) li [saM. muM) saMhAra karanAra bhAga rikhAMkana saMhAra (rsa-hAra) kuM. [saM.] prabaLa ghAta, bhAre katala, khUna- sAITa-blA(-plena chuM.[.] vasAhatI vagere jamInanA taLanuM rejI. (2) pralaya, nAza sAiTrika esiDa chuM. [aM.] lIMbunAM phUla (kSAra) saMhAraka (saMhAraka) pi. [4] saMhAra karanAruM, saM-hata sAiTa strI. [aM.] bA, paDakhuM saMhAravuM (sahAravuM) sI. saM. -ra, -nA.dhA] saMhAra sAiriMga (sAiDi) na. [.] relave sTezane mukhya karo. sahArA (sahArAvuM) karmaNi, ji. lAinanI bAjumAMnI vadhArAnI pATAnI lAIna. [0mAM saMhAra-sthAna (sahAra-) na. [saM] katala karavAnuM ThekANuM mUkavuM (u.pra.) kAma adhUruM rAkhI bAja mukI rAkhavuM] saMhArakuM (sahArAvuM) e "saMhAMravuMmAM sAIna pI. [] nizAnI, eMdhANa. (2) sahI, sinehAriNI (kAriNI) vi.sI. [3.] prabaLa saMhAra kara- cara' nArI strI ke kaI ravI 'durga" jevI sAIna-berTa na. [e.] dukAna saMsthA hayakita rastA vageresaM-hita (sahita) vi [sa.] aDakIne rahevuM. (2) aMdara nAM nAma cItaryA hoya tevuM pATiyuM [saLI samAI gayeluM, "inTiriyara' sAiphana sI. [4] pIpamAMthI pravAhI vastu kAhavAnI saMhitA (saditA) strI riM] sAmasAme najIka AvI paTavA- sAisara na. [aM.] mIThuM, zunya nI sthiti, lagolaga hovuM e. (vyA.) (2) cAre veda sAIsa puM [ara.] cheDAne rAvata ['sa-kuTuMba.' ane enI zAkhAone maMtra-vibhAga. (3) padyAtmaka kaI sAka(ke)Tama vi. [saM. 1-4Ta, arvA. ta6 bha] ja paNa prAcIna dharmagraMtha (bhArata-saMhitA pArAzara-saMhitA sAkaTI(DI) sarI, -huM na, re dhuM. jio "sAga.] tema pAMcarAtra saMpradAyanI aneka saMhitAo ane varAha- sAgano pAtaLo lAMbo saTe, vaLI (2) kuvAmAMthI tamihiranI bRhasaMhitA vagere aneka) pANI sIMcavA thAMbhalAnA cheDe UMcuM nIcuM thAya tevuM saMhitA-kAla(-) (saMhitA- puM. [saM] vaidika saMhitA- rakhAtuM ADuM enuM sarjana thayuM te samaya sAkaNasAcuM vi. [sa-kaNasuM' dvArA] ThaMDA-dANA sAthe saMhitAmaMtha (saMhitA-graMtha) puM [saM.] jae "saMkitA(2,3)." kApeluM (DuM) "zAkinI." saMhitA-pATha (sImitA) . [saM.] khAsa karI vaidika saMhitA- sAkaNI sI. siM. rAzinI, ava. tadabhava] juo ene maMtrapATha. sAkara a. siM. zA >> prA. ra1, saM.mAM artha saM-hata (sahata) vi. [saM] ekaThuM kareluM. (2) saMkelI lIdheluM. khAMDa] zeraDInA rasamAMthI goLa ane khAMDa pachInI (2) je saMhAra thaye je karavAmAM Avyo hoya tevuM prakriyAmAM banatA pAsAdAra TukaDA, misarI. [ khAvI saM-hati (sahati) jI. [saM.] e "saMhAra." (rU.pra.) sagapaNa karavuM, goLa khAvo. 0nA kaTakA, 0nA sa . [sa. svAva prA.> sAma-3 (lA) vAsa, gaMdha, badabe, TukaDA (rU.pra.) khUba ja mITha. (2) khuzAmatiyuM. 0nA che. (2) tatva, mAla ravA pIrasavA, 0 pIrasavI, 0vALI jIbha karavI (...) sAra chuM. [saMgharDjhanuM DuM rUpa] saMgItano pahele vaDa ja' khuzAmata karavI. nuM sAla kADhavuM (.pra.) sakhata svara, (saMgIta.) jahama karavo. dUdhamAM sAkara (rU.pra.) sArAM sAtha sAre sAIkala na. [e.] cakkara pharavuM e, cakrAve. (2) zrI. meLApa, mIThuM sAkara (rU.pra.) khuzAmatiya]. pagathI peDala mArI calAvavAnuM rabaranAM TAyara ane sAkara-caMdaDI sI. [+ jue "sAkara."] kanyAnuM sagapaNa vATavALuM be paiDAnuM mANasane besavAnuM videzI prakAranuM vAhana, thayA pachI hiMduomAM vara-pakSa taraphathI pahelI vAra AvatI bAIsikala [(2) samAja-zAma, (saMjJA.) caMdaDI (navo mITho saMbaMdha che enA cihana tarIke) sAI kelejI strI. [aM] mAnasa-prakriyA, mAnasika dhAraNA. sAkara chuM. DAM gadheDAM vagerenuM gaLuM AvI javAne sAIkalojisTa vi. [.] mAnasazAstrI, mane vidyAvida eka roga (e prANahAraka che.) sAIlisTa vi. [e.] sAIkala calAvanAra, sAikala-savAra sAkara-bajAra sIna. [+ ja e "bajAra.'] jyAM sAkara sAIliMga (sAikaliM9) na. siM] sAIkala calAvavI e khAMDa mukhyatve vecAtAM hoya te bajAra sAIkalekTrona na [e.] vIjacuMbakathI gati ApatuM yaMtra sAkaravuM sa, kiM. [jue "sAka2," nA.kA.] khAMDanI ke enI racanA. (5.vi) cAsaNI karI ane pAsa Apavo sAIkalana na [e.] vA-vaMTaLanuM tephAna, vaMTeLiye sAkaravuM? sa.kri. ["sAda kare'nuM lAdhava] sAda karI sAIkalopIDiyA kuM. [aM.] jJAna-koza, vizva-keza bAlAvavuM, hAlavuM sAIkalesTAIla na. [] lakhelAM mULa lakhANa uparathI sAkara-sukhaDI o [ + jue "sukhaDI.'] binamAlikInI enI aneka nakala kADhavAnuM yaMtra. (2) e yaMtra uparanI paDatara jamInanA vecANathI sarakArane thatI Upaja chApavAnI kriyA sAkariyuM vi. [saM. rA4i -4 >prA rathama ] khAMDanI sAIjha ramI [.] mApa, kada [vALavAnI kriyA cAsaNI caDAveluM (koI paNa cartha vagere khAgha). (2) sAijhina (sAijhi) na [a] milamAM kApaDanI gaDI svAda ke AkAramAM sAkara jevuM. (3) gaLyuM sAITa . [] jamInane te te vasAhata vagere mATe (lA) khuzAmatiyuM. [- geLa (3.ma.) khAsa karI kaThaNa 2010_04 Page #1181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAkariyA prakAranA bhIlInA gALa. cA prameha (3.pra.) mAThI pezAbanA rAga,'DAyAbiTisa,' -cA samavAra (3.pra.) mAtra thoDI sAkara khAI karavAmAM AvatA sAmavAranA upavAsa] sAkariyA vi.,puM. [jue 'sAkariyuM,'] pAnakhara RtumAM kharelAM pAMdaDAM para jaNAtA sAkara jevA cIzivALA padArthe. (ra) phUlanA madhanI jharamara. (3) AMbAmAM thatA eka rAga sAkAra vi. saM. jJa + Ata] AkAravALuM, ghATa baMdhAyelA hAya tenuM. (1) mUrtimaMta, mUrta. (3) AMkhathI jenA khyAla Ave tevuM sAkAra-upAsanA zrI. [saM., saMdhi vinA] hiMdu mAnyatAmAM rahadhArI avatArAmAMnA te te avatAranI ArAdhanA sAkAMkSa (sAkAkSa) vi, [saM. huM+ mAnA, bha.trI.] AkAMkSA dharAvanAruM, icchAvALuM, sa-kAma. (ra) puM. e nAmanA arthanA DhAya. (kAvya.) [(2) kalAla sAkI huM. [ara.] madhanuM pAna karAvanAra mitra ke mAka sAkIra huM. gheADAM-bakarAMnA pAchalA pagamAM ghUMTaNathI kharI sudhInA bhAgamAM thate eka rega sArkeTama ja sAkaTama' -'sa-kuTuMba.' sAkA jue 'sAkhe|.' sAkSara vi. [saM. jJa + akSar, ba.vI.] jene akSarajJAna thayuM hoya tevuM. (2) (lA.) vidvAna, paMhita, pAraMgata. (noMdha: gujarAtamAM gujarAtI ucca kreTinA vidvAne mATe janI peTImAM A vizeSaNa khUba jANItuM hatuM, have esapI gayuM che.) [sAkSara sAkSara-ratna vi. [saM.,na.] gujarAtI vidvAnomAM zreSTha, uttama sAkSara-1 vi. [rAM.] uttama sAkSara sAgA (3) aDaka, aTaka, avaTaMka. (4) (lA.) pratiSThA, AbarU sAkhara (.ya) strI. [sa, sAkSikSA > prA. sunilamA] jue 'sAkSI(5).' sAkha zrI, jhADa upara sIdhe-sIdhuM pAkeluM mULa sAkhaTI, DI jue sAkaTI.' sAkhI strI, jue'sAkha" + gu. 'DI' svArthe tA. pra.] kerInA nAnA mAravAne mIThAmAM AthI kareluM athANuM sAkhata (tya) zrI. racanA, banAvaTa _2010_04 14 sAkha-pa(-pA)DAsI(zI) vi. [jue 'sAkha'. + 'pa(-pA)DAsI(-zI),'] makAnanI khA"nA makAnamAM rahenAra, taddana najIkamaeN paheAthI [jae sAkha.. sAkhiyuM na. [jue 'sAkha'+ gu. yu' svArthe ta...] sAkhiyA vi. saM. suAkSikSa > prA. samiSama-] jue 'sAkSI(1,2,3).' (2) vAva-kUvAmAM UtaratAM pAte je DharaDe khAdhelI pATalI upara beThA hAya tenI bAjumAM hAthethI pakaDavA rakhAtuM joDanuM kArahuM sAkhI dva, marA, sAkI] geya racanAomAM vacce vacce AvatA - rAga rAkI pATha karavA mATenA - dAharA. (kAvya.) sAkhA (-kA) huM. jue 'sAkha'+gu. 'e' svArthe ta.pra.] (lA.) AbarU, pratiSThA. (2) leAkAbhiprAya. (3) (lA.) jhaghaDA, kaMkAsa. (4) acaMbe upAve tevA banAva sAkhAra puM. [jue 'sAkha + gu. e' svArthe ta.pra.] jae 'sAma. sAkhA-sAkha (ca) kra.vi. [ja eka bAraNAne aDIne bIjAnuM bAraNuM AvyuM hoya ema, joDAjoDa, lAlaga 'sAkha,pai'dvirjAva.] sAkSarI vi. [ + gu. I 'ta.pra.], "rIya vi. [x.] sAkSara ke sAkSarAne lagatuM, (ra) (lA.) ADaMbaravALuM (lakhANa bhASaNa vagere) sAkSarAttama vi. [ + saM. uttama] jue 'sAkSara-1.' sAkSAt kri.vi. [saM.] pratyakSa rIte, AMkha sAme mRta hoya tema, najarenajara. (2) janatAnnata, pAte sAkSAtkAra puM. [saM.] pratyakSa jevuM e, najarAnajara thayelA anubhava. (2) paramAtmA ke bIjAM deva-devI-devalAMnA sAga kuM. [saM. zA > zau. prA. tatsama] eka jAtanuM imAratI lAkaDAkAmamAM upayAgI vagaDAu jhArDa ane enuM lAkaDuM, sAgavAna sAgaDI jae 'sAkaTI,' [paDatuM (nAtaruM) sAmaTuM vi. [saM. kSa-vuMTuna dvArA] sa-kuTuMba sahune lAgu sAgara puM. [saM.] samudra, siMdhu, dariyeA. (ra) dazanAmI sanyAsIone e nAmanA eka phirakA. (sa'jJA.). (2) jaina zvetAMbara mUrtipUjaka sAdhuonA eka saMdhADa, sAgara-ga. (saMjJA.) AMkhane thayele| anubhava. (3) paramAma-darzana, AtmAnu-sAgara-kheDu vi. saM. sara + jue 'kheDanuM' + gu. '' bhUti, Atma-darzana, Atma-bedha, 'selpha-riyAlizana' kR.pra.] samudranI saphara karanAra. (ra) puM, khAravA, nAvika. sAkSintya na. [saM.] sAkSI he|ApaNuM (3) sAgara kheDI dariyApAranA vepAra karanAra vepArI sAkSI vi. [saM.,puM] najaraeNAnajara onAra. (ra) sAthe rahIsAgara-peDhuMva, saM. sAgara + jue peTa' + zuM.' anubhava karanAra yA Tagara Tagara jonAra. (3) sAhedI ta.pra.] samudranA jevA vizALa peTanuM-udAra dilanuM, bonanuM ApanAra. (4) gu., zrI. najare jonAra tarIkenI jabAnI, sahana karI kSamA ApanAruM sAhedI. (5) kAI e sahI karI hoya te peAtAnI sAgarIta(-6) huM. [aa. zAaud] ziSya, celeA. (2) samakSa karI che e batAvavA apAtI sahI sAkSI-dAra vi. [+ phA. pratyaya], sAkSI-bhUta vi. [saM.] evA hAjara raheluM, sAkSI-pe raheluM. (2) purAvArUpa sAkSya na. [E.] jue sAkSI(4,5).' sAkha` sI. [saM. rANA, arvo. taddbha] kharI-bAraNAMnA cAkaDhAmAMnA te te Ubhe| DAMDaeNA. (2) bAraNAMnuM cekaThuM. sahAyaka, madadagAra sAgavAna na. [jue 'sAga'dvArA] jae 'sAga.' sAgavuM na. [jae 'saguM' dvArA.] saguM ('saguM-sAganuM' eve joDiye prayAga) [dANA.' sAzu-ceAkhA, sAjhudAjIA jue 'sAbu-ceAkhA'-sAbusAgA huM. mAla-mattA Page #1182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAgaTiyuM 221 sAjanuM sAgaTiyuM che. vasavAyA varga (mANasa) sAcuM vi. saM. stha#->prA. lagnama] kharuM, jevuM hoya sAgaTI jI. [saM. zA-vadiAzo .mA. sAja-TTa] tevuM, satya. (2) banAvaTI na hoya tevuM, asala. (3) chAparAnI dhAra uparanI sAganA pATiyAnI pI, mati prAmANika, imAnI. (4) sAcAeluM. (5) na. sAca, sAmeLa (sAgoLa) 5. (kA. zAhagila] cUnAne kAMIka satyatA lAlAza mArate eka prakAra (je simenTanI che upara paDa sAruM-, sAcuM-ja huM vi. jio "sAcuM + "khoTuM' ane caDAvavAmAM vaparAya che.) jUTha.'] zrama upajAve e rIte rajU kareluM. (2) na. sAnika vi. saM. + garina-jA, ba.vI.] jeNe agni- (lA.) bhaMbheraNuM. [sAcAM-jUThAM karavAM (rU.pra.) kAnatra pALavAne svIkAra karyo hoya tevuM, agnihotrI bhaMbheraNI karavI [sAcuM, sAcukaluM sAya vi. [sa 9 + ] tamAma, badhuM, samagra, samasta sAcaluM vi. [ja "sAcuM' + gu. 'huM' vArthe ta.] sAce kri.vi. jio "sAcuM + gu. "e" trA.vipra.] sAva nasa' [karIne sAcuM, khare, kharekhara, (2) vAjabI rIte sAmaha kri. vi. [saM. sa + Aa] Agraha sAthe tANa- sAce(co)-sAca ji.vi. [+ja e "sAca.'] taddana sAcuM sAca na, siM. sAva prA. ga] kharuM henuM e, sAcA hoya tema, kharekhara paNuM, satya [sAcA-beluM. (2) niSkapaTI sAthe-sAcuM vi. [+jao "sAcuM.] tadana sAcuM, sAva kharuM sAcA vi. jio "sAcuM' + gu. 'ka' svArthe ta.ka.] sAco chuM. metI parovI gAMThavAnuM rezama ane ene pAke sAca(-2)kalAI sI. [e "sAca(-2)kaluM' + gu. AI' dero ta...] sAcAbolApaNuM, satyavakatRtA, sAca sAcAre chuM. [saM. taraNapura prA. za3> sAcera, pazcima sAya(2)kanuM vi. jio "sAyaka' + gu. "huM' vArthe mAravADanuM eka nagara + gu. "o' ta.ka.] maLa sAcAramAMthI ta.] sAcA-kheluM. (2) taddana sAcuM (kathana vagere) nIkaLelA e nAmanA brAhANenI jJAti ane ene sAca-kheTa (sAmya-kheTa) strI, jie "sAcuM' + huM puruSa. (saMjJA) (2) evI vANiyAonI eka nAta ane dvAra.] sAcuM che ke khoTuM che enI khAtarI ene puruSa. (saMjJA.) sAcA-cA)-dilI sI. [ie "sAcuM' + "dila" + gu. "I' sAcesAca (-2) jao "sAcesAca.' ta,pra.] dilanI saccAI [sAcavaNa sAja kuM. [, saM.mAM bhUku sAthe phA. te saMbaMdha] sa(-sAM)cavaTa (85) asI. jio sA(-sa)cavavuM' dvArA.] kaI kAma karavA mATenI te te sAmagrI (e jema mANasane sa(-sAM)cava (-15), NI strI. [ja e "sA(sAM)cavavuM' no pozAka vagere hoya tema gADI ghoDA hAthI-ratha+ gu. "aNuaNI' ku.pra.] sAcavI rAkhavuM e, jatana maMDapa vagerenI paNa sajAvaTa sAmAna hoya, te vAjiMtra karavuM e, rakSaNa, jatana. (2) gADI-gADAMnAM paiDAMmAM [rAvaNa-ho yA ekatA nAkhavA mATe eraDiyAnA ane bhIDInAM choDIne banAvelo sAjaka (-katha) sahI. bharatharI lokonI nAnI sAraMgI ke ledo sAja-di . [saM. sarva prA. laMDana + gu. "Da' + sAta-sAM)cavaNu na. jio "sA(sa)cavavuM' + gu. "aNuM' "iyuM' svArthe te.pra.] e nAmanuM eka imAratI kAmanuM kavAcaka ku.pra.] (makAna vagere sacavAI reke e mATenuM) lAkaDuM ApatuM jhADa, sAdaDa tALuM | sAjaNa puM. [saM. sannana> prA. zALa] sajajana (9) sa(-sAM)cavavuM sa.ki. si sama-"ekaThuM karavuM?-kuM-ja> (2) AhIra vageremAM puruSonuM nAma. (saMjJA) prA. laMca dvArA tA.dhA.] saMbhALa ane kALajIthI rAkhavuM- sAjaNa (-3) sI, jio "sAja dvArA sI.] saMgharavuM. (2) gADI-gADAM-vagerenAM paiDAMnI nAyaDImAM tela (ja.gu.) sArA svabhAvanI strI. (2) AhIra vagere komamAM UgavuM sa(-saM)cavavuM karmaNi, ji. sa(-saM)cavAvavuM strInuM eka nAma, (saMjJA.) che.,sa.ji. [(2) kharekhara, sAcesAca sAjana na. siM. sakaLana> hi.] tajajana. (2) vara-DA sAca-mAya vi. [ja "sAcuM,"-kirbhAva,] kharuM hoya tevuM. vageremAM bhAga lenAra saMgrahastha-varga sAcavaTa () sI. e "sAcuM' + gu. "vaTa' ta.ka.] sAjana-mahAjana (-bhA jana) na. [+ saM.] juo "sAjana(2).' sAcuM bolavuM e, saccAI. (2) bhalamanasAI, (3) sAniye ve, muM.+ gu. "yuM ta.] varaghoDAmAM bhAga prAmANikatA lenAra te te pratyeka gRhastha sAcAI sI. jie "sAcuM' + gu. "AI' ta.ka.] sAcuM sAjanI sI. [jae "sAjana' + gu. "' ta...] savArI, hovApaNuM, saccAI, satyatA, sAcavaTa saraghasa, vara-De [sthAnuM maMDaLa sAcA-dilI juo "sAcadilI." sAjanuM na. [+ gu. 'u' vArthe ta...] nAtanA sagRhasAcA-beluM vi. jio "sAcuM' + bela' + ga. *' sAruM che. [saM. sana dvArA sajaja thayeluM. (2) zaNagAku pra. e "sAcaka. reluM. (3) zobhatuM. (4) saubhAgyavALuM simagro sAcukalAI jue "sAcakalAI.' sAja-vArI sI. jie "sAja' dvArA. sajAvaTanI sAcukaluM jue "sAcakaluM." sAjanuM sa kri. siM. phakana,-nA.dhA.] sajaja karavuM ke thavuM. 2010_04 Page #1183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAja-sanavaTa (ra) geADhavanuM, sAmagrI taiyAra rAkhavI. sAvuM? karmaNi.,kri sajAvavuMra che.,sa.kri. [goThavaNI sAja-sajAvaTa (8) sI. [jae 'sAja' + 'sajAvaTa.'] sAja-saraMjAma (-sarAma) puM. [aa.], sAja-sAmAna puM. [+ ja 'sAmAna.'] jue sAja.' sAruM(-ji)dA (sAja(ji)7) puM. kA. sAja6] nRtya karanAra ane gAyakanI sAthe sAtha ApanAra te te vAgha-kAra, sAthIdAra bajA sAAtya na. [saM.] samAna kSatinuM havApaNuM, sajAtIya-tA. (2) pramANamAM sarakhuM heAvApaNuM, similiTaTyUDa.' (ga.) sAnnatyacaMdra (kendra) na. [sa.] sajAtIya rekhAenuM eka sAmAnya hiMdu, senTara oNpha similiTa' (ga.) sAtatya-rekhA strI. [saM.] e vartulAnAM sAnnatya-keMdrone eDhanArI lITI, lAina oNk similiTaTyUDa.' (ga.) sAjAnI vi. jue .sAjana' dvArA.] saMjana, lAyaka mANasa, bhaluM mANasa 218 sAMjiMdo (sADaeN) jue sAdA' sA. zrI. saM. niSTaprA. sacinamA], diamonds khAra puM. [+ jae 'khAra.', nAM phUla na,ba.va. [+]. 'nuM' che. vi.,pra. + jae 'phUla.'] khAsa prakAre banAvelA eka kSAra (je raseAImAM vaparAya che), 'seADA khAya kAryuM,' kAniTa * sADA' sAOM zrI prIti, prema, (ra) sahAya, madada sAja [saM kSA-> prA. sananna-, taiyAra, sAbaduM] (lA.) zArIrika raMga vinAnuM, taMdurasta, nIrAga,-gI. (2) tUTeluM na hAya tenuM, AkhuM, akhaMDa, (3) badhuM, tamAma, sarva sAjuM-samuM vi. [ + jae "samuM .'] tadna aka-baMdha sATa (Ta) strI. cAmaDAnI vAdharI ke rArI. (2) pAlIne khAMdhavAnI cAmaDAnI lAMbI vAdharI. (6) karoDanuM hADakuM sATakAvavuM sa.kri, jie 'sAduM,'nA.dhA.] sArka saTaka mAravuM, phaeNTakA mAravA sAkA [ravA.] zarIranA marmabhAgeAmAM thatuM AMcakA jevuM duHkha. (ra) pIThanuM karoDanuM hADakuM. (3) TakI lAkaDIne cheDe pAtaLI sATa bAMdhI karavAmAM AvatA kAraDe ke cAkha ke sATa-mAra ja 'sAThe-mAra' sATamArI jue sAThe-mArI,' sATavavuM, sATavuM sakri[jue 'sAduM,' nA-dhA] sAduM karavuM, badalA karavA. (2) kharIdavuM, vecAtuM levuM sATA-karAra huM jiA .'sADhuM' + 'karAra.] sADhuM karavAne lagatI zaratAnI vigata sADatrI(-tra)suM(-yu) [mAM, avejImAM sATI-jhAMkharAM na., ba.va. [ja 'sATI'' + jhAMkharuM.' (lA.) gera-samajUtI karAvanAra zabda kahevA e, sAMThIjhAMkharAM [rezamI kApaDa sATInI. [aM.] ghaTTa vaNATanuM caLakatuM suMvALuM eka sAduM nA.. sAru, vAste, kAje, mATe sAruM na de.prA. TTaka] khale, vinamaya. [. jeTaluM (3.pra.) sagAI karavI. . vALavuM (rU.pra.) badale levA] sAduM-tekhaDuM na. [ + jae 'tekhaDuM.'] dIkarI ApavI ane levI evuM sAmasAnuM na karatAM trIMcha vyaktine kanyA apAvavI ane e kanyAnA bhAIne pAte kanyA ApavI ane peAtAnA putra mATe trIjI vyaktinI kanyA levI-AvA prakAranAM sagapaNuMAnI goThavaNa sArka chuM. Thaga, ThagArA. (ra) luccA sATe nA.ce. [jae 'sATu' + gu. 'e' sA.vi.,pra.] adalAsATA puM., rR.prA. Etra-] paradInI eka mIThAI (e gaLyA paNa hAya, meLA paNa hoya.). (2) dheAyeluM dhI sATAra chuM. mATI sATI (gADI-gADAnI) sADhADI zrI. e nAmanI eka vanaspati sATA huM eka prakAranA ghAsanA cheDa, khApara mATepa vi. saM. sa+maro] ADaMbaravALuM, meTa dekhAva karanAruM. (2) kri.vi. ADaMbarapUrvaka. (3) ghamaMDathI vAtumAkhIthI (nATaya.) sATA-sapTa kri.vi. [jae 'sAduM,'-dravi] sATe, badalAmAM sATha (tha) vi. saMghaSTi >prA. saMTTi] pacAsa ane dasanI saMkhyAnuM. [-3 hAtha ghAlavA (sAthe-) (rU.pra.) khUba vRddha thaI javuM] sATha(-Ta)-mAra vi., puM. hAthI vagere prANIone uzkerI bIjA khIAM hAthI vagere prANIo sAthe laDAvanAra sATha(-Ta)mArI zrI [ + gu.'I'ta.pra.] hAthI AkhalA pADA vagere pazue nI te te pazu sAthenI laDAI ane enuM joNuM. (2) (lA) vaDhavADa, jhaghaDaoN. [. karavI (rU.pra.) herAnagatI sahana karavI] sATA-khata na. [jae 'sADhuM' + khata.'] ale-khale karyAnA dastAveja, karAra-nAmuM, kamAleA sATA-pAya huM kha.va. [4 'sADhuM,'DhAva,], -TI phrI. [ + gu. ''ta pra,] kera-badaleA, vinimaya (vastunI sAme vastune) [karAra sATI zrI juie sADhuM' + gu. 'I ' srIpratyaya.] sAruM sATIra zrI [jue 'sATA' + gu. I' skrIpratyaya.] gADIgADAnuM besavAnuM kheAkhuM 2010_04 sAThI strI. [saM. diTM[>prA. TThimA] sATha varSanA gALA, (ra) sATha varSanI vRddha uMmara, (3) (lA) sAThe divase thatI javAra. (4) evI bAjarInI eka jAta, (5) evI cAkhAnI eka jAta. [vAyadA thavA (3.pra.) maraNu najIka AvavuM] sADhA (co) huM ja 'sATha' + gu. e' ta.pra.] kAI paNa saikAnuM sAThamuM varSa ane evA varSamAM paDatA dukALa, (2) vyAja gaNavAnI eka rIta sADAdarA puM- saM. Tivana prA. Tvindra > sAdAra' * gu. '' ta.pra.] nArezvara jatAM AvatA 'sAThe' gAmathI jANItI thayelI nAgara(brAhmaNA)nI eka jJAti ane enA puruSa. (saMjJA ) ['saDatIsa ' sADhatI(-trI)sa(-za) vi. saMptatrirAta dvArA jIe sADhatI(-trI)suM(-j)| na. [jue 'saData (-trI)muM (zuM').] saDatrIsa ekAMnA pADI ke ghaDiyA sAhata (-trI)suM(-zuM) vi.,na. [ + gu '*' ta.x.] koI paNa Page #1184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAtaruM kAja karI levAya. sarpa pakaDavA vAMsanA sANasA, kUtarAM vagerene kreDathI pakaDavA leAkhaMDanA saLiyAnA jarA pALA geALAkAra mADhAnA bhAgavALe ghATa), sAMDase|. [sAmAM AgavuM (2 pra.) muzkelImAM siDAvuM. (2) ThapakAmAM AveluM] sAthuM na. [ara. sinaka] jae 'sANaka(3).' sADhA vi. [saM. jJA>prA. lakuma-] aDadhA sAthe kreI paNa aMkanI pUrve Ave teA e aDadhuM vadhu' jevA artha Ape che : 'sADA-traNa' 'sADAcAra''sADA-dasa' vagere. (vaLI jue 'sADI. ') [traNa (3.pra.) aka-pAMsaLiyuM. 0 traNa ghaDInuM rAja (6.pra.) kSaNika sukha. traNa tAlu (rU.pra.) vivLuM, (2) casakela magajanuM, traNa pAyAnuM (3.pra.) nAdAna, murkha. khAra (3.pra) paravA, darakAra, 0bAra vAgavA (rU.pra.) nAza thavAnI sthitimAM mukAvuM. sAtanA pherA (rU.pra.) meTI Adbhuta. sAta maNanI saMbhaLAvavI (rU.pra.) ghaNI ja bhUMDI gALa devI. x 3sAta thavuM (rU.pra.) purI niSphaLatA maLI] sADhAsAtane pA huM [jae sADA'+sAta' + gu. 'nuM' che. vi., pra. +'pA,'] 1XA'nA AMkanA pADe cA ghaDiyA sAta-sAtI ja 'sADAsatI.' sAta vi. saM. sabra - prA. satta] pAMca ane enI saMkhyAnuM. [ khATanuM (rU.pra.) ghaNuM ja vahAluM. gaLaze gALavuM (rU.pra.) khUba vicAravuM. * gAuthI(nA) namaskAra (rU.pra.) khUba dUra rahevuM, jarA paNa sabaMdha na rAkhavA, 0 ghara gaNavAM (3.pra.) ghera ghera nakAmuM rakhaDavuM. gheADe sAthe caDha("Dha)vuM (rU.pra.) ghaNAM kAma sAthe karavAM (jene kAraNe bhalIvAra na thAya.). . tAra UMcuM (rU.4,) paNuM ja UMcuM. * nAgAnuM nANuM (rU.pra.) ghaNuM ja luccuM. pAsAnI ciMtA (-cintA) (rU.pra.) cAre bAjunI phikara. 0 pAMca gaNavA (3.pra.) nAsI chUTyuM. . pAMca thavI (ke vItavI) (rU.pra.) bhAre Apatti vaheAravI. 0 peDhI ukelavI (3 pra.) jUnI navI vAtA cAda karI niMdA karavI, 0 pherA garaja hAvI (rU.pra.) ghaNI garja hAvI. vIse seA (rU.pra.) mUrkhAI. 0 sAMdhatAM tera tUTavA (rU.pra.) Avaka karatAM kharca vadhu have.. "te avatAra (rU.pra.) janma-janmAMtara] sAta-De puM. [ + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] sAtamA lakhAta AMkaDA. [-De sAta (rU.pra.) nirarthaMka, nakAmuM, (2) dhULa-dhANI. (3) napuMsaka] sADI strI, juo sADI'gu, 'I' pratyaya] sIenI pUrA mApanI oDhaNI sADIne vi. [jue 'sADhA,'] jue 'sADA.' [gapatALIsa (3.pra.) kArya anizcita saMkhyA. bhAra (rU.pra.) eziyALa, sAta (35) ravA, darakAra, sAta vAra (rU.pra.) ghaNuM ghaNuM] [ta.pra.] jae 'sADa-satI,' sADI-sAtI strI [jue 'sADI'+ 'sAta' + gu. I ' sADA puM. [prA. sAma-] jaina sAdhvIone eDhavAnuM eDhaNuM sAku, . bhAI puM. [saM. zrA > prA. sama- jenA vacana upara zraddhA rAkhI zakAya e + jue 'bhAI'] (lA.) patnInI bahenane pati, sALIneA dhaNI sAta-tALI . [ +jue 'tALI.'] DhADIne pakaDavAnI chekarAMenI eka ramata. [. devI (3.pra.) chetaravuM] sAtatya na. [saM.] na tUTe tevI paraMparA, satatapaNuM, cAlu iida [pratyaya] sAta paDavALI roTalI sAtapaDI vi. strI [z2ae 'sAtapaDuM' + gu. 'I' strIsAtapaDI2 vi. [+jue paDa'+ gu, I ' ta.pra.], "huM vi. [ + gu. 'ta.pra.] sAta paDAvALuM sAtapaDA vi,puM. [jue 'sAtapaDuM.'] hAthanI hatheLI ke paganA paMjAnA taLamAM thatA cAmaDIne eka rAga sAtapuDA huM. [saM. sanna-puTa -> prA. satta-puTama-] e nAmane gujarAtanI nIcalI pUrva sarahade viMdhya parvatanA eka bhAga. (saMjJA.) (2) giranAramAM jaineAnA upara TanI upara dakSiNabhAge AveluM eka jharaNuM. (saMjJA.) sAta-bhAI puM.,kha va. [+jue bhAI.'] sAtanA jhuMDamAM UDatAM pakSIonI eka jAta, lelADAM sAh(-Dha)huM vi* [ + gu, 'huM' svArthe ta.pra.] (la.) sAruM sAruM khAvAnuM svAdiyuM, caTaDuM sANuka, na. [ara. sina] thALI. (2) zAruM, caNiyuM. (3) dhAtunuM IkharuM. (4) anAja bharavAnI mATInI kAThInuM kAThuM, sANaM [nAnA sANasA, sAMDasau sANasI(-zI) sI. saMlAijA > prA. saMkuttimA] sANasI(-zI)-kepachI strI. [ + jue 'kaDachI,'] bemAMnIsa(-te)tama (mya) zrI. [saM. subramI > prA. sattamI] hiMdu eka DAMDIne cheDe nAnI kaDachInA ghATa hoya tevI sANasI sANasI(-zI)-ta(-tA)vethA puM. [ + jae 'ta(-tA)vethA).'] sAta-bhAyA puM.,ba.va. [+ gu. e' svArthe ta pra.] ja 'sAta-sAI.' (2) jae 'satirthaM' emAMnI eka DAMDIne cheDe tavethAnuM pAnuM hoya tevI sANasI sAsA chuM. saM. suM-TrATM--> prA. HTF-] eka dAMDAne jarA mUkIne cheDe bIjo dAMDo vaTAve tyAM jaDa jaDI banAvelI eka prakAranI pakaDa (uparanA cheDA najIka lAvatAM mADhAnA aevA najIka emAM vastu prANI mahinAnAM beu pakhavADiyAMnI sAtamI tiSi. [ ne vaLI seAmavAra (rU pra.) badhA ja prakAranI anukULatA] sAtamuM vi [+gu. yuM' ta.pra.] sAtanI saMkhyAe pahoMceluM. [-me AsamAna ca(4)vuM ( javuM, ke pahoMcavuM) (pAM:cavuM) (rU.pra.) khUba phulAvuM, me cAke ( pade, ke pAtALe) (caM.pra.) kAI jANe nahi tene sthaLe] sAtaruM jae 'sAMtaruM,' vagere sAlA saikAnuM saDatIsamuM varSa sAlA puM. [3.mA.sada +apa- rUA. ta.pra.] ene eDhavA paheravAnuM pUrA mApanuM lUgaDuM, sAphlA. [ kADhave (1.pra. amuka varSa jIvavuM] 21: sAhasa(-sA)tI strI. [jue 'sADA' + 'sAta' + gu. 'I' ta... - 'sADA-sAtI'-'sADa-sAtI' sADa-satI.'] zaninI sADA sAta varSanI paneAtInA samaya. (2) (lA.) kaThaNAI, duHkha 0 [esavI (-baeNsavI) (rU.pra.) bhAre kaThaNAI nA samaya hAvA] _2010_04 Page #1185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAtA sAtarI chuM. [saM. hrasArI -> sadgha, juo 'sAtharA.' kApelA karasaNaneA pathArI. (2) sUvA mATe karelI ghAsanI pathArI, sAthA. (3) pataMganI dAra jamIna upara chUTI chUTI gUMcavAya nahi ema pAtharavI e. [-rA paDhavA (rU.pra.) jamIna upara pataMganI DhArI chUTI pAtharavI] sAta-varSI vi. [jue 'sAta' + saM. yUvaeN + gu, jan " ta,pra.] sAta varSoMnA gALAnuM, sAta varSAne lagatuM. sapta-varSIya sAtavAriyuM vi.,na. [jue 'sAta' + saM. var + gu. ta...] sAta vAranI muddatanuM, sAptAhika, aThavADika sAta(tha)yA puM. (saM. 'tu; -> prA. sannumama] ke ghauM vagerene sekI khAMDI pANI bheLavI karavAmAM AvatI eka khAdya-vAnI, sAtu sAta-hAtha puM. [jue 'sAta' + hAtha.'] jemAM sAta vAra pAnAM ekaThAM jItI levAnuM hoya tevI gaMjIphAnI eka ramata sAtaLA puM. [saM. su6 - > prA. sattajjJa-] e nAmanuM eka jhADa, sAthera [cena, (jaina.) sAtA sI. zAMti, nirAMta, svasthatA. (jaina.) (2) sukha, sAtizaya vi. saM. [ + ttiza] atyaMta vadhAre, paNuM. (2) ghaNuM caDiyAtuM 1. saM. hrastarivA>prA. lakSya]i nAnA sAtharA (pAsanA kapaDAne) sAthI puM. [saM. hrasta - prA. sakSama] dhAsanI manA velI jarA aNaghaDa sAdaDI. [-re sutrADhavuM (3.pra.) maraNapathArIe nAkhavuM. -re sUvuM (3.pra.) maranArane tyAM zAkane prasaMge dasa divasa sagAMe sUvA javuM e, . karavA (3.pra.) saMhAra karavA. cha kADhavA jae sAthare suvADavuM,'] iyuM'sAtha jue 'sAtA.' sAthaLa puM., (-LyuM) sI. saM. iyi>prA. yi + apa. 'jI'] kreDanA sAMdhAthI ghUMTaNa vaccenA pagane bharAu bhAga, jaMgha sAthiyA puM. [sa. svasi$-> prA. sakSima-] 9 A AkAranuM gaNAtuM eka mAMgalika cihna. (2) pUrve abhaNa lekA sahIne badale nizAnI karatAM hatAM tevI (1)mAMnI nizAnI. [nyA pUravA (rU.pra.) sAdhiyA cItarI emAM raMga pUravA] sAthI vi. [jae sAtha' + gu. 'I' ta.pra.] sAtha Apa nAra, (2) puM. khetI-kAmamAM varasa-dahADAnI sAMsthya laI kAma karanAra ceAvIse cAvIsa kalAkamAM hALI mAtu puM. [saM, sattuLa > prA. suma] jue 'sAtavA.' sAtema (mya) jue 'sAtama,' sAtesarI puM. saM. sajarSi dvArA] jue 'saptarSi' sAtariyuM na. e nAmanI eka ramata sAttvika vi. [saM.] sattva-guNane lagatuM. (ra) sattvaguNI, zAMta Tharela svaNAvatuM. (3) zarIrane sukha kare tevuM, pazrca (khAvAnuM.) (3) anubhAvanA cAra bhekremAMnuM eka. (kAvya.) sAttvika bhAva huM. [saM.] jue 'sAttvika(3).' [vagere) sAttvikI vi,strI. [saM.] sattvaguNavALI (hRdayanI vRtti sAtmya na. [saM. 7 + maphLa] ekAtmakatA, ekarUpatA sAtyaki [saM.] zrIkRSNane samakAlIna eka cAva ceADho. (saMjJA.) sAtyaMta puM. [saM.] zrIkRSNanI pUrvanA eka yAdava rAjA. (saMjJA.) (2) (ene kAraNe) yAdavakuLa. (saMjJA.) (3) nArAyaNanA bhakta. (4) nArAyaNe upadezele ekAMtika dharma H pAMcarAtra kaMvA bhAgavata saMpradAya [(kAvya) sAtvatI zrI. [sa.] nATayanI cAra vruttiomAMnI eka vRtti. sAtha chuM. [saM. sArtha> prA. satsya, vepArI-vaNajhArAnA samUha, e sAthe cAlatA hAI] (lA.) kAI paNa vyaktinuM sAthe cAlavuM e ane sAthe cAlanAra, sathavArA, saMgAtha, (ra) sahArA. (3) sahAya sAthaNa (ca) sI. [ e sAthI' + gu. 'aNa' strIpratyaya.] sAthIdArazrI, sAtha ApanArI sI. (2) sakhI, sAhelI, sahiyara sAthariyA vi.,puM. [saMjJAtti-- > prA. mi-] nadI-navANa-tIrthAMmAM lagaDuM pAtharI anAja paisA emAM nakhAvI vRtti calAvanArA brAhmaNa. (ra) lUgaDuM pAtharI enA upara rAkhI paracUraNa sAmAna vecanAra nAnA vepArI sAtharI zrI. [jue 'sAtharo' + gu. 'I' sIpratyaya ] tema _2010_04 sADI ra sAthI- puM. [+gu. 'DuM' svArthe ta.pra.]jae 'sAthI' (padmamAM,) sAthIdAra vi. [+aaa. pratyaya] jue 'sAthI(1).' (2) puM. sAthI, TAsta, mitra [hAre sAthe nA.. [+]. e' sA.vi.,pra.] sAthamAM, breDa, sAthe-la(-zA)nuM vi. [ + jae 'lAgavuM' + gu, ''' ,pra.] sAthe sAthe joDAyeluM, sAthe ne sAthe raheluM, cAlu sthitimAM sAthe raheluM [sAthe, legA-bheguM sAtheAsAtha (ntha) kri.vi. [z2ae 'sAthe,'krirbhAva] sAthe sAda puM. [saM. rA>prA. 6] avAja, dhvani, ghAMTA, (ra) pAkAra, bhrama, hAkala. [. UghaDavA (rU.pra.) bhAre thayelA ghAMTA cAkheA nIkaLavA, 0 pharavA (rU.pra.) elAvavuM, hAkalavuM. . kADhavA. (3.pra.) mIThI halakavALA ghAMTAthI gAyuM. devaDhA(-rA)thavA (rU.pra.) DhaMDhero pITI jAherAta karavI, DAMDI pITavI. * devA (rU.pra.) huMkAra Apave. diamonds nIkaLavA (rU.pra.) ghAMTAmAMthI cAkhkhA sUra bahAra AvavA. 0 pADavA (rU.pra.) meDhethI gAma vageremAM jAhe. rAta karavI, pUrA (rU.pra.) gAnArane sAtha ApavA. (2) TakA Apaveza. phATI javA (rU.pra.) ghAMTA bagaDave. * besavA (-khasavA) (3.pra.) ghAMTA na nIkaLavA sAdagI zrI, [kA.] sAdA havApaNuM, sAdAI sAdara puM. jue sADa,' meLavAtuM sAdara vi. z2ae sAda' dvArA.] jAhera ugharANuM karI sAdaDha-kharaca puM. na. [+ e 'kharaca.'], sAdaH-kharca yuM.,na. [+jue 'kharca.'] jAhera ugharANAnI rakamamAMthI karAtA kharca sAdaranANu na. [+ e nANuM.'] jAhera ugharANAMnI sarakAra pAse jamA rahela rakama sAdaDhiyuM vi. [jue sAdaDa ' + gu. yuM' ta...] sAjaDanA jhADane lagatuM [jue sAdaDa -sAjaDa, ' sAdaDhiyA puM. [e 'sAiDa' + gu. 'yuM' svArthe ta.pra.] sAdaDI sI. [jue 'sADAya ' + gu. 'I' sIpratyaya.] Page #1186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sADa 2221 sALI pAsanI saLInI ke tADa yA khajurInAM pAtAMnI banAvelI sAdharma na. [saM.) samAna guNa-lakSaNa hovApaNuM. (2) caTAI. (2) pIMjarAnuM barunuM banAveluM eka sAdhana. (3) maLatApaNuM, samAnatA (lA) maraNa pAchaLa saMbaMdhI kharakharo karavA Ave sAdhavuM sa.mi. (saM. sAdhu, tatsama] siddha karavuM. (2) temane besavAnI caTAI, besaNuM [ja e "sAdaDiye.' (pramANethI) puravAra karavuM, sAbita karavuM. (3) prApta sAda puM. [ie sAdaDa+ gu. 'A' svArthe ta..] karavuM, meLavavuM. () zabda-35 enA niyama pramANe kema sAda kuM. [ja e "sAdaDI,' A j] khajInAM pAtAnI thAya che e batAvavuM. (5) sAdhanA karavI, upAsanA maTI caTAI ( [mAna-bhera karavI. (6) sAmAne potAnuM karI levuM, vaza karavuM. sAdara kri.vi. [saM. 2 + mAra) Adara sAthe, mAna rAke, sadhAtuM karmaNi,kiM. sadhAvavuM presa.kri. sAdara -25) . [ja. sAdha] irachA, kAmanA, keDa sAdhAra vi. saM. +a-vAra] AdhAra sAthatuM. (2) pramANa sAdara vi. [ara. sAhi2] jenI rajUAta karavAmAM sAtha, sa-pramANa Ave tevuM, vidita sAdhAraNa vi. [saM.] khAsa nahi tevuM, sAmAnya. (2) sAdara-sukhaDI (sAdatha) sI. [ie sAdara' + 'sukhaDI....] badhAne lAgu paDe tevuM, sarvasAmAnya. (3) mayama koTinuM, agharANIvALI strIne enAM mAbApa taraphathI mokalAtI (4) gaurava vinAnuM, sA. (5) bahu jarUrI nahi tevuM mIThAI sAdhAraNa avayava chuM. [saM.] be ke enAthI vadhAre maLe sAdara 4. [ja e "sAda2' + gu. "G' ta. pra.] maranArane pIene niHzeSa bhAganArI padI, 'mana pheMkaTara.' (ga.). tyAM thatA besaNuM vakhate brAhmaNane apAtI dakSiNa sAdhAraNa dharma kuM. [saM] samAna guNa-lakSaNa. (kAvya.) sAdAI pI. [ie "sA' + gu. "AI' ta.ka.] e sAdhAraNa sabhA sI. siM.) sAmAnya sabhA, "janarala sAdagI' mITiMga sAduM vi. vi. sAha] bhapakA ke ADaMbara vinAnuM, sAdhAraNIkaraNa na. [saM.] raMgabhIma upara bhajavAtA meTAI ke ThA-mATha vinAnuM. (2) sAdhAraNa, sAmAnya. prayAgamAM mUrta thatA rasane mANatAM sahudayanA hRdayanI (3) sApha dilanuM, bheLuM. (4) pacavAmAM halakuM, pazya. pAtranA bhAva sAthenI ekarUpatA. (kAvya.). (5) jemAM mahenata-majurI na karavAnI hoya tevuM. (ke.ha) sAdhita vi. [saM.] siddha karavAmAM AveluM (pratyayAti sAhaya na. siM] sarakhApaNuM, maLatApaNuM, suyatA, samAnatA lagADIne tema anya sAdhanothI paNa). sAvaMta (sAdhac) vi. [saM. 1 + mAtra + aa] pahelethI sAdhikA vikI, siM] sAdhaka strI laI chelle sudhInuM. (2) kri.vi. pahelethI chelle sudhI sAdhideva vi. [sa. sa + aSaaa] adhidevatA sAthenuM, jenA sAdhaka vi siM] sAdhI ApanAra, sAdhanAra, (2) siddha AdhArarUpa devanI jemAM hAjara hoya tevuM. (2) puM. paramAtmA karI ApanAra, kArya-silimAM upayogI. 3) puM. paiga sAdhu vi. saM.] sAruM, uttama. (2) dhArmika vRtti. (3) vagerenI pravRttithI parama tatvanI prAptine mATe mana sadAcaraNa. (4) prAmANika. (5) ziSTa, zuddha (s.) karanAra puruSa (vyA.) (6) puM. puruSa. (7) virakta puruSa. (8) sAjaNa (22) mI. ja e "sAdhanI,' saMcAsI. (9) jena dharmanI dIkSAvALo tyAgI. (jaina) sAdhana na. [3] upa-karaNa, sAhitya. (2) iSTa-siddhi sAdhu vi. jio sAdhavuM' + gu. "u" ku.pra.] sAdhanAra, mATe jarUrI tapa saMyama bhakti vagere te te upAya (samAsamAM uttarapadamAM: "svArtha-sAdhu' "taka-sAdhu" vagere). sAdhana-catuSTaya na. [4] nityAnityavastuvaka-vairAgya- sAdhukara chuM. siM.] "zAbAza' e udagAra zama-dama vagere mumukSunAM ekSa-prAti mATenAM cAra sAdhana sAdhu-carita vi. [sa,ba.vI.] sAputAvALuM jIvana jIvanAra sAdhana-bhUta vi. [saM.] sAdhanarUpa thayeluM ke raheluM sAdhu-jIvana na. si.] tyAgavALuM jIvana sAdhana-samRddhi strI. [3] sAdhananI vipulatA sAdhu-DI sTI. [+gu. "DI" svArthe ta.pra.] tu kAranA sAdhana-saMpanna (-sapUna) vi. [saM.] ghaNuM sAdhana-sAmagrI- ' arthamAM) verAgyane DhAMga karanArI ramI. (2) bhikhAraNa vALuM. (2) (lA.) paisAdAra, mAladAra bAvI [va evuM mANasa sAdhana-sAmagrI sI. [saM. +Ae "sAmagrI."] sAdhanonI sAdhu-vRtti sI. [sa.] vairAgyavALuM cittanuM valaNa. (2) judI judI cIjo sAdhu-ziromaNi puM. [saM. (lA.) uttama sAdhu-carita puruSa, sAdhanona vi. saM.] sAdhana ke sAdhano vinAnuM, niHsAdhana zreSTha sAdhu IcchA sAdhanA jI. [saM] sAdhavAnI kriyA. (2) iSTa-prAti sAdha . ja.] garbhavatI strIne thatuM dehada, gaNiInI mATe karavAmAM AvatI prakriyA sAdhya vi. si.] 1. "sAdhanAya.' (2) auSadhopacAra sAdhana sI, [+ gu. "I' ta.ka.] sapATI sarakhI che ke vagerethI kAbumAM Ave tevuM (roga vagere). (3) puM. eka nahi e tapAsavAnuM kAcanuM sAdhana, levalapa, sAdhaNa prakAranI dava-ni. (4) na. siddha karavAno viSaya ke vastu sAdharmika vi. saM.], sAdhamAM vi. siM,6] jenAM guNa- sAva na. (saM.] hRdayamAM thato eka prakArano khaLalakSaNa anya sAthe samAna hoya tevuM e beu, samAnadharmavALuM. bhaLATa, bha. (2) bhaya, Dara, bIka, daherAta (2) samAna dharma-saMpradAya pALanAruM sAvI vi. strI. [saM.] sAdhu prakRtinI samI. (2) virakti 2010_04 Page #1187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sana 2222 sAptAhika lIdhI hoya tevI strI, (3) jaina dharmanI virakta sI, Aya, nA lisoTA (u.4.) nAmanuM ja. ane bhAre (u.pra.) geraNIjI. (jena.) bheLA rAkhI na zakAya evI paristhiti. (2) mubelIsAna rahI. (saM. rajA > prA. sanA] samajha, buddhi, bharelI sthiti. (3) na sacavAya tevuM tephAnI. (4) umara akkala. (2) IzArata, izAre, saMketa. [0 AvavI, 0 vaTAvI cukelI kanyA. pe chachuMdara gaLI (rU.pra.) phasAI vaLavI (rU.pra.) samajhAvuM. (2) bezuddhimAMthI bhAnamAM paDavuM, na grahAya na joDAya tevI sthitimAM AvavuM. AvavuM. 0mAM kahevuM kevuM), 0mAM samajha-m)vavuM prahaNa vakhate sA5 (u.pra) kamane vakhate vina. dudha (rU.pra.) saMketathI kahevuM) muikavuM.) pAI sApa uchera (rU.pra.) darjanane Azraya Apa. sAna na. gIre mUkavuM e, [bhAM mUkavuM (rU.pra.) gIre sUto sApa jagAve (rU.pra.) hAthe karIne zatru thI sAna na. [ara. sinaka ], DI strI [+gu. "DI' svArthe karo] ta..], sAnakuM na. [+gu. 'u svArtha ta.pra.] zoruM, sApaDI strI, jie "sapaDe' + gu. "I' pratyaya.] caNiyuM, rAma-pAtra, sANuM pustaka mukavAnI lAkaDAnI phAMsiyA leDI sAna-khata na. jie "sAna' + "khata.] gIra-stAveja sApa chuM. [saM. 2- >prA. putra- dvArA] pustaka sAna-gIra chuM. jie "sAna'+"gaura' avejanA rAkhavAnI merI sApaDI badalAmAM apAyelI cIja-vastu ane e prakriyA sApa(-2) (3) strI si. saLio ->prA. gi] sAnabhAna na. [ja e sAna' + saM.] samajha-zakita ane sApanI mAdA, (2) vahANanA eka bhAganuM nAma, (vahANa) saceta avarathA sANiyuM na. makAnamAM bAra-sAkha uparanuM lAkaDAnuM ke sAna-zuddhi strI. siM ], sAna-sUdha (-ca) sakI. [jae paththaranuM DhAMkaNuM ke paDa-pATiyuM jie sApaNa." sAna'+ "sUdha.'] samajha ane zuddhi ke bhAna, sUdhabUdha sApaNI (sAyaNa) samI. [saM. saLiyA>A. fuLamAM] sAnaMda (sAnanda) vi. [saM. sa + ana] AnaMdavALuM, sApana vi. [sa.] sapatnIne lagatuM, zokayane lagatuM, AnaMdita, harakhavALuM. prasanna (2) (da.vi. AnaMdapUrvaka, oramAna, eramAyuM. (2) paM. zatru, damana tni(2). harakha sAthe, prasannatAthI sApanya kuM. [.] emAye bhAI. (2) e "sApasAnaMdAzcarya (sAnandA) na. [+ saM. mAtha] AnaMda sAthanI sApa-bAmaNI strI, [e "sApa" + "bAmaNI.'] garoLInavAI, prasannatA sAthe vyakta karAte acaMbo nA dhATanI lIsI suMdara citarAmaNuM cAmaDIvALI sApana mAsI sAnI sI. tela bharelA kacarelA talano bhukko. (2) tavAmAM sA5-mAra vi... [ie "sApa' + "mAravuM.] sApane mArI khAjAM vagere taLatAM kharI paDI nIce beThela ko. (3) khAnA eka pakSI vAnI, rAkha, bhasma, [0 vALI (rU.pra.) citA ThAryA sAparAdha vi. [saM. + sava-4] aparAdhavALuM, aparAdhI, pachInI rAkha nadImAM ke samudramAM nAkhavI) gunegAra, doSita [eka velo sAnuM khI. (saM. zuM na.] pahADa uparanuM sapATa nAnuM medAna sApasana (-nya) sI. nAgaravelanAM pAna jevAM pAnavALo sAnukaMpa (-kampa) vi. [saM. sa + anu-2vA, ba.vI ] anu- sApiNI strI. [saM. saffami>prA. sagifi] juo kaMpAvALuM, dayA, kRpALu, (2) kiM.vi, anukaMpA sAtha, sApaNuM.' [hovApaNuM, sapiDatA dayALutAthI, kRpALutAthI sApiMtha (sAparaDa) na. [saM.] sapiMDa hovApaNuM, sagAtrI sAnukala(La) vi. [sa. + mana-] vi. anukULatAvALuM, sApekSa vi. [saM. 1 + majhA, ba.va.] apekSAvALuM, phAvatuM AvatuM, rucatuM. (2) anukaLa thaI rahenAruM jarUriyAta dharAvatuM. (2) saMbaMdha dharAvatuM. (3) bIjA sAnunAsika vi. saM. sa + anunAsi] anunAsika upara AdhAra rAkhatuM. (3) svataMtra hastI na dharAvanAruM, uccAraNavALuM (svara), anunAsika. (vyA.) dha : bIjA koI upara AdhAra rAkhanAruM, "rileTiva." (nepasAnunAsika' svara ema kahevAnI jarUra nathI, kemake "sApekSya' zabda svAbhAvika nathI; e "sApekSa'no artha anunAsika zabda ja vizeSaNa chejuo "anunAsika.") na ja ApI zake) sAnubha(bhA) vi. [saM. sa + anu-ma4, 7-mea] anubhava sApekSa(0 tA)-vAda muM. (saM.) mApa dizA gati vageremAM ApanAra, pratyakSa thAya e rIte vyavahAra karanAra. (pu.) ekabIjAno AdhAra hoya e prakArano mata-siddhAMta sAnusvAra vi. siM. + anura] anusvAravALuM (svara.) (AinsTAinano vikasAvela), 'rileTiviTI thIyarI' (vA). sApekSa-sarvanAma na. [saM.] saMbaMdhI sarvanAma (je' ane sAya vi. [saM. sa + anyag] vaMzaparaMparAthI cAlyuM je' uparathI thatAM sArvanAmika vizeSaNa) AvatuM, paraMparAgata. (2) arthane mATe bIjA zabdanI sApeNa (-3) e "sApaNa." sahAya cAhatuM. (3) mizra (vAkatha). (vyA.) sApeliyuM na. [ja e "sApa' dvArA "sApaluM' + gu. "yuM' sA5 chuM. siM. sarSa > prA. ra6] sarapa, eru, bhujaMga. svArthe ta.ka.] sApanuM nAnuM paDavuM. (2) aLasiyuM [0 utAra (u.pra.) maMtra vagerethI sApanA jheranI asara sAptAhi vi. [saM.] sAta divasene lagatuM, sAta divasaTALavI. 1 kADho (rU.pra.) kAmane vakhate mukelI UbhI nuM. (2) na. dara aThavADiye bahAra paDatuM sAmayika, karavI, 0nA ne ghonA bhaNAvavA (u.pra.) khUba samajhAvavuM. aThavADika, "vikalI' 2010_04 Page #1188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAma 2223 sAgAna sApha vi. [ara.] cakhuM, svaccha, (2) (lA) spaSTa, sAbAzI ja "zAbAza." khulluM, udhADuM. (3) nipUTa. (4) sapATa. [ karavuM sAbita vi. [ara.] siddha thayeluM, puravAra thayeluM, siddha (2..) pAyamAla karavuM. (2) mArI nAkhavuM] sAbitI jI. [+ gu. "I' ta.ka.] sAbita hevApaNuM, sAphalya na. [saM.] saphaLatA [khullA dilathI siddhatA. (2) pramANa, purAvo sApha sApha ka.vi. e sApha,"-DhibhaM] tana sApha. (2) sAbu-ba) puM. [ara. sAbana ] khAro ke soThA-bAi-kArbanI sAphasUpha vi. jio "sApha,"-dvibhava.] o "sA." (2) sAtha tela meLavI teyAra karavAmAM Avate zarIra kapaDAM jhI. vALa-Da, saphAI. (3) kAma-kAjanuM sughaDapaNuM vagerene mela kADhavAno padArtha. [ghAla, 0 de, sAphasUphI sakI. [+]. I ta.] jAo "sAphasUpha 0 ugA (u.pra.) kapaDAMmAM sAbu caLavo ke ghaso. (2,3). sagapaLiyA (pra) uparathI aSTa dekhAva karanAra sAphI . [ara., chANavAnuM lugaDuM] (lA.) calama ke mANasa, daMbhI, DoLI (2) bahArathI UjaLAM kapaDAM caMganI dhumADI sApha ane ThaMDI thaI mAMmAM Ave e paherIne pharanAra garIba mANasa, (3) vadhu pramANamAM sAbu mATe rakhAte kapaDAno nAno TukaDe. (2) ThAkorajInuM vAparanAra mANasa] mukha sApha karavAnuM kapaDuM. (3) masetuM. [0 mAravI (rU.pra.). sAsu(bhU)-cokhA muMba.1, [ + cokhA."], sAsupatarAjI karavI]. (ba)dANA muMba.va. [+ e "dANe.] sAgu nAmanA sAphIra vi. jio "sApha + gu. "I' te pra.] jemAM vaLatara jhADanA thaDanA garamAMthI banAvelA eka prakAranA dadhiyA ke vaTAvI devAM na paDe tevuM (bhAva mukya vagere) dANa, sAgu-cekhA, sAsu-dANA, sApha chuM. [hiM, marA. sAphA.] saphAIvALe AgalA bhAgamAM sAbu(-bhU-dAna na., -nI jI. [+ phA. "dAna"+ gu. 'I' eka bAja ADe pahoLe paho bAMgya lAge te Te. svArthe ta.ka.], sAbu(bu)-peTI sI. [+jae 'peTI....] [[ baMdhAva (badhAvavo) (rU.pra.) peca kadara karavI] sAbu rAkhavAnI DabI ke peTI sAba-evuM vi. vi. + jue "bezuM.'] bheLuM, nikapaTI. sAbUta vi. [ara. sAbita] akhaMDa, salAmata, taddana (2) bheLaseLavALuM AbAda. [rahevuM (-:6) (rU.pra.) makkama rahevuM, daDhatA sAbadAI sI. jio "sAbadu' + gu. "AI' ta. rAkhavI] [akabaMdha hovApaNuM sAba6 thavApaNuM, sajajatA, taiyArI sAbUtI sakI, [+gu. 'I' ta.ka.] daDhatA, makkamapaNuM. (2) sAbaduM vi. sajaja, taiyAra sAbeluM na, lo chuM. kA. zAhabAlA] varAhA ke savArI sAbara na. [saM. rADa, muM.] zAkhAdAra siMgaDAvALuM hara- -saraghasamAM ghoDA upara besADavAmAM AveluM nAnuM moTuM NAnI jAtanuM jarA meTuM eka jaMgalI pazu te te bALaka [brahmokiyuM nahi tevuM sAbara DI. [saM. Rja dvArA) sAbarakAMThAmAMthI pasAra sAbhAgetaruM vi. brAhmaNane khAvA kAma na lAge tevuM, thaI khaMbhAtanA akhAtamAM paDhatI mevADanI pahADImAMthI sAbhAra vi. [sa. sa + mAM-mAra] AbhAra sAthanuM, upakAranA vahI AvatI eka nadI, sAbaramata. (saMjJA.) svIkAra sAthenuM. (2) kiM.vi, AbhAra sAthe, upakAranA sAbarakAMThA 6. jio "sAbara"+ "kAMThe.'] sAbaramatI svIkAra sAthe nadInA beu kAMThAono vizALa uttara gujarAta pradeza. sAbhinaya vi. [saM. sa + ami-navuM] abhinaya-hAvabhAva sAthe (saMjJA.) karavAmAM AvatuM ke kareluM. (2) ke.vi. abhinaya sAthe sAbara-mato mI. [. bharAvavI dhA2] jeo sAbara,' sAbhiprAya vi. [saM. sa + mamitrA abhiprAyavALuM. (2) sAbarazi(-zarTa-siM-sa)ga, gaDa - na. [ie "sA- hetuvALuM, kAraNavALuM. (3) . jhi, hetapUrvaka bara" + gu. "zita-zI, si, sI) + gu. "usvArthe ta... sAbhimAna vi. [saM. sa + ami-mana abhimAna sAthanuM, + Da' vArthe ta.ka.] sAbaranuM rAgaDuM (janI bhasma karI garvavALuM. (2) ki.vi. abhimAnapUrvaka, garva sAthe davA karavA vaparAya che.) sAbhilASa vi. siM. sa + ami-] abhilASa dharAvata, sAbarita-Li) puM. hA-cha-hA karanAra mANasa. (2) ama- kAmanA karanAruM [ja "sAbara, dAvAda bAja dha vecanAra ghAMcI [pazunI mAdA sAbhramatI strI. siM. zvajha-vazI uparathI saMskRtAbhAsI] sAbarI bI. [. zarijha prA. saMvedanA sAbara sAma na. siM.] samajhAvaTa, (2) samAdhAnIpUrvaka samajhAvIsAbavavuM sa.. [ja sAbu,"-nA.dhA.] sAbu banAvavo ne kAma kADhI levAnI kriyA, rAjanItinA cAra upAyasAbavaNI ApI. [jao "sAbavavuM' + gu. 'aNI' kapri.] mA eka. (3) stuti-gAna, (4) sAmavedato pratyeka sAbu banAvavAnI kriyA maMtra. (5) . [sa. na.] sAmaveda. (saMjJA.) sAbaLiyA o "sAbariye." sAma () . sAMbelAmAM nAkhavAmAM AvatI nIcenI sAbAna 6. [ara.] hijarI varSanA e nAmano AThame lokhaMDanI kuMDalI ke vIMTe, sAMba [sAmagrI.' mahine. (saMjJA.) sAmagarI jI. [saM. sAmagrI, a. tadbhava) e sAbAnara chuM. [phA, sAyabAna ] ja e "sAyabAna." (2) taMbu sAma-gAna na. siM.] sAmavedanA maMtra saMgItanA svaramAM sAbAza juo "zAbAza.' gAvA e 2010_04 Page #1189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmagrI ai sAmA` . [saM.] koI paNa kAma mATenA upayegI saraMkSama ke sAne, (2) DhAkArane ne vedyanA rUpamAM dharavA mATenI pAkI vividha prakAranI rase sAmagrIne huM. [jue 'sAmerI.'- 'samagrI'nA sAhaye, jagu.] jue 'sAmerI(rAga),' sAmaya na. [saM.] samagrapaNuM, samagratA, akhaMDatA sAmaTuM vi. [saM. saMvRtta6 -> prA. saMva%0ma-] bheguM kareluM badhuM, cAkabaMdha bheguM, ekI jaththAnuM. (ra) sAmudAyika, sAthe-lakhyuM. (3) UpaDa sAmana-sUmana puM. [z2a 'sAmAna,'- dvirbhAva] paracUraNa mAla-sAmAna (sAmAnya rIte ghara-vakharIne) sAmane (sAmane) puM. [jaA 'sAmuM'dvArA.] laDavA vagere mATenA sAmasAmenA mukAbaleA, sAme thavuM e sAsa-maMtra (-ma-tra) puM. [saM.] sAma-vaidanI te te RcA sAmayika vi. [sa.] samayane lagatuM. (ra) kAma-calAuM. (3) niyatakAlika. (4) samayane yAga, samayeAcita. (5) na. dainika sAptAhika pAkSika mAsika vArSika vagere te te niyata samaye prasiddha thatuM samAcAra-patra vagere, 'piriyADikala' sAmarthya na. [saM.] samarthatA, zakti, tAkAta, baLa, jora sAmavuM akri. sa. kumA~ > prA. sukSma-] jue 'samAyuM.' samAvavuM ke.,sa.kra. sAmaveda puM. [saM.] RgvedamAMrthI mATe bhAge cAsa sUkto geya svareAmAM gAI zakAya e rIte tAravI saMkalita karavAmAM AvelA trIjo veda. (sa'jJA) sAmavedanta vi. [sa.] sAma-venuM jJAna dharAvanAra sAmavedI vi.,puM, siM.,puM.] paraMparAthI sAma-veda jenA kuLamAM veda-gAna tarIke UtarI AvyA hoya tevA brAhmaNa sAmavedIya vi. [saM.] sAma-vedane lagatuM, sAmavedanuM. (ra) jue 'sAmavedI.' sAma-sAmI kri.vi. [4e 'sAma-sAmuM', + ja. gu. 'I' sA.vi.,pra.] sAmasAmuM hoya e rIte sAma-sAmuM (sAHma-sAmuM) vi. [4e 'sAmuM,'-DhirjAva.] ekabIjAnAM meDhAM ke AgaLanA bhAga ekabIjuM joI zake e rItanuM, kharAbara sAmuM ke ekabIjAne samakSa, (ra) viruddhanuM. (3) putro vevAI nA putrane lagnamAM apAI vevAInI putrI peAtAnA putra mATe lagnamAM levAya e prakAranA saMbaMdhanuM. [. AvI javuM (rU.pra.) laDavA sAmasAme thaI raheluM] sAmI.' sAma-sAme kri.vi. [+ gu. 'e' sA.vi,,pra.] jue 'sAmasAma-sama jae 'sUmasAma' sA(-zA)maLa puM. [saM. zAmajI>= prA. sAmajI], baLiyA puM. [+ gu. yuM' svArthe ta.pra.] jae sAmaLe.' sA(zA)maLuM vi. saM. zyAma -> prA. sAma-] zyAma raMganuM, kALI jhAMInuM, bhAne-vAna sA(-zA)maLA(-LiyA) puM. [jue 'sAmaLuM.'] kALI jhAMI nuM zarIra kahevAya che tevA bhagavAna zrIkRSNa, dhana-yAma sAmaMjasya (sAma-jasca) na. [saM.] joiye tevuM sughaTita _2010_04 sAmAsAmA hAvApaNuM, ghaTAratha, samaMjasatA, ciMta-tA, yeAgya-tA sAmaMta (sAmanta) chuM. ciM] khaMDiyeTa rAna, mAMDalika, DhAkAra. (ra) rAjAneA nagIra dharAvatA garAsiyA, amaladvAra. (3) vIra yoddho 14 sAmaMta-cakra (sAma-ta-) na. [saM.] sAmatemA sa. (2) sAmaMta ke sAmaMtAnuM lazkara, sAmaMtasenA sAmaMta-prathA (sAmata-) zrI. [saM.] mahArAjyamAM sAmaMta rAjAe dAya teonuM samavAya-taMtra racI zAsana karavAnI paddhati, 'ghuDala sisTama' sAmaMta-zAhI (sAmaMta-) . [+ ja e zAhI.rai'] sAmatAnA ke amIra - umarAvAnA AdhAra ke varcasavALI zAsanapaddhati, phyuDaliyama' [sAdhunuM kartanya. (jaina) sAmAcArI zrI. [saM,] paraspara maLavuM e. (jaina.) (2) sAmAjika vi. [saM.] samAjane lagatuM, samAjanuM. (2) sabhAsada, sabhya, membara.' (3) nAtha jovA Avela prekSaka sAmAna puM. [ / .] mAla, sAmagrI, upakaraNa. (2) gharavakharI, rAca-racIluM. [. karavA (6.pra.) sa bhega karavA. nA(-nAM)khavA, bharavA (rU.pra.) gheADA upara sAja bAMdhava] [DhirjAva.] paracuraNa samAna sAmAna-sumAna sAmAna-sumana chuM. jio 'sAmAna, sAmAnAdhikaraNyana. [saM] kaI khenI ekasarakhI vibhakti hAvApaNuM. (yA.) sAmAnya vi. [saM,] khadhAMmAM ekasarakhuM, sarvane esarakhuM, 'komana.' (2) khAsa nahi tenuM, sAdhAraNa. (3) na. amuka varganI vyaktie ke padArthAMmAM rahelA samAna guNu-dharma. (tarka.) (3) nitya . eve aneka vyaktiemAM rahelA samavAya-sa`baMdha, (vedAMta) (4) e nAmanA eka arthAlaMkAra, (kAnya.) * sAmAnya kRdaMta (-kRdanta) na. [saM.] kriyArthaka chuM'vALuM kRdaMta, vidhyartha kRdaMta. (nyA.) sAmAnya jJAna na, [sa.] UMDANamAM UtaryA vinA vastu vagerenuM mAtra paricaya-15 jJAna [(2) sarerAza, sarAsarI sAsAnyataH kra.vi. [saM.] sAmAnya rIte, sAdhAraNa rIte, sAmAnya nAma na. [sa.] samagra varga tema e varganI dareka cIja-vastu vyakti vagerene sarakhI rIte lAgu paDe tevuM vyAkaraNI nAma, kAmana nAuna.' (vyA.) sAmAnyA vi.,sI. [saM.] vArAMganA, vaiyA, gaNikA sAmA-pAMca(-ce)ma (ca) sI. [e sAme'+ 'pAMca(-ce)ma.'] bhAdaravA suda pAMcama (je divase karelA matamAM sAmA' nAmanA dhAnyanI ja vAnIe khavAya e khaDadhAnya hAI ne.) sAmA-kheluM vi. [ju A sAmuM' 4 'belanuM' + gu. 'F' kR.pra.] kAM" kahetAM sAme vacana pheMkanAruM sAmAyika na. [saM] samatApUrvaka - samatAnA bhAvathI ekAgra citte besI karavAnuM nitya-karma. (jaina.) sAmAvALiyuM, sAmAvALuM vi. [jue 'sAmuM' + gu'vALuM' +'iyuM' ta.pra.] sAmA pakSanuM (2)harIz. (3) zatru, duzmana sAmAsAmI sI. [ja A 'sAruM,' dvirbhAva + gu. 'I' Page #1190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmasAmI 2225 sAyanTiphika pratyaya.] (lA.) zatrutA, vera, daramanI sAmaiyuM (sAmej) na. jio "sAmuM' kAra.] AvanAra sAmAsAmA2 ki.vi. [+ja, gu. "I' sA.vi.pra.] juo koI paNa prakAranA atithine mAna ApI lAvavA saraghasa sAma-sAmI." kADhI vAjate gAjate javuM e sAmAsika vi. (saM.] samAsane lagatuM. (2) sabhAsa thaye sAme pR. [saM. rAmA-> prA. rAmama-] e nAmanuM eka hoya tevuM. (vyA.) (3) kaMku, saMkSipta, mukhatesara khaDadhAna, sAba, mere (phalAhAramAM kAma Ave che.). sAmiyAna ja zAmine." sAmepacAra chuM. [saM. rAmana + 3pa-gAja, saMdhithI] samajhAsAmila vi. [ara. zAmila ! ja thAmila.' vaTathI kAma levAne rAjanItinA cAra prayogomAMno eka. sAmilagIrI sI. [+ phA. pratyaya ja "zAmilagIrI.' sAme pAya . siM. rAmana + 325, saMdhitho] jue sAmApika vi. [saM] samIpanuM, najIkanuM, pAsenuM sApacAra. (2) mAna-mecananA cha prakAromAMno eka sAmINa na. siM.] samIpamAM hovApaNuM, samIpatA, nikaTa- prakAra. (kAvya.) [virodha tA. (2) cAra prakAranA kSetramAM eka me-paramAra sAmeruM (sAme) na. jio "sAmuM" dvArA.] sAmane, mAnI najIkamAM rahevAnA prakArane sAya na. [3] samAnatA, sarakhAmaNuM, maLatA hovApaNuM, sAmudAyika vi. siM] samudAyane lagatuM, samudAyanuM, sAma- samatA. (2) ekAtmakatA, ekarUpatA, ekarasatA, tAdAmya, hika, (2) samudAya maLIne karavAmAM AvatuM. (3) sAmaTuM (vedAMta) [nirIna "='. (ga) sAmudradhuni, -nI sI. [saM.] be samudrone joDanArI samudra- sAmya-cina na. siM.] barAbarI batAvavA vaparAtuM nI sAMkaDI paTTI, sTeTa' sAmya-paga kuM. siM.] jemAM buddhinI samatA-kakSAe sAmudrika vi. saM.] samudrane lagatuM. (2) na. zarIranAM pahoMcavAnI kriyA hoya tevI siddhi meLavavAnI prakriyA, vividha cihane uparathI mANasanAM guNa-lakSaNu bhaviSya cittanI samatA sAdhavAnI prakriyA. (dAMtA) jANavAnI vidhA. (3) chuM. sAmudrika vidyA jANanAra mANasa sAmya-vAda . [saM.] garIba kaumaMta 2AjA evA koI sAmudrI sI. [saM] durgAdevInuM eka svarUpa (saurASTranA bheda na hotAM sarva eka kakSAnAM ja hovAM joiye e kaMDoLiyA brAhmaNenI iSTadevI.) (saMjJA). prakArano mata-siddhAMta, kaMmyuni.ma' sAma (sAmuM) vi. . ua->tA. samuda-3 saMmukha sAmyavAdI vi., siM5] sAmya-vAdamAM mAnanAruM, "myuraheluM, sAme pratyakSa rahevuM. (2) viruddha, UlaTuM, [mAM nisTa.' (2) sAmyavAdane lagatuM zigaDAM mAravAM (rU.pra.) laDavuM. mI pAghaDI makavI sAmyAbhAsa che. [+ se. amAra] sarakhApaNAne (rU.pra.) zatrutA rAkhavI, mI prIta (tya) (2.pra.) vara- bhAsa mAtra (hakIkate sarakhuM na hoya), maLatApaNAnA kanyAnI lana-rAzio maLatI na AvavI e. 0 AvavuM, dekhAva,(2) AbhAsa-sAmya, sAda2ya, " lo." (vyA.) 0 javuM (u.pra.) svAgata karavA javuM. 0 jevuM (rU.pra.) sAmyavasthA jI. [ + saM. sava-0] jJAnanI prASTrie sAra-saMbhALa levI. (2) darakAra karavA. 0 thavuM (rU.pra.) paheAMcatAM badhuM ja ekAtmaka che evI kakSA avinaya karavo. (2) mAravA AgaLa AvavuM. 0 5hevuM sAmrAjya na. sa.] samrATanI sattA nIcenI zAsananI (u.ma) viruddha pakSamAM javuM. 0 bAlavuM (rU.pra.) teDAIthI sthiti, cakravatapaNuM, zahenazAhata. (2) samrATanI sattA javAba Apa]. nIceno samagra, pradeza empAyara." sAmUhika vi siM.] juo "sAmudAyika." sAmrAjyavAda puM, [saM.] eka ja zahenazAhI ke manakIya sAmeM (sAme kri. vi. jio sAmuM' + gu. e' sA.vi.pra.] sattA nIce vizALa bhU-bhAga hovo joIe e prakArano saMmukha, samakSa, rUbarU. (2) viruddhamAM, UlaTA paze. mata-siddhAMta, impIriyAlijhama' [impIriyAlisTa' [ AMgaLI karavI (ra.a.) niMdA karavI. 0 AMgaLI sAmrAjyavAdI vi. saM. muM] sAmrAjya-vAdamAM mAnanAruM, cIMdhavI (u.pra.) vAMkamAM levuM. 0AMgaLI thavI (ra.a.) sAyaka na. [saM. 6 ] bANa, tIra sAraDI.. niMdA-pAtra thavuM. 0caDI(-DhI) kahevuM-kevuM) (.pra.) ja sAyaDI satI. jie "sAraDI,"-pravAhI uccAraNa-3 ve sAmethI kahevuM." 0 pUra cAlavuM (ke javuM) (rU.pra.) kahiye sAyaNu AcArya puM. [ + saM. mA-vArtha] vedanA e nAmanA enAthI UlaTI dizAmAM javuM. 0 bAraNe u.pra.) sAme bhAkhyakAra dakSiNa paMDita, (saMjJA.) [avara' paDozamAM, e javuM 9-mAMe-) (rU.pra.) sIdhuM nAsI sAyata ramI. [ara. sAa ] aDhI ghaDIno samaya, kalAka, javuM. 0 meDha (rU.pra.) samakSa AvIne. - kALI (rU.pra.) sAyana vi. [saM. sa + ana] pRthvI potAnI dharIne cheDe jo tenI gaNatarIe judA judA vAra vageremAM deSita thADe khaseDatI rahe che ene AdhAre praha-tArA-nakSatronuM banAvelI che te dizA ke khUNe. ( .)]. gaNita sAdhanAra (tiSa-paddhati). (A gaNatamAM sAmerI muM. AkhyAna-yugane eka gujarAtI dezI rAga, nirayana paddhatithI sUryane rAzipraveza-kAla 22 divasa sAmagrI. (saMjJA.) (saMgIta.). meDa gaNAya che) sAmela vya) jAo "samala." sAyana varSa na. [saM.] eka Rtu zarU karI varSa enI sAmelara ja "sAmila'-zAmila." pUrvano atae ja pUruM thAya evuM varSa. (jo) sAmelagIrI jao "sAmilagIrI-zAmilagIrI.' sAyanTiphika vi. [aM.] vijJAnane lagatuM, vaijJAnika. (2) ke. 140 2010_04 Page #1191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAyanTisTa 2226 sAra-mANasAI rAjakIya sArajaMTa (sArjanTa) jue "sArjanTa." sAyanTisTa vi. saM.1 vijJAnanA koI paNa eka ke vadhu sArAma kuM. li. saraMjAma] savArI karatI veLA ghaDAnI viSayamAM niSNAta. (2) vijJAnanI vividha zodha-kheLa pITha upara bAMdhavAne sAmAna, sAI karanAra vidvAna, vaijJAnika, vijJAnI, vijJAnazAnI sAraDI sI. [ie "sAra' + gu. "I' pratyaya] kANuM sAyansa sI. [.] vighA (sarvasAmAnya). (2) vaijJA -vIdha pADavAnuM sutAranuM sAdhana. (2) enuM moDhuM jamInanika vivA mAM bara' karavAnuM sAdhana sAyaba(vA)na na. [kA. sAyabAnuM ] makAna vagerenA khullA sAraDe kuM. [ja sAravuM' + gu. ' ku.pra.] jamInamAM bhAgamAM taDakA vagerethI bacavA baMdhAto paDade UMDe sudhI bera' (kANuM pADavAnuM lokhaMDanuM moTuM sAdhana, sAyara 6. [saM. zALa>prA. , prA. tasama] sAgara, yAMtrika sAraDI [zarada Rtune pavana. (vahANa) samudra (moTe bhAge ja.gu.mAM) sAraNa vi. [saM. kartAvAcaka) sAranAra, nibhAvanAra. (2) chuM. sAyara-keTho chuM. [+ja ke.] samudrakAMThethI AvatA sAraNa na. siM, kriyAvAcaka] khasI paDavuM ke khesavavuM e mAlanI jakAta vasUla karanAruM sarakArI kAryAlaya sAraNa (zya) , [sa. nALi] kuvAnuM aMdaranuM vaheNa, sAyavAna juo "sAyabAna.' saravANa, Na. (2) kuvAne riye. (2) taLAva vageremAMthI sAyaMkAla(La) (sAyala,-La) chuM. [4] sAMjhane samaya kADhelI nahera sAyaM-geya (sAyakalageya) vi. siM] sAMjhanA samaye gAI sAraNa (-zya), sAraNagAMTha (sAraNya-gAMTha) sI. [+ juo zakAya tevuM (rAga vagere) "gAMTha.']: AMtaraDAMnI gAMTha (e utaravAno roga), haniyA' sAyaM-pUjA (sAyapUjA) kI. [saM.] sAMjhane samaye karavAmAM sAraNi,NI sI. [saM.) tAravavuM e, tAravI . (2) kAThaka, AvatI arcanA. (2) (lA.) sAMjha pachInuM bhejana, vALuM kaTho, Tebala.' (3) nAnI nahera ke vaheLe. (4) vaNATa sAyaM-prAta2 ki.vi. [saM.] sAMjha-savAra [samaya mATe phImAM tANe parovavo e sAyaMtana (sAyantana) vi. [..] sAMjhane lagatuM, sAMjhanA sAraNI-kAmadAra vi. muM. [ + ja kAmadAra.'] vaNATasAyaM-prArthanA mI. saM.) sAMjhanI stuti kAmamAM phaNImAM tANe parAvavAnuM kAma karanAra kArIgara sAyaMsaMdhyA (sAyaMsathA) sI. [4] sAMjhana saMdhikALa. sAra-tatva na. [. samAnArthInA punarukti] sAra, tatva, (2) sAMjhanI veLA brAhmaNethI karAte saMyA-vidhi, sAMjhanI rahasya. sArAMza [vAnuM kAma saMyAno vidhi, sUryAsta samayanuM brAhaNanuM nitya-karma sAratha (-) . jamaNuprasaMge raDAnuM ane pIrasasAyAsa vi. [saM. sa + mA-vAsa] prayatnapUrvakanuM sArathara (-zca) pI. vaya, umara sAyana chuM. [sa. lAthama + adana) sAMjhano samaya sAratha-vya) sI. sAthaNa, sAthIdAra kI sAyujya na. [saM.] joDAI javuM e, joDANa. (2) cAra sArathi kuM. siM.] ratha hAMkanAra, sUta prakAranA mekSamAM parama tatva sAthe joDAI javAnA sArathiyuM vi. [o 'sAratha. + gu. 'huM' ta.pra.] prakArane mokSa(vedAMta.) samAna uMmaranuM sAthIdAra sAyujyasRti sI , sAyujyamekSa . [..] maraNa pachI sAraNya saM.) sArathinuM ratha hAMkavAnuM kAma, sArathipaNuM paramAtma-tatvanI sAthe ekAmaka thaI javAnA prakArane mokSa sAra-daza vi. [sa., ] sAra sAra jenAra, sAra tAravI sAyA . li. sAyI chApe. (2) (lA) phakIrano lenAra [grahaNa jha . (3) bhUta vagerenuM vaLagaNa, (4) madada, Azare sAra-dohana na. siM] sAra tAravI levAnI kriyA, tAvasAra' vi. saM.] sAruM, sarasa, uttama, zreSTha. (2) 5. sAra-dhI vi. [saM.] sAra kheMcavAnI buddhivALuM, dUrada, sattva, tatva, kasa, (3) marma, rahasya, sArAMza. (4) uttama buddhivALuM (lA) lAbha, kAyade. (5) jhADamAMne kaThaNa bhAga. (1) e sAra5 (-pya) mI. [o "sAruM' + gu. "pata..]. nAmano eka alaMkAra. (kAvya.) sArApaNuM, salukAI (2) bhalamanasAI, bhalapaNa. [ levI sAra . jio "sAravuM' (kANuM pADavuM)] jhINuM kANuM, vaha (u.pra) jaza levo] sArI chuM. e nAmane Dhorane eka cepI roga sArapaNuM saki. kayAraDAmAMthI nakAmuM ghAsa kADhI nAkhI sAra' (25) sI. saMbhALa. (2) mAvajata, barAsa, cAkarI. DAMgaranA dharU mATImAM dabAvavA (3) paramANunI sAmI bAjanuM kUvAne satANa bAMdhI rAkha- sAra-baMdha (-ba-dha) muM. [saM.] hAthInI cAlu savArImAM vAnuM naLI jevuM doraDuM (vahANa) aMbADI ke do DhIlAM paDatAM ke eka bAja namo sArA vi. [saM.] jhADo saraLatAthI UtarI jAya tevuM paDatAM ene bAMdhI levAnuM deraDuM (auSadha), recaka [mAaiMka sAra-bhAga kuM. [sa.] sArAMza [sarvottama, zreSTha sAra-garbha chuM. saM.rahasya, marma. (2) che. rahasyavALuM, sAra-bhata vi. [saM.] sArarUpe raheluM, mArapa. (2) (lA) sAramAhi-tA zrI. (saM.] sAra sAra zrI levApaNuM sAra-maMDala(La) (-bhaDala,-1) na. [4] e nAmanuM 32 sAra-mAhI vi. [saMpuM] sAra sAra tAravI lenAra, sAra tAranuM eka vAdya [saujanya mAtra 5kaDI lenAra sAra-mANasAI sI. [+ja e "sAruM + "mANasAIl 2010_04 Page #1192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sArameya 2220 sArI peTha, ke levuM sArameya [sa.] chuM. kUtare sAraMga' (sAra) kuM. li. sara haMga] o "saraMga.' sAreya na. [saM.] saraLa hovApaNuM, saraLatA, salabAI sAraMgadhara, sAraMga-kArI . jio "sAraMga"+sa.] hAthamAM sAravavuM sa.. [se , -nA. dhA] sAra kADha, zArga dhanuSa dhAraNa karyuM che tevA bhagavAna viSNu. (saMjJA.) tAravavuM. (2) nibhAvavuM. (3) pAra pADavuM. (4) saMbhALavuM sAraMganayanA (sAra ) ramI. [sa.] jue "sAraMga-locanA.' sAravavuM ja e "saramAM , (2) kheravavuM, pADavuM. (2) chetarIne sAraMga-pANa (-zya) kuM. [saM. rIairLa], vuiM . saM] jao "sAraMga-dhAra.' [vALI-suMdara sI sAra-vA mI. (saM. zAradAro] kasavALI phaLadrupa jamIna sAraMga-lAcA (sAra) mI. [saM.] haraNanA jevI ane sAra-vAra (sAra tha-vAratha) , [ja e "sAravuM' + "vAravuM.'] sAraMgiyA viSe. jio sAraMgI' + gu. muM" ta.ka.] saMbhALa-gata, mAvajata, sAra-saMbhALa. (2) davA-dArUnA sAraMgI nAmanuM taMtuvAdya vagADanAra kalAkAra [kinArI rUpanI sevA-cAkarI sAraMgI (sAragI) pI. siM.] lAMbA ghATanuM eka taMtuvAdya, sAravAhI vi. [sa.,yuM.] sAravALuM, taravavALuM sArAI zrI. jie "sAruM'+ gu. "AI' te pra.] sArApaNuM, sAravuM sa.kri. [saM. 6 dhAtunA che. sAtha- dvArA] mAla- sArapa. (2) bhalAI. (3) (lA.) maitrI, meLa sAmAna vagere eka ThekANethI UMcakI bIje ThekANe mUka. sArAtmaka vi. siM. sAra+ aramana + ] sArarUpa, sArAMza-rUpa (2) kheravavuM, pADavuM. (3) gAMThanuM. (4) zrAddha-kriyA sAranuvAda 5. [saM. tara + anu-vADha] sAra tAravIne ene karAvavI, sarAvavuM Apelo tarajame sAravuM sa.kri. kANuM pADavuM, vaha pADavAvIMdha karavuM sArA-paTI zrI. jamIna, mahesUla, jamIna-dhAro sArasa na. [savuM] bagalAnA jevuM enAthI ThIka ThIka meTuM sArAlaMkAra (- 2) . [sa. sAra+ maheM-) ja eka suMdara pakSI (e nara-mAdAnI joDamAM ja lIlAM kheta- "sAra(s). mAM phare che.), kaucapakSI [(paghamAM.) sArA-(vA), (25) sI. jio "sAruM' dvAra.] gamatuM sArasa-huM na. [ gu. "huM' svArthe ta. pra] ja sArasa ane dhAreluM pariNAma, sArA pariNAmane saMbhava. (2) sAra-saMgraha (sagraha). saM.] eka ke aneka graMthomAMthI sAro samaya sAra sAra kADhI karelo e badhAMne saMdhara sArAvuM ja e "sAravuM'mAM. jio "sArAI." sArasAparIlA kI. [aM.] eka vanaspati, upa2sAla sArAza () sI. jio "sAruM' + gu. "Aza' ta...] sArasI mI. (saM.] sArasa pakSInI mAdA. (2) vaja sArAsAra paM. [saM. sAra + a-sA] sAruM ane khATuM hovAgrAmanI sAta mAMhenI eka ma. (saMgIta.) paNuM, taya ane atavya sArasI pI. [3] hAthInI ciciyArI sArAsAra-buddhi sI., sArAsAravicAra chuM. [.] sArAsAraya na, [4] rasika hovApaNuM, sarasa-tA, rasikanA mAThAne ke sArA-khoTA vicAra, sAruM-narasuM e sAruMsAravata vi. si.] sarasvatIne lagatuM, sarasvatInuM. (2) beTuM vicAravAnI zakti vidhAne lagatuM, vidyAnuM upAsaka. (3) mAM udAra lalita sArAsAra- vika . saM.sAruM ane zuM khoTuM yA advijAta ane nAgara keTinuM gadya-padya lakhANa hoya tevuM narasuM e vicAravAnI buddhi ke sUjha (vAyumaya). (4) puM. vedakAlIna prAcIna sarasvatI nadInA sArAsArI strI. jio "sAruM'- dvirbhAva + gu. "I' ta.ka 1 beu kAMThAnA dikahInI (pazcima bAjune mAravADane sparza eka-bIjA sAthe sAro saMbaMdha hovApaNuM, sumeLa. (2) karata) gA. (saMjJA) (5) e pradezanA asala vatanI (lA.) atara premanI gAMTha bAdhAnI e nAmanI jJAti ane eno puruSa (atyAre sArAMza (sArIza) paM. saM. 22+ aM] thoDAmAM sArarUpa kAramIrI gauDa sidhavA evA traNa bheda gujarAta - saurASTra Azaya, saMkSipta matalaba, bhAvArtha, tAtparya, (2) uttama aMza mAM che.) (saMjJA) sArita-rI) zrI. si.] zataraMjanI ramata, segaThAM-bAjI sArasvata-maMla(La) maDala, -La) na. saM]uttara gujarAtanI sArikA strI. [4] manA nAmanuM pakSau. (2) mAM paherasiddhapuravALI koTezvaramAMthI nIkaLa vahetI sarasvatI vAnuM eka ghareNuM nadIne cokatha-kAlamAM jANIto pradeza. (saMjJA.) sAri(trI,re)gama kI. [saM. #thama jApAra ane sAra-hIna vi. [saM] sAra vinAnuM, kasa vinAnuM, niHsAra. madhyama e sAtamAMnA pahelA cAra svarena gu.mAM te te (2) matalaba vinAnuM. (3) nirupayogI pahelo akSara.] gAvA mATenI svara-mAMDaNI. (saMgIta.) sAraMga (sAra che) puM. [3] sAmAnya mRga. (2) kALiyara saritA sI. [saM.) e nAmanI eka vanaspati, upalasarI, bhUga. (3) siMha. (4) hAthI. (5) dho. (6) mera kapUrI-madhurI, usa, usakhA-magarabI pakSo. () eka taMtuvAla. (8) na. [saM5.] bagalAnI jAtanuM eka moTuM pakSI. (9) [sa,.] dhanuSa sAriMga-bANa (zya), -Ni ja sAraMga-pANa,-hi." sAraMga (sAra) siM. sara rAgiNI] e sArI o "sAri.' nAmane eka ga(saMgIta.) sArI-2)gama ja "sArigama." sAraMga na. [sa. rA] viSNunuM e nAmanuM dhanuSa. (saMjJA) sArI peTha (-4), ke kri.vi. [1, gu. sArai paDhi,-']. 2010_04 Page #1193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAru 2228 sAla mubAraka pUrNa rIte, pukaLa, khUba sArvatrika vi. si] sarva sthaLoe thatuM ke rahetuM. (2) sAra nA.. [cAthI vibhaktino artha Apate eka nAma- sarvavyApI. (3) sArvatrika gaNuM, "yuniyana seTa.' (ga) yogI] mATe, vAsta, kAje, khAtara. (bhA.) sArvanAmivi. [saM] sarvanAmane lagatuM, sarvanAmanuM. (jA.) sAruM che. siM. kAraja -> prA. -] uttama guNalakSaNa- sArvabhautika vi. si.] samasta jaDa cetana padArtho vALuM, umadA. (2) zubha, bhaluM, kayANa-2pa, (3) bagaDavA lagatuM. (2) samagra prANIone lagatuM vinAnuM. (4) prAmANika, imAnadAra. (5) lAbhakAraka, sArvabhoma -mika ke. siM.] samagra pRthvIne lagatuM. (2) kArya karanAruM. (6) gya, lAyaka, (7) sughaDa, (8) samagra pRthvI upara sattA hoya tevuM sarasa, suMdara. (9)ke.pra. vAru, bhale, ho, ThIka. [rA dahADA sArvalaka vi. si.] badhAM ne lagatuM, sArvajanika, havA -lADA-) (rU.pra.) garbha rahela hove. -rAM pagalAMnuM (2) brahmAMDamAMnA bhinna bhinna loka(niyA)ne lagatuM (rU.pra.) zukaniyALa. -rAM vAnAM thavAM. (rU.pra.) rAbha sArvavaNika vi. [sa.] badhA varNo-badhI jAte (kenI)ne pariNAma AvavuM. huM kataruM (u.pra.) haDakAyuM na hoya lagatuM, badhA vaNe saMbaMdhI tevuM katare, DuM thavuM (rU.pra.) zubha pariNAma AvavuM. -re sArvavibhaktika li. (saM.] badhI vibhaktaone lagatuM. (2) dahADe (jADe) (rU.pra.) unnati] badhI vibhaktiomAM Ave tevuM sAru vi. [hi. sA] badhuM, samasta, samagra. (atyAre sA8i , - na. [sa.] cAra prakAranA momAM bhASAmAM 38 nathI; sArI duniyA' jevAmAM kavacit jevA maLe che.) samarUpatA maLatI gaNAya che.) (vedAMta.) sAruM-mA vi. [e "sAruM" mAThuM] sArA pramANamAM sAla na. siM chuM. jemAMthI rALa nIkaLe che te himAlayaraheluM ane e pramANumAM raheluM. (2) o "sAra-narasuM.' vAsI eka jhADa [ karavuM (ra.a.) niMdA karavI, khaNakhoda karavI. 0 kahevuM sAhasa strI, [] bAra mahinA jeTalo samaya, varSa (-kevuM) (ra.a.) paDho Apa. (2) niMdA karavI) sAla na. si. rASTraprA. ] bArI-bAraNAM ane sAruM-sarakhuM vi. [+ e "sarakhuM."] ThIka ThIka, ThIka bIjo lAkaDAnAM rAcaracIlAM ke upakaraNemAM eka lAkaDAmAM saMkhyAmAM ke jaththAmAM khAMce pADI bIjuM lAkaDuM bharAvavAmAM Ave che te cholelo sArUNya na. [saM.) samAna rUpa thavA-hovApaNuM, maLatApaNuM, sAMkaDe che. (2) (lA) naDatara, harakata, mAMsa, AThasamarUpatA. (2) cAra prakArane mokSamAne paramAtmAnI khIlI. (3) duHkha, saMkaTa, vina. [0 kADhavuM ( 14) pAse paramAtmAnA jevA upathI rahevAno mokSa (vedAMta.). sAmAM lAkaDAmAM baMdha bese tevo bIjA lAkaDAne cheDe sAregama ja "sAriMgama.' banAvavo. (2) vidhra-rUpa mAnelAne dUra karavuM. 0 ghAlavuM sAra(-)16 na. [jao sALevaDuM."] khAne bAphIne (rU.pra.) naDatara UbhI karavI. 01(9)vuM (.pra.) gillIbanAvelo pApaDa je padArtha, khIciyuM. (2) sAbu-cokhAnuM iMDAnI ramatamAM sAmA pakSane dAva ApavAnuM rahevuM. TALavuM khIciyuM (3.pra.) dhra rUpa hoya tene dUra karavuM. kanuM sUtara (15) sAro chuM. [sa. -> prA. sAma-] varSa daramyAna vaNakaro pAsethI levAmAM Avato hato e nAmane eka kara. banavAnA banAvonI besatA varSane divase vaMcAtI AgAhI, 0 besADavuM (-besADavuM) (rU.pra.) khosavAnA khAMcAmAM ke sAra-patrikA vIMdhAmAM bIna lAkaDAne cholelo cheDe besavo] sAroddhAra chuM. [saM. sAravAra) sAra kheMcI ja Ata sAla gareha sAlagIrI pI. ki. sAgiraha] varasa-gAMTha, karavI e, sAra ke rahastha tAravavAM e janma-divasa, janama-jayaMtInA divasa, bartha-De' sApa vi. pI. [saM. sa + bola, ba.vI.) lakSaNAnA cAra sAla-dAsta ramI. [phA, sAligujitaha] vItI gayeluM varSa, prakAromAMnA eka prakAra. (kAvya) gayuM varSa, pAra, "lAsTa iyara' sArtha vi. saM. sa + artha] arthavALuM, mAyane batAvatuM. (2) sAla- poliyuM che. [e.sAla + pola' + gu. badhayuM' 6. ToLa, kAphalo. (3) vepArIonI vaNajhAra ta] sAla barAbara na beThuM hoya tevuM. (2) sAlamAMthI sArthaka vi. [sa. sa + artha + , ba.vI.] saphaLa. (2) DhIluM paDI gayeluM. (3) (lA) DhIluM, bAdaluM katArtha, kRtakRtya kRitArtha-tA, kRtakRtyatA sAla-bhara vi. jio sAla' + "bharavuM.] AkhuM varSa, sArthaka- sI, sArthaka na. [saM.] saphaLa-tA. (2) bAre mAsa, varSabhara [pauSTika kaM sArthavAha . [saM.] vepArIonI vaNajhArane AgevAna sAlama . [ara. ala] eka jAtanI vanaspatino sArdha vi. saM. sa + mA Addha, bhInAzavALuM, bhInuM, gIluM alama-pAka yuM. [+sa.] sAlama vagere vasANuM nAkhI sArtha vi. [saM. sa + artha] deTuM banAvelI eka mIThAI. [0 Apa (rU.pra.) sakhata mAra sarvakAlika, sarvakAlIna vi [.] sarva kALamAM rahenAruM, ma ]. hameza, kAyamanuM, sanAtana, zAzvata sAla mubAraka che.pra. [ja "sAla'+ "mubAraka.'] "navuM sArvajanika, sArvajanIna vi. saM.] sau lokone lagatuM, varSa tamane AbAda rAkho' evI bhAvanAvALa udagAra, jAherane lagatuM, jAhera prajAnA upayoganuM, "palika' navA varSanAM abhinaMdana 2010_04 Page #1194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAlavaNa 2229 sAvadhAnI sAlavaNa (-15) sI. sa. prA. rAvaLa] sAla . pAsanI me gaMjI e nAmanI eka vanaspati, ekapAnI pAMdaDo (vRkSa) sAtha na. [sa.] paramAtmA sAthe emane lokamAM joDe sAthu na, [ja e "sAlavavuM' + gu"aNa' ka.ka.] lAka- rahevAya e prakArane cAra mokSa mAMheno eka mekSa, DAnA khAMcAmAM sAla bharAvavuM e, (2) salavAI rahevuM e. (dAMtA) Thara varSe, dara varSe (3) (lA.) khaDa-khIlI, naDatara. (4) vyasana, baMdhANa sAlasAla ki.vi. jio "sAla, bhiva. hara sAla. sAlavavuM a.kra. [ja e "sAla 3' nA.vA.3 lAkaDAnA sAle muM. jio sADale' - uccAraNa- lAghava.] juo khAMcAmAM sAla nAkhavuM. (2) (lA.) saMDAvavuM, phasAvavuM. (3) "sADalo.' [ pahero (peravo) (rU.pra.) nAma batAvavI] saMbhoga karavo. (4) IkanuM potAnI mAlikInuM karI sAla puM. [saM] zrIkRSNane samakAlIna uttara gujarAtanI levuM, pacAvI pADavuM, bathAvI pADavuM.] salavAvuM karmaNi. sarahadanA mArtikAvatI rAjadhAnIvALA prajAno rAjavI ji. salavAva(-)luM che. sakri. (jene zrIkRSNa hale), zAkava (saMjJA.). saha-vAra kili. jio "sAla' + se.] varSanA anukrama sAlaja puM,na. [aM.] vahANane ke emAMnA mAlane jepramANe, varSa-vAra khamamAMthI bacAvavAnuM maLatuM mahenatANuM. salavArI sI. [+gu. "I ' ta...] banAvonI varSa-vAra sAzana Ama na, [] IsAI dhamAM enuM garIba-gurabAM goThavaNa ke enI nedha, varSa pramANene anukrama vagerenI sevA mATe pharatuM kahevAtuM seva, mukti-keja sAlavI 5. jio "sAla dvAra] sutAra, suthAra sAva (sAdava) vi. saM. tarka > apa. sAtha] tamAma, sAhanuM a%i. [jae "sAla, nA.dhA.] (lA) zInI badhuM. (2) taddana, bilakula, cheka (A zabda vizeSaNa.mAphaka khUMcavuM. (2) dukhAka thaI paDavuM. (3) naDatararUpa nuM vizeSaNa tema ji.ji. paNa) thatuM naDatuM. sAvakAza vi.saM. sambava-nAza] jemAM avakAza hoya tevuM, sAlasa vi. [ara. sAlisa ] trIja nyAya karanAra, mAyastha, jemAM polANa hoya tevuM, "vekaDyuasa.' (2) jene navarAza trAhita. (2) (lA.) nItimAna. prAmANika. (3) umadA hoya tevuM, navaruM. (3) .vi. navarAza maLe tyAre. (4) svabhAvanuM. (4) garama svabhAvanuM, saraLa anukaLatAe, sagavaDe sAlasa, je (-sakana-a) kuM. jio sAla sAva ji. [sa, sAparanavA - prA. HvavavA-] eka ja + saMkace,ne.'] phasAmaNuM, kapaTabAjI, yukti-prayukti pitAthI apara mAtAmAM thayeluM-jameluM, oramAyuM, sAlasAI sI. [ + ja "AI' tama.] sAlasapaNe eramAna, ramAI (2) apara-mAtAne lagatuM (khuda sAlasI sI. [+gu. "I' ta..] madhyasthatA, lavAdI, "sAvakI mAtA' = apara mAtA) ArbiTrezana' sAvaceta vi. saM. sa + ae] co-tarapha najara nAkhI sAkAra (-lakara) 6. [saM. sa + aDha-wAra) vANInA raheluM, sAvadhAna, sAvadha, saceta, jagata, khabaradAra, sajAga alaMkAravALuM (vacana kAvya vagere). (kAvya.) sAvaceta mI. [gu. "I' ta...] sAvaceta rahevuM e, sAlA-tAlA . ba.va, karagarIne kahevuM e, kAlA-vAlA, sAvadhAnI, sAvadhapaNuM, saceta hevApaNuM, khabaradArI. (2) namra vinaMti, Achacha [nikapaTI. (3) kAmacalAu tajavIja, tapAsa. (3) saMbhALa sAkSAtA-(-)luM vi. saMgadhaDA vinAnuM. (2) bheLuM, sAvaja* chuM. [saM. thA5Dha > prA, sAtha tA] (lA.) sAlA2 chuM. [3] vaDha AgevAna. (sapAhesAlAra' 28 siMha. (2) na. sAvaja ane haraNanA dekhAvanI eka zaM) [rADAM AtazabAjI [banyuM-pachI pakSI sAmAnya sArAM naba.va. javAra-bAjarInAM pAMdaDAM vagaranAM sUkAM sAvaja na. siM. zAvaka prA. savila dvArA] pakSInuM sAliyANuM na. [kA. "sAlAna" ke "sAliyAna"] dara sAvaja-1 na. [ie "sAvaja" + gu. "huM'.ta.ma.] siMha varSe maLatuM vetana, varSAsana. (2) nivRtta karAyelA che te (padyamAM) [pakSI (padhamAM) rAjavIne maLatuM varSAsana sAvaja-2 na. jio "sAvaja ' + gu. "huM' svArthe ta.ka.] sAla na. jio "sAla' + gu. evuM' ta..] cheDe sAva na. jio sAvaja" + gu. " svArthe ta...] sAla kADhavuM hoya tevuM nAnuM ADuM cA-pAka (rU.pra.) siha (pathamA). (2) siMhanuM baccuM [pakSI (paghamAM) sakhata mAra]. sAvaja na. jio sAvaja' + gu. "u' svArthe ta...] sahiyara thi jio "sAla'+gu. "yuM ta.pra.] sAla sAva na. sIena oDhavAnA kapaDAne eka prakAra sAlanuM, varSa va, vArSika. (2) na. e "sAliyANuM." jarI ke rezamI sADI [vALuM, pita, (3) gunegAra sAlI jI. pAriyAmAM bharAyelo kacaro dUra karavAnuM sAMThI sAvala vi. siM, sa + mayatha) niMdanIya, niMda. (2) devavagere bAMdala sAdhana. [* kheravI (u.pra.) mAra mAravA] sAvadha vi. [sa, sAvadhAna nuM lASa] ja "sAvaceta. sAluM vi. [ie "sAlo.'] e "sAle." (gALa) sAvadha-gIrI mI. [+ phA. pratyaya e sAvacetI.' sAletuM na. e nAmanuM eka jhADa, (2) e nAmanI pazunI sAvadhAna vi. [saM. sa + bara-thAna] e "sAvaceta.' zarIre bhIMgaDAMvALI jatA sAvadhAnatA mI. (sa.], sAvadhAnI mI, gui . "I' sAla o "saLe." (gALa), ta..] jAo "sAvacetI.' 2010_04 Page #1195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAu 220 sAhasa sAvana vi. [saM.] sUryane lagatuM, sUrya sabaMpI. (2) 5. (nA)kha (u.pra.) khUba thakavavuM. (2) maraNatola yajJa-samArata. (3) eka sUryodayathI bIjA sUryodaya sudhInA mAravuM. (3) pote asAmAnya mahenata karI ApavI, samaya. (4) evA. 30 divasane mahino. (5) pRthvInuM 0 khA (rU.pra.) visAmo le, thAka khA. 0 mA sUryanI AsapAsanuM eka cakkara pUra thAya eTalo samaya, (rU.pra.) jIvatA rahevuM. (2) hiMmata hovI. seve (u.5) saura varSa jIvatA hovuM. riyAMnA gAmane rasto sAvayava vi. [sa. sa + avAya] avayavALuM, aMge vALuM sAsara-vATa rahI. [ sAsaruM + 'vATa.) sAsa(2) sacetana. (3) jemAM kALanI ane nAnI vibhaktione sAsaravAsa puM. jio "sAsaruM sa.] sAsariyAmAM upAkhyAna thAya tevuM(bhASA-prakAra.) (vyA.). rahevuM e, sAsaravAse sAvaraNa sI. [saM. sanmArganA >A. vALamAM] kacaro sAsara-vAsaNa -zya), - 1, bI. [ + gu. "aNaNI ' dhaLa vagere vALavAnuM sAdhana, jhADu, buhArI. [ karavI pratyaya] sAsariyAmAM jaI rahelI bI. 1.pra.) tadana ujajaDa thaI javuM. 0 pheravavI (u.pra.) sAsara-vAse yuM. [+gu. "o' ravA te.pra.] ja taddana ujaDa karavuM] [saLIone vALavAne De 'sAsara-vAsa. (2) sAsare rahevA jatI paraNelI kanyAne sAvara kuM. jio sAvaraNI'-A .] meTI sAvaraNI, piyara taraphathI apAte kariyAvara sAvariyuM na. e "sAsariyuM." sAsara-vela (-kya) kI. jio "sAsaruM' + "vala' (lA) sAvaluM chuM. siM] porANika mAnyatA pramANe coda manuo- sAsariyAMne kuTuMbane parivAra mana e nAmanA AThamAM eka ma. (saMjJA). sAsarA-valuM-huM) vi. jio "sAsaruM' dvArA.] jene sAvaNika vi. [saM. AmA manune lagatuM. (2) vi, puM. sAsare vahAluM hoya tevuM e nAmano AThame manavatara sAsariyuM na. jio "sAsaruM' + gu. "NuM" svArthe ta...] sAvaya na. si.] eka ja prakAranI jJAtinuM hovApaNuM. sAsarAnuM dhara, sAsara. (2) sAsarAnuM saguM (2) sarakhA raMganuM hovApaNuM. (3) uccAraNa-sthAna paratve sAsarI strI. kie sAsaruM' + gu. "I" pratyaya],-huM samAna ke maLatA vaNesvara ke vyaMjana)nuM hovApaNuM. (vyA.) na. [4. tharAva-prA. sAsu-] sasarAnuM ghara sAvaliyuM na. aMgachA tarIke paNa vAparI zakAya tevuM sAsaro chuM. jio "sAsaruM.] jae sasare.' TUMkuM raMgIna phALiyuM sAsAniyana vi. [aM] sAsAnI vaMzane lagatuM (I.sa.1 lI sAvaluM na. lavana-maMDapamAM corInI cAra thAMbhalIo pAse sadI AsapAsa haNa jAtino eka rAjavaMza) mukAtI cerInAM vAsaNonI utaraDa upara mukAtuM zakerA sAsAnI pu. IrAnane eka prAcIna rAjavaMza. (saMjJA.) sAsu strI. [3. zvamulA>prA. samumAM] patine patnInI sAvaroSa vi. saM. sa + avaro] jemAM kAMI vaLyuM hoya ane patnIne patinI mAtA tevuM avazeSavALuM, zevALuM. (2) ki.vi. avazeSa sAthe sAsu-jA chuM. [+ ja "jA.'] sAsuno putra, pati, sAvitrI sahI. siM.] gAyatrI (maMtra). (saMjJA.) (2) brahalAnI dhaNuM [bAIjI patnI. (saMjJA) (3) madradezanA adhipati azvapatinI sAsu-jI na., ba,va. [+ "jI' (mAnArthe)] e sAcuM, kanyA ane satyavAnanI patnI. (saMjJA) sAsu sarI. [+ gu. "DI' svArthe ta..] (tarachakAramAM) sAsu sAvitrI-trata na [saM.] jeTha mahinAnA UjaLA pakhavADiyAnA sATa ji.vi. [ja e "sAsa' dvArA] zvAsa-bhera. (2) chellA traNa divasenuM saubhAgyanI rakSA mATe karAtuM strIonuM jhapATAbaMdha uDatuM eka vrata, vaTa-sAvitrI sAsasAsa kri.vi. jio "sAsa."-dvibhava.] zvAsa-bhera, sAvuM na., - muM. pAMpaNanA vALamAM temaja zArIranA hAMphatAM hAMphatAM [kAMbaLa guvA bhAganA vALamAM thatI eka prakAranI bArIka jIvAta sAnA asI. [sa.) gAyanA gaLAmAM laTakatI gAdaDI, gausAzaMka (-) vi. [saM. + grA-rA, ba.vI.] zaMkAvALuM. sAhacarya na. si.] sahacAra hovApaNuM, sahacArIpaNuM. (2) vahemIluM, vahemI. (3) ki.vi. zaMkA sAthe (2) najIka hovApaNuM, nikaTatA. (3) sebata, sAtha, (4) sAtha vi. siM. ramAI] AzcaryavALuM, navAI pAmeluM. ghaNe gADha saMbaMdha, (5) vaLagaNa (ra) kiM.ji. Azcarya sAthe, navAI sAthe sAhajika vi. [3] sahaja rIte thayeluM, potAnI meLe Ama vi. [sa. + azra] suvALuM thayeluM, svAbhAvika, kudaratI sASTAMga (sANA) vi. [saM. + an + a] zarIranAM sAhavuM (savuM) sakri. [saM. sAdhu prA. rAda, vazamAM mAthe AMkha hAtha chAtI paga hIMcaNa mana ane vANI e rAkhavuM dvArA, prA. tatsama] grahaNa karavuM, jhAlavuM, pakaDavuM. AThe aMge sAthenuM [e (0daMDavatu)praNAma (rU.ma.) lAMbA (upAkhyAna mATe e cAhavuM' beu sarakhI rIte thAya che.) paDI karAtA namaskA2] sAhasa na. (saM.) sahasA kareluM kAma. (2) jokhama hovA sAsa . (sa. zvAsa>prA. zAsa, prA. tasama] ja chatAM karAtuM ke kareluM kAma, jokhamavALuM kAma. (3) zvAsa.' [ Avo (ra.a.) sudharI javuM. 9 rA5 avicArI kAma. (4) (lA.) zuravIratA-bhareluM kAma, 0tha (2.pra.) maraNa pUrvene hAMDo thavo. 0 kADhI nA- [khevuM (rU.pra.) sAhasa-bhareluM kAma karavA maMDayuM 2010 04 Page #1196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAhasakathA 4 valaNa sAhasakathA sI. [saM] karelAM sAhaseAnuM cAna ApatI vArtA [ane parAkramI puruSa sAhasa-vIra puM. [saM.] sAhasa karavAmAM zIra, sAhasI sAhasavRtti strI. [saM.] sAhasa-bhareluM karavAnI bhAvanA [sAhasa kheDanAra, sAhasika sAhasa-dArI vi. [+ jue 'deranuM' + gu. 'I ' kR.pra.] sAhasika vi. [sa.] sAhasa karanAra. (2) sAhasa-bhareluM, jokhamI, (3) himmata-khAja. (4) avicArI sAhasinI vi.,hI. [saM.] sAhasika skrI sAhasI vi. [saM.,puM.] jue 'sAhasika,' sAhAtmya na. [saM.] sahAya, mada. (ra) kumaka. (3) TeDhA, Aya, sahArA sAhAtmya-kAra| vi. [saM.], sAhAcca-kArI vi. [saM.,puM.] sahAya karanAruM. (ra) peAtAnA artha gumAvI jenI sahAyamAM Ave tevA dhAtunA arthanI puSTi karanAra (kriyApada). (nyA.) 2231 sAhitya na. [saM.] sAdhana-sAmagrI, saraMjAma, upakaraNa, (2) kAI paNa viSayavidyA kalA hunnara vagerenA viSaya-mAM lakhAyela chapAyela sAmagrI, prajAnAM vicAra bhAvanA kArya jJAna vagerenI bhASAmAM saMgrahAyelI samRddhi, vADmaya, liTarecara ina janarala.' (3) kAnca nATatha vArtA pravAsa vagere lalita prakAranuM rasika bhAva ane kalpanA-pradhAna vAmaya, lalita vAmaya. (saM. paribhASAmAM e ja 'kAvya'nA paryAya svIkArAyA che, jemAM rasa guNa ane alaMkArAnA samAveza thayeleA che.) sAhityajja vi.saM.mAM A zabda nathI], -kAra vi. [x.] lalita temaja lalitetara vAkyanI racanA karanAra vidyAna [ziSTa bhASAne lagatuM, 'liTararI' sAhityakIya vi. [saM.] likhita sAhityane lagatuM. (2) sAhityakRti . [saM.] lalita sAhityanI racanA, 'liTararI kapAtarAna sAhityane lagatI vAtacIta sAhitya-goSThi,ThI strI [sa.] lalita tema lalitetara sAhitya-carcA DhI. [saM.] lalita tema lalitetara sAhityanAM bhinna bhinna aMgeAnI vicAraNA sAhitya-tIrtha na. [a.] jyAM bhinna bhinna prakAranuM lalita ane lalitetara sAhitya sarajAya tevuM dhAma ke sthAna. (ra) puM. saMskRta lalita sAhityanI ucca parIkSA pasAra karanAranI evI eka padavI sAhityapariSada strI. [sa. degva] jyAM lalita temaja lalitatara sAhityanA vividha praznAnI carcA-vicAraNA thAya tevA samAraMbha ane saMsthA sAhitya-premI vi. [sa.,puM.] sAhityamAM rasa lenAra, sAhityamAM Adara dharAvanAra sAhitya-bhASA . [saM.] sAhityanA vAhana mATe svIkAreluM bhASAsvarUpa (je lokabhASA karatAM saMskArI heya.), [vicAraNAnuM sthAna sAhitya-maMdira (-mahira) na. [saM.] sAhityanI carcAsAhitya-mAla(-LA) srI. [saM.] prasiddha thatA vibhinna zikSASA _2010_04 sAheba sAhityanI zRMkhalA sAhitya-rasika vi. [saM.], yuM vi. [+jue rasiyuM.'] vividha prakAranA lalita-lalitetara vAmayamAM rasa lenAruM sAhitya-ziromaNizuM. [saM.] sAhitya racanAthI ucca sthAna meLavanAra vidvAna sAhitya-zAkhI (zekhI) vi. [+ jae zeAkha' + gu. '' ta.pra.], khAna vi. [+ jaA zAkhAna] lalita ane lalitetara vADmayanA zekha dharAvanAruM sAhitya-saptAha na. [saM.] vividha prakAranA sarjanAtmaka vivecanAtmaka vagere vAhamaya vize carcA-vicAraNA tema zravaNa-vAcana vagere mATe yojAyeluM aThavADiyuM sAhitya-sabhA sI. [saM.] jyAM sAhityakAre ekaThA maLI sAhityanA vistAda mANe tevI beThaka ke maMDaLI, 'eNkeDemI' sAhitya-samRddhi zrI. [saM.] uttama sAhityanA vaibhava sAhitya-sarjana na. [saM.] kAI paNa eka ke aneka prakAranA sAhityanI racanA sAhitya-saMmelana (-sammelana) na. [saM.] sAhityakArAnA meLAvaDA [pariSada.' sAhitya-saMsada (-saMsada) srI. [saM degkSar ] jae sAhityasAhitya-svAmI puM. [saM.] jue 'sAhitya-zirAmaNi.' sAhityAcAya puM. [+ saM. mA-zvA] sAhitya-zAstrane jJAtA paMDita, (2) vArANasI vidyApITha vagere saMsthAonI saMskRta lalita ane vivecana sAhityanI anusnAtaka kakSAnI UMcI padavI ane e dharAvanAra puruSa sAhityAlaya na. [ + sa, mAna, puM.,na.] pustakAlaya, graMthAlaya, 'lAIbrerI' sAhityAlApa chuM, [ + saM. mAva] jae sAhityagAma.' [(2) sAhityakAra sAhityika vi. [saM.] sAhityane lagatuM, 'vAmayane lagatuM. sAhityaMtara vi. [ + sa, krUtarat ] sAhitya sivAyanuM bIjuM sAhityAcita vi, [+ saM, cita] sAhityane mATe yAgya sAhityapAsaDha vi, [ + saM. jIvAsa] sAhityanAM vAcana temaja sarjanamAM macI raheluM sAhityaHpAsanA srI. [ + sa. 35sanA] sAhityanuM satata vAcana temaja sarjana karyAM karavuM e sAhI zrI, ku. siyAhI-kALAza' dvArA hiM.] lakhavA mATenuM raMgIna pravAhI, ruzanAI, masI, 'inka.' (2) pakhAvaja tabalAM vagerenI eka bAjunI paDI upara lagAvAtA kALA padArtha sAhI-cUsa vi. [ + jue 'savuM.'] lakhANanI sAhIne casIlenAra (eka jAtanA kAgaLa), '"laeNTara' sAhukAra ja 'zAhukAra,' sAhukArI ja zAhukArI.' sAhuDI jue zAhuDI.' sAheba (sA:ekha) puM. [ara. sAhiba'-saMgAthI mitra.] dhaNI, mAlika, zeTha. (2) meATA mANasa. (3) yuropiyana gere| mANasa. (4) Izvara, paramezvara. [. sAma (3.pra.) laTaka salAma] Page #1197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAhebakhAnI 2232 sAhebakhAnI vi., puM. [jue sAheba' + khAna' + gu. 'I' ta.pra; koI vizeSa nAma uparathI] amadAvAdI kAgaLanI janI eka khAsa jAta sAheba-nadI . [jae 'sAheba' + 'jAdI.'] meTA mANasanI dIkarI (muslime mAM) sAheba-jAda puM. [+jue 'jA.'] meTA mANasane dIkarA (muslimeAmAM). (2) (lA.) abhimAnI ane guMDo mANasa sAhebajI 3.pra. [+ v' (mAnArthe)] gRhasthA sAmasAmAM maLatAM vivekanA uddagAra. [. karavuM (3.pra.) breDI hainuM, tuM karavuM] [che te TApI sAheba-TepI sI. [ + ja TAMpI.'] yurepiyA pahere sAha-bahAdura (-bAHdura) vi., puM. [+ ja bahAdura.'] (vivekamAM) amaladAra [mANase sAheba leAka paM.,ba.va. [+saM.] aMgreja vagere yurApiyana sAheba-zAI vi. {+jue 'zAI.'] yuropiyana leAkAnA jevuM (rahevuM-karavuM vagere) sAheba-zAhI srI, [+jue 'zAhI' (prakAra)] sahebA zrI. [+]. A' saMskRtAbhAsI pra] sI. (2) amaladAra vagerenI A. (atyAre have bahu vyApaka nathI.) dvAra sAhebIneA mAnavaMta sAhebI (sA;cakhI) sI. [+ gu. ' ta.pra.] sAhebanA jevI jAheAjalAlI. (2) gRhasthAI (3) meTAI, (4) sattA, amala, (5) samRddhi, vaibhava, (6) zeDhAI. karavI, bhAgavavI (3.pra.) jAheAjalAlI mANavI. (2) sattA bheAgavavI. dAma dAma sAhebI (sAcI) (rU.pra.) bhAre vaibhavavALI gRhasthAI ] sAhebI-dAra (sA:yA-) vi. [+ phA.] sAhebI bhAgavanAruM sAheba (sA yabe) puM. [+ gu. 'e' svArthe ta.pra.] (lA.) pati, dhaNI. (padmamAM.) sAhelI strI. jue 'sAhelI' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] ja 'sAhelI.' (padyamAM.) sAhelI mI. saM. salI - prA. sau samAMtara 3.prA. sAdu]i sakhI, sahiyara, bahenapaNI sAheluM vi. [jue sAhelAM.'] AbAdI bhegavatuM. (2) na. sukha, AnaMda. (3) (lA.) chAyala. (ja.gu.) sAhya (sAya) strI [sa, sAyana. uparathI A nathI; sahAya puM. (sahAyaka) ane sAhAe~ na. uparathI gu. 'sahAya' , vikasyA tenuM A lAdhava che.] jue 'sAhacyuM.' sAhakAra, 03 vi. [+sa.] ja 'sahAyakAraka.' sALa` (-l) sI. [saM. rAhi >= prA. saf" huM.] ceAkhA nA chaThathA na hoya tevA AkhA dANA - DAMgara' me'vagere sALa (5) sI. [saM. rAnti >= prA. jJAAEi- vaNasara.' dvArA] kApaDa vaNavAnI yaMtra-racanA, zALa sALakhAtuM (sAnya-) na. [jue sALa' + khAtuM '] kApaDanI milAmAMnA jyAM vaNATa thateA hoya te vibhAga sALavaNu (-ca) sI. [jue 'sALavI' + gu. aNu'strI _2010_04 sAMkaLa pratyaya] vaNakara-sALavInI zrI sALavI puM. [jue 'sALa' + saM, te > prA. deg4] vaNavAnA dhaMdhA karanAra kArIgarI (khAsa karI rezamI kAmane!). (saMjJA.) lekAnA maheADhyA sALavI-vAda (-Daca) sI. [+jue vADa, '] sALavI sALA-velI strI. jae 'sALA' dvAza.] patnInA bhAInI patnI, sALAnI vahu [bahena sALI strI. saMsthAAi > prA. sAmiA] patnInI sALuM kri.vi. [jue sALe' A na banyuM.] (lA.) tiraskAra kaMTALe aruci vagere bhAvathI vAkaSamAM aziSTa rIte vaparAtA zabda [valI.' sALelI zrI. [jae sALAnelI'nuM lAdhava.] jaA 'sALAsArevaDuM na. [jae 'sALa' dvArA] jue 'sArevaDuM.' sALA puM. [a, thA-> prA. sAztra] patnInA bhAI (ra) jae 'sALuM.' sAMI haiM huM. saM. svAmi-> prA. sAmima-] paramezvara, khudA, alA. (ra) (lA.) (muslima) eliyA, krUra-vIza, phakIra sAMI na. (khAsa karIne eka-bIjI phrI mahemAna tarIke maLatAM sAmasAme) bheTavuM e, AliMgana. (2) dUragAma rahenAra saMgI ene bheTavA vizenuM kaheNa [. levuM (.pra.) paraspara sIee bheTavuM, sAMyAM-mAyAM karavAM] [sAMI?' sAMIThuM na. [jaeka 'sAMI ?' + gu. 'huM' svArthe ta.pra ] jue sAMI-kAra puM. [jae 'sAM.' + 'kIra.'], sAMI-khA puM. [+ ja khAve.] muslima phakIra (sarva-sAmAnya) sAMka("})Dha (-Deya) . [jue 'sAMkaDuM' dvArA.] jagyAnI taMgI, sAMkaDhApaNuM, saMkaDAza. (ra) (lA.) saMkaDAmaNa, aDacaNa, musIbata, harakata, [. ghAlavI (3.pra.) muzkelImAM kavuM. -De AvavuM (Dathe) (3.pra.) muzkelImAM mukAvuM. De samAsa karavA (-Daze.) (1.pra) thADethI calAvI levuM] sAMka-mAMkaLa (sAMkaDaca-mekaLya) zrI. [+ saM. muTM * > prA, muLa dvArA] sAMkaDuM-maiAkaLuM karI calAvI levuM e sAMkaDuM vi. saM. phaMTA -> prA. 4-] jemAM mekaLArA na hoya tevuM, saMkaDAzavALuM, (2) saM kucita, saMkula. (3) nikaTanuM, lage laganuM, gADha, [. mana (rU pra.) leAliyuM mana. * lAkaDuM (3.pra.) gADha saMbaMdha. DA dahATA (A:De) (rU.pra.) muzkelInA samaya, - saMbaMdha (-sambandha) (3.pra.) gADha saMbaMdha, dharA] sAMkaDe-meka(-5) divi. jie'sAMkaDa' + meLa' + beune 'e' trI.vi.,pra,] saMkADAI ne rahetAM sAMkaraDI strI., -De puM, DhArane thatA eka rega sAMka (sAZrya) na. [saM] bhinna jAti-guNa - lakSaNavALA sajIva ni va padArthAnuM tevA tevA padArthamAM thatuM mizraNa, sakara-tA, bheLAsADA, (2) tarkanA jAti-khAdhaka ekadeza. (tarka.) sAMkaLa zrI. [saM. zUdA > prA. saMhA] ekamekamAM. bharAvelI vadhu kaDIenI paMkti. (ra) bArI-bAraNAM baMdha Page #1198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAMkaLavuM 233 sAgara karavAnI dhAtunI evI nAnI kaDIovALI akaDI. (3) che.. sa.ki. jamIna mApavAnuM 100 phUTanuM evuM sAdhana. (4) (lA.) sAMkhuM na. jio sAMkhavuM' + gu. "Gkupra.] sarakhAmaanusaMdhAna. [0 caDha(hA)vavI, devI0 bhIDavI, o NInuM mApa. (2) aMdAje karelo tela mAravI, * lagAvavI, vAsavI (u.pra.) bArI sAMkhuM vi., na. khetaramAMthI 2sa-kasa na cusAya e rIte bAraNAMnI sAMkaLa nakazAmAM ghAlI baMdha karavo] sAcavaNI karavAmAM AveluM (khetara) sAMkaLavuM sa.mi. [o "sAMkaLa-nA.dhA.] sAMkaLanA mahA sakhA , [sa. saMsthA prA. saMg dvAra] ekanI saMkhyA, ke kaDIonI jema eka-bIna padArthona jeThavA, sAMkaLanI ekane AMka, ekano saMketa pade bAMdhavuM ke vIMTavuM. saMkaLAvuM karmaNi, ji. saMkaLAvavuM sAMkhya (sAutha) vi. [4] saMkhyAne lagatuM, (2) na. jIvache. sa ki. dehanI linatAne lagatuM jJAna. (gItA.) (3) jJAnamArga. sAMkaLiyuM na. jio "sAMkaLa' + gu. "chayuM' ta.5] (graMtha (gItA.) (4) bhAratIya tatvajJAnanI eka e nAmanI zAkhA vageremAM aMdaranAM prakaraNe viSaye khaMDha vagerenI pAnAMnA (jemAM puruSa prakRti vagere 25 tanA svIkAra upara nirdeza sAthenI anukrama, anukramaNikA, anukramaNI, nikriya puruSa dvArA jaDa prakRtithI samagra sRSTinI utpatti thaI mAnavAmAM AvI che. AnA sezvara sAMkhya' ane sAMkaLI rahI. jio "sAMkaLuM' + gu. ' strI pratyaya tema "nirIzvara sAMkhya evA be bheda che. e aMte puruSanA saM. rASThiA > prA. sami ] sAMkaLanA ghATanI nAnI mokSamAM mAne che.) bhAratIya che dazemAM A janAmAM nAnI kaDIone kaMThane sAmAnya rIte enA dAgInA. 18nA sAmAnya rIte sIenA dAgInA januM darzana kapilanuM vikasAveluM kahyuM che.) (2) e bAvaDAMmAM paheravAne sIene eka dAgIne. sAMkhya-darzana (sAkhya-) na. [saM.] e "sAMkhya (4) (3) sAMkaLane koI paNa devI deraDAM vageremAM paDelo sAMkhyamata (sAMkhya.) . [saM. na] sAMkhya-donane AkAra. [ jAmina (u.pra.) ekanI sAthe bIjAne siddhAMta [(2) kapilane sAMkhya-darzanane siddhAMta sAMkaLanAra jAmina) sAMkhya-mArga (sAkhyo chuM. [saM.] jJAnamArga. (gItA) sAMkaLe . [sa rAjA -> prA. saMlasTama-] sAMkaLanI sAMkhyamAgI (sAkhya) vi. [se,S] sAMkhya-mArganuM rIte enA AkAre kareluM kAMDAnuM tema paganuM strIonuM kimata, 'nyUmarikala vekayu' te te dhare (kAMDAne baMgaDI-dhATe, jyAre paganA pAMcAnuM sAMkhya maya ( sAkhya) na. [saM.] AMkaDAmAM batAvelI jhAMjharane ghATe) sAMkhya-vega ( sAkhya) 6. si.] jIva ane rahanI sAMke (-) jao sAMkaDa." bhinnatA samajhI mehana pAmavAnI prakriyA. (gItA.). ne lagatuM sakatathI sAMkhya-gI (sAkhya-) vi. [saM. 5.] sAMkhya yogane mArge jaNAveluM, izArAthI sUcavAtuM ke sUcaveluM. (2) saMjJAthI prayatna karanAra sAdhaka [sAMkhya-mata.' batAveluM, " simbelika." (3) amuka zaratavALuM, "kaDi bAlika." (3) amuka zaratavALuM, "kaDi- sAMkhya-siddhAMta (sAka-siddhAMta) 5. [..] jAo zanala." (4) lAsaNika. (5) dhAtaka, sUcaka, ekajhesiva' sAMga (sArDa) vi. [sa, sa + apha"] aMge vALuM. (2) (4) pAribhASika, "Tekanikala' vedanAM zikSA kapa vyAkaraNa niruta chaMda ane jayotiSa sAMketika akSara (sAkaketika-) puM. [,na] te te varNanI e ja aMgavALuM (vaidika sAhitya). (3) AkhuM amaka kiMmata artha nakkI karAtAM te te varNamALAno kAMgara -ra1) sI. prAcIna kALanuM lekhanuM aNIdAra te te varNa, sAMketika vaNa (gomAM A sAmAnya che.) (ga) eka hathiyAra, zakita sAMketika bhASA (sAMketika) , [saM.] izArAthI ke sAMga sI. jio sAMga + gu. "DI' svArthe ta.pra.] koI sAdhana halAvavA vagerethI vyakta thatI vicArasaraNi, paththara davA temaja jamInamAM "bera' karavA vaparAtuM simbalika ekaprezana." (2) paribhASA, "TarminalaoNjI' lokhaMDane dhAradAra pAnAvALuM hathiyAra. (2) ghoDAnA pUchasAMketika zabda ( (AkAtaka-) 5. si! sAMtika vaNenI ketika- kuM. [saM] sAMketika varganI DAnA vALane vaLa daI dorA jevo ghATa karAya che te rIte "zabdonA arthanI madadathI te te rASTranI AMkaDAmAM sAMgaDuM na jio "sAMga+ gu. huM savA ta.pra.] saMjayA batAvAya e te te zabda (jemake pRvI=1, gALanI kaDA utAravA mATenI lagabhaga traNeka mITara lAMbI caka=2, guNa=3, veda=4, vagere) lAkaDAnI vaLI [cAlatAM Teko levAno vAMsane daMDa sAMketikI (sAkaketikI) vi., sI. [ ] saMketa ke khyAla sAMgaDe 5. jio "sAMgaDuM'] DALI upADanArAone ApanArI sAMgara (25) zrI. [2. prA. nArI] jenuM zAka thAya che sAMke puM. [] Dara, bIka tevI eka sigaphaLI, sAMgarI Akhalo . saM. zarUTamAM. saMa + gu. "luM' svArthe ta...] sAMgara (-15) sI. [ja A sAMgaravuM.'] vastranA pitAnA (AkAranI samAnatAe gaLuM, Doka kaMTha cheDAnA derA TA pADI emAM navA dorA nAkhI karelI sAMkhavuM sa ji. khamavuM, sahevuM, veThavuM. (2) (jAI be vastu - bhAtIgara guMthaNI, sAMgarI ene) mApI jevuM, sarakhAvI javuM, tulanA karI jevI sAMgaravuM sa.. kaNasalAmAMthI dANA chuTA pADavA saMkhAvuM (savuM) bhAve., kri. saMkhAvuM ( saMvuM) sAMgarI rahI. jio "sAMgaru' + gu. " pratyaya.] 2010_04 Page #1199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAMgarI 2234 sAMtaravuM -zuM na. jio "sAgara' + gu. "' kupra.] juo "sAgara." sA(je) kiM.. [ sAMjha (ja)' + gu. e sA.vi, sAMgarI zrI. [2. prA. saT ] juo sAMgara pra.] sUryAsta thAya tyAre, sAMjha samaye, saMjayATANe, saMyAsAMgale na. rakSaNa thAya che evI mAnyatAe bALakane samaye, saMyA-kALe kake vApa-nakha vagere bAMdhelo doro ke mALA sAMkI sI. jio sAMTha' + gu. "" pratyaya.] vANa sAMgA-mAM(mA) zrI bI. jio sAMgo+mAM (mA)cI.] tala vagerenA choDa sukAI jatAM rahe te thaDiyAMnI pAtaLI sea, aDhelIne besAya tevI pITha ane beThakane sthaLe pATI sarAMThI. [ vI (rU.pra.] vaNa tala vagerenA sUkA choDa bharelI mAMcI khedI nAkhavA] sAMgI jhI. [ja "sAga' + ga. I ' svArthe ta.pra.) sAMThIka na ja e "sAMDIkuM+gu. Da' svArthe ta...], sAMDIkuM utAru gADAM-gADInI dharI ane sATI vaccenI kaTherAvALI na. [jae "sAMThI' + gu. "kuM' svArthe ta...] jhADa choDa beThaka,. (2) ThArajInA raMga-maMDapanI samakSanI mAMDI. velAnI sukAyelI nAnI nAnI DAMkhaLI (3) sAMgAmAMcI sAke puM. zeraDI vAra bAjare makAI vagerene lIlo ke sAMge 5. [e. grAma-liluM lAghava] (lA.) kahyuM na samajha sUke choDa ke daDo. [ sAM thaI javuM (rU.pra.) vera-vitevo mUrkha mANasa. [-gA-beDakuM (rU.pra.) maMI, bevakI] khere thaI javuM. ADo sA kara (rU.pra.) vina karavuM, sAMgopAMga (sAMpha gepa) vi. sa. ++ ma ADaca UbhI karavI. podaLAmAM sAM rAkha (rU.pra.) aMge ane peTA aMgo sAthenuM, badhuM, tamAma. (2) vedanA mAlikI hakka batAvo]. mukhya che aMge ane te te aMganAM peTA aMge sAthe. sAMsI(zI) ja sANasI." (3) kri.vi (lA.) nirveidane sAMse ja "sANase.' sAMthAnika (sAti), sAMdhika (sAkadhika) vi. siM] sAMDha puM. siM, (-9).og(TTa) > prA. ra,4] (paNamAM samUhane-saMghane lagatuM, sAmUhika vidAya levI, javuM pharato Akhe Akhale, khU. (2) (lA.) mAtelo nisAMcaravuM a krisiM. sad-] cAlavuM, cAlatA rahevuM. (2) raMkuza mANasa. (3)(kaTAkSamAM) pati, dhagu. [je AvavuM sAMcavaTa (-) e "sAcavaTa, (.pra.) gAyane AkhalAnA saMbaMdhanI prabaLa kAmanA thavI]. sAMcavaNa (-2),ii e "sAcavaNa nathI." sAMDha (-4), 0hI, 0NI sI. diprA. laDhI + gu, DI, sAcavaNuM ja e "sAcavavuM. [vAvavuM che, sa.ki - ' svArthe ta.pra.] UMTanI mAdA, UMTaDI [savAra sAMcavavuM jae "sAcavavuM." saMcAluM karmaNi, ki saca sAMDhaNI-savAra 5. jio "sAMDhaNuM"+ "savAra."] UMTaDIne sAMcavuM sa. [sa. san + f>vad dvArA eka kara, sAMDhavuM sakri. [ja sAMjanA.dhA. (strIe) dhaNI saMcaya karavo, saMcita karavuM, saMdharavuM sAthe nibhAvavuM. (2) darakAra karavI, saMbhALa rAkhavI sAMcAkAma najao sAM' + "kAma.'] yaMtranI racanA sAMDhiyAnapUra na. [ja sAMTiyA + pUra.] sAMTiyAsAcA . [ja "saMcA ] ja "saM' (yaMtra). UMTa paNa taNAI jAya tevI pUranI UMcAI nI rela sAMjha(ja) DI. [sa tathA prA. laMksa saryAstano samaya, sAMTiyA-9 (-kaya) zrI. [ja (sAMTiyA + "vala'] divasa AthamavAnuM TANuM, saMdhyAkALa. [ karavI (25) pAMdAM vinAne eka velo, thAra-vela sAMjha sudhI kAma karyA karavuM. 0 thavI, 05vI (u.pra.) sAMDhiyA puM. [jae sAMDha.'' de,prA. saMDhI sI. dvArA gusUryAsta thA. 05ravI (rU.pra.) kAmamAM vAra lagADavI. "yuM ta.ka. thaI.] (savArIne) UMTa, (2) dhAtune DhALo savAra (rU.pra.) vahelAM meDAM. karavA mATevuM mATI dhAtu vagerenuM eThuM. [yAnAM loTa sAMjha(-joTANuM na. [+jao "TANuM.'] sAMjhano samaya, (rU.pra.) saMpa vinAno samAja. -yA-zora (rU.pra.) bhAre saMyA-samaya, saMdhyA-kALa, sAMjha gabharATa ane tophAna. 0 kaMTALe na 5Ta (rU.pra) svabhAva sAMjha(-ja)NiyuM na. jio sAMjha(-ja)|I'+ gu. IyuM.' ta.pra] na badalA. 0 ho (rU.pra.) navakAMkaraDInI ramatamAM bharIsAMjhaNIprakAranuM dvArA jaDIne dAva. 0 pula (rU.pra.) nIcethI UMTa pasAra thaI jAya sajha(-jINI jhI. [ja "sAMga' dvAre.] dohavAmAM sAMjha tevo pula] vaTAvI javAya tevI so gAya, jarUriyAta mATe sAMjha- sAMDha puM. [hi. sAMDhai] ghenI jAtanuM eka nAnuM prANI savAre bapore madharAte dohavAnI Teva pADI hoya tevI jenuM tela vAjIkaraNa manAya che.) (2) ghoDAne maLatuM heka josa ke gAya mITaranuM eka prANI [vinAzI, nazvara sAga(ja)re phi vi. [jae "sAi+savAre'nA sAdara ' sAMta (sAta) vi. [saM. sa + ] aMtavALuM, bhaMgura, prakSipta.] jue "sAMjha.' sAmayika) sAMtaka (sAMtyaka) na. [saM. rAti-vArmanuM lAghava] hiMduomAM sAMjha(jiM)yuM ni, [+ gu. "IyuM' ta.ka.] sAMjhe prasiddha thatuM mAMgalika prasaMge karavAmAM Avate graha-zAMtino vidhi. sAMjhI(-) asI. [ o "sAMjha(-ja)' gu. I ' strI pratyaya ] [ (-katha) besavuM (-besavuM) (rU. 5) evo vidhi karavA sAMjhanA samayamAM vizeSa kArya. (2) ThAkarajInA maMdira vageremAM daMpatIe besavuM]. [upavAsamalaka tapa sAMjhane samaye pUravAmAM AvatI khAsa prakAranI raMgelI, sAMtapana (sAtapana), kuLu na. [. eka prakAranuM (3) lagna vagere prasaMge sAjhe gIta gAvAne kAryakrama sAMtaravuM A kri. [sa sama +>sain>prA. haMsara] navarA 2010_04 Page #1200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAMtaruM thaI raheluM, paravAravuM. (2) sakri. sajja karavuM. (3) zaNagAravuM [(ra) (lA. zarIre nAjuka sAMtaruM. vi. saM. sAA> prA,taMttarstra-] vizALa, mehaM sAtanuM vi. [jue sAMtaravuM, + gu" rR.pra.] sajaja, taiyAra. (2) (lA.) hoziyAra. (3) na. seAInI sAmagrI sAMtavuM sa.kri. jae 'saMtADavuM.' sAMtaLavuM sati. jae 'taLavuM' dvArA.] jue 'sAtaLavuM,' sAMtAnika (sAntAnika) vi. [saM.] saMtAna ke saMtAnAne lagatuM, karAMone lagatuM 2235 sAMtI na. haLa (AmAM rAMpa kariyuM daMtALa e vagere pratyeka nA svIkAra che.) (ra) (lA.) haLavALI baLadanI eka joDI AkhA divasamAM kheDI zake teTalI jamIna ke enuM aMdAMjI 50, 60, 70 vIdhAnuM) [(1)' sAMtIDuM na. [ + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue 'sAMtI'sAMtI-merAyuM. [ + ja 'verA,'] eka sAMtI calAvavA jeTalI jamInane sarakArI kara ke vigheTI sAMtaluM na. [jue sAMtI' dvArA.] baLadane gADA vageremAM teDavA mATe gaLAmAM bharAvAya te prakAranuM cAkaDAghATanuM AAMsaruM [AsanA-vAsanA, dilAse sAtvana (sAvana) na., nA strI. [saM.] AzvAsana, sAMtha (-zya), -thajuI strI. kheData jamInane kheDe e badala jamInadArane ke sarakArane cUkavAtuM bhADuM ke hakarata, gaNAta. (2) hATa, dukAna, (3) bajAra, [the AvavuM, the mUkavuM (Nye.) (3.pra.) sAMtha laI kheDUtane khetara kheDavA ApavuM] sAMtha-najarANuM (sAMca-) na., - puM. [+ ja 'najarANuM,"NuM.'] eka-bIjA kheDUta jamInaneA badale kare te samaye jamInadAra ke sarakArane ApavAmAM AvatI upalaka bheTa sAMthavuM sakri, jue 'sAMtha, 'nA.dhA.] sAthe ApavuM, rAte kheDavA ApavuM, (ra) (lA.) kAme lagADavuM sAMthiyA puM. [jue. sAMtha'+gu. 'iyuM' ta,pra,], sAMthI, ke, .za puM. [+ gu. ' pra. + 'kuM''huM' svArthe ta.pra.] sAMthe kheDanArA kheDUta, gaNeAtiye sAMdIpani (sAnhIpatti) puM. [saM.] zrIkRSNa ane sudAmAnA e nAmanA guru. (saMjJA.) sAMdra (sAntra) vi. [saM.] gIce gIca AveluM, ghaTTa, nikhiDa. (2) dheAra. (3) ramya, maneAhara sAMdha` (-ca), [rsa, sandhi,puM.] be padArthonA joDANanI dekhAtI rekhA, sAMdhA, (2) kATa, tarADa, (3) joDelA ke sAMdhelA bhAga, [ seravI (rU.pra.) sAMdhe heca tyAMthI phADavuM] [vageremAM, tAra sAMdhavAnI kriyA sAMdhaOM (-ca) sI. [jae 'sAMdhavuM.'] kAMtaNa vaNATa sAMdhaNu na. [jue 'sAMmavuM' + gu. 'aNa' kR.pra.] sAMdhavAnI kriyA, zIvaNa, (2) sAMdhAnA bhAga, sAMdha. (3) anusaMdhAna. (4) purANI, pariziSTa. (5) vajana karatAM dhaDA karavA mukAtI cIja-vastu. [mAM taNAI javuM (ra.pra.) kazI gaNatarImAM na hovuM] sAMdhaNI strI, [jae 'sAMdhavuM' + gu. 'aNI' kR pra.] jae sAMdha(1,2,3).' (2) nizAnI, (3) sapATI jevAnuM _2010_04 sAMparAcika kaDiyA-sutAranuM eka sAdhana sAMdhavuM sa,kri. saM. sadhA>prA. dUdha-] be padArthAne sAthe lagAlaga ke ekAtmaka thAya. emaneDavA. (ra) sAMdhA karavA. (3) zauvavuM. (4) (vAsaNane) reNa karavuM. (5) (bhANa ke nizAna) tAkavuM. saMdhAvuM karmaNi.,kri. saMdhAvavuM ke.,sa.. sAMdhA-vALA vi.,puM. [jue 'sAM'+gu, 'vALuM' ta.pra ] relagADInAM sTezanamAM zanTiMga vagere prasaMge vAhana javA mATe chUTA sAMdhA joDI ApanAra mANasa, lAIna-maeNna' sAMdhika (sAntika) vi.,puM. [saM.] salAha-saMdhi karanAra sAMdhiyA huM, jie sAMdhA'+gu. 'thayuM' ta.pra.] lakhAI vadhAravA kAraDAmAM joDAtA kAraDAnA TukaDA. (ra) anusaMdhAna cAlu rAkhavA mATenA teDANanA kAgaLa sAMSi-viSahaka (sAdhi) puM. [saM.] jue 'saMdhi-vigrahaka,' sAMdhA puM, jie sAMdhavuM'+gu. e' kR.pra.] ja 'sAMva.1' (2) paramaNanA cheka cheDAnA pAtaLA TukaDA. (vahANa.) [-dhA karavA (rU.pra.) AdhApAchI karavI. dhA alAvA (rU.pra.) vAnA rogathI zarIra akaDAI javuM. - sAMdhe jUThThuM ({.pra.) hADAhA jUThuM, sadaMtara kheDaDhuM. * khAvA (pra.) meLApa thayeA. (2) icchA phaLavI, 0 devA, * mAravA (rU.pra.) sAMdhavuM. * esaaA (-basaveA), . maLayA (3.pra.) barAbara phIsephIsa joDAvuM. thUMkanA sAMdhA (pra) meLa vagaranI vAta] ligatuM, sAMjhanA samayanuM sAMkhya (sAndhya) vi. [saM.] saMyAne lagatuM. (ra) sAMjhane sAMnidhya sAmniya) na. [x.] nikaTa hAvApaNuM, najIka hevuM e [(2) saMnipAtane aMge thatuM sAMtipAtika (sAnnipAtika) vi. [saM.] saMnipAtane lagatuM, sAMpaTa (Taya) skrI. [a, F-puTa, puM, dvArA], -TiyuM na. [+ gu. 'yuM' svArthe ta.pra.], sAMpa (ya) jI. [saM saMpuTa>prA. saMpuTTu, puM. dvArA] UMdhAM-cattAM be kArDiyAMnI joDa, saMpuTa. (ra) dAbaDA. (3) (lA ) pakaDa. (4) saMkaDAmaNa, bhIMsa, (5) muzkelI . soMpavuM a.kri. [saM. suM-v>prA. saMvattu-] AvI paDavuM. (ra) prApta thavuM, maLavuM, (3) (lA,) janma thavA sAMpaDiyuM na. [saM. saMpuTa > prA. jJa-pula + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] roTalA rAkhavAnuM ThAma, jAkariyA sAMpaDI . [ja'sAMpaDe' + gu. 'I 'zrIpratyaya ] nAnA sAMpaDA, vAMcavA mATe pe|thI pustaka mUkavAnI che pATiyAMnI phrAMsiyA gheADI sAMpA puM. [rsa, saMpuTa" > prA. saMpurama] vAMcavA mATe paiAthI pustaka rAkhavAnI nAnI e pATiyAMnI phAMsiyA vADI sAMpattika (sAmpattika) vi. [saM.] saMpattine lagatuM, nANAviSayaka, Arthika sAMparAya (sAmparAca) vi. [a ] yuddha saMbaMdhI. (2) maraNeAttara, pAralaukika, (3) puM. [saM., puM,,na.] saMgharyuM. (4) maraNettara jIvana vizenI kheAja. (5) maraNeAttara jIvana. (6) para-leAka [(2) na. yuddha sAMparAyika (sAmparAyika) vi. [saM.] saMparAyane lagatuM. Page #1201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAMpaNuM 2236 sikkA-baMdha sAMpaNuM na. [saM. samu-pata> prA. laMpaTa a.vI paDatuM dvArA] sAMyAtrika (sayAtrika) vivuM. (saM. vahANavaTI vepArI, pAMjaruM, pIMjaruM [zikArI pAMjaruM (vahANa) [prasaMge strIonuM paraspara bheTavuM e sAMpaLe paM. jio sAMpaLa.1 zikAra pakaDavAno sAca, sAMyAM-mAyAM na ba.va. jio "sAMI' dvAra] lagnAti sapAtika (sAmpAtika) vi. siM] vasaMta zarada vagere saMpAtane sAMvatsarika (saMvatsarika) che. [] saMvatsarane lagatuM. lagatuM. (khagoLa) [(2) saja, sAbavuM, taiyAra (2) dara varSe te te nizcita tithinuM. (3) na. dara varSe sAMprata (sAmpata) vi. siM.] hAlanuM, hamaNAMnuM, adhatana, AvatI te te bAha-tithi, samarI. (4) e tithi sAMprata-kAla(-La) (sAmprata) chuM. [saM] hAlanA samaya, zrAddha - brahAjana vagere cAlatA samaya, vartamAna kALa [vartamAnakAlIna sAMvaluM-zuM ja "sAmaLuM.' (paghamAM) sAMpratika (sAmpratika) vi. [4] hAlanA samayanuM, hAlanuM, sAMza (saza) vi. si. sa + aMza] jene aMza ke aMze sAMpradAyika (sAmpradAyika) vi. [saM.] saMpradAyane lagatuM, hoya tenuM, bhAgavALuM saMpradAyanuM, (2) paraMparAgata sAMsaNI strI. chUpI uro raNu. (2) pI masalata sAMpradAyikatA mI., vana. [4] sAMpradAyika hovApaNuM. sAsata (nya), tA samI. dhIraja, sabUrI. (2) DhIlAza, (2) (lA) dhArmika saMkucitatA, dhArmika vADAbaMdhI sAMba (sAmba) paM. siM sa + ja maLyA, ba bI.] sAMsatuM vi. [sa, jasata > prA. yaMta- varta. 1. dvA2] pArvatIjI sAthenA mahAdevajI, (2) zrIkRSNane e nAmano vAsa laI visAmo khAtuM, saburI karatuM. (2) narama naMbavatImAM thayele putra (yAdavAsthaLInA kAraNarUpa kahe- 5hatuM, dhImA paDatA jussAvALuM. [0 thas (rU.pra.) dhIraja vAyelo.) (saMjJA.) rAkhI visAmo khAvo] sAMbara (-bhya) sI. [sa. rANa>prA. rara puM] sAMbelA- sAMsargika (sIsargika) vi. [saM] saMsargane lagatuM, saMsargane nI nIcenI lokhaMDanI kaMDalI lIdhe thayeluM. (2) cepI [duniyAdArInuM, sAmAjika sAMbaDe muM. jio "sAba ' + gu. " vArSe ta.ka.] sAMsArika (sAMsArika) vi. [saM.] saMsAra-vyavahArane lagatuM, kodALA vagerene hAtha. (2) daMtALa belI vagere khetInA sAMse muM. [saM. -rANa -> prA. jhA ] (lA.) tagA, sAdhanAmAMnI vaccenI te te vaLI kheMca. [sA paDavA, sA hovA (rU.pra) pUrI garIbAI sAbo jhI, siM. rAmanAM > prA. dif ] (lA.) thavI-hovI) bhAtuM rAkhavAne dAba. (2) pUjApa rAkhavAno netarane sAMsoTa ji.vi. ArapAra, sAMsaruM [saMskArI kAbaDa sAMskArika (saMskArika) li. [saM. saMskArane lagatuM, sAMbele (-15) sI. [e "sAMbeluM'+ gaI 'prayatya.] sAMskRtika (sAMskRtika) vi. [saM.] saMskRtine lagatuM, -lI pI. [ie "sAMbeluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] nAnuM "kahayarala." (2) saMskAravALuM sAMbeluM, musaLI sAMsthAnika (sasthAnika) vi. [saM.] saMsthAnane lagatuM. sAMbeluM na. jio sAMba' kAra.] DAMgara vagere khAMDa- (2) videzomAM sthapAyelA vasavATavALA pradezane lagatuM, vAnuM che? lokhaMDanI kuMDalIvALuM ane nIcethI paMdareka [ svarAya (rU.pra.) "Dominiyana sTeTasa']. senTimITara upara pakaDI zakAya tevAM. khAMcAvALu lAkaDAnuM sika vi. [aM.] mAAM, AjArI sAdhana, musaLa, musaLuM. (2) enuM sAdu makAnanAM taLa ane sikanesa sI. [.] mAMdagI, AjAra dhAMmAM besADavAnuM sAdhana. [-lAM rAva (rU.pra.) gappAM sika(-%) sI. [ara. zakala] mukhavaTe, cahere. (2) mAravAM, vAsIdAmAM sAMbeluM javuM (2) bhAre bedarakArI (lA.) AkAra, ghATa. (3) dekhAva (4) kaMga. (5) ronaka, teja sevavI. sArA rAcamAM sAMbeluM (rU.pra.) eka ja kiMmatI sikalIgara 5. [ara. sakala + phA. pratyaya] vAsaNa vagerene vastu]. ghasIne opa ApanAra mANasa, opaNiyo sAMbhara' na. (saM. marI, jodhapura (mAravADa) najIkanI eka sika-lIva sI. [aM.] mAMdagInI rajA nagarI; enA dvArA prA. mA-3 madhyakAlanI senagirA sikaMdara (sikandara) vi. ki, aM. "elekajhAnDara.'] cauhANenI rAjadhAnI. (saMjJA.) (2) enI najIkanuM vijayI, phatehamaMda, (2) unnatine tAraka ke sitAre. khArA pANInuM, rAjasthAnanuM vizALa khAruM sarevara. (saMjJA.) (3) e nAmane I.pU 4 thI sIna grIsane eka rAvI. sAMbhara' (25) sI. jio "sAMbharavuM.'], -2 (-15) mI. (saMjJA.) [0ca-2) , 0 dahADe he (-kAkaDA) [+. "aNa' kR] smRti, smaraNa, yAda, yAdadAsta 0 pAdhare have, pAMsa(-za) he (rU.pra) nasIbasAMbharavuM a.ji. [sa. san + >H > prA. rUma-2 nI anukuLatA hovI]. smaraNamAM AvavuM, yAda AvavuM, yAda hatuM. saMbhAraNuM sikala ja 'sikala.' (sambhAravuM) . sakri. sikkAI juo sikakAI." sAMbhaLavuM sa.ke. siM. sama > prA. ramaNa-3 (kAnathI) sikkA-dAra vi. [ja e "sa ko' + . pratyaya ] jenA upara zravaNa karavuM. (2) (lA.) mana upara levuM, iyAna upara sikkAnI chApa lAgI hoya tevuM levuM. saMbhaLAvuM karmaNi,. saMbhaLAvavuM che,sa.ki. sikkA-baMdha (-badha) vi. jio "siko' + ke. baja.']. 2010_04 Page #1202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sikakA-zAstra 223 - siddhArtha juo "sikA-dAra." (2) baMdha karI jenA upara chApa (u.pra.) AbAdI hovI. 0 pAdhare (ke pAMsa(-)) mArI hoya tevuM, akabaMdha have (.pra.) bhAgyanI anukuLatA hovI] mikAzAstra - jio siho' + saM.1 dhAtu vagerenA sitopalAdi cUrNa na. [sa. fsata +age + ADhi che sika nA - karinA * kaI dhAtunA ke padArthanA vagerenI sAkara jemAM mukhya che tevo khAMsI vagere dahene mATe purAtattvanI daSTie samajhatI ApanAra vivA, mudrA-zAstra, eka auSadhIca bhUko. vaidaka) nyumimeTikasa' sirA(-tyAsi(-zi)yuM vi. jio sittA(tA)sa(-zI) sikke nA.. sAmela rAkhIne, sudhAM + gu. "yuM' ta.pra.] kaI paNa saMkaDAnA 8 mA varSane si-kaTAra sI. kA. "si kaha' + "i" jue "kaTAra.] lagatuM. (2) 5. e kaI dukALa jemAM kaTAranI chApa hoya te sikko ke nANuM sitA(-tyA)sI(zI) vi. [saM. sana + marIti = sattAsiko 6. li. sika] amuka cokkasa vajana AkAra zafe > prA. sattAsIra] eMsI ane sAtanI saMkhyAnuM ane te te paDAvanAra rAjavI vagerenAM nAma samaya prati- sittera vi. [saM. sati >> prA. sattara pI.] sATha ane kRti vagere dharAvatuM nAnuM moTuM te te nANuM, "keIna." (2) dasanI saMkhyAnuM, siMtera dhAtu kAgaLa vagerenI chApanuM bIbuM. (3) evA rAjavI sirI(-)taru vi. [ja e "sino - tera' + gu. "u" temaja TapAla ophisa vagerene nirdeza karatI chApa. (4) ta...] sittoteranA aMkevALuM (lA.) phatehanI nizAnI. [-kkA pADhavA (rU.pra.) TaMkazALa sino(-)tera vi. [saM. sasa - sadAti sI. > prA. vageremAM sikkA taiyAra karavA. 0 kara, 0 ThAka, 0 - tattara) sittera ane sAtanI saMkhyAnuM mAra, lagAva (rU.pra) sattA besADavI. sahI-sikkA sityAsita-zi)yuM e "sittAsi(-zi)yuM." karavAM .pra.) maMjarI-saMmatinI mahora mArI sahI sityAsI(-zI) e "sittAsI." karavI). sitata2 jue "sittota.' sita vi. [3] siMceluM, TeluM. (2) bhInuM thayeluM sitera e "sittotera." si(-thoriTI . [aM.] salAmatI. (2) sarakArI sidAvavuM ja "sidAvuM'mAM." jAmanagIrI (nANAM bharyA hoya tenI) sidAvuM a kri. [saM. sa> fsa, tatsama] ribAvuM, hijharAsigarAma ja "zigarAma' . "sagarAma.' j, mAnasika rIte duHkhI thavuM. sidAvavuM che, sa kri. sigareTa sI. [e. sigAreTa.'], sigAra, reTa samI. [aM.] siddha vi. [saM.] pAra paDeluM. (2) sAbita thayeluM. (3). jeNe kAgaLamAM bharelI tamAkuvALI yuropIya paddhatinI bIDI siddhi ke mahattA meLavI hoya tevuM. (4) taiyAra, sajaja, signala pu. [] cetavaNI. (2) relave sTezana najIka (5) nakkI thayeluM. (1) banAveluM. (7) rAMdhI taiyAra kareluM. gADInA AvavA-javAnI paravAnagI Apato thAMbhala, (8) saphaLa. (9) puM. jeNe AdhyAtmika ke evI koI hAthale [mAstara siddhi meLavI hoya tevo yogI. (10) mukta puruSa signara vivuM. [aM.] signala ApanAra. (2) tAra- siddharAja chuM. [saM.] madhyayugano solaMkI rAjA jayasiMha (pAsinecara mI. (e.] sahI (saMmati ke kabulAtanI), TaNamAM rahI gujarAta mALavA vagere pradezanA rAjavI, ene hastAkSara karavAmAM AvatA namasakAra A eka ilakAba hato.) (saMjJA.). sijado . [ara. sijadahIM] mAthuM jamInane aDakADI siddha-laka puM. [saM.] mukatAtmAone rahevAnI duniyA sijhAvavuM, sijhaNuM juo "sIjhamAM. siddha-saMkalpa (sakapa) vi. [saM. ba. vI.] jenI manasijhiyama na. [a] eka mULa dhAtu. (ra.vi.) dhAraNa saphaLa thaI hoya tevuM siTI sI. [e.] nagarI, zahera, purI siddhahasta vi [saM. ba.va] kAmakAja vageremAM jene hAtha siTAvavuM, sivuM e "sIDavuM'mAM. saphaLatA meLavI gayela hoya tevuM (mANasa) sita vi. [3] zvata, ghALuM, sapheda. (2) ujajavala, UjaLu siddhahe-hema na. [saM.] AcArya hemacaMdra raceluM saMskRta sitama chuM. phi.] jaDama, kera, trAsa prAkRta bhASAonuM aSTAdhyAyI vyAkaraNa (jenA AThamA sitama-khera sitama-ga-gA) li. (kA.] kamI, jalama ayAyamAM mahArASTra zorasenI mAgadhI paizAcI cUlikAgAra [gunaro e, jamIpaNuM papaizAcI ane gaurjara apabhraMza e che.bhASAonA svarUpane sitamaga(-gArI, sitamArI sI. [+ pho] jama khyAla apAyo che.) (saMjJA.) sitAba juo "satApa' . "zitAba. siddhAI sI. [sa. siddha + gu. "AI' ta. pra.] siddhanI sitAbI ja "zitAbI.' [cha tAravALuM taMtuvAdya kakSA maLI cukavApaNuM, siddha-tA sitAra sI. li.] traNa tAranuM eka taMtR-vAgha, (2) (have) siddhAcala(La) puM. [saM. siddha + ) saurASTramAM pAlIsitariya vi. puM. [+]. IyuM ta...], sitAra-baja tANu pAseno zetruMjo DuMgara. (saMjJA) | vipuM. li.] sitAra vagADanAra vAdaka siddhArtha vi. [e. f + sAtha", ba.tro.] jenA badhA hetu sitArI jI. gui. I' svArthe ta...] nAnI sitAra pAra paDayA hoya tevuM. (2) puM. nirNaca, cukAde, niSkarSa. sitAro . ki.] tAraka, tAro. [ caha(-)te have (3) zAkapasiMha gotama buddhanuM eka nAma. (saMjJA) sinarama aM] sahI mAM AvatA temaja siddha 2010_04 Page #1203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sivAyatana 2238 sira-aMtI siddhAyatana na. [saM. ulaTArana] siddhone rahevAnuM sthAna vyaktio ke vepArIonI maMDaLI. (2) yunivarsiTIomAMnI siddhAlaya na. [saM. siddha+ mA-5, 5,1.] ja siddhA- mukhya niyAmaka samiti. (3) rASTriya kesinuM vibhAjana yatana." (2) siha-loka [eka. (yoga.) thatAM saMsthA koMgresanuM januM eka nAma. (saMjJA.) siddhAsana na. siM. hiTa+ mAsana] paganAM AsanemAnuM sipAI kuM. li. sipAha] sainika (khAsa karI muslima). siddhAMganA (siddhAnA) sI. [saM. siddha + anA] siddha (2) sarvasAmAnya polIsa." (3) kacerIne paTAvALe puruSanI sakhI. (2) ginI [AMjaNa. (levaka.) sipAIgaruM na. [ + pha pratyaya + gu. "uta.] siddhAMjana na. [ siddha + ajjana) eka khAsa banAvaTanuM sipAI-gIrI sI. [ + ke. pratyaya] sipAI siddhAMta (siddhAta) . (saM. siddha+ a7] carcA vicAraNa sipAIno dhaMdho, sipAIno nokarI vagerene aMte meLavelo nirNaya, siddha mata, chevaTano nakakI sipAI-sapa(-pha)rAM na., ba.va. [ + "sapa-2)" arthanizvaya. (2) maMtavya, vicAra, (3) jemAM bhUmitinuM satya hIna zaM] sipAI ane evAM sarakArI phAlatu mANasa niricata karyuM hoya te phalita, "thiyerama' sipAro chuM. [ara. sipAra] kurAne zarIphanA trIsa mAMhene siddhAMtanmaya (siddhAta-) vi. siM.] jenA mULamAM ke pratyeka vibhAga cakkasa siddhAMta rahelo hoya tevuM, "DiDakaTiva' sipAvavuM, sipAvuM e "sIpajmAM. siddhAMta-vAkartha siddhAnta-) na. [4] carcA vicAraNA sipAha-solAra chuM. phi.] lAkarano uparI, senApati satata vagerene aMte nakkI karelA maMtavyanuM vacana, sipAhI che. kiA.jao "sipAI(1).' siddhAMtasUtra [2henAruM, "AIDiyAlisTa' sipAhI-rAja na, [ + ], ya na [+ saM.] sipAIsiddhAMtavAdI (siddhAnta-) vi. [8,] siddhAMtane vaLagI onA jora upara cAlatuM rAjya, polIsa-2Ajya siddhAMta-sUtra (siddhAnta-) na. [4] juo "siddha-vAkaSa." kSiprA sI. si.] mALavA(madhya pradeza)mAMnI ujajaina pAse siddhAMtI (siddhAntI) vi. [saMjche jeNe siddhAMta tAravI vahetI prAcIna nadI, kSiprA. (saMjJA.) batA hoya ke je batAvI rahyo hoya. (2) o siphata ramI. [ara.] khAsiyata, guNa, (2) cAlAkI, hAzisiddhAMta-vAdI.' yArI. (3) tarakIba, hikamata, yukti siddhi sI. saM.] vividha prakAranAM prayatna prakriyA vagerethI sikaluM vi. [ara. silaha ] juo "sakaluM." meLavavAmAM AveluM prAptavya. (2) (lA.) phateha, vijaya, siphA-bahAdura (bAra) kuM. [. sipAhi + bAhadur] (3) saphaLatA. (4) pogathI maLatI ATha prakAranI zakti. bahAdura sainika, vIra yoddho (ga) (5) gaNapatinI bIjI patnI. (saMjJA) (6) muM. siphArasa, siphAriza ramI. Ara. siphAriza ] oLakhItAne paMcAgamAMno eka maMgaLakArI yoga. (.) keI bIjAnA bhalA mATe karavAmAM Avate kAMIka vakhANa siddhidA strI. siM] durgAdevI [kArI ema. (ja.) vALa paricaya, bhalAmaNa riMga siddhi-ga pu. siM.] e nAmano paMcAMgamAMne eka maMgaLa- siphilisa sI. [aM] guhya bhAgane cAMdInA roga, phiraMga siddhivinAyaka chuM. saM.) siddhi sAthenA gaNapati. (saMjJA.) biMdI (sibI) e "sira-aMdI." sidhAravuM a.ji. [saM. usa dvArA jAra' pra.thI nA.dhA] simenTa, simeMTa (simesTa) muM,I. [aM] paththaranA bhUkA vidAya levI, sidhAvavuM. (A kriyA-rUpa have bahu vyApaka ane kAdavamAMthI pakavIne banAvelo cUnAnA prakAranA nathI.) (jao "sIdhas'mAM.) caNatara vagere kAma mATeno padArtha sidhAvavuM a. ke. si. siddha dvArA Ava' ma.thI] jao simenTa kaMpaTa (simenTa - keeITa), simeMTa kekITa sidhAravuM. (jao "saudhavuM'mAM.) (simesTa kohakITa) muM na. [aM.] retI ane kAMkarI-kapacI sinejagata na. [e. + saM. ] sinemAnA nimaNathI sAthe simenTane gAra ane enI jamAvaTa laI cheka prekSako sudhI samAja, sine-sRSTi sibala chuM. [e.] pratIka. (2) sakata, nizAna sine-nirmAtA ki, . [e. + sa. puM.] sinemAnAM citranuM simbalika vi. [aM.] pratIkarUpe maheluM. (2) sAMketika utpAdana karanAra [sinemeTogrApha siyama vi. [3] trIja, saMyama. (2) trIjA darajananuM sinemA puM. [a] mUMguM ke belatuM cala-citra, citra-paTa, sira na. [sa, zin kA. sara ja "zira." sinemAgRha na. [sa. na.], sinemAghara na. [ ja sira-jorI jae "sara-jorI, "ghara."], sinemA-hAusa na [.] jyAM sinemA ziratAja ja "saratAja." batAvavAmAM Ave che te makAna, 'sinemA-thiyeTara' sira-dAnI ja sarajAno." sinemeTogrApha chuM. [.] sinemAM batAvavAnuM yaMtra. (2) siranAmuM : "saranAmuM.' sinemA sirapAva ja "sara-pAva.' sineriyAmANI puM. aM) kSa kiraNonI madadathI zarIranI sira-peca ja "sara-ci. kriyAne jhaDapI keTe laI sinemA dvArA batAvavAnI vighA sira-peza ja "sara-poza.' sine-sRSTi sI. [ + saM.ja sinejagata. sira kema. [ara. sija si." sinikeTa (siDikeTa) mI. (aM.] samAna hetuovALI sira-bI (bI) ja "sara-baMdI.' 2010_04 Page #1204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sirastAra 2239 siMgala pasa sevA sirasta-dAra vi. jio sirasto' + kA. pratyaya] kacerI- sIvavAnuM kAma, (2) sIvavAnuM mahenatANuM ne mukhya kArakuna, "heDa kalArka' siva(rA)vavuM e sauvavuM'mAM. sirastedArI sI. - ga. "I' ta.ma] zirastedAranI kAma- sivAI strI, jie "sIvavuM' + gu, "AI 'kuma.] e gIrI ane daraje [ , dastura "silAI (1,3')' - "sivaDAmaNa.' sirasto S. kA. saritI rivAja, 2sama, cAla, sivAya nA. [ara, sivA 05] vinA, vagara sirahAnuM na, [hiM sira-hAnA] ozIkuM, esIsuM sivAvuM e sIvavuM' mAM. sirAvavuM a ji. savAranA navekathI bapora pahelAMnA sivila vi. [ ] zahera saMbaMdhI, nAgarika. (2) mulakI samaye bhejana levuM (gAmaDAmAM) sivilasIjara keda kuM. [aM] sAmAjika vahIvaTane sirAmaNa na. jio "sirAvavuM' + gu. "Ama ku.pra.] kAyade, phojadArI kAyado savAranA navekanA samayathI bapora pahelAMnuM bhejana sivila maeNreja na, siM.] potAnI icchA mujaba sarakAra(gAmaDAmAM) mAM jaI nedhAvIne karavAmAM Avato puruSa-sI vivAha sirAmaNi . [+]. "yuM" ta.] sirAmiNa karanAra sivila-sarajana, sivila sarjana DuM. [+juo sarajanamANasa [o "sirAmaNa." "sarjana.'], sivila-sajaryana $ [ aM] sarakArI sirAmaNI sI. jio "sirAvavuM' + gu. AmaNI' ku.pra.]. hospiTalane mukhya hekaTara siriMja (sirija) sI. [] picakArI . sivila-sarvisa strI. [aM] lakara-TapAla - polIsa vagere sirIkha () sI. kADhiyANInuM rezamI pAnetara sivAyanI sarakArI kacerIo mATenA AI. e. esa. sirIjha samI. [e.] mALa, zaMkhalA, hAra vahIvaTa vibhAganA te te tAlIma pAmelA amaladAranI siI mI. [ara. "surAhI."] dArU ke pANIne khAsa [mATenI sarakArI ispitAla dhATane ka, zire sivila hospiTala strI. [aM.] sarvasAmAnya prajAjano silaka sI. [ara. salakha] jamA ane kharca nAMdhatAM kharca. siviliyana vi., pR. [.] sarakArI vahIvaTI ucca kakSA nI bAjae bacata rahetI 2kama, zilaka, purAMta, jaNasa, hAtha jeNe pasAra karI hoya tevA amaladAra, "AI. sI. esa." paranI rokaDa 2kama. (2) vi. hAtha para bacata raheluM (have svataMtratA maLatA "AI. e. esa," vagere kahevAya che.) silasilAbaMdha (-ba-5) vi. jio silasilo' + kA. sisa-kAra chuM. [2vA.] "sI-sI' evo moDhathI karAto avAja, "banda ' pratyaya] eka pachI eka ema kamathI AvatuM, sisakAro. (2) du:khane e avAja saLaMga cAlyuM AvatuM. (2) .vi, anukrama.vAra, hArabaMdha sisakAravuM sa.. [ja e sisakAra, nA.dha.] sisakAre silasilo ! [ara. sisilaha ] anukrama, paraMparA, kara. (2) (lA.) uzakeravuM. ('meM ene sisakAryo' era erDara' takALe prayoga.) sisakArAvuM karmaNi, ki. silAI sI. [hiM] (kapaDAM zIvavAnuM kAma. (2) zIva- sisakAre 6. jio sisa-kAra ' + gu. "o' vArthe vAnI Dhaba, (3) zIvavAnuM mahenatANuM ta...] jue "sisa-kAra." silina vi. [.] dhAtu sivAyanuM pRthvInA peTALamAM siTI-DI) sI. [ravA.] moDhAmAMthI "sI-sI' e eka mULa tatva, (2.vi.) avAja, (2) evo avAja karavAnI nAnI khAsa jaMgaLI silika sI. [aM] retI siTI strI e nAmanuM eka jhADa silinDara, siliMDara (salinDara) na. [a] bhUMgaLInA siseTuM na. siTI nAmanA jhADanuM phaLa AkAratuM pAtra. (2) evA AkAravALe jemAM bhAga hoya siseDI e " siTI. tevuM mudraNanayaMtra sidiya . ['sida' (gAma, mevADanuM) + gu. "yuM" silekaTa-kamiTI strI. [.] meTI sabhAmAMthI enA khAsa ta.ka.] maLa mevADanA siroda' gAmano vatanI (tethI) mevADakAma mATe yojAtI nAnI samiti, pravara-samiti nA rAja-gharANAno AdamI rAjapUta ane enuM kuLa (saMjJA.) sile-dAra vi.,yuM. [ara. silahu + kA. pratyaya] hathiyAra- siseLiyuM na. zAhuDInA zarIra paranuM saLI jevuM aNI. dhArI saMnika. (2) hathiyAradhArI DesavAra sipAI dAre pIMchuM silona na. [.] bhAratanI dakSiNe hiMdI mahAsAgaramAM sisTara sI. [.] bahena. (2) (ispitAlanI) sI narsa AvelA eka e TApu ane enorAjya-pradeza,zrIlaMkA.(saMjJA.) simmamApha na. [4] dharatIkaMpa nedhavAnuM yaMtra silaka na [.] rezama, hIra siAnA (siDa kenA) na. [] mAMthI kavinAIna maLe sikana vi. [.] rezamI che te eka jhADa sivara na, kiM.] rUpuM, cAMdI si(-)ga ja "piMga' silavara-jayubilI stra. [.] vyakti saMsthA vagerene &i(-sI)ga-huM ja ziMgaDuM.' pacIsa varSa pUrAM thaye ujavAtA utsava, rajata jayaMtI' soMga-dANu ja 'siMga-dANuM" "piMga-dANuM." sivA2A)maNa na., NI sI. [jAe "sIvavuM, + siMgara (si2) puM, na. [aM] sIvavAnuM yaMtra 'A' 'Ara kuma. + "AmaNa,raNI' ku.pra.] (kapaDAM) siMgala sila) vi. [aM.] ekavavuM * 13 2010_04 Page #1205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siMgala-bAra 2240 siMhastha siMgala-Ara ( sila-2 . [.] vyAyAmanuM eka sAdhana che ane ene puruSa (saMjJA) (5) sI. siMdhanI ane si(sI)gArA strI, mAchalInI eka jAta siMdhIonI bhASA je vAcaDa' apabhraMzamAMthI utarI si(-gALuM A "siMgALuM." AvI che, "karachI' enI bhaginI bhASA che.) sivAsaNa na. si. siMhAsana > prA. hiMsA, prA. siMdhu (sidhu) pI. siMj] himAlayamAMthI nIkaLI tatsama., uccAramAM mAtra anunAsikatA] e "siMhAsana.' kacchanA akhAta pAse samudrane maLatI eka veda-kAlathI cAlI kicana sira-cana) na. [..] chAMTavuM e, chaMTakAva AvatI nadI. (saMjJA.) (2) 6. sAgara, samudra, dari. mica (sacavuM) sa kri. (saM. lagna, tatsama] chAMTavuM. (3) . e sidha." (saMjJA.) (4) e nAmane siMdha (2) reDavuM. siMcAvuM (sathavuM) karmaNi, kiM. siMcAvavuM dezamAM vikaselo yuddhano rAga, siMdho. (saMgIta.) (mULamAM sainyavI strI-rAgiNu) [thayelI manAtI) lakSmIravI sicAvavuM, siMcAvuM (siracA) jae siMcamAM. siMdhu-ja (sidhu-ja) sI. [sa.] (sAgaramAMthI utpanna kiMjArava (sika-jA-) puM. [saM.] dhAtunA dhareNAMno madhura siMdhu chuM. [. fsaravuM + gu. 'DuM.' svArthe tama, thaI 2No gujarAtI uccAraNa.] jue "siMdhu(4). livikeTa (sADa keTa) "sinDikeTa.' sidhura (silvara) . [saM.) hAthI sidalI pI. kApaDanI eka UMcI jAta siMdhu-sutA (si-pu) . [saM.] ja "siMdhu jA." sidara sinda2) . si.] jemAM pAro sIsuM ane silika li. [4] juo simbaoNlika." gaMdhakanI meLavaNa hoya che te-khAsa karI devIo siha (siha) paM. saM.nITara ane baliSTha cepanuM jaMgalanuM sarApUrA hanumAna vagerenI murtio ane khAMbhIone eka hiMsaka prANa, sAvaja, (2) sI. [sa. ] cepaDavA mATe eka pILAza paDato khulo lAla raMga. AkAzIya bAra rAziomAM pAMcamI rAzi ane enA [, kerava (rU.pra.) nakAmuM karI nAkhavuM] [raMganuM tAMrAone samUha. (khagoLa,.) hiMdariya sinDariyuM) vi. [ +]. "yuM' te..] sidaranA siMha(he)Na (siMha(he)ya) zrI. [+ gu. "a-eNa" mI saha(he)Na (hi )zya) , maga siMdUriye (siriye) 5. [ja e siriyuM.'] siMdUranA pratyaya] siMhanI mAdA [eka vanaspati raMganI kerIvALA AMbAnI jAta [riyuM. siha-daMtI (siha-datI) ,ii. [saM.] (lA) e nAmanI sidarI' (sI ) vi. [+ gu. 'I' ta.pra.) e "pasaMda siha-tAra saha.) na. siM] nagara ke moTA 2javADI vAsamAM siMdarI (sindurI) sI. [+gu. "I' strI pratyaya] vidhavA praveza mATeno mukhya daravAje ene paheravAnI eka jAtanI raMgIna sADI siMha-nAda (siha-) puM. [saM.] siMhanI garjanA. (2) (lA) sidara jue siMdUra." potAno paDakAra che hAkoTo, raNa-garjanA sidariyuM juo siMyuiM." siMha-bhAga (siha-) puM. [sa.) mukhya bhAga, bhaDa bhAga sideriyA juo siMdariye.' hila (sihala), 0drISa kuM. [saM] ja "silona." sidorI, juo "sirI.-1 siha.laMkI (siha-lakI) vi,I. [+ saM. + "laMka' (Da) siMdha (sidha) muM. [saM. lidhu] siMdhu nadInA nIcANanA - ga. g" pratyayaM siMhanI keDa jevI keDavALI (pAtaLI bhAgane samudra sudhI eka junA samayathI e nAma DanI) sI (saMdaryanuM lakSaNa). cA Avato pradeza (1940 nA bhAgalAthI pAkistAna'- maha-vAhinI (hi) limI. [] jenuM vAhana siMha no bhAga banelo.) (saMjJA.) che tevI devI (durgA devInuM eka svarUpa) sidha-ghe) () sI, jio "silI'+ gu. 'a8-e)Na halI (zivalI) jI. [saM.] siMhala dezanI bhASA, pratyaya.] siMdha dezanI kI, siMdhI bI (hiMdu sidho salonI bhASA (Ali bhASAnA vikAsano) have bhAratamAM sthira thayA che.) (2) gAyanI eka jAta. mihIra (sihalI) vi. gu "I' ta.ka.] sihala rAne (3) lohInI eka jAta lagatuM, 'silonI' sidha-bhairavI (sindha) mI. [+ e "ravI.'] siMdhu rAganA siMhaluM na [pArasI.] nuM sparzavALI savAranI eka rAgiNI. (saMgIta.). siha-saMkrAMti (siMha-sAti) mI. [4] sUryanuM siha kidhava saMdhava) . . haiSaa] siMdhanA cheDAnI eka rAzinA tArAonA samahamAM khAvAnuM zarU thavuM e (.) jAta. (2) na. siMdhAluNa (khanIja mIThAnI jAta) siMha-saMvata (siMha saMvata) chuM. [+juo saMvata.] siMdhA laNa na. [saM. saidhava > prA. siMdhama + ja "lUNa.'] siddharAja jayazive sarapradeza - junAgaDhanA vijaya vakhate jao siMdhava(2)." calAvela manAte saMvatsara (e mAtra janAgaDha jillAnAM siMdhI (sipI) vi. jio siMdha + gu. I' ta..] cAreka sthAnamAM ja vaparAyela maLe che; vi. saM 1100sidha dazane lagatuM. (2) siddha zatuM vatanI. (3) 5. siMdha I. sa. 1114 thI zarU thaye hato- AraMbha aSADha suda dezamAMthI saurASTramAM janA samayamAM AvelI eka muslima 1 thI.) (saMjJA.) koma ane eno puruSa. (saMjJA.) (4) bhArata-pAkistAnanA siha-stha (hi ), 0 varSa na. [saM.] bAra bAra varase bhAgalA vakhate siMdhamAMthI bhAratamAM cAlI AvelI hiMda guru graha siMha rAzinA tArAonA jhamakhAmAM AvatuM 2010_04 Page #1206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siMhAkRti 22 dekhAya tyArathI zarU thatuM eka varSa. (.) sITa sI. [aM.beThaka, besaNI. (2) sAikalanI besaNuM, siMhAkRti (sahA) pI. siM, + saM. -] siMhano ghATa. "seDala" (2) vi. sihanA pATanuM sITI . [2] meDhethI karAto tINa sisakAre. (2) bihAlI . jao siMhalA.1-2, relanAM erijana vagereno tINe sisakAro. (3) tANe siMhAvalokana (siMhAva-) na. siM. + avagejhana] siMhanI jema sisakAro karavAnI bhaMgaLI, sisoDI AgaLa vadhatAM pAchaLa najara karI levI e, AgaLa kahevAM sITa na. [aM.] bI, biyuM, bIne dANe ke lakhatAM pahelAMnI vastuone saMkSepamAM khyAla ApI sIha6-bInuM sa.ji. [ja bIDavuM,' dvirbhAva.] juo dave e, samAlocanA "bIDavuM.' [sITathuM-bIyuM (rU.pra.) cupacApa ] siMhAlAkI (sihAva-) vi.na. [sa. + avonI, muM.] sIDI sI. [.prA. koDhI>prA. zeDhI krama(ga.)] nisaraNI. caraNe chello zabda navA caraNanA pahelA zabda tarIke (2) dAdare ane sauthI pehalA caraNane chelo zabada AraMbhanA caraNa- sIDe-sI kri.vi. aThe-aDa, sAva aDIne nA pahelA zabada tarIke hoya te citra-kAvyane eka sItA strI. [sa.] khetaramAM cAsa. (2) khetInI jamIna. prakAra. (kAvya.) (3) videhanA rAjA sIrakavA janakanI putrI ane sihAsana (sihAsana) na [e. + sAra] sihanI AkRti- iravAku-vaMzanA dazaratha-putra rAmacaMdrajInI patnI. (saMjJA) vALI rAjAnI ke AcAryanI beThaka. (2) ganAM Asane- sIta-pati muM. [saM.] dazaratha-putra zrIrAmacaMdra mAnuM e nAmanuM eka. (ga) sItA-phala(La) na. [3.] sItAphaLInuM phaLa sihAsanastha (sihAsana), vi. siM.], sihAsanArUDha sItAphaLI mI. [+]. "I' strI pratyaya] mIThAM kharabacaDI (sihAsanA) vi. si. + ar-] siMhAsana upara caDIne jADI chAlanAM phaLanuM eka beThA ghATanuM jAmaphaLI jevuM jhADavuM beTheluM grahanI mAtA. (saMjJA) sItArAma na.,ba.va. [saM.] sItA ane enA pati lagasiMhikA (siMhikA) jI. [.] rAhu nAmanA manAyelA vAna rAma. (ra) ke.pra. evA prabhunA nAmano ugAra. siMhikA-putra (sihakA-), siMhikA-suta (siMhikA) kuM. [0 karo (rU.pra.) vAta jatI karo] [sisakAro [saM.] rAhu nAmane graha. (ja) [siMkikA.' sItkAra chuM. [saM. ravA] "sI. sI' evo avAja, sihI (sahI) rasI, siM] juo "siMhaNa." (2) e sItkAravuM a*i. [saM. ,nA.dhA.] sItkAra karavA. sI.AI.hI. strI, [.]('kriminala i-vesTigezana DipArTa- sItkArAvuM bhAve kri. sItArAvavuM presa.ke. menTanA aMgrejI A9 akSaro chupI polIsa sItkArAvavuM, sIkAravuM ja "satkAravuMmAM. sI.AI.I. puM. [aM] "peniyana opha InDiyana epA. sItkArI bI. jio "sakAro' + gu. "I' sIpratyaya.] yara' e aMgrejakAlIna ihakAbanA aMgrejI AghAkSara -ro chuM. [sa. paramAra + gu. "e" svArthe ta.ka.] ja sI, esa, AI. puM. [.] (kapeniyana opha dha sTApha sIkAra.' oNpha inDiyAnA eka aMgrejI hakAbanA AghAkSara sIthiyana pu. [aM.] I.pU. 3 jI sadI AsapAsanI bhAratasIka(kha) sI. phi. sIkha] loDhAno nAno gaja, zIkha. varSamAM AvelI eka jatinI eka prajA ane eno [0mAravI (rU.pra.) guNImAM sIka khAsI dANu tapAsavA] puruSa. (saMjJA.) [bALaka sIkara na. siMs.] pANInuM koruM sIdakuM na. jio "sITI' + gu. "ku ta.pra.] sAdI lokonuM sIkha ja "sIka." sadaNa (zya) strI. [ja "sIdI' + gu. "aNu" kIsIgaro chuM. padArthane majabUta pakaDI rAkhavAnuM be jaDabAM- pratyaya.] AmikAnI sIdI jAtanI sI vALuM lokhaMDanuM eka ojAra (je pATalA para moTe bhAge sIdI(-dhI) chuM. AjakAmAM rahenArI ane musilama 2AjajaDI lIdheluM hoya che.) vIo sAthe gulAma tarIke tema kavacit vepArIo tarIke sIjhana cI. [aM.] Rtu, mosama paNa bhAratavarSamAM AvelI kALI cAmaDI ane TaMkaDA sIjhana-Tiki(ke), strI. [e. relagADI vageremAM musApharI vAMkaDiyA vALavALI eka jAta ane eno puruSa. (saMjJA) karavAnI comAsAnA cAra mAsa mATenI sAlagI TikiTa sIdha (ya) strI. [saM. siddhi sIdhApaNuM. (2) (lA.) sIjhanala vi. [.matane lagatuM, mosamI zuddhi, sUdha, khabara, samAcAra sITiMga ri) na. [.] jIonA garbhAzayamAMthI sIdhavuM a.kri. [saM. uta bha. nA.dhA.] siddha thavuM, pAra bALaka bahAra na nIkaLatAM peTanuM karavAmAM AvatuM oparezana paDavuM. sidhAravuM, sidhAvavuM emAM "sIdhavuM'nAM presa ki. sIjha vIkhI jue zIkhaLa-vIkhaLa." paNa "vidAya levI' (=saddha karavuM' e bhAvamAM) artha sIjhavavuM e "sIjhavuM'mAM. vikasyo che. sIjhavuM a.kri. (saM. ziSya-prA. liza-] siddha thavuM, sIdha . saM. ulag-bprA. liva-] (lA.) pAra paDavuM. (2) dhIme tApe raMdhAvuM (3) (lA.) zAMta gADuM UlaLe nahi e mATe ThAMThA nIce apAto Teko pa. (4) Thara, thIjave. sigADuM bhAve, sijhAvavuM, ane enuM lAkaDuM. (2) UMce vadhela jaDa-buddhi chokaro sIjhanavuM . sa.ki. sIdhu chuM. [saM.] zeraDI ke goLamAMthI banAvelo dArU ke.-141 2010_04 Page #1207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2242 sIvaNa sIdhuM che. [saM. sidava-prA. sima-] (lA.) pAMsaruM, sImaMta (sImanta) chuM. [saM.] mAthA upara ramIonA pAdhara. (2) kharabacaDuM na hoya tevuM, sapATa. (3) na. vALano seci. (2) (lA) na. [saM. 5.] (seMthamAM kaMka bhojana mATe taiyAra karelo kAce mAla (brAhmaNe dAna pUravAnA vidhine kAraNe pachI) adharIne saMskAra. (3) ApavA mATe, sIdhe. [-dhA-pANI khUTavAM (.pra.) ane pahelo garbha rahevA e pisA-TakAnI kheMca paDavI. -dhAM pANI ApavAM (.pra.) sImaMtinI (sImatinI) sI. [saM.] agharaNIvALI strI, mAra mAravo. dhI rIte (rU.pra.) naramAza ke saraLatAthI. adharaNiyAta cI. (2) sarvasAmAnya saubhAgyavatI strI, 0 karavuM (rU.pra.) mAra mArIne ThekANe lAvavuM jokhavuM sadhavA rANI vina] jeo "sImaMta(2).' (rU pra.) mAra mAravo. dora (rU.pra.) sAva sIdhuM, sAva sImaMtonnayana (sIma-te nayana) na. [saM. nIraja + sannasaraLa svabhAvanuM (khAsa karI mAra mArI vagerethI). 0 saTa sImA strI. [saM. rImad 5.vi. e.va.] hada, maryAdA, (u.pra.) tadana sIdhuM. 0 saMbhaLAvI devuM. (ra.a.) sApha 'borDara,' (2) sImADA sApha kahI devuM. -be sarADe ca()vuM (ra.a.) pAdhare sImAcihana na. [gujarAtI samAsa; sIna-tri] hada raste cAlavuM. (2) sugamatA thavI. - javAba (u.pra.) batAvanAruM nizAna. (2) (lA.) koI paNa samaya prasaMga AMTI-ghUMTI vinAno saraLa sApha javAba]. vagerenA aMtane khyAla ApanAruM pratIka sI-pANI na. [+o "pANI.] annapANI, khAvA- sImAriyuM vi. juo "sImADo + guiyuM' ta.pra.] pIvAna. sIdhAM pANI ApavAM (rU.pra.) mAra mAra. sImADe AveluM, najIkanuM. (2) khaMDiyuM sIdhAM pANI khUTavAM (.pra) paisA khUTI paDavA, nANAMnI sImAdi vi., muM. jio "sAmAyuiM.'] sImADA sudhI kheMca paDavI) mUkavA AvanAra mANasa. (2) (lo) khaMDiye rAjA. (3) sIdhI ja sIdI.' sImA na deva sIdhuMsAduM li. [+ juo "sAduM.'] DoLa-DamAka ke kapaDAMnA sImADe muM. [ja "sImA' + gu. "ADe ta...] gAma ThaThAra vinAnuM. (2) saraLa svabhAvanuM ke nagaranI sImane aData bhU-gAga, sImanA cheDAne pradeza. sIdhuMsAmagrI DhI. [+ saM.], sIdhuM-sAmAna napuM. [+ (2) sIma. (3) (lA.) sImADAne aDIne AvelA pradezaja e sAmAna. 1 kAcI khAdya sAmagrI, rAI mATene ne bIje 2Aja mAlasAmAna [sIdhuM, sIdhu saTa sImA-baddha vi. [gu. samAsa, saM sIma-vaDha] maryAdAmAM sIdhe-sIdhuM vi. [+gu, "e" vI. vi.pra. + "sIdhuM.'] sAva ke hadamAM baMdhAI raheluM maryAdita, samaryAda sIdho 6. jio sIdhuM.'] e "sIdhuM(3).' sImAstaMbha (-stA) muM. [gu. samAsa, saM. sIma-sanma] sIna 6. [aM] dAya, dekhAva. (2) nATayagRha paDado hada batAvanAra thAMbhale ke khAjo. sInarI sI. [.] e "sIna(1)." (2) nATaSa-gRhanA sImAMta (sImAnta) . [sa. sImana + anA, saMdhithI] paDadAomAMnuM raMga-beraMgI davALuM citarAmaNa saumanA cheDe, sImADe sIna-sInarI sI. [ ] nATayagRhanuM daraya (paDadA temaja sImita vi. [saM.] hadavALa, maryAdita pharnicara vagerenuM) (ivyAyAma) sImelaMghana (Daphalana na. [saM. sInana + ina] hada sInA-kasI sI. ki.] daMDanI eka prakAranI kasarata. oLaMgavI e. (2) janAM rajavADAMomAM thato hato te sInAdAra chuM. [ja sIna'ne kA. pratyaya.] dekhAvaDuM vijayAdazamIne divase rAjAne potAnI hada vaTAvI bIjAnI ane paDadA [uparanA darajajAnuM hadamAM javAne dhArmika vidhi sAniyara vi. [e.] tulanAmAM hoddAnI rUe upara, sIra 5. saMgItane eka alaMkAra, (saMgIta ) sIniyarita che. [.] sIniyara hovApaNuM sIranuM li. pANI pAyA vinA uganAruM (sIramA ghau') sIna kuM. [kA. saunaha] chAtI. (2) (lA.) chAtI-sahita sIrATa jue "sarasTa, zarIrano prabhAvazALI dekhAva sIriyala vi. [.] krama pramANe, yathA-kama, kama-vAra sIpI , siM. vitta > prA. sigi] samudramAM eka prakAra: sIrI vi. vi. zirIn ] madhu, mIThuM, svAdu. (2) sI. nAM prANIonuM keTaluM, chIpa madhurI mIThI vAta pachI sI. jio "sIpa' + gu "aNu" pra.] sIpavuM sIla' na. [4] baMdha karI upara mAravAno sikko ke e. chAMTa e prakAranI mAchalInI jAta bIjuM. (2) evI rIte sikko ke mahora mAravAnI kriyA. sIpabhAchalI pI. jio "sIpa" + mAchalI.'] sIpanA [ 0 tevuM (rU.pra.) akSata kanyAne prathama saMbhoga karo] sIpa sa.ji. [2 prA. lig] sicavuM, chAMTavuM. (2) reDavuM. sIla sI. [4] mAchalInI eka khata sipAvuM karmaNi, kri. sipAvavuM che,sa.phri. sIlabaMdha (-ba-dha) vi. [juo "sIla"+A. "ba.] sIma sI. [4. mA (mana nuM 5.li, e..)] gAma jenAM sIla hajI taTaSAM na hoya tevuM, tadana akabaMdha nagaranI bahAranA cAgama bIjA gAma nagarAnI hada sIviMga sI. [e.] chata (2) maryAdA, hada sadhAnA pitAnI hadanI aMtarano khulo praderA. [ ka sIvaNa na [ja "sIvavuM' + gu. "aNa" kRpama] sava(u.pra) koI paNa rahI na jAya ema, badhAM ja]. vAnI yA. (2) sIdhuM hoya te svarUpa 2010_04 Page #1208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sIvaNa 2243 sukAvuM sIvaNa (-zya) sI. saM. zrI >Jr. Rani e sAcA chuM. di. prA. zivALa] bAja pakSI, zakaro nAmanuM eka jhADa ['sIvaNa(1).' sacAravuM sa. ki. [. sid dvAra] reDavuM. sacAravuM sIvaNakAma na. [o "sIvaNa' + "kAma.'] e karmaNi, .i sacArAvavuM che., sakri. sIvaNa sI. [e "sIva' + gu. "aNI' .] "e sacArAvavuM, sacAravuM jue "sacAramAM. sIvaNa(1)." (2) sIvavAnI Dhaba sAcAvavuM, socAvuM e "sIMcavuM'mAM. sIvavuM sa.ki. si. tithya->prA. dethI kApaDa sodarI sI. [2.prA. lirimA] nALiyeranA trophAna resA kAgaLa vageremAM TAMkA levA, TAMkA mArI joDa. sivAnuM -kAthInI banAvelI dorI karmaNi, ji. siva(rA)vavuM pesa kri. saudaruM na. [.mA. airama-] kAthInuM banAveluM deraDuM, sIsa ! [ravA.] ja "sisakAra.' [rAM tANavAM (rU.pra) saMsAranI jaMjALamAM jakaDAI rahevuM] sIsa(-sA)-pena sI. jio "sIsuM' + aM] sIsAnI su upa. [saM] sAruM'--sArI rIte-khUba" vagere artha ApasaLIvALI lekhaNa, parasala' nAro upasarga. (vizeSaNanuM kAma sAre che; nI saMkhyAsIsama na. [3. phrirAva>prA. sIsana, puM, prA. tatsama] badha udAharaNa) eka jAtanuM kabATa vagerenA kAmanuM jAMbavA raMganuM jhADa suavasara chuM. [ahIM vi. je + saM; saMdhi nathI karI.] sIsA-pena ja e "sIsa-pena." sAro samaya, rUDo prasaMga sIsI o "zIzI." suka(lekha,khe) (-Daya) e "sukhaDa." [' hiMsa sIsuM na. [saM. rIsara->prA. zItama-] eka melI narama sukatAna na. bALakane thate gaLAno eka roga, sUkagaNuM, ane bhUkharA raMganI caLakatI vajanadAra dhAtu. (ra.vi.) su-kara vi. siM] saraLatAthI karI zakAya tevuM, saheluM, saraLa sI jAo zIza.' [-sAmAM utAravuM (u.pra.) kasAvavuM. su-kamI vi. siMhuM] sArAM kAma karanAra. (2) bhAgyazALI, (2) he sAcuM samajhAvI palALI devuM) nasIbadAra sILasa na. cAmaDI upara lAla cakaThAM thaI AvavAno rega su-karSita vi. [saM] sArI rIte kheDeluM (je kSaNika hoya che.) sukalakaDI vi. [sa zuSa>prA. suF+ja lAkaDI.] sakalavuM sakri. [ja "sI kaluM, -nA.pA.) kerInI AMTI (lA.) tadana dUbaLA bAMdhAnuM, nabaLI hAMDInuM, khUba dUbaLuM mArIne bAMdhavuM. sAMkala karmaNi, phi. sIkalAvavuM che., thaI gayeluM saki. sukavaNu na. [e "sUkavavuM' + gu. "aNu' kupra.] sa ke sakalAvavuM, saMkalAvuM ja "sakalavuM'mAM. thaI gayuM hoya evI sthiti. (2) sukAyeluM ghAsa (3) sAkalI AI, jie sIkala' + ga, "I' sIratyaya.1 nAnI varasAda na Aye hoya tevuM varSa, kharaDiyuM varSa sIMkI (baLada UMTa vagerene meTa bAMdhavAnI). sukavaNI strI. [ja e "sUkavavuM' + gu. "ANuM' ka. pra.] sakaluM na. jio "sIMka + gu. "la' svArthe ta..] nAnuM cUkavavAnI kriyA. (2) sUkavIne taiyAra karela zAka pAsa sI. (2) o sI kalI." vagere ['sukavaNa(3).' saka6 sahi. lAdIne bharavuM, gaDhavIne bharavuM. sIkavuM sukavaNuM na. [4e "sUkavavuM" + gu. "aNuM ke pra.] jAo karmaNi, phi. sIkAvavuM che, te kri. su-kavi chuM. [4] kavitva-zakti dharAvanAra kavi, uttama kavi sIkAvavuM, sIkavuM ja sIMkavuM."mAM. surakaMTha (-karaTha) chuM. [saM.] (lA) kaMThamAMthI nIkaLato sAre sIkuM na [se riAna->mA, tirAga-] derI ke tAra mITho avAja, vagere gUMthIne banAvelI adhdhara mathALe bAMdhI laTakAvAya sukAna na. [de.mA. sugama- dvArA; ara. sukkAna ne tevI khulI jhoLI, zIkuM artha "ArAmathI rahenArA thAya che, eTale zakaya nathI.] sIga ja "siMga-ziMga.' vahANanI gatine maryAdAmAM rAkhanAruM pAchaLanA bhAgamAM sagaDuM ja "siMgaDuM'-zigayuM.' raheluM yaMtra. (vahANa) sagArA ja sigArA. sukAnacI chuM. [+phA. "cA" tuko pratyaya], sukAnI . sAgachuM juo siMgANuM." [+ gu. "I' ta.., prA. suvafAma maLe che.] sukAna sAgATI ja siMgAthI.' keravanAra. khalAsI sIMcaNiyuM, sIMcana. [ja "sIMcavuM' + gu"aNuM kRmi. sukAna-samiti sI. [+ saM.] sabhA-saMcAlana vagere prakriyA + "chayuM svArthe ta ..] kUvA vageremAMthI pANI kheMcavAnuM saMbhALanArI samiti, sTiyariMga kamiTI' karavuM sukAre muM. [e "sukAvuM' dvArA) vanaspati sukAI javAno sacAI ramI. [o "sIMcavuM' + gu. "AI'ta...] (pANI) eka roga, viSTiga" sacavAnI kriyA. (2) pANI kheMcavAnuM mahenatANuM. (dha: su-kAla(-La) . [saM] sAro samaya. (2) dukALa na hoya 'siMcAI' A nathI) te samaya, subhikSa [sUkavavuM.') saca sapi. siM. sid, paNa arthabheda] navANamAMthI sukAvavuM e "sukAvuM'mAM. (A vApa nathI; vyApaka pANI kheMcavuM. sAcA karmaza, . macAvatuM presa.kri. mukAvuM a.zi. [saM. sutha, -nA.dhA.] sasa 2010_04 Page #1209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2244 sukhA UDI ja, cImaLAvA lAgavuM, karamAvuM. (2) pANI-2hita + gu. "aNa" katRvAcaka kapra.] sukha denAruM thavuM. (3) bhInAza UDI javI. (4) (lA) zArIre dUbaLA sukha-dhAnI sI. [saM] sukha-zamyA [-prabhunuM maMdira' thavuM. sUkavavuM, sukAvavuM pre., sa.kri. (AmAM "sukAvavuM' sukha-dhAma na. siM.) jyAM sukha maLyA kare tevuM sthAna vyApaka nathI.). sukhana 5. [phA.1 ja "sukana." (2) na. kola, vacana. sukALa e "su-kAla.' [be sukhana kahevAM (ke vAM) (rU.pra.) Thapa ApavA]. su-kIti rahI. [sa.] sArI pratiSThA, sakIrti, su-jaza sukha-nidhAna vi. siM] sukhanA sthAna-rUpa su-kumAra vi. [saM] ghaNuM kamaLa, nAjuka, suMvALuM sukha-5tha chuM. [saM.] sukha-zAMtino mArga suta vi. [saM.] sArI rIte dhyAnapUrvaka kareluM. (ra) na. sukha-5riNAmaka vi. [saM] sukha lAvI ApanAruM, sukhamAM satya. (3) puNya kArya pariNamatuM, "kemika sukRti rahI. [saM.] jAo "su-kRta (2)." (2) vi. satkArya sukha-pAla sI. [hi.] bagI-ghATanI pAlakhI, myAne karanAruM [kAma sukhamaNa strI. [saM. suvuarvA, taddabhava] suSaNa sukRtya na. [4] sAruM kAma, sakRtya, sukRta. (2) puNyanuM nAmanI nADI. (ja.) sukeza puM, ba.va. [sa.] sArA vALa, (2). vi. sArA sukhamaya vi. [saM] sukhathI bhareluM, sukhI vALavALa sukha-rAza (-15) strI. [saM. suva-pArA, 5.] sukhane samUha, saMdezI vi, sI. [4] sArA vALavALI strI thANuM sukha kamala(La) vi. [sa.] juo "sukumAra." sukha-rU5 vi. [saM] kSemakuzaLa, sahI-salAmata. (2) sAja sukha na. [saM.] tana manane zAMti cena nirAMta ApanAro sukha-reca puM. [saM.] saraLatAthI jhADo AvI jAya tevo anubhava, kAmanAnI siddhine saMtoSajanaka anubhava, gulAba ['sukhaDI(1)." (padhamAM) nirAMtanI lAgaNI. [ 9ne reTala (rU.pra.) amana-cenanI sukhaDI strI. [ja "sukhaDI' + gu. "la' mayaga.] jAo kamANIno upaga] sukhalA paM. ba.va. ghaune jADA loTa, ravo sukha-kara, raNa, sukha-kaMda (-kanDa), sukha-kAraka vi. [saM.), sukha-vastu vi [marA. sukha-vastI] pahelAnI kamANI upara sukha-kArI vi. [saM. .] sukha karanAruM beThe beThe AnaMda bhogavanAruM sukha-cena na. [+jue "cena."] sukha-zAMti, zAMtimaya-ArAma sukha-vAda puM. [saM] IdrinA bhoga-vilAsane ja jIvananuM sukha-kakheDa (DarSa) mI. caMdanavRkSanuM sUkuM lATiyuM. laya samajhanA mata-siddhAMta (2) evA lAkoTiyAne erasiyA upara pANI ApatAM sukha-vAna vi. [saM. degvAna, . "sukhI.' ghasI teyAra kareluM ghaTTa pravAhI sukha-vAre 5. [saM. sua + o "vAro."] sukhano samaya sukhadiro . e "sukhaDI' + gu. "chayuM ta.pra.] sukhaDI sukha-vAsanA stro, [ ] sukhanI lAlasA banAvavAno dhaMdhAdAra kArIgara, kaMdeI, halavAI sukha-vAsI vi. [saMpuM] sukhamAM rahenAruM sukhI mI. [saM. suSya>prA. ra3 dvArA] jemAM pANIno sukha-vela (29) strI, eka prakAranI kameda [palaMga saMparka nathI tevI mIThAI, pakavAna. (gALa dhI ane dhauMnA sukha-zA kA. siM.] nirAMte sUvA mATenuM bichAnuM. (2) leTanA pAkanA lADu ane goLapaDI mATe 38 zabda, sukha-zAtA strI. [saM. suva + ja "zAtA.'] sukha zAMti, pAchaLathI cAsaNInA padArtho sudhI vyApaka bane che.) amana-cena. (jana.) (2) (lA.) sarakArI lerI uparAMta amaladAre karo sukha-zAMti (-zAti) cakI, siM.] taddana nirAMta paTela brAhmaNa vagerene "benasa' prakArane dANAnA rUpamAM sukha-zaruM vi. [saM. 2 vAra + gu. 'u' svArthe ta.ka.] sukha apAte lAge. (3) e pramANe vepArI peDhIo vageremAM bhogavavA tatpara nAkarAne ApavAmAM AvatI bakSisa. [0 AvavI sukha-sagavA (Da) sI. [saM. sula + ja e "sagavaDa.'] sukha (rU.pra.) lAge cUkavo. 0 kApavI (rU.pra.) vicelA mAlanI ane sukha ja maLe tevI anukuLatA, sukha-savaDa kiMmatamAMthI hajarata bAda karI levI. jamADavI (3.pra) sukha-sajaja sI. [saM. 6a + 1)prA. nA, uttara mAra mAravo. 0 baMdhAvavI (badhAvavI) (rU.pra.) bhAtuM pada prA. tasamI jue "sukha-zasyA.' ApavuM]. sukha-samAdhAna na, ba 1. [saM.] sukha ane mAnasika sukhaDuM na. jio "sukhaDI.'] e "sukhaDI(1).' (A zAMti ['sukha-sagavaDa." pAkanA lADu ne goLapApaDI pUratuM.) sukha-sava (Da) ahI siM. sula + juo "savaTha."] juo sukhaNuM vi. si. purva dhArA] sukhI, sukhamaya sukha-saMgI (-sagI) vi. [sa..!! sukhane cAhanAruM sukhataLI e "sakhatalI.' sukha-saMjJA (-saMjJA) sI. [saM.] sukhane khyAla sukha-da vi. [sa.] sukha denAruM sukha-saMtoSa (saoNSa) . [saM. sukha ane mAnasika tRpti sukha-dA vi., pI. [saM] sukha denArI, sukha-dAyI strI sukha-hasta vi., pR. [saM. be tro] hajAmata karavAmAM haLavA sukha-dAtA vi. [saM5.], va, caka vi. [4.], sukhadAyI hAthavALo (vALa). .i [saMj.], sukha-deNa vi. saM. sua + jue "ravuM sukha mI. [saM.] saMgItanI vIsamI maInA. (saMgIta.) 2010_04 Page #1210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sukhAkArI 2245 suDatALIsa2) sukhAkArI mI. [saM. sula dvArA svAsthaya, Arogya, sugALa, 06 vi. [ o "sUga"+ gu. "A" ta... + taMdurastI "vuM' svArthe tama], sugALuM li. [+gu. "ALuM' ta.pra.] sukhAthI vi. [saM. sura + athaT, .] sukha icchanAruM sUga Ave evA savabhAvanuM sukhAvatI vi, strI. siM haratI] varganA jevAM jyAM sugIti sI. [3] mAtrAmeLa AryA gItano eka peTAsukha hoya tevI ane rAjayanI nagarI, "yuTopiyA" prakAra (pUrvArdhamAM 12 + 2 ane uttarArdhamAM 12 + 15 sukhAvaha vi. saM. sua + mA-a] sukha lAvI ApanAruM, mAtrAvALe). (piM.) sukha-prada, sukhada su-gupta vi. [saM] sArI rIte chupAveluM. (2) tadana khAnagI sukhazA strI. [3. 3 + ArA] sukhanI AzaMsA sutrAla vi. [saM.] saraLatAthI pakaDI zakAya tevuM. (2) sukhAsana na. [saM. sula + mAsana] ArAmadAyaka beThaka. saraLatAthI samajhI levAya tevuM, su-gama (2) pAlakhI, myAna. (3) yoganuM e nAmanuM eka Asana. sugrIva vi. [saM.] sura DokavALuM, sArI garadanavALuM. (ga) [sukhanI kAmanA karanAruM (2) zrIrAmacaMdrane samakAlIna eka vAnara jevI sukhALavuM vi. saM. suahuvA- dvAra] sukha Ape tevuM. (2) jAtinA emane mitra rAjA. (saMjJA). sukhALuM vi. siM sua + gu. "ALuM ta...] sukhavALuM, sughaTita vi. [4] sArI rIte paDeluM. (2) sArI rIte sukhiyuM, sukhI, [-LA thavuM (rU.pra.) ArAmathI piDhavuM] goThaveluM. (3) ghATIluM. (4) sArA badhAnuM. (5) dekhAvaDuM sukhAMta (sukhAna) puM. (saM. lava + as] sukhanI samApita, su-ghaTa vi. saM. + juo "dhaDavuM.'] (lA) cekha , sava2cha. sukhane nAza. (2) vi. ja e "sukha-pariNAmaka,' (2) svachatAnuM AgrahI. (3) sArI rItabhAtavALuM sukhatikA (sukhAAikA) vi., sI. [ a + matti] sughaDatA sI. [+ saM. ta.ka.], sugharAI zrI. jio "sudhaDa" sukhAMta (nATikA navalakathA vagere) + gu. "AI' ta.pra.) sughaDa hovApaNuM sukhiyA vi ja e "sukhiyuM+gu. "AruM' vArthe sugharAI puM. e nAmano eka rAga. (saMgIta.) ta...], sukhiyuM vi. si. sula + gu. 'IyuM' tama.] sukhI agharI o "sugarI.' vi..] e "sukhALuM." sucarita, -tra na. [saM.] sAruM AcaraNa, sadAcaraNa, sukhecchA strI. [sa, sua + ] sukhanI icchA sadAcAra, (2) vi. sadAcaraNuM sukhechu, 04 vi. saM. sua + 9, 0] e "sukhA- su-cAra vi. [saM.] khUba ja suMdara [sukha mANavAnI kriyA su-jana puM, na. [saM5] sAruM mANasa, sajajana sukhopabhega kuM. [saM. zua + 31-mo] sukha jogavavuM e, sujala na. [saM.] sAruM pANI. (2) vi. sArA pANIvALuM sukhe pArjana na. [4. kula + 35rnana] sukha UbhuM karavuM ke sujallA vi, sI. [saM.] sArA pAvALI (jamIna) pedA karavuM e sui-grAti su-jaza, pR. [saM. su-tharA , na, arvA. taddabhava sArI sugaThita vi. saM. + ja e "gaThita.'] sArI rIte galuM, pratiSThA, su-kIrti su-gata vi. siM.] jJAnI. (2) dhanavAna, (3) paM. buddhanuM suna(-)vuM ja e "sUjavuM mAM. (jodhaH sojo lAvavo" eka nAma. (bauddha) e che. arthamAM prayoga svAbhAvika nathI, tethI "sADavuM sugama, vi. [saM] saraLatAthI javAya tevuM. (2) saraLatAthI ke "sujAvavuM" jANItA nathI. lalite "sujhAvaje' prayoga samajhAya tevuM, saraLa, saheluM. (3) saraLatAthI maLe tevuM, "sujAvaje' mATe karyo che, paNa e ekala-dokala che.] sulabha sujANa vi. [saM. + juo "jANa."] sAruM jJAna dharAvanAra. suga(gha)rI strI, [saM. su>iprA. sugharimA] pANInA (2) DAhyuM, buddhizALI, samajha, samajhadAra. (3) mAhitagAra Are jhADa upara laTakatA suMdara gUMthaNIvALA mALA banAvatuM pujA vi., sI. [+ gu. "I" apratyaya] sujANa strI cakalI jevuM eka pakSI. [8ne maLe (rU.pra.) sakInA su-jata vi. siM] sArA gharamAM janma thayo hoya tevuM, mAthAnA guMcavAyelA vALa]. kulIna, khAnadAna, sa. jAta sugala sI., nala chuM. AnaMdanI vAta, manakanI vAta, su-jatA vi, sI. [saM] su-jAta svI. (2) upaniSadanA AnaMda, gammata khuizabo udAlaka RSinI kanyA. (saMjJA.) (3) bhagavAna buddhane sugaMdha (-ga) puM, rahI. sivuM] sAre gaMdha, sArI vAsa, pahelI bhikSA ApanAra TI. (sA.) su-pita (ga-dhata) vi. saM.1 ja , "sugaMdhI '." sujAva(-2)vuM subADavuM.' sugaMdhI (-ga-dhI) vi. sa. puM) e "sugaMdhamaya." sujAvuM e "sUja mAM. (enI asvAbhAvikatA mATe sugaMdhI* (gI) sahI. [saM 25 + gu. "I' pratyaya ja "sujaDa(-4)jmAM.) [samajhane zuM vadhu kahevuM] e "su gaMdha" [jae sugaMdha-maya." sujJa vi. [saM.] juo "su-jANa." [6 vi yadunA (2) sugaMdhIdAra (ga-jI) . jio "sugaMdha* + kA. pratyaya] sujhAvuM, sujhAvuM e "sUjhavuMmAM. sugAvuM a..i [ja e "sUga,' -nA.dhA.] sUga anubhavavI, suTeva (-) sI. [saM. +jae "va.] sArI Teva, sArI sUga caDavI, badabonI bUrI asara anubhavavI. (2) (lA.) Adata, sArA hevA dhRNA thavI. (3) abhAva AvavA suDatALIsa(-) e "saDatALIsa." 2010_04 Page #1211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tALA 2246 sudharavuM sutALa jue "saDatALo." mAMhene eka vibhAga. bauddha.) suDela,-La vi. [sa. + ja DALa.'] beDeLa nahi tevuM, suttapiTaka na. [sa. pUrvepiTaY=] tripiTakanA traNa mATe ghATIluM. (2) rUpALuM, namaNuM. eka samUha. (bauddha) suNa-tala vi. jio "suNa' kAra.] sAMbhaLanAra su-thapAvavuM su-thapaNuM e "su-thApa'mAM suNanuM sa. mi. (saM. zra dhAtunuM rAju aMga>prA. zUna-] suthAriyA 6. jADA sAMThAnuM eka ghAsa sAMbhaLavuM." (paghamAM.). suNAvuM karmaNi, phi., suNAvavuM su thApaNuM sakri. (sa + o "thApavuM] sArI peThe che., sa.ke. sthApavuM. su-thapAvuM karmaNi, kri. suthapAvavuM che ke suNAvavuM, suNAvuM jao "suNavuM'mAM. suthA(ta) . [saM. sUtra- prA. su ra] lAkaDa-kAma suta chuM. [saM.] putra, dIkare, beTe [ (3) suMdara karanAra kArIgara, ThAra sunanuM na. [saM. mI.] sAruM zarIra, (2) taMdurasta zarIra, suthA(-tA)2(ra)Na (-zya) strI. [ja e "suthA(-tA)ra' + su-tapta vi. saM.] sArI rIte tapI UTheluM gu. "a-eNa" apratyaya] suthAranI strI suta-bhA1 . [saM] putra hovApaNuM. (2) putra-prema suthA (tA)rI vi. [ja e "suthA(tA)2' + gu. 'I' ta.ka.] suta-medha chuM. [saM] jemAM dIkarAne homI devAno hoya suthArane lagatuM tevo prAcIna samayamAM eka yajJa sutha-tAraNa (-ya) jao suthA(-tAraNa." sutara(-) ji. [saM. sUtra, arvA. tadabhava + . G' svArthe suda -daya) sI. [saM huM avyaya] juo "sudi." ta.pra.] (lA.) saraLa, sIdhuM, pAMsaruM. pAdharuM. (2) saraLa sudarzana vi. [sa.] suMdara dekhAvavALuM, darzanIya, marama, svabhAvanuM. (3) aghare nahi tevuM khUbasUrata. (2) na. [...] viSNunAM cAra AyumAM sutarAI bI. jio sutaruM' + gu. "AI' te pra.] sutaruM cakranA AkAranuM eka Ayudha. (saMjJA.) hovApaNuM, saraLatA. (2) sagavaDa, sei [baneluM sudarzana-cUrNa na. [saM.TADhiyA vagere cAlu tAvanuM Ayu sutarAu vi. jio "sUtara' + gu. "Au" tapra] sUtaranuM vedanuM eka auSadha. (vaidhaka.) su-taram ki.vi. [saM] ghaNuM sAruM. (2) khUba, ghaNuM su-dAMta (-kAnta) vi. [saM.] jeNe indriyanI vRttinuM sArI sutariyA vi. jio "sUtara + gu. " tama] rIte damana karyuM hoya tevuM, susaMvata sUtarano vepArI ane eka aTaka. (saMjJA) sudAma' na. [sa. yu-sAmana] sArI mALA ke derI sutaruM ja "sutara." ['sutarAu. sudAma vi. [saM. + ja "dAma, sArI kimatanuM, sutarala vi. jio "sUtara' + gu. ela ta.pra.1 ja kiMmatI su-tala(La) na. [sa.] porANika mAnyatA pramANe sAta sudAmA puM. [saM.] zrI kRSNane bALapaNano sAthI eka mAMhenuM trIjuM pAtALa. (saMjJA) garIba brAhmaNa, sudAma. (saMjJA.) [0nA tAMdula (- tAla) sutaLAvavuM e "sUtaLavuM'mAM. (rU.pra.) garIbanI bheTa. 0ne sahodara (rU.pra.) mahAtmA sutA rahI. siM] putrI, dIkarI, beTI gAMdhIjI (nA.da.] a9 (nA.ka.)] sutAra chuM. [4. sUtra- prA. uttara] vaNATakAma sudAmApurI strI. gui. samAsa, saM. suma-purI] (sudAmA karanAra, vage. (2) saI, darajI, ['mare saI ane raDe raheto hato e mAnyatAne AdhAre pazcima seArASTranuM sutArane' e kahevata]. porabaMdara nagara (jyAM mAtra "sudAmAnuM maMdira che) (saMjJA sutAra ja "suthAra. sudAmo chuM. [+gu. "o' svArthe ta...] juo 'sudAmA." sutAra(-2)Na (ca) e "suthAra(reraNa." (2) (lA.) kaMgALa mANasa [(saMjJA.) sutArI ja suthArI." su-dAsa puM. [sa.] vedakAlIna eka prAcIna rAjA. sutAreNa -zya) e "suthA(ta)2(-2)Na.' sudi kI. [, avyaya] zukala pakSa, ajavALiyuM, suda . su-tINa vi. ya.tIkhI aNIvALuM. (2) atyaMta tIkhuM. su-dina,rudivasa . [saM.] sAro divasa, utsavano divasa, (3) (lA.) ghaNuM ja ugra, pracaMDa [caLakATa tahevArano dahADo. (2) mAMgalika divasa, rUDe divasa su-teja na. [saM. su-tena] sAruM teja, prabaLa prakAza che su-dura ji.vi. [3] dhaNuM ja dU2, bahu che. sutta na, [saM. sU > pAli., prA. sutta, pAli. prA. sudaDha vi. [saM.] khUba ja majabUta tasama] sArI rIte kahevAmAM AveluM (budha temaja su-deva na. [saM] sAruM bhAgya, sadabhAgya, sAruM nasIba mahAvIre ApelA upadaze te te vAkaya ane evAM suddhAM (-dhAM), 0ta (suddhAta) nA.. sAthe maLIne, sahita vAkyone saMgraha) sudhanavA puM. [saM] porANika mAnyatA pramANe eka viSNusutta na. [saM. sUtra>prA. sura prA. tatsama bhagavAna zakata. (saMjJA) mahAvIre ApelA upadezono te te tha; muLamAM e sudharavuM a.kri. [sa. rAha>prA. zuddha, bhU tArA nA.dhA , sUvata ja, paNa jena TIkAkAroe sUla zabda apanAvyo jae sudhAro-"] DeSa-mukta thavuM. (2) taMdurasta thavuM. (3) che, "AcArAMga sUtra' vagere) durasta thavuM. (4) bhUla-cUkathI mukta thavuM. (5) sadAcArI sutta-nipAta chuM. [saM. sUvA-nira] khUdaka nikAyanA paMdara banavuM. sudhAravuM che. sa.ki. sudharAvavuM punaH presa.. 2010_04 Page #1212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sudharAI 2247 sujhala sudharAI rahI [ve "sura" + gu. "AI' ka.ma] su-naMdita nati ) vi. siM] sArI rIte AnaMda pAmeluM sudhAravAnI kriyA. (2) nagara ke gAmanI svacchatA rAkha- sunAvaNI sI. [ja "suNavuM' dvArA.] adAlatamAM mukadame nAra khAtuM ke saMsthA, myunisipAliTI' nIkaLavA e sudharAvaTa (7) sI. ji e "sudharavuM' +gu. "AvaTa' sunIDe juo 'senIDe." (5ghamAM.) ku.pra] sudharAvavAnI kriyA, sudhAro, sudhAraNa sunIti strI. [saM] ucca Adarza sudharAvavuM, sudharavuM, jao sudharavuMmAM. su-sa)ta na. [3] satya vANI, sAca sudhama, 0sabhA sI. [sa.] paurANika mAnyatA pramANe sunnata jI. [ara.] islAma dharmanA eka saMskAra (jemAM idranI sabhA. (saMjJA). liMganA chUTAna cheda karavAmAM Ave che.) sudhA jI. [saM.] pIyaSa, amRta, amI. (2) madha. (3) sunnI li. [ara.] islAmanA pahelA cAre khalIphAone ITa. (4) cUnAnuM gALiyuM. (5) cUnAnI cho mAnanAra IslAmI. (2) puM. e islAmI saMpradAya ke patha sudhAkara . [saM] amRtamaya kiraNavALe caMdramAM su5 vi. [saM. sArI rIte pAkI gayeluM, tadana pAkuM. sudhA-dhavala vi. [sa.] amRtanA jevuM chelluM (2) canAnI (2) sArI rIte raMdhAI gayeluM [sa-pAcya." chovALuM ke ghoLeluM su-paca vi. [8 ], -mya vi. [se su- g] ja sudhAra 5. siM, rAtAvaraprA . tA] (cekhe AkAra supahita vi. [saM.] sArI rIte mukhapATha kareluM. (2) sArI thato hoI) sApha karavuM e, sAsu, sudhAraNA, sukAre rIte boleluM, (3) sArI rIte je abhyAsa karavAmAM sukAraka li. jio sudhAra' + saMskatAbhAsI "aka' Aje hoya te, sArI rIte bhaNeluM ka.ma.] sudhAro karanAra, (2) samAjanA jAnA rivAjamAM supatha . [saM.] samArga parivartana lAvanAra, pragativAdI, riphormara" supathagAmI vi. [savuM. sanmArgagAmI. (2) sadAcArI sudhAraNa na. jio "sudhAravuM' + gu. aNu" ku.pra.], zuM su-puSya vi. [saM] tabiyatane sArI rIte mAkA Ave sI. [+ saMskRtAbhAsI 'A' ta pra] juo "sudhAra.' tevuM (AhAra tema vihAra) [levA kara, saracArja sudhAravuM ja "sudharavuM.' (neza : hakIkate to "sudhAra,ro' supara TaeNsa chuM. [a] cAlu verA uparAMta vadhArAno uparathI sakArA' nA.kA. che ane evuM sudhara' UlaTI suparata sI. (kA. siprada sAMpaNI, bhALavaNI, (2) vi. prakriyAe a.kra. banyuM che.) (2) (zAka vagere) meLavuM, sopeluM [Nika padArtha. (5.vi) vatAravuM, chInavuM (kApavuM' ane "samAravuM amaMgala gaNAtAM supara-phenseTa . (aM.] khAtaramAM vaparAto eka rAsAyahoI "zAka kApavuM samAranuM vaparAzamAM chai.) suparavAijhara vi. [aM] dekharekha rAkhanAra sudhArA-vALuM che. jio "sudhAro' + gu. "vALuM ta..] suparavijhana na. [4] dekharekha, saMbhALa sudhAro mAM tho hoya tevuM. (2) sudharelI videzI suparicita vi siM.] jene sAthe paricaya hoya tevuM, prakAranI Dhabe rahenAruM (3) nA vahema vagerene dUra sArI rIte paricita, jene sArI rIte oLakhatAM hoie karavAnA matanuM tevuM. (2) jene sArI rIte samajhatAM hoIe tevuM che sudhAresa chuM. [sa.] amRta, amI supariNAma-ka vi. si.], -dAyaka vi. siM], dAyI vi. sudhAre chuM. jio "sudhAra'+ gu. "e' svArthe ta.ka.] [sa, puM] sAruM pariNAma lAvI ApanAra ja e "sudhAra.' (2) pUrvanA vidhAnamAM kara no suparinTena2 vi. [e.] dekharekha rAkhanAra upara amalajarUrI pheraphAra ane enA zabda. (3) parivartana, pheraphAra. dAra - adhikArI [(3) vi. sArAM pAMdaDAMvALuM (4) nA vahema vagere jemAM dUra thatA hoya te su-parNa na. siM] suMdara pAMdaDuM. (2) puM. garuDa pakSI. (saMjJA) yuropIya Dhabe yA bhAratIya be karavAmAM Avelo ke su-parva na. siM] sAruM paraba, sAro tahevAra Avate AcAra, na cAla rIta-bhAta. [ mUka supAcya che. [saM] saraLatAthI hajama thaI jAya tevuM. (3.pra.) 2ja thayela TharAva ke darakhAstanA zabdomAM jarUrI su-paca lAgatA pheraphAra sUcavo] su-pAtra na vi. [saM na] sAruM pAtra, yogyatAvALuM. (2) sudhArA-vadhAre chuM. [+ juo vadhAre." be chatAM e.va.mAM kulIna, kuLavAna, khAnadAna praga] ja sApha karyA pachI emAM karavAmAM AveluM su-pAnAtha chuM. [saM] jenA sAtamA tIrtha kara. (jaina) ke AvatuM umeraNa supuSTa vi. [saM.] sArI rIte poSaNa pAmeluM. (2) jADuM, sudhAMzu (sudhIzu) 5. siM dudha + maM] ja e "sudhA-kara." bharAvadAra [sArI rIte sudhI vi. [saM.] buddhimAna, buddhizALI, samajhadAra supere ki.vi. si. + ja gu. pacha 2i' piri'] sudhIra vi. saM.1 dhaNI dhIravALuM, TharelA svabhAvanuM. (2) sukha li. (saM.1 satela, UMghatuM. ja makama, 8 araNya, gupta. (3) a-vyA, apragaTa. (4) nizaig, ja suSAM,0ta (suddhAnta) ja "suddhAM,ta." suprakAzita che. [saM.] sArI rIte jhaLakI raheluM sunayanA sI. [sa,ba.kI.), nI sI. [ + gu, "I' vArthe suprata e "suparata." tijasvI ta.pra.] suMdara AMkhavALI (sI) su-prabha vi. saM. ba.vI.] sArI prabhAvALuM, sArI kAMtivALuM, 2010_04 Page #1213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ su-prabhAta 248 suragiri suprabhAta na. [sa.] khIlI UTheluM savAra. (2) maMgaLa sumadhura vi. [saM.] sArI rIte mIThuM, ThIka ThIka madhura (vacana) prabhAta (7) aM. "guDa kaeNrniMga'mATe calaNI banelo udgAra su-madhyamA vi, jI. [saM] suMdara kaDavALI sI. su-prasanna vi. [3] khUba rAjI thayeluM, khuza khuza sumana na. [. -jana] phUla, puSa, kusuma suprasaMga (trIsa) 5. siM] sAro prasaMga, su.avasara su-manISA aDI. [saM] sArI buddhi suprasiddha vi. [sa.] ghaNuM jAhera sumara 5. siMdhamAMthI AvelI rAjapUtomAMthI vikaselI su-prApagya vi. [saM.] saraLatAthI maLe tevuM, sulabha muslima kAma ane enA puruSa. (saMjJA) suprIma korTa sahI, [.] sa ca adAlata, variSThatama su-mAna na. [saMpuM] sAruM mAna, samAna adAlata sumAra . phi. zumAra ] juo "zumAra." sususamAsa S. sa.] vyAkaraNamAM samAsenA pADI sumAre jao zumAre.' ApelA prakAramAMnA koI paNa prakAramAM samAveza nathI su-mArga . [sa.] sAre rasto, sa-mArga, su-patha tevA prakArane samAsa. (vyA.) sumitra . [4,na.]: sAro mitra, sanmitra, su-daDha sure puM. [ara. supharaha] jenA upara bhojananI thALIo sumitrA cI. [3] dazarathanI eka rANI-lakSamaNa ane rAkhavAmAM Ave che te kapaDuM, dastarakhAna, zAdAna zatrudananI mAtA. (saMjJA.) suphala(La) na. siM] sAruM phaLa (vRkSanuM.). (2) sAruM sumukhI vi., sI. [3] suMdara maDhAvALI strI, suvadanA pariNAma, saphaLa [(mi) su-muhurta na. [saM.] sAruM mAMgalika bharata, sulana suphalA vi,I. [saM.] jemAM sArAM phaLa pAke che tevI surta vi. [sa.] dekhAve sArI rIte rajU thayeluM. (2) suphiyANu' vi. phi. supiAna] upara uparathI saphAI (lA.) dekhAve suMdara vALuM, khAlI saphAIdAra, uparathI DAhyuM lAgatuM (vAta, vANI) su-medhadhA vi. [saM. su-vahu, "maiyA, pavi, e.va.] su-baddha vi. [saM.] sArI rIte baMdhAyeluM -dhAvI vi. [saMpuM] e "su-budhi.' subala(-La) vi. siM] sAruM baLa dharAvanAruM. (2) puM. sumeya vi. [saM] sArI rIte mApI zakAya tevuM, "kaeNmee nAmane eka gopakumAra (zrIkRSNane bALapaNane syurebala' [pradeza. (saMjJA.) geDhi) sumera chuM. [saM. sumera) e nAmane madhya eziyAne eka subAhu chuM. [4] suMdara bhuja. (2) vi. suMdara bhujAvALa ameriyana vi. jio "sumera' uparathI e.] sumera dezane subI pI. moDhAnI kaLA, cahere, sikala lagatuM, sumeravuM. (2) sumeranuM vAsI subuddhi sI. siM] sArI buddhi, tIvra samajhadArI, sadabuddhi. sumeru chuM. [saM] paurANika mAnyatAmAM merunI upara (2) vi. tIvra samajhadArIvALuM, zANuM, kahyuM bAjane senAne parvata. (2) jAo "sumera.' subodha paM. (saM.] sAre upadeza, sArI zikhAmaNa. (2) sumera-jAti strI. [ + saM. kAtinuM na] (lA.) uttara vi. sArI zikhAmaNavALuM dhruvane tAre [sAro banAva, sArI maMtrI subodhaka, -kAraka vi. saM.], subodhakArI vi. saM. muM) sumeLa chuM. [saM. + juo meLa.] subhaga mizraNa. (2) ja su dha(2)." suyaza chuM. [saM. -tharAna].sAro yaza, su-jaza, su-kI subrahmaNya vi. [saM] brAhmaNe tarapha AdaravALuM. (2) paM. suyANI strI. [sa. yuti dvArA] prasUti karAvanAra dezI (dakSiNanA pradezomAM) kArjikeya, kArtikasvAmI. (saMjJA) dAyaNa [tAkaDe, anukuLa saMjoga subhaga vi. [3] sArA bhAgyavALuM, sadabhAgI. (2) (lA) suga puM. [] sAruM joDANa. (2) sAro joga, sAre suMdara, mohara, marama, ramaNIya su-vi. [saM.] dhaNuM gya, ghaNuM lAyaka. (2) su-ghaTita subhaga vikasI. si.] subhaga , nasIbadAra kI su-vedhana vuiM. [3] uttama rIte laDI lenAra. (2) . duryosubhaTa chuM. [sa.] vIra yoddho, bahAdura laDavaiyo dhananuM mahAbhAratamAM aneka prasaMge sUcavAyeluM nAma. (saMjJA) sukha-zAhI strI, [+juo zAhI.'] laphakarI rAjya sura puM. siM] deva, amara (paurANika mAnyatA pramANenI subhadrA vi,I. [saM] subhadra sI. (2) zrI kRSNanI bahena eka peni, jeo svargamAM rahe che.). ane pAMDava ajananI panI. (saM.). surakSita vi. [saM.] jenuM sArI rIte rakSaNa karavAmAM su-bhara vi. [saM] sArI rIte bharAyeluM, sa-bhara AvyuM hoya tevuM [bala raMganuM subhAgI vi siM5] e "su-bhaga." surakha vi. phi. sukha] rAtA raMganuM, rAtuM, lAla, kasuMsubhASita vi. saM.] sArI rIte kaheluM, su-kathita. (2) surakhara na. e nAmanuM lelAMnA prakAranuM eka paMkhI sAruM bodha-prada vAkaya surakhI strI. . sukha lAlAza, ratAza. (2) tejanI su-bhi napuM. [saMna] sukALa lAlAza. (3) (lA.) asara, lAgaNI. (4) pakavelI sumati strI. [saM] sArI buddhi. (2) paM. o "sumati- mATImAMthI banate eka padArtha nAtha." (saMjJA) (3) vi. sArI buddhivALuM sura-gaMgA (ga9) , [saM.] AkAzagaMgA, nebyulA' sumatinAtha chuM. [sa.) jenA pAMcamAM tIrtha kara. (saMjJA.) suragiri chuM. (saM.) meru nAma no eka kAlpanika (jena.) parvata AIya 2010_04 Page #1214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sura-gu 249 sura-guru chuM. [3] devonA manAtA guru-bRhaspati sura-grAma na. [saMpuM] devanuM gAma- kalyANagrAma (ge.mA.) sura-cApa na. [4,.] megha-dhanuSa [lAlupa, atyAsakta araNiyuM vi. jio"sUraNa' + gu. "thayuM' ta., (su.] (lA.) surata: vi. siM] sArI rIte meluM. (2) sArI rIte Asakta. (3) na. maMthana, strIsaMbhoga, kAma-krIDA surata jI. zarIranI gaNAtI eka kApanika nasa, (2) mana-vRtti. (3) smaraNa, dhyAna, laya, najara, sarata su(su)ratana tApI nadI uparanuM eka madhyakAlathI jaNItuM samRddha nagara. (saMjJA.) surata-karma na. siM.ja "suratat3)." su(sU)rata(te) (-zya) sI. [jao "suratI'zu. a(e)- Na" pratyaya.] suratanI vatanI sAmI [hAra-zaNagAra surataru na. siM!.] devAnuM ka9pa-vRkSa, pArijAta, surata-ra chuM. [4] maithuna-kauDAmAM kuzaLa puruSa surata-saMgrAma (saka grAma) na. [sa. .] prabaLa -kriyA, bhAre saMbhoga-kriyA suratA rahI. [4] surapaNuM, devapaNuM, devatva suratA strI. aMtavRtti. (2) laganI. (3) dhyAna, yAda, smaraNa. (4) naja2, surata, sarata surati sI. [saM.] ghaNo AnaMda. (2) gADha prema su(sUratI vi. jio "surata"+gu. "ta.pra.] surata zaherane lagatuM, suratanuM.(2) suratanuM vatanI. (3) mI. surata pradezanI bolI. [0 UMdhiyuM (u.pra.) paTamAM carti gALo] suratI sI. eraTI, bhAgyano khela, "leTarI' susU)raNa e "surataNa.' suratha puM. [saM.mAM kurA tarIke lAge, paNa koI sthAnika zabdanuM saMskRtIkaraNa mArkaMDeya purANanA saptazatI caMDI- vIra pradezanI najIkanA deza(zakaya rIte surASTra)no eka prAcIna rAjA. (saMjJA.) [sura-taru sura-krama na. [se .] pArijAtanuM jhADavuM, hArANagAra, sura-dhana 5. [sa. rara-varSa dvArA] yuddhamAM maraNa pAmelA ddhAnI samRtamAM kheDelI khAMbhI. (gAmaDAMmAM bhAdaravAnI amAse sagAM-vahAlAM pANI pAvA-reDavA jAya che.) sura-dhana,05 na. [sa. -dhanu (--] megha-dhanuSa, iMdra-dhanuSa sura-dhAma na. [3] devanuM sthAna, svarga sura-dhuni,-nI strI- [.] deva-nadI, gaMgA sura-dhenu sI. si.] devonI gAya-kAmadhenu, kAmadughA sura-nadI strI. [saM.) e "sura-dhuni.' sura-naMdinI (nAnvinI) . [saM.] jao "sura-pena. sura-nAyaka, sura-pati muM. [saM] devanA netA indra sura-5tha 5. (saM.) AkAza sura-pada na [saM] deveno darajo. (2) svarga sura(-la)phAka kuM. [hiM, marA. "surakAka.] e nAmano eka tAla. (saMgIta, | surabhi vi. [saM. suvAsita, sugaMdhIdAra (2) suMdara, maha. (3) paM. sugaMdha, suvAsa, khuzabe surabhi strI, siM] dainI gAya, kAma-dudhA, kAmadhenu surabhita vi. si] suvAsita, sugaMdhIdAra, khuzabodAra suramo . [kA. surmaha] AMkhamAM AMjavAnuM khanIja prakAranuM eka aMjana, soyaruM suraNya vi. [saM.] ghaNuM ja ramaNIya, ghaNuM manohara sura-yuvati-tI sI. [saM] devAMganA, (2) asara sura-rAja puM. [4], vya . [saM. surANaprA . suraprA. tatsama] idra suraripu chuM. (saM.] dAnava-daitya-rAkSasa. (2) rAhu (graha) suraSi chuM. [saM. sura + #fs, saMdhithI) jenA RSi nArada suraloka . [saM.] svargaloka sura-vadhU samI. [4] e "sura-yuvati. suravAla(La) ajI. [ara. san - kA. zukravA2] sAMkaDa pAyajAme, pAyajAme, cAraNI sura-sahana na. si.] svarga sura-sarita bI. si. sura-sarita], tA satI, si.), sura-sarI jI. [saM.] sura - larita > prA. sulsarI, prA. tatsama gaMgA nadI risALa, phalazrupa surasAla(La) che. [saM. + e "rasAla -La'.] ghaNuM ja su-raMga(2) . [saM.] sArI jAtane varNa. (2) sArI jAtanA raMgavAne raMga, (3) vi. sArI jatana raMganuM. (4) raMgIluM, AnaMdI suraMga (sura) a. [saM. surA] jamInamAM pahADa bedIne karavAmAM Avelo mArga, bhoMyarAne rastA, buda. (2) corI karavA nimitte dIvAlamAM pADeluM bAkuM, khAtara, (3) (navA artha-) athaDAtAM phATe tevA prakAranA jamIna upara patharAtA nAnA bekha. (4) khANa ke kuvA tema khaTaka vagere teDavA paththaramAM vIMdha karI emAM dArU vagere bharI e saLagAvI pADavAno prakAra. [kAvI (rU.pra.) pahADa kerI mAge kara. 0 mUkavA (rU..) pI rIte jhadhaDhAvavuM] suraMga vej. jie "suraMga' + gu. 'iyuM te.pra.] suraMga pheDavA vaparAto dArU. (2) suraMga mATe paththaramAM bAkAM pADI dArU bharI reDavAnuM kAma karanAra majara surA zrI. [saM.] madirA, magha, dArU surAI(-hI) ramI. [ara. surAhI] sAMkaDA lAMbA mevALuM kaMjA jevuM eka sAdhana (pANI tema pIvAne dArU bharavAnuM) surA(-lA)(kha) na. [phA. sUrAkha ] vIdhuM, bAkuM, kANuM, veha su-rAjya na. [saM] sAruM ane prajAhitakArI zAsana taMtra surAdhi5, surApIza,-zcara, surASpakSa 6. siM. sura + mafthA, mIrA,zvara, adhyakSa] devAne svAmI - Idra surAtmajA sI. [saM. sura + gAmanA] deva-kanyA surA-pAtra na. [saM.] madhanuM vAsaNa, dArUno pyAlI surApAna na. [saM.] dArU pIve e, madha-pAna, madirApAna surApAnI, surApI vi. [sa.,yuM. dArU pInAra, dArUDhiyuM surAri chuM. [saM. sura + a]i ja "suraripu.' surAlaya na. [saM. sura + chA, na.] juo "sura-dhAma.' 2010_04 For Private & Personal use only Page #1215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ surAva surASaTa (-85) sau. [ja sUra' dvArA] svara-aha avAja. (2) rAganA svarano tAsIra surASTra puM.,na. [sa,,puM], -STrA sI. [saM.] taLa gujarAtane jeDAne arabI samudramAM pazcima tarapha kacchanA akhAtanI dakSiNanA bahAra nIkaLatA prAcIna pradeza, saurASTre (saMjJA.) (noMdha: nyutpattino dRSTi'F= suMdara + RIS = rAya, pradeza' enuM khatAvatI lAge che, paNa vidvAnonI dhAraNA che ke e su ane haiM nAmanI praznanA jUnA pradeza hatA, ane enuM saMskRtIkaraNa thayuM te atihAsika draSTie mahAbhAratanA jUnA bhAga (I pU. 10 mI) mAM prathama jovA maLe che ane (I.pU. 6 ThThI sadInA) pANininA gaNapAThamAM te che ja.) surAhI jae surAI ' [yuvati.' surIMganA (surAganA) zrI. [saM. suv + ana] jae 'surasuruci . [saM.] sArI vastu ane sArA kArya tarakanuM valaNa, ziSTa rasajJa-tA suruci-bhaMga (bhaga) puM. [saM.] ziSTa rasajJatAnA uccheda su-rUpa na. [saM.] sauMdaryaM.(2) vi. suMdara, maneA-hara, a-sUrata surUpA vi.,sI. [saM.] surUpa strI surUpI vi. [saM..huM.] jue 'supa(2).' su-rekha vi. [saM] suMdara rekhA ke rekhAovALuM. (ra) jenI hada sIdhI lITIethI baMdhAyelI hoya tevuM, reDhiliniyara.' (ga.) (3) (lA.) pramANasaranuM, kArTIluM, (4) cokhkho kapanuM surekha*sa (--sa) jae 'khA-kaeNsa.' surekha-padI strI. [saM] je padInuM dareka pada prathama kSAtamAM ja hAya athavA jenuM eka pa6 mAtanuM ane bIjAM padmamAMnuM koI paNa pada eka ja ghAtanuM hAya tevI paDhI, 'sIniyara e kmprezana.'(ga ) [sUrIluM surela,-huM vi, jie'sUra'+gu. 'ela,luM' ta.pra.] sureza, dhara puM. [sa. pur + deza, * ] devAnA svAmI-iMdra sureMdra (surendra) puM. [saM. sura + ] iMdra surkha chuM. [.] rAtA raMga sukhta sI. [phA.] ratAza, lAlAza, surakhI su-lakSaNu na. [saM] sAruM lakSaNa, sArA guNa-dharma. (2) sArI rIta-bhAta, sAruM vartana. (3) vi. jae 'sulakSaNuM.' surakSA . [saM.], ~ii| sI. [+ gurIpratya] subhakSaNavALI skrI sulakSaNI vi. [saM.,puM.], paNuM vi. [saM. sukSmaLa + gu ***ta pra.] sArAM lakSaNavALu. (ra) sArI rItabhAtavALuM sulaTAvavuM jae 'sUlaTatuM'mAM sulatAna puM. [ara.] moTA pradezanA muslima rAjA. (A 'bAdazAha'zahenazAha' karatAM UtaratA prakAranA darajajo che.) sulatAnI srI [ara.] sulatAnanI kArakirdI ke rAjaya-kAla suNatAnI3 vi [+]. 'IM' ta.pra ] sulatAnane lagatuM. (2) zrI, (lA.) sulatAna taraphathI AvelI Aphata (AsamAnI - sulatAnI'mAM.) surA (-) jaA 'surakAka' 2450 _2010_04 suvaNa -mali sundabha, "jya vi. [saM.] saraLatAthI maLe tevuM, su-prA su-lekhana na. [saM.] sArA akSara lakhavA e sulemAnI vi. ['sulemAna' + gu. I ' ta.pra.] sulemAnAM lagatuM. (veArA kAmanI 'dAUdI' ane 'sulemAnI' e emAM pachInI kramanuM) (saMjJA ) suleha (sule) au. [ara. sukS] jhadhaDAnI mAMDavALa saMpa-salAha. (2) sulehanA karAra, saMdhi, samAdhAna suleha-nAmuM (suHle-) na. [+jue'nAkhuM.'] sulehana karAranA dastAveja, samAdhAnI-patra nirAMtavALI sthiti su-leha-zati (sulezAnti), [a.] salAha-saMpa [suMdara AMkhavALuM, sunA sudhecana na. [saM] sArI suMdara AMkha, (2) vi. sAra sulecanA vi., strI. [saM.], -nI strI. [+jhu'' sI pratyaya.] jae 'sunayanA.' puM. gAMjAnAM phUlanA rasa, (2) cUMgI vageremAM bharA tamAku. (3) kArI tamAku bharelI calama ke yaMgI su-vacana na. [sa,] sAre| eTala, sAruM veNu, su-bhASita mujaDhA(-rA)vavuM jae 'sUvuM'mAM, su-vadanA zrI. [saM.] vIsa akSaranA eka gaNumeLa chaMda. (piM.) suvara(tA)vavuM jue 'sUkuM'mAM. suvarNa puM. [saM.] sArA raMga (meTe bhAge zarIraneA). (2) sAruM kuLa ke jJAti, ucca varNa, (3) vi. sArA varNavALuM, rUpALuM. (4) na. seAnuM, kAMcana suvarNakAra vi,puM. [saM.] saiAnI, seAnArA suvarNa-caMdraka (candraka) puM. [saM.] seAnAnA cAMda suvarNa-caMpA (-campA) puM. [ + jue caMpA.'] pILAM phUlanA caMpA, seAna-caMpA (jhADavuM) suvarNa-jayaMtI (-jayantI) sI, [sa.] (aMgrejI 'zelDana yubilI'nA paryAya) vyakti ke saMsthAnI pacAsa varSanI sthiti thatAM abhinaMdana mATenA utsava suvarNa-taka . [+ e 'tarka.'] bhAre kiMmatI mekA, uttamAttama taka suvarNatulA-vidhi chuM., zrI. [saM.,puM] rAjA ke mahApuruSane seAnA bhAre-bhAra tALavAne| samAraMbha suvarNa-dani na. [saM] seAnuM dAnamAM ApavAnI kriyA suvarNa-dina, suvarNa-divasa puM. [saM.] (lA.) sArA zubha dahADA suvarNaniyama puM. [sa.] uttama prakArane' dhArA, gAnDana la.' (2) jae 'suvaNa-niyamana.' sughaNuM-niyamana na. [a,], . dhArA puM. [+ jaA dhArA.'] seAnAnI hera-phera na karavAne lagatA sarakArI hukama, 'gaeNDa risTrikazana eNkTa' suvarNa-pa64 na. [saM.] jue 'suvarNacaMdraka.' suvarNa-bhasma strI. [saM. "mam. na.] vA mATe karelI seAnAnI khAkha. (vaidhaka.) suvarNa-mahAtsava puM. [saM]jae 'suvarNajayaMtI.' suvarNa-maMdira (-mandira) na. (saM.] seAne maLeluM vAlaya, (zAkhAnuM amRtasaramAM evuM maMdira che gArDana Tempala) Page #1216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ suvaNa mAkSika suvarNa-mAjJika strI. [saM,,na.] eka prakAranI gauNa dhAtu (enI paNa davA mATe khAkha manAvavAmAM Ave che.) suvarNa-mAga puM. [saM.] (lA.) uttamettama upAya suvarNamRga pu. [saM.] se!terI cAmaDInA haraNa. (2) (lA.) [lDana eija' 2451 mAyA mRga suvarNa-yuga puM. [saM.] naheojalAlIne! samayagALA, 'gAsuvarNa-vasaMtamAlatI (-1sata-) sI. [saM.] jemAM suvarNabhasma nAkhelI hoya che tevI eka kiMmatI davA. (vedhaka,) suvarNAkSara huM. [saMmuLa + akSara,na.] sAnerI zAhInA aAra. (2) (lA.) kadI bhUMsI na zakAya tevA akSara ke lakhANa suvaNaeN' vi. [sa, lu-maLa + gu. '' ta.pra.] jue 'suvarNa(3).' sudhA puM.,ba.va. [saM. rAtA~ dvArA] jIrAnA jevAM eka capaTAM auSadhIya khI, savA su-vAra puM. [saM. + jue vA.2] sAre anukULa pavana. suvA (suvA) kuM.,ba.va. [saM. suvAha] aMkulamAMthI pANI kADhavA samaye heThe UtaravA karelI nisaraNInA dheAgrA. (vahANa.) su-vAya na. [saM.] sAruM vAkaSa, su-bhASita, sad-vacana su-vAcya vi. [saM.] sArI rIte kahI zakAya tevuM. (2) saraLatAthI vAMcI zakAya tevuM [(vahANa.) suvAvaDa (-Daya) strI, saM. sUci> prA. sUtra dvArA] InI prasUti (2) prasUti pachInI nALA pahelAMnI strInI mAva jatanI prakriyA. [. karavI (rU.pra) suvAvaDa daramyAna sevAcAkarI karavI. janmArAnI sugAvara (-Daya) (rU.pra.) khAre mAsanA mAMdagInA khATale] suvAvaDa-khAnuM (suvAvaDaya) na. [+jue 'khAnuM.'] prasUtisuvAvaDI vi., zrI. [4e 'suvAvaDuM' + gu. I ' - pratyaya ] jene prasUti thaI hoya tevI nAthI pahelAMnI . prasUtA strI [suvAvaDa AvI hoya tevuM (kheruM) suvAvaDuM vi. [jue 'suvAvaDa' + gu. '"ta.pra.] jene suvADuM jue 'sUkuM'mAM. sunzA huM. [saM.] sArA sagavaDa-bharele nivAsa su-vAsaruM (-sya) sI. [saM.,puM.] sArA baMdha, saurabha, khuAkhA, _2010_04 suzruta suvAsiNI(-nI) sI. [de.prA. suvAsinI] jae 'suvAsaNa, ' su-vAhaka vi. [saM.] garamI vIjaLI vagerene saraLatAthI laI janAruM, 'guDa kanDakTara' suvADavuM jae 'sUchuM'mAM. suvANu (ca) e 'savANa.' sutrA-bhAjI srI. [jue 'suvA + bhAjI.'] jemAMthI suvA-su-vRSTi sI. [saM.] sAro bI nIkaLe che te bhAjI (zAka tarIke vaparAya che.) sunnAra puM. amadAvAda tarapha pANI bharavAnA dhaMdhA karatI eka jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) sutrA-rIMga puM. [saM.sUtti> prA. lUma + saM.] suvAvaDIne lAgu paDatA tAva khAMsI jhADA UlaTI seAna vagerenA rega suvArtA . [saM] sArI edha-prada vAta. (ra) Izu khristanA janmanI vArtA, su-kathA, 'gApela' suvAdya chuM. bhAvanagara najIka ASA AsapAsa nIkaLatA paththaranI jAta sugaMdha. (ra) (lA.) bhalAI, bhalI lAgaNI. (3) nAmanA suvAsaNa (-ya), -NI, suvAsiNI ii. [zve.prA. suvattinI] saubhAgyavatI skI, hevAtanavALI strI, sadhavA, evasu suvAsita vi. [saM.] sArI sugaMdhavALuM, sugaMdhIdAra, khurAbedAra suvAMga vi. [saM. sva+ ajJa = svA, svarabhaktithI] peAtAnI saMpUrNa mAlikInuM. (2) nirapekSa, eNbselyUTa.' [* kAsa joDavA (6.pra.) vAta karavAmAM pAte ja beThyA karavuM] su-vikhyAta vi. [saM] dhaNuM V prasiddha, jaga-jAhera, nAmAMkita su-vicAra huM. [saM.] sArA vicAra, sar3hicAra [jANItuM suvijJAta vi. [saM.] sArI rIte jANavAmAM AveluM, tana suvidita vi. [saM ] khUba jaNItuM su-vidyA strI. [saM.] uttama prakAranI vidyA, parama zreya karanArI vidyA, sadbhidhA su-vidhA zrI. [saM.] anukULatA, savaDa, sagavaDa, seAya suvidhinAtha puM. [sa.]jenAnA navamA tIrthaM'kara. (saMjJA.)(jaina.) su-vinIta vi. [saM.] sArI rIte bhaNeluM, sArA saMskAra pAmeluM. (2) khUba vinayI su-vihita vi. [saM.] sArI rIte karavAmAM AveluM, vidhipUrvaka kareluM. (2) zAme je karavA mATenI spaSTa AjJA ApI hAya tenuM su-vistRta vi [saM.]sArA vistAravALuM, sArI paheALAIvALuM phAyadAkAraka varasAda, sukALa kare tevA varasAda [vi.,pra.] (lA.) sArI rIte surekhe kra.vi. sa. mu-teva, arvAM. tAva + gu. 'e' trI. suvyavasthA strI. [saM.] sArI gADhavaNa. (2) sArA vahIvaTa su-vyavasthita vi. [saM] sArI vyavasthAvALuM, sArI rIte geAThaveluM, vyavasthApUrvakanuM su-vrata vi. [saM.] sArA vratavALuM. (2) saMyamI suvratasvAmI puM. [saM.] jemAnA 20 mA tIrthaMkara. (saMjJA.) (jena.) [(2) saMyamI su-vratI vi. [saM.,puM.] sArA vratavALuM, dRDha pratijJAvALuM, suzAsana na. [saM.] sArA nItimaya rAjya vahIvaTa su-zikSita vi. [saM.] sArI rIte tAlIma lIdhI hoya tevuM, ThIka ThIka bhaNeluM, 'velanTreinDa' [bhAtanuM eka kApaDa suzI sI. rezamI kApaDanA eka prakAra. (2) cAkaDI[gRha, 'maeNTarniTI hema'suzIla vi. [saM] sArA AcaraNavALuM cAritryavALuM, (2) vinI, vinIta, vivekI su-rolana na. [saM.] suMdara prakAre zaNagAravuM e. (2) e rIte zaNagAravAmAM AveluM-cItaravAmAM AveluM zelA-kArya, blekeArezana' [zAzAvALuM, zAbhItuM . su-zebhita vi. [saM] sArI rIte zaNagAreluM, sArI suzrI vi. [saM ) (Ine mAna ApavA nAmanI pUrve lekhanamAM pracalita thayelA zabda) zrImatI su-zruta vi. [saM.] sArI rIte sAMbhaLeluM. (ra) sArI vidyApAmeluM, bahu-zruta, vela-vastuM.' (3) puM. e nAmanA cara' AcArya pachInA eka suprasiddha vaidyaka-zAsakAra zastra-vaidya. (saMjJA.) (4) na. suSu te racelA telaka graMtha, suzruta-saMhitA (saMjJA.) Page #1217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sumata-saMhitA suzruta-saMhitA (-saMhitA) srI. [saM.] jae suzruta(4).' su-STi vi. [saM.] sArI rIte joDAIne raheluM, lagAlaga AvI ceTI raheluM. (2) ghATIluM suSama vi. [saM] sa.pramANa. (ra) suMdara suSamA zrI [saM] sauMdarya, zeAbhA suSira vi. [saM] kANAMvALuM, chidravALuM. (2) na. vAMsaLI meralI pAvA vagere. chedamAM pavana phUMkI vagADavAnuM te te vAgha su-yuta vi. [saM.] taddana UMdhI gayeluM. (ra) (lA.) aMdara dabAI ke chupAI ne raheluM, a-pragaTa, leTanTa' suSupti srI. [saM.] suSupta hovAnI sthiti. (ra) eka jAtanI jJAna-zUnya avasthA. (yuga.) suSumbuA zrI. [saM.] iMDA ane piMgalA nAmano nADIonI vacce kahevAtI eka madhyastha nADI. (ceMga.) susajja vi. [saM.], "jjita vi. [+ saM. 64 lagADI saMskRtAbhAsI) sArI Ite sajaja thayeluM, sArI rIte taiyAra thaI raheluM, 'vela ikaviDa' savA-2) puM. [ravA., + gu. 'A' svArthe pavana phUMkAvAnA avAja susavATaOM(-Dha,La,) (-Taya, -~, ya) zrI. su-saMgaThita (-sahiMta) vi. saM. + jue sArI rIte saMgaThita thayeluM ta.pra.] [Ata magaranI eka 'rsa-gaThita.'] para suka-gaLa suhAgiyuM vi. [jue 'suhAga' + gu. iyuM' ta.pra.], suhAgI vi. [+], I ' ta.pra.] saubhAgyavALuM, subhAgI. su-saMgata (saskRta) vi. [rsa,] sArI rIte sa`gata thavAnI sthitinuM, baMdhaesanuM su-saMgati (sakRti) . [saM.] sArI rIte saMgata thavAnI sthiti, (2) sArI sAmata susta vi. [phA.] ALasu. (ra) maM, dhImuM (prANI manuSya - pakSI vagere.) (3) edI sustI zrI. [phA.] ALasa, (ra) UMdhavALuM cena, taMdrA (3) maMdatA. [. uDhADI devI, . kADhI nA(nAM)khavI (3.pra) sanna karI pAMsaruM karavuM] svastha suntha vi. [saM] sArI rIte gAThavAyeluM, su-sthita. (2) [rIte sthApelu susthApita vi. [saM.] sArI rIte mukI rAkheluM, sArI susthita vi. [saM.] jae 'su-stha.' susthiti strI, [saM.] sArI sthiti, sArI hAlata su-sthira vi. [sa.] sArI rIte sthira thayeluM supRSTa vi. [E ] khUba ja spaSTa, taddana ceAkhuM su-sthara puM. [saM.] sArA svara, kaMThanA sArA avAja, (2) vi. sArA svaravALuM, madhurA kaMThavALuM [AvakAra susvAgata na. [saM.] sArI rIte ApavAmAM AvelA sungApa puM. [saM] sArI UMdha. (ra) sAre| . ArAma suhAga puM. [saM. kaumAya > prA. soLa, na.] saubhAgya suhAga(ge)Nu (Nya) zrI. [jue 'suhAgI' + gu. '(-e)Na' zrIpratyaya.] jae 'suvAsaNa.' suhAga-rAta (stya). [+jue 'rAta.'], tri strI, [+saM.] navAM paraNelAM daMpatInI pahelI rAta suhAgiNI vi.,sI. [jue 'suhAgo' dvArA bhAsI vikAsa.] jaA 'suhAgaNa'-'suvAsaNa,' saMskRtA _2010_04 (2) suMdara suhAgaNa (-Nya) juA 'suhAgaNa,' suhANa (Nya) jae 'suvANa' - 'savANa,' suhAsaNI sI. [saM. sudghattina>prA. suhAsanI prA. tatsama] suhAsinI strI. [sa ] suMdara hAsyavALI skrI, malakatI sI. (2) saubhAgyavatI stI, suvAsaNa, evasu suhAvana vi. [jae 'suhAvuM' + saM, ane kR.pra.] seAhAmaNuM suhAvavuM jae suhAvuM'mAM. suhAvuM sa.kri. sa. zukrma > prA. lu] zAlavuM, lasavuM, aragavuM. suhAvavuM ke.,sa.kri. sujjana puM.,na. [saM.,puM.], suhRda puM. [saM. sukS] mitra, rAsta [mitratA, kaistI suda lR-bhAva huM. [saM.] hadayanA sAceA prema, (ra) mitrabhAva, ~hyuM nA.yA. [saM. sarjita-> prA. TThima- > apa. sarphei > ja.gu, si' > 'zuM'- 'zuM'. gu.] sAthe suMdara (sundara) vi. [saM.] AkarSaka AkRti raMga vagerevALuM, subhaga, ramya, ramaNIya, maneAhara, maneArama. (2) sarasa, rasika suMdarI (sundarI) strI, [x.] suMdara strI, dekhAvaDI strI. (2) zaraNAI jevuM eka vAgha. (3) 'viyeAginI' nAmanA ardha-sama vRttanI bIjI saMjJA, (vaitAlIya'nA eka prakAra) (piM.) [suMvALApaNuM suMvALapa (-2) sI. [jue 'suMvALuM' 4 gu. 'pa' ta.pra.] pazu-suMvALA kuM.,a.va. [jue suMvALuM.'] hiMdumAM mRtyu pachI dasame divase mAthAnA mevALA utarAvavAmAM Ave che te vALa. [. utarAvavA (rU.pra.) e rIte vALa kaDhAvavA] saMvALiyAM na.,a.va. [jue 'suMvALuM' + gu. thayuM' svArthe ta pra ] (khUba kAmaLa hAvAne kAraNe) beu vRSaNa suMvALI vi.,sI. [jae 'suvALuM' + gu. 'I " skrIpratyaya.] (kRNI hAvAne kAraNe) sUkavIne dhImAM taLelI eka prakAranI pUrI. (2) dUdhamAM karelI ke bAjarInI zAkharI suMvALuM vi. [saM. su-marI -> prA. sumana-, sukSmajI -] suY=AmaLa, mulAyama, (2) nAraka. (3) narama svabhAvanuM. (4) (lA.) na. e 'suMvALA.'[~LI sUMDhanuM (1.pra.) nAjuka. (2) lADakuM. -LA mANasa (rU.pra.) narama mANasa, (2) nAjukAInA DhAMga karanAra mANasa. -LA rUpiyA (rU.pra.) ghasAI gayelA piyA] sUI puM. saM. sUciTM > prA. sU] jue 'saI.' sUI OM strI, [saM. sUcihnA>prA. sU] nArA sAthe, seAya. (2) vALA-caM, khIlI. (3) kAMTA. (4) trAjavAnA sAyeA. (5) ghaDiyALane megarA, (6) dANAnA (7) bharatavALI zAla gA sU*(-ka) strI. [jae 'sukAvuM."] sukAI javuM e, bhInAzane abhAva thavA e, sUkApaNuM, sukavANa sU-gaLuM na. [jue 'sUkuM' + gaLuM.'] gaLuM sukAvAne Page #1218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUd ga, bAMTI paDavAno roga, sukatAna, 'usa' sUkSmazrAvaka yaMtra (-catra) na. [saM.] maMdamAM maMda avAja su(za)kara puM,na. [saMpuM.] Dukkara, varAha, (2) na. [. paNa saMbhaLAvavAnI zaktivALuM sAdhana, mAIkrekona' (ma2.) j] bhaMDa [bhaMDaNI sumAkarSaka na. [saM. mA-varSA] e "sUphamaAvaka yaMtra' sU(-za)marI strI, siM.] DukkaranI mAdA, (2) bhaMDanI mAdA, sUkamAtisUma vi. [+ saM. mati-gUMthaH] atyaMta sUma, sumula-6 vi. [4e "sUkavuM + gu. "ala" (bhu ku.) kupra. tadana bArIka, aNu-rUpa [e. (2) UMDI samAlocanA + "u' vArthe ta...] sUkAyelA aMgavALuM, kaza, dUbaLuM sUkSmAvalokana na. [+ saM, aaojana bArIka najare joyuM sUkavavuM e "sukAmAM sUkavAnuM karmaNi ki. sUmekSikA zrI. [+saM. zaMkSiA ] jue "sUphama-daSTi(1).' sUkavuM a.kiM. [4, zukra -> prA. suf, nA.dhA.7 ja sUga (-5) sI. gaMdA padArtha vagere jotAM thatI hebakAnA sukavuM.' (paghamAM.) rUpanI a-ruci, cItarI sUkuM vi. [saM. zukra -> prA. (a-] jemAMthI bhInAza sUcaka vi. saM.] sUcavanAruM, batAvanAruM. (2) bedhaka, UDI gaI hoya tevuM, sukAI gayeluM, keruM thaI gayeluM. " sirAmika.... (3) nirdezaka, 'poinTara.' (4) (bhA.) (2) (lA) kRza, dUbaLuM. (3) la khuM. (4) tAjagI vinAnuM. cADI karanAruM, cADiyuM. (5) 5. nATamAM bIjA naMbarane (5) viveka vinAnuM. "kA bheguM lIluM (rU.pra.) nabaLA sUtradhAra, sthApaka. (nATatha.) [mArga-darzana bheguM sabaLuM. 0 bhaTa, 0 saTa (ra.a.) sAva sUkuM. 0 rahI sUcana na. [4] batAvavuM e, jaNAvavuM e, niza. (2) javuM (rU.pra.) kazI asara na thavI. -ko kALa (rU.pra) sUcanA . [saM] jAo "sUcana." (2) cetavaNI. (3) varasAdanA abhAve paDelo dukALa, ke tabele (3.ma.) saM jaNa. (4) jAherAta, nividA, "noTisa' sUicaka 1803 ne bhAre dukALa. ke dama (u.pra.) khAlI damadATI sUcanAtmaka vi. [+saM. gAmana+ ] sUcanA-rUpe raheluM, (artha vinAnI-) 0 pradeza (u.pra.) jyAM dArUbaMdhI hoya sUcanA-patra puM. [se na.] jAherAta, nividA, "noTisa' te dezabhAga]. sUcanikA jI. [saM] TIpa, yAdI. (2) anukramaNikA sa-pArka vi. [+ja pAkuM] jemAM pANIno upaga sUcanIya vi. [saM] sUcavavA jevuM, sUcca na thaye hoya tevuM pakaveluM (khAgha) [jarado sUcavavuM sa.ji. siM. sutra tasama + gu. "ava' svArthe sUke puM. [ja "kuM.'] tamAkunI khAvA mATenI pattI, madhyaga] sUcanA karavI, batAvavuM, jaNAvavuM, nirdezavuM. sUta phi. [saM. [3] sArI rIte kahevAyeluM. (2) na. sUcavAluM kamaeNNi. mi. sUcavAvanuM che. phi. jemA eka ja RSi hoya tenuM vedika maMtronuM jhumakhuM. (3) sUcavAvavuM, sUcavA jae sUcava6mAM. buddhanuM vacana, sutta [su-bhASita sUcita-cI) sI. [4.] sUcanikA, cAdI, TIpa. (2) sAM sUkti strI. [saM. sutara] sAruM kathana, sAre bela, kaLiyuM, (3) sAya, (8) kAMTe, sULa (gaMthaNanuM kAma sUktikAvya na. [saM.] subhASitAthI bhareluM bodhAtmaka kAvya sUci(cI)-kame na. [saM.] sIvavAnuM kAma, (2) bharata - sUkti-saMgraha (sagraha) puM. [saM.] subhASitene saMcaya sUcikA strI. (saM.] o "sUci.' sUkSma vi. [saM.] atyaMta nAnuM, bArIka, aNu-rUpa. (2) sUcita vi. si.] sUcaveluM, batAveluM, nidezeluM nAja ka. (3) khuba ja thavuM. (4) paM. e nAmanA eka sUcita-cI-patra, 0ka na. [saM.] vepAra-dhaMdhArojagAranI alaMkAra. (kAvya.) leinAruM vastuonI kiMmata batAvanArI yAdI sUma-grAhI vi. siM. muM] jhINAmAM jhINuM paNa pakaDI sUcI ja e "sUci.' sUkSmadarzaka vi. saM.] bArImAM bArIka vastu moTI karI sUcI-karma jue "sUci-karma." batAvanAruM (yaMtra ke kAca) [batAvatA kAca sUcI-5tra, e ja e "sUci-patra." sUkSamadarzaka kAca puM[saM] nAnI vastune meTI karI sUcca zi. [sa.] jae "sUcanoya.' [vyaMgyArtha. (kAvya.) sUkSmadarzaka yaMtra (-catra) . saM.nAnI vastune merA sUcyArtha puM. [saM. su + artha] sUcavavAne mAyano, svarUpamAM batAvatuM kAcavALuM sAdhana, mAIkroskopa' sUja (-) kI. jio "sUjavuM.'] sAje sUlama-dazA vi. [saM. 6.] bArIka najare bArIkamAM bArIka sUjanI tI. phi.] bharelI rajAI. (2) upara bhareluM ane vastu ke vigatane jenAruM, tIkSNa najaravALuM. (2) catura nIce aNIdAra lAgatuM metI [AvavuM sUma-daSTi strI. siM.] bArIka najara. (2) vi. bArIka sUjavuM e kri. sejo thaI Avavo, (cAmaDInuM) UpasI najaravALuM, sUhamadaza sUjha (94) sI. [rA > prA. lulli] sUjhI AvavuM sUkSma deha chuM. [saM.) liMga-deha [(jIvAtmA) e, vicAra udabhava e. (2) gama, samajha. (3) kArya sUkSmadehI vivuM. (saM. muM.] bArIkamAM bArIka zarIravALuM karavAnI kuzaLatA, pAMca sUma-buddhi jI. siM.) bArIkamAM bArIka vastune khyAla sUjha chuM. [+gu. ko' svArthe ta pra.) gama, samajha karanArI samaka, (2) vi. bArIkamAM bArIka vastuno sUjhatuM vi. jio "sUjhavuM' + gu. 'tuM' vate..] gocarI khyAla karanAruM karatI veLA je pavitra khorAka hAjara hoya tene mATenI sUma-yaMtra (-tra) na. siM] jae "samadarzaka yaMtra A saMjJA che.) (jena.) - AhAra (rU.pra.) je maLyuM sUkSma zarIra na. [saM.] ja "sUkSma deha." te ja jamavuM evuM 2010_04 Page #1219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2254 sUtragraMtha sUga a.kra. [saM. rAd > prA. (aa-] vicArane - puruSa. (4) sAdhi. (5) svata-jAtino mahAbhAratanI kathA udabhava thA, vicAra ekAeka Ubhe thavo. (2) gama zaunakAdi RSio samakSa rajU karanAra eka vaktA, AvavI. (3) (lA.) daSTimAM AvavuM, khAvuM. sujhAvuM romaharSaNa (nAmano.) (saMjJA) (6) e romaharSaNane che. sa.ki. [vastrone saTa bhAgavatanI kathA kahenAra putra, romaharSaNi. (saMjJA). saTa1 . aM.] keTa pATalAna vagere videzI prakAranAM sUtaka na. [4] yati, janma. (2) bALakanA janmane saTara 5. [a.) (adAlatamAM karavAmAM Avato) , kAraNe kuTuMbane lAgatuM vRddhi -sUtaka, varadhI. (3) maraNa kariyAda [(cAmaDA plAsTika vagerenI) thatAM kuTuMbIone lAgatuM Azauca. (4) korenTAina." kesa . (aM] cAlu kapaDAM rAkhavAnI pravAsanI piTI ( ka) (5) haDatALa. (ki.gha) sa8 na. jio "sUDavuM.'] mULiyAM ukheDavAM e. (2) sUtakI vi. [ S] jene harakoI prakAranuM sUtaka AvyuM (lA) jaDamULathI nAza karavo e. [ kADhI nA(-nAMkhaj(ra. hAya tevuM, sUtakavALuM ma.) sarvanAza karI nAkho ]. sUtaputra chuM. [4] (sArathine tyAM ucharyo hovAne kAraNe sara vi. sIdhuM ane sAmaDha (vyAja), (2) paM. gAmaDAnA duryodhanano sAthIdAra) karNa dAnezvarI hisAbe uparathI sArAMzarUpe tAravI taiyAra karelA hisAbasUtara na. [saM. zatra, viprakarSathI arvA. taddabhava) mAMthI (3) jarIka kharaDe, kSetraphala-patraka, su-vahI banAvela kAca ke pAko re. (2) vi. (mu. vikAsa) sale ja "+ gu. 'luM' svArtha ta.pra.) saraLa svabhAvanuM, sIdhA svabhAvane, (3) sagavaDa-bhareluM. kAMDalA vinAne popaTa, suDe (ghamAM) sUtaraphathI ramI. [+de.prA. nigI sUtaranA tAMtaNAnA sUlavuM. jio "Da" gu. "huM' vArthe ta.] AkAranI (mukhyatve suratanI eka mIThAI (saMjJA) moTI mUDI, sUDo (paghamAM) sUtara-zA(-sA)La () sI.,yuM. (saM. sutra-zaife chuM. ava. sada-vaha che. jio sa82 + "vahI.'' ja e "saDa tadabhavI cAkhAnI eka jAta sUvuM sa kri. [3. sUt > prA. rUTa-] jhADa Da vagerenAM sUtaruM li. [ja "sUtara'+gu, u ta..] (sUtara jevuM) DALI - DAMkhaLAM, pAMdaDAM kApavAM. (2) (ne seTI mArI sIdhuM saraLa, saheluM emAMthI) dhaLa kacare vagere dUra karavAM. sutAluM kamANa, sUtaLa6 sa ke. [sa, satra-5 mA. 2] sAMkaLatuM, ji. suDAva presa ki. gAMThavuM, jeDavuM, sUtaLavuM karmaNi, sUtaLA saTha-vyAja na. jio "sUDa' + saM] rUpiyA rahyA hoya che. sa.ki. [vAne kAma lAgatI) zaNanI terI teTalA samayanuM sAmaTuM vyAja sUtaLI strI. [ja sUtaLanuM+gu. "I' ta...] (bAMdhasUkA-paMkhuM pakhuM) ve. jio "sUDo' + saM. vakSa > sUti rahI. [3] suvAvaDI sIna mA. vaha + gu. "G" tama] piopaTanA jevI pAMkhavALuM. sUtikAgAra na. [+ se. baLa] suvAvaDIna era (2) popaTanI pAMkhanA jevuM. (3) popaTiyA raMganuM sUtikA-gRha na, siM. zuM na.] suvAvaDa-khAnuM, prasati-gRha, sUDAsU8 (Da) sTI. jio "sUDavuM,'dvirbhAva.] kApA-kApI, "meTarniTI homa' samala uda sUkAra puM[saM.] "sa su' evo avAja RSi na. jio sUDa' + gu. 'yuM? ta...] dararojanI sUkArI ji. [sa. 5.] gAtI veLA "sU sU' evo avAja levaDadevaDano paracaraNiyo paDe, ghaDiyuM, daniyuM, ThesiyuM karanAra gAyaka. (e deva che.) (saMgIta.) saDiyara vi. [ie sUDa' + gu. 'IyuM' svArtha ta.pra.] sUtra na. si.] Dara, dhAge, trAga, taMtu, tAMtaNe. (2) sAdu (vyAja) [(pipaTa)nI mAtA deraDuM, rassI. (3) karara, mekhalA, (4) zreya tarIke saDa1 DI. jio sUDo' + gu. "I' strI pratyaya.] DA- ravIkAreluM ke vAkaya, baeNkasima.' (5) vizALa arthavALuM sUra . [o "sa"+gu. ' satIpratyaya.] pArI ke hetuvALuM vA, "eNremi ' (1) gaNitanuM siddhAMtanA kAtaravAnuM be-pAMkhiyuM pAnAvALuM sAdhana. [ 7 vacce mULamAMnuM svarUpa, "phormyulA." (7) niyama vAkaya. (tarka)(8) sepArI (rU.pra.) ghaNI kaDI sthiti jenA muLa Agama graMthAmAM te te mahAvIranA uparAza-rUpa suDe . [sa vI - prA. sura + gu. 'huM' svArthe te pra.] graMtha (jena) kAMlA vinAne popaTa sUtra-kAra vipuM [4] sUtra-kAlamAM ane pachI paNa sUvAsUra muM. sopArI kApavAnI be pAMkhiyAMnI pAnAvALI maka graMtha ke graMthono te te lekhaka (jemake dharmasatrakAra meTI mUDI. (2) athANAnI kAcI kerI kApavAnuM lAka- jemini, brahmasUtrakAra bAdarAyaNa vyAsa, vyAkaraNa-sUtraDAmAM jaDeluM be pAMkhiyAMnuM meTA pAnAvALuM sAdhana kAra pANini vagere) suNa a.ka. siM. rAna > prA. bhaka, prA. tasama, sUtra-kAla(La) . [3] upaniSatkAla ane mahAkAvya-kAlanI nA.dhA.] sUjI javuM, sojo Avavo vacce TaMkAM TUMkAM sUtrovALA graMthanI racanAne buddhanA sata vi. [sa.) javAmAM AveluM, janma pAmeluM. (2) samayanI parvane samaya (Azare 800 varSo), sUtra-yuga 5. (manusmRti pramANe) kSatriyathI brAhmaNImAM thayelo putra. sUtra-kaMtha (-granyo . [3] sUtronA rUpamAM lakhAyeluM te te (3) bhATa-cAraNanI prAcIna eka ati ane eno pustaka 2010_04 Page #1220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtra-taMtu 2255 () sUtra-taMtu (-tanta) 6 saM.] sUtarane tAMtaNe sthiti, bheMkAra [ .' (2) dhUna. (3) vaLuM sUtradhAra chuM. [4] ripa-sthApatyane kArIgara-kaDiyA ane sUnakuM vi. jio "sUnuM' + gu. "ka' vArthe te.pra.) e suthAra. (2) nATayanI bhajavaNIno mukhya naTa (je zara- sUna-bhana-nuM li. [+se nana dvArA + gu. "G' svArthe ta..] AtamAM prastAvanA karyA pachI sAmAnya rIte nAyakane pATha taddana mehatA AvI gaI hoya tevuM, gumAvelA bhAnavALuM. bhajavatA hoya che.)(nATatha)(3)(lA) nAyaka, netA, saMcAlaka (2) capa-cApa thaI gayeluM jA' galuM sUtra-pATha chuM. [saM] sUtra-maMthanAM sUtro bolI javAM e. (2) sUnA sI. [saM.pazune vadha karavAnuM sthAna. (2) gRhasthanA sUtragraMthanAM sUnI vAcanA dharamAM calo ghaMTI sAvaraNI khAMDaNiyo ane pANiyAruM e sutra-pAta zuM siM.) AraMbha, zarUAta pAMca vAta-jaMtu maravAnAM sthAnemAnuM te te sUtramaya vi. si] (moTe bhAge) jemAM sUtro hoya tevuM sUnA-nI 5. [saM.] kasAIkhAnAno netA, mukhI kasAI (pustaka), sUtrAtmaka [thayeluM (pustaka) sUnuM chuM. [4] suta, putra, dIkaro, tanaya sUtra-baddha vi. [saM.] nAnAM nAnAM sUtronA rUpamAM teyAra sUnuM vi. saM. rAja-prA. luna-] khAlI. (3) ujajaDa sUtra-yajJa chuM. siM.] rUmAMthI sUtara kAMtavAne vyApaka udyoga nirjana. [0506 (rU.pra.) khAlI thavuM. (2) koI na hovuM. sUtra-yuga puM. [sa.] e "sUtra-kAla." 0 makavuM u.pra.) retuM mUkavuM. 0 saTa (rU.pra) sAva sUnuM). sUra-vAkatha na. siM] TUMkA svarUpanuM arthabedhaka vacana, mudrA su(su)nata vi. [4] sAcuM ane AnaMda-prada. (2) na. lekha, mekasima.' sAcI ane AnaMda-prada vAta. (3) satya, kharApaNuM sUtra sthAna na [saM.1 keMdrasthAna. (A.bA.). (2) aMgenAM sU5 5. [sa,e.] osAmaNa je kaLA kaThoLa vagereno vADha-kApanI vidyA ane kriyA, "sarjarI rAMdhelo pravAhI padArtha. (2) bhaDakuM, 2Aba sUtrAtmaka vi. [+saM. mAramana + 1] sUtranA rUpamAM raheluM sUpaDI a. jio sUpaDuM' + gu. ' strIpratyaya.] nAnuM (pustaka). (2) kaMkumAM ApeluM sUpaDuM. (2) vAhananA AgaLanA bhAge supaDAnA AkAranI sUtrAtmA chuM. [+ saM. mArama] sUtaranA tAMtaNunI jema ja saLiyA vagerenI chata (ejinanI AgaLa hoya che tevI) cetana sI padArthomAM ota-preta svarUpavALA paramAtmA, sUpaDuM na. [sa. rAmA . subdha, puM, na. + gu. "ke' svArthe paramezvara (zayane barAbara vaLagI raheluM ta...] anAja jhATakavAnuM sAdhana. (2) pAvaDAnA cheDAnuM sUvAnusArI vi. [ + saM. aarI,yuM.] mULa sUtranA A pAMkhiyuM. [-De AvavuM (ra.a.) pahele ANe AvavuM. (2) sUtrArtha chuM. [+se ma] maLa sUtrane spaSTa mAyane (TIkA tumatI thavuM che ne Topale (rU.pra.) puSkaLa]. TippaNanA umerelA artha vinAne) sUpatI bI, salATanI hathoDI sUtrita vi. siM] saLaMga, e derAmAM paroveluM. (2) sUpazAstra na. [4] rAInuM zAstra, pAka-zAstra svarUpe raja kareluM, sUtrAtmaka. (3) vyavasthita karI mukeluM sUkI DuM. [ara.] aMtaHkaraNanI zuddhi rAkhI mAka-bhAve sUtha (ya) . saraLatA. (2) AbAdI (prItama) khudAne samajhI pate puruSa bhAve baMdagI karanAra saMtakoTina sUthaNI jI. trija, sUthana."] cAraNI. (2) ledhI te te puruSa. (2) evA sUphIone saMpradAya ke mata sUthara vi. sAka, cekhuM sUphI-mata chuM. [ +saM. na.], sUphI-vAda . [+saM] sUphI saMtane thiyA , memaNa vorA vagere pahere che te senerI pAghaDI saMpradAya. (saMjJA.) sUthI sI. Arthika nAnA moTA se ke karAramAM agAuthI sUbA-gIrI strI. jio "sUbo' + phA. pratyaya.] sUbAnA ApavAmAM AvatI thoDI rakama (sAdo vacce rada thatAM je darajajo ane enI kAmagIrI [hAkema, sUbo 2kama pAchI na maLe.) sUbedAra chuM. jio "sUbo' + . pratyaya] prAMtane vaDe sUdha (-) mI. [sa. rA>iprA. ]i saMjJA, sAna, sUbedArI sI. [+ che. pratyaya] juo "bA-gIrI.' bhAna. (2) bhALa, khabara, mAhitI, [0 levI (ra.a.) sUbA puM. [ara. subahu ] hilo, miTa prAMta, (2) (gu.mAM) bhALa meLavavI. (2) khabara kADhavI. 0 1LavI (u.pra.) jihalAno vaDe hAma, sUbedAra [bAdhuM, bethI bhAnamAM AvavuM. sUma vi. [ara. rAma] kaMjasa, kRpaNa, lobhI. [0 jevuM(u.pra.) sUdhabUdha (sUrNa-bu) sI. [+ saM yati pote samajhI sUma vi. [ + gu. "DuM' vArSe ta...] juo ama' zake tevA prakAranuM bhAna, bhAnasAna. (2) ba va. gaNapatinI sUmasAna vi. [ + "sAna.'] buddhi bahera mArI gaI be panI : zani ane buddhi. (saMjJA) hioza, bhAna hoya tevuM. (2) me zuM ane bhAna vinAnuM sUdha-sAna sI. [+juo "sAna." samAnArthIonI dvirukti] sUmasAma vi. [sAma' nirarthaka] o "sUna-kAra.' sUvuM vi. saM. zuda->prA. luhama-] sIdhuM, pAdharuM. (2) (-) 5. [sa. vijha-->prA. sUtra-1 maTI saraLa, saheluM (3) spaSTa, cAkhuM. (4) bhaluM, sAruM lAMbI soya. (keLA savavAno tema judA ghATane bhAratasUna na. [saM. rAjya ->prA. suna] , mIMDuM. (2) taddana gaMthaNane). (2) lAkaDAnA cicoDAno eka bhAga. (3) khAlI hovuM e kavAnA thALAmAM toraNa-mALAnA AdhAra-5 the. (4) sUnakAra DuM [+ saM] ujajaDa hovApaNuM. (2) tadana sALamAM rAsa bharavAnA kAmamAM AvatuM sAdhana. [.yA nIrava sthiti. (3) sepa. (4) (lA) bIka lAge tevI vA (bokAvA) (rU.pra.) zarIramAM zuLanI vyathA thavI) 2010_04 Page #1221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 225 sUra puM. [saM. surya, suraja, bhANa, Aditya jasvI gaLo, suraja, Aditya, bhANa. (saMjJA.). sUra puM. [. TaprA. [2] svara, avAja. (2) dhATe. sUrya-kanyA strI. siM.] yamunA nadI, jamanA, (2) tapatI [0 Apa (rU.pra.) gAyakane enA svaramAM sAda purAvA. (paurANika rIte sUryanI eka putrI) 0 zAha (rU.pra.) gaLAmAMthI svara bahAra mUka. 0purAva, sUryakamala(-La) na. [sa.] kAzamIrI eka phula-choDa para (rU.pra) hA hA bhaNavI, Teke Apa ] sUryakAMta (-kAta) 5. [saM] eka kAlpanika maNi. (2) sUraja paM. [saM. sUrya, arvA. taddabhava ja "sUrya" [.. eka prakArane gauNa hIro che nAtanA samaye havA, sUrya-kAMti (-kAti) strI. [saM.] sUryanuM teja, sUryanI prabhA AbAdI hevI. 0 5re Ava (rU.pra.) ThIka ThIka sUryagrahaNa na. [saM.] amAsane divase pRthvI caMdra ane TANuM thaI javuM. tapato he (rU.pra) caDatIno samaya sUrya eka lITImAM AvI jatAM thato sUrya grAsa hevo. pazcimamAM Dhaga (rU.pra.) azakaya vastu ane sUrya darzana na. [sa.] sUrya dekhAve e nAvavI. 0 madhyAhana hare (rU.pra.) pUrI jAherajalAlI hevI, sUryanamaskAra chuM. [sa.] sUryane karavAmAM AvatuM vaMdana. (2) 0 mAthe Ava (rU.pra.) bapora thavA. (2) pUrNa AbAdI daDanA prakAranI e nAmanI eka khAsa kasarata, (vyAyAma.) hovI. 0 sAmI paLa nA-nAMkhavI (sAmI-) (rU.pra) sUrya-nADI pI. siM.] jamaNA nAka sAthe saMbaMdha dharAvatuM tejasvI mANasanI niMdA karavI senAno sUraja uga eka mahatvanuM jJAna-taMta, piMgaLA nADI (u.pra.) dhaNI sArI sthiti thavI]. sUryanArAyaNa kuM. [sa.] jAo "sUrya.' (2) Astika sUraja-chaTha (-zya) strI. [+jue "chaTha.'] jue "sUrya-vaThI.' daSTie sUryamAM raheluM paramAtma-tattva. (saMjJA) sUraja-phala na. [+juo "phala."] sUrajamukhInuM phUla sUrya-pariveSa chuM. [saM.] AkAzamAM vAdaLa thatAM sUryanI sUraja-skhI vi, strI. "sUraja-mukha+ gu. "ImAM strI- AsapAsa keTalIka vAra dekhAtuM kaMDALuM pratyaya.1 ja "sUryamukhI.' teijasvI maDhAvALuM sUryapaMcAyatana (-10-cAyatana) na. saM.] IzAnamAM mahAdeva sUrajamukhuM vi. [+ saM. mua + gu. "" ta.pra.] sUryanA jevA - agnimAM gaNapati-naiRtyamAM viSNu-vAyavyamAM pArvatI sUraNa na. [saMj.] zAmAM kAma Avate eka prakAranA - vacce sUrya evuM pAMca devanuM saMyukta maMDaLa meTo kaMTha (baTAkAnI jema pharALamAM paNa vaparAta) sUrya-putra puM. [saM.] yamarAja. (2) paurANika mAnyatA pramANe sUrata sI. [ara.] cahere, subI, mukhAkRti, sikala. [0 kuMtImAM sUryathI kuMvArI dazAmAM thayelo karNadAnezvarI, sUta-putra dekhADavI (rUma) hAjara thavuM. 0 badalavI (2,pra.) pheravI sUrya-purana. [saM.] "su-sU)2ta' nagaranuM saMskRta kareluM nAma. bAMdhavuM. banAvanI (rU.pra) ghATa ghaDa. (2) veza dhAraNa (saMjJA.) karavA. 0 harAma (rU.pra.) dilanuM luccuM. te hAla (ra.a.) sUrya-pUjaka vi. saM.] sUryanI pUjA-arcanA karanAruM sAcI hakIkata, (2) likhita ekarAra] sUryapUjana na. siM] sUrya-mUrtinI SaDazepacAra pUjA-arcanA sUrata ja e "surata.' sUrya-pUjA strI. [saM.] madhya-yugamAM sUryane mukhya deva tarIke sUrata(te) (3) jAo "surata." gaNI enI sUrya-maMdiramAM karavAmAM AvatI arcanA - sUratI e "suratI." ArAdhanA vagere sUrata(te) (3) ja e "surataNuM,' sUrya-biMba (bimba) na. (saM.) sUryanA goLAne Agale sUra-dAsa pu.sa.) puSTimArgIya aSTa-chApa vrajabhASI kavio- bhAga, sUryano saMde, sUryanI takatI mAMno eka agraNI bhakta kavi. (2) (e aMdha hato tethI) sUryamaMDaLa) (-mala -La) na. saM.suryanuM biMba. (2) (lA.) (hara kaI) AMdhaLo mANasa sUrya ane enAmAMthI chUTA paDelA enI AsapAsa pharatA sUra-peTI sI. jio "sUra + peTI.] nAnuM dhamaNiyuM vAjuM grahone samUha sUra-matala(-) (-maNDala La) na. [+ saM.] eka khAsa pra- sUryamaMdira (madira) na. [saM. jemAM sUryanI pratimA hoya kAranuM taMtuvAgha. (saMgIta.). te devAlaya [rasto sUrA sI. [ara.] kurAne zarIphanuM te te peTAprakaraNa sUrya-mArga kuM. [saM.] AkAzamAM sUrya pharato lAge che te sUrAvavi-lI, Li, -LI) a. jio "sUra' + saM. sUryamukhI pI. siM] sUrya uge tema tema la khIlI baramAvaSTi,-hI.] jue "svarAli.' bara enI sAme rahetuM Ave tevAM phUlono eka choDa, sUri chuM. [saM.] vidvAna. (2) jena AcArya. (jena) sUrajamukhI suriyuM na. e nAmanuM eka ghAsa [(vahANa.) sUrya-yaMtra (kyatva) na. [saM.] sUryanI pUjA-vidhimAM rAkhavAmAM sariyA uM. agni khUNAno pavana (tAkAnI gaNAya che.) AtuM eka tAMtrika yaMtra. (2) surya jovA mATenuM eka sUrI . saM. surena, 5.vi, e.1] e "sUri. yAMtrika sAdhana | [Adhidaivika duniyA sUrIzvara 6 [sa. sUri ke sUrina + a] meTA jaina sUryaloka puM. [.] paurANika mAnyatA pramANe sUryanI AcArya. (jaina) [no kSAra sUryavaMza (-vaMza) . siM] paurANika mAnyatA pramANe sura-khAra chuM. [kA. zaha' + ja e "khAra."] eka prakAra- vivasvAna - sUryane enA putra vaivasvata manuthI cAlelo sUrya . [saM.] ApaNuM graha-maMDaLano niyAmaka mukhya te- rAja-vaMTA. (saMjJA) bhArata-varSamAM UjaLI cAmaDInI prAcIna 2010_04 Page #1222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUryavaMzI 2250 sajana-januM prajA te 'caMdra-vaMza' ane pILI jhAMInI cAmaDIvALa "sUrya-vaMza') mAMcaDe. [nuM phUla (ra.a.) kAma paDatAM bhAre takalIpha sUryavaMzI -vazI) vi.saM.] sUryavaMzamAM janmeluM, sarya-vaMzanuM. ApanAra mANasa] [aNIdAra kaTa (2) (lA.) surya UgyA pachI UMdhamAMthI UThanAruM sULe che. [saM. rAja-prA. sUkA-3 TI sULa, mATe sUrya-zakti A. siM] sUryanA tApamAMthI meLavAtI zati ska(kha)LuM na. UMbI uparane soya jevo re sUrya-SaSThI sI. siM.] bhAdaravA suda chaThanI tithi, sUraja- suMdhI pI. [ja "saMghavuM' + gu. aNI' ka. pra.] saMdhavA chaTha. (saMjJA.) [te te samaye te praveza mATenI tamAkunI pattIne bhake, chIMkaNI, bajara sUryasati (sahakAti) mI. [saM] sUryane bAre rAzimAM sUMghavuM sa.ki. [saM. san + A-grA>samaiB>prA. samag-> sUrya siddhAMta (siddhAnta) 5. [saM.] sUryane keMdramAM rAkhI a5. saMghadha> ja.gu "saudha.) nAkathI gaMdha le, vAsa grahonuM enI AsapAsa bhramaNa thayA kare che enuM gaNita levI, seDama levI. (2) (chIMkaNI vagere nAkamAM kheMcavI. ApatI prakriyA. (2) e nAmano jayotiSane eka prAcIna suMghA karmaNi,ki, suMghAvyuM ,sa,ki, graMtha. (saMjJA.) [tApa jhIlavo e suMvATavuM, suMghavuM e "saMpa'mAM. sUrya-stAna na. siM.] taDakAmAM besI khuhale zarIre sUryane jaMka (45) mI. [saM. zujhi> prA. huM] sUkaveluM Adu sUryAsta na, [+sa, kaa] surya AthamavuM e [ane svAda cakhAra (34) mAra mAravo. 0 thI sUryodaya puM. [+saM. 3] sUryanuM UgavuM e (ra.a.) kAna bhaMbheravA. zera sUMTha khAdhI hovI (sela) sUryopasthAna na. [ + saM. 3pa-sthAna] be hAtha UMcA rAkhI (u.pra.) tAkAta hovI. saMvALI sUMTha (-) (u.pra.) narama saMyA vagere kAryamAM karavAmAM AvatI sarya-stuti svabhAva) [nAkhIne banAvelI mIThAI sUryopAsaka vi. [+saM. kapAsa] sUryanI ArAdhanA kara- suMThI-pAka yuM. [saM. zuSTii>prA. suMTha + sa.] sUMTha nAra, sUryapUjaka ( [ArAdhanA suMDalI pI. jio "suMDalo' + gu. "I' pratyaya.] nAno sUryopAsana na., -nA sI. [+saM. -] sUryanI mUMDa, saM, TopalI [saMDe.' sUla na. [ara. suhu] hisAbo niveDe. (2) jhaghaDAne sUle pR. [ja e "saM'+gu. "la' svArthe na.pra.] jene nikAla. (3) chevaTanI kiMmata nakkI karavI e suMDI sI. jio saMDe' +gu. "I' sIpratyaya.] ja sUlaTa vi. [o "UlaTanA sAdara.] UlaTuM nahi tevuM, "saMDalI." siMDala cI bAja upara hoya tevuM, sUlaTuM sUDo 6. vAMsanI saLIne aDadhiye ardhagoLAkAra TApo, sUlaTANuM aki. jio "sUlaTa, nA..] sUlaTa karAvuM. suMTha (-2) . [saM. zuddhi>prA. zuMDhi) hAthIne lAMbo sulaTAvavuM che. sa.ke. ['sUlaTa.' nAkavALo avayava. (2) kesane vacceno bhAga. () sUlaTuM vi. [ie "sUlaTa' + gu. "u" svArthe ta...] ja e Aga-aMbAnI pAIpa sUvara na. siM. prA. bhUgara, .ja "sUkara.' saMhaNa na. jio "saMtavuM' +. "aNa' ku.pra.] senuM e, sUvuM a.kri. (saM. sva>prA. -] UMdha karavI. (2) javA taiyArI karavI e ADA paDavuM, lAMbA thaI jamIna upara paDayA rahevuM. suMDhala () strI. baLada ke maronI sAma-sAmAM madada (upAkhyAna: "G" "saIye" "e" "sUo.' ane e rIte sTaliyA puM. [+gu. jIyuM" ta.ka.] saMla rAkhanAra dIrdha lakhAya che, paraMtu uccAraNa hrasva , asvarita karanAra mANasa si.,i hovAne kAraNe sarakhA "e" "juo' vagere. "sUe'- sUvuM[grA.] juo "savuM.' sUDhAvuM bhAve. phi. sUtAvavuM che, "omAM te pAchuM vahRti kiMvA prayatna "va" uccAraNa suMDhAvavuM, lUMTAvuM ja "saMDhavuMmAM. ja spaSTa che.) [sUI javuM (u.pra.) devALuM kADhavuM. (2) suMDhALuM vi. jio + gu. "ALuM' te.pra.] saMtavALuM baMdha paDavuM. (3) (pataMganuM) AduM paDavuM. -tuM jAgavuM (rU.pra.) suMDhiyuM na. jie "saM' + gu. "iyuM" ta.pra.) pANI kheMcaaNadhArI Aphata AvavI. tuM mUkavuM (rU.pra.) avagaNanA vAnA kesa (cAmaDAne) (2) ghoDA UMTa vagerenI pITha karavI. - vecavuM (rU.pra.) chetarI javuM. -te sApa jagAve, upara ghasAro na lAge e mATe palANa nIce nakhAtuM -te siha jagA (siha) u.pra.) AkarA mANasanI kapaDuM. (3) javAranI eka halakI jAta cheDa karavI] suvAvuM bhAve kri. suvAvuM, suvA(rA)vavuM khUMthaNI strI. jio "saMthaNuM, ' + gu. "I' apratyaya]. presa.mi. e "sUthaNI.' sUsavavuM aji. rivA.] (pavanano) tIkhe avAja che. sUMthaNuM na., - Y. [vaja, sathana.'] paheLe cAra. sUsavA bhAve. ji. susavAvavuM che. sakri. [Ne UtarI ja (u.pra.) bahu bIka lAgavI]. su su kavi, rivA] pavana kaMkAvAno avAja thAya ema sUMthiyuM na. dhAsanI tabalA vagerenI nIce rAkhavAno methI sULa na. [saM. rA>prA. sUe] (lA.) aMgamAM khIlA IzuM. (2) (lA.) raMga-dhaDA vinAnI pAghaDI kAya evuM thatuM dukha, tINuM [bhe kAMTe cUMdaNu na., (-15) cAlI. raMgArAnI lugaDAM khAravALAM sULa (-) . [saM. rANI prA. zUchI] bAvaLa vagere karavAnI kaMDIvALa cokhaMDI jagyA sULI sI. [sa, rASTinA-prA. kuhima] dehAMta-daMDanI sajA sajana na. si. sarnanI "sarjana." (5ghamAM.) pAmelAne gaLAmAM khIle bheMkAya e rIte mArI nAkhavAne sUjanajUnuM vi. [+ jao "jatuM.] juo "sarjana-januM.' ke-142 2010_04 Page #1223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ javuM 2258 sAra sa sajavuM sakri. siM. gs, tatsama] jue sarjavuM.' (padyamAM). mATe TayuIna nAmanA padArthamAMthI tema DAmaramAMthI sajAvuM karmaNi, kri. sujAvavuM che,sa.ki. banAvavAmAM Avelo eka prakArane gaLe nirdoSa padArtha sajAvavuM, jAvuM e "sUjavuM'mAM. sekerA-mITara na. [e.] kaI paNa padArthamAMnuM gaLapaNa RNi - a. [saM.] hAthI mATene aMkuza jANavA mATenuM yaMtra thiI para, dharmanirapekSa saSTi strI. [saM.] utpatti, utpana, uddabhava, satra sekayulara vi. si.) jAti-dharma-saMpradAya-jJAtio vagere vizva, jagata, duniyA sekreTa(-)riyeTa na. [aM] badhA sarakArI sekreTarIosuSTinata muM. [saM.] vizvanA sarjaka. paramAtmA sacine vahIvaTa karavA mATenuM moTuM kAryAlaya, sacivAlaya saTinama 5. siM.] vizvanA sarjananI sarvasAmAnya sekreTarI vi. [4] saciva, (2) maMtrI (sarakAra sivAyanI praNAli, sRSTine niyama saMsthAomAM) samiviruddha vi. saM.] sarjanano strIpuruSane je yauna sekreTariyaTa ja 'sekreTariyeTa.' saMbaMdha tenAthI viruddhanuM puruSa-puruSanA gudA - saMbaMdhane sekasana napuM [] vibhAga lagatuM. sekasana bAIjiga (bAIDi) na. [], sekasanasadiSTi-vAda 5. [saM.1 satya ane atteya sUSTi silAI strI, [+ ja e "silAI.'] pAnAM pUrAM khalI bAdhakAraka nathI ane ya mAnasika sRSTi beTI tema zake tevI pustakanI silAI ke bAMdha , jyusa bAInDiga bAdhakAraka che e prakArano mata-siddhAMta, akapita- sekase-rena na. [4] pittaLanuM eka prakAranuM vIseka vAda. vedAMta.) racanA cAvIonuM videzI vAya sRSTi-nimaNu na., TicanA sI. [saM] vizvanI secana na. [saM.] chaMTakeravuM e, chaMTakAva, siMcana saTivijJAna na. [saM.] vizvanI racanA ane enA secanI sI. [saM.) pANI chAMTavAnI jhArI svarUpa vizenI zAstrIya vidyA seja (seja) strI, [sa, rAccha > prA. sanA] zayyA, saTiviruddha vi. [saM.] vizvanA kudaratI niyamathI zayana, pathArI, bichAnuM. [1devI (u.pra.) hiMduomAM UlaTuM. (2) o "sRSTikrama-viruddha." maraNa pachI teramA divasanI kriyAmAM zayyAdAna karavuM) saSTi darya (saundarya zrI. [saM.) parvato nadIo sejaLa na. (saM. zIta - prA. sIma + sa karuM] nadIjaMgalo vagerenI kudaratI zobhA taLAvanuM ThaMDuM pANI. (2) vi. varasAdanA pANIthI thatuM se (se) sI. pUravuM e, barakata. (2) uttejana, [0 pUravI () .pra.) cagelA pataMganI karI DhIlo karyo javI. (2) madada sejAra na varALa. (2) koI paNa. aMza, bhAga, hi karavI. (3) Teko Apavo] sejiyuM (seMjiyuM, na. jio "seja' + gu. iyu" te.pra.] seipha ja e "se(I)." (rAte sUtAM paheravAmAM AvatuM) paMvuiM, phALiyuM sephaTI e "se(04)TI." seTa kuM. [aM.] jue asara." sejITI rejhara e "se(I)TI rekara.' seTalamenTa, seTalameMTa (-meTa) na. [aM] patAvaTa, samAdhAna. seiphUTI lempa ja "se(0) phUTI lempa.' (2) jamA-baMdhI, viTI. (3) vasAhata, saMsthAna, kaeNlana' sephaTI vAva ja e "se(I)kuTI vAva." seTalamenTa oNphisara, seTalameTa oNphisara (seTalameTa-) . seila ja "se(07)la.' [a] khetaronI viTI nakkI karanAra sarakArI amaladAra seila-Tekasa jue "se(I)la-Tekasa.' seTa-skavera ! ,na. [] bhUmitimAM kATakhaNa mApavAnuM te eka yuM. (saM.) chAMTavAnI kriyA. [0 pAmavuM (rU.pra.) dhIme te sAdhana. (ga) dhIme chAMTA meLavavA] TAyara chuM. [aM] mArmika ke upahAsAtmaka vacana ke kavitA ekaTa chuM. [marA. zega] saragavAnuM jhADa serDa vi. corI karanAruM. laTuM sena, seka seka7) vi. siM] bI. (2) strI. seTa (eNDya) strI. jio "zeDa.'] juo zeDa.' miniTano 60 me bhAga ane eTalo samaya ekaThuM (seDaya-) e "zeDa-kahuM." eka iniMga, seka-iniMga (sekaDa ini3) zrI. [aM] sela na. siM] sAIkala vagerenI cAmaDA rejhina ke krikeTanI ramatamAM baMne pakSanI eka ramata pUrI thaI gayA plAsTikanI (spriMgo-vALI) beThaka sITa pachI zarU thatI bIjI ramata seDavavuM ja "saDavuM'mAM. eka kAMTe, kAMTo (seka7-puM. aM. + juo setAna (stAna) jao zetAna." kAMTA.' ghaDiyALamAnI sekaMDanA AMka batAvanArI saLI etAniyata (setAniyata) jao zetAniyata." sekanDa kalAsa, sekraDha kalAsa (sekaDa-) puM. [4] bojo setAnI (setAnI) ja A zetAnI.' varga. (2) vi. (lA.) utaratA prakAranuM setu puM. saM.) (pANI rokavA mATe) baMdha. (2) pALa. sekana heja, seka he (sekaNDa haNa) vi. [.] eka (3) pula. (4) AdhAra , vAra vaparAI gayeluM pharI vAparavA mATenuM, vApareluM, ja nuM setu-baMdha (-ba-dha) muM. siM] jAo "setu(1). saMkari-rI)na na.,I. [.] madhupramehanA dardIone vAparavA setUra juo 'zetara.' 2010_04 Page #1224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ setA rapa setA huM. musalamAnanI eka jAta ane ene puruSa, (saMjJA.) sedaraDI zrI. e nAmanA eka cheDa sena. (saeNna) na. [saM. sainya > prA. sena] jae 'senA.' sena (maeNna) na. [saM. rAna dvArA] sUvAnA oraDA sena (saeNna) strI. [jae 'sAna." jae 'sAna.' sena" puM. [nnapAnI.] jApAnamAM cAlatA seAnAnA sikkA senameA puM. harijana leAkAne vALaMda senavA puM. saurASTranA meArI vistAramAM mukhyatve rahetI eka harijana |ma ane enA puruSa, zeNavA. (saMjJA.) senA skrI. [saM.] sainya, lazkara, keja senAI puM. jue 'senA' + gu. AI' ta...] vaiSNavAnA eka phirakA ke saMpradAya (senA nAmanA vALaMdanA calAveluM). (saMjJA.) senA-khAsakhela puM. [saM. + ja 'khAsa' + 'khela.'] rAjyanA lazkaranA saradAra. (ra) pezavAoe gAyakavADa rAjavIne ApelA eka ilakAba senAdhipati puM. [saM. +jue Si-ti] sainyanA vaDA adhikArI, vaDe senApati senAdhipatya na. [+ saM. RSivatha] senAdhipati hAvApaNuM, senAdhipatinA dara jo [jae 'senAdhipati.' senAdhyakSa puM. [+ saM, akSa], senAnAyaka chuM. [saM.] senA-nirdeza huM. [saM.] chAvaNI senA-nI, senA-pati huM [saM] jae senAdhipati,' senA-mukha na. [saM.] lazkaranA meAkharA senA-vAda puM. [saM.] samAja ane rAyamAM lazkara e ja niyAmaka taMtra che e prakAranA mata-siddhAMta, 'miliTariyama' senA-vAsa puM. [saM.] chAvaNI saeNniTarI vi. [aM.] leAkAnA Arogyane lagatuM saeNniTezana na. [aM.] leAkeAnuM jAhera Arogya seneTa phrI. [aM.] leAkeAnA pratinidhionI zAsaka sA. (2) yunivarsiTIena cUMTAyelA tema rAjya-niyukta sabhyonI sAmAnya sabhA seneTara vi. [aM.] seneTaneA sabhya seneTeriyama na. [aM.] dardIone ke havAkhAnArAMene sArAM havA-pANI maLe e prakAranuM svaccha makAna, Aragya bhavana senA puM. [aM.] dheALA kApaDanA eka prakAra senTa' (selTa) puM. [aM.] amerikA vagere pradezanuM mukhya sikkAnA sAmA bhAganuM calaNI nANuM senTa (seTa) . [aM.] vAsa, sugaMdha, khuzabeA, (2) na. khuzaba ApanAruM eka prakAranuM arka-tattva senTara (selTara) na. [,] maya-biMdu, (2) keMdra-sthAna senTAima (selTAima) puM. [aM.] krAMsanA krAMka nAmanA sikkAnA sAmA bhAganI kiMmatanA sikko senTigrAma (seSTi) [saM.] grAmanA vajananA seAme bhAga senTigreDa tharmomITara (seSTi-) na. [aM.] garamI mApavAnuM yaMtra sAmeA bhAga senTi-mITara (seTi-) puM. [aM.] mITaranI laMbAInA mApanA _2010_04 sara senTilITara (seSTi) puM. [aM.] lITaranA pravAhI mApanA sAme bhAga senTrala (senTrala) vi. [saM.] mayamAM AveluM, madhya-stha, keMdrIya senTrala je(04)la (sejhUla-) [aM.] zahera ke rAjyanuM mukhya kendra-khAnuM senTrI (selTrI) puM. [saM.] jue saMtrI.' saeNla. (sezyala) na. [...] caMdananuM jhADa. (2) caMdananuM lAkaDuM senDala (saeNNDala) na. [aM.] pAchaLa paTTIvALuM caMpala senDala-vUDa (saeNNDala-) na. [aM.] caMdananuM lAkaDuM senTA (saeNNDA)puM. [aM.] majabUta mANasa sensara (-riMga) (-ri OM) na. [aM.] chApAM pustakA TapAla sinemA nATakA vageremAM kAM vAMdhAjanaka hoya e tapAsanuM e sensara-ena. [a.] sensarviMga karanAruM sarakArI khAtuM sensariMga (sensari) ja 'sensara.' sensasa zrI.,na. [aM.] vastI-gaNatarI sepa na. [phA. sekh ] jue 'sema.' pAtaLA padma sepI strI. [jue 'sepaDhuM' + gu. 'I ' srIpratyaya.] sepaTAnI selTuM na. cAmaDAnA cAkanI te te paTTI sepTika vi. [aM.] saDavAthI pAkI gayeluM (gUmaDuM vagere) sepTika TaeNnka (-2-) zrI.,na. [aM.] maLa-mUtra vagerenI zuddhi thavA karelA khAsa prakAranA khALa-kUvA se(07)* zrI. [aM.] tijorI se(. i)STI srI. [aM.] sahI-salAmatI se(. i)TI rejhara puM. [aM.] salAmatIvALA pAvaDI ghATanA asro [vaparAtA dIvA se(. i)TI lempa puM. [aM.] saLagI na zake tevA khINAmAM se(. i)TI vAva puM. [aM.] varALa-yaMtramAM vadhArAnI varALa nIkaLI jaI zake tevuM paDadAvALuM bAkuM seba na. [phA.] sapharajana, sepa sela na. dIvAsaLI banAvavAmAM vaparAya tevuM saeNbATe(. 4)ja na. [aM.] virodha batAvavA karavAmAM AvatI khAnagI bhAMgafADa [dhAThuM vAvetara semara (2tha) strI. najIka najIka vAvelI juvAranA Da. (2) semaLA jue zemaLe.' eka jhADa lAkaDuM ApatuM semi vi. [aM., samAsanA pUrva padamAM] aDadhuM semi-kaeNlana na.[aM.] virAma cihnAmAMnuM ardhavirAma ';' samiTika vi. [aM.] eNsIriyA akhastAna ijipta vagere semAiTa nAmanI prAcIna prAne lagatuM seminAra puM., zrI.,na. [aM.] carcA-sabhA, parisaMvAda-sabhA semi-ledhara na. [aM.] kRtrima cAmaDuM, dAgInAnA caLakATa lAvavAnuM DhIluM kApaDa semi-sarkala na. [aM.] ardha-vartula saeNmpala na. [aM.] namUnA ke vAnagI sempala sarve strI. [aM.] mAtra namUnA tarIke hAtha dharavAmAM AvI heAya tevI meAjaNI ke AkAraNI sera1, meAtI maNakA pArA vagere parAvyAM hoya te derA (2) gaMthalI deArI Page #1225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 229 sara (sera) sI [sa. g>n dvArA bhagaya jharaNanI mAdA (pakSInI) IDAMne ucheravAnI kriyA dhAra, saravANI sevanIya vi. [saM.] sevA karavA jevuM, sevya zeraDe kuM. [saM. [>sara dvArA sAMkaDe paga-rarato, keDI. (2) selanA pI. siM. sevana, na.] sevA karavI e sukAI gayelA AMsune relo. (3) lohI tarI AvavAthI sevana,nI li. [marA. "zivadhanI.' eka nagara) sepArInI meM upara paDato te te lAla pado. (4) garama ke tamatamatuM e nAmanI eka jAta khAvAthI chAtImAM thatI eka tIvra asara. (5) (lA.) sevavuM sakri. [4] paricaryA karavI. (2) ucheravuM. (3) prAsa seiravAnuM karmaNi,. AcaravuM. (4) bhogavavuM, vAparavuM. sevAnuM kamaeNNi, kri. seravavuM ja "saramAM. (2) chAnuMmanuM AstethI levuM. evuM sevanuM) ja "sevardhana." sera che. kA. zeha ] mAMsa ukALIne kareluM pravAhI senA sahI. si.] paricaryA, cAkarI, baradAsta. (2) sAra(khAgha) [kAma lAgatuM rasAyaNa (ra.vi.) vAra. (3) bhagavAnanI sakAma ke niSkAma bhAve paricaryApa seriyama na, puM. [4] pemekasanA menyula banAvavAmAM bhakti karavI e. (puSTi.). [maMDaLI seriyuM (sera) na. jio "sera' + gu. "iyuM.' ta.ka.] kaMThanuM sevA-dava(-) na. siM.] sevA karanArAonI vyavasthita seravAnuM eka ghareNuM sevA-dAsI . [saM.] bAvA sAdhuoe pitAnI paricaryA sela' na. Dhorane dohavA pAle page baMdhAtuM deraDuM, nejhaNuM karAvavA rAkhelI nokaraDI ke rakhAta selara puM. [4] zarIramAMnA lehIne te te kaNa. (2) beTarI sevA-dharma muM. [saM.) sevA karavA-pI nija vasa ya mATe gaddo sevA-niSTha, sevA-parAyaNa vi. [saM.] hamezAM sevA karavAmAM (I)laj,na. [e.] vecANa [kara, vecANavero macyuM rahenAruM [prakAranuM pUjana ( )eTekasa chuM. [.] vecANa upara levAtA sarakArI sevA-pUjA sI. [4] bhaktimaya sevA ane DopacAra sela-gheluM (-gheluM) vi. [2vA.+ ja "dheluM."] bheLapaNavALA sevA-praya vi. [sa.] jene sevA karavAnuM gamatuM hoya tevuM AnaMdamAM velA jevuM lAgatuM, kaletuM sevA-bhAva 6, 1nA sI. [saM] sevA karavAnI vRtti ke sela(huM) . kuMvAranA choDanI phUlavALI dAMDI bhAvanA [sevA karavAnI ja vRttivALuM selArasa puM. [saM. rAja] eka prakArane poSTika guMdara sevAbhAvI vi. saM. muM. kazo badalo lIdhA vinA mAtra selArI sI. jio "seluM' dvAra] kasabI kAra ane pA- sevA-mArga kuM. [saM] sevA karavAnI rIta-2sama lavavALI eka kimatI sADI sevAthI vi. [e. + artha, pR.) sevA karavA mAgata, onara'. selAro chuM. pANImAM paDI AgaLa vadhavA mATe hacarake. sevArthe ji.vi. [saM. + marya + gu. e trA.vi.pra.) sevA seluM juo "ze." mATe, sevA-nimitto seleniyama na. [a] eka mULa tava (ravi) sevAnuM ja "sevavuM'mAM. selo juo zelo." sevA-vRtti sahI. [] juo "sevAbhAva,vanA." selyulAiTa na. [4] kacakaDA je eka padArtha sevAzrama chuM. saM. mA-zrama], sevA-sadana na. [saM] sevA seva kI. [saM. sevA ja "sevA.' (paghamAM.) karavA mATenuM makAna seva? juo "ze.' sevALa ja zevALa.' sevaka vivuM. [saM.] sevA karanAra, nokara, hari. (2). sevALavuM ja zevALavuM." bhagavamaMdiranI sevA karanAra te te mukhiye ke veSNava. sevALiyuM ja zevALiyuM.' (puSTi .). sevikA sI [sa] strI sevaka. (2) dAyaNa, 'narsa sevakAI strI. [+ gu. "AI' ta...] sevakanuM kAma. (2) sevita vi. [] jenI sevA karavAmAM AvI hoya tevuM sevA badala sevakane devAtuM mahenatANuM seveluM. (2) uchereluM, piluM sevakI , [+ gu. I' ta.4] maMdiramAM prasAdI thaI cUkyo seviMga (sevi) na. [a] bacata hoya tevo padArtha (puSTi.) (2) maMdirathI ke gurune tyAMthI seviMgsa ekAunTa (sevika) $ [.] kamAMnuM gaNavane ApatAM ke ene tyAM prasAda pahoMcADavA jatAM vyAjavALuM bacata-khAtuM ApanAra-pahoMcADanArane maLatI aMgata bheTa. (puSTi.) seviMgsa beMka (seviko be) sI. [] jemAM bacataseva na. [saM. rata-Ta>prA. sema-vara, sevara prA, tatsama khAtAM ja cAlatAM hoya tevI beka (posTa ophisamAM A cho vasa. (2) paM. zvetAMbara jaina sAdhu. (jaina) prakAranAM khAtAM hoya che.) sevI strI. [sa. tA-fi>prA. seTamA] titAMbara seviMgjha sarTiphikeTa (sevana) na. [aMge rAjyanI jena sADavI, Araba, garaNujI. (paghamAM) khAtarIvALuM lAMbA gALe pAkatuM vyAjavALuM khata sava 5. saM. rataes>prA. tevAma-] tAMbara jaina sevI vi. [saMpuM.] sevana karanAra, (moTe bhAge samAsamAM. sAdhu, seva jema ke "magha-sevI'-dArU pIdhA karanAra) sevatI sI. [] guladAvarIne choDa evuM vieka bAja namI paDeluM, DhALa paDatuM. (2) saheja sevana na. sa.1 sevA karavAnI kriyA. (2) vAparavuM e. (3) vAMke (dhATamAM.) (3) karuM. (4) jamIna ane leriyA 2010_04 Page #1226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sevaiyA vacce aMtaravALuM sevaMcA puM. [jue sevara' + gu. 'aye' ta.pra.] sevA lADu, kaLAnA lADu, buMdInA lADu sevya vi. [sa'.] jue 'sevanIca.' (ra) je DhAkrAranI sevA karavAmAM AvatI hAya ke AvI hoya tevA (ThAkAra"). (puSTi.) [e 'sezana adAlata.' sezana strI. [aM,] sabhA ke pariSadanI te te beThaka. (2) sezana(nsa) adAlata zrI. [aM.+jue adAlata.'], sezana(~nsa)kArTa srI. [aM.] jillAnI variSTha keAjadvArI adAlata sezana(-sa)jaja puM. [saM.] sezana korTanA nyAya-mUrti sezvara vi. saM. sa + *zvar] jemAM IzvaranA AstatvanA svIkAra hoya tevuM (mata-siddhAMta vagere) sezvara sAMkhya (sAk) na. [saM.] jemAM Izvara tattvanA svIkAra che tevA sAMkhyamatanA prakAra sezvarI vi. saM.,puM.; ahIM binajarUra phn ta... lagADayo che.] jue 'sezvara.' sesa' strI. [saM. zeva, puM.] prasAdI kaMku bhasma sauMdUra vagere tema prasAdRnA DhukaDo sesara huM. [aM] mukhya kara sAthe bharavAnA koI gauNa kara sesamULa, "zuM na. khetaramAM pANInA dhAriyAnI dhAre thatuM [javuM e eka vAsa aMjAI seha (saeN :) . [phrA, zaha] (sAmAnI prabhAthI) seLa-bheLa ja A bheLa-seLa.' seLabheLiyuM . [+ gu. 'yuM' ta.pra.] bheLaseLiyuM -meM (-se") vi. [saM. rAtatti - prA. salAniM> apa. sApa, sarpa, na.,ba.va.] seAnI sa'khyAnuM ('be'thI laIne rakameAnA 'se|'gaNA batAvavA samAsamAMH 'khassuM'-khasse' 'traNa-s' 'traNa-se' 'agiyArase'-'agiyAra-sA' vagere rIte vikasa) seMkaDA (saMkaDA) puM. [x 'seM' dvArA.] seAnA samaha, sekuM, sA sekarAra (saeNkaDA) vi. [AmAM 'A' A va. pra. che.] aneka seAnI sakhyAnuM or seMTara (sephTa) na. [...] mayabiMdu, (2) keMdra [puSkaLa seMtha(-ta)ka (sA~tha(.ta)ka), hanuM vi. ghaNuM ghaNuM, ghaNuM seMthI (se thI) sI. [jaA saMcA' + gu. 'I' zrIpratyaya.] nAnA seMthA. (2) mAthAnuM eka ghareNuM saMdhUka, tuM (saeN thUka) jae 'seMthaka,nuM.' seMthA (saeN thA) puM. [sa'. lIma>prA. lIma sama] mAthAmAM vALa e Aja eLatAM vacce paDatI rekhA seMdriya (sendriya) vi. [sa, jJa + ndriya] iMdriyAvALuM, prANI ke vanaspatimAMthI baneluM, sajIva, orgenika' maiM huM, kaLathInA dasame bhAga (mApa tema vajanamAM) saikAjanuM vi. jio 'saik'+'jUnuM.'] eka saikA jeTaluM javuM. (2) aneka saikA jeTaluM ja nuM sekuM na., -kA puM. [sa'. rAta->= prA, HE + gu. '' svArthe ta.pra.] se| varSoMnA samai, zatAbdI, sencurI' saikA puM, jie 'saraDakA',-pravAhI uccAraNa.] jae sarakA.' (2) saraMgaTA (sInA sADIne chAtInI sAmI _2010_04 ra1 sAmra(-ga)TA(-ThA)mAcha Aja khAsAtA cheDe!) sai(a)jIna. [ja'saiDa(-)vuM' + gu. 'aNu' kR.pra.] chAparAnI vaLIe upara nakhAtuM chAja. (2) chAjanI TArI sai(-4)jI-mALaNu na. [+ jae 'mALaNa,OM"] AparAnuM chAja *(-)vuM sa kri. [vA.] AMTI daIne vastu khAMdhavI, (2) chAparA upara chAja bAMdhavuM. saDhA(DhA)nuM karmaNi.,kri ADhA(-DhA)vavuM ke,,sa.kri. sarA(-hA)LavuM, sA(-DhA)luM jue seDa(-t)g'mAM. suMdara puM. [.] mAthA-verA, maMDakA-verA saiddhAMtika (saiddhAtika) vi. [sa.] siddhAMtane lagatuM, (2) siddhAMta-rUpa, siddhAMtavALuM, (3) siddhAMta jANanAra sainika vi. [sa.] senAne lagatuM. (ra) puM. senAneA laDanAra mANasa, lazkarI javAna, laDavayA, yeho sainya na. [sa'.] jue 'senA.' sanyasattAka vi. [sa,] lazkarazAhI (zAsana-taMtra) sayata, hR puM,,,va. [sa, zauttA>prA. phIkSA dvArA] zItaLAnA roga, baLiyA saiyada puM. [ara, saicid] mahaMmada pegaMbara sAhebanI putrI bIbI phAtimAneA vaMza ane ene puruSa. (sa'jJA.) (2) hiMdu nAgarAnI (sada garAsiyAenA kArabhArI thavAne kAraNe) eka aTaka ane enA puruSa. (saMjJA.) sara(-ri)zrI (sera(-ri)ngrI), saM.] pAtAnuM zrIla sAcavIne rAja-darabAramAM kAma karatI dAsI. (ra) virATanagaramAM gupta dazAmAM rANInI dAsI tarIkenuM draupadInuM nAma. (sa'jJA.) saMdhava (saidhava) vi. [saM.] siMdha dezane lagatuM, siMdha dezanuM, (2) puM. siMdhI gheADA. (3) pazcima saurASTramAM I.sa 730 AsapAsathI 9ra0 sudhI dhUmalImAM rAja karI gayeleA siMdhamAMthI AvelA eka rAjavaMza ane pratyeka puruSa. (sa'jJA) (4) rAjapUtAnI eka zAkhA ane enA puruSa. (saMjJA.) (5) na. khANanuM eka mIThuM, sIMdhA-laNa se(-AA) vi. saM. rAtam prA. sajja >> apa. 3, na.] nevu ane dasanI saMkhyAnuM, 100. [. gaLaNe gALIne (rU.pra.) pUrI khAtarI karyAM pachI. . TamanuM seAnuM (3.pra.) uttamAttama. nA sATha karavA (-sAThatha-) (rU.pra.) nukasAnamAM UtarasuM. (2) AbarU khAvI. jamaNu juvAramAM aMgAre (-agArA) (3.pra.) eka bhaMDuM AkhA samAjane kalaMkarUpa. 0 maNu tele aMdhAruM (andhAruM) (rU.pra.) vyavasthA vinAnI sthiti. 0 maNa rUnI taLAI e sUkuM (rU.pra.) nizciMta rahevuM. jye varSa pUrAM (3.pra.) maraNa, mRtyu. vasA (rU.pra.) taddana nakkI, pUrNa rIte, diamonds vAtanI eka rAta (rU.pra.) sArAMza, matalaba. 0 sagAMnuM saguM (rU.pra.) meTA kuTuMba-kabIlAvALuM, vastArI] sAiyA puM. [sa'. lautti-> prA. soma-] jue sAyA.' sAI 3 zrI, [seM. sauciA>prA. so] jae 'seAya.' sAI puM. [sa', saucitta->prA. sozya-] saI, darajI sAI zrI. sagavata, anukULatA, gADhavaNa seka (-ga)TA)ThA)-bAjI zrI. [jue sAka (-ga) huM (-) + Page #1227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ seka(ga)To(-ThI) 2262 seDyuiM kA.] sogaThAMthI ramAtI ramata, copATanI ramata. (2) - seje vi. [hiM. sojhA] mArakaNuM ke tephAnI nahi tevuM, pATanI ramatane saraMjAma zAMta svabhAvanuM, sIdhuM. (2) uttama, sAruM. (3) khuM, seka(ga)TI(-ThA) zrI. jio seka(-gaDha-Tha) + gu. " sva . satIpratyaya.] nAnuM segaTha. (2) bALakone ghasIne piva- seje muM. jio "sajavuM' dvAra.] sajavuM e, upasI DAvavA mATenI esaDanI zaMku-AkAranI nAnI goTI. AvavuM e (zarIranI cAmaDInuM) (moTe bhAge athaDAmaNa [, uTAvavI (ra.a.) sAmAne phAvavA na devuM. 0 uDhAvI devI ke koI rogathI). [DahApaNanA sojA caDa(-)vA (3.ma.) mAthuM uDAvI devuM. 0 bhI (u.pra.) chatavuM. (DApaNa) (rU.pra.) vadhu paDatuM DahApaNa karavuM] 0mAravI (rU.pra.) dhAreluM kAma pAra pADavuM. 0 vAgavI se(-se TAbAjI (seTA) strI, jio "se (-)' + kA.] (2.pra.) mAra paDavo] soTAnI ramata. (2) soTIethI sAmasAme mAra mAravo e seka(-goTuM(-) na. pATanuM mahoruM (zaMku ke nagArA-dhATanuM. se (-seTI (soTI) jI. [ja e "seTa-se)' + gu. "I' ' [0 uDhAvI devuM (rU.pra.) mAthuM uDAvI devuM]. strI pratyaya ] netaranI ke jhADanI pAtaLI DALInI lAkaDI. sekaraDe, keDe kuM. [2vA.] trAsa, julama. [0 belAvo [0 calAvavI (rUma) mAra mAra. (2) sattA calAvavI (2.pra.) trAsa varatAvavA (isaMjJA.) (-seTo (saoNTe) muM. meTo lAkaDI, pAtaLo lAMbe haM ke, seTisa puM. [.] grIsa dezane eka prAcIna tatvavettA. pAtaLI DAMga. (2) gADAmAM paNa bAMdhavAnA kAmamAM sekhamAvavuM jao "khamA'mAM. AvatA loDhAnA vaLadAra TukaDe. (3) gADAnA lohA sekhamAvuM a.kri, zaramAvuM. (2) saMkoca anubhavo. (3) nIce nAkhavAne lAkaDAne TukaDe. [re dupade (pra.) aDemaMjhAvuM. sekhamAvavuM pre.sa.ki. DuM, (anya sAmagrI vinA) javuM ema, 0calAva (rU.pra) sega kuM. siM. rojha zau.mA. soma, mA. tasama] sagAmAM mAra mAra. (2) sattA calAvavI] maraNa thatAM pALavAmAM AvatI zekanI paristhiti (sAruM sera (sauDaya) strI. pagathI mAthA sudhI oDhIne sUI na khAvuM, utsavamAM bhAga na le, sapheda ke kALAM vastra pahe- javuM e. (2) (lA.) pAsuM, pakhuM, kukha. [ eDhAvI 2vAM, vagere). (rU.pra.) muDadA ke kabara upara cAdara oDhADavI. 0 karavI seTa-3)- huM ja "sokaDuM." (rU.pra.) pathArI upara oDhavA mATe rajAI vagere pAtharavuM. segaTA(-ThA-bAjI jeo "ekaTA-bAjI.' 0ghAlavI (rU.pra.) soDavaNa rAkhavuM. 0 tANavI, 0 tANIne segaTI-TI) jio sekaTI.' sUvuM (rU.pra.) AkhA zarIra upara oDhavAnuM rAkhI sUI segaDuM-huM) ja kahuM." javuM. 0 pramANe sAthare (rU.pra.) gajA pramANene kharca. segana paM. ba.va. phi. sega], segaMda sAgabdha) muMba 0mAM ghAlavuM (rU.pra.) Azraya Apo. 0mAM bharavuM 1. [ka] pratijJA levI e, zapatha, kasama, sama. [0 khava- (rU.pra.) Azraya levo. 0mAM levuM (rU.pra.) Azraya rAvavA (rU.pra.) pratijJA levaDAvavI. 0 khAvA (u.pra.) Apavo. (2) pakSamAM levuM pratijJA karavI. 0 ghAlavA (rU.pra.) sAmAne sogaMdathI bAMdhavuM] se (senDa) chuM. [jao "seDavuM.'] badabe, durgadha, vAsa rAgana-nAma na. jio gai-nAmuM 1. gaMda-nAjhuM seDa na. jio "seDa' dvArA.), aNiyuM na. [+gu. (sogananda-) na. [+ ja "nAmuM."], segana-patha puM. "yuM' ta.pra.) seDa karavAnuM oDhavAnuM kapaDuM [jae semaMda-patra.'], segaMda-patra (soga~-) puM. sema se Damya) sI. jio seDavuM' dvArA.] saurabha, [+ saMna.] sogaMda karelo likhita ekarAra, pratijJApatra, sugaMdha, khuza [eDaNa" ephiDeviTa sevaNa (saDavaNa) na. jio "seDa dvArA.] juo sogAta (saugAtya) pI. tika. savagata ] najarANAnI seDavuM (saDavuM) a.kri. gaMdha AvavI. vAsa AvavI, cIja, kiMmatI bheTa, mUyavAna vastu [(vastra) keravuM. sehavuM (soDAvuM) bhAve. kri. sedANuM (seDADavuM) sevA vi. jio sega' dvArA.] sagamAM paheravAnuM sakri. segiyuM vi. [ie "ga' + gu. jIyuM" ta pra.] jene soga sera chuM. [aM.] jovA mATe pakavela khAre (2) hoya tevuM, segavALuM. (2) e "sogAyuM." (3) (lA) saheja khArAzavALuM ThaMDuM pINuM, "soDA vaeNTara" hamezAM udAsa rahetuM sohA-bAi-kArba chuM. [aM] soDAnA kSAranI eka khAsa seja' vi. jio "seja'] sejuM, (2) paM. banAvaTa (rasoImAM vaparAtI), sAjInAM phUla (pINAM saujanya, (3) ThAvakApaNuM. (4) Dhabachaba, cAla seTA-lemana na ba.va. [.] beu jAtanAM e uttejaka sejaka chuM. [] darda, duHkha. (2) mAnasika dAjha, baLatarA seDhAvavuM (DAvavuM) ja "seDavuMmAM (2) saMdhADanuM sAjaNa (zya) sI. parivAra, vistAra serAvuM (saoN:DA) jue "soDavuM'mAM. sejI strI. [hi.] (dhauMnI) parasUdI, me seTa-veTara na, [] jae "seDA(2)." [(ra.vi.) se luM vi. [ja .' + gu. IluM' vArthe ta ] seDhiyama na. [4] eka jAtanuM mULa dhAtumaya tarava. sajA svabhAvanuM. (2) (lA.) vivekI, vinayI. (3) seriyuM (eNDiyuM) na, jie "Da" + gu. "iyuM" ta..] maLatAvaDA svabhAvanuM. strInA paherelA sAlAne DAbI bAjano mAthAthI kamara 2010_04 Page #1228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sADa sudhInA jhulatA bhAga. [. vALavuM (oN.ma.) sAlAmAM hAtha sameTI levA] seADe (sAthe) kra.viz2ie se'+ yu. e' sA. vi.,pra.] seADamAM, paDakhAmAM. (ra) (lA.) najIkamAM, pAse sADA chuM. (sADA) puM. [jae seDa' +gu, 'A' svArthe ta.pra.] jae 'seDa.1, sANa (sANa) na. 'pATiyAM vagere sAMdhavA vaparAtI vAMsa lAkaDA ke leAkhaMDanI nAnI 'phAcara' 22:3 sehuliyuM (sAliyuM) na. [jue 'seNaluM' + gu. "yuM' svArthe ta.pra.], sAhuluM (saeNluM) na[+jae 'seNuM' + gu. 'la' svArthe ta.pra.] jae 'seANuM.' (padmamAM.) seNuM (sANuM) na. [saM. svapnadda -> prA. soLama, sUvuM e] svapna, svapnuM, (2) (lA.) khyAla [sudhdhAM seta, tuM (sAta,-d) nA.ce. [saM, sahita dvArA] sahita, setkaMTha (sAtkaNDa) vi. saM. sauSTha, kha.trI ] utkaMThA sAthenuM, utkaMThita, utsuka, (2) kiM.vi. utkaMThA sAthe, utkaMThita thaI, utsukatAthI setsAha vi. saM. 1+36] 'utsAhavALuM, umaMgI. (2) kri.vi. utsAha sAthe, umaMgathI sAtha puM. dATa, ghANa, bhAre nAza sAtheA puM, graMthAyelA kapaDAnA DUcA, graMthA sAdara vi. [saM. sat] jue 'sahedara.' seharI, -41. [saM. so + gu. I`' ta.pra.] khAtAM prava thave e. [ vaLavI (rU.pra.) dhruva thaI javeA, dharAI javuM] sedarya vi. [sa,] sagAbhAI ke bahena [garapaNuM sAdAI . [jue 'sA' + gu. AI' ta.pra.] sedAna sAdAgara chuM. turkI. santA + phA. pratyaya] gAme gAma pharI vepAra karanAra-meTA vepArI. (2) (lA.) prapaMcI ane tarakaTI mANasa sAdAga(-gI)rI zrI. [+ gu. ' ta.pra.] sedAgaranA dhaMdhA ane enI hikamata. (ra) (lA.) luccAI seduM vi. turkI 'santA'- sedA, vepAra. luccuM, teM, ThagAruM. (2) vyabhicArI, laMpaTa sAde puM. [turkI, santA] vecANa. (2) vinimaya, (3) dvArA] (lA,) (lA.) karAra, TharAva sedharI jae seAdarI,' sAna-caMpA (sAna-pe) puM. saM. suf> prA. sonna + caMpA.'] pILAM phUlatA caMpAnI jAta, camelI sena-rekha (sAta) hI. [sa. sucanlR > prA. sonna + saM. relA] giranAra pahADanA gaumukhInI TUMka uparathI paDatI dAmeAdara kuMDa pAse thaI vahetI nadI, suvarNa-rekhA. (saMjJA.) senala (sAnala) vi. [4e 'seAnuM" dvArA.] senAnuM. (2) sAnerI seAnA-kuNI (sAnA-) strI. [jue seAnuM'+ 'kaNI''] senAnI 24. (2) (lA.) seAnA jevA kiMmatI padArtha senA-geru (sAnA-) puM. A seAnuM' + geru.'] pILArA mAratI eka prakAranI rAtI mATI senA-pANI (sAnA-) na. [ja 'seAnuM' + 'pANI '] jemAM _2010_04 sArUM smazAna seAnuM baLyuM hoya tevuM pANI (e pavitra gaNAya che.) sAnA-pura (sAnA-) na. [jue seAnuM' + saM.] (lA) [pUratI kiMmatane seAnAnA sikkA senA-maheAra (sAnA-maeNDara) strI. [jae seAnuM' + 'mahera.'] senAmukhI (sAnA-) strI. [jae 'senAnuM' + saM. muH + gu. 'I' ta.pra.] eka zveta, mIMDhiyAvaLa senAra (sonAra) puM. saM. suvIdhAra > prA. somnA] jae 'senArA.' seAnAra(-re)! (saeNnAra(-2)zya) strI, [jae 'seAnArA' + gu. '(-e)'*pratyaya.] seAnInI strI, se|nInI nAtanI sa seSnArI kuM. jie'seAnAra'diamondsgu, I svArthe ta.pra.] jue 'seAnAre.' (padyamAM.) seAnAraNa (se nAraNya) jae seAnAraNa.' seAnArA (sAnArA) puM. [jae 'seAnAra' + gu. 'A' svArthe ta.pra.] senI, suvarNakAra senA-saLI (sAnA) srI. [jue 'senuM'+ 'saLI.'] seAnAnI dAMta-kheAtarI. (ra) sAnerI tAranA bharatavALuM eka jAtanuM rezamAM kApaDa senALiyAM (sAnALiyAM) na.,kha.va. [ja 'seAnuM' dvArA ] seneirI raMganA kAcanAM meTAM meAtI seAnI (sAnI) puM. [sa...sauii~>prA. soniya] seAnAnAM ghareNAM banAvavAnA dhaMdheA karanAra kArIgara. (ra) e dhaMdhAne kAraNe vikaselI vANiyAnI paraMjiyAnI vagere jJAti ane ene puruSa. [. kajiyA (3.pra.) dekhAvanA jhaghaDA (sAcA nahi)] [jJAti-samaha sAnI-mahAjana (-mA-jana) na.,a.va. [ + seM.,puM.] seAnIonA sAnuM (sAnuM) na. [saM. suvaLa-> prA. somnama-] kiMmatI eka pILI dhAtu, kAMcana, kanaka, hema. (ra.vi.) [-nA karatAM ghaDAmaNu meAMdhuM (-moMghuM) (rU...) mAlI cIja pAchaLa bhAre herAna thayuM. nAnAM naLiyAM karavAM (3.pra.) khUba kamAvuM, nAnAM naLiyAM thavAM (rU.pra.) sUryodaya thayA pachInA meDA sudhInA samaya thave. nAnI gArathI lIMpavuM (-gAratha-) (rU.pra.) ghaNuM * suzeAlita karavuM. nAnI jALa pANImAM nA<-nAM)khavI (6.pra.) mAmalI kAma mATe bhAre dhAMdhala karavI. (2) mAmUlI kAma mATe sArA mANasane kaSTa ApavuM. nAnA tarka (ke paLa) (2.pra) aya avasara. nAnI thALImAM leDhAnI mekha (3.pra) mAlI vAtathI sAruM kAma rakhaDI paDavuM e. nAnI laMkA lUMTAvI (-laDDA-) (3.pra.) mahattvanI vastue nAza pAmavI, nAne kATa caDe-Dha) nahi (rU ..) sadguNI kadI bagaDe nahi. nAne ghare ramavuM, nAne pAraNe jhUlavuM (rU.pra.) jAheAjalAlI bhAgavavI. nAnA kALiyA (rU.pra.) meghA khArAkara (ra) amaya avasara. nAnA varasAda (3.pra.) puSkaLa kamANI. -nAnA varasAda varasavA (rU.pra.) bhAre pAka thAya tevI jarUrI IzvarI madada maLavI. nAnA sUraja UgavA (rU.pra.) khUba sukha ane AbAdI thavI. tethI dAMta ghasavA (rU.pra.) dhanADhaSa hAluM, khUba sukhI hatuM. Page #1229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ soneTa 2264 seAmanyatA phakIriyuM re (-senuM) (rU.pra.) satvahIna vastu. (2) gaNapati samakSa gAvAmAM AvatuM gIta, saubhAgya-gIta ThagArI vastu che TacanuM senuM (senuM) (rU.pra.) tadana sabhAga (sebhAga) chuM. ma. (saM. laumatha>prA. mane, zuddha ane nirmaLa. (2) khAnadAna] na.] saubhAgya, sahAga, hevAtaNa. [utarAva, le. seneTa na. [e.] cauda caraNenA mApana eka Umiya kAvya- hAva (rU.pra) vidhavA thatAM saubhAgyanAM cihana mukAvavAM. prakAra (eka ja vicAra ke bhAvanuM gaMbhIra Alekhana 0 rAkhavAM (u.pra.) vidhavAe saubhAgyanAM cihana cAlu ApatA). (kAvya.) rAkhavAM] senerI (senerI) vi. jio senuM' dhAra.] senAnA bhAga-pAMca(-ceIma (saibhAga-pAMca8-2)mya) sI. [+jIe raMganuM. (2) senAnA keLavALuM. (3) (lA.) Adarza ane "pAMca(-ce)ma.'] kArtika sudi pAMcamanI tithi, saubhAgyahitakAraka upadezavAI. [ToLI (nToLI) (u.pra.) dagA- paMcamI, jJAnapaMcamI. (saMjJA.) khera ane cora-guMDAonI maMDaLI bhAga-8 (saubhAga-) na. jio bhAga' + saM. degvakma sanemA (eNne) 6. jio sonuM' dhArA] sonAno >prA. vana-] bArasAkha uparane mAMgalika gaNAte sikko, sonAmahora. (2) gAmaDAMmAM kaMThamAM paheravAnuM lAkaDA ke paththarane pATaDa sonAnuM eka ghareNuM. [ rUpe (rU.pra.) eka ramata, sema chuM. [saM.] caMdrama. (saMjJA) (2) ravi pachI vAra, abulobalo] caMdra vAra. (saMjJA) (3) pUrva dizAno dikapAla. (saMjJA) se5 5. [aM.] sAbu. (4) prAcIna kAlanA yajJomAM pIvAmAM Avato hato te sepaTa ki.vi. [21] sIdhe sIdhu uM, pAdharuM. (2) jaladI, tarata sema-valInAM pAMdaDAMno rasa, (5) saMgItano eka alasaM55ttika vi. [saM. sa + saMpatti ] kAraNavALuM, hetu- kAra. (saMgIta.) [0nAhyA (rU.pra.) yajJa pUro thaze. (2) vALa. (2) pramANuvALuM kAma-kAjamAMthI chuTakAro maLyo, nivRtti thaI. (3) kAryapAdhi, 0ma vi. siM = + 35,Si,04] upAdhivALuM. siddha thayuM. (2) vadhArAnAM guNalakSaNavALuM. (3) misyA guNa-lakSaNa- somanAtha puM. [.] prabhAsa pATaNamAMnA prAcIna samayathI vALuM. (dAMtA) tIrthara somezvara mahAdeva. (saMjJA.) sopAna na. [sa.] pagathiyuM(2) pagathI, phUTapAtha." (4) emanAtha pATaNa na. [+ juo "pATaNa.'] somanAtha sIDI, nisaraNa, dAdara [nisaraNI, sIDI mahAdevanA itihAsa-prasiddha sthAna tarIkenuM dakSiNa saupAna-zreNika - sI. [] pagathiyAMnI hAramALA. (2) 2ASTramAM hiraNyA ane sarasvatInA samuda-saMgama pAse se5ArA na. [saM. zAka->prA. kuDA-] gujarAtanI AveluM nagara, prabhAsa pATaNa. (saMjJA) [ii e dakSiNa sarahada najIka e nAmanuM prAcIna gAma (je sema-pAna na. [saM.] sema-vaklIno rasa yajJane aMte boddha dharmanuM eka kALe mATe kendra hatuM ane dhIkatuM baMdara hatuM.) sAmapure puM. [sa, homa-purajomanAtha pATaNa, prabhAsa pATaNa sepArI sI., namukhavAsa mATe vaparAtuM eka sUkuM nAnuM phaLa + gu. 'u' ta...] seminAtha pATaNanA tIrthagora brAhmaNanI sopAro chuM. jie "sopArI; ahIM chuM. banAve "e" jJAti ane ene puruSa. (saMjJA) 2) e bahANemAMthI ta.pra. lagADI] (lA) vRSaNa, (2) puruSanI Idriya salATane dhadha jadI paDelI jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) pAra 5. [ara. sipArA karAnezarIphano te te samajhadoSa chuM. [saM.] zivajane udezI semavAre eka AyAya. [rA gaNuvA (rU.pra.) nAsI chUTavuM] TANuM bhojana karavAnI mAMgalika yoga (-) (seTa-sepi) puM. [sa. rApa uparathI] rAtrinA sema-cA, sema-yAga 5. [i] yajJamAM soma-vaklInA pahelA pahoranI manuSya pazu pakSI vagerenI nidrAne kAraNe 2sane keMdramAM rAkhI vidhi karavAmAM Avato hoya ane anubhavAtI nIrava zAMti. [ pa (u.pra) nIravatA yajJane aMte sema-2sa pivA hoya tevA prAcIna kAlano vAvI] eka udaka yajJa sepha chuM. siM. co] sojo. (2) (lA.) bhayano prAsaMke sema-thAi vi.. siM,puM.] somayajJane yajamAna. (2) sepha-vA !. [+juo "vA.'] zarIra sUjI javAne eka sema-yajJane vidhi karAvanAra AcArya sema-rasa puM. [3] soma-valImAMthI nicAvI kADheluM satva sepha chuM. [.] gAdIvALI khurazI-ghATanI pahoLAIvALI yajJamAM e pivAtuM). (2) (lA.) bhAMga. (3) dArU, madirA beThaka, koca (ekathI vadhu mANasa besI zake tevo). sema-roga kuM. [] ane pradara roga sabata rahI. [ara. suhabata ] saMsarga, sAtha, saMgata. (2) semala na. [ara. sapruphaphA2] eka prakAranuM khanija jhera maitrI, dostI (jene zuddha karI khAMsI vagere rogomAM apAya che), sebata(-) (3) sI. jio "batI' + gu. 'Arsenika' zikha samala, dhoLe semala a(e) pratyaya ] sI sebatI, sI sAthIdAra, semala-khAra 5. [ + juo "khAra."] somalanI eka jAta, (2) sahiyara, sakhI, sAhelI bahenapaNuM sti sema-latA strI. [4] samarasa kADhavAmAM Avato hato sobatI vi. [ + gu. "I' tama] sAthIdAra. (2) mitra, te vela, sema-vahalI Aje e savaze oLakhI zakAI sela na. (saM. zamA dvArA) vaka-yA paraNI UThayA pachI nathI.) enA 24 prakAra kahevAya che.) 2010_04 Page #1230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ semavatI 225 selAra-pAka zarU thatuM somavatI ki. mI. sa.1 amAsane divase somavAra hoya sArA 5. [+ ga. e' ta.,, sarakazano jANIto deharAtevI e vidhi, somavAravALI amAsa. (saMjJA) [ amAsa nAM ekI bekI caraNene ulaTAvavAthI te eka mAtrAmeLa ne zukravAra (rU.5.) haLAhaLa ja Tha] [caMdramukhI (sI) chaMda (emAM prAsa ekI. padamAM meLavAya che. Ama kaI sAma-danI vi., . [saM. soma-vanA + ru. "I' ta..] paNa deharAne ulaTAvatAM e seraThe.'). (piM.) sema-vali , lI cI. [saM.] e "soma-latA. seraNu' na. [ja "saravuM + gu. "aNa' ku.pra.] jhADanI sema-vAra . saM.] jao "soma(2).' DALIomAMthI sarI nAkhela karagaTiyAM. (2) (lA.) vivAha sAmAriyuM vi.na. [ + ga. "iyuM' ta.ka.] semavAre prasiddha vakhate vasavAyAM vagere mATe parANe levA lAge. [o patuM sAptAhika patra. (2) (lA.) kANa, kharakhare karavuM (2.5,) paisA paDAvavA. (2) sapATI sara nI karavI) semavAre vi. [+ gu. ' tama.] jomavAre AvatuM ke serama e "seDama." ['soma-latA. serava(-vA)6 akri. rahevuM mAphaka AvavuM, rahevuM gamavuM ma-vedhI mI. [. roma +vijhihi>prA. Dhimar] juo seravuM sa.. (jhADa vagerenAM DALI DAMkhaLAM pAMdaDAMne) se-mila mI. (sa.] lAkaDAM vaheravAnuM kArakhAnuM ujharaDavuM. (2) khAMpAkhaMDI kADhI nAkhavAM (jamInamAMthI) ane semeza, ara pu.saM. lona + marA,-a] "sema-nAtha." (jamIna) sIdhI karavI. (3) (lA.) gALa devI. seravuM seya' sI. [saM. sUviTamA. 2 kapaDAM vagere sIvavAnI karmaNi,ki, sarAvavuM esa., nAnA chedavALI aNIdAra saLI. (2) grAmena vagerenI seravuM (eNravuM) a.ji. viyegathI jharavuM aNIdAra khIlI, 'pina.' [0 ApIne kesa levI (u.pra.) seraMgI (20gI) (saM. rahafil] eka vanaspati chetaravuM. besaNuM (u.ma) daranI pAghaDI. 0pAchaLa seraMgIlAla (sorI - puM, [+ saM.] (lA.) phaDa puruSa doro (rU.pra.) moTA pAchaLa nAnAnuM jas] sara-serA (saMraMsarA) strI, jio sirAsera' ] seyara sarva. [saM. saH > prA. houM. 2)prA. 5 tatsama] o "serA-sera." te. (2) e. (padyamAM.) [vAnuM mecInuM eka ojAra sorATaluM a%i [ve "ra" dvAre.] jao seravuM.'' seya mI. jio "soya' dvAra.] cAmaDuM sApha kara. (2) (lA.) khaba gALo devI, bhAMDa seyara (seyI) sI. jio sahiNI,'-pravAhI serAmaNu na. jio "seravuM" + gu. 'AmaNu" ka...] uccAraNI eka rAgiNuM, sohiNI. (saMgIta) jhADa vagere soravAnuM mahenatANuM , re dhuM. AMkhamAM AMjavA mATenuM eka khanija sArAvaTa (eNrAvaTa) A. jio sera' dvArA] vidravya, sura [kiMmatI. (4) dhanika, paisAdAra ganI jharaNI. (2) tIvra IrachA sAyaluM (sAyaluM) vi. sulabha. (2) saheluM, araLa, (3) (lA.) serAvavuM, serAvuM ja 'seravuM,"mAM. soyAbIna na. [aM.1 vaTANA jevuM eka pauSTika dhAnya serA-sera (serA-seratha) mI. jio seravuM,"-ziva.] -evuM vi. saM. hiMtamA . -dvAre] "vALuM' e arthe chalA-chAla, seraseza samAsanA uttara padamAM: "vahAla-sAthuM' 'supe. serI DI. [ja e "sera'' + gu, "I' ..] dANAse (eN) 5. siM UMfprA . zA-1 ja vALA cheDane UbhA sakavavA makavA e (jethI sukAya sArI pI. [e. saoNrTizana] nAnI nAnI 2kamano phALo udha- DuMDAMmAMthI kaNa saravA sahelA paDe) rAvI emAMthI bhAgyanA naMbara viNAvI apAtAM moTAM sorI ke.. [ ] dilagIrI batAvato udagAra rokaDAM nAma, "leTarI' -seruM vi. simAsane aMte samaya maryAdA batAve che soraTha DuM [sa. >prA.lu, muLamAM ja Isu ane lagI, sukhI (jemake budhavAra-so(-2) huM AvI pahoMcIza.' OM prajA haze, jene kAraNe pAchaLathI saMskRtIkaraNa, evI sarTara vi. [aM] TapAla vagerenA kAgaLane gAma-vAra zakayatA] Ajane bhAdara nadInI dakSiNane samudra sudhIno goThavanAra [nAma pramANe goThavavAnuM kAma janAgaDha jihalAne prA. (saMjJA.), (2) e nAmano eka seTiMga (sejhi ) na. [aM.1 TapAla vagerenA kAgaLa nata ke rAga-(saMgIta.) sela na. [aM] DAnuM bahAranuM taLiyuM soraThiyANI pI. jio "seTiye, + gu. "ANI' sI- sela ejanTa vi, 5 [] eka ja pratinidhi, mukhya pratyaya.] soraTha dezanI vatanI jI. (2) te te soraThiyA pratinidhi (khAsa karI cIja-vastuonA vecANa mATe) jJAtinI strI selaMkI (selaphakI) vi. [saM. UMsu >prA. vahuya dvArA seraThiyA vi.paM. jio "sera' + gu. "yuM' ta, pra.] seraTha- gujarAtane madhyakAlanA pratApI rAjavaMza ane e vaMzano no vatanI. (2) vANiyAonI dasA vIsA evI be taDa- puruSa. (A avaTaMka pachI aneka jJAtiomAM vaheMcAI vALI eka jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.), (3) AhIre- gaI che.) nI eka peTA jJAti ane ene puruSa (saMjJA.) (4) sAra- sevApurI vi. mihArASTranuM nagara "selApura' + gu. 'I' ta. svata brAhmaNane eka phirakA ane enA puruSa. (saMjJA) pra.] solApurane lagatuM(cevaDo' gujarAtamAM jIto che) (5) soraThamAM thatI veDAnI eka jAta [dezanuM solAra-pAka chuM. jio "selAravuM' + saM.] (lA) sakhata soraThI vi. [+ gu."I' ta.ka.] seraTha mAne lagatuM, seraTha mAra mAravo e DAR 2010_04 Page #1231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ selAravuM selAravuM sakri, sakhata mAra mAravA. selAravuM karmaNi, kri. seAlArAvavuM che.,sa.kri. seAlArAvavuM. selArANuM jue 'seAlAranuM mAM, selisiTara vi.,puM. [aM.] vakIlane mukadmAnI vigatA taiyAra karI ene salAha ApanAra sanaMdI mANasa sAlA puM. magajamAM UbhA thatA tukko, vicAranA pramaLa Aveza, taraMga.[. UpaDavA, . caDDI(-DhI) AvA (rU.pra.) magajamAM tukko UThavA] sAjara [aM] geArA senika sehajarI' vi. [+ gu. 'I' ta.pra.] [. spiriTa (3.pra.) lazkarI hRdaya-khaLa] sehajarI3 srI. [+ gu. I ' ta.pra.] seAjaranI kAmagIrI selyuzana na. [aM.] davA ke bInta padArtha pANImAM meLavI karAtuM drAvaNa. (2) evuM ceATADavA mATenuM ghaTTa drAvaNa, (3) udela, khulAse seAjjarane lagatuM. sAlAsa vi. [saM. su. + ulhAsa] umaMga-AnaMdavALuM, (2) krivi. umaMga-AnaMdI, umaLakAthI 'sevuM'mAM. seADhA(-rA)vavuM ja sevarIna puM. [aM.] briTananA senAnA sikkA, pAunDa sevAra huM. [jue 'seAvanuM' + gu, Ara' .pra.] Ama-tema athaDAyuM e. (ra) gabharATa sevAvuM jue 'sevuM'mAM. seAvA(-hA)sa(-se)! (Nya), -NI ja A 'suvAsaNa,NI,' seviyeTa na. [a.] paMcAyata jevuM svasattAka rAjya (jemake 'seviyeTa raziyA) 2266 sevuM sakri. paDAthI dANAmAMnA kacaro halAvI jhATakI dUra karavA. sevAvuM karmaNi,kri. seAvaDA(-)vavuM seziyala vi. [aM.] maLatAvaDuM (ra) sAmAjika seAziyAlijhama na. [aM.] samAjavAda seziyAlisTa vi.[aM ]samAja-vAdamAM mAnanAruM, rAmAjavAdI sesa huM [saM. cova> prA. kSotta, tatsama] kaMkamAM paDatuM sukavANa. (2) (lA.) kiMkara, ciMtA. (3) tIvra icchA. [0 pAvA (rU.pra.) gaLuM sukAvuM. (ra) sakhata tarasa lAgavI] sAsara zrI.,na. [aM.] rakAbI jevuM chIcharuM vAsaNa sAsavAnuM a.kri. [jue sesavuM.'] rasa-kasanuM sukAnuM. (2) (lA,) manamAM thatA ucATathI sukAtA javuM sesavuM sa kri. [saM. suSya>prA. susta, sosa, prA. tatsama] rasa-kasa ii levA, sUvuM, zASavuM. (ra) (lA.) a.kri. sahana karavuM, khamavuM. sesAnuM krarmaNi,-kri sAsAvavuM ke.,sa.kra. sAsAI zrI. [jue 'sAsanuM'gu. 'AI 'ta.pra.) seAsaLApaNuM, bedarakArI. (2) bhulakaNApaNuM 1 _2010_04 sALA zAbhA janaka utsava, (2) evA utsavamAM paraspara maLavuM ra seAharA(-DhA)vavuM (sAHvarA(-DA)vaDuM) jae sAhavuM'mAM, sehaluM (sAyeluM) vi. [saM. rukSama> prA. JC-jIbha-] sulabha (2) saraLa, saheluM. (ra) na. majhA paDe tevI ramata sehalA (sAyalA) zuM. [jae 'seAhaluM.'] AnaMda utsava sehavAvuM (sA:vAvuM) jae 'seAhavuM'mAM. sehavuM (sonuM) .hi~, [sa, jI-zoma > prA. so] zAbhA dhAraNa karavI, rUDuM dekhAyuM, ze|bhavuM, sAhAnuM. [A dhAtuna rUpa 'mehanuM' jevAM] sehalAvuM (saoN:vAyuM) bhAve., krU sehAlavuM, seAhuDA(-rA)vavuM (sAHvaDA(-rA)vanuM) ke.,sa.kri seha (seham) 3.pra. [saM.6: + akkSom ] e brahma huM chuM' evA advaita-bhAva batAvatA-udagAra sAhAga (sAhAga) jue 'suhAga,' sAhAga(-ge): (Nya) jae 'suhAga(-ge)Na.' sAhAgiNI ja 'suhAgiNI.' sAhAgI jae 'suhuNI,' sAhAgeNu (-zya) e 'sAhAgaNa'-'suhAgaNa.' sehAmaNuM vi. [jue sehanuM + gu. 'AmaNuM' rR.pra.] zeAbhAvALuM, zAbhI UThatuM, zAbhAnuM, sungeAbhita sehAvavuM, sehANuM jue 'seAhavuM'mAM, sAhAsa(-se)Na (Nya) jae 'suhAsa(se),' sehAsaNI jae 'suhAsaNI.' sehAsinI jue 'suhAsinI,' sAhAseNa (-Nya) jue 'sAhAsaNa'-'suhAsaNa ' sehiNI zrI. [saM. komini> prA. soIiLiyA] e nAmanI eka rAgiNI. (saMgauta.) e 'seAhaluM.' sAsanuM vi. yAna vinAnuM, bedarakAra. (2) bhulakaNuM sAsAyaTI sI. [aM.] samAja, (2) maMDaLI, sabhA sesAvavuM, sAsAvuM jae 'sesanuM'mAM, seAha (-rA)vavuM (sAHvaDA(rA)vanuM) jue sAhavuM'mAM. (bhASAmAM AvuM rUpa khAsa pracalita nathI.) sahaNuM (sA:vaNuM) na. [jae'sAhavuM' + gu, 'ANaM' kRx,] ke.,sa,krisehyaluM sALa (soLa) vi. [saM. chokarA > prA. so] dasa ane 4 nI saMkhyAnuM. [. kaLAnuM (rU.pra.) saMpUrNa khIleluM. * vAhane eka ratI (3.pra.) sarvaze sAcuM, zane zakkaravAra, (3. (3.pra.) kadI ja nahi. Le kaLA (pha.pra.) saMpUrNa caDatI. -e DhaLAe prakAza (3.pra.) saMpUNaeN caDatI, -Le zaNugAra, (3.pra.) zarIranAM badhAM dhareNAM. -Le saMskAra (saMskAra) (rU. pra.) khadhAM sukhaduHkha vItavAM e.-Le sekra(-ga)Dha1(-DhI) kAryo (rU.pra.) taddana niSphaLatA. -Le sepArA bhaththuvA (6.pra.) adhI rIte kuzaLa thayuM. huM seALa AnI (-sALa-) (3.pra.) saMpUrNa rIte, pUrepUruM [pAtaLA lAMbA seAjo, bharADa seALa (sALa) lAkaDI vagerenA mAranA zarIra upara thatA sALa-suM (sALa-muM) vi. [jue 'seALaO' + gu. 'muM' ta.pra.] seALanI saMkhyAe paheAMceluM. [mI ghaDI javI (3.pra.) bhAre Aphata AvI paDevI sALI, -TI (soLa-) . [jue sALa'+ kUkI''phUTI.'] seALa kAMkarI mAtI eka ramata sALa-pejI (sALa-) va. [jue 'sALa' + aM. peja' + gu. 'I ' ta.pra.] seALa pRSThanuM (pustakanA seALa pRSThonA krame) seALa-bhatuM (sALa-) na. [+ saM. mata-> prA. mattama-] seALa TANAMnA upavAsanuM seALaza huM. [saM. gholarA - prA. soila] 16 divaseAnA pakha Page #1232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sALu vADaDiyAnA vadhArAnA divasa sALuM (sAbu) vi. Ine naveMDhamAM rAkheluM. (2) aeTiyuM, zaNiyuM, mugaTA [-LAmAM hovuM (rU.pra.) naveMDhamAM kevuM, aparasamAM hevuM] Ti lAMbA vaLe sALIyA (saLayA) chuM, jie'seLa dvArA,] seALa sAM (sAM) zrI. [jae 'sAMyA.' [ vaLavI (rU pra.) nirAMta thavI] ['svAMga.' sega (sAMga) puM. [saM. svA>prA. soMnA, prA. tatsama] jae sAMgha (sAMdhya). [ja 'seAMdhuM.'], vArI, sAMdhAI strI. [+gu, AI 'ta.pra.], sAMghArata (sAMdhAratya) na., (-5,-ca) skrI. meAMdhI nahi tevI kiMmate cIja-vastuo vI e, sAMdhApaNuM, sastAI sAMthuM (sAdhu)vi. [saM.na-> prA.samarUma-> apaAeUa'] mAM nahi tevuM, sastI kiMmate maLatuM, sastuM, [. mAMthA mATe (-mAMdhA-) (rU.pra.) khUba khapI jatAM achata thaye mAMghuM thayuM. mAMghuM thavuM (-moMdhu'-) (.pra.) AgrahanI jarUra rAkhavI, mAna mAgatuM. * saruM (rU.pra.) ghaNuM sAMdhuM] seAMja (sAMjya) strI, vaDa, pugANa, (2) taiyArI, (3) sagavaDa. (4) purasada sAMDhavuM (sAMDhanuM) akri. [saM. suMvRddha>prA. saMvruddha, vRddhi pAmanuM-mAMgalika zabda] zubha kAma mATe gherathI taiyArI sAthe nIkaLavuM, vidAya levI, sUMDhavuM. seAMDhAluM (sAMDhAnuM) bhAve.,pa. seAMDhADavuM (sAMDADavuM) ke.,sa,,kri. sAMDhAluM, sAMDhAnuM (sAMDhA-) jue 'seAMDhavuM"mAM, sAMdhA (sAdhe) puM. [a, surAjya-> prA. su-aMdha-a] sugaMdha, saurabha, sArI seADama. (2) eka sugaMdhIdAra padArtha (-cUrvA je) seAMpaNa (soMpaNya), -NI zrI. [jae 'seAMpanuM'+ gu. 'aNa' -'aNI' kR.pra.], rata (-tya) . ['se MpavuM' dvArA.] seAMpaDyuM e, bhALavaNI, suparata, havAle. seAMpavuM (sAMpaNuM) sa.4, [saM. samav> prA. samaq > apa. sarvaiq-] bhALavaNI karavI, hava leA ApaveA, suparata karavI. sAMpAvuM (soMpAnuM), karmaNi, hiMsepAvavuM (sAMpAvavuM) ke.,sa.kri sAMpAvavuM, sauMpAvuM (sopA-) jue 'sepavuM'mAM. sepha (sAM) strI. [hiM. sairz--saM. rApuq1) viLayArI sAMyA (soMyA) sI, zuddha, bhAna. (2) sphUrti, jAgRti, tejI, (3) samajhaNa, ala seAMsaravuM (saeNAMsaravuM), sAMsaruM (sAMsaruM) vi. eka cheDethI bIrjA cheDA sudhI peAlANavALuM. (2) emAMthI pasAra thanAruM. (3) pAdha ruM, pAMsaruM sau puM. [saM. sarve>prA. sva>apa. saf>jagu. sahu] sarva, badhAM, sahu (noMdha: jIvaMta mAnava mATe ja maryodita, 'sau gheADA''sau uMdara' sau jIvAta' sau bAMkaDA'na kahevAya.) (2) kri.vi. sudhdhAM saurya na. [sa.] karavAnI saraLatA [maLatA, nA"kAI saukumArya na. [saM.] sukumAra hovApaNuM, sukumAratA, kA saukhya na. [saM.] sukha, sukha-zAtA, (2) svAsthya, _2010_04 227 saurabha ArAgya, taMdurastI saukhya-prada vi. [saM.] sauSya ApanAruM saugata, -tikavi. [saM.] khoddha dharmanuM anuyAyI, bauddhadharmI saujanya na. [saM.] sujana-tA, sajjana-tA, bhalAI, mANasAI sautrAmaNa -NuiM chuM. [saM. sautrA]i e nAmaneA eka canna sautrAMtika (sautrAntika) vi.,puM. [saM.] jemAM AtmAne svIkAra nathI - astitva svIkAryuM nathI tevA hInacAna saMpradAyanA eka phirake. (bauddha.) saudAmanI, saudAminI, saudAnI ii. [saM] AkAzIya [kariyAvara sauMdAya vi, sa] dAyAmAM apAyeluM. (ra) na. dAyo, sauSa puM. [a,] rAja-mahela. (2) meDhuM makAna, havelI saunaMda (sautanha) na. [saM] zrIkRSNanA bhAI baLadevanuM musaLa. (saMjJA.) vIjaLI saunaMdI (saunandI) puM. [saM.] khaLadeva, balarAma. (saMjJA) sauptikavi,na. [saM.] sUtelAone lagatuM yuddha. (2) mahAbhAratanuM e nAmanuM eka parva (saMjJA.) saubha puM. saM.] zrIkRSNane eka zatru-mArtikAvata nagaranA rAjA sAva. (saMjJA.) (ra) na. enuM kahevAtuM vimAna saubhadra, dreya puM. [saM.] zrIkRSNanI bahena subhadrAmAM arjunathI thayelA putra-abhimanyuM. (saMjJA.) saubhAgya na. [saM.] jue seAbhAga(1).' (2) yANa, (3) sadhavAvasthA, evAtaNa saubhAgya-cidana na. [saM.] sadhavA - suvAsaNInA mAthA upara veNI .aMkheDA - kapALamAM cAMdale-nAkamAM cUMkahAthamAM DDI ane mAMgalika vastro e pratyeka saubhAgya-draSya na. [saM.] haLadara kaMku ceAkhA cUDI kaMDha-mALA vagere te te padArtha [pAMcamanI tithi. (saMjJA.) saubhAgya-paMcamI (-50-2mI) zrI. [saM.] *Artika sudi saubhAgyavatI vi.,. [saM.] jenA pati hayAta hoya tevI strI, suvAsaNI, sadhavA saubhAgya-vaMtAM (-vatAM) na.,ba.va. [saM. saumAzvata > prA. OMtA + gu. 'uM' ta.pra.] (mAnArthe) saubhAgyavatI A saubhAgya-sUMTha (-Dhaya), DI srI. [saM. + ja 'sUMTha' + gu. 'I' (8 saM. 0aa > prA. A) ta-pra.] ziyALAmAM tenA nAkhIne banAvAtA ane ThAkorajIne dharavAmAM AvatA eka pauSTika pAka. (puSTi.) saubhrAtra na. [saM.] bhAI bhAI nA sArA saMbaMdha. (2) sagAI ke premane nAtA saumanasya na. [saM.] cittanI prasannatA saumitra, -tri huM. [saM.] dazarathanI rANI sumitrAnA putralakSmaNa ane zatrughna. (saMjJA.) saumya vi. [saM] zItaLa, muThTha. (2) zAMta svabhAvanuM, sAlasa, (3) (lA.) nirupadravI. (4) puM. (seAmanA putra) budha graha. (saMjJA.) (5) budha-vAra. (saMjJA.) saura vi. [saM.] sUryane lagatuM, sUrya-saMbaMdhI saurabha puM., [saM,na.] sugaMdha, seAhama, khurAkhe, suvAsa Page #1233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sauramAna 228 sTarliMgapurata sAra-mAna na. si] sUryanA darzana pramANe karavAmAM AvatuM skAuTa 5. aM.1 mukhyatve vidyArthIone lArI tAlIma samayanuM mApa. (.) ApavA mATenI saMsthAno te te vighAthI dUnI ramata sara-mAsa S. [saM] sUryanuM eka rezimAMnA praveza pachI skAuMTiMga (skAuTi9) na. [.] skAuTanuM kArya, skAuTabIjI rAzimAM pravarA thAya tyAMsudhInuM samayanuM aMtara kIma jI. [e.] pejanA (AvA bAra mAsa = 315 upara thoDA samayanuM "sara aTara na. [4] moTarasAIkala jevuM nAnAM pAnuM khurI varSa) ( ) upara besAya e prakAranuM eka yAMtrika vAhana, (2) evA saura-varSa na. siM.] sUryanuM eka rAzimAMnA pravezathI laI traNa pitAnuM TrAisikala jevuM vAhana, "Te-rikazA' bAre rAzi vaTAvI tenI te rAzimAM AvavA sudhInuM asala sI. [.] nizALa, zALA bAra sIramAsanA samayanuM aMtara. (ja.) skula be na. a.] bALakonA zikSaNanI vyavasthA mATe saurASTra vi. [saM] prAcIna surASTra dezane lagatuM. (2) puM, lokonA caTAyelA pratinidhionuM baneluM maMDaLa na. [saM. surA puM, purANA sI.] e "surASTra' keila ja "zkela." saurASTriya vi. [1] saurASTrane lagatuM, saurASTra dezanuM. skeca chuM. [.] hAthathI dorelI AkRti ke citra. (ra) (sa. vyAkaraNa pramANe saurASTrIya asiddhaazuddha che. kaI paNa vastu ke prasaMganuM sAdhAraNa khyAna saurASTra' satI. [ ] saurASTranI junI bhASA. (saMjJA.) ()la puM. [.] mApa (2) saurASTranI vyApaka bolI. (saMjJA.) (3) tAmilanADunA keTa-leja .. [aMge IMglenDanI uttarano aDIne AvelA madurAI mAM rahetI nI saurASTriya prajAnI bolI. (saMjJA) Ajane briTanane eka bhAga. (saMjJA) [(saMjJA) saurASTra vi. saM. vATa + gu. "I' ta...], STrIya skoTalenDa yArDa na, [.] laMDana zaheranuM polIsa-daLavi. siM, lauSTi ] jAo "saurASTriya." (AMdha: "saura- kera che. [a] krikeTanI ramatamAM thayelI doDa ke "na'no STrIya' 25 sa. vyAkaraNa pramANe asiddha ane azuddha che.) kula saravALo ke AkaDe savarNa vi. saM.] sonAne lagatuM, sonAnuM. (2) na. suMTha kera yuM. [e.1 krikeTanI ramata vakhate baMne bAjanI sIvIra puM. saM.] mayakAlanA prAcIna siMdhu-pazcima mAravADa deTa ke una'nI saMkhyA mAMDave to mANasa -uttara gujarAta -uttara kacchanI vacce moTe bhAge thara- olara vi.!. [.] chAtravRtti laIne bhaNanAra vidyArthI pArakaranA pradeza. (saMjJA) (2) na. beranI eka jAta (2) vidvAna, paMDita (pitAnA viSayane niSNAta gaNAto) savIrI sI. [sa.] madhyama gAmanI eka ati. (saMgIta.) skolarazipa mI. [saM.] vighAthIone apAtI Arthika sIzalya na. siM] suzIla hovApaNuM, suzIlatA, sadA- vRtti, chAtravRtti, ziSyavRtti. (2) vidvattA, paMDitAI cAritA. (2) vinaya, viveka sikartha, suMdaratA sIna chuM. [e. paDado sIjhana na. [] pATIlApaNuM, samapramANatA. (2) zobhA, ke 5. [aM.] pecavALI kholI ke khIlo. [0 hIla sauSThavanapriya vi. [saM.] jene sauSThava gamatuM hoya tevuM he (rU.ma.) magajanI asthiratA kevI]. sohArda na. siM.] hRdayanI maLatA. (2) suhApaNuM. rAyavara na. [aM.] keravI caDAvavAnuM ke utAravAnuM mitratA, maMtrI, dostI, bhAI-baMdhI saLiyAvALuM sAdhana saudarya (saundarya na. saM.] suMdara hovApaNuM, suMdara-tA, 5 chuM. [.] kAcA mAla tarIke kAma lAge te mAhara-tA, mane rama-tA, khUbasUratI. (2) aMga-sauSThava bhaMgAra. (2) astro mulAyama karavAne cAmaDAno paTTo skaMda (kanDa) chuM. [sa.] kArjika avAmI, kAlaiiMkaya (mahA. sara vi. [.] cArasa. (2) paM. cArasa ghATa. (3) deva ane umAnA pura) (saMjJA.) na, carasa gAna aMda-gupta (rakanDa-) 6. siM.] gupta vaMzanA samrATa sa hana kuM. [.] dariyAI ke havAI lakarano eka bhAga caMdragupata vikramAdityane samrATa putra (I.sa. 5 mI sadInA khalana na. [aM] khaDI paDa6 e. (2) bhUla, ca. (3) mAya-bhAga.) (saMjJA.) samArgathI bhraSTa thavuM e. (4) adha:pAta 1 vi. [e.] khalana pAmeluM. (2) jene vIrya-sAva (6:sa.nI pahelI pAMceka sadImAM cAlu hatI.) thayuM hoya tevuM. (3) na. juo "khalana." kaMda-SaSThI (kanDa) sI. si.] kArtika sudi ke vadi sTaDI . [aM.] abhyAsa (graMthAdina), vidyAbhyAsa chaThanI tithi-kArlika svAmInA utsavano divasa. (saMjJA) sTaDI sakela na. [a] abhyAsa-vartela 1 be khabhAnI vacce pALane sTanTa (sTeTa) muM. [..] kriyA ke zaktinI ekAgratAne eDano bhAga, kAMdha, khAMdha. (2) pazunI garadananI uparano ke karI chUTayAne oLI dekhAva, aTATopa, "sTeTa' bhAga, kAMdha. (3) thaDa. (4) purANAdi graMjane peTA khaMDa. sTampa sI. [aM.] krikeTanI ramatamAM beu bAjanI (3+1) (5) sejane eka ha. [chAvaNI, pahAva, "kepa." cAramAMnI te te lAkaDI, 'vikeTa, aMpa" aMdhAvAra (dhAvAra) pR. [+ saM. nA-vAda] lakaranI sTarliMga (sTaliM) . [ ] briTanano sonAno sikkokuMbha (kalma) chuM. siM.] khabhe, khAMbha, beTho thAMbhalo. pAunDa. (2) eTalI kiMmatanI neTa (2) zivaliMga, zivanuM bANa sTarliMga purAMta sTarli) ramI[+jao purAMta."] 2010_04 Page #1234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 29 bhAratane briTananuM karaja cUkavavA mATenI bAkI rakama sTeneTAipisTa chuM. [a] zarTa henDathI lakhI TAipasTava chuM. [.] ghAsaleTathI havAnI mane baLate calo. rAiTara upara TAipa karI ApanAra mANasa (2) ghAsaleTane sade vATavALo calo sTeja (sTa-Da) na. [aM] vAhanamAM caDhanArAone UbhAM sTaMTa (sTaTa) jeo "sTanTa.' rahevAnuM che te mathaka, (2) pI. sAmAna mUkavAnI che sTepa (sTampa) jue "sTampa." uparathI mAla-sAmAna utAravA UbhA rahevAnI cArapAI, sTAIla sI. [] Dhaba, rIta, prakAra, zelI loDo, De. (3) abhiprAyanI pakaDa sTArTa (sTAnDarDa) na. [] dhoraNa, "sTAMDarDa' sila, 0 pepara . [aM] lokhaMDanI aNIvALI kalamathI sTArTa TAIma (sTAnDarDa) ! [aM] dezanA mayavartI jenA upara sAikala sTAIla karavA mATe lakhavAmAM Ave sthaLane samagra dezane mATe mAnya samaya, sTAnDarDa TAima che te mINiye kAgaLa sTArca E. [e.] khAdha prakAranI vanaspati anAja vagere- sTempa puM[.] sikko ke enI zapa. (2) TikiTa mAM kArbanavALuM tatva, kAMjI (TapAlanI). (3) dastAveja mATenA sarakArI chApane kAgaLa. sTa (sTAnDarDa) jeo "sTAnDarDa." (4) (lA.) khata dAvA vagere mATe bharavAnI sarakArI sTa TAIma (sTArDa-) jao sTAnDarDa TAima." letarI TAMpa (sTA5) jeo "sTAmpa' * sTempa." 5-pepara 5. [.] ja e "sTe5(3)." vecanAre sTika sI. [aM] lAkaDI, soTI. (2) hokInI ramatanI sTempa-venDara . [aM] sarakArI sTempa temaja TikiTa khAsa prakAranI lAkaDI sTezana na. [4] mukAma, pahAva. (2) mathaka, sthAna. (3) sTIma jI. [a] varALa (2) (lA.) ja , jesa relave meTara-basa vagerenuM mathaka (jyAMthI musApharo cahasTIma enjina, sTIma ejina (eDi jana) na. [4] Utara karI zake.) varALathI cAlatuM yaMtra [beTa sTezana-mAsTa(sva)ra chuM. [+ aM. "mAsTar] relave-sTezanano sTImara pI. [3] varALanI madadathI cAlatuM vahANa, Aga- vaDe amaladAra [vagere) vecanAra vepArI, kAgadI. sTImarelara na. [aM.] rastA uparanI kAMkarI vagere dabAva- sTezanara . [aM.] lakhavAnAM sAdhana (kAgaLa zAhI penisala vAnuM varALathI cAlatuM yaMtra sTezanarI sI. [saM.] lakhavAnI sAmagrI (kAgaLa zAhI sTIma-lenca, sTIMma-ca (leca) sI. (aM.] varALanI pisila vagere) lekhanasAmagrI madadathI cAlate macha, jAlI boTa sTepa ja "sTempa." sTIriyo chuM. [.] copaDI vagere ke bloka vagere chA5- Teka puM. [aM.] padArthonA samUha, jasthA. (2) phaMDa, paMcha, vAnAM karelAM taiyAra patarAM [TAMpavALI kalama bhaMLa. [le (rU.pra.) mAla-sAmAnanI noMdha karI sTIla na. [a] pilAda, gajavela. (2) khI. palAdanI gaNatarI karavI] di . (aM.] kalAkArane potAnuM kAma karavAne sTeka ece(04) (eka cenja) 6. [a] zera eraDA ke makAna [pAyAnI ke cAra pAyAnI beThaka sikayuTi vagerenA jyAM sadA thatA hoya tevuM bAMdheluM bajAra svala na. [.] nAnA Tebala jevI gALa ke cerasa traNa sTeTa-buka strI. [.] mAla-sAmAnanI gAMdhanI cApaDI sTeija jao sTeja.' sTepa puM. [4] moTara-basane mArgamAM vacce thobhavAnuM sTeTa ja "sTe.' nAnuM mathaka, zobhe sTeITamenTa, sTeTameTa (mesTa) e sTeTa-meMTa." sTepa presa na. [4] chApAmAM cheka chellI ghaDIe maLelA sTegyu na. [saM.] paththara ke dhAtunuM bAvaluM mahattvanA samAcAra ane enuM sthAna [TAMpaDI sTaTyUTa [ ] koI paNa dhArAnA kAmanI saraLatA para jI. [e.] bArI-bAraNAMnI UbhI AkaDo, mATe pAchaLathI banAvela che te peTA-dhAro sTora puM. [.] mAla-sAmAnano jaththa. (2) evo sTe(6) ja na. [aM] sabhA vagere mATeno maca. (2) jastha rAkhavAnuM sthAna, (3) jIvana-jarUriyAtanI cIjo nATakano takhate, raMga-maca, nATaya-maMca vecavAnI dukAna sTe(I), na. [4] rAjya ke peTA-rAjaya sTorakIpara vi. [.] kArakhAnAM dukAno vageremAMnA sTe(I)Ta-penTa, sTe()Ta-meTa (meTa) na. si.] mAla-sAmAnanA jaththAnI dekharekha rAkhanAra [oraDe nivedana, kephiyata sTara-rUma . [ ] mAla sAmAnano jaththo rAkhavAno sTeInalesa-sTIla ja e sTenalesa sTIla.' medAna sTela S. [.] paracuraNa cIjo tema chApAM vagere vecavAnI sTeDiyama na. [.] ramata-gamatanuM vizALa cagAna che ane cA vagere pINAM vecAtAM pUrAM pADavAnI nAnI dukAna sTethoskopa na. [4] hadaya ane kephasAM barobara kAma sTrITa sI. [aM.] mAle, latto, pADe, 5, piALa, kare che ke nahi e jANavAnuM TayubavALuM kAnamAM bharAva- maTI zerI. (2) nagara ke gAmanI aMdarano rasto vAnuM dAtaranuM eka yaMtra [tenuM vaijJAnika polAda sTrITalAiTa sI. [aM] nahera mArgo ane zerIomAMnA sTe()nalesa sTIla na. [] jemAM kATa nathI lAgato sudhArAInA dIvA sTeno, prAphara chuM. [.] zairTa henDathI lakhI lenAra mANasa sTecara na. [.] a-zata pAyala mAMda vagerene sUtAM laI 2010_04 Page #1235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sTroMga-ma javAya tevuM khATalI jevuM vAhana (be DenA dAMDA be mANasa hAthathI upADI laI jaI zake tevuM) sTronga-rUma, sTrogarUma (sTroGga) puM, [aM] tinnerI jevA AraDA sTraeNlziyama na. [aM.] eka mULa dhAtu, (ra.vi.) stana na. [a,,puM.] dhAI, thAna. (ra) AMcaLa stana-pAna na. [saM.] dhAvavAnI kriyA stanaM-dhaya (stanadhaya) vi. [saM.] dhAvaNuM bALaka ke AMcaLavALAM pazunuM baccuM [kakhajo kAMcaLI stanAMzukra (stana zuka) na. .[saM.] kamakhA-kApaDuM - ceAlIstanI vi. [saM.,puM.] jene dhAI temaja AMcaLa heAya tevuM stanya na. [saM.] sarva-sAmAnya prANi-ja dUdha. (2) manuSya mAtAnuM dhAvaNa 2270 stabaka chuM. [saM.] phUlavALuM makhuM, (2) guma. (3) (lA) graMthanA nAnA vibhAga, pariccheda. (3) jae 'TaLe.' stabdha vi. [saM.] thaMbhI gayeluM. (2) Azcarya-cakita. (3) dilaDha thayeluM stara puM. [saM.] thara, paDe. (ra) kakSA, (neoMdhaH zikSaNanuM stara' jene gu. mAM napuMsakaliMge prayoga paNa thavA lAgyA che.) stava puM., -vana na. [saM.] guNa-prazaMsAnA padya-samUha, stuti, Atra [Agya, stanya stananIya vi. [saM.] stuti karavA jevuM, stuti karAvA stavavuM sa.kra.saM. raMtu > stav, pachI tatsama] stuti karavI, stavana karavuM. stavAnuM karmaNi, kri. stanya vi. [saM] jae 'stavanIca.' staMba (stambha-) puM. [saM] thUmaDuM. (2) jhumakhuM, gucchA. (3) hAthIne bAMdhavAnA khIleA staMbha [stamba) puM. [saM.] yaMtra, thAMbheA. thAMbhaleA. (2) gheADAne thatA eka rAga. (3) rasa-prakriyAmAMtA eka sAttvika bhAva. (krAvya.) tambha-tIrtha (stambha-) na. [saM.] khaMbhAta' nagaranuM mayakAlIna eka saMskRta nAma. (saMjJA.) staMbhana (tapzana) na. [saM.] aTakI paDavuM e, rekAI rahevuM e. (2) taMtra-zAstramAM jANItuM abhicAra-karma. (3) jhADA pezAba vagerene rekI nAkhanAruM auSadha staMbha-lekha (tambha) puM [saM.] paththara ke dhAtunA thAMbhalA uparanA prazasti-lekha. (2) vIrapuruSanA kheDelA pALiyAmA lekha staMbhavuM (takhkhaluM) a. kri. saM. rAma-sam, tasama] thaMbhI javuM, aTakI paDavuM, rAkAI javuM. staMbhALuM (stambhAnuM) bhAve, kri, staMbhALavuM (stambhAvanuM) pre,sakri staMbhALavuM, staMbhAvuM ja staMbhanuM mAM, [(2) TekaveluM taMbhita (stakSita) vi. [saM.] thaMbhAveluM, rADheluM, aTakAveluM, stAna na. [phA.] samAsamAM aMte sthAnanA artha-dezanA artha ApatA zabda : hiMdustAna' 'turkastAna' 'adhAnistAna' 'pArkika-stAna' vagere stAnI vi. [ + rUA. pratyaya] sthAna ke dezanA vAsI'e artha samAsane cheDe : 'hiMdustAnI' 'turkastAnI' vagere ' _2010_04 sIbata stuti zrI. [saM.] prazaMsAnuM vacana, vakhANa. (1) e prakAranA padya-samUha, snetra, stavana stuti-pATha puM. [saM.] stotra elI javuM ke vAMcI javuM e stuti-pAThaka vi. [sa.] steAtra khelanAra ke vAMcI janAra stuti-pAtra vi. [saM., na.] jae 'stavanIya,' stuti-priya vi. [saM.] jene vakhANu gamatAM hoya tevuM stutya vi. [sa.] jae 'stavanIya', (2) vakhANavA jevuM stutyartha chuM... saM, stuti + ma] stutinA Azaya ke [prakAramAMnA eka. (tarka.) stutyarthonuvAda pu. [+ saM. anu-nAva] anumAnanA traNa rUpa puM. [saM.] DhagaleA. (2) bhagavAna buddhanA avazeSa uparanuM gALa ghummaTanA AkAranuM dhana sthApatya (e pahADa. mAM kAtareluM paNa hoya ke paththara I. vagerenuM cageluM paNa hAya.) ke mAnA tena puM. [sa.] cera steya na. [sa.] ceArI -stA kri. vija''+'; saMdhimaya uccAraNa. anumatinA bhAva hAya ema 'hAstA' (<'hA ja te ostA' (<'dhrA jatA'), 'kazAstA' (8'karaze ja teA' vagere) ja stAtanya vi. [saM.] jue 'stavanIya,' stAtA vi. [saM.,puM.] stuti karanAra, stuti-pAThaka steAtra na. [saM.] jae 'stava'-'stuti.' teAma pu. [F,] stuti, vakhANa (2) eka prakArane yajJa. (3) samUha, jaththA stiyArAja na. [saM. zrI + gu. yuM' ta.pra. + ja 'rAja] jyAM strIonuM zAsana hoya tevuM spriMyALa, -LuM vi, [saM. hrI~ + gu. 'ALa' 'AchuM' ta.pra,] (lA) saunA jevA svabhAvanuM.(2) pAcuM. (3) vevaluM. (4) AveluM strI srI. [saM] nArI, bAyaDI, kherI, kheruM, mahilA, vanitA, amaLA. (2) patnI, bhAryAM, gharavALI, dhaNiyANI, [. karavI (rU.pa.) paraNazuM. (2) punarlagna karazuM. mAM AvavuM (rU.pra.) -dharmamAM AvavuM, strInuM uMmara-lAyaka thavuM] -aM. (-aNDa) puM. [+ saM. maDha, saMdhi vinA] jemAM prarjA utpanna karanArAM jaMtu hoya tevAsInA bIja kAza strI-kesara na. [saM.,puM.] lemAM-vanaspatimAM rahelA phUletpAdaka taMtu strI-keLavaNI sI. [+jue keLavaNI.] kanyAe nI -strIonI zALA-mahAzALAomAMnI tAlIma strI-ghelachA (-ghelA) srI. [TM ghelA.'] strI ke patnI pAchaLa prabaLa rIte Asakti rAkhavI e strI-ghelA (caeNleA) vi., puM [+ jae gheluM.'] strI-ghela chAvALA puruSa zrI-caritra na. [saM.](lA ) strInA kAvA-dAvA, strInI cAlAkI strI-jana vi. [saM.,puM,]mI vyakti, baira strI-nnata (tya) strI. [+ jae jAta. ], -ti strI. [saM.] samagra strI varga, strIonI AkhI jAta Page #1236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cakI-jita 221 kSAnaka dravya pakaDa na hoya tevI sthiti, strIonI svataMtratA trIhaTha pu. sI. [...] strI ke strIonI jidu strI-hatyA stro. [saM.] juo 'strI-vadha." 7 vi. [saM.] strInA svabhAvanuM, strI-prakRtinuM, bAyaluM. (2) (lA.) bIkaNa. (3) vavavuM. (4) kAyara. (5) na. juo "I-va.' [aNa hovApaNuM aiNa-tA strI, sva-bhAva puM,, -vRtti strI [saM.] -stha vi. [saM.] raheluM, rahetuM. (samAsane aMte; jemake gRha-stha" "sva-stha" "kaMTha-stha' "mArgastha' vagere) [latavI rAkheluM sthagita vi. [3] thaMbhI gayeluM, aTakI paDeluM. (2) mustha-pati muM [saM. sthApatyano jJAtA-e "kaDiyo' suthAra' tema "sivila enjiniyara.' (nakazA-laeNna' banAvanAra te zipI'-ArkiTeTa) sthapAvavuM, sthapAvuM ja 'sthApavuM'mAM. la(-) na. [sa.] sthAna, ThekANuM, jagyA. (2) mukAma sthala(La)-kamala(La) na. [sa.] kAramIra bAju thanAruM eka prakAranuM phula. (2) gulAbanuM kula [gulAbane cheDa sthala(-)-kamalinI strI. [3] sthala-kamaLano choDa. (2) sthala(-)-ja vi. [4] jamIna upara thanAruM sthala(La)-devatA strI. [saM.] amuka sthAnanI adhiSThAtrI devI sthala(La)nirNaya puM. [saM.] "A amuka sthAna che' evo TharAva jI-jita viSe. [saM.) ane vaza thaI rahele puruSa, strI-valo [bhAva jI-tva na.saM.] zarIramAM strIonAM lakSaNa hevAM e, strI- strI-dAkSiNya na. [saM. strI tarIkrenI caturAI. (2) sI tarapha mAnabharyuM valaNa, nArI-pUjA, strI-bahumAna, 'zivalI' jI-dhana na. siM.] strIne dAyajAmAM maLeluM temaja pati ane sagAMvahAlAMo vagere pAsethI maLela bheTanA rUpanuM nANuM ke saMpatti, pavuM. kariyAvara ane bakSisanA rUpanuM [(2) radarzana thavuM e jI-dharma muM. [saM.] nI pati kuMTuMba vagere taraphanI pharaja, DI-pAtra na. [saM.] nATaya vageremAM strInA pizAkathI abhinaya karanAra vyakti e rahI paNa hoI zake, puruSa paNa), nArIpAtra strI-puruSa na., ba.va. [saM.) nArI ane nara (sarvasAmAnya (2) dhaNI-dhaNiyANI, pati-patnI, daMpatI strI-puruSa-saMbaMdha (-saba-5) . [saM.] strIo ane puruSo vacceno sarvasAmAnya vyAvahArika nAte (2) maithuna, saMga strI-puMsAkarSaNa dhusA) na. [+ pue+ -La] strI ane puruSanuM parasparanuM kheMcANuM (ba.ka.ThA.). strI-prasaMga (-prasa) puM. [saM] strInI sAthe paDeluM kAma. (ra) maithuna, saMbhoga jI-bahumAna na. sa,6.] kIone mAna ApavAnI kriyA, e pratyeno Adara, strI-saMmAna, dAkSiNya sI-bIja na. siM.] nA vIryamAMno strI utpanna karanAre kaNa. (2) kUlamAM sI-sara [kesaranA tAMtaNo strI-bIjAMkura (-bIjAkura puM. [+ saM.ara] kulanA strI jI-buddhi sI. (saM.] DhInI akkala. (2) (lA.) nI salAha zrImatAdhikAra pu. [+ sa. adhi-vIra ] sIene sAmAjika rAjakIya vagere bAbatomAM mata ApavAne ha rI-rega kuM. siM] strIone ja thatuM keI paNa zArIrika thApi. (2) pradara je yoni-roga jI-liMga (li) na. [saM] jenAthI strI che ema oLakhAya tevuM nizAna. (2) (vyAkaraNamAM) nArIjAti (vyA) straliMgI (liMgI) vi. [saM5.] strIliMganuM, nArIjAtinuM. (vyA.) (2) hIja DuM, bAyeluM strI-varga kuM. [saM.] aDIone samAja zrI-vaza vi. saM.] strInA tAbAnuM, strIne adhIna, bairInA tAbAmAM rahenAra [batAvanAra, aliMgI, (vyA.) jI-vAcaka vi. [saM.] sakaliMga ke nArI jAtinuM hoya evuM jI-zakti strI. [saM.1 strInI tAkAta. (2) jI-jAti strI zikSaNa na, strI-zikSA sI. [saM.] ja "keLavaNuM." strI-samAgama, strI-saMga (sI), pR. [saM.] strI ke strIono meLApa. (2) maMthana, saMbhoga strI-saMmega (-sabhbhAga) puM. [saM.] maithuna strI-saMmAna (-sammAna) na. [saMs.] pI . taraphane Adara, gelenTrI' strI-svAtaMtrya (svAtavya)na. [saM.) sahIo upara puruSanI sthala(La)-nirdeza kuM. [saM.] "A amuka sthAna che ema batAvavuM e sthala(La)-patha 5. [ ] jamInano rasto, khuzI, sthaLamArga sthala(La)-5 na [..] gulAbanuM phUla ['TopogrAphI" sthala(La)-5ricaya puM. [saM.] te te sthAnanI oLakha, sthala(La)-mArga kuM. (saM.] jamInane rasto sthala(La)-vAcaka vi. siM] "amuka jagyA A che' evuM batAvanAra, sthaLane khyAla ApanAra sthala(La)-vidyA strI. siM.) e "sthala-paricaya." sthala(La)-saMkeca (sakeca) . siM] jagyAnI taMgI sthala(La)nara (sthalA(-LA)nta2) na. [+ se. ana] bIju sthaLa, bIju ThekANuM. [ karavuM (rU.pra.) jagyAnI adalAbadalI karavI, eka sthaLa choDI bIje sthaLe javuM sthalI(-) sakI. [saM.] khuhalo jaMgala jevo pradeza, (2) sUkI khulI jamIna. (3) tAluko sthavira vi. [sa.] pAkI umaranuM vRddha, gharaDuM. (2) paM. prauDha bauddha bhikSa, (bo.) sthaMdila (sthaDila) na. [sa.] yajJanI vidI jemAM hoya te cAtara. (2) dhArmika kAryamAM hAma vagere karavAnI nAnI cirasa eTalI sthANu vi. [saM] acaLa, sthira. (2) vRddha, dhara DuM. (3) 5. jhADanuM thaDa, (4) thAMbhalA. (5) mahAdeva, zivajI. (saMjJA.) sthAna na. [4] sthaLa, ThekANuM. jagyA. (2) mukAma, raheThANa. (3) hodo, padavI. (4) (lA.) pratiSThA, darajajo sthAnaka na. [saM.] jao "sthAna. (2) deva devalAnuM nAnuM 2010_04 Page #1237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthAnakavAsI 222 sthirA maMdira sthApita vi. [saM.] sthApeluM. (2) nizcita kareluM sthAnakavAsI vi. [sa,j.] AvatAMbara jenA derAsara sthAya chuM. [sa.] sthira bhAva. (2) AdhAra. (3) sthAna. ane murti-pUjAmAM na mAnanAro (phiraka), vaMDhiyA (saMpradAya). (4) sAmartha. (5) rAgane eka avayava, (saMgIta.) (2) e saMpradAyanuM anuyAyI. (saMjJA.) [sthAna-bhraSTa thAya-bhaMjanI (bhajanI) sI. [saM] rAganA thAya sthAna-Tyuta vi. [saM] potAnA sthAna uparathI khasI paDeluM, AlApathI karavAmAM AvatuM bhajana. (saMgIta.) sthAna-nirNaya kuM. [sa.] ja "sthalanirNaya.' sthAyitA strI, -1 na. [8] sthAyI hevApaNuM, sthiratA, sthAna-nirdeza chuM. [] juo "sthala-niza.' sTebiliTI." (2) nitya-tA sthAna-bheda puM. [saM] ja sthAna. (2) uccAraNamAM sthAthI vi. [saM.] sthira, acaLa, (2) nittha, kAyamI. mukhamAMnA sthAnanI ekabIjAthI judAI (vA.) (3) TakAu. (4) muM. jaja ane paMcama svara. (saMgIta) sthAnabhraSTa vi. [saM.] e "sthAna-yuta.' (5) kAvyanA rasane prANapa bhAva, rasano AtmA. (kAvya.) sthAna-maya na. [saM.] AMkaDAnI enA sthAna pramANe kiMmata sthAyI pUMjI strI. [+ja e "paMcha."], sthAyI maMDaLa sthAna-vatA vi. [saM.) amuka jagyA ke tyAMnA lekamAM (bharaDaLa) na. [+ja e "saMDoLa.] jenA vyAjano ja thatuM ke hotuM (rAga vagere) upathAga thaI zake tevI maDI, anAmata sthAnAdhikaraNika chuM. [+ saM. pitaLana) thANadAra (janA sthAyI bhAva . (.] ja "sthAyI(pa)." rajavADAMmAMne jagata-nAkAne eka hodedAra) sthAyI samiti . [+ saM.] badhAM kAma karanArI che te sthAnApanna vi. [+saM. mA-r] sthAna para jaI pahoMceluM. gALA pUratI sthira kamiTI, "sTeDiMDaga kamiTI' (2) pratiSThita sthAlI strI. [saM. thALI, nAne khumace sthAnAMga (sthAnA) na. [+saM. zrI jaina AgamAMnuM sthAlIpAka chuM. [saM.] gRhastha karavAne eka dhArmika vidhi bIja aMga, ThANAMgasUtra. (saMjJA.) (jena.) sthAlI-pulAphanyAya . [.) annane kaNa pAkayo che sthAnAMtara (sthAnAMtara) na. [+saM. ajA] o "lAMtara. ke nahi e thALImAMnA eka dANAne daLAvavAthI khabara sthAnika vi. [saM.] sthAnane lagatuM, te te maryAdita ThekANAnuM. paDe te pramANe vastuno eka aMza jANuM samagra vastune 'kala' khyAla karavAne prakAra. (tarka) sthAnika svarAja, - na. [+ saM. + ] te te nagara ke sthAvara vi. [..] khasI zake nahi tenuM, jaDa. (2) sthira, te te gAmanuM vyavasthA-taMtra lokonA pratinidhionA hAthamAM a-cala. (3) puM. parvata, pahADa hoya e prakAranuM sudharAI vagerenA vahIvaTanuM zAsana taMtra, sthita vi. [saM.] sthira karI raheluM, raheluM. (2) hayAta, lokala selpha gavarmenTa' majada [vALuM. (2) saMyamI sthAnIya vi. [saM.] sthAnane lagatuM, sthAnika sthita-dhI, prajJa vi. [saM.] sthira buddhivALuM, samatva-buddhisthAne kri.vi. [saM. prayoga] ucita, zva, barAbara, prastuta. sthiti sI. [saM.] sthAnamAMnI sthiratA. (2) astitva, (2) kharekhara, sAce hayAtI. (3) paristhiti, avadazA, dazA, hAlata. (4) sthA5ka vi. [saM] sthApanA karanAra, mUkanAra. (2) racanA- nivAsa. (5) dara jaje, pa. (6) aMga-vinyAsa, "pojha' tmaka. (3) 5. nATamAM sutradhArathI utaratA darajanano sthiti-custa vi. [+jae "custa.] dine vaLagI rahe. prathama naTa. (nATaya.) nAruM, rUDhicusta, rUDhi-rakSaka, ke Tava, "orthoDosa' sthApatya na. siM.1 nAnAM moTAM makAna devAla masijade sthiti-zakti strI. [saM.] padArthanI cikkasa sthitine kAraNe vAva kuvA kuMDa vagere paththara ke ITa vagerenAM bAMdhakAma- emAM mAluma paDatI kArya-zakti, poTeziyala enarjI mAMnuM te te bAMdhakAma, "ArkiTekacara' sthitisthApaka vi. [saM.1 lAMbu 8 thayA ke karAyA sthApatya-kalA(-LAM) . saM.] paththaranAM IMTanAM vagere pachI pAchuM asalamApa ke sthitimAM AvI janAruM,ilesTika vividha prakAranAM bAMdhakAmanI vidyA [zAstra sthityaMtara (sthityAtara) na, [+se attara bIjI sthiti, sthApatyazAstra na. [saM] imArata vagerenAM bAMdhakAmane lAgatuM bIjI paririthati, sthitinuM rUpAMtara, sthitine palaTa. (2) sthApana na. [sa.] sthApavuM e, mUkavuM e. (2) sthApavAmAM vikRti [(4) makkama, daDha vaparAtuM kapaDuM ane enA uparanA dANa tema anya padArtho sthira vi. [saM.] acala, dhava.(2) sthAyI. (3) nikriya. sthApanA sI, [saM.] juo "sthApana(1). (2) mUrtinI sthira-citta vi. [saM.] makkama heyAnuM pratiSThA karavI e. (3) nATaya-racanAnA AraMbhanI prastAvanA sthiratA strI, -1 na. [saM.] sthira hovApaNuM je sUtradhArathI taratanI utaratI kakSAno "sthApaka" 2ja sthira-dhI, sthiraprajJa, sthira-buddhi, sthira-mati vi. [saM.] karato) (nATaya.) vicAramAM parivartana na Ave tevA makkama nizcayavALuM, sthApanIya vi. [saM] sthApavA jevuM. (2) sAbita thAya tevuM sthita-prajJa sthApavuM sakri. [saM. sthAne che. thApa, tatsama] sthApanA sthira-vIrya vi. [saM.] jenuM baLa acala che teva, brahmacArI karavI, mUkavuM. (2) jagyA upara mukarara karavuM, nImavuM. sthira sI. [saM.] pRthvI. (dhaH pRthvIne sthira mAnI (3) mAMDavuM. (4) puravAra karavuM saM. sAhityamAM A nAma vaparAtuM) 2010_04 Page #1238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthirAsana sthirAsana na. [saM. cik + Asana] yAganuM e nAmanuM eka Asana. (yega.) sthirIkaraNa na. [saM.] asthine sthira karavAnI kriyA. (2) daDhIkaraNa. (3) anumAna ApavuM e, samathaeNna. (4) bavAsI 203 zrUSNuA zrI. [saM.] thAMbhalI sthUNA-khanana na. [saM.] jae sthANu-khanana.' skUla(-La) vi. [sa,] prAkRtika, bhautika, (2) indriya-grAma. (3) moTA kanuM. (4) jADuM, puSTa, laThTha. (5) a-caMcaLa, jaDa. (6) (lA.) aDasaTTe gayeluM. [. daSTi (rU.pra.) upara uparathI joyuM e] [kadAvara zarIranuM skUla(La)-Aya vi. [saM.,ba-trI.] jADA zarIranuM. (ra) sthUle(-LA)dara na. [saM. sUru + ], meTuM peTa, phAMda, du, kAta. (2) [kho.] vi. meTA peTavALuM. (3) puM. gaNapati, gaNeza Arya na. [saM.] sthiratA apita vi. [saM.] nAkeluM. (2) navaDAveluM smAta vi. [saM.] nADeluM. (2) (lA.) vidyAbhyAsa pUrA karI lIdhA hoya tenuM snAtaka zuM. [sa.] vidyAbhyAsa pUrNa karyAM hoya tevA brahmacArI. (2) vizva-vidyAlayanAM cAra varSe pasAra karyAM hAya tevA vidyArthI, 'grejyueTa' snAtakAttara vi. + saM. utta] snAtaka pachInuM, anusnAtaka. pesTa-grejyueTa' nAtiA zrI. [saM.] zrI snAtaka, leDI grejyueTa' snAna na. [saM.] nAhavAnI kriyA, nAvaNa, aMdheALa. (2) (gu, rUDha artha :') sagAM saMbaMdhImAM maraNa thayAnA samAcAra sAMbhaLI nAhavuM e, sanAna. [. AvavuM, . lAgavuM (rU. pra.) sagAnA maraNane kAraNe nAhavAnuM thayuM. * karavuM (rU. pra.) sagAnA maraNane kAraNe nAhavuM. (0 ke) sUtaH (...) sevA-devA. (meTe bhAge nahi snAna ke sUtaka' evA nakAra sAthe ja prayAga; athavA mArye.) nA samAcAra (3.pra.) kharAba khabara] [AraDI snAna-gRha na. [saM.,puM.,na.], snAnAgAra na. [saM.] nAhavAnI nAnAthI vi. [+ saM. ma+, puM.] nAhavAnI icchA karanAruM, nAhavA mAgatuM. snAnAda na. [+ seM. 7] nAhavA mATenuM pANI snAyu puM. [saM.] mAMsa ane hArDane vaLagI rahenArA ane halana-calanamAM upayAgamAM AvatA taMtuone te te paTTo, [ane enuM saMcAlana snAyu-taMtra (tantra) na. [saM.] snAyuenuM zarIramAMnuM mALakhuM snAyu-addha vi. [saM.] snAyuothI baMdhAyeluM, snAyuee pakaDI rAkheluM masala' sparzanIya kakSAmAMnI pahelI prema pachInI bIjI kakSA. (puSTi.) sneha-gAMTha (-4ya) sI. [+ jaA gAMTha.'], sneha-graMthi (-granthi). [sa,,puM.] premanI gAMTha, prabaLa sneha-saMbaMdha snehala vi. [a, + gu. 'ala' ta.pra.] snehavALuM, snehALa sneha-lagna na. [saM.] prathama sneha thayA pachI vivAha karI joDAvuM e, prema-lagna [(ra) kri.vi. snehane lIdhe snehva-za vi. [saM.] snehane kAraNe sAmAnuM thaI gayeluM. sneha-vazAt kri.vi. [saM.,pAM.vi.,pra.]ja sneha-vaza(2).' sneha-saMmelana (sammelana) na. [sa.] snehIone meLAvaDA, AnaMda-meLA, seAziyala gedhariMga snehA zu [+ saM. A<Page #1239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sparza-biMdu sparza-biMdu (-bindu) na. [saM.,puM,] kAI paNa e padArtha lITI A AkRti vagere jyAM aDake te sthAna, pAinTa oNpha konTeka' sparza-maNipuM. [saM] jenA sparzathI lekhaDanuM seAnuM thaI jAya tevA manAtA eka kAlpanika hIre. (2) (lA.) jenA saMparkathI mANasa suprarI jAya tevA udAtta mAnavI sparza-rekhA zrI. [saM.] vRttane aDakatI lITI, sparza-yA. (ga.) sparzavuM sakri[x. parauM,,nA. dhA. tatsama] aDakavuM, aDavuM, (ra) asara karavI. (3) (lA.) carcA mATe hAtha dharavuM. (ba.kR mAM kartari prayAga.) sparzavuM bhAve,kri, sparzAvavuM ke.,sa,i, sparza-vyaMjana (-2-jjana), puM. [saM.,na.], sparzakSara chuM. [+ saM. akSara, na,] jue 'sparza(5).' (nyA.) sparzAvavuM, sparzAvuM ja 'sparzavuM'-mAM. sparzAsparza puM [+saM. a-sparza], -zIM srI. [+ ] ta.pra.] amukane aDakavuM ane amukI na aDakavuM AlaDa-kreTa (nyA.) sparzo za (sparzI za) puM, [+x. maM] sparzanA bhAga. -spazI vi. saM.,puM.] aDakanAruM, (samAsamAM : 'talasparzI' 'hadaya-sparzI' vagere) sparzedriya . [saM. sparze + ndriya, na.] aDakavAnI prANIonI iMdriya, tvacA, cAmaDI 2274 ^ ' sparza huM. [saM.] guptacara, jAsUsa spaSTa vi. [saM.] ceAkhuM, sAk, (2) kharAkhara, ceAsa, (3) khulluM, phuTa. (4)garabaDiyuM na hoya tevuM. (5)samajhAya tevuM, asaMdigdha. (1) dekhAca tevuM, pratyakSa thatuM, pragaTa rUpaSTabhASi-tA zrI., -tva na. [saM.] spaSTa-bhASI heAvApaNuM spaSTa-bhArthI, spaSTa-vaktA vi. [saM.,puM.] cAkhUMceAkhuM sApha kahI denAra, sAcuM kahI TUnAra spArtha puM. [+ saM. artha] khulle cAkhe| mAyanA, (2) [ba, zrI.] vi. khullA mAnAvALuM [samajha, khulAse spaSTIkaraNa na. [saM ] cAkhkhuM karI nAkhavAnI kriyA, khulI spaSTAkti . + saM. vijJa] ni:saMdigdha vacana. (2) jue 'spaSTabhASi-tA.' [kaMpa spaMda (56) huM., dana (spandana) na. [saM.] AchI dhrujArI, spArka huM. [aM.] taNakhA, cinagArI [kAMtaNa-kAma spiniMga (spiniMga) na. [aM.] kAMtavuM e, kAMtavAnI kriyA, spiriTa puM. [aM] eka jAtanuM arka-tattva (2) Asava. adhyakSa pIDA-mITara na. [aM.] vAhananI gatimApanAruM yaMtra spUna puM. [aM.] camacA e, (3) khALavAnA dArU, (3) (lA.) jassA, jema, AtmabaLa spiTilempa, spiriTa-laeN pa (-laeNmpa) puM. [aM ] spiriTa thI baLatA vATavALA dIvA spUna-kula vi. [aM] eka camacAmAM samAya teTaluM spRzya vi. [saM.] jene aDakI zakAya tevuM, sa-varNa _2010_04 spIkara vi. [aM.] vA. (2) bhAratanI leAka-sabhA rAjya-sabhA tema rAjyAnI te te vidhAnasabhAne te te rAyamANa spRsyAspRzya vi. [+ saM. aspRzya] spardhA-sparzanI AbhaDa cheDavALuM pRSTa vi. [x.] jene aDakavAmAM AvyuM heAya tevuM. (2) puM, sparze vyaMjane ('ka' thI 'ma' sudhInA)nA uccAraNamAM kAma karatA AvyaMtara kivA AMtarika prayatna. (nyA.) gRhaNIya vi [saM] spRhA karavA jevuM, jhaMkhanA karavA jezuM. (2) icchA karavA jevuM, icchavA jevuM, icchanIya spRhA zrI. [saM,] prabaLa icchA ke AkAMkSA, jhaMkhanA, (2) darakAra, paravA smruddha vi. [saM.] jue 'pRhaNIya.' peisa srI. [saM.] vaccenI khAlI jagyA. (2) akSarAnAM chApakhAnAMnAM bImAMemAM zabda zabda vaccenI khAlI jagyA pUravA mATenuM AkRti-hIna bIjuM spekTrama na. [le.] raMganA paTTa, varNa-paTTa sAdhana, pAnuM spaeNnara na. [aM.] AMTAvALA khIlAnI cAkIe kheAlavAnuM spaeNniza vi. [aM.] yurepamAM AvelA spena dezane lagatuM speliMga (speli7) puM. [aM.] razadAnI joDaNI speziyala, spezyala vi. [aM.] khAsa prakAranuM. (2) sI. khAsa banAvelI cA, (3) khAsa relagADI ke mera-asa spesimena puM. [aM.] nanA, vAnagI [(vi.ga) speAra puM. [aM.] navasarjana karI zakanAra ja jevA kAza, speArAzaya chuM. [+ seM, AA]pera pedA karI saMdharanAruM zarIra ke vanaspatinuM aMga, 'perengiyama' paeNTa puM. [aM] DAdheA, TapakuM. (2) phreMdra-sthAna spoTiMga (spaoNTiMga) na. [aM.] nizAna karavuM e. (2) sthAna ALakhI batAvavuM e. (3) kATA citra ke raMgauna citramAM AkRtinI jhAMkhapa dUra karavA karAtuM 'TaciMga' sporTsa strI, [aM.] ramata, krIDA, ramata-gamata paeNTsa-maeNna puM. [aM.] krikreTa vagere ramatanA khelADI (ra) (lA.) khela-dila mANasa spriMga (spriM) strI. [aM] kamAnanuM gaLuM, kamAna. (ra) *TakA sALanA eka bhAga (vaNATamAM) splIna strI. [aM.] peTamAM nIcenA bhAge DAbe paDakhenA eka snAyu, kharALa, tAlI eka kiMmatI paththara sphaTika chuM. [saM.] kAcanA jevA lAgatA pAradarzaka praznAranA sphaTi-maNi puM. [aM] evA kiMmatI paththaranuM hIrA jevuM naMga [na.] jae 'sphaTika,' sphaTika vi. [sa.] sphaTikane lagatuM, sphaTikanuM. (2) puM. [seM., sphuTa vi. [saM.] vikaseluM, vikasita, khIleluM. (ra) spaSTa, khulluM. (3) samajhAI jAya tevuM skuti vi. [sa,] "e sphuTa(1).' sphuraNa na. [saM.], NuA zrI.sUjhI AvavuM e, sphurI AvavuM e. (2) kurakavuM e, kaMpana. (3) preraNA, umaLakA. (4) lAgaNI, saMvedana sphuraNuM a.kra. saM. sphur tasa] sUjhI AvavuM, yAda AvI javuM. (2) pharakavuM, kaMpanuM kuMrAmANu vi. [saM.] sphureluM kAtuM, sphurAvavAmAM AvatuM. (ra) sphuratuM Page #1240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phurita 25 syAdA: kurita vi. [sa.] skureluM. (2) kAMIka kaMpeluM, karavuM. (3) smazAna-vairAgya na. [+ saM.] maDadu masANamAM baLatuM hoya prakAzeluM tyAre DAdhuone saMsAra asAra lAgavAnI mAnasika kuliMga (Tyuli3) pu. siM.] taNa, cinagArI kSaNika sthiti, ramazAna-vairAgya strI, siM.] phuraNa. (2) zarIramAM AvatI tejI, smAraka li. [saM] yAda karAvanAra, smaraNa ApanAra. (2) caMcaLatA, tAjagI. (3) khIlavuM e na. yAdagIrInuM saMbhAraNuM, smaraNacihna, memoriyala' rti-dAya vi. [saM.1, rUrtidAyI vi. [saM5] smArta vi. saM.] smAtane lagatuM, smRti-saMbaMdhI. (2) pharti ApanAruM smRtidharmazAstromAM karelA vidhAna pramANe AcaraNa sapheda puM. si] 6 huM e, jerathI khulluM thavuM e. (2) karanAra. (3) zaMkarAcAryajInA paMcapAsaka mata-saMpradAyanuM dhaDAke. (3) khulAse, spaSTIkaraNa, Da. (4) paDe. (5) anuyAyI. (saMjJA) [eka) (nATa.) zabda saMbhaLAtAM manamAM Ubhe thato zAbadArthano spaSTa mita na. [4] maMda hAsya, malakATa. (1 hAsyomAMnuM khyAla, (vyA.) smRti strI. [saM.) yAda hovuM e, smaraNa, yAda. (2) Taka li. [saM] kAMIka athaDAtAM ekAeka kaTI peThe pUrvamAM anubhavelI vastunuM smaraNa, pratyabhijJA. (3) tenuM, dhaDAkA sAthe kuTanAruM. (3) saLagI UThe tevuM paraMparA yAda rAkho dharmazAstrakAroe samAjanI sarva Tana [sa.] ekAeka dhaDAkA sAthenuM phUTavuM e. (2) kakSAnAM niyamana-saMcAlana vagerene aMge racelAM dharmasa khuhaluM karavuM e. (3) khulAse, reDa, spaSTIkaraNa ane padha-graMthAmAMnuM te te, sAmAnya rIte saMhitA-brAhmaNa raNa na. si. "phuraNa." -AraNyaka-upaniSada e zrota gaNAtA padaka sAhitya amara . si] kAmadeva sivAyanuM sarva saMrakata dhArmika sAhitya. (AmAM mautasmaraNa na [saM.] yAda karavuM e, smRti, yAda, (2) satra dharmasUtro Rtie tema mahAbhArata-rAmAyaNa ane vAraMvAra yAda karavAnI kriyA. (3) e nAmane arthAlaMkAra. purANagraMthone paNa samAveza thaI jAya che, tethI ja (kAvya.) (4) navadhA-bhaktinI bhagavAnanuM ane bhagavadgItAne paNa "smRti' kahI che.) bhagavAnanI lIlAonuM smaraNa karavAnI trIjI vyakti smRti-kAra vi., pR. [saM] sAmAjika niyamone lagatAM smaraNa- cina na. si.] haMmezAM yAda rahe e mATenI sUtro temaja pada-graMthonA racanArAomAMne te te graMtha-kAra nizAnI, smRticihana, smAraka, memoriyala' mRti-paMtha (-grantha) S. saM.] manusmRti yAjJavalakathasamaraNa-pathI rahI. [+juo "pathI."] yAda ApanArI smRti parAzara saMhitA vagere te te dharmazAsakIya pustaka. pustikA, nedha-pethI (2) kenI yAdamAM lakhAyeluM-chapAyela kaMtha, "kememorezana smaraNa-bhakti . [.] jue. "smaraNa(4)." layama' [memarI Droiga" smaraNazakti sI. siM.] yAdadAsta, yAdazakti mRti-citra na. siM.] yAdadAsta uparathI kereluM citra, smaraNa-staMbha (stabba) puM. [saM.] InAM kArya lokone yAda smRtidoSa chuM. [sa,] saratacUka rahe e mATe enA mAnamAM kheDelA thAMbhala, kIrti-staMbha smRti-prokta vi. [4] dharmazAstranA graMthamAM kaheluM maraNa sI. [sa. mALa, na.] ja "maraNa (1,2).' smRti-bhinna vi. [saM.) dharmazAstranI AjJAthI judA maraNAlaMkAra (- 2) 5. [+se -1) e nAmane prakAranuM, a-dharyuM eka arthAlaMkAra. (kAvya.) mRti-braza (-braza puM. siM.] yAdazakti cAlI javI e, maraNAMjali (smaraNa>jali) sahI. [+saM. manaTa, 6 ] yAdadAsta gumAvavI e, tadana vismRti thavI e koInI yAdamAM kAvyarUpe ke bIjI rIte apAtI aMjali, mRti-lakha 5. [sa ] yAda rahe e mATe paththarasamAM nivApAMjali, " TriTa' kotareluM lakhANa [kathana samaraNikA sI. [sa.] bhUlI na javAya e mATe bAMdhI levAnI smRti-vacana, mRti-vArtha na. siM.] dharmazAstronuM te te pustikA, smaraNa-pothI, noTabuka' skRtizAstra na, si.] vaidika vidhAnonI paraMparAne yAda smaraNa strI. [saM. smaraNa + gu. I' ta...] prabhu-smaraNa karI RSi-munio ane vidvAne e pachInA samayamAM racelA mATenI 5-mALA. (2) bero [cAi rahe tevuM sAmAjika dhArmika vagere viSayone AvarI letA viSayanA smaracchIya vi. [saM.] yAda rAkhavA jevuM, yAda karavA yogya, graMthonA rUpanuM zAstra [sAMbhaLanArI adAlata smaravuM sakri. [sa. >ma, tatsama] yAda karavuM, saMbhAravuM, mela ke kerTe strI. aiM.] nAnA nAnA dAvA (2) samaravuM (IsTadevane). smaraNuM karmaNi, ki. marAvavuM maMtaka (sthamataka), 0 maNi chuM. [saM] zrIkRSNano D., sa.ki. [zivajI rANI satyabhAmAnA pitA satrAjita yAdavanI mAlikIne smara-hara chuM. [.] kAmane vAvI nAkhanAra-mahAdeva, zaMkara, eka hIre.(kehinura hIre e che evI paNa eka mAnyatA smarAvavuM, smaravuM e "smaravuM"mAM. che.) (saMjJA.) [. yuddha mATe ratha smartavya vi. saM.] e "smaraNaya." spaMdana (svajana) na. siM.] jharavuM e, TapakavuM e. (2) smazAna jue "ramazAna.' (saM.mAM zuddha ramazAna' che.) syAdvAda puM, [] "Ama paNa hoya ane ema paNa hoya smazAnabhUmi zrI. [+ saM.] masANa e prakArano anekAMtavAda, sApekSa-vAda. (jaina) 2010_04 Page #1241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sugara jatuM madhu-pramehamAM) syugara . [aM.] khAMDa. (2) khAMDanuM tattva (pezAkhamAM 1 vi. [sa, phLa-spa] 'varga-stha'nuM TUMkuM rUpa sva-karma na. [saM.] pAtAnuM kAma, pharaja [lIdheluM 1-kalpita vi. [saM.] pAte kapI lIdheluM, jAte mAnI svakArya na. [saM.] juo 'vakrarma.' svakIya vi. [saM.] pAtAnuM, mAlikInuM, pAtIkuM [jI svakIyA vi., sI. [saM,] peAtAnI paraNelI patnI, paraNetara sva-kRti . [saM.] peAtAnI racanA 2206 smRta vi. [saM.] sIveluM. (2) parAvAyeluM akharA sI., . vRtta na. [saM.] 21 akSarAnA eka gaNameLa chaMda. (piM.) [gaNa-meLa chaMda. (rSi.) azviNI sI., 9 vRtta na. [saM.] khAra akSarAnA eka saggI vi. [saM.,puM.] gaLAmAM mALAvALuM sajI [saM. can ] (kaMThamAM paheravAnI) mALA, hAra stravaNu na. [saM.] jharavuM e, vanuMe, TapakavuM e. (ra) saravANI. (3) jharavuM vavuM akri. [saM. 3> strav tatsama] jharavuM, TapakayuM. (ra) nItaravuM. avAvuM bhAve.,kri. strAvanuM pre.,sakri sAvavuM, savAyuM e 'vavuM'mAM. sraSTabhya vi. [saM.] sarajavA jevuM, sRSTi karavA jevuM, pedA karavA jevuM. (2) choDI devA jevuM, tyAga karavA jevuM, tyAjya sraSTA vi.,puM. [saM.,puM.] sarjana karanAra, utpatti karanAra, sarjaka. (ra) paramAtmA, paramezvara srasta vi. [saM.] khasI paDeluM, UtarI gayeluM (paDuM vagere) astara puM. [saM.] sAtha, pathArI, bichAnuM. (2) saMthAre, (jena.) srAva puM. [saM.] jharatuM e, TapakavuM e, avaNa. (2) vahI javuM (leAhI pANI vIrya vagerenuM) e, (3) vahI jatA ke gayelA padArtha srAva vi. [saM.] jharAvanAruM, TapakAvanAruM saca sI. [saM, stra]. suva yuM,, -vA zrI. [saM] carcAkuMDa vageremAM dhI DAmavAnuM lAkaDAnI kaDachI jevuM sAdhana, saravA srota puM. saM. jos, na.] jharaNuM, vaheMNa. (2) pravAha srotasvatI, srotasvinI vi., . [saM.] nadI slama, eriyA huM, [aM.] garIba sAdhana-hIna leAkeAnA gaMdA vistAra [pleTa slAiDa zrI. [aM.] kATAgrAphInI kAcanI ke kacakaDAnI slipa zrI. [aM.] krikeTanI ramatamAM baeNTavALAnI pAsethI TakatA daDA levA UbhA rahevAnI enI eu bAjunI jagyA. (2) kAgaLanI nAno pattI, cArakI slipara pu.,a.va. [aM.] dArI vinAnA haLavA zeDhA (pagamAMthI tarata nIkaLI naya tevA). (2) rela-mArganA pATA nIce nakhAtA lAkaDAnA yA lokhaMDanA pATaDA le(04)Ta srI. [aM.], 0 pATI sI. [+ ja 'pATI,'] lekhaNa (bALamane akSara ghUMTavAnI) paththaranI pATI sle(04)Ta-pena [i] paththara-pATI ane paththaranI nAnI sleTara-hAusa na. [aM.] (DhArAnuM) katala-khAnuM slapa puM. [aM.] DhALa, DhALAva slA baoNla puM. [aM]krikeTanI ramatamAM pheMkAtA dhIme daDA slA bolara puM. [aM) kreTanI ramatamAM daDo dhIme pheMka ni, zaikSata, saMpatti sva. sarva. [saM.] peAtAnuM, mAlikInuM, pAtIkuM. (2) na. nAra _2010_04 svataHsiddha sva-gata vi. [saM.] pAte peAtAne ja maneAgata kahetuM hasa ema kaheluM, Atma-gata, cAhana. (nATaya.) RRgata-bhedapuM. [saM.] jhADa ane enAM aMgA vaccenA prakAranI bhinnatA - paramAtmAnI sRSTinI paramAtmAthI aMtargata bhinnatA (kIkate bheda nathI), (vedAMta.) sva-gRha na. [saM.,puM.,na.] peAtAnuM ghara. (2) jAtakanI pAtAnI rAzi. (yA.) [(ceM|.) svagRhI vi. [saM.,puM.] jAtakanI pAtAnI rAzimAM raheluM. sva-rita na. [saM.] pAtAnuM AcaraNa. (2) pAtAnuM jIvana-caritra, TA-bAyogrAphI' [yaMtra.' 1-cAlaka yaMtra (-yutra) na. [saM.] jae 'ya-saMcAlaka svaccha vi. [saM. su-ao] taddana sAz, sAva cokhkhuM, nirmaLa 1-chaMda (-7nha) na. [saM. svadda, saMmithI] pAtAnI marajI pramANe vartavu e, svecchAcAra va MdAcaraNu .(svacchandA~) na. [+ saM. AzvarLa],svacchadAcAra (svacchadA-) puM. [+ saM. A-2] svacchaMdI vartana sva MditA (svanditA) sI, [saM.] svacchaMdI havApaNuM [vartanAruM, svecchAcArI svacchaMdI (svadI) vi. [saM,puM.] peAtAnI marajI pramANe sna-jana puM..na.siM.,puM.] peAtAnuM mANasa, AtmIya jana, aMgata mANasa sva-jAti strI. [saM.] peAtAnI samAna guNadharmavALA jJAti, (2) samAna liMga heAvApaNuM, 21-jAtIya vi. [saM.] peAtAnI jAtinuM, peAtAnA varganuM, (2) peAtAnI jAtanuM, svajJAtIya, sapaMkta stra-jJAti zrI. [saM.] sa-paMkta janenuM maMDaLa, peAtAnI nAta sva-taMtra (-tatra) na. [saM.] peAtAnA kArabhAra. (2) vi. pAtAnI marajI pramANe karavA mukhatyAra, svAdhIna. (3) khaunanuM na DAya tevuM, maulika, 'oNrijinala,' (1) nirapekSa, nirvikalpa, niraMkuza, (vedAMta.) svataMtra-minajI (svata-tra-) vi. [+jae'mijAjI,'] svataMtra svabhAvanuM, mana-mAjI sthataH kri.vi. [saM.] pAtAnI meLe, bIjAnI sahAya vinA, Apa-meLe, ApeApa, jAte, svayaM (meTe bhAge gumAM samAsamAM) smRta:pramANu na. [saM.] bIjA koI purAvAnI jarUrata na hAvApaNuM. (2) vi. jene bIjA kAI purAvAnI jarUra na hoya tevuM sthataprAmANya na. [saM.] jue 'svataHpramANa.' svataHsiddha vi. [sa.] bahAranA koI paNa purAvA vinA sAbita thayeluM, svataHpramANa Page #1242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svA-mANa sthatA-mAla vi. [saM.] jene pakaDavAmAM ke samajhavAmAM auAnI jarUra na paDe tevuM svatva na. [saM.] pAtApaNuM. (ra) peAtAnI viziSTatA. (3) peAtAnI sattA ke adhikAra. (4) (lA.) sva-mAna svAmahI vi. [+ sa, mamrahI, puM.] pAtApaNAnI jiMduMvALuM, jiddI. (2) pAtAnA hakka jALavI rAkhavA mathatuM svatvAdhikAra puM. [+ saM. mahindrA] pAtAnau mAlikInA haka, mAlikI-haka [vatana svAdhikArI vi. [+ saM. adhirI, puM.] pAtAnA mAlakInhavALuM svadeza puM. [sa.] pAtAnA deza, janma-tri, mAtR-bhUmi, svadeza-prema puM. [saM.,puM.,na.] janmabhUmi taraphanI lAgaNI svadeza-premI vi. [saM.,puM.] svadeza-prema rAkhanAruM svadeza-baMdhu (ba) puM. [saM.] pAtAnA dezamA hakAI vatanI, deza-bhAI svadeza-bhakti strI. [saM] janmabhUmi taraphanA samA, svadezAbhimAna, rASTra-bhakti dezamAM AvavuM e svadezagamana na. [+ saM. nAmana] videzamAMthI peAtAnA svadezAnurAga puM. [+ saM. manurA] ja svadezaprema,' svadezAnurAgI vi[saM.,puM] jue svadeza-premI,' svadezAbhimAna na. [+ sa mi-jJAna, puM.] pAtAnA deza mATenI gauravanI bhAvanA [mAnavALuM svadezAbhimAnI vi. [+ saM. zramimAnI, puM.] svadezAbhisvadezI vi. [saM,puM ], zIya vi. [saM.] peAtAnA dezanuM. (2) svadezamAM thayeluM 2277 svadezI-trata na. [+ saM. vra; gu. samAsa] dezamAM ja utpanna thayelI vastue vAparavAnA niyama ke pratijJA sva-doSa puM. [saM] peAtAnA DhAla, peAtAnI bhala svadhana na. [saM.] peAtAnI saMpatti, peAtAnI DhAlata svadharma huM. [saM.] pAtAnI pharaja. (ra) zAstramAM kahele te te varNa jAti vagerenA AcAra-vicAra. (3) paraMparAthI maLelA saMpradAya ke paMthanI praNAli svadharma-niSDa vi.saM.,kha,trI,] potAnA dharma-saMpradAyamAM niSThAvALuM [AsthA ane zraddhA svadharma-niSThA zrI. [saM.] peAtAnA dharma-saMpradAyamAM prabaLa svadharmAcaraNa na. [+ saM. ma-caLa] pAtAnI pharajanuM pAlana. (2) pAtAnA dharma-saMpradAyanI rUDhi pramANenI rIta-bhAta svadharmAM vi. [saM.,puM.] jae svadharmabaMdhu.' svadhA . [saM] pitRone uddezI apAtA bali vizenA udgAra. (2) enuM balidAna svA-kAra puM. [saM.] svadhA' zabdanA uccAra sva-dhAma na. [saM. peAtAnuM sthAna'] (lA.) svarga vaikuMTha kailAsa ke Izvarane leAka. [ javuM, padhAravuM, pahoMcavu (-pAM:cavuM) (rU.pra.) maraNa pAmavuM] svadhAma-gamana na. [saM.] (lA.) maraNa pAmavuM e svana pu. [saM.] avAja, dhvani, zvera, ra1 svanita na. [saM.] jue kAnya-prakArano sUcavAyelI saMjJA. (kAvya.) nAmanA . 'svana.' (2) 'sAneTa' _2010_04 svabhAvaja,-janya sva-niyamana na. [saM.] Atmasayama skva-niyaMtraNa (-ya-traNa) na. [a.] peAtAnA kAbUnuM saMcAlana, (2) peAtAnI vahIvaTI sattA sva-niyaMtrita (-niyantrita) vi. sa.] peAtAnA kAbU nIcenuM. (ra) pAtAnI vahIvaTI sattA nIcenuM sva-nirmAlyu na. [saM.] pete jAte karelI racanA sva-pakSa puM. [saM.] peAtAnA pakSa, pAtAvALAenA samUha svapakSI vi. [sa.,puM.], -kSIya vi. [sa.] rAtAnA pakSanuM sva-para-bhAva huM. [saM.] A peAtAnuM ane peluM pArakuM' e prakAranuM mananuM valaNa sva-paryApta vi. [sa'.] peAtAne pUratuM thaI paDe teTaluM sva-paryApti zrI [sa] sva-paryApta hovApaNuM svapna na. [sa.,puM.] UMghamAM anubhavAtI leAkamAMnAM zyA nI jANItI temaja kadI na jANelI evI anu-bhUti, sapanuM, seANuM, samaNuM [anubhava svapna-darzana na. [saM.] UMdhamAM svapna jovAM e, svapnane svapna-darzI vi. [sa,huM] (lA.) jae svapnadraSTI,' svapnadoSa puM. [saM] svapnamAM sa'sAra-bhAga thavAnA anu-bhava sAthe puruSane thatA vIrya-Ava svapnadraSTA vi.saM.,puM.] (lA.) bhaviSyanI kalpanA karanAra, bhAvI jinAenA vicAramAM rAcanAra. (2) dIrgha-draSTA' svapna-mRta kra.vi. [sa,] svapnanI jema mithyA ke kSaNika svapna-vidyA sI. [sa.] sArAM narasAM svanaiAnA kuLanI vicAraNA karanArI vidyA svapnazIla vi. [sa'.] jue 'svapna draSTA.' svapna-sRSTi zrI [sa.] svapnamAM anubhavAtA sAcA jeve! saMsAra. (1) (lA.) khyAau vicAra, mithyA kalpanA svapna-sevana na. [saM] nidrAmAM svapna AvavAM e svapnastha vi. [saM.] svapnamAMnuM. (2) ja'svapna draSTA.. svapnAlu("jI) vi. saM.] vAraMvAra svapna AvatAM hoya tevuM svapnAvasthA sI. [+ saM. avasthA] svapna AvyuM ha|ya e dazA, svapnanA anusrava thatA hoya evI pari-sthiti svapnALu jue 'svapnAlu.' svapnAMtara (svakhAtara) na. [+ saM. mAra] khoja svanara (2) eka svapnamAM anubhavAtuM bIjuM svapna svapnuM na. [+]. '' svArthe ta.pra.] jue svapna' sva-prakAza huM, [saM.] peAtAnuM teja, (ra) peAtAnI meLe aMtaramAM khaDuM thatuM jJAna, AtmasphuraNa sva-prakAzita vi. [saM.] peAtAnI meLe jhaLahaLatuM sva-baMdhu (nma) puM. [saM.] peAtAnA bhAI [-jJAna sva-jJAna na. [saM.] pAtAnI AtanA khyAla, (ra) AtmasvabhAva vi. [sa.] peAtAnuM astitva. (2) prakRti, khavAsa, maneA-vRtti, mananuM valaNa, tAsIra. (3) khAsiyata, guNa, lakSaNa, (4) kudarata, nisarga, prakRti. (vaeNkrAMta.) svabhAva-gata vi. [saM.] mananI khAsiyatamAM raheluM, prakRti-gata svabhAva-ja, -janma vi. [saM.] pAtAnI khAsiyatane kAraNe Page #1243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svabhAva-siddha thAya tevuM tevuM svAbhavasiddha vi. [saM.] svAbhAvika ke kudaratI rIte taiyAra thayeluM (2) pAtAnI khAsiyatane kAraNe maLeluM svabhAvanusAra kri. vi. [+ saM. manu-nnAra] svabhAva pramANe svabhAvakti. [+ sa, kavia] e nAmanA eka arthAlaMkAra, (kAnya) svabhAveAcita vi. [+saM. cita] svabhAvane yeAgya lAge sva-bhASA strI. [saM.] peAtAnI khAlI ke bhASA, mAtR-bhASA, madhara-TaMga [mamatva svabhASA-prema puM. [saM.,puM.,na.] peAtAnI bhASA taraphanuM svabhASA-premI vi.saM.,puM.] mAtR-bhASA taraphanuM mamatva [mATenA gauravane khyAla svabhASAbhimAna na. [+ mimAna, puM.] peAtAnI bhASA svabhASAbhimAnI vi, +isaM. zramimAnI, puM.] svabhASAbhi [taraphanA Adara dharAvanAra sAta rAkhanAra svabhASA-saMmAna (-sammAna) na. [saM.] peAtAnI mAtR-bhASA sva-bhUmi strI. [sa.] peAtAne deza, sva-deza, mAtR-bhUmi sthU-mata puM. [sa.] peAtAne mata, peAtAne abhiprAya svamatAgraha puM [+ saM. mAgraha], stramatApahi-tA strI. [saM.] peAtAnA mata-abhiprAya vizenI jinda svamatAgrahI vi. [sa,,puM.] peAtAnA matane mATe jiddI sva-mAna na. [saM..puM.] pAtAnI jAtane mATenA gauravavALA abhiprAya ke saMtanya, svAbhimAna 2278 sthamAna-zIla vi. saM.], svamAnI vi. [saM.,puM.] svamAna rAkhanAruM, svAbhimAnI [paMthanuM svamArgIya vi. [saM.] peAtAnA dharma-saMpradAyane lagatuM, peAtAnA svayameva kri.vi. saM hrathama + va] paiAte ja, jAte ja, paMDe ja svayaM (svayam) kri.vi. [se.] paMDe, pAte, nate, khuda. (2) svecchAthI svayaMcalana-yaMtra (svayam-calana-ya-tra) na. [.] peAtAnI meLe cAlatA sAMcA, 'oNTomeTika mazIna' svayaM-calita (svayampalata) vi. [sa.] peAtAnI meLe gatimAM rahetuM, TAmeTika' [Apa-meLenI sabhAna-tA svayaM-nnati (svayam jAgRti) strI [+jue 'jAgRti."] svayaM-datta (svayamtatta) vi. [saM.] jAte arpaNa thayeluM. (2) huM. aputra gRhasthane tyAM jAte cAlIne dattaka tarIke ja rahenAra cheAkare ke puruSa manAvI levAnI kriyA svayaM-pAka (svayampAka) puM. [saM.] peAtAnI raseI jAte svayaMpAkI (svayampAkI) vi. [rsa,puM.] peAtAnI seAI jAte banAvI lenAra [ja pUrNa thayeluM, svAvalaMmI svayaM-pUrNa (svayampUrNa) vi. [saM.] bIjAnA AdhAra vinA svayaM-prakAza (svayaMprakAza) vi. [a ], "zI vi. [saM.,puM.] peAtAnA ja prakAzathI jhaLahaLatuM svayaM-preraNA (svayampreraNA) zrI. [saM.] kudaratI preraNA, naisargika manAvRtti [(2) svAbhAvika svayaM-prerita (svayamprerita) vi. [saM.] svayaM-preraNA pAmeluM, gayaM-bhU (svayambha) vi. saM] peAtAnI meLe thanAruM, Ape!Apa UbhuM thanAruM. (2) puM. deDako. (3) brahmA. _2010_04 svara-grAma (4) paramAtmA, paramezvara svayaM-gara (svayaMnvara) puM. [saM.] jemAM varanI pasaMdagI taMte ja karavAmAM AvatI tevA lagna-prakAra svayaMvar-saMpa (svaryaMnvara maNDa) puM. [saM] svayaMvara karavA mATe rAjAene besavA UbheA karelA vazALa mAMDavA svayaM-vikAza (svaryanvikAsa) pu. [saM, pe AthI peAtAnI khilavaNI [dhAraNA-bhala svayaM-zakti (svayaM-zakti) strI. [saM ] aMdara raheluM peAtAnuM svayaM-zAsita (svayaM-zAsita) vi. [saM.,puM] kAInI madada vinA sattA calAvI hoya tevuM. (ra) (lA.) saMyamI svayaM-zikSaka (svayaM zikSaka) vi. [saM] peAtAnI jAtanA peAte ja banelA zikSaka. (2) gurunI madada vinA jJAna sulabha karI ApanAruM pustaka-'seATIcara gayaM-zikSaNa (svayaM-nAkSaNa) na. [saM.] guru ke zikSakanI sahAya vinA jAte ja vAMcIne levAmAM AvatI tAlIma svayaM-zikSikA (svarya-zikSikA) vi., zrI [saM] svayaMzikSaka zrI, (2) evA prakAranI pustikA [(1).' svayaM-sattAka (svac-sattAka) vaiM. [saM.] 'svayaM-zAsita svayaM-saMbuddha (svayaM-samruddha) vi. [saM.] pAte ja peAtAnI meLe jJAnanI uttamAttama kakSAe paheAMceluM, peAtAnI sUjhathI anela jJAnI svayaM-siddha (21ryuM.siddha) vi [saM.] bIna AdhAra ke purAvA vinA Apa-meLe ja sAbita ke taiyAra thayeluM svayaM-sudhAraka (svayaM-sudhAraka) vi. [sa.] jAte ja peAtAne sudhAranAra kriravA nIkaLanAra, 'vAlanTiyara' svayaM-sevaka (svayaM-sevaka) vi [saM] petAthI ja sevA svayaMsevaka-dala(-La) (svayaMsevaka-) na [saM.] svayaMsevakAnA vyavasthita saMdha, vAlanTiyara kAra' svayaM-sevA (svayaM-sevA) zrI. [saM.] jAta-sevA. (ra) kAInI preraNA vinAnI jAhera sevA svayaM-sevikA (svayaMsevakA) strI. [saM] strI svayaM-sevaka svayaM-rasphuraNA (svayaM-sphuraNA) strI. [saM.] Apa-meLe Avela [hila-cAla vicAra svayaM-sphUrti(svayaM-sphUrti) strI. [saM] svAbhAvika potIkI svara puM. [sa,] dhvani, nAda, avAja, (2) saMgItaneA sAta svarAmAMnA te te svara. (saMgIta.) (3) jenA uccAraNamAM bIjA zAnI meAMmAM jarUra nathI hAtI tevA zvAsa-jaya avyakta dhvani ('a i u - A I U - e ai o au - OM ' A gujarAtI; saM.mAM R RR lu' vadhu te! eN eN nahi.') 'vevela' (vyA.)(4) strarecAranI ucca nIcatA, 'eNk-sa.' (ncA.) svara-kaMpa (-kampa) puM, [saM.] saMgautanA kAI paNa svarane dhrujArI ApavAnI kriyA. (saMgIta.) svara-kAra vi. [saM.] zAstrIya paddhatie saMgIta gAnAra sva-rakSaNu na. [saM.] peAtAnuM rakSaNa, peAtAne macAva svarakSaNa-vRtti zrI. [saM.] peAtAnuM rakSaNa karavAnI manebhAvanA ke lAgaNI svara-mAma puM. [sa.] saMgItanA trayaja gAMdhAra Page #1244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svara-grAhaka 227e svara-sthAna madhyama paMcama dhavata ane niSAdane samUha, svara-saptaka svara-grAhaka vivuM. [saM.] saMgItano eka alaMkAra. (saMgIta.) svara-ghoSa 5. si.] vero avAja sva-racita vi. [4] pote jAte ja raceluM vara-cihana na. [sa.] uccAraNunA svarenA lekhana mATe te te saMketa. (2) bArAkhaDImAMnA ' ' "1' ' '' A te te cihana. (3) vedaka saMhitAomAM udAtta ane anudAtta svara batAvavA mATenI te te nizAnI. (vyA.) (4) rAganA ravara mAMdhavA mATeno "Tezana'ne te te saMketa. (saMgIta.) avara-jJAna na. [saM.] uracAraNanA svarenI samajha. (nyA.) (2) saMgItanA svarenA svarUpanI samaka, (saMgIta.) svara-taMtrI (tatrI) sI. (saM.] kaMThanaLImAM tIranI mAphaka AgaLa pAchaLa laMbAyelI kamaLa pAtaLI cAra pIemAMnI te te paTTI, "vokala kaoNrDa.' (vyA) svara-trathI sI. (saM.] uccAraNanA udAtta anudAtta ane svarita e traNa 22. (vyA.). (2) saMgItanA vAdI anuvAdI ane saMvAdI evA traNa svara. (saMgIta.) vara-naLI strI. [+juo "naLI.'] gaLAnI naLI (jemAMthI svara nIkaLe che.) svara-5rivartana na. (sa.] saMgItanA svarene palaTo svara-parIkSA sI. [saM.] varenI kasoTI. (2) svaronI oLakha svara-peTI strI. [ + juo peTa."] svara-naLImAMne uccA- raNa UThe che te bhAga, 'laeNriMkasa" svara-prastAra chuM. siM.] ApelA svarone jadA judA kramamAM gaDhavI emAM judAM judAM rUpa banAvavAnI kriyA. (saMgIta.) svara-bhakti pI. siM.1 khAsa karI "ya-'va'vALA saMyukta vyaMjanamAM pUrvanA vyaMjanane judo pADI emAM anukrame "i' u' makavAnI prakriyA vAve>riNa, a>ttarA vagere. (vyA.) [javo e svara-bhaMga (-) puM. [saM.] avAja phATI ja ke beso svarakAra 5. si. uccAraNamAM zabda tema vAkayamAM amuka amuka sava2 upara AvatuM vajana tema te te svara UMcethI bolavAnI kriyA, "ekasanTa.' (A be alaga che: 1. balAtmaka ke adhAtAtmaka, sTresa ekasa' ane 2. ArohAvarohAtmA ke sAMgItika, "pica eka- sanTa.) (vyA ) svara-bheda puM. (saM.] kaMThane avAja besI javo e. (2) uccAraNanA svare vaccenI bhinna-tA. (3) saMgItanA svaro vacceno bhinnatA (saMgIta.) ravara-madhuratA strI. si.] e "svara-mAdhurya." svara-maMtava(-La) (-maNDala,-La) na. siM.] juo "svara-grAma.' (2) e nAmanuM eka taMta-vAgha. (saMgIta.) svara-mAdhurya na. [saM.] saMgItanA svarenuM su-svara hevApaNuM. svaranI mIThAza, svara-madhuratA svara-mAla(-LA) sI. si.] uracAraNanA "a" thI "o' sudhInA svara, (vyA.) (2) saMgItanA sAte svarene krama (saMgIta.) svarameLa . siM.] gAtI veLA gAnAranA kaMThano ane vAdyonA sthAyI svaranI eka sthiti, svaranI saMgati svarayaMtra (-catra) na. [sa.] gaLuM, kaMThanA bhAga (jemAMthI uracAraNa ane gAna nIkaLe che.) svara-lipi sI. siM.1 jue "savarAMkana." avara-lekhaka vi. [8,] "Tezana' karanAra. (2) na. svaro nedhI levAya tevuM yaMtra [karI levuM eka svarAMkana avara-lekhana na. [saM.] saMgItanA svaronuM rAga-vAra "neTezana" avara-lepa muM. siM.] uccAraNa karatI veLA zabdamAM keI svara dhasAIne nIkaLI javo e. (vyA.) vara-vAcana na. [saM.] "Tezana' pramANe kaMThamAM ke vAghamAM svara utAravAnI kriyA. (saMgIta.) svara-vAgha na. [saM.] " grApha.' (2) "Tepa-rekera" svara-virodha puM. [saM] svaronI parasparanI viruddha-tA, svareno vi-saMvAda, "DikaeNrDa,' ' Disesansa' svara-vyatyaya kuM. .] bhASAnA vikAsamAM zabdanI AMtaki sthitimAM svarano sthAna-palaTe. (bhA.) svara-zAstra na. [saM.] uracAraNanA svarone lagatI vidyA, dhavani-vidyA, vani-taMtra, vani-zAstra, keneTikasa' svara-zikSaNa na. [saM.] uccAravAnA svaranA svAbhAvika uccAraNanI tAlIma. (vyA.) (2) saMgItanA svara gAvAnI tAlIma. (saMgIta). svara-zanya vi. [saM] besUruM svara-zruti sI. [saM.] uccAraNane ekama, akSara, silebala.' (vyA.) (2) saMgItanA sAta svaronA AMtaraeNika bAvIsa kaNa anubhavAya che te pratyeka kaNa. (saMgIta.). svara-zreDhi, -, -Ni, aNI strI. [sa.] rAzionI cekasa prakAranI paMkti, "hArmonikala pregrezana." (ga.) sva-rasa puM, [4.] vanasparinAM pAMdaDAMne kacaDI do vALI puTapAkanI rIte pakavIne kADhavAmAM Avato arka, aMga-rasa. (vaidaka.) [sudhInA sAta svara, (saMgIta.) svara-saptaka na. [4] gAnamAM "vahaja'thI laI "niSAda svara-saMkrama (sUkama) puM, maNa na. siM] saMgItanA varene eka-bIjAmAM palaTa. (saMgIta,) [saMgIta) avara-saMjJA (-sajJA) strI. [sa.] "svara' enuM nAma. (vyA. - svara-saMdhi (-sadhi) strI. [sa. .] be svara sAmasAmA AvI jatAM thatuM te te cakkasa prakAranuM joDANa. (vyA.) svara-saMcAga (sa ga) puM. [saM] svaronuM joDAvuM e, svara-saMdhi. (2) avAjanI paristhiti svara-saMvAda (-sevAda) muM, svara-saMvAditA (-saMvAditA) strI. [saM] saMgItanA svarone eka-bIjAnI sAthe meLa maLI javAnI kriyA, (saMgIta.) svara-sthAna na. siM.] mukhamAMthI uccAra karatI veLA te te svara jyAM havA athaDAtAM Ubho thato hoya te te sthAna. (vyA.) (2) saMgItanA sAta savarenuM chAtIthI bhamAM sudhInuM te te uThavAnuM sthAna, (saMgIta.) 2010_04 Page #1245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12Aja 2280 svargArohaNa paravANu svarAja na. [sa. sva-25, ava. taddabhava ja "svarAjya.' svarUpAMtara (-rUpAntara) na. [+ saM. majara] bIjuM svarUpa rAjaka na. [3] nAgarikone pote svataMtra hoI koI varUpAMtargata vi. [+ saM. ana] svarUpanI aMdaranuM rAjya-saMsthAnI jarUra na hoya tevI vyavasthA, "kilo- avarUpajhekSA jI. [+ saM. 3prekSa] e nAmane ujhekSA saoNphikala eNnA arthAlaMkArane eka bheda. (kAvya). svarAya na. [saM] prajA pitAnuM rAjya pote calAve e vakatha na. [saM. ravadeva) saMgItanA svarenI ekAjAtanI zAsanapaddhati, svayaM-zAsana makatA, svarane paraspara meLa. (saMgIta.). varAbhidhAna na. [+sa, ami-thAna] svaranI parakha (saMgIta.) sva cAra paM. -raNa na. [+ saM. ruvAra, meDhAmAMthI -rASTra na. [saM.1 pitAnuM rASTra, potAne deza, sava-deza "a" vagere svara belavA e. (vyA.) (2) svara-bhAra, svarAMta (vArtA) vi. [saM. svAmaja ba. trau.] je zabda 'ekasanTa karanAruM (te te vAgha) ke padane cheDe svara hoya tevuM, aMte svaravALuM pAdaka vi. [+saM. 35] vAdhanA savara utpanna svarAMtara (svarAta2) na. siM. svaraa7] be savAre svarodaya kuM. [saM. rara8] nAkamAMthI vaheto vAyu. (2) vaccenuM aMtara. (2) bIje ke pachI svara. (saMgItane) nAkamAM phaNasAmAMthI DAbe ke jamaNe nIkaLatA zvAsathI svarita vi. saM.] na. udAtta=UMce ke na anudAtta= zukana-apazukana jovAnI vidyA nIcene pitAmAM uccAraNane samakakSa svara dharAvanAra svarge ne. [saM. muM] porANika mAnyatA pramANe IMdra vagere (uccAraNa). (vyA) (2) jenA upara vajana AvatuM hoya devone loka, deva-loka. (nepa: "vargane eka paryAya tevuM ('ati'-1 selebala'), 'ekasaTeDa' (vyA)(3) sAMgI- triviSTa hoI ane tibeTa' e zabdano vikAsa hoI himAtika svara dharAvatuM (zruti-silebala'), (vyA.) layano e eka ucca pradeza "svarga;' pachI anumatine baLe rita-biMda () na. siM paM.1 gANitika eka biMda, porANika deva-le.' [0nI sIla (u.pra.) siddhi meLavI hArmonika pioInTa. (ga) [hArmonika pesila.'(ga) ApanAra kArya. ane raste le (rU.pra.) sArI svaritasUcita-cIM) sI. [saM.] eka gANitika prakriyA, kIrti mUkI maraNa pAmavuM. 0 be AgaLa bAkI levuM sva-rUpa na. [saM.] pitAne AkAra ke ghATa. (2) kudaratI (rU.pra.) khuba garva karo. 0mAM javuM, - javuM, -meM AkAra ke ghATa. (3) pitAnI vigata. (4) sauMdarya, sidhAvavuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM. 0mAM dhA ropavA kuTaDAI. (5) ThAkorajInI dhAtu pASANa citra vagerenA (rU.pra) moTuM parAkrama karI kIrti meLavavI. -ge sAtha rUpanI pratimA. (puSTi.) [vastutaH, vAstavika rIte purAvA (u.pra.) (sIe) satI thavuM] svarUpataH ki.vi. [sa.] svarUpanI daSTie kharuM jotAM, svarga-gati sI., mana na. [saM.] varga tarapha javuM e. svarUpaniSTha vi. [saMba.bI.] potAnA vAstavika rUpa- (2) (lA.) avasAna, maraNa, mRtyu brahmarUpatAmAM AsthAvALuM varga-gaMgA (ga) sI. [aM.] AkAzagaMgA, nebyulA' varUpaniSThA strI. [saM] svarUpa-niSTha hovApaNuM svargadvAra na. [sa.] svargane daravA. (2) (lA) UMcA svarUpa-lakSaNa na. [saM] lakSya padArtha sivAya bIjA kazAthI prakAranuM mRtyu jenuM nirUpaNa thaI zake nahi tevuM lakSaNa. (vedAMta.) svarga-5tha na.paM. [saM.] vargane mArma. (2) (lA.) AkAza svarUpa-vatI vi. jI. [saM.] rUpALI (sI) vargaloka puM. (saM.] jao svarga. svarUpa-vAna vi. [saM. vAna .) rUpALuM, dekhAvaDuM, suMdara svargavAsa puM. [sa.] svargamAM jaI rahevuM e. (ra) (lA) svarUpa- vimRti strI. [saM.] potAnA vAstavika svarUpane avasAna, mRtyu, meta bhalI javAnI sthiti. (dAMta) [jhezana." (A.bA) svarga-nAsinI vi,strI, [..] vargavAsI strI svarU5-siddhi . saM.] Atma-sAkSAtkAra, "se phariyAli- svargavAsI vi, [ ] vargavAsa thayo hoya tevuM. (2) svarUpa-sevA strI. [saM] ThAkorajInI pratimA e ja emanuM (lA.) maraNa pAmeluM [evI IcchA ke kAmanA sAkSAt svarUpa che e bhAve karavAmAM AvatI bhAvapUrvakanI varga-vAMchA (vA ) strI, (saM.] mRtyu pachI svarga maLe paricaryA. (puSTi.) svarga-sadana na. [saM] jae "svarga." avakapALyAsa che. [+ saM. mathI pitAnA rUpamAM mAyAne svarga-sukha na, [saM.] svargamAM rahI mANavAmAM AvatI kAraNe savarUpanavismRti thatAM jIva tarIkenA rUpanI bhrAMtino mAnasika ane zArIrika zAMti. (2) svargamAM jevuM hoya sAcA tarIke anubhava, (vedAMta.) tevuM maLatuM sukha svarUpAnaMda (-na) puM. [saM. + saM. ana] Atma-jJAnathI svargastha vi. saM.] ja "svargavAsI." maLate a-sAmAnya AnaMda. (dAMtA). svarga-thita vi. [sa.) svargamAM raheluM sadhAna) na. + saM. ana.pAno potAnA vargagA (svarga) sI. saI1 ja e "svarga-garDA." vAstavika svarUpa-bahmarUpatAne khyAla. (dAMta.) svargAdazI vi. saM. sva+Ara,yuM.] svarga meLavavuM e svarUpAsati sI. [+saM. mAttavo] kerachanA pratimA jeno Adara hoya tevuM rUpa svarUpa tarapha prabaLa laganI. (puSTi) svargArohaNa na. siM ya+ma-ro ] svargamAM javuM e. 2010_04 Page #1246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vargAroha(hi) 2281 svAgata-aMha(ba) (2) avasAna, mRtyu. (3) mahAbhAratanuM 18 muM e nAmanuM jazu zakAya tevuM, idiya-gamya parva (jemAM pAMDavo varga tarapha vidhAthA varNavAyA che. (saMjJA) vasA zrI. siM] bahena, bhaginI varAha(hi) . [+ gu. "I' ta..] ja sarvasAdhya vi. [saM] pote ja potAnI meLe siddha kare tevuM svargArohaNa(3).' (gu. AkhyAnakAree A nAma sva-siddha vi. [saM.] o "svataHsiddha' ke nirNaya vAparyuM che.) (saMjJA.) svasiddhAMta (siddhAnta) . [saM.] pitAne siddha karelo mata svagAMdhI ( [ saM. athavuM] svarganI irachA karanAruM sva-siddhi strI, siM.] pite pitAnI meLe siddha karI levuM e svargAzrama chuM. [saM. svajha-ama] e nAmanuM haradvArathI svasti ke... [saM.] "kahayANa thAo" e AzIrvAda AgaLa himAlayamAM hRSIkeza najIkanuM sthAna. (saMjJA) u6 gAra. (2) na. [gu. proga.] kayANa, bhaluM, eca svaga vi. saM. ra + gu. I" ta.ka.] svarganuM rahenAruM. svastika chuM. [saM] # AvI mAMtrAlika AkRti, sAthi. (2) dipa. (3) puM. deva, sura (2) na. eka prakAranuM vizALa ghara. (sthApatya). (3) madhyamAM svargIya vi. [saM.] svargane lagatuM. (2) divya, alaukika, dharmasthAna ane tyAMthI cAre dizAe nIkaLatA mArgovALI (3) e "svargavAsI' racanAvALuM nagara. (sthApatya.) [Asana. (yoga) vageza paM. [saM. taraMa] svargane svAmI-indra vastikAsana na. [+ se. mAna] yuganuM e nAmanuM eka svargopaga kuM. [3. vaja+31-moLa] maraNa pachI svargamAM svasti -vAcana na. [saM.] 34 varita ta bhro thI jaI tyAMnAM sukha mANavAM e zarU thatA vaidika maMtranuM AzIrvAda ApavA mATenuM vaidika svargyu vi. [saM.] e "svargIya." brAhmaNe dvArA thatuM paThana svarNa na. [saM. suvarNa, sonuM svati zrI... za.pra. [saM.] patra-zilAlekha-tAsalekha vagerevarNakAra chuM. (saM.] jAo "suvarNa-kAra." nA AraMbhamAM kayANa-vAcaka zabda sAtha "saMvata' "sthAna' svarNamaya vi. [saM.] juo "suvarNamaya." [gaMgA." "vyaktine nirdeza [Atma-lAghA vadhuni,nI mI. (saM. sva + huni, nI] e "svarga. sva-rastuti strI. [saM.] pitAnAM vakhANa, apa-vakhANa, bhonuM ! si. svas + mAnu] rAhu nAmane graha, svayeyana na. [saM. svastri + ayana] lagna-jAI vagere mAMga(saMjJA.) (ve.) lika prasaMge karavAmAM AvatuM eka mAMgalika vidhi svarloka 6. [ { +cho] svarga. (2) AkAza svajI-saMga (8) . [saM.] pitAnI patnI sAtheno svalikhita li. [3] potAnuM lakheluM, pitAnuM raceluM pAvA lakhala, pAtAnuM raceluM sAMsArika saMbaMdha 95 vi. [saM. + ag] atyaMta aha5, ghaNuM ja thavuM, sva-rastha vi. [saM.] Adhi ke upAdhi vinAnuM, gabharATa ke sAva thoDuM, jarAka [(2) kSaNika ucATa vinAnuM. (2) nIrAga,gI, taMdurasta [manavALuM va5-jIvI vi. [sa. .] TUMkI AvaradAvALuM, svapAyu, svastha-citta vi. [saMbra.bI.] ucATa ke gabharATa vinAnA 15-bhASI vi. saM.] thoDuM ja mAtra bolanAra sva-sthAna na. [saM] potAnuM raheThANa (2) ThAranuM gAma pAmu na. [saM. sva + nA su] TaMkI AvaradA. (2) ane enuM nAnuM rAjaya, saMsthAna vi. TUMkI AvaradAvALuM, sva5-jIvI sva-hasta chuM. [saM.] potAno hAtha rU5hAra chuM. [saM haraNa + mA-g] ocho khorAka khAvo e savahastaka che. [saM.] potAnA hAthamAM raheluM hoya tevuM, pAhArI vi. [saMpuM.] ghaNe ocho khorAka lenAruM, potAnI sattA nIcenuM khUba ja ochuM khAnAruM, sUphamAhArI svahastAkSara kuM., ba.va. [+ saM. akSara na] potAnA hAthanA -varNa che. saM.] pitAne raMga. (2) potAnI jAti ke samaha akSara, jAte lakhI ApeluM lakhANa. (2) jAte karelI sahI sava-vaza vi. [saM. pitAnA tAbAmAM raheluM, svAdhIna svahaste kriye. [+gu. 'e' trI.vi. ma.] potAne hAthe, sva-vAcaka vi. [saM.] pita evo artha batAvanAruM (sarva- sage hAtha nAma). (vyA.) sva-hita na[saM.] pitAnuM bhaluM, Atma-hita, svArtha sava-viSaya vi. [saM.] pitA vizenuM, pitAnI jAtane lagatuM, svahitAvaha vi, [+ saM. A-tra potAnuM ja hita kare tevuM, AtmaviSayaka. (2) aMtarlakSI, Atma-lakSI, "sabajekaTiva.' potAnuM ja bhaluM karanAruM, potAnA hitanuM hoya tevuM (kA .) [vizenI hakIkata, Atama-vRttAMta vAgata na. siM. + + ma ] 'bhale padhAryA' e bhAvane sva-vRtta na. [saM] pitAnuM AcaraNa, sava-carita. (2) pitA Ava-kAra, AgatA-vAgatA, AdarAtiya savavRttAMta (vRttAta) 5., na. [sapuM.] e "sva-vRtta(2)." svAgata-kArI vi. [sa,j.] svAgata karanAruM va-zrama khuM. [saM.] jAta-mahenata [Ama-zlAghA vAgata-gIta na. siM.] mAnavaMtA AvanAra ke AvanArAMsva-lAghA jI. [3] pote potAnAM vakhANa karavAM e, ene udezI gAvAnuM gIta sva-sattA apI. [saM.] pitAnuM asita-va, pitAnuM hevApaNuM. svAgata-pramukha kuM. [saM.) koI paNa prakAranA samAraMbhamAM (2) pitAno adhikAra, pitAne amala sarakAra mATenI samiti nimAI hoya tene mukhya AgevAna vasattAka vi. [2] pitAnA amala nIcenuM vAgata-maMDala(La) (-bhaDala, -La) na. [3] svAgata mATe sva-saMgha (sevA) vi. saM.1 pitAnI jAte idri dvArA racAyelI samiti, svAgata-samiti, risepzana kamiTI' 2010_04 Page #1247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savAgata-maMtrI 2282 svAmitva-vAcaka kamiTI' svAgata-maMtrI (-bhatrI) vi.S. [ ] savAgata-samitine lAgavuM (rU.pra.) khAvuM game ema thavuM vahIvaTa karanAra saciva svAda-jya chuM. [4] svAdiSTha vastu na khAvAnI mananI svAgata-samiti strI, (sa.] kaI paNa jAhera samAraMbhamAM svAdiya(-) (-zya) strI, [ja "svAdiyuM" + gu. "a sthAnika loko taraphathI karavAM chatAM sarakAra vagere kAryonI -e)" pratyaya] vAda karanArI strI, svAdiyA ramI. vyavasthA mATe nimAyeluM maMDaLa, svAgata-maMDaLa, 'risepzana svAdiyuM vi. [saM. vA+gu. IyuM' ta.pra.] jene vAda bahu gamatuM hoya tevuM, jIbhanA casakAvALuM. (2) svAdavALuM, svAgatA strI, vRtta na. [saM.] 11 akSarane eka gaNa- svAdiSTha meLa chaMda. (rSi.) [pramukha." svAdiyaNa (ya) e "svAdiyaNa." sthAgatAdhyakSa chuM. [sa. svAti + adhyakSa] juo "svAgata- svAdiSTha vi. [saM.] ghaNA svAdavALuM, khUba svAdu, sArI svAciraNa na[saM. + mA-vaLa] sadAcaraNa, sadAcAra evI mIThAzavALuM vAcaraNa na. [saM. sva + A-vALa] potAnI cAlacalagata, svAdI vi. sa. puM], dIluM vi. [+[. vAk + gu""IluM potAnuM vartana [(2) rAjakIya AjhAdI ta.pra. e "svAdiyuM." svAtaMtrya (svAtacu) na. [] svataMtratA, svAdhInatA. svAdu vi. saM.] vAdavALuM, mIThAzavALuM, mIThuM svAtaMtrya-kacavAta- strI, [+ jue "kUca'] svataMtratA svAdupiMDa (-pi3) pR. [saM.] khAdheluM pacAve te rasa meLavavA mATenI daDamajala utpanna karanAra peTamAMne eka avayava, "pakriyAsa" svAtaMtryadina, vasa (svAtaca-) paM. [saM.] pitA potAnA svAdhIna vi. [saM. 2 + adhIna) e "sava-vaza." rASTrane svataMtratA maLI ane te te varSane divasa (je te svAdhInapatikA, svAdhIna-bhakA vi., sI. siM. babI.] rASTra ke rAjyamAM ujavAto hoya che.) pati jene vaza hoya tevI nAyikA. (kAvya.) svAtaMtryaniSTha (savAtaca-) vi. [sa bra.bI.] svataMtratAmAM svAdhiSThAna na. [saM. sva + adhi-chAno e nAmanuM zarIramAMnAM niSThA ke AsthAvALuM che kAlpanika cakromAMnuM eka cakra. (ga.) svAtaMtrya-priya svAtaMtrya-) vi. [sa. bI.], svAtaMtrya- svAdhyAya puM. [saM. 2+ mathALa] potAnI meLe abhyAsapremI vi. [saMpuM] savataMtratA jene game che tevuM, pUrNa pATha karavo e, ekasasaMIs." (2) vedane abhyAsa, svAtaMtrya-cAhanAruM. vidAyayana. (3) veda, vedika te te saMhitA svAtaMtrya-yuddha (svAtaca) na. [saM.] rASTranI svataMtratA svAdhikAra 5. [saM. sva + aSa- potAne haMka. (2) meLavavA videzI sattA sAme jaMga, 'veTara oNpha inDi- potAnI sattA. (3) potAne hade ke dara jaje penDasa' svAdhyAya-. [saM] satata abhyAsa karavA rUpI yajJa. svAtaMtrya-haka(-) (svAta7-) . [+jao "haka(-).'] (2) vedika sAhityanuM zikSaNa levA-rUpI yajJa savataMtratA meLavavAno adhikAra [(ja) svAdediya (savAdedriya) strI. siM] svAdanI Idriya-jIbha, svAti, tI ne. [saM, sI.] nakSatramALAnuM paMdaramuM nakSatra. jihavA, rasanA svAti(-tI-jala(La) na. siM] sUrya svAti nakSatramAM hoya svAnaMda (-nanda) . [saM. sva + mA-nan] potAne thatI khuzAlI, te samaye paDatuM varasAdanuM pANI. (2) (lA.) amUlya vastu nijAnaMda [thayelo ke thato mahAvare svAti(-tI)-bidu (be) na. [saM. .], svAti(-tI,-buMda svAnubhava chuM. [saM. 2 + anu-maa] jAta-anubhava, potAne (bunda) na [+ja "buMda.'] havAti-jalanuM TIpuM. (2) svAnubhava-rasika vi. [saM.] potAnA jAtanA anubhavamAM (lA.) amadya vastu rasa lenAruM, Atma-lakSI, "sajekaTiva' svAtma-nirUpaNa na. [..] pitAnA AtmA vizenuM khyAna svAnubhavI vi. [sa.,yuM.] jAta anubhavavALuM svAtmA chuM. [saM. sva-abhaM]] potAne jIva svAnubhUti A. [saM. + anuma]i jAo "savAnubhava." yAtmAnaMda (-nanda) kuM. si. svAramana + Ananda, saMdhithI svAnurUpa vi. [i, a+ ana-] potAne baMdha bese tevuM. potAnA jIvAtmAne thatI alaukika khuzAlI barAbara potAnA jevuM [(3) (lA.) ajJAna svAtmAnaMdI (-nandI) vi. [.5.] AtmArAma svA5 chuM. [saM] UMdhI javuM e, nidrA, UMgha, (2) suSuti. svAbhAnubhava paM. [sa svAramana + anu-mava, saMdhithI] potAno svAgnika vi. [saM.] svanane lagatuM, vana-viSayaka, svapnanuM jAta anubhava, (2) potAnA AtmAne oLakho e svAbhAvika vi. si.] svabhAvane lagatuM. (2) svabhAvasiSTha, svAtmArpaNa na [e. vAlmana + maLa] AtmAnuM nivedana, a-kRtrima, naisargika, kudaratI. (3) maulika Atma-nivedana, Atma-samarpaNa. (2) Atma-bhegA svAbhimAna na. [saM. sva + ami-mAna, .pitAne lagate svAda ! [saM] meMmAM mUkatAM padArtho jIbhane thatA sAra garva, AtmAbhimAna, huMpada, "sepha- rispekaTa' ke mAThe anubhava, (2) (lA.) mIThAza, lahejata. (3) majhA, svAbhimAnI vi. [sa,yuM.] svAbhimAna rAkhanAruM ra (rU.pra) mANavuM, bhegavavuM. 0 cakhATa svAminA e., 1 na. [], -bhAva chuM. [sa. svAmina (pra.) mAra mAra. 0 cAkha, 0 , 0 levA (rU.pra.) + mara] svAmIpaNuM, mAlikI-hakka anubhava karavo. 0 59 (.) majhA AvavI. - svAmitva-vAcaka vi. [saM] mAlikhiI batAvanAra (taddhitA 2010_04 Page #1248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svAmi-droha pratyayanA prakAra). (nyA.) svAmi-droha chuM. [saM. svAmaiin + Tro] pAtAnA mAlika ke zeThane uddezI karelI bevaphAI svAmidrohI vi. [saM.,puM.] peAtAnA mAlika ke zeTha tarapha evakA, svAmInA droha karanAra svAmi-nAtha puM. [saM.] pati, dhaNI svAmi-nArAyaNa puM, [x.] e nAmanA eka vaiSNava saMpradAyanA saMsthApaka udAramatavAdI zrIsahajAnaMda svAau(nuM vyApaka e nAma.) (saMjJA) svAminArAyaNa-paMtha (pattha) puM. [ + jae paMtha.'] svAminArAyaNu-saMpradAya (-sampradAya) puM. [saM.] sahAnaMda svAmInA sthApelA eka vaiSNava saMpradAya, uddhava-saMpradAya svAminarAyaNiyuM vi. [+ gu. 'yuM' ta.pra.] svAminArAyaNa saMpradAyanuM, e saMpradAyanuM anuyAyI. [-yA (3.pra.) hisAbI mANasa, gaNatarIbAja] svAminArAyaNI vi. [ +. ' ta.pra.], "NIya vi. [saM.] svAminArAyaNanuM. (2) svAminArAyaNa-saMpradAyanuM svAmi-niSDa vi. saM. svAmin + niSThA, ba. trI.] peAtAnA mAlikamAM AsthA ane bhAvavALu, nimakahalAla, 'loyala' svAmi-niSThA sI. sI. [saM. raman + niSThA] mAlikamAM AsthAvALA bhAva, nimakahalAlI, 'lAyaTI' svAminI vi., sI. [saM] svAmInI patnI, zeThANI. (2) zrIkRSNanI geApa-rAjJI rAdhA. (saMjJA.) (puSTi ) svAminI-cha na., kha.va. [ + jae 'jI' (mAnArthe).] jue 'svAminI(ra).' svAmi-paMthI (-pathI) vi. [saM. svamin + jue 'paMthI.'] jue 'svAminArAyaNiyuM.' svAmI puM [saM.] prabhu, uparI, mAlika, (ra) pati, SaNI, khAviMda, (3) kArttikeya. (saMjJA.) (4) saMnyAsI, virakta svAsthya na. [saM.] svAmIpaNuM, mAlikI, mAlakI svAyatta vi. saM. sva + Ayata) potAnA hAthamAM raheluM, svAdhIna, vavaza, svasattAka. eMTIne masa' svAyattI-karaNa na. [saM.] peAtAnI sattAmAM levuM e, ekAdhikAra, mAnApAlI' 2283 svAyaMbhuva (svAyambhava), .manu puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe brahmAnA putra, pahelA manu (saMjJA.) svArasya na. [saM.] tAtparya, hArda, rahasya, marma, khUbI svArAjya na. [saM.] iMdranI sattA. (ra) svarga. (3) brahma sAthenI ekAtmakatA. (vedAMta.) svAra ciSa, " manu rI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe coda manumAMnA bIjo manu. (saMjJA.) svArthe puM, [saM. sva + zra^] peAtAnA svAbhAvika mAcanA, (2) pAtAnI mAlikInuM dhana. (3) potAnI matalakha, potAnuM hita, potAnA ke aMgata hetu. (4) ekalapeTApaNuM, (5) (la) lela svArtha-ka vi. [saM.] potAnA ja mAcanAvALuM, zabdA peAtAnA ja artha batAvanAra. (vyA.) svArtha-tyAga huM [saM.] peAtAnI matalaba ke hitane cheDI _2010_04 svAMtaHsukha devAnI kriyA, peAtAnA lAbha jatA karavA e. (2) Atma-bhega balidAna, Atma-samarpaNa, Apa-bhAga svArtha-tyAgI vi. [saM.,puM.] svArtha-tyAga karanAruM svArtha-daSTi ii. [saM.] potAnA lAbha jovAnI ja najara, khAeza svArtha-paTTu vi. [saM] svArtha sAdhavAmAM kuzaLa svArtha-para, -rAyaNa vi. [saM.] svArthamAM racyuM pacyuM rahenAruM, Apa matalabI, svArthI * svArtha-priya vi [saM.,.gau.] potAnA lAbhanI vAtane ja pasaMda karanAra [ja samagra svArtha-buddhi svArtha-vRtti hI. [saM.] peAtAnA lAbha jevAnI svArtha-sAdhaka vi. [saM.], svArtha-sAdhu vi. [+jue 'sAdhavuM' + gu. '' ku.pra.] potAnA lAbha sAdhyA karanAruM svArthAnumAna na. [ + saM. anu-mAna], svArthAnumiti zrI, [ + saM. anu-mitti] sAmAnA arthamAMnA sAmyathI potAne artha karavAnI kriyA, anubhavathI nyAti ghaDavAnI kriyA. (tarka.) svArthAya (svArthAndha-) vi. [ + . anya] mAtra potAnI matalabane jonAruM, tadana svArtha-prarAyaNa, atyaMta svArthI [(yA.) sthArthika vi. [saM.] jue sva-vAcaka'-svArthavAcaka.' svArthI vi. saM. sva + +, puM.], thAkuM vi.saM. svArtha + gu. IluM' ta.pra.] jue 'svArtha-para.' svArpaNa na. [saM. sva + aiLa] potAnI jAta apI devI e, Atma-samarpaNa, Atma-tyAga. Apa-bhega svArpaNa-zIla vi. [saM.] svArpaNa karavA TevAyeluM, dareka samaye jAtanA bhAga ApavA tatpara svAvalaMba (-lakha) puM., -ana (-lambana) na. [saM. sva + mana-76,-vana] potAnI nata upara ja AdhAra, svAzraya svAvalaMbI (-lambI) vi. [saM.] mAtra potAnA upara ja AdhAra rAkhanAruM, svAzrayI svAzraya puM. [ + saM. sva + mA-zra] jue 'svAvalaMba.' svAzrayI vi. [saM] jue 'svAvalaMkhI.' svAsthya na. [saM.] svasthatA, zarIranI sArI tAMbayata. svAsthya-kara, svAsthya-kAraka vi. [a ], svAsthya kArI vi. [saM.,puM.], svAsthya-dAyaka vi. [saM.], svAsthya-dAyI vi. [saM.,puM.] svastha-tA lAvI ApanAruM, AaAgya-prada svAhA ke. pra. [saM.] vedImAM hai|ma karatI veLA khelAtA uddagAra. (2) strI. paurANika mAnyatA pramANe anidevanI patnI. (saMjJA.) [. karavuM (rU.pra.) bIjAnuM eLavavuM. " thaI javuM (rU.pra.) pAyamAla thaI javuM. (2) bharapAI javuM] svAhAkAra puM. [saM.] 'svAhA' evA udgAra svAhAlI strI. AdhrakAnA pUrva kinAre khelAtI eka mizra bhASA ke kheAlI. (saMjJA.) svAMga (sva) na. [saM. sva + ajJa] potAnuM zarIra, (2) puM zarIra upara paheravAmAM AvatA pAzAka, seAMga. (nAya.) (3) svarUpa, (4) vi. potAnI mAlikInuM, suvAMga svAMtaHsukha (svAntaH) na. [saM. sva + antar + ZG] saMdhithI potAnA mananuM sukha, potAnA manane AnaMda Page #1249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAta 2284 pati pAMta' (svAta) . (saM. sva + ] potAne aMta, Atma-nAza mina, aMtaHkaraNa svAMta,-tara (vAta,ntara) na. [saM + ara] potAnuM svica mI, [.] vIjaLIno pravAha sAMdhavA mATenI cAvI svisa li. aM.1 yuropanA eka deza bilaeNnDane lagatuM. (2) bilaeNnDanuM vatanI, (3) sI. svitAlaeNnDanI bhASA. (saMjJA) e, aMgIkA2, svIkRti vI-karaNa na. [saM.1 potAnuM na hoya te potAnuM karI levuM vI-kAra 6. saM. e svI-karaNa.' (2) mAthe vahArI levuM e. (3) koInuM ApeluM levuM e. (4) sAmAnI vAta kabUlavI e, kabUlavuM. (5) paheAMca, pAvatI vIkAraka vi. [] svIkAra karanAra svIkArAya vi. saM.] svIkAravA jevuM vIkAra-patra puM. [sana] svIkAryAnuM kAgaLiyuM, paheMca, pAvatI, rasIda, risoTa' svIkAravuM sa. &i [sa svIkAra. -nA. -dhA.] svIkAra kara, kabUlavuM (2) ApeluM levuM, grahaNa karavuM. (3) vahoravuM. svIkArAnuM karmaNi, kiM. rUvIkArAvavuM pe.sa.ki. svIkArAvavuM, svIkAravuM e "svIkAravuMmAM. svIkArekti skI, siM. svIkAra + af] svIkArane bela, kabUlAtane zabda vI-kArya vi. [saM] jAo "svI-karaNIya." svIkRta vi. [saM.] svIkAreluM vI-kuti ApI. [saM.] juo svIkAra(1,3,5)." vIna . [.] yuropane eka e nAmane deza. (saMjJA) vIDiza vi. [ane] yurepamAMnA svIDana dezane lagatuM. (2) svIDananuM vatanI. (3) strI. svIDananI bhASA. (saMjJA) svIpara vi. [.] jhADu kADhanAra, vALanAra rIya vi. [saM.] potAnuM, nija, svakIya vIyA vi. samI. [saM] potAnI paraNelI strI, svakIyA chA sI. [saM. rava + 9] potAnI icchA, potAnI marajI, (2) ApakhudI achAcaraNa na., chAcAra chuM., chAcAritA sI. [sa.] manacalApaNuM, sava2chaMda (2) u khala-tA chAcAriNI vi., sI. [saM.] chAcArI strI svecchAcArI vi. [saM. . manacaluM, svachaMdI vecchA svIkAra chuM. [saM] hArdika svIkAra chita vi. si. + juo chAta.] pote jAte iccheluM, mananuM iccheluM, mana-gamatuM, manapasaMda Tara na. [.] chAtInA rakSaNa mATe vaparAtuM UnI kapaDuM, UnI gUMthaNI ke sAduM bAMyavALuM ke aDadhI bAyanuM cA bAMya vinAnuM gaMjIpharAka svada . (saM.) parasevo, pasIno. praveda. (ra) rasane lagatA ATha sArika bhAmAMno eka. (kAvya.) vedakaNuM chuM. [saM.] parasevAnuM thayuM svada-baMdhi (-grathi ) sI. [saM.,.] jemAMthI parasevo chUTe che te cAmaDImAMnI nAnI eka gAMTha da-ja li[saM.] pasInAmAMthI utpanna thanAra (eka prakAranAM jaMtu ja mAMkaDa vagere) svada-jala(La) na [saM.] parasevAnuM pANI svedana na. [4] paraseva lAvavAnI kriyA veda-pa ( 3) . [] jao "da-graMthi." veda-biMdu (-bindu) na. [sa. puM.] jue "veda-kaNa" pedAMbu (vedAbu) na. [ + saM. as ] juo "ve-jala.' vi. [sa. sva + ] e "vezcita.' svaicchika li. [sa. 3 +chembrija pitAnI IcchA pramANe, marajI mAphakanuM, marajiyAta vaira vi. [saM. +Ara (saM. 22 dvA2)] manamAM Ave te pramANe karanAra, manajI, manacaluM svachaMdI svara-gati sI. [saM] svachacAri-tA. (2) bitrI.] vi. svada pramANe pharyA karanAruM, rAcArI a pamAne karyA karatA ; vairavihAra . [saM.] ja "rAcAra.' vaira-vihArI vi. [saM5.] juo " sa cArI.' vairAcAra . [ + saM. mA-cAra] jao "AcaraNa." vairAcAriNI ve.. , [] juo sarachAcAriNI." vairAcArI che. [saM. 5.] jue "chAcArI.' airiNI vi., sI. siM] potAnI icchA mujaba game te puruSa sAthe saMbaMdha bAMdhanArI ramI, vyabhicAriNI, chinALa, kulaTA vairI viSe. [saMpuM] svataMtra, svAdhIna. (2) marajI paDe tevI strInI sAthe saMbaMdha bAMdhanAra puruSa, vyabhicArI, chinALo nnati jI. [saM. 23 + sanna]i potAne udaya, pitAnI caDatI, potAnI AbAdI, pitAne utkarSa [upakAra svopakAra chuM. [saM. 23 + 35-4] pote pitA upara karelo vopakArI vi. [saM. puM.] pitA upara ja upakAra karanAra, svopajJa vi. [saM. sva + 35-ar,e.bI.] pitAnA graMtha upara potAnA hAthe thayela (vivaraNa usi visi TIkA TipaNa bhAgya vagere) svopArjita vi. [sa. sva + 35ifbrata] pite jAte kamAIne meLaveluM, jAta-mANunuM, Atma-kamAInuM 2010_04 Page #1250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ U88 ha ha ha 69 brAhmI nAgarI gujarAtI ha . (sa.] bhAratIya Arya varNamALAne asparza mahAna calAvavuM hatuM-haMkArAvuM karma kri. hA-hakarAvavuM prANa kaMThaya varNa. (AMdha: e jyAre saMyukata vyaMjanane pre, sa.phri. parva vyaMjana hoya che tyAre e gatImAMthI UThato hoI hakArAtmaka che. [ja "hakAra' + saM. mAramana + ] "hAene "rasya kahyo che: "jivA" "bA." pAli-prAkRta- nA rUpanuM, "hA' pADavAmAM AvI hoya tevuM, peTiva' -apabhraMza bhUmikAmAM e meTe bhAge saMyukta vyaMjanamAM ha(huM)mArAvavuM, (haMkAravuM e "ha(ha)kAravuMmAM. lakhAya che tyAM e zuddha 'kaThetha" hakArAta (hakArAta) vi. [sa. IM-vAra + a7] jene cheDe anubhavAya che. gujarAtI marAThI hiMdI vagere bhASAomAM "ha" vyaMjana hoya tevuM (zabda). (vyA.) cokkasa prakAranuM mahAprANita uracAraNa A "ha'mAMthI hakAruM na. [ja "hAka' dvArA ] netaruM ApyuM hoya tene vikasyuM che tene nabhe. diveTiyA jevAe "hazuti" teDuM karavuM e. (2) vi. netaruM ApyuM hoya tene teDuM kahyuM che, te e "laghuprayatna ha" tarIke paNa kahevAya karavA janAruM che. yuropanI bhASAomAM paNa AvuM pravAhI mahAprANa hakAre chuM. [ja "hakAra + gu. "o' kapra.notaruM uccAraNa che ke jene "marmara' kahe che. tyAM tyAM hakIkate ApanAra. (2) hokAre. [0 kara, 0 mAra (rU.pra.) varanuM uccAraNa ja mahAprANita hoya che. e rIte hakAre karI bolAvavuM. "vahAlA" vahela" "nahara' zahera" "meryuM' "kahyuM" vageremAM hakAlapI zrI. jio 'hAkala' + 'padI.'] hokAra karI vAla' 'huM' dara' zera" meyuM "kayuM' e rIte hAMkI kADhavuM, bUrI rIte nokarI vageremAMthI kADhI mUkavuM e parva svara mahAprANita che, je vyakta karavA A kAzamAM hakAlavuM sakri. jio hAkalavuM."] hekArA karI kADhI zAkhAnI bAja uracAraNa batAvavA kauzamAMnI joDaNImAMH makavuM, tageDI mUkavuM. hakAlAvuM karmaNi,ji. hakAlAvavuM visarga cihana lakhyuM che. e sarvathA pUrNa "hate nathI, presa.. ladhuprayatna "hayaMjana paNa nathI, "marmara' ja che, 2- hakAlAvavuM, hakAlAvuM ja "hakAla'mAM. dharma ja che, bhale lekhanamAM "ha' batAvatA hoiye.) * hakIkata sI. [ara.] vigata, (2) sAcI paristhiti. (3) ha? vi. [saM. sthabprA. rU>apa. Tu che. vi. no khyAna [TI hakIkatanI rajata e.va, ma, pachI ba.va.mAM paNa ja.gu.mAM hatA, pachI te hakIkata-doSa chuM. [ + saM.] vigatanI rajUAtamAM khAmI, karaNahAra" "sarajaNahAra' vageremAM mAtra e sacavAyele hakIkata-phera . [+ ja "phera.'] rajU karelI vigatamAM che. nuM, keruM taNuM asala vAta karatAM paDele taphAvata, pharakavALI hakIkata haIza (he) ja "he'mAM. hakIkatI vi. [ + gu. "I' ta.pra.] hakIkatavALuM. (2) haka ane pUrva padamAM "kavALA rA mATe juo "ha" vAstavika ane pUrvapadamAM hakavALA zabda. ; hakIkI vi. [ara.] pAramArthika. (2) AdhyAtmika. (3) hA-DeThaTha ji.vi. khUba saMkhyAmAM khIco-khIca. ThAMse-ThAMsa IzvarIya. (4) sAcuM, vAstavika, kharuM hA-bA kivi. jio bakavuM,'-dvibhAva.] artha samajhaSA hakIma chuM. [ara.] yunAnI DuM karanAra veva, yUnAnI vagha vinA ake ema, game te bakavATa karIne hakImavi. [+gu. "I' ta...] hakImane lagatuM hakArI o nIce "hakasI." hakImI strI. [ + gu. "I' ta.ka.], -muM na. [+gu. "u' hakasAI mi. [ara. "ha kara dvArA gu], hasI (0) sI. ta.ka.] hakImanuM kArya ane ene daravAjo jio "hukasAI] hakanuM lavAjama, dalAlI, mAraphata, hakIra vi. [ara.] apamAnita, dhi kArAyeluM dasturI, vaTAva hakUmata strI. [ara. hukama ] amala, sattA, adhikAra, (2) ha-kAra' chuM. [3] baha' ucAra, (2) "ha' varNa sattA nIce pradeza. (3) sattA nIcenA kArya-pradeza, "jyahakAra chuM. "hA" ema kahevuM e, kabulAta, saMmati. ririDakazana' [ bhaNava (rU.pra.) kabulAta ApavI, sAmAnI vAta hakumatI vi. [+ gu. "' ta., ] hakamatane lagatuM svIkAravI, saMmati ApavI). hakka-ka) 5. [ara. hakaka sattA, adhikAra. (2) hakasI, hAra-daza vi. jio "hukAra' + saM. sa. puM.1 hakAra lAge, lAgata. (3) bhAga, hise. [adA kara (rU.pra.) batAvatuM, "hA" batAvanAruM, hakArAtmaka, saMmati-darzaka pharaja bajAvavI. cha karavuM (rU.pra.) pharaja bajAvyAne saMtoSa hAravuM saki. jio "hakAra,'-nA.dhA] hA pADavI, levo. 0 karo (ra.a.) mAlikI batAvavI. 0 cAla saMmati ApavI (rU.pra) sattA hovI. 0 thavuM (u.pra.) mAthethI kurabAna thavuM. ha(-)kAra sa.ki. e "hAMkavuM." (2) (vahANa vagere) 0 () adhikArI banavuM, mAlikIhaka che. 2010_04 Page #1251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hakka(ka)-tala(lI)kI 2286 hajAma-paze. dabAva (rU.pra.) bIjAnI sattA pote bathAvavI. haga-baga ki.vi. jio "baga,"-dvibha4] bagalAnI jema pahoMca (-cA) hakadArI hevI. 0 mAryo ja ekI Tase, tAkIne (u.pra.) mAlakI niSphaLa thavI. 0mAM (rU.pra.) tarapheNamAM hA-haM)gavuM a.kri. [saM. da dvArA] gudAdvArathI maLatyAga lAbhamAM leivo e kare, jhADe pharavuM, adhavuM. (-haMgavuM bhAve. kri. (-) hajha(ka)-tala(-lI)phI lI. [ara.] bIjAne haka chInavI gAra-1)che. sAki, haka(-)-tAlA ! [ + ara. taAlA] paramAtmA, khudA, ha8-haMgANI . [ja "ha(-haMgavuM + gu. "ANI" kuma.] haka-tAla [mAlikI dharAvatuM AvanAruM hasavAnI prabaLa lAgelI hAjata hakkA-kaMdAra vi. [ + phA. pratyaya] adhikAra dharAvanAruM, ha(huM)gANuM vi. [ja "ha(-haMgavuM' + gu. 'ANuM" ka..] haka(-)-dAra(re)Na (-Tya) sanI. [ e haka-dAra' + gu. hagavAnI prabaLa hAjatavALuM a-eNa" zrIpracaya.] haka dharAvanAra strI ha(huM)gAmaNa na. [e "ha(huM)gavuM' + gu. "AmaNa hakka(-ka)dArI a. [+ phA. 'I' pratyaya hakadAra hovApaNuM ku.pra.] hagavAnI kriyA. (2) viSThA, zuM hakka(-ka)dAre (-15) jAo 'hakaka(ka)dAra(reNu-"hakadAra hA-haM)gAra (-2) . [ja "ha(huM)gavuM' dvArA.] (khAsa (ra)Na." [mAlikIne lagate karAra karI pakSIonI) caraka, AdhAra haka(-)-nAmuM na. [ + ja e "nAmuM.'] adhikAra ke ha(-haMgAvavuM, hA-haMgAvuM ja 'ha(-haMgavuM'mAM. hakka(-)-nAhakka(ka) kri.vi. [ +o "nA-hakaka(ka) '] hacakaca (ha-karaya) sI. jio kaca,"-dvirbhAva AnAnahika, vagara adhikAre. (2) amastu, amathuM, phogaTa, kAnI, hA-nA khiLabhaLATa, hacamacATa kAraNa vinA hacamaca (ha-masya) sI.[ravA] hacamacI uThavAnI sthiti, haka-ka) thI (-noMdhaNI) sI. [+ juo "noMdhaNI."] hacamacavuM a.kra. [ja e "hacamaca,-nAdhA.] pAyA ke mAlikI ke adhikAra hovA vizenI noMdha karavI sAMdhAmAMthI halI javuM. hacamacavuM bhAve. kri. hacamacAvavuM ha kahe-ko-po chuM. [ + ja e po."], hakka(-ka)patra chuM. presa.. [ja "hacamaca." [ + saMna.] adhikAra ke mAlikI hovAne dastAveja hacamacATa kuM. [ "hacamacI + gu. "ATa" ka...] tema paravAne [vigatane kaThe ane enI copaDI hacamacAvavuM, hacamacAvuM ja "hacamacavuM'mAM. hakka-ka-patraka na. [saM] mAlikI ke adhiMkAra batAvanAra hacarake puM. ['hacaraka' (2vA) + gu. "o' ta...] "hacaraka' haka(-)-bhAga kuM. [ + saM.], hakka(ka)- hise 5. [+o thavAnA prakArane AMcake hise.] hakane lagato vAMTe hacAke ja "hiMcake." hakkAra . [8] hakAre, hokAro, bumATe. (2) paDakAra hacucu, hacUka-cUka vi. [2vA.] anizcita, saMzayita, hakkAnhaskI sI. [ja "hakaka,'-rbhAiva+gu. "I' sIma- a-cokakasa, hacaka-Dacaka tya] potapotAnA haka batAvavAnI he zA-zI, aha- haja strI. [ara. hajaja] hijarI varSanA chellA varSanA mahine mahakhikA nAmAM karAtI arabastAnanAM islAma tIrthadhAma makakAhaga-eka (ha-ekatha) zrI. [ja "haga' + ekavuM.'] madInAnI yAtrA. [0 5DhavI (rU.pra.) haja karavA javuM]. jhADA-UlaTI. (2) kogaLiyuM, 'kelera." (baMne artha mATe hajama vi. [ara. hajam] pacI gayeluM. jarI gayeluM. (2) ja "adhaoka.). (lA.) ucApata kareluM ha(-haMgaNa na. [4 'ha(-haM)gavuM' + gu. "aNa" kupra.] hajarata muM. [ara. hajharatuM] mAlika, svAmI, prabhu, zrImAna. hagavuM e, jhADe. (2) vAraMvAra jhADA thavA evo roga. (2) pIra, eliye. [0 bharavI (rU.pra.) pIra - eliyA(3) viSThA. ga. (traNe artha mATe ja "aghaNa.) enI sabhA bolAvavI. (2) najarabaMdhI karavI] ha(-haMgaNI strI. [o "ha(haMgavuM' + gu. "aNI" kriyA- hajarala asvada chuM. [ara. hajharala asvada ] kAbAmAMnA vAcaka ku.pra.] hagavAnI khaNasa, adhaNI. [vinAne reca eka kALo paththara (jene haja karanAra cuMbana kare che.) (saMjJA (rU.pra.) tAkAta vinA kAmanI javAbadArI levI e] hajAma paM. [ara. hajajAma] muslima vALaMda. (2) (pachI) ha(ha)gaNa strI. jio "ha(-haMgavuM' + gu. "aNI' sarvasAmAnya vALaMda. [0ne hAtha ArasI (3..) kartavAcaka ku.pra.] maLa nIkaLavAnI jagyA, gudA, maLa-dvAra, AchakalAI ne hAtha kArabhAra (rU.pra) aNaghaDapaNuM. gAMDa, aghaNI 05dI karavI (rU.pra.) vakhata nakAme vitAvo. (2) ha(-haMgaNuM' na. [ja "ha(-)gavuM' + gu. 'aNuM kriyA- lAbha vagaranuM nakAmuM karyA karavuM vAcaka ku.pra.] hagavAne rega, aghaNuM hajAmaDI sI. [ja "hajAma-De' + gu. I' zrI pratyaya.] ha(huM)gaNuM vi. [o "ha(-haMgavuM' + gu. aNuM karyuM. hajAmanI strI (tucchakAramAM jio "hajAma." vAcaka kupra.] vAraMvAra hagavA janAruM, aghaNuM hajAma-De che. [+ gu. " vAthe ta.pra.] (turakAramAM) ha(huM)gapAda (-haMgya-pAdaka) ajhI. [jae "ha(haMganuM" + hajAmata , [ara.] hajAmanuM kAma, vatuM pAda6.] hagavuM ane sAthosAtha pAdavuM e. (2) (lA.) hajAma-padI strI. [+juo "paddI.'] (tirakAramAM) hajAmata. adhIrAI utAvaLa. [ hAlavI (rU.pra) ati utsuka thavuM] [ karavI (rU.pra) bekAra besI rahevuM] 2010_04 Page #1252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAra 2280 hajAra vi. saM. sAdA na> avestA > phA. 'hAr] dasa seAnI saMkhyAnuM. [. gADAM (ph.pra.) puSkaLa, ghaNuM. * ghaMTInA leTa khAve! (-ghI-) (rU.pra.) bahALe| anubhava meLavavA, 0 thAte (rU.pra.) koI paNa rIte, hAthanA dhaNI (rU.pra.) paramAtmA, paramezvara. - / (...) agaNita sakhyAnuM] hajArI vi. [phA, hajhArI] vArSika hajAra rUpiyAno UpajavALuM. (2) zrI. eka hajAra sainiAnI saradArI. (3) eka jAtanuM la-jhADa, gala-goTA. (4) eka jAtanA phaTAkaDA. (5) puM, vArSika hajAra rUpiyA maLatA hatA teve zAdhipati (desAI ) amaladAra hArI-gaTe puM. [+ jae 'gATo.'] hArI velanuM phUla hAreka vi. [jae 'hajAra' + gu. 'e-ka' ta.pra.] lagabhaga hajAranI sakhyAnuM hakAlanuM haTTI (ThThI) vi. [saM. phrUTa + gu. I" ta..], dRDhuM(kuM) vi. [+ gu. '" ta.pra.], ThThuM (-g) vi. [+ gu.-'' ta.x ] haThIlu hAgrahI rahenArI dAsI haricA yuM. [jae 'hajara' + gu. yuM' ta.pra.] rAjA mahArAjA navAba ke meTA amaladAranI tahenAtanA nAkara. (2) (lA.) rUmAla, aMg [cAkarI hajUrI` zrI. [ar hujhUrI] tahenAta, sevA. (2) sevAhajarI' vi. [+ gu. I ' ta.pra.] jue 'hariyA.' haTa kema. [jue haTavuM'nuM AjJA.,bI.puM., e.va.] 'dUra khasa' 'haTI jA' e bhAvanA uddagAra haThacALI vi.,puM. [saM.,puM.] haThayoga sAdhanAra sAdhaka, (yAga.) haThavuM a.pAchaLa keTaluM, pAchaLa khasanuM, pAmyuM pAmuM pagalAM bharavAM. (2) (lA.) yuddha vageremAM hArI javuM. haThAvuM lAve,kri. haThAvavuM ke.,sahi. haThAgraha puM. [saM. phrUTa + AgrahaiM, lagabhaga ekAI durAgraha, ji, jaka, haDIlApaNuM, haThIlAI haThAthI vi. [sa.,puM.] haThAgraha karanAra haThAvavuM, haThAvuM jae 'hanuM'mAM, hajI(~~) kri.vi. [saM. ma-vaeNi > prA. alaga vi> apa. mana che ja.gu.'ajai.] adyApi, atyAra sudhI hajIrA puM. [ara. charah] minArAovALuM DhAMkeluM kakharanuM makAna, makarabA. (ra) maiI imArata. (3) (lA.) meTI nAmatAnuM kAma. (4) kacarAnA DhagaleA haju jue 'hajI.' haDhALuM vi. [jae 'haTha' + gu. 'ALuM' ta.pra.] haThIluM haThIlAI zrI. [jaA 'haThIluM' + gu. 'AI' ta.pra.] DhaDhIgraha, jil, haThIlApaNuM haThIluM vi. [jae 'ha`+ gu. IluM' ta.pra.] jiddI hajUra sI. [ara. huI 2] prayakSa hAjara raheluM e, taheharu| (se) skrI. [jae 'haTha' dvArA.] AijI, Agraha nAtamAM hAjarI. (2) (mAnArthe) rAjA mahArAjA navAba haDDI,-Du,-ThaMDu jae haTTI, huM, huM, sulatAna vagere. (3) kri.vi. hAjarImAM, tahenAtamAM. [s(-g) 1 (-5) sI. da.grA. Ti] gunegAra keMdrIne bharavI (rU.pra) tahenAtamAM hAjara rahevuM] pagamAM bharAvavAnuM lAkaDAnuM sAdhana. (2) turaMga. dUkhAnuM, hajariya(-)Na (-2). [jue gu.'jela.' [mAM paga ne maLe tA (6.pra.) DaMphAsa, baDAI] ha4 (-Da) ke.pra. [ravA] kUtarAne haTAvavA mATenA eve hajUriyA' + (-e)Na' skrIpratyaya.] heriyA srI, tahenAtamAM uddagAra. [. nahi karavuM (6.pra.) anicchAthI paNa nahi elAvavuM] ra haDakavA puM. [jue 'hahakavuM' + vA. kUtarAM ane ziyALane thatA eka jherI vAta-rega (mANasane evAM kUtarAM karaDatAM e paNa haDakAyuM khanI maraNa pAme che.) [. thavA, lAgayeA (rU.pra.) haDakavAnI prabaLa asara thavI. (2) atyaMta AturatA thavI. 0 hAlavA (3.pra.) kUtarAM vipula pramANamAM haDakAyAM thavAM. (ra) haDhakavAnI asara zarU thavI (3) bhAre AgrahI banavuM ['haDaka-vA.' haDhakAI srI. [jue 'haDakavuM'+ gu. 'AI' rR.pra] jue hatakAyuM,-yeluM vi. [jue 'haDakavuM' dvArA + gu. eluM' TTa, pra] jene haDakavA thayeA heAya tevuM haDhakAravuM sa.. [ja haDa,OM' -nA.dhA.] (kUtarAMne) 'haDa' ema karavuM. (2) (lA.) (tucchakAramAM) khelAvanuM haDakAvuM akri, haDakavA lAgu paDavA. (A dhAtu pracalita nathI.) haeNTa-khaTa (haTaya-khaTa) . [ravA.] manamAM thatI khaTaka haTaDI skrI. [traja, 'haTarI.' de.prA. ETTa 'dukAna' dvArA] divALInA divase bAra bharAyeluM hAya evI sarjAvaTa sAthenAM DhADharajInAM thatAM darzana, (puSTi.) haTavADA huM. [prA. di+jue vADo.'] bajAra [sa.kri haTavuM a.kri. khasanuM, haTAvuM bhAve,kri. haTADha(-1)vuM ke, haTANuM na. [saM. ha~TTa + ana% = ghaTTAna > prA. hREALama] khoramAM jaI karavAmAM AvatI kharIdI, khAramAMnuM kharIda-kAma. 60 karavuM (rU.pra.) vecavA-kharIdavAnuM kAma karavuM. -nge javuM (rU.pra.) antaramAM ke meTA gAmamAM bahArathI kharIda mATe javuM] [mAMnA) haTAviyuM na. [prA. chUTTa dvArA] hATiyuM, nAnA tAkA (dIvAlahaTAva(-8)vuM, haTAvuM ja haTanuM'mAM. haTADI strI. [jue hATa' dvArA.] dukAna upara levAtA kara _2010_04 diamonds haTha chuM.,strI. [saM,,puM.] durAmaha, ji, jake, mamata, a. [. upara AvavuM, (-upaya-) 0 pakaDavI . levI, De caDha(-Dha)vuM, "he bharAvuM (6.pra.) mamata karavI] ha-yAga kuM. [saM.] jemAM dehane kaSTa ApIne yoga sAdhavAne hAya tevI yogika kriyA. (yAga.) haDakuM (-khuM) vi. [jue 'haDakAyuM' + gu. ' rR.pra.] jue haDakAyuM.' (2) ajaMpA karI dhalavalATa karanAruM. (3) (lA.) acAnaka AvI paDeluM. bhAre vinAzaka (tAkAna pUra vagere.). [-kI chela (rU.pra.) vinAzakArI rela (pANInI)] hAlanuM sarki. [jue'hara' dvArA,] Thapa+-A Apave. (2) vikAranuM. hakAlAvuM karmaNi,kri. Page #1253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2288 hanuM jue "haDakuM.' (pArasI.) [naDatara hata-ba(-bha) (haDatha-ba(-bhaDatha) . ane enA vikAsanA hata . koInA taraphathI lAgatAM ghasAre nukasAna ke zabdo mATe juo "hara-bhaDa" ane enA vikAsanA zabda ha(-)&ATa chuM. [2vA.] ociMtA dhasArAne avAja. (2) hara-sAMkaLa (haDa) pI. jio "haDa' + sAMkaLa. phivi. ekadama dhasI jaIne hoya ema kedIne haDamAM paga nakhAyA pachI tALuM devAnI haThanI sAMkaLa hatagaDha (haDatha-tagaTha5) . [ja "haDa' + "tagaDa."] (2) pIonuM e ghaTanuM eka ghareNuM, beDI, (3) e haDa haDa thaIne doDa-dhAma thavI-karavI e nAmane eka velo ja "haDa-sAMkaLa(12). haDatAla pI. jae "haratAla.' ha-sAMkaLI (haDatha) sI. [ e haDa"+ sAMkaLI." hatAla*-La) samI. koI aNachAjatA kAryanA virodhamAM haDaselavuM sa.ki. jio haDasele,' -nA.dhA.] haDasele bajAra vagerenuM kAma thaMbhAvI daI paLAte aNaje, mAro, dhImuM khase ema dhakako mAra. halAvuM sTrAika' karmaNi,. haselAvavuM che. saki. hatAlitaLiyuM vi. [ja "haDatAla(-La)' + gu. iyuM" kaselAvavuM, haDaselAvuM e haDaselavuM"mAM. ta. pra.] haDatAla upara UtareluM, haDatAla pADanAruM haDasele pR. [2vA] padArtha khase e rIte dhIme dhako hatAvuM a.kri. vastu maLavI baMdha thatAM bajAramAM vecANa mAravo e [mATeno udagAra thaMbhI javuM haTha ha8 (haDatha-Daya) ke.pra. rivA. kutarAne dUra karavAM haDatALa juo haDatAla haDahaDatuM . jio "haDahaDavuM' + gu. "tuM" vartaka] (lA) hatALiyuM ja "haDatAvuiM." utkaTa lAgaNIvALuM. (2) atyaMta durAgrahI. (3) asahya hade, dole pR. [2vA.] gADAM vageremAM besatAM kharAba thaI paDe tevuM. (4) sadaMtara, tadana, narama rastAne kAraNe besanArane thatI athaDAmaNa, (2) (lA.) harahavuM a4i. [prA. ra6, . e prakArano avAja thAka. [khama (rU.pra.)nukasAna veThavuM. lAga (rU.pra.) prA. tasama. nA.dhA.] avAja karavo. (2) avAja nukasAna thavuM karatAM paDakAravuM [haTha' e avAja haDadhutAyela,luM vi. jio haDadhUta,' 'nA.dhA. + gu. hahahATa . jio "haDahaDa' + gu. "ATa' kRmi.] haDa ela,-luM u.pra.] haDadhUta thayeluM, tirasakArAyeluM, tiraskRta haTake che. [2vA.) havAno avAja, (2) paDaze. (3) hAdhUta () mI. [o 'huDa + saM. pUravAra.] vAcika Tahela mAravA javuM e. (4) hisAbanA meLa. (5) tarachoDATa, tiraskAra. (2) vi,kri.vi. "haDa haDa' thayuM guNAkAra. (6) svatva, satta. [kA karavA (rU.pra.) guNAhoya ema tiraskAra pAmatAM kAra karavA..jA levA (rU.pra.) aTAra mAravA. hiMganA haDadhUtavuM sa.ke. jio "ha-dhUta,'-nA.dhA.} haDadhUta karavuM. kAkA (rU.pra.) hiMgane sAkiMcit hovApaNuM). ha5 ki.vi. [ravA.] jhaDapathI khAI javAya ema. (2) (lA.) hAta che.pra. rivA] pakSIne uDADavAno udagAra tvarAthI eLavI levAya ema [ karavuM, 0 karI javuM hA-hA (Da), hathiA -doTa (-2), hariyAda (-Daya), (rU.pra.) eLavavuM] cI. Ama temanI nakAmI doDAdoDa haDapacI mI. e "hanuvaTI." hariyA-5(pA)TI, hariyA-haDI samI. vAraMvAra AMTA-merA ha57 sa ke jio "haDapa,'nA.dhA.] jhaDapathI paDAvI levuM, thAya tevI doDA-doDa hapa kara. ha5vuM karmaNi,ji. ha5AvavuM che. sa ki, haDI sI. deTa, doDa. [0 kADhIne (rU.pra.) jhaTapathI doDIne ha5vavuM, upavuM e "haDapa'mAM. haDAda e "haDUDa.' hAkala (ka) mI. anAmata, thApaNa, (2) jamInagIrImAM haDAvavuM, haDakavuM e "haDa6mAM. mUkelI rakama kai ja "Tha " haDapha ki.vi. jao "haDapa.' havuM a kri. jio "haDa.'] "ha" e avAja ha-phA-ke,-)Ta ( 5) sI. [ja "haDa' + "keTa.'] karavo. (2) (varasAdanuM gAjavuM. dhaDukA bhAve,kiM. eka jaNanA utAvaLe javAthI bIjAne lAgatI keTa, aDa- haDAvavuM presa.ki. keTa, (2) (lA.) dAva, peca haDUle pR. [2vA.] vaMToLiya. (2) gapagoLo, gapa, hApha sa. ijio haDapha, -nA ghA.] haDapheTamAM levuM. gapATo, (3) (lA) vahevAru navuM te te subhASita pava, (2) huM karI nAkhavuM. (3) phagAvI devuM. haraphAvuM karmaNi, ji. hahaphALavuM presa, ji. [pheMka javuM haze ke.pra. rivA.] kutarAne kADhI mukavA karAto udagAra, haTaphATa, sa.ji. [ja A "haDapha,'-nA dhA ] uparA-uparI hATa kri.vi. [2vA.] "haDa haDa" evA avAja sAtha. (2) haTakAvavuM, haDakavuM e "haDaphayuMmAM. ekadama dhasArA-baMdha. (3) chuM. evo bhAre gaDagaDATa harapheTa () e "haDaphaTa', hATI , [+ gu. I' sIpratyaya.] jaze haDeDATa(3). ho . [. mA dulAma-] pesA rAkhavAnI peTI. (2) hare hare che... [ja e hiMDe,'tirbhAva.] jue "haDe.' ejAra rAkhavAnI piTI. (3) (lA.) khAudharo mANasa, haDe . zarIramAM jADI cAmaDIvALe Upaselo bhAga. (2) bahu khAnAra mANasa. (4) bevakUpha ane aDabaMga mANasa mAnava-pazu-paMkhInI chAtIne Agalo bhAga. (3) gaLAno 2010_04 Page #1254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2589 hathavALo kAkaDe, haiDiye. (4) bheMsanA AgalA paga vacce hADakAM- mAryo gayo hoya tevuM, nirutsAha, utsAha-bhaMga ne bahAra paDate bhAga. (5) gADAnuM AgaluM TekaNa, hattArI, nI, nuM kema. [jao "hata' + "tAruM' + gu. UMTaDo. (6) kuvAnA maMDANanA paththarano te te pAvaDo. "I* apratyaya.) "phaTa tArI vAta' evo udagAra (7) UMcANavALI kRtrima jagyA, Dhara, TIMbe. (8) -hatyAdhu-,-hyuM) vi. [saM.daravA->prA.zarathaba->apa. pAvaDe. (9) hAtha kheMcavAnI karavatIne cheDe javuM ADuM datya,-3; samAsanA uttara padamAM] hAthamAM rahenAruMH "eka lAkoTiyuM haltha" (sattA) haNavuM sakri. [saM. ha>prA. daLa, prA. tatsama] vAta hatyA jI. [.] dhAta, vadha, khana, katala, hiMsA. (2) karo, mArI nAkhavuM, nAza karavo.haNAvuM karmaNi, .i mArI nAkhavAthI lAgatuM manAtuM pApa. [ cATavI (rU.pra.) habhuvavuM .. sa.ki. mArI nAkhyAnuM pApa lAgavuM. 0 levI, 0 lahAravI (vA:2vI) hasunaha7 (haya-haraya) sI. rivA.] (DAnI) haNahaNATI. (rU.pra.) mArI nAkhyAnuM pApa-bhAgI banavuM] (2) (lA.) kheTa garva hatyA-kAMTha (-kApaDa) 5. [saM.] bhAre prabaLa khUnAmarakI, haNahaNavuM [ja e "haNahaNa,' -nAdhA.] (DAe) avAja khUnarejI. (2) hatyAnA sthAnane lagatuM graMtha-makaraNa kare, haNahaNAvuM bhAve, ji. hatyAruM vi. [+saM. zAla->prA. gAma-] ghAtaka haNahaNATa kuM. [ie "haNahaNavuM' + gu. "ATa" kuma.] hatha-roTo ) . [ja "hAtha' dvArA.) * hAthanA kAMDAnuM ghoDAne e avAja. (2) (lA) tanamanATa. (3) abhi- e nAmanuM eka ghareNuM mAna, garva, (4) tvarA, utAvaLa, (5) marajI, icchA hathoTI sI. jio "hAya" dvArA.] ja "hathoTI.' haNahaNATI rahI. [gu. " ' svArthe ta..]o "haNahaNATa- hathareTa juo " haTa. hatha-vAra vi. [o hAtha" dvAra.] eka ja hAthane haLeluM hathuhaNavuM ja haNahaNa"mAM. (bheMsa gAya vagere dehavAnA viSayamAM) haNavavuM, haNAvuM e "haNavuM'mAM. [uparanI sapaDI hathiyAra na. [saM. dasTa dvArA de.prA. sthia] zastra, Ayudha, haNiyuM na. gADI ne gADuM hAMkanArane besavAnI gADA-gADI ama. (2) (hunara-udyoga mATenI sAdhana, ojAra. hata' vi. [sa.] haNeluM. (2) ghavAyeluM, (3) harAyeluM. dUra [ UMcakavAM (rU.pra.) yuddha karavA taiyAra thayuM. 0jabaruM thayeluM. (4) guNeluM. (ga) (5) nikRSTa, halakI koTinuM (ke meTuM) (rU.pra.) pakSa prabaLa havA. 0 5kaDavAM, levAM, hata ke. pra. [21.] mAra mAravAnI daSTie meDhAmAMthI 0 bAMdhavAM, sajavAM (rU.pra) laDavA taiyAra thavuM. heThAM nIkaLatuM e udagAra [niprabha, nisteja mUkavAM (rU.pra.) pravRtti ke hila-cAla baMdha karavI. (2) hAra hataprabha vi. [saM.bra.vI.] jenI kAMti haNAI gaI hoya tevuM. kabUlavI] hatajhANa vi. [saM.,ba.vI.] prANa cAlyA gayA hoya tevuM, hathiyAra-dhArI vi. [+saM. dhArI, S], hathiyAra-baMdha nirjIva. (2) lA.) nirbaLa, niHsava (-ba-dha) vi. [+ phA. "ba ] hathiyAra dhAraNa karyuM hoya hataprAya vi. siM.] maravAnI aNI upara AvI raheluM, tevuM, "A [rAkhavAnI manAI lagabhaga maravA AveluM, adha-uM - hathiyAra-baMdhI (-ba-dhI) strI. [+jIe "baMdhI.'] hathiyAra hata-buddhi vi. [saMba.bI.] akkala mArI gaI hoya tevuM, hatha, -muM nA.. [+juo "hAya"+ gu. 'u' ta... + matihIna, buddhihIna, bevakUpha, mUrkha svArthe ta.pra.] hastaka, hAthanuM hata-bhAginI vi., DI. (saM.] kamanasIba sI. hathelI(-LI) sI.siM. datta-tavi>prA. halyami0 hAthanA hatabhAgI vi. [saM. 4.], "gya vi. siM. ba.vo.] jenuM paMjAnI uparanI komaLa sapATI, (2) gheDAne khareDe karavAnuM nasIba nAza pAmyuM hoya tevuM, kama-bhAgya, kama-nasIba pAmAM paheravAnuM kAthInI gUMthaNInuM sAdhana. [0 dekhAvI hata-vArya che. [saM. atrI.] jenI tAkAta khatama thaI gaI (rU.pra.) kazuM na ApavAnuM sUcavavuM. 0ne cAMda (rU.pra.) hoya tevuM, nirbaLa, niHsa, namAluM a-prApya vastu. 0mAM khUjalI AvavI, mAM caLa hatArtha vi. [+saM. artha,ba.va.J jene hetu ke svArtha nAza AvavI (ceSa-) (rU.pra) paisA maLavAnAM cihana anupAye hoya tevuM, nirAza bhavavAM. (2) paisA kharcAvA. 0mAM cAMda batAvA (ra..) hatAza vi. [+sa. mArA, ba.vI.] jenI AzA naSTa thaI chetaravuM. 0mAM ghUMkAvavuM (rU.) bahu sArI rIte rAkhavuM. cUkI hoya tevuM, nirAza, nA-umeda, nAsIpAsa 0mAM nacAvavuM, 0mAM mAthuM (rU.pra.) sArI rIte kAma hatuM akri, bhU.kA, vi. [sa, mata>mA. suta->apa, levuM. (2) lADa karI khuza karavuM. 0mAM pRthvI jevI phona vata, ka>ja.gu. taf'-hatuM' bhU, kA, Aje "ha" (rU.pra.) pUrNa caDatI anubhavavI. 0mAM rAkhavuM (3 pra.) dhAtunuM vikArI bhU.kA.nuM rUpa kartari prayoge svIkArAyuM che.] ghaNI mamatA batAvavI. (2) lADa karI khuza rAkhavuM. bhUtakALanI sthiti batAvanAruM kriyA-rUpa. [gatuM (rU.pra.) 0mAM rAma dekhADavA (u.pra) kapane anubhava karAvavo. spaSTa vicAra na jaNAvavo e. na hatuM thavuM (rU.pra.) 0mAM svarga batAvavuM (rUma) lalacAvavuM. (2) chetaravuM. pAyamAla mukAI javuM. (2) nAma-zeSa thaI javuM]. 0mAM hIrA batAvavA (u.pra.) lAbha maLavAnI AzA ApavI). hatetsAha vi. [saM. zata + sattA rabatrI.] jene utsAha hathevALo chuM. [2.prA. datyavasTa dvArA hiduomAM lagna vakhate ke.-144 2010_04 Page #1255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 hamarAhI kanyAdAna apAtAM varakanyAnA jamaNA hAthanI hatheLI eka- ane puM. thoDesavAranI cIne rAkhavA mATenuM joDAnA bIjAnI hatheLImAM mUkI upara vastra vIMTavAnI kriyA palANamAMnuM khAnuM, piTaliye hoLI ja hathelI.' ha5(5) kivi. [ravA.] "hapa' evA avAja sAtha hATI nI. [, zatA-WiprA . da0mi ]i jhaDapa haka(5)tA-vAra ki.vi. jio 'hapata' + "vAra' (pramANe).] ane sahelAIthI kAma karavAnI rIta. (2) kAma karavAnI hapatA pramANe saphAI. (3) hAthano kasaba. (4) mahAvaro, Adata, Teva haka(5) 5. [ara. haphataha ] saptAha, aThavADiyuM. (2) hapAla mI. [o "hathaDe' + gu. "I' pratyaya.] nAnA thoDe thoDe paisA bharavA TheravelI mudata ane 2kama, kAMdhuM. ghATano hathoDo, lekhaMDanI nAnI megarI. (2) kAnamAM (3) bhAga, hissa. [0 karo, 0 bAMdho (rU.pra.) bharaNuM AveluM hADInA ghATanuM traNamAMnuM eka hADakuM. karavAnAM kAMDAM karI ApavAM. 0 5 (rU.pra) bharavAnI havA . bahAtha' dvArA) nAnI megarInA ghATanuM nakakI karelI mudatano bhaMga thA. 0 bhara (rU.pra.) lAkaDAnA hAthAvALuM lokhaMDanuM sAdhana, nAno dhaNa (hathoDA- bharavAno nakakI karelI 2kama mudata ApavI pADImAM eka bAja goLa mAthuM ane bIjI bAju jarA haba chuM. [.] sAikalanA paiDAnI nA capaTa ghATanuM goLa dhAratuM pAnuM hoya che, ghaNu beu bAja habaka (-kathI juo hebaka." [DarI javuM, hebatAI ja sarakhe hoya che.) [bIjAnA hAthanI madadathI habakavuM a.kra. [ja "habaka,"nA.dhA] kALa anubhavavI, -hatha (-ya) vi. ei hAtha," -dvirbhAva.) eka habaza-ze -sa, seyNa (-zya) sI. [jao "habasI'(-2) hada sI. [ara. ha6] maryAdA, sImA. (2) avadhi, + gu. "a8-e)Na" pratyaya.] habasI pI, saudaNa che. (3) vi.(lA.) bezumAra, dhANuM. [0 AvavI, 0thavI habasI(sI) 6. [ara. hamazI] ebisaniyA-ithopiyAno mi.) parAkASThAe pahoMcavuM. 0uparAMta (rUma) gana mULa vatanI, sadI. (saMjJA.) uparavaTa. 0 ogavI, 0 vaTAvavI (u.pra.) sattA uparAMta haze(-se) (ya) ja "habasaNa." varta karavI (u.pra.) navAI thAya evuM karavuM. 0vALavI haba haba ki.vi. [ravA.] naLamAMthI havA ane pANI nIu.) paNuM karavuM. (2) ghANa vALI nAkhavo] kaLavAne avAja thAya ema [avAja hananizAna na. [+ja "nizAna.'] hada batAvanAruM eMdhANa habahabATa che. [+gu. "ATa' ta...] haba haba' evA hApAra vi. [+saM] behada, bezumAra. (2) lA-nikAla haba ki.vi. [2vA.] "ba" evA avAjathI moMmAM mUkavuM hadapArI sI. [+gu. "I' ta,..] deza-nikAla karavuM e ema, [ poLI (-paLI) (.pra.) bALakane ramADatAM hatA 6. bakarAnA AgalA pagamAMnA ghUMTaNa uparanA snAyu karAte eka udagAra) hadi kuM. [ara. hala] najarANuM, bheTa, inAma. (2) habeza vi, ki.vi. [2vA.] ghaNuM, puSkaLa sAmagrI kiMmata [nI ArA-kurAnezarIpha hama upa. [phA."najIkanuM' "sAthenuM' evA arthano upasargaH hadIsa pI. [ara.] tavArIkha. (2) mahammada paigaMbara sAheba- "hamadada vageremAM hada jI. [2] makAna khetara vagerenI cAre hada, catuHsImA hamacI . [2vA., o "hamacI' + gu. Da' svArthe, hanana (haya-kanya) pI. jio 'hA'-"nA." -dvirbhAva.] ja.gu] o "hamacI.' (2) hamacI letAM gavAtuM eka hA-nA, AnAkAnI prakAranuM gIta hanana na. [4] haNavuM e, hatyA, khUna hemacI pI. [ja.gu.] khIonuM tALIo vagADatAM ane gAtAM hananIya vi. saM.] haNavA jevuM, mArI nAkhavA jevuM karAtuM eka samUha-nRtta. [0 khUMdavI (rU.pra.) hamacI levI. hanarAyuM sa.ki. herAna karavuM, kanaDatuM. hanarAvuM karmaNi, (2) dhIMgANuM karavuM] [maLI kalAkara kare e hiM. hanarAvA che, sa.ki. hama kuM. [jae hamacI," A j] ghaNA mANaso bhegA hanarAvavuM, hanarAyuM jue "hanaraDajmAM, hama-jAta () mI. [ja e "hama + "jAta.1], -ti sI. hatu, aDI. [sa,j.], - samI. [sa.] ja "hanavaTa.' [+ saM.] samAna jJAti. (2) vi. samAna jJAtinuM, potAnI ha18,TI sI. haDapacI nAtanuM hana(-)-keNa chuM. [4] dADhIne khUNe hama(-)@AM ki.vi. [saM. madhunASTaprA. InA>apa. hanu-na)majayaMtI (-jaya-tI) pI. [saM. 1 (7)mag+H - Si], - vi. [+gu. "e" sA.vi.pra.] A rI, saMdithI] cetra sudi pUrNimAnI hanumAnanI janmajayaMtIne samaye, atyAre, havaDAM utsava, mahAvIra-jayaMtI. (saMjJA.) hama-darda vi. [ka] samadukhiyuM hag(-)maMta chuM. [saM. namAjha prA. deg+],hanu(nU)mAna hamada alI, [] dukhiyA tarapha batAvAtI dila se 6. si. nAna] vAnarakulano rAmacaMdrajIno eka baLavAna hamadi9 vi. vi.] samAna vicAranuM vakta poto, mahAvIra. (saMgrA.) [hatIo mATe che hamadilI mI. (kA.] juo "hamada.' (rU.ma.) gharamAM kazuM nathI-taddana garIbI che.] [loMga ja5" hama-hIna vi. ni.) samAna dharmanuM hanA-nU)mAna-adake . [+ja "kudake."] lAMbI kUda, hama-rAha vi. [ka] musApharInuM sAthIdAra hag-nU)vaTI . jio "hanu-na' dvArA.] jAo "hanavaTa. hamarAhI sI. [.] sabata, saMgata, sAtha 2010_04 Page #1256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ca-vatana 221 huma-1tana, "nI vi. [kA] eka ja vatananuM, samAna vatananuM hama-zIra vi. [phrA.] eka ja mAtA ke dhAvatuM dhAveluM hamIrA zrI. [ja hama-zIra.'] bahena hama-royA vi. [phrA. hAya, meTA kADhAnuM haMmA(5)ce puM. cAmaDAnI DALa. (ra) tamAku bIDI vagere rAkhavAnI arabanI kAthaLI. (3) musApharInI bacakI. (4) zikArIAnI cIja-vastu rAkhavAnI zailI hemAtra na. [ara. hajhmAm ], khAnuM na. [ + jae khAnuM.'] nAhavAnI jagyA, nANI, nAhavAnA oraDA, 'bAtha-ma' hamAma-dastA puM. [phA. hAvastae] leDhAno khAMDaNI ne [(ra) pAlakhI upADanAra, bhAI hemALa puM. [ara. hamma] kheAne upADanAra majUra, kelI. hamAlI sI. [+ phrA. 'I' pratyaya] banne upADavAnuM kAma(2) khAne upADavAnuM mahenatANuM hamiyANI, -nI zrI, [aa. 'hamyAn'+gu. '" ta...] paisA rAkhavAnI zailI ke vAMsaLI. (2) saMpatti, mana, DhAlata hamI jue 'hAmI.' hamIdAra jue hAmI-dAra.' dastA hamIdArI jaeka hAmIdArI.' hamIra chuM, [ara. amIr] hiMdu leAka-varNamAM puruSanuM nAma, (saMjJA.) (ra) yANa rAganA eka bheda. (saMgIta.) hamela. puM. [ara. hal] sagA~ strInA peTamAMnuM khALaka, garbha, gAla. [ rahevA (ravA) (3.pra.) garbhavatI thavuM, dahADA rahevA [takatI ke bilA haMmela zrI. [ara. himAil | caparAzInA paTTA uparanI haMmela-dAra vi., sI. [jue 'humela' +phA. pratyaya] garbhiNI, bhArevagI, sagarbhA ha(-$)meza (hame(-me)za), zAM kra.vi. [phrA. 'haMmezahU'] nitya, darAja, harAja, prati-ni huMoga vi., kri.vi. [...] taddana khATuM, sAva tUta, sarvathA asatya-mUlaka, (2) na. tUta, patiMga haya chuM. [x.] dheDA [gaNAtA eka avatAra. (saMjJA.) haya-zrIva yuM. [saM.,kha,trI.] gheADAnA jevI DAka-vALe viSNunA hayagrIva-jayaMtI (-jayantI) sI. [saM.].mAvaNa suda pUnamanA hayagrIva bhagavAnanA pragaTa thavAnA divasa ane e utsava. (saMjJA.) hayagrIvA . [saM.] durgA mAtA. (saMjJA.) heMca-dala(-La) na. [k] gheADe-savArI senA, 'velI' hraya-meSa puM. [saM.] jue 'adha-meSa,' haeNya-zAlA(-LA) sI. [saM.] azva-zALA, gheADAra, pAyagA hayAta vi. [ara.] jIvaMta, jIvatuM, vidyamAna, vartamAna. meAjUda hayAtI strI. [ara.] astitva, hovApaNuM, vidyamAnatA. (2) jiMdagI, jIvatara hayADha vi. saM. jUtha + Aa] ghoDesavAra thayela, andhArUDha hara. puM. [saM.] mahAdeva, zivajI, zaMbhu, zaMkara. (saMjJA.) (-'hara' samAsanA aMte haranAra' e arthamAM zya cheH 'citta-hara' dhana-hara' vagere) ha22 vi. [phrA.] ekeka, dareka. (sAmAnya rIte samAsa banAve ' _2010_04 hara-tara(-2)ha che: hararAja' 'hara-paLa' vagere) harakata strI, [ara.] naDatara, aDacaNa, vighna. (ra) vAMdhA harakatakartA vi. [ + saM.,puM.], harakata-khera vi. [ +phA. pratyaya], haratI vi. [+gu, ' ta...] harakata karanAruM, aDacaNa karanAruM, vighna-kartI hara-*(-i)I vi. [ja hara' + kaMI '-kAMI '] je kAMI hAya te, kAMI paNa, game te [jAI paNa, game te hara-kaI vi. [jue haOM' + kAI '] je kAI hAya te, harakha puM. [sa. vaiM, viSaeN ane arvAM. taddbhava] harSa, AnaMda, UlaTa, khuau, khuzAlI harakha-dheluM (haeNluM) vi. [+jue gheluM.'] harSane lIdhe vadhu paDatA utsAhavALuM, harakhavALuM harakha-camaka (ka) skrI* [+ jaAcamaka.'] harSa vadhI paDavAne lIdhe samatAlapaNuM gumAI javuM e harakha-paTTu(-)huM vi. [+ ja harakhAI jAya tevuM, phulaNajI harakha-bha(bhe)ra (-25) kri.vi. [+e 'bharavuM.'] saharSa harakha-vA puM. [jue harakha' + vA.'] harakha-velApaNuM harakha(-khA)a A.ki.siM.v p -arvA tA1] AnaMda pAmatuM, khuza thavuM, rAjI thatuM. harakhAvavuM ke.,sa.ki. haragija, "sa kri.vi. [phA. hargi] kAI paNa te, kadI paNu, (moTe bhAge 'na'kAravALI racanAmAM), sarvathA [paLe paLe hara-dhatI kri.vi. [jae hara' + dhaDI.'] vAraMvAra, hara-paLa, har-7 puM.,kha.va. [sa. +igu. jI' (mAnArthe)] bhagavAna hari, viSNu, nArAyaNa [jhADanAM mULa haratAM na., kha.va. [jae hara' + gu. '" ta.pra.] haraDenA haraDe ii, saM. dIghI>prA. st] haraDenA jhADanuM phaLa, mATI haraDe, (nAnAM kAcAM phaLa te hIma,') (2) zikhara pa (-R1)kuM."] vAta vAtamAM baMdha maMdiranAM IMDAM nIcenA gALAkAra capaTA paththara haraNu` na. [saM.] hI javuM e, jhUMTavI uThAvI javuM e haraNara naM. [saM. ddina, puM.] sarvasAmAnya mRgaluM, kAra haraNa-huM na. [jae 'haraNa '+gu. '' svArthe ta.pra.] nAnuM haraNa, haraNiyuM vanaspati haraNa-patra na. [jue haraNu+saM.] e nAmanI eka haraNiyuM na. [jue haraNa?' +gu. 'yuM' svArthe ta...] jue 'haraNa-kuM.' (2) haraNanuM baccuM, (3) mRgazISa nakSatra, haraNI. (jyA.) (3) chakaDAnA AgalI khAnA triCAkAra bhAga. (4) gADInI sUpaDI haraNiyA puM. [jue haraNuM.'] ceDAM-gadheDAMneA zIra akaDAvAnA ane kAna sIdhA TaTTAra thaI javAnA eka vAta-rAga haraNI zrI. [saM. raLI, arvAM. tAva] haraNanI mAdA, (2) saurASTranI dhoDInI eka jAta. (3) jue 'haraNiyuM(3).' haraNuM na. [z2ae 'haraNa' + ] *' svArthe ta.pra.] jue haraNa, .2, (ra) jae 'haraNiyuM(ra),' ['haraNiye?' harA puMjae haraNa?' + gu. '...' svArthe ta.pra.] jae hara-tara(-2)ha kri.vi. [jue 'haraOM' + 'tara(-2)ha.'] dareka rIte, hareka prakAre, kAI ane koI prakAre, game te prakAre Page #1257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haratAla(La) 222 hA haratAla(-La) "harilAla." [(3) hameza harahama ki.vi. ki.] dareka zvAse. (2) (lA) vAraMvAra. haradAsa paM. (saM. drAkSa, ava. tadabhava, sI chuM. [+ gu. I' svArthe ta...] UbhAM UbhAM dhArmika AkhyAna gAI kahI saMbhaLAvanAra kathAkAra haradvAra na. siM. -dAra, haridvAra] himAlaya najIkanuM hiMdu- AnuM eka tIrthasthaLa, (saMjJA) ['aharniza.' haraniza .vi. saM. maniMrA nuM arvA. tadabhava ja e harapha chuM. [ara. ha] bela, zas phiravuM e haraphara (harazya-pharatha) strI. jio "haravuM' + "karavuM.'] haravuM harakA-revaDI strI, e nAmanI eka vanaspati, khATI AMbalI hara(-)-(-bha) (-Datha) strI. [ravA.] dhrujArI. (2) nAsI- pAsI. (3) gabharATa. (athaDAmaNa hara(-)(-)vuM a.phri. [2vA dhrujavuM. (2) nAsIpAsa thavuM. (3) gabharAvuM. (4) athaDAvuM. hara(-2)(-bha) huM bhAve, kri. hara(-2)(-bha)DhAvavuM 5. sakri. hara(-)(-bha)Ta kuM. [ja "hara(3)(-bha)DavuM' + "gu. ATa' ka.] harakhaDavuM e [8-3)-(m)DavuM'mAM. hara(-) (bha)DhAvavuM, hara(2)ba(bha) ja "harahara(-)(-)diyuM vi. [ja e "hara(-)(-bhoDavuM' + gu. thayuM' kupra.] harabaDanAruM. (2) dhamAliyuM, utAvaLiyuM hara(2)( bhIDI ApI. [ o "hara(Da)baha' + gu. 'yuM' ku. pra] athaDAmaNa, (2) gabharAmaNa, (3) utAvaLa. (4) tephAna, dhAMdhala. (5) dhaDabaDATa, dhamAla hara(-2)ba(-bhaMDuM vi. jio "hara(s)bA-bhaguDa' + gu. 'uM' ta.pra.] (lA.) ghATa-ghaTa vinAnuM harama strI. [ara.] lAMDI, dosI, gulAmaDI, hurama harama a. ki. amaLAvuM. (2) gabharAvuM. (3) bhUluM paDayuM. haramAvuM bhAve, ji. haramaDAvavuM che. sa.ki. [maDavuM e haramaTATa . jio "haramaDavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] hara- haramAvavuM, haramavuM e "haramaDavuM'mAM. haramata zrI. [ara. hurmata ] pratiSThA, AbarU, ma haramara (hara-maradha) strI, haramALa puM, e nAmane eka jherI choDa, isyu harakuM (yuM) vi. [ja e "haLadara dvArA) vadhu paDatI haLadara nAkhavAthI haLadaranA vadhu paDatA svAdavALuM harame puM. e nAmanuM eka ghAsa hararAja e "harAja." hararAjI e "harAjI' hararoja kri.vi. jio "hara'+ "roja.] dara-reja, nitya, hameza, pratidina, reje-roja [hara-samaya hara-vakhata ki.vi. jio bahara' "vakhata.'] dareka vakhate, haravaNa na. sAla ane cAdara jevuM eADhavAnuM vastra hara-varasa .vi. [o "harakha+ varasa'.], hara-varSa ki. li. [ + saM.] dara varase, dareka sAla, varase varase, varSe varSe hara(rA)vavuM ja e "haravuM'mAM. havAyuM vi. rakhaDu, 2jhaLu. (2) bahAvaruM. : . (3) kAyara hara vi. [saM. harita lIluM-lIlA raMganuM dvArA] lIlI jhAMya. (2) tAja haravuM a.ji. [sa. dura sa.kri] TahelavuM. (2) sa.kri. hara laI javuM, uThAvo laI javuM (moTe bhAge jabaradastIthIy (3) cuMTavI levuM, AMcakI levuM, laI levuM. (4) naSTa karatuM harAvuM bhAve, karmaNi, ki. harAvavuM che,saddhi haravuM-pharavuM a.kra. [ja "haravuM' + 'karavuM." kriyAomAM samAsa jevuM, baMnenAM upa sAthe-lagAM vaparAya.] Ama-te pharavuM, AMTA mAravA [jevuM dhanya harezakuM vi. [ie zeka' dvArA, care.] kAkarAyuM, nI harasa chuM. [saM. san , na, arvA. taddabhava] gudAmAM thI masAnA eka rega. (2) ba.va. e roganA nizAnarUpa ra dekhAtA masA. [6jhavA (rU.pra) kaThaNa jhADo Avato dabAvAthI masAmAMthI lohI nIkaLavuM]. hara-samaya ki.vi. jio "hara' + saM] jAo "hara-vakhata harasa-masA . ba.va. [+jue "mo.'] harasanA roganI AMcaLa jevA phaNagA ['hara-varasa hara-sAla kiM.vi. [jao 'hara' + "sAla.'] ja e hara-siddha (-hatha) sI. [saM. da siddhi), -ddhi jI. [2 dha (ya) strI. jio "harasiddha'] e nAmanuM durga pArvatInuM eka svarUpa. (saMjJA.) harasI strI. [+ saM. dauM, arvA. tadabhava harasa' gu. Isaprityaya] rAjI thayelI alI [premI rahe harasIlA zrI. jio "harasIluM' + gu "o' pratyathI hara-ha(haMmeza (-hame-me) kri.vi. jio "hara "ha( hameza."] jAo "hara-roja." hara hara, 0 mahAdeva ke.pra. [saM. 1, saMbodhanane kribhavA mahAdevane udezI thato uddagAra harA, nakha sI. [tu. harA] cheDo bAMdhavAnuM doraDuM ha(2)rAja vi. [ara. "haja' -Te, nukasAna -dvA]i ja kiMmatathI vicAya e rItanuM, uchAmaNI karI vecAya ema. [0 maLavuM (u.pra.) herAna thavuM] ha()rAjI . [+gu. I' ta...] jUja kiMmatathI vecAya e rIte moDhathI bolI bhAva mAgatAM vadhu mAgavALAne vecI ApavAnI kriyA, lilAma, "okazana." [ belAvavI (rU.pra.) vecavAnA mAlanI mAMga mAgavI] harADuM juo "hurAyuM." harANuM na. paMcarAu vastu (u. gujarAtamAM) harAma li. [ara ] vagara hakanuM, nA-munAsiba. (muslima sariyata pramANe kurAne zarIphamAM manA kareluM). (2) agrAhya. [ jiMdagI karavI (-jindagI) (rU.pra.) bhAMDI gALo devI. nA paisA (rU.pra.) pArakAnI eLavI lIdhelI rakama. nA hamela (rU.pra.) vyabhicArathI rahelo garbha. 0nI olAda (5) vyabhicArathI jamesaMtAna. 0nuM khAvuM (ku pra.) mahenata karyA vinA maphatiyuM khAvuM. nuM LiyuM (-khoLiyuM) (rU.pra.) zAka mANasa. ne mAla (3 pra.) bIjAne pracAvI pADela mAlasAmAna. 0 pANInuM (rU.pra.) vyabhicArathI utpanna thayeluM. (2) nIca prakRtinuM, 0 hAhakAMnuM (rU.pra.) taddana ALasu] 2010_04 Page #1258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ harAmakhAra 223 hari-vAhana harAma-khera vi. [+ pha pratyaya] harAmanuM khAnAruM. (2) harita vi. [sa.] lIlA raMganuM. (2) paM. () rina duSTa, nIca. (A eka "gALa" che) vAyu | hiratALa harAmakhorI sI. [+kA, "I' ta...] harAmakheranuM kArya, haritAla sI. siM. na.] eka jAtanI pILA raMganI upa-dhAtu, duSTa-ta. (2) luccAI haritAnI sI. (saM.] amuka padArthano mIThAnA tejAba harAma-casake kuM. [+ jue "casake.' pAra kAnuM maphatanuM sAthe jAmatAM thatA kSAra. (2) dhara, dhokaDa, durvA. (3) khAvAnI prabaLa AturatA, vagara hakakanuM levAne prabaLa AkAzamAMnI meghanI rekhA loka [eLavIne khAvAnA svAdavALuM harindAsa jIo "haradAsa.' harAma-casaddha vi. [+ "casa8 aparNa] pArakAnA padArtha haridrA mI. saM.haLadara harAmakhyo chuM. jio "harAma-caDhe.'] pArakAnuM khAvA- haridvAra ja "haradvAra.' ne svAda [(saMtAna.) hariyAda na. [saM. dari+ vAya+ 3] bhagavAnanA harAma-6 vi. [+kA. nAda] vyabhicArathI thayeluM caraNanuM pavitra jaLa. (2) (lA.) gaMgAnadI [-bhakta." harAmI vi. [ara.) harAma kAma karanAra, harAma-khera. (2) haribaMde (ba) puM. [+juo ba."] jue "hari atyaMta nIca ane duSTa. (3) sI. jao "harAmakhorI.' hari-bAla(La) na. [saMj] siMhanuM bAraNuM harAyuM vi. jyAM tyAM ghasI khA khA karanAruM (DhAra,), harAvuM hari-bhakta chuM. [saM.] bhagavAnane zaraNe jaI rahele jIvI (2) niraMkuza ra.) (3) na, dhaNiyAtuM rakhaDu Dhora ) hari-bhakti rahI. [saM.] bhagavAnanI ananya zaraNa-bhAvanA. harAya vi. [ja "harAyuM.'] bhavAImAMne kAgalo (2) hari-bhajana karavuM e harAra ki.vi. siau.] dharAra. (2) [cara.] TheTha sudhI hari-bhajana na. (saM.] "haribhakita(2).' [(strI) harAvavuM,' harAvuM e "haravuMmAM. hari-sukhI viraDI. (sa.] caMdranA jevA mukhavALI, caMdramukhI harA(ra)vavuM e "hAramAM. hariyALI strIjie "hariyALuM" gu. "I' pratyaya.] haravA 3. +i A 'harA' + ), 'AvuM' ku.ma] hArI jenA para lIlAM ghAsa-vanaspati cheDavA vagere chavAI gayela javApaNuM. (2) khoTa, nukasAna, gerakAyade hoya tevI jamIna hari chuM. [] bhagavAna viSNu. (2) kRSNa. (3) IMdra. hariyALI amAsa zrI. jio "hariyALa' + "amAsa."] (4) De. (5) siha, (1) caMdra. (7) vAnara. ASADha vadi amAsa je divasa hiMDALAne lIlAM pAMdatAM yAdava-vaMza. [0ne lAla (rU.pra.) bhagavad-bhakta. (2) bAMdhI yA jhADanI DALIone jhule banAvI korajIne sakhI udAra dAtA jhulAvavAmAM Ave che. (puSTi.) (saMjJA.). harikathA pI. [saM.] bhagavAnanI lIlAnAM guNagAna. (2) hariyALI trI-tI)ja a. jio "hariyALuM' + "trI(-tI) bhagavAna ane enA bhato vizenAM AkhyAnonI rajUAta ja.'] zrAvaNa suda trIjo divasa ke je divase vanaspati harI-kIrtana na. siM.) bhagavAnanAM guNa-gAna karavAM e pAMdaDAnI bichAvaTa upara hiMDoLAmAM prabhune lAvavAmAM harikena na. [.] eka prakAranuM vimAna, (2) laMbagoLa Ave che. (pu.) (saMjJA.) paTAvALuM UbhuM phAnasa [ApavItI hariyALuM vi. [saM. phurita > prA ratha + gu. "ALuM harigata (tya) sI. [saM hara-gari, arvA. tadabhava.] (lA.) svArthe ta.ka.] lIlI vanaspatinA raMganuM, lIluM muMjAra hari-gIta muM. [saM. taf-fifa, strI.] 28 mAtrAne eka harirasa puM. [saM] prabhunA guNAnuvAdarUpI rasa mAtrAmeLa chaMda. pi.). harilaMkI (-lakI) vi. zrI. [saM. dara "laMka' + gu. I' hari-gItiyuM vi. jio "harigIta ' + gu. "yuM.'] sIpratyaya siMhanA jevI pAtaLI reDavALa (mahA) sI ta.ka. harigIta jevA chaMda banAvanAra harilIlA apI. siM.] bhagavAnanI vividha krIDA hari-caMdana (candana na. siM.] lIlA raMganI sukhaDa, (2) harivakatrI sI. [sa.], harivadanI vi, pI. [saM. vidyA + paurANika mAnyatA pramANe svarganAM pAMca vRkSomAMnuM eka(saMjJA) gu. I' svArthe strI pratyaya e "harimukha." harijana puM,na siM...] harine bhakata, bhakta jana. harivara kuM. [saM.] sarvazreSTha bhagavAna (na.mahetA.) (2) svAminArAyaNa saMpradAyano bhakta jana. harivalalabha vi. [sa.] bhagavAnane vahAluM. (3) (lA.) bhalo bhoLo mANasa, bhagavAnanuM mANasa. harivaMza (za) puM. siM] yAdone vaza (zrIkRSNa tema (4) jaMgI camAra hADI vaNakara vagere pUrve aspRzya - neminAthane paNa). (2) jemAM zrI kRSNanuM carita ApavAmAM gaNAtI hatI te hiMdu kamane mATe gAMdhIjIe ApelI saMjJA AvyuM che tevo mahAbhAratanA khilaparvarUpa purANu-graMtha. hariNa na. [saMpuM.] jue "haraNa. (saMjJA.) (3) jemAM neminAthanuM carita ApavAmAM AvyuM hariNa-latA . [saM] ardha-sama eka gaNameLa chaMda. (rSi) che te saMskRta te prAkRta jaina graMtha. (saMjJA.) hariNI vi,strI. siM, hRttiLa+Azi, samAsamAM haLi hari-vAsara puM. [saM.] dareka hiMdu mahinAnI ekAdazI ane sI.] haraNanAM jevAM suMdara vALI strI, mRganaya- divasa. (2) bArasano divasa, hari-dina nI, mRgAkSI [akSarane eka gaNa-meLa chaMda, (rSi.) hari-vAhana na, muM. [saMpuM.] bhagavAna viSNunA vAhana-rUpa hariNI sI. [sa.] mRgalI. (2) e nAmane sattara gaNAto garuDa (pakSI) 2010_04 Page #1259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haripaM 2294 hala-bhala harizcaka (harizcandra) che. [saM] paurANika mAnyatA pramANe halakaTa vi. ei halakuM" dvArA.] nIca prakRtinuM, halakA sUrya-vaMzano eka satya-vrata rAjavI. (saMjJA) svabhAvavuM. (2) nIce, adhama harihara paM. ba.va. [saM.] bhagavAna viSNu ane mahAdevajI halaka-dAra vi. jie "halaka + phA. pratyaya] halaka-vALuM harI vi. [sa, hastiprA . bi, lIluM (lA.) unALAmAM halakavuM a.ki. [ o "halake,'nA.dhA.] halakadAra lahekAthI pArtha pAI pakaveluM. (2) ramI. unALu mela gAvuM. (2) halakadAra lahekAthI karavuM. halakA bhAve, harItakI mI. [saM] haraDAnuM jhADa [(3) zatra, damana ki. halakAvavuM che. sa.ki. harIpha vi. [ara.] pratispardha. (2) sAmAvALa, pratipakSI. halakAI rahI. ei halaka"+gu. "AI' tama.] halakAharIphAI sI. [+gu. "AI' ta...], harIIi strI. [+gu. paNuM, adhamatA, nIca-tA I' ta.ka.] spardhA, barobarI, (2) sarasAI: (3) zarata. hakAra' chuM. [2vA] halakAravuM e, paDakAra, uttejanAno (4) zatru-tA halakAra chuM. phi. kari] jae halakAre.' harIra . [ara. harIrI goLamANuM, gaLamANe halakAravuM sakri. jio "halakAra. -nAdhA.] paDakAra kare harIzvara chuM. [sa rivyag] vAnareno rAja (sugrIva vagere) (2) "hala hala' karI haMkAravuM. halakArAvuM karmaNi, ki. harI . eka prakAranuM rekhAnA loTanuM miSTAnna. (2) halakArAvavuM presa.ki. mAMsa-cekhA-dhI-mIThAnA eka khAdya padArtha halakArAvavuM, halakArAvuM ja "halakAra"mAM. harubaru ki.vi. o rUbarU." (lIlI jhAMyanuM halakAre chuM jio halakAra' + gu. o' svArSe ta...] haruM (2vuM) vi. [saM. hi>prA. harima-] lIlA raMganuM, paTanuM UchaLavuM e [halakAra hareka vi. [ja hara +saM. ] dareka, pratyeka halakAre chuM. phi. karakAsada, khepiye, TapAla, hare(-) vi. bhAre vasanI. (2) kharI lAgaNInuM, ananya halakAvavuM, halakAvuM ja halakajmAM. bhAvavALuM halakANa (2) sI. jio halakuM' + gu. 'A' ta.] harI o "harevI.' haLavApaNuM, mArApaNuM. (2) adhamatA, nIcatA, halakAI ke. nA-hiMmata thavuM. (2) zakti-hIna thavuM. (3) halakuM vi. saM. yu->prA. prama, rama- dvArA vajanamAM kaMTALavuM, nAsIpAsa thavuM. harerAI bhAve., je. haLavuM, karuM. (2) (lA) tarata pacI jAya tevuM, supAcya, hararI strI, jio harerI + gu. "I' ka..] hareravAnI nIca prakRtinuM, adhama. (3)[kAnuM peTa (ra.a.) tu mANasa. kriyA, hareDI * karavuM (ma.) manane me kADha. 0 56 (u.5) harAla, -La . [tu. harAhula ] lakarane pAcho bhAga. apamAnita thavuM 05Ara (rU.pra.) apamAnita karavuM, (2) hAra, paMkti, eLa. (3) (lA.) barAbarI, samAnatA utArI pADa. 0pANI (rU.pra.) koI paNa jAtanA rAsAyahata vi, [saM.] haraNa karanAra, harIne uThAvI laI Nika saMga vinAnuM pANI, "saiphaTa voTara." 0 phala (34) janAra [havelI taddana karuM. lAho (ra.a.) a-kaLavAna (2) niMdApAtra harya na. [sa.] moTuM vizALa vadhu-mALI makAna, mahAlaya, hala-1dI, 0e kri.vi. jio "hAla + "dhaDI'+gu. e' haryuM bharyuM vi. [ e "ha + "bhara' + gu. "huM" . .] sA.vi.pra.] hAla ghaDIe, hamaNAM, atyAre ja hariyALathI bhareluM, lIluMchama. (2) (lA) samRddha halacala (haya-caDhaya) sI. [hiM.] hila-cAla, hAla-cAla, harzala chuM. [] e nAmano eka aMgreja ke jeNe "yurenasa' pravRtti nAmane graha zodhI kAlo. (saMjJA) (2) enA mAnamAM halaco e "haDo.' pachI zodhAyelA dUranA eka grahane apAyeluM nAma. (saMjJA) halApa, phaj, mI. loDhAnA ulALA sAthenI sAMkaLa harSa puM. [sa.] AnaMda, harakha, khuzAlI, khuzI hala(-La-dhara chuM. [saM.] jenuM hathiyAra haLa hatuM tevA balarAma harSakAlIna vi. [saM.] sAtamI sadInA samrATa harSavardhananA (zrIkRSNanA moTA bhAI). (saMjJA.) samayanuM halana-calana na. [ja "hAlavuM ke "cAlavuM" ke "ana' kama. harSajanya vi. [sa.] harSane lIdhe utpanana thAya tevuM beunAM saMskRtAbhAsI) ja "hala-cala. harSanATha ! si.] thayelA AnaMdane lIdhe karAto mITho avAja hala(La)pati ! si.] kheta harSa-varSa: na. [saM.] AnaMdanI UDatI kALa halapha ja "haraka. (2) sogaMda, sama, kAsama ha-varSaNa che. [saM.] harSa varasAvanAra, AnaMdanI choLo halaphala (hA-phakya) sI. ke. prA. ra4-rarA, na.] AmathI uchALanAra [AvatAM Asu tema pharyA karavuM, halacala harSa na., ba.va. [+saM. ya] harSane lIdhe AMkhamAM haravuM a. ki. jio "dala-phalaka' nA. dhA. Ama tema harSomarSa kuM, ba.va. [+ saM. ja-ma AnaMda ane krodha pharyA karatuM, halamalavuM. (2) (lA.) khaLavaLavuM. halaphalANuM harSita dhi. [] harSavALuM, AnaMdita bhAve, ki. hala ka.vi. [hi ] nirNata, UkaleluM halakaliyuM, halakuM vi. vie "hala-phUla' + "gu. "' + hala sI. [ara. haka] gaLAmAMthI nIkaLato pATIlo jhINe thayuM' ta.ka.] halansala karanAruM, utAvaLiyuM avAja. (2) pratiSa, paDo. (3) (lA) utAvaLa, tvarA hala-bhala (havya-bhavya) samI, gabharATamAM Ama tema halavuM e 2010_04 Page #1260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ halAla 2295 hamala [ha-mAya) samI. ja "hala-phala.' (2) dhAMdhala halAlI vi. [+ru. I. ta.pra.) dharmanA kAnana pramANe dhamAla mAravAmAM AvelA pazune lagatuM hakAra na. [aM] DAMgara khAMDavAno saMcA halAla sI. [ara.] peluM kArya niSThAthI karavuM e. hala8-lA)vavuM jue "hAlamAM. (2) niSThA, vaphAdArI halavA sI. muMbaI kinArA najIka thatI eka jAtanI mAchalI halAvavuM e "hAlanuM'mAM. [chabha (ke vahI) halAvI halavAI puM. [ara.] mIThAI teyAra karI vecanAra vepArI- (rU.pra) uttara Apo. (2) bhalAmaNa karavI. DAyA kaMdoI, sukhaDiye halAvo (2) dakhala karavI. mAthuM halAvavuM (u.pra) halavAna na. [ara.] mAra-bharata vagarano sAde kAmaLo hA ke nA kahevI. hAtha halAvavA (u.pra.) kAme lAga]. halavAna na. [ara.] bakarInuM dhAvaNuM baccuM, badIluM halavuM e "halavuM'-hAla mAM. [Asana. (yoga) halavAsaNa na. [ja "halavo' dvArA.] khaMbhAta bAja halAsana na. [saM ha + AtanI yoganuM e nAmanuM eka banatI mAvAnI eka mIThAI ha(-hAlA(-LA)hala(La) na. si] dha kAtila jhera halavuM a. ji. [2. prA. daskR] gatimAM DagavuM, dhImuM jhulavuM. halIsANa vi. phi. AlIzAna] e "AlIzAna." halavavuM che,sa.. calAvI levuM, halAvavuM . sa.ji. halatuM ja "aletuM.' calAvavuM tema taddhatuM rahevA devuM halela na. [care.] halAmaNa, lakaruM have muM. [ara. "havA' mIThI vAnI-mIThAI] halesanuM sakri. [o halesuM,' nA.dhA] halesAM mAravAM, dadhIne khamaNI dUdha ke mAvA sAthe banAvAtI eka mIThAI. halesAM AgaLa calAvavAM. (vahANa,) hasAvuM kapi, (2) zIro (muslima) kri, halesAI B., sa. ki. halasANI vi. jemAM temAM mAthuM mAryA karanAra, ghusaNiyuM halesA-dAra vi, puM. jio " ' + kA. pratyaya.] halaso paM. zvAsane uThAva, (2) o "haDaze.' halesAMvALo khAro, halesAM mAranAra nAvika hala-ha (haya-hatha) strI. oi "halavuM,"-dvibhava.] "cAle halesAvavuM, halesA o "halesamAM, cAlo" evA paDakAra halesuM na. nAnA machavA hADakAM vagere pANImAM calAvavAne halakalATa puM, jio "hala-hala' + gu. "ATa' ta.ka.] hala nIcenA bhAge pATiyuM jaDele lAkaDAnA ThaMDA. (vahANa) hala' e prabaLa avAja, kolAhala [-sAM mAravAM (rU.ma.) pANImAM halesAM bALI pitA tarapha halata (halanta) vi. [saM. pANini - vyAkaraNano vyaMjana tANavAM. potAne halese tara (u.pra.) pitAnAM sAdhatethI pratyAhAra (=vyaMjana badhA) + a7] jene aMte vyaMjana ja AgaLa vadhavuM). A hoya tevuM (zas.) (vyA) halA chuM. bhapake, ThATha-mATha, hA [phikara, hama hala-luM) (hala(-lu) kho) 6. mATe raste. (2) humalo, hale? thuM. divasa gujAravAnuM sAdhana, kAma-dhaM. (2) ApadA, halo. (3) giradI, bhIDa. (4) haDa halAma. [e. "elA.'] Telikona para vAta karatAM halA kema. (saM.] "he sakhI' e mATenuM saMbodhana. (nATaya.) sAmAne bolavA nimaMtra udagAra, hAlo halAka vi, ivi. [ara.] herAna-parezAna, duHkhI duHkhI. hAla vi. [care.] maMda buddhinuM [ karavuM (rU.pra.) kanaDavuM. 0 thavuM (rU.pra.) kaMTALI javuM. hala-cihana na. siM] sarvara-2hita vyaMjana batAvavAnI 0 meLavavuM (rU.pra.) herAna karavuM) kheDAnI nizAnI (Q, (bhA) kheira, A-maka halakata, halAkI sI. [ara. halAkI] halAka thavuM e, halA-pAra vi. jie "hae ' + kA. pratyaya.] kamalAherAnagata, parezAnI, prabaLa athaDAmaNa, hAlAkI. (2) hAlIza(-5)ka na. [saM. mULamAM koI prA. zaba hato tenuM nAza. (3) kheMca, taMgI, tANa [jamInane kheDavI e saMskRtIkaraNuM] rAsa prakAranuM eka u5paka ane emAM thatuM halANuM na, AkhuM khetara na kheDAya tyAre TukaDe TukaDe eka puruSa ane strIo sAthenuM samUhanRtta. nATa.) halAla (6) jue "halankala.' halA o "halo.' hAmaNu sahI. e "hAlanuM' + gu. "AmaNa' ku.pra.] halo chuM. humale. (2) AghAta Ama tema hAlanuM e. (2) halAvavAnuM mahenatANuM. (3) halo ja "hale. (lA) athaDAmaNa, hAlAkI [athaDAmaNa ha-saMdhi -sandhi) . siMj.] vyaMjananI svara sAthe halAmaNuM na. [ja "hAlanuM' + gu. "AmaNuM' ku.pra.] ane vyaMjana sAthe zabdamAM joDAvAnI uracAraNIya halAyudha . [sa. hae + aA-yu] jue "hala(-La)-dhara.' prakriyA. (vyA.) yikti-prayukti halAla vi. [ara.] dharmathI je karavAnI anujJA hoya tevuM, hava-kava na. [saM. haw-ja] e hatya-kanya.' (2) (lA.) kAyadesaranuM (islAmanI zariyata pramANe). [ karavuM havaTa ja "ava.' (2..) islAma dharmanA kAnUnane anusarI pazuhiMsA havA, che ki.vi. [o "hamaNAM'-uccAraNa-bheda + gu. karavI. (2) hakaka karavuM, vaphAdAra rahevuM 'e' sA.vi.pra) e "hamaNAM.' halAla-khera vi. [ + kA. pratyaya] kAnana pramANe bhArelA havaghu (-) sI. sebata, saMgata. (2) sahela, maja pazanuM mAMsa khAnAra, (2) khATakI, kasAI havaNa ki.vi. jio "hamaNAM-uccAraNa ] e 2010_04 Page #1261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ havana ra9 hamaNAM.' gayAnI asara, bhInAza, bheja [nAne havA, ave havana kuM. [saM na homa. (2) yajJa [0mAM paDavuM (ra.a.) havA(-2)DI akI. [jae "havA(-1)Do+ gu. "I' pratyaya) vyartha bhega Apavo. (2) khATI cAtamAM paDavuM. 0mAM hADakuM havA(ve) muM. [ja "avA(-2)De.'] o "avAja (rU.pra.) vina] [ko havA(-) kara (rU.pra.) ApadhAta karo] che havasa puM. [ara. eka prakAranuM gAMDapaNuM] (lA) kAmavAsanA havAtiyuM na. [ara. "havA' dvArA) (lA.) mizyA che havasakhera vi., pR. [+ phA. pratyaya] kAmavAsanAvALo mAravAM e, valakhAM, bAthADiyAM. [0 mAravAM (2.mane puruSa, kAmI mANasa nirarthaka prayatna karo] havasakherI sI. [+ phA. pratyaya] kAmavAsanAnI prabaLa vRtti havA-dAra vi. [ara. + phA. pratyaya] jemAM havAnI AvahavasI vi. [+ gu. "I' ta.ka.] e "havasa-khera." thatI hoya tevuM, havAvALuM, vanTileITeDa' havA strI. [ara.] vAyu, pavana. (2) (lA.) vAtAvaraNa. havA-dArI strI. [ara. + kA. pratyaya] havAdAra hovApaNuM, (3) bheja, bhInAza. (4) khoTI sAcI cAlatI khabara, "venTilezana" [vAtAvaraNa aphavA. [ UtarI (rU.pra.) beTI vAta phelAvI. 0 khAvI havA-pANI naba.va. [ara. + juo "pANI.'' Abe-havA (rU.pra.) svaccha havA meLavavI. (2) kAMI na maLavuM. havA-phera puM. [ara. + ja phera.'] mAMdA ke sAjAne paNa 0 caMga, karavI (ca) (rU.pra.) uDADI mUkavuM. 0 thaI javuM vadhu taMdurastI meLavavA vadhu sArI AbehavAvALA sthAnamAM (rU.pra.) kopaDI nIkaLavuM. pANI (rU.pra.) AbohavA. jaI rahevuM e, havA-palaTa, "ceIja oNpha era' 0 pheravI (rU.pra.) bahAra pADI devuM. 0 badalavI (rU.pra.) havAbaMdha (baMdha) vi. [ara. + saM] jue "havA-custa.' samayane anukuLa thaI vartavuM. 0mAM adha(-)ra laTakavuM havA-bAyuiM na. [ara. + juo bAra + gu. 'chayuM svArthe (rU.pra.) TicAyA karavuM. 0mAM UDI javuM (rU.pra.) nirarthaka ta.ka.], havA-bArI strI, [+jae bArI.'] jemAMthI puravAra thavuM. (2) nakAmuM javuM. (3) guma thavuM. 0mAM tAjI havA AvyA kare tevuM jALiyuM, venTileTara' jillA bAMdhavA (rU.pra.) kheTI AzAo bAMdhavI. 0mAM havA-bhAra-mApaka na. [ara. + saM.] havAnuM vajana mApavAnuM bAcakA bharavA (rU.pra.) phokaTa prayAsa karavo. 0 lAgavI yaMtra, vAyu-bhAra-mApaka, 'beremauTara' (rU.pra.) bhejano asara thavI. (2) sobatanI asara thavI. havAmAna na. [ara. + saM.] havAmAM rahelI garamInuM mApa, 0 sAthe lauM (rU.pra.) nakAmuM AkhaDI paDatuM. 0 sudharavI (2) vAtAvaraNa, A havA, havA-pANI (rU.pra.) saMcArI roga naSTa tho] havAmAnacaMda (-catra) na. [ + saM.] vimAna vageremAM vAtAhavAI vi. [ + gu. "AI' ta.ka.] havAne lagatuM. (2) va2Na temaja bhaugolika paristhiti mApavAnuM yaMtra havAmAM pharanAruM. (3) havAnA rUpanuM. (4) (lA.) kaha5nA havAre muM. loTa cALavAnI jhINI cALaNuM janya, manasvI, taraMgI, khAlI, mithyA. [0 killA bAMdhavA havAla puM. ba.va. [ara. avAk ] hAlata, avasthA, dazA, (u.pra) mULa-mAthA vinAnAM svapnAM sevavAM, mehaka vicAra sthiti. (moTe bhAge "hAlahavAla e jeDiyo proga) havAladAra 6. jio 'havAle' + phA. pratyaya] amuka havAI* sI. [ja "havA' dvArA.] AkAzamAM uDADavAnI saMkhyAnA sipAI ene havAle dharAvanAra kAjI adhikArI eka AtazabAjI. [0 chUTavI (u.ma) amuka aphavA jesa- havAladArI strI. [+ phA. pratyaya] havAladArane darajajo tema baMdha cAlu thavI] kAmagIrI havAI chatrI amI. ja e "havAI' + "chatrI."] UMce vimAna- havAle kri.vi. [ja 'havAle' + gu. "e" sA.vi.pra.] mAMthI UtaravA mATenI khAsa prakAranI chatrI, peregrUTa' surata, kabaje. [0 karavuM (ra.a.) soMpI devuM] havAI jahAja na. [o "havAI"+ "jahAja.'] vimAna, havAlo chuM. [ara. havAla] kabajo, tA. (2) suparata, rea(0)na' sopaNI, bhALavaNI. (3) kArabhAra. (4) ekabIjo khAtAM havAI dA strI. [ja "havAI" + "DAka."] vimAna dvArA mAMDI vALavA lakhAtuM sAmasAme UtarI jAya e prakAranuM Avato-jatI TapAla, "eNra-meila" [vAparavAnI te copaDAnuM lakhANa. (5) saMdarbha, "repharansa.' [ Apo havAI tapa , jie "havAI + "tApa."] vimAnamAM rAkhI (.pra.) AdhAra ke saMdarbha TAMka. 0de (rU.pra.) patAvaNI havAI dala(La) na. [jao havAI"" + saM] vimAnI lAkara karavI. 0 nA(nAMkho (rU.pra.) nAmAmAM khAte - jamenuM havA-khAra vi. jio havA + kA. pratyaya] havA khAvAno nAmuM sAmasAmuM UtarI jAya te pramANe lakhavuM. 0 levA TevavALuM (rU.pra.) kabajo saMbhALavA]. havArI sI. [ + phA. "I' pra.] havA khAvAnI Teva havAvuM a.kri. [ara. "havA,-nA.dhA.] havA lAgavI, havA-gADI strI, jio havA + "gADI.'] (jANe ke havAmAM bheja lAgavo, bhInAzavALuM thavuM UDatI hoya ema cAlatI hoI) (lA) moTara-gADI ha(hA)nAM ki.vi. [sa. athavA > prA. aAvA > jagu. havAcuta vi. [ + ja e "custa."] havAnI hera-phera na davA "have' + ja.gu. 'A' sA.vi.pra.] jue "have." karavA de tevuM, bahAranA vAyuthI abhedya, "eNre-TAITa' (jane prayoga) havATa kuM. [ara, "havA dvArA] havAnI AA asara, havAI havi chuM,na. [saM. vin , na.] yajJamAM apAta bali, karavA] 2010_04 Page #1262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ havirya 22 AhutinA padArtha, haviSya, "olezana' kuma.] hasavuM e, hAsa, hAsya haviryajJa chuM. [saM. vin + vA, saMdhithI] ghI dUdha dhAnya hasarNa vi. jio "hasavuM' +. "aNuM kartavAcaka vagerethI thato yajJa [padArtha ku.pra.] hasyA karanAruM, hasatA caherAnuM. (2) makarIhaviSa na. [sa, vi=]i , - na. [sa.) homavAnA khora, TIkhaLI [(ra.vi.) havikhyAna na. [+ saM. ana] yajJamAM tema upavAsamAM kAma hasate vAyu puM. [+ saM] "nAITrasa ekasAIDa' nAmane vAyu. lAge tevuM anAja ke khAgha. (emAM "dhI' eka padArtha hasada zrI. [ara.] adekhAI, IrSyA. (2) kina, vera hasada-khera vi. [+ phA. pratyaya] adekhuM, IrcA-khera. (2) havuM a kri. ['hatuM" "hanAra' 'haze" "haIza' jevAM rUpamAM kinnA-2, varI "ha" khAte hoI hone kapika rUpa mAnI levAmAM hasana na. [saM.] hasavuM e, hAsa, hAsya AvyuM che.] ja hatuM.' [vikAra thayuM hasanIya vi. sa.] hAMsI karAvA jevuM, hAMsIpAtra hatuM .kA. ji.gu. " ha ne vikasele ja.gu.mAne hasa-mukha, -khuM che. [ e 'hasavuM' + sa, + gu. "u" have ji.vi. siM. mathavA > prA. ahevA > ja.gu. havaI'] svArthe tama] haMmezAM malakatA meDhAvALu, hasatA A samaya pachI, atyAra pachI tarata ja, ataHpara caherAvALuM have ja chuM. rAI mathI maracAM haLadara hIMga vagerene telamAM hasarata strI, [ara.] dilagIrI, zoka, aphasosa, pastA jarA setarI khAMDI banAvelo athANAM mATeno masAlo, hasavuM a.kra. [sa. har, tatsama] moM malakAvavuM - AnaMdane saMbhAre. (2) dhANA jIrUM hIMga maracAM vagereno dALa- a-vyakta mukha-avani kADhavo. (2) hAMsI karavI, mazkarI zAkamAM nAkhavAno masAlo karavI. (saM.kriomAM paNa bhU.ka. kartari prayoga: "huM ene hajiyuM vi. [e "haveja' + gu. 'IyuM" ta.pra.] haveja hasya.) [tA lADu (rU.pra.) (vyaMgamAM) thoDA dhInA tarata bharI taiyAra kareluM ke vaghAreluM yA pakaveluM, saMbhAriyuM bhAMgI paDe tevA lADu. -tAM hAra bhAMgavAM (ra.a.) mIThI haveDI o "havADI' . "aveDI." vANIne Thapako Apavo. -tuM pakSI (ke paMkhI) (-1khI) have A "havA' . "aveDe." (rU.pra.) hasamukha (mANasa). -te bhIla (rU.pra) daLe have vi. gabharAyeluM, bAvaruM karanAruM. -te mAra (rU.pra.) atirika pajavaNI. -LAmAMthI havelI strI, [ara. "havAlI' > phA. "havelI," tasama] khasavuM (ke phasavuM) (rU.ma.) sIdhI vAtamAMthI jhaghaDI cAre bAja bhItavALuM vizALa makAna, mahAlaya, harmsa paDavuM. -6 ne loTa phAka (rU.pra.) sAthe rahevuM ne (2) puSTimArgIya mituM vizALa maMdira. (puSTi.) jhaghaDo karavo. hasI kADhavuM (rU.pra.) lekhAmAM na levuM, havelI-dharma chuM. [+.] puSTimArgIya vaiSNava saMpradAya. (saMjJA) na gaNakAravuM. hasI nA(nAkhavuM (rU.pra.: namAluM gaNavuM) halI-saMgIta (gIta) na. [+ saM.] puSTimArgIya vaiSNava hasAvuM bhAve, karmaNi, ji. hasAvavuM . sa.kri. maMdiromAM gavAtuM aSTa-chApa vrajabhASI ane evA bIjA hasatI (hasatI) vi. strI. [saM. varta.kI .] (lA.) patAMbhakta-kavionAM vrajabhASAmAM racAyelAM kIrtanenuM drapada- vALI sagaDI [meja-majhA, AnaMda dhamAranuM proDha zAstrIya gANuM. (saMjJA) hasAgava puM. [jao 'hasavuM' dvArA] ThA-makarI. (2) havaiDuM na. e "rAMpaDI'. "bagaDyuiM.' hasAmaNuM che. jie "hasavuM' + gu. "AmaNuM' kRma.] hagya vi. [4] yajJamAM homavA jevuM. (2) na. yajJamAM ravAne udezI homavAnI sAmagrI hasArata, tha (-tya,ya) rahI. [e "hasavuM' dvArA.] havya-kaLa na. [+ saM.] dene udezI tema pitRone hAsya. (2) makarI, ThaThThA udezI hemavAnA padArtha hasAvavuM, hasAvuM juo "hasavuM'mAM. ke. (2) mAkara-cAkara hasAhasa (), sI sI. [ja e "hasavuM."-dvibhava + gu. hazara sahI. [ara. hamU ] insAphane chello divasa, kathAmata 'I' svArthe te.pra.] vAraMvAra hasavuM e hazIza ! [ara.] gAje, hAzIza (ka vanaspati) hasita vi. [saM.] haseluM. (2) hAMsI pAmeluM. (3) (lA) haze e "hanuMmAM. (2) ke.pra. "khera" "kAMI ciMtA nahi' khIleluM, praphulita. (4) ukalasita. (5) na. hAsya, hAsa. vagerenA bhAvano udagAra (1) hAsyanA cha prakAromAMnA eka. (kAvya.) (7) puM. hazekuM ja "haraze kuM." - saMgItano eka alaMkAra. (saMgIta ) hazedaSTi sahI. [+ saM] mata-bhedanI sahiSNutA, calAvI hasI strI. [ e "hasavuM' + gu. "I' ku.ma.] 0STha na. haze juo honuM mAM. [ + gu. "DuM' svArthe ta.pra.] hAsya, (2) majAka, mazakarI, ha-zrati sI. [saM] e " hamAMnI madha. [jarAmAM TIkhaLa, ThakA hasIke-7(ta)sake kri.vi. ghaDI ghaDImAM, vAta vAtamAM, jarA hasIna vi. [ara.] khUbasUrata, suMdara dekhAvanuM hasaNI strI. [ja hasavuM' + gu. 'aNI' ku.pra.] hasa- hasInA strI. [ara.] khUbasUrata strI vAnI kriyA. (2) hasavAnI rIta hasuM na. jio "hasavuM' + gu. "u" ku.pra.] juo hasI." hasazuM na. jio "hasavuM' + gu. 'aNuM kriyAvAcaka hasta chuM. [saM.] AMgaLInA TeravAMthI laI prANI sudhI 2010_04 Page #1263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hasta-udyoga jevA hAtha, kUNe| avayava, kara, pANi, (2) hAthInI sUMDha. (3) na. [saM.,puM.] AkAzIya teramuM nakSatra, hAthiyA. (jgyA., khageALa.) hastaudyoga puM. [saM., saMdhi vinA] hAthathI siddha karI zakAya tevI vastunA utpAdananI kriyA, hAtha-kaLA hastaka nA.yA. [sa.] nA hAthe, -nI dvArA, nA mAraphata. (ra) -nI sattAmAM, nA havAle, nA tAkhe. (A prayAga gu.mAM UbhA thayA che.) [sukAmaLa hAtha hastakramala(-La) puM. [saM.,na.] kamaLa hasta-kalA(La) sI. [saM.] jae 'hasta-udyoga.' hastakrArya na. [sa.] hAthathI kareluM ke karAtuM kAma, 'maeNnyuala leMbara' [hAtha-kasaba. (2) hAtha-cAlAkI hasta-kauzala na. [a.] kAma karavAnI hAthanI kuzaLatA, hata-kriyA zrI. [saM.] hAthathI karavApaNuM. (ra) hAthanI kArIgarI. (3) hastarASa [gIrI, dakhala hasta-kSepa puM. [saM.] vacce hAtha nAkhavA e. (2) dakhalahasta-gata vi. [saM.] hAthamAM AvI raheluM, (2) svAdhIna, kAmamAM AvI gayeluM hasta-mANa vi. [saM.] hAthathI pakaDI zakAya ke levAya tevuM hasta-ceSTA srI. [saM.] hAthanI hilacAla, hAthanuM halanacalana. (2) zAra hasta-tala na. [saM.] hatheLI hasta-doSa puM, [sa.] hAthathI lakhavAmAM thayelI bhala, lakhANanA rAya. (2) hAthathI akudaratI rIte vIryapAta karavA e, hAtha-sa, mAsTara-baeNzana' hasta-dhUnana na. [saM.] hAtha halAvavAnI kriyA. (ra) maLatI veLA sAma-sAme jamaNA hAthanI hathaLI meLavI karAtA saAra, 'A(0)ka haeNnDa' hasta-patra huM., na. [saM.,na.], -trikA zrI. [saM.] hAthI lakheluM ke ApeluM cAhatha ApavAnuM ke vAMTavAnuM pharaphariyuM, haeNnDa-bila' [karavAnI vidyA hasta-pahalathI zrI. [saM.] AMgaLIenA saMketathI vAta-cIta huta-pAza puM. [saM.] be hAthathI sAmAne bathamAM laI kabaje karavAnI kriyA. (ra) hAtha-kaDI dhAvA e hasta-prakSAlana na. [saM.] hatheLI dhAvAnI kriyA, hAtha hasta-prakSepa puM. [saM.] dakhalagIrI hasta-prata, ti sI. [ + jue 'prata,-ti.'] hAthathI lakhelI navA jUnA graMthanI nakala, hAtha-prata, pAMDu-lipi, 'maeNnyuki' hasta-milana na. [a,] sAma-sAmA hAtha meLavavA e hasta-melA(-LA)pa puM. [+jue melA(-LA)pa.'], hastameLA huM + jae meLe...."] lagnasamaye vara-kanyAnA jamaNA hAtha meLavavA e, pANi-grahaNa, hAthevALA hasta-maithuna na. [saM.] hAthathI kRtrima rIte vIrya-pAta karavAnI prakriyA, mUThiyAM mAravAM e, hAtharasanI kriyA, hastaDhAva, mAsTara-baeNzana' dikhAtI lITI hasta-rekhA zrI. [saM] hatheLImAMnI nAnI meATI te te hastarekhA-vijJAnana. [saM.] hatheLImAMnI rekhA parathI varatArA kADhavAnI vidyA, 'pAmisTrI' _2010_04 18 hastAthava na. [saM.] jue hasta-kauzala(3).' hasta-likhita vi. [saM.] hAthathI lakheluM, haeNnDa-riTana' hasta-lipi strI. [saM.] AMdhaLAM mATeno akSarAnI upasAvelI AkRtiovALI lekhana-paddhati hasta-lekha puM. [x.] hAthanuM lakhANa. (ra) hAthanuM baMdhanAtmaka lakhANa, 'baeNnDi.' (3) jae 'hAtha-prata.' hasta-zilpa na. [saM.] hAthanA kasaba hasta-sAmudrika na., 0 vidyA sI., 0 zAstra na. [saM.] jue hastarekhA-vijJAna.' [(ra) sahI, daskruta, matuM hastAkSara kuM.,ba.va. [ + saM. akSara,na.] hAthathI lakhelA akSara. hastAmala na. [+ saM. mAmaTM] hAthamAMnuM AMbaLAnuM mULa hastAmala-vat kri. [saM.] hAthamAMnuM AkhachuM levuM saheluM paDe teTaluM najIkanuM tema saraLa hastAlekha huM.. -khana na. [ + saM. maova, vana] hAthathI cItaravA - hAravAnI kriyA, 'phrI-laeNnDaDroiMga' hastAMguli, kA, -lI . [saM.] hAthanI AMgaLI hastAMjali (hastAjali) puM., sI. [+ saM. zra-nahi,puM.] eka hatheLI ke be hatheLInA aMdara pravAhI rahI zake tevA AkAra-cApavuM ane kheAkhA hasticarma hastinA-pura hahaDA . [saM.] hArthInuM cAmaDuM . [saM, cAstina-pu] kaurava pAMDavAnI gaMgA nadI upara AvelI hatI te prAcIna nagarI. (saMjJA.) hastinI ii. [saM.] hAthaNI. (ra) kAma-zAstra pramANenI cAra prakAranI strIomAMnI jADA moTA zarIravALI skrI hasti-vijJAnana.,hasti-veda puM. [saM.] hAthInI jAteA vagere ALakhavAnI vidyA hasti-zAlA(-LA) strI. [saM.] hAthI-khAnuM hasti-snAna na. [saM.] hAthInuM pANImAM nAhavuM e hastI huM. [saM.] hAthI, gaja, kuMjara, megaLa hastI 3 zrI. [saM. asti kri. uparathI] astitva, hayAtI, hayAta sthiti. vidyamAna-tA haste kri.vi. saM. + gu. 'e' trI.vi.,ma.] hastaka, dvArA (kaI cIja vastu ApavAmAM AvatAM lakhatI veLA haste phalANA bhAI e rIte prayAga.) hastAdaka na. [saM. dUrasta + ] karmakAMDa pramANenA hatheLImAM pANI laI saMkapa bAhayAne aMte nIce mukAtuM te te phrA karavA nimittanuM pANI. (2) e rIte dAna lenAranA hAthamAM apAtuM pANI hastyAyuveMda puM. [sa, ghasprin + Ayurvaita, samAsa] hAthInA rIgAnuM nidAna temaja upacAranI vigata ApatuM e prakAranuM vaidyaka-zAstra, hasti-vijJAna hastyAraha puM. [saM. hastin + A-roda, samAsamAM] hAthInA savAra (e 'mahAvata' paNa hoya tema 'yAkro' paNa hoya.) huM huM huM kri.vi., kre.ma. [ravA.] hAsyanA avAja thAya ema ke evA udgAra hunhA ke.x. [saM.] ahA, are, ahA huhA chuM. besavAnI jagyA hahatA huM. 'ha' varlDa. (2) 'ha' uccAra Page #1264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haLa Re jALavI rAkhavA. (bhU.kR. mAM kartari prayeAga.) haLAvuM e haLavuM'mAM. haLave, *, 04-thI, thI kra,vi. [ja haLavuM haLa na. [saM. phUO] jamIna kheDavAnuM nIce kAzavALuM sAdhana sAMtIDuM, sAMtI. [-Le tavuM (rU.pra.) kAme lAgavuM. maLe joDavuM (rU.pra.) kAme.dhaMdhe lagADavuM. -LathI chUTavuM (3.5 ) zAre kAmagIrImAMthI chUTA thavuM] haLavuM sa. kri. jhalavuM. (2) hAlanuM [kriyA, khetI haLa-kheta (DA) sI. [+ 4 'kheDa.'] haLathI kheDavAnI haLa-kheDupuM [+jue 'kheDavuM' + gu. 'u' rR.pra.] haLathI kheDI gujarAna karanAra mANasa, kheDu, kheDUta, (2) vi. (lA.) AchI samajhanuM. (3) a-saMskArI + gu. e' trI. vi., pra. + gu. '' svArthe ta.pra. + thI' pA. vi. nA arthanA anuga] Aste, dhIme, dhIre, (2) naramAzathI, vivekanI maryAdAmAM rahIne haLAyA pu. [jae 'haLa' dvArA.] gheADA bhAgamAM gALa AkArathI haLa hAMkavuM e, [-yA jevuM (rU.pra.) cIkaTa] haLAhaLa na. [saM. phApha] jae 'halAhala.' haLa-jhIlI phrI. [jue 'jhIlanuM' + gu. u'* rR.pra. + 'I 'haLiyuM na. [jae 'haLa' + gu. 'yuM' svArthe ta.pra.] nAnuM Apratyaya,] haLa sIdhuM jhalAI rahe e mATe haMgAmAM besADelI lAkaDAnI ADI khIlI haLa. (2) jue 'hUMDI.' cA hisAba (rU.pra.) alA lAkAnA dIvAla upara eMdhANa karI karAtA aTakaLiye hisAba haLadara zrI. [saM. daridrA > prA. vahivA, pariraI] bhAjanamAM pILAza lAvavA vaparAtAM eka prakAranAM nAnAM keMdra ane enA sU| zakA [cheDa haLa4(1)ravA huM. [saM. ddidvArA] e nAmanA eka haLadariyuM vi. [jae 'haLadara' = gu. 'iyuM' ta...], haLadiyuM, haLadI vi, saMdriA > prA. hA + gu. 'zuM'-'I' ta.pra.] haLadaranA raMganuM haLadhara ja haladhara.' haLadharavA jae 'haLadarave.' nAkhavAnI kAsa haLa-pati puM. [jue 'haLa' + saM ] jue 'haLa-kheDu (1).' haLa-pUNI sI. [jaA 'haLa' + pUNI.'] haLanA cavaDAmAM [haLAvavuM ke,, saM kri. haLaveluM jue 'hulAlanuM.' haLadhAyuM bhAve, kiM. haLa-maLa (harca-madhya) zrI. [ja A 'haLavuM' + 'maLavuM.'] premapUrvaka maLI eka-rUpa thavuM e, esa-UTha, sAre| paricaya haLa-maLa kri.vi. [jue 'hala-mala,'] khaLabhaLI UThayuM 1 hAya ema heLa-mekhaLa strI. [jue 'haLa''+ saM. melA] haLa pherava vAthI ene sAMkaLe bAMdhavAthI thatI sthiti jevI sthiti. (ra) (lA.) kADA-doDa. (2) bAla-mela, (4) kri.vi. UMce nIce, khaLa-gagaLa haLavaTa (-85) strI. [+ saM. vRtti > prA. TTi) khetI, kheDa [haLavApaNuM haLavAza (-zya) . sI, jie 'haLavuM' + gu. 'ArA' ta.pra.] haLavuM. A.kri. [saM. phrijha-premanI lAgaNI thavI] jIva maLI javA. gADhavuM, haLI javuM, haLAvuM bhAve, .i heLavavuM pre., sa.ki. haLavuMre vi. [saM. jIjI- - > prA. humantra-, dattukSma-a-] vajanamAM halakuM, ochA vajananuM, kAruM. (ra) mAnasika bhAra-eja vinAnuM, mukta-citta. (3) yAMtrika saraLatAvALuM (4) zrIsuM, dhIruM. (5) sahelAIthI pacI jAya tevuM. (6) echuM. (7) nabaLuM, [. karavuM (rU.pra.) mAra mArave, 0 thayuM (rU.pra.) apamAnita thayuM. phUla (3.pra.) tadna vajana vinAnuM] haLavuM-maLavuM sakri. [jue haLavuM' + maLavuM;' kriyAnA samAsa] premathI anurakta thaI milApa karave, nAte _2010_04 hAravaTa haLiyA puM. [ja. haLiyuM'] kheDu, kheDUta [Aste haLu haLu kri.ni. [jae haLave.'] haLave haLave, Ane haLAtaruM na. [ja 'haLa' dvArA.] varasAda AvyA pachI pahelI vAra jamIna haLathI kheDavI e huM ke. pra. [ravA.] sAMbhaLuM chuM ke svIkAruM chu' e bhAva batAvanArA cAra. (ra) Azcarya tucchakAra dhamakI vagere batAvatA udagAra huM A ke. pra. [ravA] 'hA' sUcavatA dUMgAra huMkarAvavuM, hUMkAvuM jaA 'haMkAravuM"mAM huMkAI hI. [jue 'hAMkavuM' + gu. 'AI' rR. pra.], "maNu na., -maNI srI. [+ gu. 'AmaNa' 'AmathI' kR.pra.] hAMkavA-haMkAravAnuM kAma ke Dhaba, (2) DhAMkavA-haMkAravAnuM mahenatANu hUMkAra (vaOMAra) puM. [saM. ma N]i ahaMkAra, abhimAna huMkAravuM sa. kri. [jae hAMkaluM.] (khAsa karI vahANa maDhavA sTImara vagerene) calAvavuM. (ra) jae hAMkavuM. huMkarAvuM karmaNi, . huMkarAvavuM che., sa. kri huMkArI (haDDI) vi. [saM. mArI, puM. ahaMkArI, abhimAnI huMkAvavuM, hUMkAvuM jue 'hAMkavuM' mAM. huM ke ke.pra. [ravA. + ja ke' (mi)] dhyAnamAM le / ke ?' evA bhAvanA uddagAra, hAnse huMkhAravuM sa. krisva karavuM, (2) gALavuM. huMkhArAvuM karmaNi,kri, huMkhArAvavuM ke., sa.kri. huMkhArAvatuM, huMkhArAvuM jae. huMkhAravuM' mAM. huMkhArI huM. [jae 'huMkhAravuM' + gu. 'e' rR.pra.] gALatAM kheMcelA kacarA [Rtu, mesama haMgAma (hakAma) puM. [zaa.] avasara, prasaMga, mea, (ra) haMgAmI (hAmI) vi. [.] kAmacalAu, TUMkI muddata mATenuM haMgAmA (hAme) puM. [kA. haMgAmah] samaya-prApta dhamAla. (2) dhamAcakaDI, dhAMdhala. (3) daMgA, taphAna, phitra, hullaDa haMgeriyana (haMgeriyana) vi. [aM.] yureApanA 'haMgerI' dezane lagatuM. (ra) strI. haMgerInI bhArata-yuropIya kulanI eka bhASA. (saMjJA,) [zikArI uMTara (halsTara) puM. [saM.] cAbuka, cAbakA, kAraDA. (ra) keMDaraveTa (haNDara veTa) puM. [aM. hanDreDa veTa] TananA vajana Page #1265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haMtavya 2300 e haNanAra : hAjI. ne vIsame bhAga (aMgrejI ane eka tela) [saM. haMsa + gu. 'IzuM' cakrIpratyaya], [zuddha haMsaNuM." haMtavya (hanatavya) vi. [sa.] mArI nAkhavA jevuM, marAvI haMsI (hasI) pI. [] haMsa pakSInI mAdA nAkhavA jevuM, hananIya [ghAtaka. (2) khanI haM haM ke.pra. [21.] sAmAne kAMIka karatAM rokavA mATe haMtA (hantA) vi. [vAM..] haNanAra, hatyA karanAra, ugAra haMphAmaNa (-zya) sI. [o "hAMphavuM' + gu. "AmaNa" hA kema. [saM.] zoka ke evA avAjane uddagAra ku.pra.] haMphAvavAnI kriyA hA .. [ravA] saMmati svIkAra vagerene uddagAra. (2) haMphAvavuM, haMphavuM (hampA-) jue "hAMphavuM'mAM, strI. hakAra, saMmati, kabUlAta. [0 pAva (rUma) kabUlavuM, hiMbaga juo "hambaga.' [avAja saMmati ApavI] haMbhA (hassA) ,, 021 chuM. (saM.] Dhorane bhAMbharavAno hAI-kamizanara chuM. [aM.] pararASTramAM pratinidhi tarIke hiMsa (hasa) puM. [4] eka suMdara meTuM pakSI, marAla. (2) anya mahArAjyanA variSTha adhikArI, meTe elacI AtmA, jIva, (3) saMnyAsIne eka prakAra. (4) sana- hAI korTa sI. [a] kedranAM vibhinna rAjyomAMnI te te kAdine jJAna ApanAra manAte viSNuno eka avatAra. rAjyanI vaDI adAlata [chaMda, (pi) (saMjJA.) (5) puruSane eka cakakasa prakArano ghATa. (6) hAiku na. [jApAnI.] traNa nAnAM asamAna caraNeno eka AkAzamAM abhijita nakSatranI uttare Avelo hAi-ja5 . [aM] UMcA, kUdake, hanumAna-kadako tArAone eka samUha, (saMjJA) (khagoLa.) hAijina na. [.] ArogyavijJAna, ArogyazAstra haMsa-kSIra-nyAya (hasa) . si.] haMsa sAme pANI bheLa- hAijinika vi. saM.] Aregyane lagatuM veluM dUdha mUkavAmAM Ave to pANI choDI daI dudha pI hAIhokArbana DuM,na. [.] hAIDrojana ane kArbana vAyujavAnI mAnyatA che te pramANe sAra zodhavAne ane nA mizraNathI bananAra eka padArtha. (2.vi.) [NAmsa kharAba tajI devAno viveka, (nyAya.) ciAla hAi-kaoNrika esika chuM. [.] mIThAne tejAba, lavahaMsagati (hasa) sI. [] haMsanI dhIra-gaMbhIra manohara hAIprojana puM. [aM.] eka prakArano vAyu (orijanane haMsa-gamanI (hasa) sI. [saM. -TmanA + gu. "I' vArthe 1 bhAga ane hAiDrojananA 2 bhAga maLatAM "pANuM' ta.ka.], hiMsa-gAminI vi., sI, siM.) haMsanA jevI dhIra- thAya che.) miTADavAnI vidyA gaMbhIra mane-hara cAlavALI sahI hAITo-5thI . [aM] mAtra pANInA prayogathI roga haMsa@I (hasaNI) sI. [sa. haMsa + gu. 'aNI' pratyayo hAjho-mITara na. [4] pravAhInI ghanatA mApavAnuM yaMtra e "haMsI." [banAvelI taLAI hAIlika vi. [.] vahetA pANIne lagatuM haMsa-tulA, likA (hasa-) zrI. [saM] haMsanAM pIMchAMnI hAI-sIla khI[aM.] vadharAvaLane roga haMsa-pada (hasa-) na. [saM] haMsa pakSanuM pagaluM. (2) hAI puM. [] meTA dhovA mATenI eka davA lakhANamAM kAMI vacce rahI gayuM hoya te umeravAnuM hoya hAiphana na.,I. [] be akSara ke be zabdo vaccenI e uparanI lITImAM ke hAMsiyAmAM umeravA cAla - AvI nAnI rekhA. (vyA.) laNamAM karAtuM AvuM nizAna, kAka-pada hAibrI, yei, [.] koI be padArthanuM nizcita kareluM, saMkara haMsa-bhaMDala(-La) (hasa-maNaDala,-La) na. [sa.] jae hiMsa(1)." hAI-skUla . [aM.] ucca mAdhyamika kakSAnI zALA, haMsa-mAlA(-La) (hasa-) . [], -La sI. [saM. degmATa] ucca mAdhyamika zALA UDatAM hasenI pati [ane haMsInI joDI hAu na. [2vA.) (bALakanI bhASAmAM) bihAmaNuM prANI, hiMsamithuna (haMsa-), haMsa-yugala (sa.) na. [saM.1 haMsa bAu (sApa vagere prakAranAM), bAdha (vAdha siha vagere) haMsarAja (haMsarAja) puM. [saM.] haMsanI eka uttama jata, hAu ke.pra. [21.] maDhe dekhADI pAchuM saMtADI devAnI rAja-haMsa. (2) vAva kuvAnI dIvAlamAM bhejane lIdhe thatI rItathI bALakone ramADavA mATeno uddagAra. [0 karavuM eka lIlI vanaspada [haMsa(1,2)." (rUma) meTuM dekhADI cAlyA javuM] haMsalA (hasa-lo) chuM. [saM. dasa + gu. '' svArthe tama] hAusa na. [.] ghara, makAna. (2) sabhA-graha. (3) prekSAhaMsa-vAhana (hasa-) . [saM. jemanuM vAhana haMsa kahevAya gRha, 'thiyeTara.' (4) (lA.) sabhA gRhamAM hAjara rahela che tevA brahmA. (saMjJA). samUha. (5) prekSAgRhamAM hAjara rahela sa saha haMsa-vAhanA (Isa-) vi,,I. [4], -nI strI. [+ gu. I hAusa-Tekasa 5. [.] makAna-vero, ghara-vere sI. ta.ka.], haMsavAhinI (hasa-2 vikasI. (sa.] je hAusiMga (hAusa) na. [e.] ghara karI rahevuM e, vAhana haMsa kahevAya che tevI sarasvatI devI, zAradA. raheThANa (saMjJA.) hAusiMga sosAyaTI (hAusika) sI. [aM] raheThANanAM haMsa-vRtti (hasa) sI. siM.] haMsanA jevI vivekazakti ghara karAvI rahenArI sanI maMDaLI hiMsAvala(lI, Li, -LI) mI. (saM. hala + AvaNi, ahI] hAka strI dipaprA. 80 belAvavA mATenI bama, hATe, ja "haMsa-mAlA." hAkala. [0 rakhAvI (rU.pra.) bhaya batAvo. 0pavI, haMsikA (sikA) sI. [+], haMsiNI (hasiNuM) sI. 0 vAgavI (2.ma) avAja sAMbhaLI tharatharavuM] 2010_04 Page #1266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAka(je, naTavuM 2301 hAkA-ke-keTa sa.ji. [e "hAka,-na.bA.] hAka mArI hAjara-mi(mI)na chuM. [+"jamiTa-mI)na '] mukadama bolAvavuM. (2) (lA.) dhamakAvavuM. hAka(ke.ke)TaluM cAle tyAre ApIne hAjara rAkhavAnI zarate thayelo karmaNi... hAka(keke)TAvavuM . sa.ki. jamIna, hAjara-jamAna [(paramAtmA) hAka(ka,-kA)TAvavuM, hAhu-ke,-kA)TANuM ja 'hAka(-, hAjara-nAjara, vi[+ ara "nAbira'] sarvatra ane sarvajJa -ko)Ta'mAM. hAjara-bAzI sI. [ara. hAnibaMzI] hAjarI hAkama ja "hAmi,' hAjarAta strI. [ara. hASirAt] jAdunI prANa-vinimaya jevI hAkamI e "hakimI.' eka prakriyA hAkala sI. [2vA.] hA pADI lAvavuM e. (2) paDakAra hAjarAhajara vi. [ara. hArdUi 2] taddana pratyakSa hAjara [ karavI (rU.pra.) bolAvavuM. (2) laDhavAmAM sAtha ApavA hoya tevuM, pratyakSa, samakSa raheluM. (2) hAjara thaI tarata AvAna karavuM. 0pavI (u.pra.) laDavAmAM sAmela phaLa Ape tevuM (deva-devI vagere) thavA AhavAna thavuM] hAjarI strI. [ara.] upasthiti, vidhamAna-tA, vartamAna tA. hAlavuM sa.. jio "hAkala,'-nA.dhA.] hAkala karI [ laInA(-nAM)khavI, 0 levI (u.pra.)khulAso mAgavo. bolAvavuM, hATavuM [ja "hAkala. (2) sakhata Thapako Apavo] thavA devuM hAle che. jio "hAkala', 4 ga. 'A' sAthe ta..] hAjavuM a.ji. jio "hA' dvAra.] lAgu rahevuM. (2) kAma hAkAra, re dhuM. [jao 'hA' + saM. 2 + gu. '' hAjiba chuM. [ara.]rakSaka, (2) dvArapALa, cokiyAta, cAkI svArthe ta.pra.1 "hA' e saMmati ke svIkArane udagAra. dAra, (3) pahe, (4) maMtrI, saciva (2) anu-mati, saMmati bei hAjiyA jI. [ja e "hAjI' + gu. "ANI' karI pratyaya.] hAphika kema chuM. [ara. hAkis] sattAdhArI amaladAra, makkA madInAnI haja paDhIne AvelI strI hAki(-ka, kimI pI. [ara, hAkimI] hAkemanI kAmagIrI hAjiyuM vi. jio "hA-jI' + gu. 'iyuM' ta.ka.] "hAjI tema dara jaje "hAjI' karanAruM, khuzAmatiyuM hATavuM ja hAka(-)TaluM hAkaTANuM karmaNi ki. hAjiyA DuM. [ja "hAvuiM.] "hAjI hA' bhaNavuM e, hAkaTAvavuM che. sa.ji. hA kahevI e, ha-kAra. [0pUra (rUma) hA kahevI] hAkAvavuM, hApheTAvuM ja "hAka(-ko)TavuM'mAM. hA-jI ke.pra. [ja e "hA' + "jI.'] viveka-pura:sara hakAra hAkema e "hAki(ka)ma." kahevA mATene ugAra, jI hA, 'yasa, sara' [muslima hAkemI e "hAki(-kamI." hAjIra chuM. [.] makkA madInAnI cAvAe jaI AvanAra hA kuM. [ja e "hATavuM' + gu. 'e' kupra] bubhATa hAi-hA, 0jI ke.. [ja e "hA-cha' + "hA.1] svArtha hA . jio "hAka' + gu. "" svArthe u.pra.] hAka, ke khuzAmata bharelI saMmati apAya ema. [ karavuM hAkala, hATe. [0 phUTa (u.pra.) zikAra nAsI jo] (rU.pra.) khuzAmata karavI] hAkaTaluM ja mahAka-).." hAkeTaluM karmaNi,ji. hAjara-ImAma puM, ba.va. [ + jue "ImAma.'] muslima hAkaTAvavuM presa.kri. khejA dharmanA guru hAkAvavuM, hApheTAvuM ja "hAkeTamAM. hATa na. [prA. hRdR chuM.-bajAra] dukAna. [0 mAMDavuM (rU.pra.) hAkeTo . [ o "hA keTaluM + gu. "e" ku.pra.] e dukAna cAlu karavI. * vadhAvavuM (rU.pra.) dukAnane samaya hA ." [bhamarI pUrA thatAM baMdha karavuM, hATa vAsavuM. -te besavuM (eNsavuM) hAkhaDera, DI, hAkhaDI sI. [care.] eka jAtanI pILI (rU.pra) dukAnamAM umedavArI karavI]. hAjata strI, [ara.] jarUriyAta. (2) jhADA pezAbanI iccha, hATaka na. [saM.] ucca prakAranuM sonuM. (2) e nAmano khaNasa. (3) Adava, Teva. (4) aTakAyata traNathI cAra aNIvALo eka daMDa (hathiyAra) hAjato ke... jio "hA' + "ja' + 'to.' 'hA' evo hATakavuM a ji. [23.] hAkoTo kara, pahakAra kara. nizcaya batAvato udagAra, hAsta, hAjI (2) sa.ji. (lA.) dhamakAvavuM. hATakavuM bhAve, karmaNi, hAjara vi. [ara. hAjhi2] upasthita, vidyamAna, vartamAna, kri. hATakAvavuM che. sa.ki. majada, prejhanTa' [vAno sodo hATakAvavuM, hATakavuM ja "hATaka'mAM. hAjara-kabAla puM. [+ja e "kabAla.'] tarata suparata kara- hATakeza,-zvara . siM. da + riA,zvara (himAlayamAMnA hAjara-kaMmata sI. [+jao 'kiMmata."] sodA sAthe ja mAla hATaka kSetranA vAsI tarIke gaNAyelA mahAdeva, ziva. nAgara ja karavAmAM Ave te samayanuM mam, "peTa-prAisa' brAhmaNa ane vaNikonA iSTadeva). (saMjJA.) hAjara-jamAna jue "hAja2-jAmina." hATiyANuM ja "haTANuM." dukAna, dukAna-DI hAjara-javAba vi. [ara. hArjivAbU], -bI vi. hATaDI strI. [jao "hATa-DuM' + gu. "I' satIpratyaya] nAnI [+gu. "I' ta..] samaya varatI javAba ApanAra hATa-DuM na. jio "hATa' + gu. 'DuM' vArthe ta. pra. jarA hAjarajavAbIra jI. [ara, hAvarjavAbI] samaya varatI nAnI dukAna. (2) hATiyuM javAba Apo e hATiyuM na. [ja "hATa'+gu. yu' svArthe ta... artha 2010_04 Page #1267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haTI 2302 baLuM saMcathI dukAna makAna vageremanuM dIvAlamAM caNeluM hADapiMjara (-pinjara) na. [+ saM] zarIranuM mAMsa-cAma vaLagADeluM nAnuM kabATa, tAke, tAka vinAnuM mAtra hADakAMnuM mALakhuM. (2) vi. (lA) vadana hATI chuM. janAgaDha jillAnA mALiyA gAma ane najIkamAM rahetI e nAmanI eka kaTiyA-va2Na hiMdu kAma ane hAramALA mI. [+ saM. bhAja] hADakAne hAra ene puruSa, (saMjJA.) hAhu a.ki. Dhora carAvavA javuM hATaDI sI. jio "hATa' dvArA] dukAne upara pUrve hAi-vera na. [+ ja "vara.] (lA) sakhata zatrutA levAto hato te vere. (2) dukAne dukAne bAvA phakIra hATa-gherI vi. [+dae "verI.'] sakhata prakArane zatru, mAge che te bhIkha haDahaDato damana hA na. [.prA. ha saM.mAM. kezamAM maLe che.] asthi , hADa-vaida DuM [+juo "da.] -dha chuM. [+saM.] hADakAM UtarI hA. (2) (lA.) zarIre, deja, (3) zarIrano bAMdhe, gayAM hoya tyA tUTayAM doya teone besADanAro ane kATha. [ AvavuM (DhADa) (3.ma.) kaMTALI javuM. gaLavuM malama-padA karanAro cikitsaka eika vita (rUma) zarIre dUbaLuM paDavuM. 0 javuM (hADaka-) (rU.pra.) hAra-sAMkaLa tI. [ + ja e "sAMkaLa.'] (lA.) e nAmanI kharuM duSTa rUpe pragaTa karavuM. 06jha (u.pra.) hADakAmAM saDe hAra-sAMkaLI samI. [ +Ae "sAMkaLI.'] jhINI suNInI thavo. narama hovuM (rU.pra.) tabiyata sArI na hovI. bhAjI. (2) e nAmanI eka vela 0nuM rAMka (rU.pra.) narama ane kamaLa svabhAvanuM. ne hAdiyA karasaNa DuM. e nAmanI eka comAsu vanaspati tAva (rU.pra.) jIrNa javara. bhAMgavAM (rU.pra.) sakhata mAra hAdiyA DuM na. e nAmanI eka ramata, vaMTI-khIlaDe mAravA. 01LavuM (rU.5) tabiyata sArI thavA lAgI. hAdiyuM che. jio 'hA' + gu. thayuM" ta.ka.] hADakAMne hara (rU.pra) kaTTara zatru-tA. naDe hADe lAgavuM (rU.pra) lagatuM. (2) (lA.) UThAM mULa dhAlI beTheluM. [ tAla dilamAM sakhata lAgI AvatuM (rU.pra.) lAMbA samayathI dhara karI gayele tA2] hAyara (-15) sI., riyuM na. [+ja "kacaravuM" + hAdiyA ! jio "hAvuiM.'] (lA.) kAgaDa. [vA jevI gu. thayuM' kapri.] zarIramAM thoDo thoDo tAva hovo e keka (rU.pra.) khAlI ane aDavI garadana]. hATakI pI. jio "hADa'+ gu. "I' pratyaya.] nAnuM hADI vi. jio "hADa' + gu. "I' ta.ka.] hADakAne lagatuM. hA, hADakAnI karaco (2) (lA) hADa jevuM kaThaNa. (3) haThIluM, mamatIluM. (4) hATaka na. [ + gu. "huM' svArthe ta., ] o "hADa(1).' muM. maDadAM ne hADakAMnI madada laI khela karanAra nagara, kAM aTavAM (rU.pra.) mahenata-majUrI karavI. -kAM kharAM (5) marelAM Dhorane ukelanAra harijAnI eka peTA jJAti karavAM (rU.pra.) sakhata mAra mAra. -kAM cAlavAM (rU.pra.) ane ene puruSa (saMjJA) kAma karavAnI zakti hevI. (2) kAma karyuM javuM. kAM hADI-mela chuM. [+ja ela.] (lA.) bAphavA pachI ja cAravAM (rU.pra.) ALasa karavuM. jemAM narama karavAM, kAM kapaDAMmAMthI nIkaLe tevI malAza [kadAvara (mANasa) pAMsarAM karavAM (.) sakhata mAra mAra -kAMnI hUMDI hAtuM ke, jie. "hADa' dvArA.] bharyA UMcA hADavALuM, karavI (rU.pra.) sakhata mahenata karavI, kAMnuM akhuM, hADehAda (-) ki.pi. jio "hADa' - dvirbhAva + gu. mAMnuM bhAMgyuM, "kAMnuM harAma (u.pra.) kAyA-khoTuM kAma e' sA.vi.pra.] juo "hADohADa.' [hADiyo karavuM na game tevuM, kAma-cArakAMnuM kharuM (rU.pra.) sakhata hADo chuM. [ o "hADa' + gu. "o' ta.ka.] kAgaDe, mahenata karanAruM. kAMne mALo (rU.pra.) taddana hADapiMjara hA-hATa (91) ki.vi. jio "hADa-bhiva.] e jevA zarIranuM. kAM pAMsaLAM gaNavAM (rU.pra) zarIra durbaLa eka hADakAmAM. (2) zarIranAM sarve aMgomAM, hADe hAi . kAM rajhaLavAM (2 pra.) kamete maravuM. kAM ragadoLavAM hANa (-zya) sI. [saM. ni>prA. Li] hAni, nAza. (u.pra.) sakhata mahenata karavI. -kAM raMgavAM (-2 vAM) (2) nukasAna (.) mAra mAravo. kAM vaLavAM (rU.pra.) kasaratathI bAMdhe hAtima-dila vi. [ara. "hAtima' eka udAra arabastAnI ghATIlo . () kAma karatA rahevuM, kAM rokavAM (.pra.) muslima + e "dila.'] udAra mananuM, sakhI-dila, udAmAra mAra. kAM halAvavAM (.pra.) kAma karatA rahevuM. * UtarI javuM (u.pra.) hADakAnuM sAMdhAmAMthI khasI javuM. hAtha chuM. [saM. dattaka -> prA. mi-] e "hasta.... (2) 06jhavuM (.pra.) hADake sukAtuM javuM. 0 namAvavuM (rU.pra.) vacalI AMgaLInA TeravAthI kA sudhInuM Azare 18 nIcA namI mahenata karavI) iMcanuM mApa. (3) gaMjIphAnI ramata-sAta hAtha vagereno eka hAcara -25) strI., rizuM na. jae "hADa-kacara, riyuM.' dAva, (4) (lA.) tAbe, baje, (5) akhatyAra, adhihA-chera (-Datha) sI. [+juo "che.] (lA.) dhutakAra, kAra. (1) kasaba. [ aTakA , 0ArA (rU.pra.) tiraskAra, tarachoDATa mAra mAravo. 0Apa (rU.pra) madada karavI. 0AvavuM hAi-javara chuM. [ + saM] zarIramAne pAme tAva, karNa javara (hAcya-) (rU.pra.) kabajAmAM AvavuM. (2) maLI AvavuM. hATa-gI jI. [ + e badhagavuM' + gu. I' kapri.] e 0 ugAmavA, 0 upADavA (u.pra.) hAthathI mAra mAravo. hA-javara.' 0 uThAvI le (u.pra.) kabaje cheDI devo. rAtmA 2010_04 Page #1268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 0 paTa (u.pra.) mAra mAravA karavuM. 0ugyA karavA (ra.a.) pratijJA upara besavuM. (2) nAmakara javuM. 0 Gro ro -2 ) sAmA upara upakAranI paristhiti thavI. * eThA karavA (ra.a.) koIne tyAM jamavuM. 0 (rU. pra.) yAcanA karavI. 0 eLa -oNLo ) u.pra.) zaramAvuM. 0ravA (u.pra.) nAsIpAsa thayuM. 0 karavuM (hAtha) (u.pra.) kabajAmAM levuM. 0 karo () gaMjIkAno ramatamAM dAva chata. 0rI (rU.pra.) hAthathI mAra mAra. kalama karavA (rU.pra.) sahIthI kabUlAta karI ApavI. (2) hAthamAM beDI ghAlavI. 0 (rU.pra.) udAratAthI dAna ApavuM. 0mapI A5vA, - (u.pra.) kabulAtanI sahI karI ApavI. 0 mALA karavA (rUma) eba lAge evuM kAma karavuM. kalaMkita kAmamAM bhaLavuM. (2) lAMca levI. 0 khaMkheravA (akheravA) AzA choDI devI, khAja (u.pra.) mAra mAravA tatpara thavuM. 0 kheMca (kheMca) lobha ka. 0 kheMcI jhala (-khecI), kheMcI pakaDa (khe cI-) (rU.pra.) saMbhALIne kharca kara, karakasara karavI. 0 kheMcI le (-khecI-) (ra.a.) madada ApatA thaMbhI javuM. 0 ghasavA (rU.pra.) hArI ja (2) nAsIpAsa thavuM. 0pAla (rU.pra.) vacce paDavuM, daramyAnagIrI karavI. 0288-806 (hAya-) (u.pra.) maLI AvavuM, prApta thayuM. 0calAva (rU.pra.) mAra mAra. (2) jhapATAbaMdha khAvuM. (3) lakhANamAM sudhAro-vadhAro karo. 0caLavaLayA (rU.pra) sAmAne mAra mAravA vRtti thavI. 0cATa, (u.pra.) valakhAM mAravAM. (2) pazcAttApa che. 0cAla (2 pra.) mAra mAravAnI pravRtti thavI. 0 cAMpa, dAbave (rU.ma.) lAMca ApavI. (2) saMketa karavA. 0cokakha-khA) na hovA (ra.a.) pInuM raja- valA hovuM. (2) corI karavAnI Teva hovI. 0 cokhA- ( kha) havA (u.pra.) prAmANika hovuM. 0 5 (caeNpaDavA) (ra.a.) lAMca ApavI. 0cAra (u.pra.) ApavAmAM saMkoca karavo. 0cALA (caeNLavA) (rU.pra.) gumAvyA pachI baLApo karavo. chUTI balA (rUma) vagara vicArye ghA mAravo e. pUDha (u.pra.) khuba udAra, (2) uDAu. 0 ho (rU.pra.) ApavAmAM udArahevuM. (2) kharcALa konuM. 0 javA (u.pra.) hiMmata hArI javI. (2) Teke javo. 0ravA (rU.pra.) mAphI mAgavI. (2) thAkI javuM. (3) kaMTALI javuM. je (rU.pra.) hAthanI rekhAo joI bhaviSya bhAkhavuM. (2) sAmarthyano para je . 0jhAlo (.pra.) sahAyaka thavuM. TATA karavA (u.pra.) dAna ApI rAjI thavuM. - mahA thavA u.pra.) dAnano saMteSa maLa. 0Dha kara (rU.pra.) dAna ApavuM. 0 kara (u.pra.) TevAvuM. hAra (rU.pra.) sAmAnI marajI pramANe ApI saMtoSa anubhavo. (2) dhAryA pramANe mAra mAra. 0 koka (u.pra.) kara. 0 tarachera (rU.pra.) apamAna thAya ema nA pADavI. chatALI ApavI (ke devI) (rU.pra.) chetaravuM. dAjhavA (rU.pra) kaDavo anubhava tha. 0 dAbamAM Ava (rU.pra.) sapaDAI javuM. dekhAda , batAvo (2 pra.) AvaDatano khyAla Ave ema karavuM. (2) yAda karyA kare evI sajA karavI. have (u.pra.) Teke Apavo. 0 dhare (rUpra.) mAgatuM. 0 peI nA(nAMkhavA (u.pra.) AzA mUkI devI. 0 dhevA (rA)vI nakhanAMkharA (3.pra.) AzA mukAvI devI, nirAza karavuM. 0 nA(nAM) (..) vacce paDavuM (2) takalIphamAM mUkavuM. 0 nApAka hovA (rU.pra.) sIe rajasvalA hovuM. 0nAM karyA haiye (rU.pra.) kharAba kAmane badale maLo e. nI ca(-)La utAravI (-ca(-ce)ya-) (rU.ma.) vagara kAraNe mAra mAravA. 0 nIcenuM (rU.pra.) tAbAnuM. 0nI mAgaNI karavI (ra.a.) ane lagna mATe kahevuM. 0nI vAta (ra.a.) sattAnI vAta, tenuM cokhuM-khuM) (u.pra.) prAmANika. 0nuM chuM, (rU.pra.) udAra. (2) kharcALa. (3) mAra mAravAnI TevavALuM. 0nuM ja! (rU.pra.) cAra. 0nuM TavuM, 0nuM ThaMDuM (-32DuM), 0muM dhImuM (3.pra.) kAma karavAmAM ALasu ane dhIrUM. 0nuM piluM (rU.pra) uDAu. 1nuM mela (3.pra.) bada-dAnatavALuM. (2) cera. 1nuM mokaLuM (u.pra) udAra. 9ne jarA(sa) he (rU.pra.) sArAM kAma thavAM. (2) saphaLatA maLavI, 0no khela (rU.pra.) tadana sahela. ne mela (rU.pra.) pitAnI karelI kamAthI. ane rasa utAra (rU.pra.) nakAme koIne mAra mAravo. 054 (rU.pra.) sahAyaka thavuM. (2) Azare Apavo. 05chAtavA u.pra.) bhAre tapa kara0 57 (hANa-) (rU.pra.) pakaDAI javuM. (2) acAnaka AvI paDavuM. 05ra levuM. (u..) nate karavA maMDa. 0 5sAra (u.pra.) mAga. 0 pahocate sAra (-pAMca-) (ra.a.) mAgavuM. pAMcate hA -pAMca-) (rU.pra.) paisAnI chUTa hovI. pILa1, 5ILA karavA (u.pra.) lagna prasaMga mANa. pelo heDo (rU.pra.) udAra hovuM. 0phara (rU.pra.) lakhANa sudharavuM. (2) cerI thavI. pherava (rU.pra.) ucApata karavuM. 0 pheravI ja (.pra.) corI karI laI javuM. 0 ke hA (rU.pra.) sapATAbaMdha kAma karavuM-thavuM. bALavA (rU.pra.) agAuthI kabUlAtanI sahI ApI devI. 0 bAMdhavA (ra.a.) rokI rAkhavuM. (2) agAuthI sahI karAvI levI. besavuM (hAe besavuM) (rU.pra.) hunara-dhaMdhAmAM mAphaka AvI javuM. 0 bharavA (u.pra.) lAMca ApavI. 0 bharAvA (rU.pra.) lAMca maLavI. (2) phasAI 5DavuM. bhAre have (rU.pra.) kAma sAruM karavAnI zakti na hovI. 0 bhAMga (2 pra.) kAmanI cIja nAza pAmavI 0 bhIDamAM have (rU.pra.) Arthika saMkeca he. 0 mAra (ra.a.) corI karI laI javuM. (2) ucApata karavuM. (3) raMga-regAnanuM navuM paDa caDAvavuM. 0mAM adva(-dhIra rAkhavuM (rU.pra) bahu lADa laDAvavAM. 0mAM kAchaDI jhAlavI, 0mAM petiyuM rahevuM () (rU.pra.) gabharAI javuM. 0mAM cAMda batAve (rU.pra.) paTAvavuM, kAsalAvavuM. 0mAM cAM5, 0mAM dAbavuM (rU.pra.) lAMca ApavI. 0mAM paheluM (u.pra.) kAbamAM AvavuM. 0mAM samAI javuM (rU.pra.) patinI hayAtImAM panInuM maraNa thavuM. 0mAM hAtha A5ve (rU.pra) vacana 2010_04 Page #1269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAtha-uchInuM 2304 hAtha-paga ApavuM. 0mAM rahevuM (reDavuM), 0mAM hovuM (rU.pra.) adhIna hAtha-kasaba 5. [+ja "kasaba.] hAthanI kArIgarI hovuM. mucarake (rU.pra.) jAminagIrInI sahI ApavI hAtha-kaMtAI strI. [+ja "kaMtAI'), maNa na. [+juo e. 0mUka (rU.pra.) AzIrvAda . 0 mUche deve "kaMtAmaNa ] hAthathI kAMtavuM e (rU.pra.) garva karavo. 0mAM bhaNI vaLa(-:) (rU.pra.) svArtha hAtha-kAgaLa . [+jao 'kAgaLa.'] yaMtranI madada vinA sAdhavA tarapha najara thavI. 0rasa utAra (rU.pra.) manane gharagathu sAdhanothI banAvelo kAgaLa satiSa thAya teTalo sAmAne mAra mAro 0 rAkho hAtha-kAma na [+juo kAma'] hAthathI kareluM kArya (rU.pra.) upakAra karavo. 0rAtA karavA (rU.pra.) khUna hAtha-kArIgarI sI. [+juo "kArIgarI ] juo "hAthakaravuM. 0 0gA (rU.pra.) koI vastune anyane paTa kasaba.' Apa. (2) madada karavI. (3) mAra mAravo. laMbAvo hAtha-kAMtaNa na. [+juo "kAMtaNa."] ja "hAtha-kaMtAI." -lakhAva) (rU.pra.) madada ApavI. lAkaDI (rU.pra.) hAtha-kharaca puM, na, cI . jio "kharaca,. - cI."] sahAyaka. 0 lAgavuM (hAya-) (rU.pra.) maLI AvavuM, paracUraNa kharce karavAnI rakama jaDavuM. 1 lAMbA kara (rU.pra.) bhIkha mAgavI. (2) dAna hAthaga(-gharaNuM na. [+ saM. ghaNAvA-> prA. ghAsa-] lagnAdi ApavuM. 0 vaLa (3 pra.) hAtha TevA. 0vATake (rU.pra.) prasaMge apAtI vadhAvAnI rakama, cAMllo [lArI upayogI chokaruM ke nekara. o vAvaravA (rU.pra.) mAra hAtha-gAhI sI. [+Ae "gADI."] hAthethI calAvAya tevI mAro. 0 vALavA (rU.pra.) kaTavuM. 02tamAM (-vaitamAM) hAtha-gharaNuM jue hAtha-garaNuM.' (rU.pra.) najIka, pAse. (2) sulabha sameTa (rU.pra.) hAtha-ghasa (-sya) strI, sAmaNa na. [+ juo "ghasavuM,'. lAbha kare. 0 sArA na levA (rU.pra.) strIe rajasvalA "basAmaNa.'] hAthethI ghasavAnI kriyA. (2) (lA.) phAyadA hovuM. 0 sAMkamAM hovo (sAMkaDa-) (rU.pra.) Arthika vinAnI mahenata kauzala." saMkoca hovo. sAMpa (soMpavo) (rU.pra.) bIjAnI hAthacAlAkI strI. [+ ja e "cAlAkI.'] juo "hastasaMbhALa nIce mukavuM. 0 halake kara (rU.pra.) sAmAne hAtha cALa paM. [+ja e "cALA.'] hAthathI karavAmAM AvatI mAra mAravA. 0 halake ho (rU.pra.) kAmamAM jhaDapa cheDa karela (cekhA dALa vagere) hevI. 0 halAva (rU.pra.) mahenata karavI. 0 haLa hAtha-cha vi. [+ ja "kaDavuM.'] hAthethI chaDIne taiyAra karavA (u.pra.) paisA kharcavA. (2) mAra mAravo. 0 hAMkalAM hAtha-chapAI sI. [+ja e "pAI.'] hAthanI chApaNI che .hAlAM leva(rA)vavAM (hAya-) (rU.pra.) khuba (khatrI vagerenI) [uDAu, (2) udAra herAna karavuM. hAMlAM (ke hAM hAM hovAM (hAya-) hAtha-9 vi. [+juo "Dhe.'] chaTa hAtha kharca karanAruM, (ra.a.) jAte rasoI karavI paDe evI sthiti hovI. 0 hAtha-je (-35) pI. [+ ja joDavuM.'] koI paNa hiMdu heThA paDavA (rU.pra) niSphaLa javuM, 0 he (rU.pra.) mAMgalika kAma karatI veLA pUjA karatAM vidhi prasaMge be sAmela hovuM. the upADI levuM (rU.pra) IcchAthI kAma hAtha joDAvI karAto vidhi svIkAravuM. the karIne (rU.pra.) sAthI. -the cUDI hAthayei , hAtha chuM. [+gu. 'huM' + "yuM' vArthe ta...] paheravI (-peravI) (rU.pra.) bAyalA hovuM. -the page ja "hAtha(1)(padyamAM). nIkaLavuM (rU.pra.) samRddhi tajI ekalA nIkaLI paDavuM. hAthaNa (-zya) , [saM. hastinI>prA. thi), nazI -the page lAgavuM (rU.pra.) AjIjI karavI. -the page sI. [. hastinA> prA. niya] hAthInI mAdA haLavuM (rU.pra.) zaNagAra vinAnuM. -tha maMdI mUkavA (maMdI-) hAtha tALI ApI. [+ja e "tALI.'] pitAnI ane pAra (rU.pra.) nikriya thavuM. the hAtha meLavavA (u.pra.) seda kanI be hatheLI sAmasAmI bhaTakAvavI e. [0 ApavI, karo. tho-hAtha karavuM (hAtha) (rU.pra.) nate karavA 0 devI (rU.pra.) cAlAkI karI chetarI javuM. (2) nimakamaMDI paDavuM. ADe hAthe jamavuM (rU.pra.) khaba jamavuM. harAma nIvaDavuM. (3) dago devA aDe hAthe ApavuM (ke devuM) (rU.pra.) khaba ApavuM. ke- hAtha-tera (-Datha) , [+juo toDavuM.'' (lA.) hAthathI De hAtha de (keDaye(rU.pra.) thAkI javuM. cAre hAtha sakhata mahenata karavI e havA (rU.pra.) saMpUrNa kRpA hovI. mAthe hAtha deve hAtha-(-)NuM na. [+ e "jovuM' + gu. "aNuM' ka. pra.] (rU.pra.) hatAza thavuM. mAthe hAtha pheravo, mAthe hAtha (vAraMvAra hAtha dhovA paDatA hoI) (sA) apacAnA jhADA, maka (rU.pra.) AzIrvAda Apa. mAthe hAtha he pAtaLA kAcA maLanA jhADA (rU.pra.) ethi hevI, Azraya ho. hajAra hAthane hAtha-paga !.. ba.va. [+ juo paga.'J (lA.) mukhya sAdhana. dhaNI (rU.pra.) paramezvara] (2) AdhAra.[0 jeTIne besI rahevuM (besI revuM) (rU.) hAtha-uchInuM vi. [+ja "uchInuM.'] lakhyA vinA upa- kAma-dhaMdhA vinA beThA rahevuM. (2) bekAra hovuM, 0dhAIne laka dhIreluM - pAchuM taratamAM ApI devAnI zarate (rU.pra.) kharI khaMtathI. (2) AgrahapUrvaka. 0 phelAvavA hAthakaDI skI. [+ja "kaDI] hAthanI beDI (rU.pra.) kAryapradeza vistAra. (2) vepAra-dhaMdho vistAro. hAtha-karavata, -tI cakI. [+ ja e "karavata,-tI.'' eka gaLI javA, 0 bhAMgI paDavA (rU.pra) hiMmata hArI javI. naraka hAthAvALI nAnI karavata (2) niHsahAya thaI javuM. 0 vALavA (rU.pra.) mahenata karavI. 2010_04 Page #1270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAtha-paDe thayuM (ra) mahenata karavA maMDavI, 0 halAvavA (3.pra.) kAme vaLagavuM] paheAMciyuM.'] hAtha-paheAMciyuM (poMHciyuM) na. [+ jae hAthanA kAMThAnI sAMkaLI (eka ghareNuM) hAtha-pAkITa na. [+ jue pAkITa,'] hAthamAM rAkhavAnuM nAnuM cAmaDA-plAsTika vagerenuM pAkITa, eTecI'[kriyA hAtha-pIMjaNuM na. [+ jue 'pIMjaNa.'] hAthathI pIMjavAnI hAtha-pIMjaNu (ya) strI. [+ ja 'pIMjavuM.' + gu. 'aNu' tu vAcaka kR.pra.] hAthatho pIMjavAmAM vAparavAnuM sAdhana hAtha-paI sI. [+ jue pIMjavuM' + gu. 'AI' kriyAvAcaka .pra.] jaA 'hAtha-pIMjaNa,'' (2) hAthathI pIMjavAnuM mahenatANuM hAtha-prata (5) sI. [+ jae 'prata.'] jue 'hasta-prata.' hAthapherA puM. [+ jue 'phere.'] (aMdhArAmAM 4 kAI na jue ema hAtha pheravIne karAtI) cerI hAtha-badale puM. [+jue 'badaleA.] eka hAthathI bIjAnA hAthamAM mAla-sAmAna vagerenA karAtA vinimaya hAtha-mucarakA puM. [+jae sucarakrA.'] hAthathI javAbadArInI karAtI sahI, jAtanI jAminagIrI hAtha-maiAjuM na. [+jae 'meAjuM] hatheLImAM paheravAnuM mAja, 'haeNnDa-lava' hAtha-rasa puM. [+ [saM.] hAthathI levAtA AnaMda, (ra) (lA,) zatrune mAra mAravA e. (ra) hAthathI hasta-deSa karavAnI kriyA, mAsTara-baeNzana' 2305 hAtha-lAkaDI strI. [+jue 'hAtha' dvAra.] hAthanuM baLa hAtha-le puM. [+ gu. 'luM' svArthe ta.pra.] upara hAthanA dekhAvanA relavenA thAMbhale; (gADI javA-AvavAnI rA ApatAM upara ke nIce trAMsA karAtA hAthAvALA), 'signala.'(2) pakaDa, hAthA. (3) vahANanuM halesuM, (4) suthAranuM eka ennara. (5) raseAInuM eka tavethA jenuM sAdhana. (1) gheADA ke baLadane zarIre ghasavA mATenuM kArthInI gUMthaNInuM sAdhana. (7) 5AnA AkAranAM kAMTALAM lebAMvALA thaiAranI eka jota hAtha-valuM vi. [ + jue 'vaga'+gu, 'F'ta...] jyAre joiye tyAre hAthamAM AvI zake kAmamAM AvI zake tevuM hAthavaNATa puM. [+*e 'vATa.'] hAthathI ja karAtuM kApaDa vaNavAnuM kAma, hAtha-sALanuM vaNATakAma hAtha-vATakA puM. [+jae'vATakA.'] (lA.) upayeAgI karuM ke nAkara hAthaveMta (vatya) kri.vi. [ + ja zveta.'], mAM ka.vi. [ + gu. mAM' sA.vi., anuga] (lA.) najIkamAM hAtha-sara vi. [ + aM.] ('sAheba, A AnyA' ema hAtha batAvatAM) (lA.) AjJAMkita hAtha-sALa srI. [+jae 'sALa] yaMtranI madada vinA mAtra hAthathI ja vaNavA mATenI sALa hAtha-silaka strI [+jae 'silaka.'] vepArI vagerenI peDhI ke saMsthAnA kAryAlayamAM darareAja sAMjhanI cApaDAmAMnI jaNAvAtI rokaDa purAMta, kaeNza oNna taeNnDa' kA.-144 2010_04 hAthA hAthA-tAraNu na* [ + ja 'teraNa.] paMkhanA AkAranAM pAMdaDAMonuM tAraNa hAthiNI strI. [saM. hasTinih1>prA. rUyiLiyA] hAthaNI. (2) gADInAM paiDAMnA ghasAre makAnane lAge e mATe dIvAla tema makAnanA bahAranA khUNe UbhAM karelAM te te paththara ke khAMbho hAthiyA puM. [saM. tri--> prA. sthiya] hAthI. (padmamAM.) (ra) hasta nakSatra. (yA.,khagALa.) (3) gheADA maLata vagerene kharerA karavAmA kAthInI gUMthaNIne paMnne, (4) (lA.) bahAdura, bhaDa vIra hAthI puM. saM. kRttin->prA. haeNthiMga] sUMDhavALuM eka me prANI, gaja, megaLa, kuMjara. [. jhUlavA (rU.pra.) ghera aDhaLaka saMpatti haiAvI. para aMbADI (ammADI) (3.pra.) meAMdhI cIja sAcavavAnA vadhArAnA thatA kharca. nA dAMta (rU.pra.) bahAranA DALa. hanuM baccuM (3.pra.) mATeluM mANusa, te hArA ({.pra.) jarUriyAta pramANe maLI rahevuM e. nA aMkuza (-aGakuza) (3.pra.) taDA-mAra kAma lenAra mANasa - vaDIla ke zeTha. nA DhalA (rU.pra.) meTAne mAra. nA paga (rU.pra.) ghaNAnA AzarA-rUpa mANasa, kheALA hAthI (rU.pra.) meTe pagAradAra (AkhuM kAma karanAra) mANasa)] hAthI-khAnuM na. [+jue 'khAnuM.'] jue 'hasti-zAlA,' hAthI-gUla puM. [+ jae 'jhala,' zrI.] (lA.) eka jAtanA bihArI kalamI AMbe hAthI-huM vi. [ + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] hAthI jevuM meTuM hAthI-thAnana. [+saM. cAna, a. tadbhava] ja 'hAthI-mAnuM'- 'hati-zAlA.' hAthI-dAMta puM. [ + jaA 'hAMta.'] hArthInA te te bahAra rukhAtA dAMta, jaMtusaLa hAthI-pagI na. [+ja'paga' + gu. 'IM' ta.pra.] (lA.) peAlAdanI eka madhyama prakAranI jAta hAthI-paNuM vi. [+jue 'paga' + gu. OM' ta.pra.] regane kAraNe hAthInA paga jevA ghUMTaNathI nIcenA bhAga sUjI Aya tevA pagavALuM. (ra) na. evA rAga, zlIpa, 'eliphanTAIsa' [e nAmanA eka vanaspati hAthI-huM na. [+jae sUMDha'+gu. 'uM' ta.x,] (lA.) hAthUkriyuM na. [jae 'hAtha' dvArA hAyaka'+gu. thayuM' ta.pra.] peAtAno meLe ja kAma karavuM e hAthe, . karIne kri.vi. [+jue 'hAtha' + gu. e' trau.vi.,pra. + ja karavuM' + gu. I, maiM' saM. bhaTTa] peAtAnI meLe, (2) irAdApUrvaka [grahaNa hAthe vALA yuM. [jue 'hAtha' dvArA.] lagnamAM thatuM pANi hAthA puM. [saM. hA~>prA. hyuma-] kAI paNa yaMtramAMnA hAthathI pakaDI pheravavA mATenA dAMDe, pakaDa. (2) hathiyAranI mUDha (talavAra charI cappu vagerenI). (3) vaNakArAnuM dvArA TIpavAnuM sAdhana. (4) mAMgalika prasaMge kaMkuvALA paMjA karI vastra dIvAla vagere para karAtI prApa, thApe. {0 ApavA (3.pra.) hatheLI ApI DhAMkI vepArIe bhAva Apave. Page #1271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 hAra-baMdha banavuM (rU.pra.) kAraNarUpa banavuM. sAdhana ke nimitta enI badaduAnA adhikArI thavuM. 0LavuM (rU.pra.) banavuM. kahAhAne hAthe banavuM (rU.pra.) khoTA kAmamAM nirAMta thavI). [evo satata avAja bIjAne sahAyaka thaI paDavuM. mAtAne hAthe levuM hAya-kAre chuM. [ + saM. vAra->prA. #Aba-] hAya hAya" (u.pra.) mAtAjInI kRpAnuM pAtra hovuM] hAyapiTAro chuM. [+jae "pITavuM' + gu. "Aro' kapri.), hAthaTI chI. [jae "hAtha dvArA] ja hathoTI. hAya-pITa (-Taya) strI. [+juo "pITavuM.'] "hAI hAI' hAtho-hAtha (5) ki.vi, jio hAtha-dvirbhAva.] hAthe karI chAtI pITavAnI kriyA. (2) (la) ro-kakaLa hAtha aDADIne ke laI daIne. (2) (lA.) sahakArathI. hAya-varALa strI. [+juo. varALa.'] (lA) aMtarane vale(3) jAta-jAta pAta, dukhano saMtApa, kapAMta. (2) citA, vyAdhi hAna (-nya) sI. mAnatA, AkhaDI, bAdhA hAya-valALA puM, ba.va. [+ a-spaSTa] zekanA udagAra hA-nA sI, jie hAra' + "nA.2] hakAra ane nakAra. hAya-vAya (vAya) strI, jio "hAya" + ravA.] zoka vagere (2) (lA.) AnAkAnI, [0 karatAM (u.pra.) Akhare, chevaTe thatAM maDhAmAMthI nIkaLato udagAra, (2) (lA.) ciMtA, 0 karavI (u.ka.) khacakAvuM, khamacAvuM. 0ne vera (u.pra.) phikara. (3) aphasa, dilagIrI [karyA karavuM e AnAkAnIthI Ubhe thato aNabanAva] hAya hA(he)ya ke, pra. jio "hAya,"-dvirbhAva.] "hAya hAya' hAni . [saM.] hatyA, ghAta. (2) Ina, nukasAna, kharAbI hAra dhuM. siM.1 mALA. (2) (lA.) garva, mada hAnikara vi. [saM.1, hAnikartA vi. [saM. muM.], hAni- hAra (-15) . [ja bahAra '] parAjaya, (2) (lA) kA2ka vi. [saM.] hAni karanAruM kaMTALe [samAnatA hA5 kri.vi. [ravA.] "hapa' evA avAjathI. [0 karavuM, hAra (raya) strI, paMkti, hoLa, eALa, katAra, (2) (lA.) karI javuM (..) (bALa-bhASAmAM) mAMmAM mUkI khAI -hAra-2) vi. [apa. Tu i,i pra. + saM Ara > prA. bAra ja kartAvAcaka banelo pracaya: "karaNa-hAra, hApha vi. [.] aDadhuM sarajanahAra" vagere. [e mULamAM kriyAvAcaka nAmane lAge hApha-kAsTa vi. [] jenAM mAM ane bApa vilana bhinna che : jALastha vAraH rIte) dharma ati jJAti ke dezanAM hoya tevuM (saMtAna) hAra vi. [saM.] haranAruM hAphakeTa . [] keDa sudhI ke Dagalo hArakatAra (hAra-jatAraca) strI. jio katAra, samAnArthIne hApha-keTana (a.] aDadhuM Una ke nAilena ane aDadhuM dirbhAva ] juo "hAra. (2) kri. 1, hArabaMdha sUtara hoya tevuM kApaDa hAra-jIta (hAra-jItya) sI. jio "hAra' + "jata.] hApha-na vi. [aM] nAnI ke moTI TapakIdAra jALIvALA parAjaya ane jaya sAdhanathI bleka - prinTiMga thAya tevA prakAranuM (bleka hAraThI sI. [ja hAra' + gu. "I' strI pratyaya.] tadana leITa vagere) - tivo muslima nAne hAra, nAnA maNakAone nAne hAra, se2. (2) hAphijha vi. muM. [ara.] AkhuM kurAnezarIpha mukha-pATha hoya sonInuM A caTAvavAnuM paththaranAM motIvALuM sAdhana hAsa sI. [pADyuM. A ] e nAmanA pocuMgIka hAra chuM. [sa. hAra + gu. "huM' svArthe ta, pra.] maNakAo dvArA AvelA cIpiyAnI kerInA AMbAonuM phaLa vagerene hAra. (2) hoLInA tahevAromAM khAMDanAM cakadone hAma' (-mya) strI, saMbhALa, sAra, tapAsa banAvAne hAra (bheTa ApavA mATe). [0 caDhA(-DhAvavA hAma -mya) sI. [jae himata."] hiMmata. [ 9 bhIvI javuM (rU.pra.) sagapaNa thayA pachI lagna pUrve hoLInA (rU.pra.) hiMmata karavI, sAhasa karavuM] tahevAra sababa varapakSa taraphathI kanyAne lUgaDAM ApavA hAlavuM a.ji. nirAza thavuM, nAhamata thavuM. hAmalAvuM javuM. 0makala (du.pra.) evI rIte kanyAne kapaDAM vagere bhAve,ki. hAmalAvavuM esa.ki. heLInA prasaMge mokalI ApavA hAmalAvavuM, hAmalAvuM ja "hAlavuM'mAM. hAra' (-ca) strI. [ja "hAravuM' + gu, aNuM' ku.ma.] hAmA ne. e nAmanuM eka pakSI kAyarapaNuM. (2) adhIrAI. (3) (lA) bAyalApaNuM hAmI sI. [ara.] naminagIrI, bAMyadharI, (2) vi. haraNa, aNuM vi, jie "hAranuM' + gu. 'aNu-"aNuM" namina thanAra, jaminadAra, jamina, hAmIdAra kartAvAcaka kR4.] hAravAnA svabhAvanuM, nAsIpAsa thavAnI hAmI-khata na. [ + ja 'khata.'] jaminadArIne dastAveja prakRtinuM, "DiphiTisTa.' (2) (lA.) kAyara hAmI-dAra vi. [+ pha. pratyaya e "hAmI(2).' hAratorA , ba.va. [saM. DhAra + jue "tero.'] hAra ane hA kuM. jio "hAmI' & ra.] bejo, bhAra, javAba- la-DI. [0 karavA (rU. pra.) hAra paherAvI ane tAro dArI. (2) (lA.) ghasAra, ghAsaTI, loNu-tA hAthamAM ApI saMmAna karavI. hAya re .. [e "hA" dvArA "hA' - "hAI' - "hAya" hArada na [sa hArTa, arvA. tadabhava] jae "hA." evo avAja. (2) mI. aMtaranA UMDA duHkhanI bada duA. hAra(-rA, ro-dora kiM.vi. [ja "hAra + daravuM.] (3) (lA.) phikara, ciMtA. [0 karAvavI (u.pra.) maNakAnI mAphaka eka paMktimAM, hAra baMdha nisAsA levA levI (..) bIjAne trAsa ApI hArabaMdha (banya) siM] bahAranA AkAranuM eka 2010_04 Page #1272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAra-aMdha citra-kAya. (kAvya.) hAra-maMdhara 8, hAraOM' + [saM.] kri.vi. z2aA 'hAra (hAsya-anya) kha.] saLaMga eka paMktimAM, hArA dAra hAra-mAlA(-LA)O (hAratha-) zrI. [jue eka pachI eka AnyA karavuM evI paraMparA, hAra-mAlA(-LA)? strI. [saM.] narasiMha mahetAne mAMDalikanA darakhAramAM bhagavAne 'hAra' paherAnyA gaNAya che e prasaMganuM citraNa ApatuM e nAmanuM kAvya. (saMjJA.) 230 _2010_04 * phrA haravuM a,krike. prA. hrAr prA. tatsama] parAjaya pAmavuM, parAjita thavuM, jitAI javuM. (2) (lA.) kAyara thavuM. (3) sa.kri. ramatamAM (koI vastu) jitAvI. (bhU.kR. mAM kartari prayAga) harAvuM karmaNi,kri, harAvavuMra pre., sa.kri hAra-zaNagAra chuM. [saM. dar + ja 'zaNagAra.'], hAra-zi(-siM)gAra (-zi(-si) GgAra)puM. [+ hiM. 5 (Page #1273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAlanuM 2308 hAMkaNI hAlavuM a kri. [.mA. ] cAlavuM, gatimAM hovuM. (2) vADa, (3) bumabarADA TakI rahevuM. (3) prajavuM, halakuM, kaMpavuM. halAvuM bhAve, ki. hAvAM, je ja "havA'-'have." halAvavuM che, sari.. hAza (zya) ke.pra. vi.] nirAMta thavAne uddagAra hAla puM. harakata, aDacaNa, vina, hAni [pAyamAlI hArIza huM. [ara, hazI] gAMjo, harIza hAlahavAla puM, ba.va. jio hAla' + "havAla.] durdazA, hAsa puM. [sa.] hasavuM e, hAsya. (2) makarI, ThaThThA. (3) hAla kuMvi. [ja e "hAlavuM' + paMjAbI, "a-ku' ku.pra.] hAlatuM hAsya-rasane sthAyI bhAva, (kAvya.). hAlaM-hAlA (hAlamu-hAlA) zrI. jio "hAlavuM," -dvirbhAva.] hAsa(sva)-vRtti strI, [saM.] hasyA karavAnuM valaNa satata hila-cAla hAsila e "hAMsila. jio 'hAjato." hAlAI che. jio "hAlAra' + gu. 'A' ta.ka.] hAlAra hAsta ke.ma, [ja "hA" "ja' + to' - lAdhava.] dezane lagatuM (bhATiyA luhANA khAna memaNa vagerene prakAra) hAsya na [saM.] hasavuM e, hAsa. (2) chuM. jene sthAyI hAlAkI strI. e 'halAkI.' bhAva hAsa che tevo kAvyane eka rasa. (kAvya.) hAlA-DelA puM, ba.va. ["hAlanuM' + 'lavuM.] hAlaka- hAsyakAraka vi. [saM] hasAvanAruM, hAsya upajAvanAruM DelakapaNuM. (2) dharatIkaMpanI asara hAsya-citra vi. siM] TIkhaLa mATe doreluM citra, ThaThThAcitra, hAlAra paM. [kacchamAMthI AvelA jAma rAvaLanA pUrvaja 'kaeNrikecara,' 'kAna." hAlA' uparathI manAyeluM, paNa e sthAnika januM mA. hAsya-janaka vi. si.] juo "hAsya-kAraka." [jena.) nAma saMbhave che. jhAlAvAra soraTha ane baraDAnA pradezane hAsya-doSa chuM. [saM.] vacananA dasa dAmAM eka deva. pazcima-uttara uparanA hAlanA jAmanagara jillAnA moTA hAsya-pAya visaM.] hasavuM paDe tevuM. (2) mAkarI karAve bhAgane pradeza ke jemAMthI tadana vAyavyane bArADI' ane tevuM [(nATaka) okhAmaMDaLa'ne pradeza alaga paDI jAya che.) (saMjJA.) hAsya-pradhAna vi. [saM.] jemAM hAsyanI pracuratA hoya tevuM hAlArI vi. [+gu. 'I' ta. pra.] hAlAra dezane lagatuM, hAsya-rasa chuM. [sa.] juo 'hAsya(3).' hAlAranuM (vatanI) hAsyarasALa vi. [+. "ALa' ta.pra.] hAsya-rasavALuM hAlA(-LA)hala(La) na. [4] ja "halAhala.' hAsya-rasika vi. [saM.] hAsya-rasa ke TIkhaLane kAraNe gamatuM hAlA-hAla (-) sI. jio "hAlanuM,' -dvibhava.] jAo thAya tevuM hAsaMhAlA.' hAsya-vacana na. [saM] jAo "hAsyakti." hAlI sI. bALakane suvaDAvavAnI ghaDiyAnI jhoLI, khevuM hAsya-vinoda puM. [saM.] TeLaTIkhaLavALo vArtAlApa hAlI mavAlI vi. [ara. "ahAlI' + "mavAlI.'] hAsya-vRtti sI. [saM.] jAo 'hAsa-vRtti." halakA darajajAnuM. (2) lAgatuM vaLagatuM na hoya tevuM, phAlatu hAsyAspada vi. [+saM. mAtra na.] hAsya-patra hatuM na., hAle muM, jio "hAla."] hAlaraDuM. hAsyakti strI, [ + saM. kavita] jenAthI hasavuM Ave tevuM (2) hAlaraDAnuM gIta. (3) ke pra. sUvA mATe bALakane vacana, hAsya-vacana udezI bAlA udagAra hAhAkAra muM. saM] "hA" "hA" evA udagAra, bhAre duHkha hAla-cAlo chuM. jio hAlavuM, + "cAlavuM' + baMnene "e" ke trAsa yA Apatti AvatAM te bhAre kolAhala kuka.] hAla-cAla, hilacAla hAhA-dIThI sI. [ravA.] ThaThThA, TIkhaLa, mazkarI hAla DAla puM. jio "hAlanuM' + DelavuM" + beune gu. "e" hAhA-hIlI ke vi. [22] haTha-maphakarIne avAja thAya kama.] hAlavuM-lavuM e. (2) Tela-TapAre ema [dhamAla hAlo hAla ki.vi. jio hAla,'' dvirbhAva.] atyAre ane hAle muM. [2] 'hA' 'hA' evo avAja, hakArA. (2) atyAre, hamaNAM ja hALiyuM vi. [saM. zAhi-va->prA. hArika-] kheDutane hAva chuM. [saM ] strIonA abhinayanI viziSTa ceSTA. (nATaya.) lagatuM. [ hisAba (u.pra.) bharate lITA ke evAM hAva-bhAva chuM. ba.va. [saM.] hAva ane e vyakta karavAnI nizAna karI kheDato karI le te hisAba]. kriyA. (nATaya.) [karela Do hALI chuM. [saM. dAjha->prA. zAstrama-] haLa calAvanAra hAvarI strI. pANIno dhoriye sApha rAkhavA mATe ghAsa-sAMThIna | mANasa. (2) kheDutane pagAradAra ke vArSika sAtha laIne hAvara, 0 bAvara (-bAvaruM) vi. [ravA. juo bAvaruM.'] kAma karanAra sAthI gabharAyeluM hALo chuM. [saM. hA -> prA, hAi-] kheDUta. (2) pati, dhaNI hAvare 6. tAva gayA pachI UghaDatI bhUkha hAM ke.pra. [2vA.] svIkAravAcaka udagAra. (2) bezaka hAvalAM na, ba.va. [anu.] phAMphAM, valakhAM kharekhara vinavaNI vagere arthane ugAra hAvasa(I), 0 Avase(I) ke.ma, [ara. "yA huzena'- hAMu kepra[2 ] basa, pUratuM. (2) kharekhara, ema ja nuM bhra cha rU.pra.] tAbatanA divasemAM A avAja karI hAMka e "hAka.' kaTavAmAM Ave che e hAMkaNiyuM vi. jio "hAMkavuM' + gu. 'iyuM' kAma ] hAMkanAruM hAthaLa (9) strI. [2vA.] veDAnI haNahaNATI. (2) siMhanI hAMkaNu strI. jio "hAMkavuM' + gu. "a" kriyAvAcaka 2010_04 Page #1274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAMkavuM 2309 kimata ku.pra.] hAMkavuM e. (2) hAMkavAnI rIta. (3) (lA) vAMse hAMpha (-sI. [o "havuM.'], phaNa (ca) sI. jio lAgavuM e, geDiMga "hAMphavuM' + gu. 'aNa' ku.pra.] hAMphavuM e, zvAse bharAvuM e hAMkavuM sa.. [.mA. da] vAhana yaMtra vagerene gatimAM hAMphalI strI, jio "hAMphalo' + gu "I' pratyaya.] beThI karavuM, calAvavuM. (2) hAMkI kADhavuM, dUra karavuM, nasADI mUkavuM. hAMpha, beTho svAsa (3) (lA) gapa mAravI. haMkAvuM (havuM) karmaNi, kiM. hAMphavuM-LuM), 0 9-LuM) vi. rivA] AkuLa-vyAkuLa, [hAMkathe rAkhavuM (u.pra.) (jema Ave tema gatimAM rAkhavuM] gabharAI gayeluM, maMjhAI bebAkaLuM thayeluM [hAMpha." hakATaluM sakri. jethI hAMkavuM hAMphalo chuM. [ja e "hAMpha + gu. "huM' svArthe ta.pra.] juo hokAre chuM. 'hA' e avAja, hakAra hAMphavuM a.kri. (2vA.] thAka vagerene laI utAvaLe zvAsa hAM ke ke.pra. jio "hA + ke.] barobara ke levo, haMphAvuM (haSkAvuM) bhAve,ji. haMphAvavuM (haSkAvavuM) hAMkeDu vi.pra. jio "hAMkavuM' dvArA hAMkavAmAM niSNAta. esa.ki. (2) (lA) mukho, AgevAna, saradAra hAMphavuM,phAMphaLe ja e "hAMsaluM,0phAMkavuM." hAMja paM.,ba.va. - na.,ba.va zarIranAM aMge-avaya. hAM re ke..... [ja e "hAM' + are.'] gItamAM AvatA pAda-pUraka (2) aMgAnA sAMdhA. [ gagaDI java(-vAM(2 ma.) hiMmata hAMlI strI, [jae "hAMkaluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] jue khatama thavI) hAMDalI.' hAM-cha jue "hA-cha.' hAluM na. jio "hAMDaluM,-pravAhI uracAraNa.] jAo hAjIra chuM. khalAsI, nAvika [hAluM, hAMhalI "hAMDaluM.' hoTalI sI. [ja "hAMDaluM' + gu. "I' zrIpratyaya.] nAnuM hAMsa (-sya) zrI. [ja e "hAMsiye." dvArA.] kAgaLa paththara hAluM na. [saM. , ghaTiA sI.mAMthI chUTu->prA.haMma- dhAbu vagerenI kinArInA bhAga, + gu. "la' svArthe ta.pra) pahoLA menuM mATInuM raseI hAMsaDI strI. jio hAMsa + gu. "DI" vArthe ta..] mATenuM ThAma, hAMDaluM. [-lAM abhaDAvavAM (rU pra.) koIne gaLAnI nIce ane chAtInI uparanI dhAra pAsenI chellI gujarAnanuM sAdhana toDavuM. -lAM kuratI karavA (rU.pra.) gharanI UpasI AvelI lAgatI saLaMga pAMsaLI, keoNlara-bena." garIba sthiti hovI. -lAM khakhavAM (rU.pra) dharamAM jhadhaDo (2) e sthaLe paherAtuM senA ke cAMdInuM goLAkAra ghareNuM. thavo. -lAM khaMkherI kaDhAvavAM (-kharI -) (rU.pra.) bhAtI (3) e ghoDAne cAmaDAne taka. (4) kuvAmAMthI kosa ghara khAlI karAvavuM. -lAM DhIlAM thavAM (rU.pra.) kAyara tA kheMcavAnuM khaMDanuM cakaraDuM. (5) piDAMnA moM parano letAne batAvavI. -lAM take mUkavAM (rU.pra.) kAMI rAMdhavuM nahi. gALe. (6) kaLazA-kamaMDala vagerene hAMsaDI-ghATane -lAM pheravAM (rU.pra.) aMdara aMdara jhaghaDavuM. -lAM hatI gALiya. (1) vahANanuM eka doraDuM. (vahANa.) (7) (lA.) kADhavAM (rU.pra.) tadana nidhana daza hovI. -lAM hAtha kanyAvikrayanA levAtA paisA levA(rA)vavAM (rU.pra) trAsa kirAvavA. pharavuM (rU.pra.) hAMsa-sila na. [ara, 'hAsi' khulAso, pariNAma AjIvikA tUTI paDavI. (2) rahasya udhADuM thaI javuM. napha, lAbha, phAyade. (2) padAza, utpanna. (3) vi. 0 pheravuM (rU.pra.) nirvAhanuM sAdhana tahevuM. (2) khAnagI maLeluM, prApta [(2) trIkama, cAMca vAta khuhalI karI devI. 0 hI nA(nAMkhavuM (rU.pra.) hAMso khuM. khodavAnuM eka ojAra, moTA phaLAnI kedALI. pAyamAla karavuM hAMsiyA vi, . ba.va. ghauMnI eka UMcI jAta hAM muM. kaLAM jevI eka khAdya-vAnI hAMsiyA puM. [ara. hAziyaha ] kAgaLa upara lakhANanI hAMDhiyo vivuM. jio 'hAMDI" + gu. 'iyuM? ta...] hAMDalAmAM bahAra rakhAto cAre bAjane koro bhAga, mAIna." jamanAra mANasa (atyAre lakhANamAM meTe bhAge DAbI bAja 1/4 bhAga hAMhI . [saM. ghaf > prA. caMdimA] pANI bharavA choDavAmAM Ave che te bhAga) vagerenuM dhAtunuM vAsaNa, (2) zobhA mATenuM kAcanuM dIvo hAMsila ja "hAMsala.' 2khAya tevuM laTakatuM khAtuM ke DuM [mAM janAruM hAMsI strI, siM. zAsi>prA. dANilA] hasavuM e. (2) hAMhI-dhAyuM vi. [+ jue "vuM'- bhaka] vAsaNa (lA) makarI, ThaThThA, TIkhaLa, majAka. (2) phajetI, vADe hADI-pha vi. [+ja kaDavuM.'] (lA) bIjAne nukasAna hAMsI-khela puM. [+jao "khela."] majAka mATenI kriyA karanAra dravI mANasa. (2) che. dakSiNa ane ne tyamAMthI hAruM na. [saM. phAsava->prA. hAlama-] hAsya. (2) makarI, AvanAro varasAda kheMcI janAre pavana (3) phajeto hAMDe chuM. [ja hAMDI'; A ! ] pANInuM gAgarathI meTuM hAMseTI vi, . ['hAMseTa' gAma + gu. I' te pra.] ane caravIthI nAnuM jarA UbhA ghATanuM bahAra kAMThA vALeluM dakSiNa gujarAtamAM hAMsoTa bAja thatA eka jAtanA ghauM vAsaNu, nAne degaDe. (2) jae "hAMDavo.' (3) ThAkara- hAM hAM kema. [ja "hAM,"-dvirbhAva.] jAo "hAM.... (2) jIno sAmagrI pahoMcADI karAvavAmAM Avate eka utsava, arerATI batAvanAre udde gAra. (3) "na karaze" evA bhAvane (puSTi.) DALane TukaDe, "eNTale, seMta la ugAra [garI. (3) caturAI hAla puM. kAMTA jhAMkharAM vagere upADavAne 5 AkArano hikamata sI. [ara.] yukti, tarakIba. (2) karAmata, kArI 2010_04 Page #1275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hikamatI hiMmatI vi. [+], 'I' ta.pra.] hikamata karanAruM hikarANa naM. [ravA.] kakalANu, bumarANa, bheAMdhATa hikAyata . [ara.] vArtA, kathA, kahANI, kissA hita vi. lAgaNI vinAnuM. (2) koInI sAthe na bhaLanAruM hiSkaLa na. ghaNA varasAdathI thatI ThaMDI, TADhADuM hiptA strI. [saM] eDakI, vAdhaNI hiMcakAruM vi. [phA, hIskAraha] nAma, khAyaluM. (ra) kAyara, namAluM. (3) (lA.) adhama, nIca hiMcakAvavuM jae 'hIMcakavuM'mAM, hicAApuM. [ravA.] giradInA dhakko hicAvavuM, hiMcAvuM jae 'hInuM'mAM. hijarata zrI. [ara ] kuTuMba vatana vagerethI judA paDI sthAna-tyAga karavA e, nirvAsana (gayeluM, nirvAsita hijaratI vi. [+ gu. 'I' ta.pra.] hijarata karIne nIkaLI hijarAvavuM ja 'hijarAvuM'mAM. hijarAvuM akri. (juo 'hijarata,' dvArA.] viyeganA duHkhe duHkhI thayuM. hijarAvavuM pre.,sa.kri. hijarI, mana puM. [ara.] mahamadda pegaMbara sAhebe makkA cheDI madInAmAM jaI vAsa karyAM tyArathI zarU thayelA saMvatsara (tA. 16 mI julAI, I.sa. 622) (A varSe cAMdra varSa hAI cAlu saura varSa 32 nAM lagabhaga 33 varSa thAya che.) (jJA.) phaTA hiz2a puM. [ara.] viyega, judA thavApaNuM hiTa skrI, [aM] krikeTanI ramatamAM beTathI daDAne marAtA [baMne roga maTADavAnI vidyA hiTarApathI . [aM.] remanI sAme rega UbhuM karI hiTalarazAhI srI. [jarmanonA bIjA vizvayuddha samayA prabaLa saramukhatyAra 'hiTalara' + zAhI'] hiTalaranA jevI AkarI saramukhatyArazAhI hiTaDI viDyuM. [aM. 'hi' dvArA] krikeTanI ramatamAM phaTakA para phaTakA mAranAra khelADI ra310 hiDiMba (hiDimba) puM. [saM.] kaurava-pAMDavAnA samayane eka rAkSasa (jenI bahenane bhIma paraNyA hatA ane jene bhIme mAryAM hatA.) (saMjJa.) hiDiMbA (hiMDiMoA) srI. [saM.] hispriMma rAkSasanI bahena ane bhImanI patnI (jemAM lImathI dhaTAtkaca' nAmane putra thayele ). (saMjJA.) hiNAvavuM, hiMNAvuM jae 'hINanuM mAM. hita vi. [saM.] mAphaka Ave tevuM, pathya (kheArAka). (ra) hitakAraka, upakAraka. (3) na. lAla, kAyadA. (4) kalyANa, zreya [vi. [saM.] bhaluM karanAruM hita-kara vi. [saM.] hita-kartA vi. [saM.,puM.], hita-kAraka hitakAriNI vi.,strI. [saM.] hitakara (strI) hitAritA strI. [saM.] hitakArI hovApaNuM hitakArI vi. [saM. huM] jaA 'hita-kara.' hita-ciMtaka (-citaka) vi. [saM.] hita vicAranAruM hita-vAda puM. [saM.] svArthasAdhupaNuM hitavAdI vi. [saM.,puM.] svArtha-sAdhu _2010_04 hima-giri hita-vizeSa puM. [saM.] hitanI vAtamAM karAtuM vighna hita-zatru puM. [saM.] mitrAcArInA DaoNLa karanAra ahitakArI mANasa. (2) hita karavA jatAM mUrkhatAthI a-hita karI besanAra mANasa hita-saMbaMdha (sambandha) puM. [saM.] svArthanI sagAI hitastrI vi. saM. tenacina jevAnA sAye navA zabdaH zuddha zabda viMtavim - hiteSI. jaAhitI.' hitAdhikArI vi. [saM,puM.] peAtAnA hitanA hakka dharAvanAruM hitArtha(-A) kri.vi. [saM. hita + artha + gu. e' sA.vi., ta.pra. ane pachI lepa] hitane mATe, lAbha thavA mATe, bhalA mATe hitA? vi. [+ saM. mI, puM.] hita icchanAruM hitArthe jue 'hitA' hitAvahu vi. [+ saM. bhAva] jue hita-kara." hitAhita vi. [+ saM. zrahita] hita ane ahita, zreyaskara ane duHkhakara. (ra) na. lAla ane alAbha hiMtu vi. [+gu. ''ta pra] jue 'hiteSI.' hitecchu, ka, vi. [+ saMkhkhu, 0] jae 'hiteSI.' hitezvarI vi. saM. diMtI dvArA bhraSTa], hitesarI vi [uparanA hitezvarI'nuM arvA. taddabhava] jae 'hiteSI.' hitakalakSI vi. [ saM..hra-kSI,puM.] mAtra hita thAya evI ja eka mAtra najara ke buddhi hoya tevuM, parama hiteSI hiteSiNI zrI. [saM.] hita karanArI strI hiteSi-tA A [saM.] hiteSI hovApaNuM hiteSI vi. [+ saM.chI, puM.] hita IcchanAruM, hitecchu hiMtapadeza puM. [+ saM. 3-pherA] bhaluM thavA vizeno zikhAmaNa, hita-dha hidAyata . [saM.] upadeza, bedha, mArga-darzana hiMdelA na. eka pakSo hinA srI. [phA], -ne puM. moThI maMdInA breDa (jenA pAMdaDAMmAMthI kesarI raMga nIkaLe che tema enuM attara paNa ane che.) hipopoTemasana. [aM.] eka me jaLa-cara prANI, jaLa-gheADA zAstra. (2) jAdu himneATijhama na. [aM.] prANavinimaya-vidyA, saMmeAhanahiphAjata srI, [ara.] jALavaNI, saMbhALa, rakSaNa himakAvavuM jae 'hIbakanuM'mAM. hibrU strI. [aM.] yahUdIenI mULa bhASA. (saMjJA ) hima na. [saM.] arapha (kudaratI), 'snA.' (ra) ziyALAmAM paDatA vanaspati bALI nAkhe tevA esa. [. paDhavuM (rU.pra.) ziyALAnA kapAsa vagerene bALI nAkhe tevA ThAra ke esa paDavA. TADhuM hima jevuM (rU.pra.) ghaNuM ja ThaMDuM] hima-Na puM. [saM.] kudaratI baraphanA TukaDA. (2) AsanuM kAtila TIpuM [jamInanA bhAga hima-kSetra na. [saM.] jayAM hima paDayA karatuM hAya tenA hima-gaMgA (-1 ) zrI [saM.] ThaMDA paheAmAMthI vahI AvatI gaMgA nadI. (saMjJA.) hima-giri puM. [saM.] jae 'himAlaya.' (saMjJA.) Page #1276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ himA 2311 himA strI. [saM.] gaMgA nadI. (2) himAlayanI putrau pArvatI. (saMjJA.) himanA puM., -dI. [saM.] kudaratI baraphanI nadI, 'laeNziyara' ['AIsa-khag' hima-parvata puM. [saM.] samudramAM tarateA baraphanA DuMgara, hima-pradeza puM. [saM.] zIta kaTibaMdhamAM Avele bhUbhAga hima-prapAta puM. [saM.] kudaratI kharaoNnuM varasavuM e hima-mAnava chuM. [saM.] himAlayanA pradezamAM hovAnA manAtA eka a-gecara mAnava (je aDadhA mAnava jevA ane aDadheA vAnara jevA jaMgalI tema meTI kAyAnA kahevAya che. enAM doDheka phUTanI laMbAInAM pagalAM joyAnuM kahevAya che.) himazmi puM. [sa ] ThaMDA kiraNavALA-caMdramA hima-yuga puM. [sa,] vartamAna yuga pahelAMnA yuga (uttara gALArdhanA vizALa bha-bhAga upara hajI barapha patharAyelA hatA.), Aisa eja' [prapAta hima-rAzi puM. [saM.] kudaratI baraphanA Dhagale hima-rekhA zrI. [saM.] pRthvInI sapATaunI amuka e pahADomAM niraMtara kudaratI barapha patharAyele tenI maryAdAnI sImA-rekhA, snA-lAina' hima-varSA zrI. [saM.] kudaratI kharakanuM varasanuM e, himahima-vaMta (-nata) puM. [saM. vRt > prA. vRtta, prA. tatsama], himavAna puM [saM. var] jae 'himAlaya.' (saMjJA.) hima-zikhara na. [saM.] jae 'hima-zu'ga.' hima-zilA strI. [saM.] kudaratI baraphanA vizALa paththaranA AkAra, Aisabarge' tu te ka hima-zRMga (zu) na. [saM.] baraphathI DhaMkAyelI pahADanI hima-zaila puM. [saM.] jue 'himAlaya.' (saMjJA ) hima-saritA strI. [saM] jue 'hima-nadI.' [bhavAnI hima-sutA sI. [saM.] gaMgA nadI. (ra) pArvatI (devI), himAgama puM. [ + saM. mAgama] ziyALAnI Rtu-hemaMta ane zizira Rtune samaya, ziyALe, zIta-kAla himAcala(-La) puM, ]+ seM. a-2] ja e 'himAlaya ' (saMjJA,) himAcA huM. [ara. himAcah ] mAthA upara vIMTavAmAM AvatA cAdaranA TukaDA [DhaMkAyeluM himAcchAdita vi. [+saM. a-iti] kudaratI baraphathI himAdri chuM. [+saM. maAi] jue 'himAlaya.' (saMjJA.) himAnI srI. [saM.] jae 'hima-rAzi.' himAyata zrI. [ara.] taraphadArI. (2)siphArasa, bhalAmaNa, (3) TekA, anu-mena, samarthana UMcAI rahe che. himAyatI vi. [ara.] himAyata karanAra himAlaya puM. [+ saM. vAva,puM,na.] bhArata varSanI uttara sarahaduM Avele pRthvI uparanA UMcAmAM UMcA zikharavALA eka vizALa parvata, (saMjJA.) himAthuM akri. [saM. ddima, tamanA.dhA.] hima ke ThaMDIne laI dAjhI javuM, ThIMgarADyuM. (ra) (sA.) manamAM bhaLyA karavuM. (3) zarIre sukAnuM hiMmAthuM vi. [ + gu. ALuM' ta.pra.] ThaMDI RtunuM _2010_04 hiyALA himALA puM. [saM. duinAtha-> prA. dimAstra-] jue 'himAlaya.' (2) (lA.) ziyALA. [. gaLatheA (rU.pra.) himAlayamAM jaI baramAM ha-tyAga karavA] [use' himAMka (himA) huM. [+saM. TM] ThAra-biMdu, 'kIjhiMga himAMzru (himAmbu) na. [ + saM. mammu] kudaratI araphanuM pANI, jhAkaLa, esa himAMzuM (himaNu) puM. [ + saM. aMzu] ThaMDAM karaNAvALA-caMdra himeja (-jaya) strI. jae 'hIma,' himeTuM vi. saM. philma dvArA, dekhAvane uddezI] chAsa vinAnuM cekhuM (dhI) himmata srI. [ara.] jae hiMmata,' himmata-khAja vi. [ + qA. pratyaya], himmatavAna vi. [ + saM, degvAn,puM.] hiMmatavALuM hiyAM .vi. [jue ahIMyAM,'~enuM lAghava,] ahIM, ahIMyAM (padmamAM.) (jue 'hmAM' paNa ) hiraNmaya vi. [saM.] hiraNyamaya, suvarNamaya, seAnAnuM. (ra) seAnArI. (3) (lA.) meha-kAraka hiraNya na. [saM.] seAnuM, kAMcana hiraNyakazipu chuM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe dAnavakulanA bhaktarAja prahalAdanA pitA ane hiraNyAkSA nAnA bhAI (narasiMha bhagavAne hiraNya-kazipune mA lo che.) (saMjJA.) [(ra) viSNu. (3) brahmA hiraNyagarbha chuM. [saM.] sUkSma zarIravALA AtmA. (vedAMta.) hiraNya-maya ja 'hiraNmaya.' hiraNyAkSa puM. [saM.] prahalAdanA pitA hiraNya-kazipu dAnavanA meTrA bhAI, (saMjJA.) hiravaNI zrI. [ jae 'hIra' + 'vaNa' (veANa=kapAsa) + gu. '" ta.pra.] kapAsanI eka UMcI jAta, rezamanA jevA sukAmaLa kapAsanI jAta hirAmala na. peApaTanA jevuM eka suMdara panika pakSI hilakAvavuM jue 'hIlakanuM'mAM, hila-cAla (hiya-cAya) strI, [hiM, 'hilanA' + gu. 'cAlavuM.'] -caraNa, vartaNUka, (2) pravRtti hilavAvavuM jue 'hIlavavuM'mAM. [(ra) aMDa, khaLave hilAmA puM. [hiM 'hilanA' dvArA] (lA.) sakhata prayatna. hilAlI vi. [ara.] 354 divasanuM caMdranuM (varSa), hijarI (varSa) hiliyama na. [aM.] vAyurUpI eka mULa tattva, (pa.vi.) hileALavuM a.hiM. khUba hIMcakavuM. (ra) sa.kri. hIMcakAvavuM. jhulAvavuM. hileALAvuM bhAve, karmaNi,kri hileALAvavuM pre.,sa.kri. hileALAvavuM, hileALAvuM jue hileALanuM"mAM, hileALela vi. [ + gu. 'ela' bI. bheM qa.] (lA.) AnaMdI. (2) zeAkhIna. (3) svacchaMdI hileALA puM. [juA 'hileALavuM' + gu. 'e' kR.pra.] hileALavuM e, khUba hIMcakavuM e. (2) hIMcakavAnA lAMbA kerA ke jhAleA. (3) (lA.) gammata, AnaMda. (4) taraMganA ucALA, [-LA khAvA (rU.pra.) lakhuM. -Le caDha(Dha)vuM (rU.pra.) vahANa sTImara vagere dariyAnA tAkAnamAM DolavAM. Page #1277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hileA (2) AnaMda mANavA (3) taraMganA uchALA AvavA] hile jae 'hIleA,' hileAla(-La) jue 'hileALA.' hileALavuM jue 'hileALanuM.' hileALAnuM bhAve., karmaNi, kri. hileALAvavuM che.,sa.kri. hileALAvavuM, hileALAnuM jae 'hiMphlALavuM'mAM, hissA kra.pra. [2vA.] mAla UMcakIne nIce pheMkatI vakhate karAtA eka uddagAra. [-be hiAA (rU.pra.) nakAmI dhamAdhI karI mUkavI] hisAba yuM. [ara.] gaNatarI, lekhuM. (2) gaNitanA dAkhaleA. hiM(.^1)DA hisTIriyA puM. [aM.] mUrchA AvI javAnA vAta-roga, vAI, phepharuM hissA(sple)dAra viz2ie 'hissA + k|.pratyaya.] bhAgIdAra. (2) (lA.) sAthI, mitra hissA(-se)dArI strI. [+zaa. pratyaya] bhAgIdArI hissA puM. [ara. hisaRs] bhAga, vAMTe, aMza, kALA hiMkAra (hiZAra) puM, [saM.] 'hima' evA avAja hiMga srI. [saM. ddiRspu. puM.,na.] hiMgu nAmanA vRkSanA eka prakAranA gaMdara (je zAka dALa vagere khAgha sAmagrI vadhAravAnA kAmamAM temaja athANAM ane bIjA padArthAMmAM svAda mATe vaparAya che.), vadhArI. [.khAuM, (3.pra.) vANiyA vepArI. (2) nAmardra, hijaDA] hiMgaDA puM. [+ gu. 'huM'svArthe ta.pra.] halakI jAtanI hiMga hiMga-tALuM vi. [+ jae tALavuM + gu. ''' kR.pra.] (lA.) sAmAnya ke tuccha buddhinuM hiMgaLAja strI, saM phyujIyA > prA. viSNujInA] siMdhamAM karAMcIthI sAtheka ki,mI, uparanA eka pahADa uparanI durgA devInuM e nAmanuM eka svarUpa, (bhAratamAM aneka sthaLe pachI e mAtAjInAM maMdira che.) (saMjJA.) hiMgaLA, kapuM. [saM. dguiru, puM.,na.] pArA ane gaMdhakanI eka mizra dhAtunA khulatA lAla raMganA bhUkA hiMgaLAkriyuM. vi. [+ gu. yuM' ta.pra.] hiMgaLAnA raMganuM. (2) na. hiMgaLA rAkhavAnI DabbI hiMgASTaka (hiMgASTaka), . cUrNa na. [jue 'hiMga' + seM, aSTa, saMdhithI +saM.] jemAM hiMga mukhya che tevA A padArthanA anna-pAcana mATenA eka bhUko. (vaidhaka.) hiMgiyuM vi. [jue 'hiMga'+ gu. "yuM' ta,pra] jemAM hiMganuM pramANa vadhu hAya tevuM (zAka dALa vagere) 'hisAba-dAra..'hiMzula-bhasma (higula-) strI. [saM.,na] hiMgaLAkanI davA mATe banAvelI khAkha. (vaidyaka.) O (3) nAmuM. (4) (lA) bisAta, gaNanA, (5) niyama, rIta, prakAra. [. ApavA javuM (rU.pra.) maraNa pAmanuM 0 ApavA (rU.pra.) javAba ApaveA, khulAse Apave. 0 karavA (rU.pra.) dAkhalA gaNavA. karI levA (ph.pra.) samAdhAna karavuM. 0 cUkavavA (rU.pra.) leNuM cUkate karavuM. (2) javAba ApavA. 0 cAkhe.(-jhmA) karavA (3.pra.) leNadezanuM nirAkaraNa karavuM. jevA (rU.pra.) Avaka-jAvakanI vigatA tapAsI javI. 0 pA4 karavA (rU.pra) leNa-deNa ceAkhkhI karavI. 0 esavA (-baeNsave) (rU.pra.) gaNitanA meLa maLave, dAkhalAnA sAcA javAba ApavA, 0 raheve (2) (rU.pra.) mAna sacavAyuM. . rAkhavA (rU.pra.) nANAMnI AvakajAvakanI kharekhara noMdha sAMcavavI, 0 laI nA(-nAM)khavA (3.pra.) dhamakAvavuM, ThapakA dhruve. (2) jhaDatI karavI. leyA (rU.pra.) soMpeluM kAma kharekhara karyuM che ke nahi e tapAsavuM] hisAba-kitAba chuM.,ba.va. [+jue 'kitAba.'] gaNitavidyA, (2) nAmAnA cepanA rAkhavA ane emAM nAkhuM khareAkhara lakhavuM e. (3) evA ceApaDA hisAba-cI vi. [ + ku. pratyaya] jue hisAba-nyAsI puM. [+jue 'ceAkasI '] hiMsAma tapAsI janAra niSNAta, 'eNDiTara' hisAba-jAMca strI. [ +jue 'jAMca.'] lakhelA hiMsAmeAnI tapAsaNI, 'hiMTiMga hisAba-dAra,hisAba-navIsa vi. [ + phA. pratyayA], hiMsA a-nIsa(A) vi. [jue 'hisAba-navIrsa'], hisAbI vi. [ara.] nAmuM lakhanAra (munazI), ekAunTanTa' himAkhI vi. [ + gu. 'ta.pra.] hisAbane lagatuM, nAmAne lagatuM, (2) aMdAja pramANe samajhapUrvaka kharca karanAra, karakasariyuM. (3) (lA.) gaNatarI-khAja, hoziyAra hisAbI varSe na. [jue 'hisAbIra' + saM.] pahelA divasathI kharekhara varSe te te varSane hisAba pUrA karavAmAM Ave tenuM te te varSe, vahIvaTI varSe, phAinasa icara' hisAbe kri.vi. [jue 'hisAkha'+ gu. 'e'trau.vi.,pra] hisAbathI, gaNatarIe. (2) dhAraNAthI, samajhIne hisAra, -ra1 puM. [saM. phreSa>prA. desA + saM.], -hisAra puM. [+gu. 'e'svArthe ta pra.] gAya gheADAM vagerenA meDhAnA avAja, heSA, haSArava hisAvavuM,12 hiMsAvuM12 jue hIsanuM -ra'mAM, _2010_04 231ra hiMgAriyA yuM., hiMgorI zrI. e nAmanuM eka kAMTAvALuM vRkSa hiMgAruM na., za. puM. hiMgerInuM phaLa hiMgArA puM. eka jAtanI medAnI ramata hiMDola(-La) (hisAla,-La) puM. [a, Endrocha > prA, viddoruM, hiMDoru, prA. tatsama] saMgItanA mukhya gaNAtA mULa " pUrNa rAgeAmAMnA e nAmA eka rAga, (saMgIta.) (saMjJA.) hiM(-hI)DALA-khATa (-Taya) zrI. juie 'hiM(-hI)DALe' + khATa.'] hiMDoLAnuM kAthI ke dorIthI bhareluM besavA mATenuM ceAkaDuM. (2) hiMDoLAnuM besavAnuM pATiyuM hiM(-hIM)ALA puM. [saM. Tvindvohna -> prA. * hiMosTana-] mathALe dIvAlAmAMnA ADAmAM ke UbhA karelA e khaMbhA uparanA ADAmAMnAM kaDAMmAM bharAvelI cAra dAMDIe ke saLiyAemAM bharAvelAM kaDAMvALI hiMDoLA-khATa ke jhalAvALI saMpUrNa racanA, [e cA-DhA)vavuM (rU.pra.) nikAla thavA na veA. 0 khAyA (3.pra.) vilaMbamAM paDavuM. 0 cA(DhA)1vA (rU.pra.) adhara laTakAvavuM, vilaMkhamAM nAkhavuM. .nA(-nAM)khavA (rU.pra.) hiMDoLA calAvavA] Page #1278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hiM 2313 hAyaka hiM 6 na. [saM. fsa > a f kA. hiMdu] hiMdola ( hila) chuM. [.] hiMDoLo. (2) o prAcIna IrAnavAsIece sidhu nadInA saMbaMdhe "bhArata- "hiMDoLa." (rAga) (saMjJA.) (AnA uparathI "hila varSanuM ApeluM nAma, bharata-khaMDa, hiMdustAna, 'inDiyA.' kriyArUpa pracalita nathI.) (saMjJA) noMdha: atyAre have khaMDita thayelo bhAga mAtra hiMmata . [ara. himmatuM] prabaLa dhAraNA, prabaLa bhArata' kahevAya che, hAla eTale ja inDiyA." satva-vatti, hAma, dherya-bala. 0 AvavI (.) AtmahiMdamAtA (hi) strI, +i saM.], hiMdamaiyA (hi) bI. zakti vize vikAsa thA, 0 karavI, * calAvavI, * miTiM] bhAvanAvAdIoe kahapeluM hiMda-bhUminuM mAtAnuM dharavI, 05kavI (u.pra.) prabaLa satvathI kAma hAtha sava25, "madhara inDiyA' dharavuM. 0 TavI, 0 hAravI (u.pra.) kAyara thavuM. (2) hiMdavANa sI. [ja e "hiMdu' + gu. "ANI' sIpratyaya.] nirAza thavuM] hiM cAnI kI-jAti. (2) hiMdu strI-jAti hiMmata-bAja (himmata-) vi. [+ phA. pratyaya], hiMmatavAna hiMdI (hinadavI) vi. [3] hiMda dezane lagatuM, hiMdI vi. [+saM. vAna, puM.] hiMmatavALuM hiMdI (hindI) vi. ]i jao hiMdavI." (ra) hiMdanuM hiMsaka (hiMsaka) vi. [sa.] hiMsA karanAra, pAtaka. (2) vatanI, (3) hiMda dezanI vikaselI uttara hidanI eka prakRtithI hiMsaka svabhAvanuM, hiMsa prAMtIya bolI-bhASA ane pachI rASTrabhASA tarIke mAnya hiMsana (hiMsana) na. [saM.] "hisA." thayelI bhASA. (saMjJA.) hiMsanIya (hiMsanIya) vi. [saM.] hiMsA karAvA jevuM, jenI hiMdu (hindu) vi. jio "hiMda," pha. "hinda phA.mAM hiMsA karavAnI hoya tevuM artha gulAma' zara' luTArU' evA bhAratavarSanA vAsI hiMsA (hiMsA, sI. [8], hiMsA-karma (hiMsA) na. [saM.] mATe vikaselo artha.] bhArata-varSa kiMvA hiMdamAM hiMdustAnanuM ghAta karavo e, mArI nAkhavuM e, hatyA, hisana vatanI, hiMdI. (saMjJA) 2) (pAchaLathI arthasaMkece) hiMsAtmA (hiMsAtmaka) vi. [+ saM. rama+ ) hiMsAnA prAcInakAlathI bhAratIya saMskRti ane sahayatAmAM UcharatA svarUpanuM, hiMsAmaya AvatA vizALa mAnava-samUhanuM te te (mANasa) (mAM hiMsA-daMta (hiMsA-3) . [saM.] hiMsAthI thatuM duHkha, (jena) bauddho jenA liMgAyate lokAyate zrota smArta vaiSNava zAkta hiMsA-doSa (hiMsA- puM. [saM.3 anyanI hiMsA ke hatyA zIkha kabIrapaMthI vagere badhA phirakAono samAveza che, karavAthI thatuM pApa bhAratanA hiMDomAM batAvyA pramANe). (saMjJA.) (3). hiMsA-dharma (hisA) 5. [saM.1 jemAM jInI (1bhu arthesoca svIkArI vaidika paraMparAnA mota smAta paNa vagerenAM balidAna apAtAM hoya te dharma-saMpradAya veSNava ane zAta prajAjanomAMnuM te te mAsa. (saMjJA.) () hiMsAnubaMdhI (hisAnuba-dhI) vi. [+saM. sana-pI, s] (A chellA saMkucita artha pramANe) vaidika paraMparAnA mauta jemAM hiMsA thatI hoya tevuM. (jaina) smArta vaiSNava ane zakti prajAjano vizALa dharma. hisA5ra, rAyaNa vi. saM.] hiMsA karavA tatpara -saMpradAya, (saMjJA.) hiMsA-baMdhI (hisAba-dhI) sI. [+jao baMdhI.] hiMsA hiMdaza (hi) 6. kAzmIra ane aphaghAnistAnanI karavAno Adeza sarahade AvelI e nAmanI eka girimALA. (saMjJA) hiMsAmaya (hiMsA) vi. [saM.] hiMsAthI bhareluM hiMdunA (hi) puM. [+ aM.] vartamAna bhArata sarakAre hiMsA-yukata (hisA) vi. [saM.] hisAvALuM mAtra hidu khatio jemAM bauddha jena zIkha vagere sau hiMsArata (hisA) vi. [sa.] 'hiMsA-parAyaNa.' samAI jAya che teo) mATe banAvele sAmAjika kAyado hiMsArI (hisArI), 2 vi. saM. hiMsA dvA2] hatyA karahiMdutva (hindu) na. [+ saM. ta.ka.] hiMdu hevApaNuM nAruM, ghAtaka hiMdupata (hindu) na. [marA.) ja "hiMdutva." hiMsAhA-Lu) (hisAlu, ) vi. [] hiMsA karavAnI hiMdullo (hindu) 5. [+ aM.] manusmRti - yAjJavaka- AdatavALuM, hatyA karavAnA svabhAvanuM mRti-enI TakA mitAkSara vagerene AdhAre aMgrejI hiMsU (hidegstra) vi. [sa.] rAkane mATe hiMsA karavAnA svarAjayamAM hiMduone mATe kAyado hato te vi." bhAva (siha vAdha vagere prANapazupakSI), ghAtakI prakRtinuM hiMdu-18 (hindu) sI. [+ gu. "vaTa' ta.ka.] e "hiMdu- bIka sI. [. ]i juo hiwA." (2) saNakA, zULa. hiMdustAna (hindu) napuM. [.] o "hiMda." (3) vAsa, dama hiMdustAnI vi. [phA] hiMda dezane lagatuM. (2) sI. jemAM zrI muM. khetaramAM thato eka aDabAu cheDa saMskRta bhASAnA temaja arabI-phArasI bhASAnA agharA bIkaNa (- ja "hikaLa. [AvatuM tANa zabda nathI tevI saraLa hiMdI bhASAnI eka zailI, (saMjJA.) jIkA sI. (saM. ful] jue "hIka." (2) maratI veLA hiMdaziyA (hindaziyA) kuM.na. [4. iDeneriyA) hIca . hIcavAnI kiyA. (mAI-daMDAnI ramatamAM mAI bhAratanI sarahade AvelA brahmadezanI pilI bAja prazAMta gabI upa2 goDavI enA cheDe ThabakArI) galI ubhaLavAnI mahAsAgaramAM Avelo jAvA sumAtrA be ivagere kriyA, dvIpa-samUha. (saMjJA) hIcakasa.ki. jio bahIca," nA.dhA.} (meI daMDAnI ke.-145 2010_04 Page #1279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hocaka 2014 hIra-hArI; ramatamAM gabImAMnI meI) uchALavI. hIcakAvuM karmaNi, kri. nasaMkhya (sakhya) vi. [sa. bo] tana oLAM hiMcakAvavuM che.. sa.kri. saMkhyAnuM hicakaluM ja "hIMcakavuM." hInAMga)hInAs) siM. a] aMge khoDavALuM, apaMga, ba.vI. lIcakAvuM ja "hIMcakavuM'mAM. (2) TicAvuM hInAMgI (hInAgI) vi., sI. [saM.] aMge kheDavALI strI hIcakI zrI. jio "hIcakavuM' + gu. I' ka.ma.] eDakI, hInekti strI. [+ saM. 3fa] ochuM belivuM e, jarUra , vApaNuM. (pArasI.) pUratuM ja bolavuM e. (2) halakuM veNa lIcavuM sa.ki. [ja e "hIca,' -nA.dhA.] juo "hIMcavuM.' hItsAha vi. [+ saM. 3raHTha, ba.ao.] jene utsAha vicAryuM karmaNi, kri. hicAvavuM che. sa.ki. bhAMgI paDyo hoya tevuM, utsAha vinAnuM, nirutsAha bIja, ke puM. [ara. + gu. "huM svArthe ta.ka.] nAmarda, hIpamAM sI. [+ saM. 31] varNavavAnA padArtha ke vyaktine - napuMsaka, pa, caMDaLa, paMDha nI sAthe karelI sarakhAmaNI (e nAmane upamA alaMkArano hITa sI. [.] sUrya agni vagerenI garamI, uSNatA eka prakAra.) (kAvya) hITa-mUpha vi. [.] jemAM garamInI asara na thAya tevuM hIbakavuM a.kri. [ie "hIbakuM, -nA.dhA. 28vAnAM DUsakAM, lITara na, aiM.] vIjaLIthI garama karavAnuM yAMtrika sAdhana bharavAM. (2) bIkane laI hRdayanA dhabakArA anubhavavA. (3) bINa vi. saM. DhIna>prA. zILa; gu,mAM. samAsanA pUrva (lA) pANIthI taLAva vagerenuM UbharAI javuM. (4) dANAthI padamAM.] ochuM. (2) vinAnuM. (3) halakI koTinuM, nIca khaLAnuM chala bharAI javuM. hIbakAluM bhAve., kri. hibahINa-kacuM vi. [+ja "kAcuM.'] adhakacaru, kAcuM/pAkuM kAvavuM che.. sa.ki. vI-kamAu li. [+ ja kamAu."] ochI kamANuvALuM hIbakI hatI. [jue "hIbaka' + gu. "IarIpratyaya.] heDakI, hINa-karma na. [+saM.] halakI keTinuM kAma, duSkarma vAvaNI. (2) ghoDAne bAdIthI thate eka rega hIbake na. rivA] sake. (2) dhrAsake. [kAM bharavAM (rU.pra) vINa-kasa vi. [+juo "kasa.'] halakA prakAranuM, ema DUsakAM khAvAM] . kasanuM, bheLaseLavALuM (senuM vagere) maja (-jya), haraDe sI. [+gu. "I' tapra. + "haraDe.] hINa-gaja na. [+juo gaja'!'] khUba ochI tAkAta, haraDenAM kAcAM sUkavelAM phaLa, himeja (2) vi. ochI tAkAta ke paheAMcavALuM hamaNuM na. rezamanI eka jAta CNa-caluM vi [+ juo "cAlavuM+gu. "u" kRma.] kharAba hIra" kuM. siM.) aDhAra akSarano eka gaNa-meLa chaMda. (piM) cAlavALuM, vyabhicArI, chinALavuM hIra na. di.prA.paM.) kaMda vageremAM Acho dorA jevo hIzu-5 (J) sI. [+juo 5' ta...], -5Na na. rese. (2) rezamane doro. (3) (lA.) satva, devata, 2, [+juo "paNa" ta.pra.], 5ta,(6) a. [ja "hINapa" pANI. [ gumAvavuM (rU.pra.) nisteja banavuM. tapAsavuM dvArA.] adhama-tA, halakAI, nIca-tA. (rU.pra.) tAkAtanI kasoTI karavI. * javuM (rU.pra.) zAkha javI] hIzu-bhAgI vi. [+[sa. majI, .] kamanasIba, hata-bhAgI hIraka muM. siM.] hIro.(noMdha: gu.mAM ekalo nathI vaparAta; hINa-bhAgya na. [+[.] kamanasIbI ja "hIraka jayaMtI - hIraka mahotsava.). hINa-1ra 5. [saM.] kanyA karatAM vadhu ochI uMmarano pati vIra-kacuM vi. [ja e "hIra" + "kAcuM.'] lagabhaga baphAI ke bINavaTuM na. [+gu. '' ta.ka.] hINa-vara hovuM e, kajoDuM raMdhAI javA AveluM, adha-kAcuM, adhakacara hIzuvavuM ja "haNa'mAM. hIraka-jayaMtI (-jaya-tI) sI., hIraka mahotsava . si.], hINavuM sakri. [e "hINa,' -nA.dhA.] bIjAnuM hINuM hIrakatsava chuM. [+ saM. vatana yuropIya rivAjanA anu bolavuM, utArI pADavuM. hiNavuM karmaNi, ji. hIvavuM, saMdhAnamAM vyakti saMsthA ke maMDaLa vagerene sATha varSa thatAM hiNavavuM che., sa.ki. ujavAte utsava, "DAyAma<< jyubilI [kinArI hINuM vi. [saM. phIna->prA. rAma-] e "hANa." hIra-kera sI. jie "hIra' + kora.] vastranI rezamI hIna vi. [saM] juo "hANa." (samAsanA uttarapadamAM paNa, hIra-gaLI strI, jio "hIra" dvAra] amadAvAdI eka jayAM artha "vinAnuM' che.) nA kApaDanI jAta, harAgaLa hana-jAti vi. saM.] UtaratI jAtanuM, hInavaNuM hIra-cIra na. jio "hIra"+ saM.] rezamI vastra hInatyAna 5. siM.] tatvajJAnanI kakSAne bauddhadharmane bIjI hIrajI gepALa paM. [saM. dIra + ja "jI' (mAnArthe) keTine peTA saMpradAya. (saMjJA.) vizeSa nAma + saM. nosTa vizeSa nAma] (lA.) kerInI niyAnI vi sivuM. bauddha dharmanA hInayAna saMpradAyanuM pedAza nahi ne ghaDInI phurasada nahi tema teja hIna-1Na vi. [saM. , -vi. [+gu. 'u' svArthe hIra-nIra na. [e "hIra" + saM.] (lA.) zarIranuM satva ta..] UtaratA varNanuM, nIcalA varNanuM hIra- vi. siM. dhIra + gu. 'luM svArthe ta..] hIrA jevuM hana-vIrya vi. [saM,batrI.] vIryahIna, nirbaLa, namAluM uttama ane tejasvI guvALuM hIna-vRtti vi. [saM. batra] halakI dAnatavALuM hIravA na. bulabulanI jAtanuM eka pakSI hIna-satva vuiM. [sa, ba.vI.] juo "hIna-vIrya." hara-hArI vi. [o "hIra+saM hArI, j] (lA) 2010_04 Page #1280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrAkaNa 2315 jeNe kIrti gumAvI hoya tevuM, pitAthI pitAnI kIrti hI hI ke... [ravA.] hI hI' evo udgAra. (2) khilagumAvanAra khilATano avAja pIrANA sI. jio "hIro' + saM] kAcuM kApavA hIMca strI. di.prA. hiM, hiMga, eka pagathI ThekavAnI vaparAtI hIrAnI karaca. (2) kAca kApavAnuM sAdhana. (3) bAlakrIDA] puruSo ane strIo sAthe maLI paganA Theke (lA.) eka jAtanuM kApaDa ApatAM ane gAtAM gAtAM goLAkAra samUha-nRtta kare che hIrAkasI (zI) sI. jio "hIra" ke "kasavuM gu. "I' te (AmAM aMga-maroDa svAbhAvika rIte thato hoya che.) pra.] lokhaMDa ane gaMdhakane eka kSAra, "Ayarna saphAITa (2) paM. cha mAtrAnA eka dezI tAla. (saMgIta) (zAhI ane raMga banAvavAmAM vaparAya che.) hIMcakavuM a.kri. [jao "hIMcake,-nA-dhA.] hIMcake jhalavuM. hIrA-ThI (-kaDI) sI. jio "hIra" + "kaMThI."] pAsAvALA hiloLavuM. hIMcakAvuM bhAve, phi. hIMcakAvavuM che., sakri. maNakA ke sonAnA dANAnI gaLAmAM paheravAnI kaMThI hIMcakAvavuM, hIMcakAvuM e "hIMcakavuM'mAM. hIrAgaLa vi. [ja "hIra" dvArA.] rezamI. (2) na. eka hIMcake . [ja "hIMcakavuM' + gu. "o' ku.pra.] jhalanuM prakAranuM januM amadAvAdI rezamI kApaDha, hIragaLI e. (2) hIMcakavAnuM sAdhana, jhUle. (3) hiMDoLo hIrA-ghasu vi. [ja "hIro' + "ghasavuM' + gu. "u" ka. pra.] hAcavavuM e hacavuM'mAM. hIrA temaja kiMmatI patharanAM naMga ghasI taiyAra karanAra hacavuM a.di. [ja 'hIMca,'-nA.dhA.] jhalavuM, hIMcakavuM. kArIgara - [jaDatavALuM (3) sa.phaeNi. AMTavuM. hIMcAvuM bhAve, karmaNi, kri. hIrA-jadita vi. [ie "hIre' + "jaDita'.] hIrAonI hIMca(-cA)vavuM che., sa.ki. hIrAbdakhA-khINa na. jio 'hIro' + saM. Dhalina hacA(ca)vavuM, hacavuM juo 'hIMcavuM mAM. >prA. vitta] (lA) dakSiNanA madrAsa ane silona ha LavuM sa.kri. [ja e "hAcaLe,-nA.dhA] hIMcakAvavuM. tarapha thatuM eka jAtanuM oSadhIya vasANuM hIMcoLAvuM karmaNi, kei. hIMcoLAvavuM che,sa..i hIrApodo . jio "hIra' + "paTe ho.'] hIrAnI hIMcALAvavuM, hIMcoLAvuM ja e "hIcALavuM'mAM. naDataravALo keDano nAno eka jAtano karAro hIMcoLe dhuM. jio "hIMca" dvArA.] jhalavuM e hIrA-baLa oLa) 5. jio "hIro" dvArA.1 e nAmane hIMchA strI. [o "hIMDavuM' dvArA] cAlavAnI Dhaba eka jAtano gaMdara, gopa-rasa hakaNa na. jio "hIMDavuM' + gu. "aNa" ku.pra.] hIMDavuM e, hIrA-ve vi. jio "hIre + saM.] hIrAne vIMdhI nAkhe cAlavuM e, cAlaNa tevuM tIkSaNa. (2) (lA.) cAlAka, capaLa, dakSa, (2) uttama hovuM a.kra. [saM. hive ] cAlavuM (pagathI UbhAM UbhAM). ['hIrA-kaMThI." haTAvuM bhAve, ji. hIDhADha(-)vuM che, sa, kri. hIrA-sAMkaLI sI. jio "hIre' + "sAMkaLI."] ja hahAhA-16, hAluM ja "hIMDavuMmAM. hIrAnuM ni. [e "hIro' + gu. "ALuM ta.ka.] hIrAnuM, haLA -khATa (2) jAo "hiMDoLA-khATa." hIrAvALuM hADa ja e "hiMDoLo." divatAno tapATa hIre dhuM. [saM. vIra prA. lIma-] khANamAMthI nIkaLato hIMsa(-sya) strI. [ana-] agninI cheTethI lAgatI jhALa, eka khuba ja kaThaNa ane tejadAra kiMmatI sapheda paththarane hasavuM a.ki. [21] (pazugAya veDA vageree) avAja kAMkare maNi, 2. (2) (lA.) khUba tejasvI puruSa. karo, barADavuM. hIMsAvuM bhAve, ki. hasAvavuM che, (2) mUrkha mANasa (kaTAkSamAM).[0 vaTAva (rU.pra.) kanyA- sa kri. vikraya karI sArI 2kama meLavavI). hasA-ra1puM. [ja e "hasavuM' + saM.], UMsAre chuM. [+ gu. hIla sI. [.] paganI eDI Are' kapri.] juo 'hisAre-hisArava." lakavuM a.kra. [jao "hIla,nA-dhA] AMnadanI lahera hIMsAvavuM, hasAvuM ja "hasavuM' mAM. UThavI(2) (5NI vagerenuM UchaLavuM, chaLa UchaLavI. hIMsATA kuM. [2] trADa, gajenA. (2) hAkoTa, hAkala vIkAvuM bhAre., kri. hilakAvavuM che., sa.kri. hue(-vo) bhUkA., . saM. mata->mA. mama-] thaye. lIlavavuM sakri. (anu.] halAvavuM, halAvavuM. lIlavavuM (ja.gu.mAM, padyamAM.) karmaNi, phi. hilAvAvanuM che, sa.phri. hukama chuM. [ara. huka AjJA, pharamAna. (2) zAsana, hAlavuM a.kra. [anu ] halanuM, DAlavuM. (2) gabemAM gilI sattA, adhikAra, hakumata. (3) gaMjIphAnI ramatamAM pasaMda makI dAMDethI khaNe pachADI uchALavI, hilAnuM bhAve... karelA raMganuM te te pAnuM. [0 Apa, 0 kare, 0 cho hilAvavuM che, sa.[ (rU.pra.) AjJA karavI. * uThAva (rU.pra.) ajJAne amalI lIsa a kri. [saM. -bprA. di] AnaMda pAmavuM. banAvavI. 0Utara (rU.pra) gaMjIphAnI ramatamAM hukamanuM (2) hasavuM, malakAvuM. hisAvuM bhAre, kra. hisAvavuM patuM nAkhavuM (bAjI jItavA mATe). 1 kADho (rU.pra.) che, sa.kri, likhita AjJA karavI. 0 , 0 nIkaLa (rU.pra.) vIsa a. phi. [ravA.] haNahaNATa thavo. (2) Atura AjJA jAhera thavI. ana-nAM) (rU.pra.) e "hukama thavuM. hisAva bhAve, kra. hisAvavuM che.. sa.ki. utaravo." ane ekko (rU.pra.) zreSTha mANasa. 0 5 2010_04 Page #1281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hukama-Ta (3.pra.) bAjamAM pAnAM je jAtanAM hoya te pAnAM niyAmaka banAvavAM. 0 bahAra paDhavA (-bAHra-) (rU.pra.) AjJA jAhera thavI] huma-kATa puM. [jae kATa' (parAjaya).] peAtAnI pAse hukamanAM pattAM hAvA chatAM bAjI hArI javI e hukamanAmuM na. [+jue 'nAsuM.'] adAlate pasAra karelA hukamamA patra, zAsana-patra hukama-khAjI sI. [+jue 'bhAjI.'] sAta hAtha ke chakaDInI gaMjIphAnI ramata [hukamanuM pattuM huma-sara` puM. [+ jae sara.'] gaMjIphAnI ramatamAM hukama-sara? kri.vi. [+ ja sara.'] hukama pramANe hukalA(-LA)vavuM jue 'hUkala(-La)vuM'mAM, hukkA(-ko)-pANI na.,ba.va. [jue 'huko' + 'pANI.'] jae 'hokA-pANI.' hukko kyuM. [ara. hukka] jue 'hAkA(1).' huko-pANI ja 'hukkA-pANI.'-hAkA-pANI.' hajarA huM. [ara. hujah ] koTaDI. (2) mulAMne masIdamAM rahevAnI kATaDI [takarAra, jhaghaDA hujata sI. [ara.] jida, mamata, haTha, durAgraha. (2) hujjata-khera, hunnata-bAja vi. [na phA. pratyaya, hujatI vi. [ara.] huMjajata karanAra [tarakheDavuM hukAranuM sa.kri. [vA.] 'ha' ema kaheluM, tucchakAravuM, hutAvavuM sakri, tucchakAravuM. (2) dhamakAvavuM hudaMgA (6phaMgA) puM. [hiM, huDadaMga] kasaratI ane khelADI nAge| khAve. (2) (lA.) samajhALye samajhe nahi tevA mANasa huThAvavuM sarki. rivA,] jae 'hukAravuM,' huDuDu kri.vi. [ravA] 'huDuDu' evA avAjathI huDu-yuddha na. [sa.] gheTAMnI laDAI. (2) (lA.) aMtara aMdaranI nirarthaka sATha-mArI 2314 _2010_04 kalAI sAmAnya sArA dhaMdhA hunnara-kalA(-LA) sI. [+ saM] kArIgarI, zipa, sama hunnara-khAna puM. [+zaa.] (lA.) hunnara karanAra puruSa hunnara-bAja vi. [...] hunnara karanAruM (4.9.DA.) hunnara-zAlA(-LA) srI. [ + saM.] jayAM hunnarA zIkhavavAmAM Ave tevI nizALa, kalAnsavana hunnarI vi. [vA. hunarI] jae hunnara-mAja.' hubaka(ka) strI.[ravA.] haiAMza, umaLakeA, UlaTa, utsAha, umaMga hubaDhakI strI. [ravA.] bIka batAvanAra rAdA, DAre, dhamakI humeza (-tha) srI, [ravA.] DhAMza, UlaTa, utsAha, umaMga hue-vatana na. [phA.] mAtR-tri taraphanA prema, vatana tarI" nA Adara-blAva, (2) dezAbhimAna humata zrI. [saM. sumatti,] samati (pArasI.) humalA-khAra vi. [ja'humale'+phA pratyaya] humaleA karanAra, humaleA karavAnI AdatavALuM humalAkhArI strI. [ + qA. pratyaya] humaleA karavAnI Adata humale puM. [ara. hamlabh ] halllA, caDAI, ghasArA, AkramaNa humA na. [phA.] eka kAlpanika camatkArI pakSI hura puM. sidhamAM vasatI eka teAphAnI lepkAnI muslima thaI gayelI kAma ane enA puruSa. (saMjJA.) hurama strI. [ara. haram ] meATA gharanI strI, gRhastha sI, (2) dAsI, leAMDI, cAkaraDI, nAkaraDI huramata . [ara.] AbarU, Ijajata, sAkha, pratiSThA, [. rAkhavI (rU.pra.) zarama sAcavavI] [mANAdAra huramata-dAra vi. [+zaa pratyaya] AbarUdAra, pratiSThita, riyA puM. [aM. hA; ravA.] majAka tucchakAra vagere batAvavAnA karAtA evA udgAra, (3) (lA.) kuztI, bhavAya. [0 AlAlavA (3.pra.) 'huriyA' 'hariyA' karavuM, (ra) badanAmI karavI] ali-dAna hulakAvavuM jue halakachuM'mAM. hulamAvavuM ja 'halamAnuM'mAM, hularAvatuM jae 'skUlaranuM'mAM. hulAvavuM jae 'halavavuM'mAM, hulasAvavuM jue 'phUlasanuM'-'hulAvuM'mAM. hulAmaNu, huM na. [jue 'hulAvanuM '+ gu. 'AmaNa,huM' kR.pra.] hulAvavA mATenuM nAma ane laDAmaNa hulAmA pu. [jue hulAvavuM' + gu. 'Ame 'kR.pra.] uchALA. (2) dhamAla hulAvavuM. sa.kri. [ja hala,'nA.dhA.] (aNIdAra hathi huNAvavuM jae 'huNAvuM'mAM, huNAvuM .hi. [ravA.] chAtI kaDhAvI. huNAvavuM ke.,sa.kri. huta vi. [saM.] hAmeluM. (2) na. heAmavAnI kriyA. (3) [ta padArtha huta-drazya na. [saM.] heAmavA mATenI sAmagrI, hAmavAnA te huta-bhuja puM. [a. degmuLa], huta-ha puM. [saM.] yajJanI vedImAMnA agni, pachI sarva-sAmAnya agni [padArtha huta-zeSa puM, [saM.] yajJamAM homa karatAM bAkI rahelA prasAdI hutAgni chuM. [+saM. agni] jae 'huta-bhuja.' hutAtmA vi., puM. (saM. azmA, khatrI.] jeNe kAI sArA kAma mATe gRhanA bhega ApyA haiAya teve puruSa, zahIda hutAza, zana puM. [+ saM. mA, ana] jue 'huta-bhuja.'hulAvavuM-phulAvavuM sa.kri. jae 'hulAvavuM?' + 'phulAvavuM.'] hutAzanI vi., strI. [ + saM. marAnI] phAgaNa suda pUnamane divase lAkaDAM vagerenI je mAMDI saLagAvavAmAM Ave che. te, hALI. (ra) phAgaNa sudi pUnamanI tithi, heALInuM parva hu-tututu zrI., na. [ravA.] e nAmanI eka medAnI ramata hunnara huM. [aa. hunara ] kaLAkArIgarIvALA udyoga, kasaba hunnara-udyoga zuM. [ + saM.] kArIgarIvALA ane sarva yAra) sAmAnA zarIramAM gheoMcI devuM halAvavuM sakri. [ravA.] lADa laDAvavuM, premathI ramADavuM moTAI ApavI, vadhu paDatuM vakhANanuM [ke.,sa.kri. hulAvuM .kri. [ravA.] AnaMdathI phulAvuM. halAvavuM hulla81 vi. jue 'ullaDa,' [daMgA-khAra hullaOM na. khaMDa, khaLave, haMgAmA, iMga hulla<-khAra vi. [+zaa. pratyaya] khaMDa-khAra, baLavA-khera, hullaDAI sI. [ + gu. 'AI ' ta.pra.] hulaDa-kheAra vartana Page #1282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hilADiyuM 2310 hUMDiyAmaNa hulariyuM vi. +gu. IyuM ta...], hukalaDI vi. [+gu hA kema. [ravA.] tiraskArane ugAra, chaTa, heTa I' ta.pra.] juo "hullaDa-khera.' ha6 na. [aM] gADI moTara vagerenuM uparanuM DhAMkaNa hula(-lA)savuM a.ji. jao 'ukalasavuM." hRhado . [ravA.] kUtarAMne ucheravAno avAja huvAra . vALaMda (pAlanapura tarapha) hU hUka ji.vi. [.] avAja karatAM utAvaLethI hu e "hu ." huNa . [saM] prAcIna magAla bAjanA pradezane vatano, hasakAra(-1)nuM sakri. [ravA.] "husa' evA avAjathI bhArata-varSamAM cAthI sadI AsapAsa AvelI e nAmanI kUtarAne dUra karavuM. husakArA(-)vuM karmaNi, jhiM. husakAra- TeLI ane ene puruSa. (saMjJA) (vA)vavuM presa kiM. huNavuM a.ki. chAtIe kUTavuM. huNAvuM bhAve. kri. huNAvavuM husakArA(vA)vavuM, husakArA(vA)6 juo "husakAravuM'mAM. presa.ke. [avAja husana na. [ara. hun] juo "husna." hu5 chuM. [21] (bALa-bhASAmAM) vAMdaro. (2) vAnarane husa husa ke.pra. [ravA.] kUtaruM bIjane karaDe e mATe uzkera- hRpa-kAra chuM. [+sa.] vAMdarAne avAja, 5, 6 ka. vAne ugAra, (2) kri.vi. utAvaLathI hapa-hUpa () strI. [ja "-dvibhAva.] jAo "kAhasana na. [ara.] teja, krAMti. (2) khUbasUratI haLiyuM nA vAcharAM vagere jaMgalamAM mAtAne dhAvI na jAya haba (khya strI. UlaTa, hAMza, umaMga, utsAha e mATe ene meDha baMdhAtuM sIkaluM hubaddha vi. [ara.] adala-adala, AbehUba, tAdaza huM sarva, pa.pu., e.va. [saM. addala - ma na >prA. 6 mA . ba> > apa. apa hura, -nI strI. '[ara. "ha'+ gu. "I' svArSe ta.ka.] 4>jagu. "huM'vaktA pitAne mATe vApare te sarvanAma suMdara strI, asara, parI huM kema. [ravA. khAza khaMkhAre gusse garva vagere dvala (-2) . loDhAne aNIdAra khIle. (2) talavAranI batAvanAre ugAra aNI. [0 khAvI (u.pra.) zarIramAM hala vecavI] huMkAra (hAra) . [saM. mag Wi] "huM samartha chuM' evo halakavuM juo hukavuM.' hulakAvuM bhAve. phi. hulakAvavuM abhimAnane udagAra. (2) paDakAra presa.kri. huM-kAra chuM. jio huM + saM.] sAmAne apAte "huM halakuM na. khoTI aphavA [presa.phri. sAMbhaLuM chuM' evo javAba, huM, hokAre halamA a.kri. ati AnaMdamAM AvI javuM. humAvavuM haMkAre chuM. jio "huMkAra + ga. "e" sAthe tama.] halara na. DokamAM paheravAnuM cAMdInuM eka ghareNuM. (2) e "huMkAra.' [ tuMkAre (rUma) mAna-maryAdA choDIne kAnanI bUTamAM paheravAnI senAnI kaDI. (3) hAthIne bAlavuM e gaLAno hAra [phi. hukarAvavuM presa.kra. hu-kRti hukRti) strI. saM. mAM zani juo "huMkAra." halara a.kri. laTakIne hIMcALA levA. hukaravuM bhAve, hudo (hu) 5. mAMsa kApavA mATeno lAkaDAne mATe TukaDe halavavuM sa.. jio hala,'-nA.dhA.] aNIdAra hathihuM-paNuM na. [4e "huM"+ gu. "paNuM' ta.pra.], huM-pada na. yAra bhekavuM. hUlAvuM karmaNi, kri. halavAvavuM ,sa.phri. [+saM.] (lA.) abhimAna, garva, ahaMkAra [ahaMkArI halavuM a.ki. [2vA.] AnaMdamAM AvavuM, rAjI thavuM. vi. [+ga. "I' ta.ka.1 abhimAnI, gIluM, halAvuM bhAve. phi. halAvavuM? presa.ki. [presa, ji. huM-bhAva S. [ja "huM"+ saM.] e "huM-paNuM.' hulasavuM e "huhalasavuM.' halAvuM bhAve,kiM. halAvavuM haMbhAvI vi. [+gu. I' ta.ka.] ja "huMpadI." ka' (-karSa) . jio bahaMkavuM.] siMhanI trADa huM sAtuza, (-ca), za, sI o hAMsA-tozI." haMmara . [a. haka-1 jue "hukAra' [B.,sa.kri. huka' na. rivA.] vAMdarAne evo avAja liMka haMkalavuM juo 'hakalavuM.' haMkavaNuM karmaNi,kri. haMkalAvavuM huka' E. [] cheDethI vALele nAnA saLiye, AMkaDiye, haMkalAvavuM, huMkAvuM ja "haMkalajmAM. hakalavuM a.ji. [vA.] "hUka" "huka' evo prabaLa avAja huMkavuM a.kri. [ravA.] trADa mAravI, trADavuM, garjavuM. (2) karavA, paDakAravuM. hUkahAvuM bhAve. phi. haMkalAvavuM talapI rahevuM. (3) jaladIthI pUruM karavuM. haMkAvuM bhAve, che,sa.. kri. huMkAvavuM che. sa.ki. hukalI o hokalI." huMkAvavuM, huMkAvuM ja "huM kayuM'mAM. hukavuM a kri. [ravA.] vAMdarA kare che e rIte avAja hUMchI vi. tephAno. (2) apazukaniyALa. (3) abhAgiyuM, karavo. sukA bhAve,kiM. hukAvavuM presa.ki. durbhAgI. [0 De (rU.pra.) tophAno Do. (2) (lAke hakaLa chuM. [2] kolAhala. (2) yuddha, laDAI apazukaniyALa mANasa]. hakaLavuM a.kri. [ravA.] avAja karo. hukaLavuM bhAve, chuM jeo "chuM ." ji. hukaLAvavuM che. sa.phri. haMkavuM a.kri. zeragiMdu banavuM, bheTe paDavuM. haMkAvuM bhAve, huMkAhu kaya) sI. jio "karbhAiva.] vAMdarAone kri. haMThAvavuM pre.sa.i evo avAja. (2) (lA.) sAma-sAmI belA-cAlI huMkAvavuM, huMkAvuM ja "huMnuMmAM. ho jAo "huko. huMDiyAmaNa na. [ja "huMDI' dvArA haMDIne vaTAva, ThaMDI 2010_04 Page #1283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haDhiyAre 2318 hRdaya-saMkoca nI lAgata, ekaai(07)ja' hRdaya-koNa chuM. [saM.] hRdayanuM dRSTibiMdu, bhAvanAnuM valaNa hRdiyAre chuM. [ja e "huMDI" dvAra.] haMDIne mAlika hRdaya-kSebha chuM. [saM.] hecAne khaLabhaLATa huM strI. [tAmiLa.] nAMNAM meLavavAno kAgaLa, zAhukArI hRdaya-gata vi. [saM.] hRdayamAM raheluM, mananI aMdaranuM ciThThI, "ceka." [0nuM bekhuM (rU.pra.) vaTAvI lIdhelI huMDI, hRdaya-gamya . [saM.] haiyuM jene pAmI zake tevuM, samajhAya tevuM 0no dekhA (rU.pra.) haMDI jenA upara lakhAI hoya tene hRdaya-graMthi (-grathi) sI. [saM5.] haiyAnI gAMTha. (2) prathama batAvavI e. *0 pAkavI (rU.pra.) haMDInAM nANAM (lA.) hRdayamAMnA ajJAnanuM prabaLa AvaraNa levAnI mudata pUrI thavI. 0 bharavI (rU.pra.) haMDInI rakama hRdaya-grAhI vi. [saMpuM] e "hRdaya-gamya." bharapAI karavI). hRdaya-cala na. strI. [saM. vakSara | haiyArUpI AMkha, hiMdI5trI vI. [+saM] ThaMDI ane sAtheno kAgaLa AMtarika jJAna-zakti, sUjha haMdI-vahI sI. + ara.1 ThaMDIno hisAba lakhavAnA hadaya-cuMbaka (-cumbaka) vi. saM.1 heyAne kheMcanAra paDe [eka-jaze, ekI sAthe, jamalo hRdaya-deza 5. si.] heyuM, aMtaHkaraNa, dila, mana haM kei.vi. [ja "huM" + gu. e sA.vi. pra.] hRdaya-daurbalya na. [saM.] dilanI nabaLAI, mananI DhIlAza, huM chuM. huM. jA, jamale, A samaha. (2) heyA-dubaLApaNuM [pigaLAvanAra vADA baLada vagere vecavA AvatA hoya che te hadayadrAvaka vi. [3] dilane hacamacAvI muke tevuM, haiyuM vepArIonAM e prANIone samUha hRdaya-dhAra na. [sa.] manane daravAje [prANanAtha huM * chuM. netara baru vagerenI bharelI khurasI, maDe hRdayanAtha puM. [saM.] patnI ke priyAne ene pati ke priyatama, haMtA satI. jio "hati' + gu. 'I' samIpratyaya] (lA) hadaya-paTa chuM. [saM.] hRdayarUpI vastra, haiyAno vistAra, sI ke patnI hRdaya-paTala na. [4] hadayarUpI paDade. (2) jAo "hRdaya-paTa.' huM chuM. [saM. mU-> prA. 6 varta. daMta-> ja.gu. hRdaya-parivartana siM] haiyAne palaTe, vicAra ja badalI haMta-] dvArA] (lA.) puruSa ke pati ja vA e haMpha rokI. [sa. 3HI > prA. 3thA] garamAvo. (2) (lA. hRdaya-prIti sI. [sa.] dilane sneha, jigarane prema Azaya, sahAya. (3) AzvAsana, dilAse hRdaya-bala(-La) na. [saM.] haiyAnI tAkAta, mA-baLa haMpha a.,i baDAI mAravI, garva karo. (2) gharaka. hRdaya-bilAra chuM. [+ jue " bira.] savA kAca jevuM haMphALuM bhAve. ji. haMphAvavuM che. sa.ki. nirmaLa hadaya haMphAvavuM,' haMphAI juo "haMphavuM'mAM. hRdaya-maMga (-bho . [4] haiyuM bhAMgI paDavuM enirAza haMphAvavuM jae haMphAvuM mAM. hiMphAvavuM che. sa.ki. thayuM e, nAsIpAsa thavuM e haMphAvuM a phi. jio "huMpha,'-nA.dhA.1 garamAvo meLavavo. hRdaya-bheda puM. [saM.) be haiyAMnI vacceno mata-bheda ke vicAra-bheda haMphALa, zuM che. jio haMpha' + gu. "ALa,"- AchuM' ta.. hRdaya-bhedaka vi. [], hRdaya-bhedI vi. [ 5] haiyAne haMphAvazuM, saheja-sAja garamAvAvALuM. (2) (lA.) gabha- sakhata dukha karanAruM rAyeluM hRdaya-ma(-maMthana (-(-nya)na) na. siM.] haiyAmAM thatI haMta vi. [saM.] harAyeluM hareluM, upADI laI javAyeluM, zaMkAo ane kuzaMkAo chInavI levAyeluM hRdaya-mAnya vi. [sa.] haiyAe jene mAna ApavA pAtra hukaMpa () . [saM. 6 + q, saMdhithI hRdayanI gayuM hoya tevuM, mananuM mAneluM, rAjIkhuzIthI svIkAreluM dhujArI, haiyAno thaDakATa, chAtIne dhaDakaTa hadaya-rAja puM. [saM.], juo hRdaya-nAtha.' ha5gha na [e. ha6+ rUma, saMvithI] hadayarUpI kamaLa, hRdaya-rAnI strI. [saM.], hRdaya-rANI sI. [+ ja "rANI.] kamaLa jevuM sukomaLa hayuM heyAe hRdayamAM pUrA premathI sthAna ApyuM che tevI priyatamA TupiDa (haspiNa) 5. [saM. 6 +fgi, saMdheitha] hadayanA hRdaya- muM. [saM.] rakatAzayana AjAra, "hArTa-DikA' avayava, hRdaya hRdayavatI vi. [saM.j.] haiyAmAM raheluM, hRdaya-gata hRdaya na. [] prANIonA samagra zarIranuM jayAM le hI hRdayavihIna vi. [], hadaya-viheNuM kei, [+ ja ekatrita thaI samagra zarIra tarapha jAya che tevA snAyuono 'viheNuM."] (lA) lAgaNI vinAnuM, lAgaNIzUnya keza, hupiMDa. (2) hayuM, mana, aMta:karaNa, dila, (3) hRdayavINA . [] hRdayarUpI vaNa-vAgha hArda, tAtparya, tattva, rahasya. [0 ughaNuM (rU.pra.) mana hRdaya-vRddhi strI. [saM.] ratAzayanA mApamAM vadhAro thavo e khulluM karI vAta karavI. 0 pIgaLavuM (rU.pra.) dayA UMpajavo. (e eka raMga che.) [nAra 0 bharAI AvavuM (ra.a.) ki-grasta thavuM. 0 bhedavuM hadaya-vedhaka vi. saM.], hRdaya-vedhI vi. [saM5] haiyuM valova(2.pra.) mana para prabaLa asara karavI hRdaya-zalya na. [saM.] haiyAmAM thato ucATa hRdaya-kamala(La) na. si.] jAo "hapanna.' hRdaya-zanya vi. [3] juo hRdaya-vihIne.' Fsa.1 ja hakaMpa. siMDapa hadaya-saMkoca (sakakoca) j.. -cana na. siM 1lohI nIkaLatA hRdaya-kuMja (-kuja) bI. [+saM. zuM na.] hadayarUpI latA- hRdayanuM saMkeDAvuM e lehI AvatAM je vikase.) (2) 2010_04 Page #1284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hRdaya-sajha 2319 heDa misTresa manamAM thatA saMkoca [ukalata heja na. heta, prema, prIti, sneha hRdaya-sUjha (-jhaya) sI. [+juo "sUjha] hayAjha, haiyA- heja ne. bhInAza, bheja hRdaya-stha vi. saM.] dilamAM raheluM, hRdathagata heTa sI. [aM] TepalA-ghATanI chAparAvALI TopI " hRdaya-spazI vi. [saM..] haiyAne asara karI jAya tevuM, heTha (-4) kriya. [saM. vadhastA> prA. jeTTa -> apahRdaya-gama ThThiI nIcenA bhAgamAM, aMdara dabAveluM ke raheluM hoya hRdaya-rasavAmI . [saM.] juo hRdayanAtha.' ema, heThaLa hRdaya-hINuM vi. [+juo "hINuM.], hRdayahIna vi. [saM.] heThalANa na. jio heThaluM' kAra.] heDe bhAga, nIcenI e "hudaya-vihIna." [samajhAya tevuM aMdaranI jagyA. (2) bheAMyataLiyuM hadayaMgama (hadayama) vi. saM.] juo hRdaya-hArI." (2) heThaluM (muM) vi. [prA. zcima-] nIcenA bhAgamAM raheluM, hRdayAkAza na. [+ saM. mArA, zuM na.] hRdayarUpI AkAza aMdaranA bhAgamAM AveluM, heThaLanuM, taLenuM hadayA-phATa vi. [+ ja e phATavuM." haiyAne valovI nAkhe heTha-vAsa(-zaM) 5. [ + saM. vANa], (-sya,ya) strI. meyatevuM rudana hoya tema taLiyAnuM raheThANa, taLiyAno vasavATa. (2) pANI ke pavananI hRdayeza, nezvara kuM. [+ saM. 1, 2] juo hRdaya-nAtha." nIcenI bAju taraphanI dizA. 3) (-sya, zya) kripavi. hRdayarI sI. [+ saMzarI] hadayano kabaje laI beDelI- bheca-taLe. (4) pANI ke pavananI nIcenI bAjunA -priyatamA, prANa-priyA vaheNa tarapha hRdayadgAra chuM. [+saM. kAra] haiyAnA UMDANamAMthI nIkaLata heThavAsiyuM vi. [+gu. IyuM' ta.pra.) nadInA heThavAsane vAda, kharA dilane bola lagatuM. (2) hAtha nIcenuM, tAbAnuM hRda imI. [+saM. ka]i vaicAne umaLake, haiyAne heThaLa (ge) ki.vi. [prA. phesTiMTa-> apa. phri]i heke utsAha [mana, aMtaHkaraNa (padyamAM.) nIce, taLe jimIna hadiyuM na. [saM. zrad + gu, "thayuM svArthe ta..] hadaya, haiyuM. heThANa, zuM na. jio "heThuM' dvAra] nIcI sapATIvALI hiMgata vi. [saM.] hadayamAM raheluM, manamAMnuM heThA muM. jio bahe' dvArA.] anAjamAMthI sUpaDAthI hadeza puM[saM. inTe za] juo hRdaya-deza." ghaLa kacare vagere kADhavAnI kriyA huMdha visaM.] hRdaya ne gamI jAya tevuM, manohara heThAsavuM sakri. jio heTha' dvArA, nA.dhA.] heThA karo. hRda-rAga 5. [3] ja "hudaya-ga.' heThAsavuM karmaNi. kri. heThAsAvavuM presa kri. hulAsya na. [saM. k + , saMdhithI] haiyAne nAca, heThAsAvavuM, heThAsAvuM e "heThAsavuM'mAM. [heThA.' hRdayane thanaganATa heThAse puM. [ja "heThAsavuM' + gu, "e" ku.pra.] juo haSita vi. [sa.] "haTa.' heluM vi. jio heTha" prA. zeTTa-] nIcenA bhAgamAM AveluM, hRSIka na. [4] indriya nIcANabhAgamAMnuM. [jevuM (rU.pra) zaramAvuM, 0 besaNuM hapIkeza 5. [saM. hRSIkA + rA ra IdrinA svAmI, evI (-sa) (rU.pra.) zAMta thavuM. (2) sthira thavuM. 0 mana karavuM . sarvasAmAnya vyutpatti svIkArAI che, paraMtu e zrIkRSNa- (rU.pra.) nirAMta rAkhavI] nA Izvarane kAraNe hakIkate UbhA kezavALe' e artha che ke kri vi. [+ gu. "e' sAvi, pra.] nIce, nIcenA, che. sara0 pu ru. ajana. ene 1 + ra = rAtri- - bhAgamAM, taLe, taLiye. [0 besavuM (-besavuM) (rU.pra.) ne svAmI kahevAya che, paNa e vAMkaDiyA vALavALo kaMTALIne zAMta rahevuM. 0 haiye (rU.pra.) zAMta citte. hAsa che. (gItA). (saMjJA.). (2) na. haradvAra pAsenuM he (tha) juo "haDa.' [(ra) gADAonI hAra e nAmanuM eka tIrtha. (saMjJA.) he2 (Da) strI. sarakhI uMmara hovApaNuM, samavayaska-tA, hakha vi. saM.] harSa pAmeluM, prasanna thayeluM, khuzakhuzAla he (Da) strI, vecavAnA baLadane haM hRSTapuSTa vi. [saM.] prasanna thayA sAthe zarIramAM bharAyuM heTa na. [aM] mAthuM. (2) vi. uparI hoya tevuM, zarIre bharAu ane majabUta heDa ophisa . [.] mukhya kAryAlaya, vaDI kacerI haSyakA strI. [saM.] madhyama gAmanI eka marthanA. (saMgIta.) heTakiyuM vi. [jao heDakI' + gu. "iyuM.'](lA.) maraNa vakhate he ke... [sa.] are, hA, e evo saMbedhaka udagAra AtmAnA puNyArthe apAtuM (dAna khetara miSTAna vagere) he2 (he) . dhIraja, sabarI. (2) hiMmata [pUravI heDakI a. [2vA] jao hikkA." [nAyaka (u.pra.) sahAyaka thavuM. devA(-2)vavuM (rU.pra.) herAna he kaM sTebala chuM. [.] pilIsa TukaDIne javAbadAra karavuM] heDa klArka chuM. [4] vaDe kArakuna, avala kArakuna, ziraheka(-3)-4Tha (-4) sI. [2vA. sakhata giradI tedAra [sarakArI karone rahevAnuM sthaLa hekA sI. [4] jae "hikA. he vATa na. ba.va. [aM] karInuM mukhya sthaLa. (2) hera- ji, kiM., samAsamAM pUrva padamAM] so. (zAM hera mAsTa(sva)ra chuM. [e. heDa mAsTara ] nizALane paddhatimAM e rIte mITara- hekaTa-lITara mukhya mahetAjI, zALAne AcArya grAma) heDa misTesa sI. [aM.] kanyAzALAnI ke zALAnI mukhya 2010_04 Page #1285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ keDa-lAiTa zikSikA, zALAnI AcAryAM keTalAiTa sI. [aM.] mathALAnI battI. (2) vAhananA AgaLanA bhAganI khattau [jakhara svI heDaMbA (heDambA) sI. [saM. hiMhimmai] (lA.) U~cI ane heriyArI chuM. dhamAla, dhamAcakaDI heriyA puM. [jae heDanai' + gu. 'iyuM' ta.pra.] khaLada-vAjIDAonI heDa lAIne vecavA AvanAra vepArI, hUMDAvALA vepArI, (2) heDamAMnA vADe hetI sI. [jae heDa' + gu. 'I' svArthe ta.pra.] samAna mara hovApaNuM, samavayakatA. (2) samAna-tA, barAbarI 320 Ika svArthe ta.pra.] * heDIra sI. [ja vhe' + gu, vecavA mATenA baLada-vADAone samhe, huMDA huM huM. (bALakone) A-sakti, anu-rAga, AsaMge huM! (huNya) strI. taLAI, gAdaluM. (ra) pathArI, bichAnuM heta na. prema, vahAla, sneha, prIti, pyAra. [nA Tako (rU.pra.) parama mitra. varasavuM (u.pra.) bahu bhAva thavA] hetanuM na. mAla bharavAnuM gADuM heta-prIta (-5) srI* [jae 'heta'+ 'prIta.'] vahAla ane prema. (ra) kRpA, maherabAnI hita ke mAyA vinAnuM hetantrajhu' vi. [jae 'zvetana mAruM.'] AchA hetavALuM, heta-rasa chuM. die 'heta + saM.] vahAlI rasa hetalakuM na. [e heta + gu. 'huM' svArthe ta.x, + la' madhyaga.] jaA heta' (padmamAM.) hetastrI vi. [manasvI' jevAnA sAye] kheta-prItavALuM hetAratha yuM. [jae heta' + saM. marya, arvAM. taddbhava,] hetanI lAgaNI haitALa, chuM, huM vi. [jue 'zveta' + gu. 'ALa' + 'g,''zrALu' ta.pra.] hetavALuM, snehALa hetu huM. [saM.] kAraNa, sakhama, (2) Azaya, uddeza. (3) artha, matalakha. (4) nimitta, prayeAjana. (5) e nAmanA eka arthAlaMkAra. (kAvya.) hemakUTa '20' dvArA vyakta thatuM kAraNa ke prayAjana batAvanAra vAkayAMza. (vyA.) hetu-vAcaka vi. [saM.] kAraNa ke prayAjana batAvanAruM. (nyA.) hetu-vAda puM. [saM] kAryane kAraNa hAnuM or zeye e prakAranA mata-siddhAMta, buddhivAda. (2) ku-tarka, nAstikatA hetu-vidyA strI. [saM.] tarkazAstra, nyAya-zAstra hetusara kri.vi. [sa. hetu + ja 'sara.'] koI paNa kAraNe hetRtprekSA sI. [saM. hetu + utprekSA] utprekSA alaMkAranA ejha bheda. (kAvya.) hatvapaddhati . [saM. hetu + apa-dattuti apati arthakAranA eka bheda. (kAvya.) hetura vi. [jue 'zveta' + gu. uM" ta.pra.] heta rAkhanAruM, (2) hita jenAruM, hiteSI [hetu' vagere -hetuka vi. rsa, samAsanA uttara padmamAM] heturUpa hetu-keto puM. [saM.] kriyApadanI preraka racanAmAMnA preraka karyAM. (vyA.) sukha [tavuM (vyA.) hetu-garlsa vi. [saM.,ma.vI.] jemAM hetunA artha rahele| hAya hetu-cihna na. [saM ] 'kAraNa ke' prema " e bhAva batAva vA vaparAtuM gaNitamAMnuM AvuM nizana. (ga.) hetu-bhUta vi. [saM.] kAraNa ke prayeAjana cA uddezarUpe raheluM hetumat vi. [saM.] prayeAjanavALuM henramattA zrI. [saM.] kAraNa ke yeAjana hovApaNuM hetu-mAna vi. saM. mAryuM.] kAraNa ke pratyeAjanavALuM, kArya-kAraNa bhAvavALuM. (2) e nAmanA eka arthAlaMkAra [hita-ciMtaka hetu-mitra vi. [jue hetu '+saM.,na.] hiteSI dhrusta, hetu-nAtha na. [saM.] trIjI ke pAMcamI vibhaktinA anuga (kAvya.) _2010_04 henvaMtara (kenvantara) na. [sa. hetu + antAra eka hetunI puSTi mATe rajU thatA khIne hetu. (tarka.) hetvAbhAsa puM. [sa. hetu + AA-mAla] duSTa khAya ke AbhAsI hetu, azuddha hatu. (tarka.) hetvAbhAsavAdI vi. [saM.,puM.] AbhAsI hetuenI ja rajUAta karyAM karanAra vitaMDAvAdI haidaLa na. [saM. jUtha-] dhoDesavAra sainya, hengara (huMga2) na. [aM.] kapaDuM bharAvI sAdhana. (ra) vimAnAne utAravAnuM meTI sAdhana kaeNvallI' TIMgADavAnuM eka sTImara uparanuM hendra (haeNNDa) puM. [aM.] hAtha. (2) (lA.) sahAyaka mANasa haeNnDa-kaeNmerA (haeNz2a-) puM. [aM.] hAthamAM rAkhI kUTA pADI zakAya tevA nAnA kaeNmerA [patAkaDuM haeNnDa-aila (haeNRs-) [aM.] jAherAta vagerenuM chApeluM haeNnDa-baeNga (haeNNDa) sI. [aM.] hAthamAM rAkhI laI jaI zakAya tevI nAnI peTI ke pAkITa [hAya-daskruta 9. hanta-rAiTiMga (hepTa-rAiTi) puM,,ba.va. [cyuM,] hastAkSara, haeNnDala (haeNNDala) na, [aM.] hAthA tevI zALa haeNnDalUma (haeNzDa-) sI. [aM.] hAthathI ja calAvI zakAya hebaka strI. [ara. hayyat] jue 'hemata.' hebaka(-kA)vuM a.kri. jio 'hebaka,'nA.dhA.] ja hebatAvuM.' hebakALavuM pre.,sa.kri. hemakAvavuM, hebakAluM jae 'hekhakanuMmAM, heta (haeNkhata) strI, [ara. hakhat] bhayathI thatA trAsakA, phALa, hakhaka, hekhaka. (2) Azcarya, vismaya acaMbA hebatAvavuM (haeNbatAvavuM) jue 'hebatAvuM'mAM, hekhatAvuM (hebatAvuM) a,kri. [jue hebata,'-nA.mA.] phrALa anubhavavI, dhAstI pAmavuM, habanuM, hekhakanuM, hebakAnuM. huMkhatAvavuM (haeNbatAvavuM) ke,,sa.kri hebiyasa krepraMsI, laeNtina.] AropIne kAyadesara pakaDhayo che ke nahi enI tapAsa karavAne mATe adAlata ArApIne pAtAnI samakSa hAjara thavA pharamAna kADhe e hema na. [saM.] seAnuM, kAMcana hemaka (haeNmaka) vi. [ara. ahamak] mUrkha, eva hema-kraMda (-kanda puM. [saM.] e nAmanI eka vanaspati, [eka parvata. (saMjJA.) hema-Ta puM. [saM.] paurANika mAnyatAnA himAlaya najIkanI dhALA kaTakiyA Page #1286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ma-kSema 2021 helA hima-jema vi. [saM.] sahI-salAmata, sAja-navuM, ema-ema ku.pra.] DokiyAM karI levuM e, heravuM e kema-khAra (Da) mI. [sa, mA -jena AcArya zrI- herata (herata) vi. [ara. hayurata ] Azcaryacakita, navAI hemacaMdrAcAryanuM kaMku nAma + gu. khADa.] kalikAlasarvajJa pAmeluM, AvyuM. (2) strI. navAI, Azcarya, acaMbe jainAcArya hemacaMdrane jyAM agnidAha karelo te pATaNamAMnuM hera-phera (hera tharatha) strI. jio "haravuM + "karavuM'nA che. sthAna. (saMjJA.). diyA-rUpa tarIke a-pracalita hera' aMga + pheravavuM' dvArA.] hemakhema vi. [saM. deza-zema] jao hema-kSema." eka ThekANethI bIje ThekANe vastune mUkavAnuM kArya. (2) pherahemagiri che. si.] paurANika mAnyatA pramANe me badale pheraphAra, parivartana, adalA-badalI. (2) vi. heraphera parvata. (saMjJA). 'hera-phera(1)." hemacaMda (-caka), krAcArya 6. siM. + mAM-cA] dhaMdhukAnA hera-pherI hera-pherI) e. [ I svArthe ta...] ja maLa moDha vaNika jena dIkSA laI siddharAja jayasiMha ane heravavuM sa.. [ja e haravuM'nuM che.] Adata paDAvavI. (2) kumArapAla solaMkI rAjavIonA paramamAnya vidvAna banI chetaravuM. (3) pI dekharekha ke cokI rAkhavI. (4) mulAlI aneka graMtho rarayAne samartha kalikAlasarvajJa jainAcArya.(saMjJA.) rAkhavuM. heravAnuM karmaNi, kri. heravAvavuM che, sa. kiM. hemanajarAta mI. [saM. jema-tan , na.] sonerI prakAza. heravAvavuM, heravAnuM ja "heravanuM mAM, (nA. 4). [sone maDhelI chaDIvALuM heravuM a%i, [2prA. phreDa, prA tatsama] DakiyAM karatAM hemacaMdra (-2) , [sa.] sene keTalI chaDI. (2) vi. jevuM, dhArI dhArIne ke tAkI tAkIne jovuM. herAvuM bhA.. hema-5 na. siM] senerI raMganuM kamaLa phi. herAvavuM che, sakri. hemanyu5 chuM. si.] sena-caMpo (kula-jhADa) heraMba (herakha) puM. [saM] gaNapati, gaNeza. (saMjJA) hemamAlI vi. [saM., .] sonAnI ke borasalInI mALA herAna (herAna) vi. [ara. hathurAna kha dukhI, khUba dhAraNa karI hoya tevuM pIDhAyeluM. (2) vyagra. (3) gUMcavAI gayeluM hemara chuM. [] hazeDo herana-gata (herAna-gatya), tI sI. [ja e "herAna' dvArA] hemalatA rahI. saM.) e nAmanI eka vela du:khI hAlata, muralI, takalIpha, kaSTa, vipatti. (2) hemavatI . [4] saMgItano eka vATa. (saMgIta.? satAvaNI, paNa hema-varaNa, hema-varNa vi. [3. denana + La + gu, "uM' herAna-parezAna (herAna-) vi. [+ phA] khUba khUba herAna ta.pra.] sonerI raMganuM herAvavuM, herAvuM ja "heravuM" mAM. hemaMta (hemanta) sI. [ 6] zarada ane zizira Rtu heriyuM na. [ja "heravuM' + gu. IyuM" ka.ka.] DakiyAM vaccenI mAgasara ane pAsa mahinAnI Rtu. (saMjJA) tANI ke chAnuMmAnuM joI levuM e. [0 levuM (ma.) hamAcala(La), hemAdri puM. [sa phrenana + a-vajha, maki laTAra mAravI] [sAthIdAra. mitra saMdhithI) e "hema-giri.' (2) himAlaya. (saMjJA) hera chuM. jio hera + "u" ka.pra.] jAsUsa, (2) sahAyaka hemALA puM. [sa. miAdha 2 prA. himA-] himAlaya heruM na. jio "heravuM' + gu. "uM' kapri. "heriyuM.' parvata (saMjJA) [gaLa (rU.5.) himAlayamAM jaI raha- hera . jio "heravuM" + gu. e' kuma) ja "heriyuM" tyAga karavo] hera-phero chuM. jio hera-phera." A paM] aAMTA-phere, hemiTi vi. [aM] yahUdI prakAranI jAtinuM ke jAtine javuM AvavuM e lagatuM. (2) . e jAtine bhAvA-samaha (hibru vagere) hela (ya) sI. eka gADuM bharAya eTalo mAla-sAmAna. hemiyuM vi, [sa. heman + gu. "thayuM' ta.pra.], hemI vi. (2) pANIthI bhareluM beDuM. (3) bhAra, beja. (4) (lA) [+gu. "I' ta...] senAnuM. (2) sonerI bhAra ke pANI sAravAMnuM yA - gADAthI ke hamAla dvArA heya vi, siM] tyajI devA jevuM, tyAjya, varSa. lAvavAnuM mahenatANuM. (5) helakarInuM kAma (lA) niMva (3) . duHkha helakaraNa (-ya) sI, jie "helakarI + gu. aNa" strIhera' (925) sI. sahAya, madada. [0 sAta-sAMcavavI pratyaya.] bhAra uThAvanAra majara sI 7 sAMDavI (u.pra.) madada karavI] hela-karI chuM. [ja "hela" + "karavuM' + gu. "I' tami.] hera (-2) sI. garbhavatI strIne pati abhAva bhAra uThAvavAne dhaMdhe karanAra majara, tiruM hera vi. [ie "heravuM] jAsUsa, bAtamIdAra hela-kAre chuM. jio "helo" + saM. + gu.' svArthe hera-oila na. [.] vALamAM nAkhavAnuM suMgaMdhI tela tama] helo pADI bolavuM e, (2) ja "helAro." heraka puM. jio "heravuM + mu. "ka' svArthe ka...] jao helara ja akalaDa. bahera. helanA akI. [saM] niMdA, avajJA, avahelanA, ava-gaNanA herakaTiMga salana (kaTijha) [] vALanI dukAna hela-paTo chuM. jio 'hela' dvArA.] nakAme phero heDe . jio bahara' + gu. DuM svArthe ta...] juo helA sI. [.] jae helanA." (2) krIDA, ramata. (3) bahera'(padyamAM). AnaMda khuzI haraNa, huM na, [o paheravuM + gu. aNu-"A helAre chuM. ["hela' dvArA--] avAja sAthe AgaLa 2010_04 Page #1287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * i.) helAlI 2322 hamavatI vadhavuM e. (2) (lA) haDasele, dhakako. (3) mejuM, karavuM (rU.pra.) vagovavuM] [thatI meLa ke Ubake, hera taraMga, lahera [cAMdra varSa he' (-dhya) strI. siM. ritikrIDA] (lA.) gaNiI ane lAlI na. [ara. musalamAnI 354 divasenuM varSa, haLa2 (be) jI. [jae heLavavuM."] heLavavuM e, Teva helAhala (-2) . [ja hela,dvirbhAva.] chaLA-choLa, pADavI e. (2) Dhorane dhaNamAM heLavavA mATe govALane puSkaLa-tA, vipula-tA, khUba chata apAtuM mahenatANuM [heLavavAnI kriyA helikopTara na. [.] mAtra be cAra mANasa ja bese tevuM haLavaNI sI. [jae "heLavavuM' + gu. "aNI" ka..] uparanA bhAgamAM paMkhAvALuM nAnuM vimAna (je sIdhuM caDI heLavavuM ja "haLavuMmAM. (2) Teva paDAvavI, mahAvaro UtarI zake che.) livuM e, helAre paDAvo. (3) sahavAsa keLavAvavA heliyuM na. [ja e "heli.'] pANInA mejAmAM Ama-tema he (he) ke.pra. [ravA.] Azcarya kutuhala prazna vagerenA heliyA 5. [saM. pataMjalinA bhASyamAM Da: he zatruo- bhAvane ugAra uddhatAI nuM che evuM AryonA zatruo bolI AkramaNa karatA- heMkAI (he kaDAI) strI. akkaDapaNuM, akakaDAI. (2) e zabda nAvikemAM Aje paNa sAmAnya che. "heliye'. haMkavuM (hekavuM) a ji. [ravA.] valakhAM mAravAM. (2) nA rUpamAM.] pavananI dizA pramANe saDhane DAbI ke jamaNI taMgImAM hevuM. (3) jhalavuM, hIMcakavuM. huMkAvuM (hekAvuM) dizA tarapha vALatI vakhatano belAto zabda bhAve kri. hekAvavuM (haMkAvavuM) presa.kri. helI sI. [saM da8A, saMbodhanamAM sakhI] sakhI, sahi. hekAvavuM, hekAvuM (heka-) jue "kamAM, yara, sAhelI - (he che keji.vi. [vA] gabharATa-pUrvaka helI ramI. varasAdanI ekI sAthe vadhu divaso varasavAnI su (hesu) zrI. e "vasu." satata kriyA. (2) (lA) AnaMda thAya tevI satata kriyA he Da (heDathapheDatha) kivi. [ravA] Ama tema jorathI (guja.mAM "elI' paNa beu mATe) dhUmAbUma thAya ema [hai (5ghamAM.. helanika zrI. [.] prAcIna kALamAM grIsa ane Aja- haidala na. jio haDuM+gu, "la' svArthe ta...] juo bAjanA pradezomAM bolAtI bhArata-yuropIya kiMvA Aryo. haiDiyA-vere . jio "haDi' +"viro.'] soLa varasakulanI eka bhASA. (saMjJA.) po moTI uMmaranAM upara muslima zAsanakAlamAM nakhAte hele pR. [ja "heli."] (lA.) bolavuM e, sAda hato te kara pADavo e. (2) dhakko, haDaselo. (3) maje, taraMga, hariye muM. gaLAnI chAMTIne bahArane khUMTa (2) deDiyAlahera, (4) jhapATe, sapATA. (5) nukasAna. (1) harakata nI dAMDImAM baMne tarapha je pATiyANuM nAkhavAmAM Ave che hele pR. [aM] tejasvI puruSonA mastakanI AsapAsa te bhAga. (3) gaLAnuM eka jAtanuM ghareNuM. [0 nIkaLa, citromAM batAvavAmAM AvatuM tenuM kaMDALuM 0 phaTa (rU.pra) sagIrAvasthA vaTAvI puta thavuM helo (-kalo) ke.pra. [e. "elAva.'] Teliphona karatI haiba (haDimba), -beya haiDibeya) . [saM] pAMDava vaLA sAmasAme sAvadhAna karavA yA sAMbhaLavA do ema bhImathI hiDiMbAmAM thayela putra-Toka. (saMjJA.) karAte ugAra, hale, hakala [ka.ThA.) haiDI sI jie "haLa'+gu. 'DuM' vArSe ta... + "' heloro chuM. [ja hiloLo."] ja "hiloLo. (ba. pratyayaH "hayaDI' uccAraNanuM lAghava] nAne haLane helaha ja helaDI-akalaha." AkAra (gAmaDAMmAM nALiyerI pUnamane divase pAdharamAM hele ja e pahele hiMDI' mukI ene doDIne pakaDavAnI zarata karavAmAM Ave havA (havA) 5.ba., Teva, Adata, mahAvara, azvAsa che.) [0-jItavI (3.pra.) zaratanI heDI dADIne pahelI hAtha hevAtaNuM (hevAtaNa) na. avidhavA-na > prA. karavI. (2) muzkelInuM kAma siddha karavuM]. AdivALa, * hRvAttaLa] jae "evAtaNa." haiDuM na [saM. DhA-> prA. hivatra- + gu. "huM" svArthe ta..] hevana (hevAna) na. [ara. havAna] Dhara, pazu, jAnavara. juo haiyuM.' [ pAThavuM (2 pra.) TevAvuM] (2) (lA) vi. pazune jevuM magaja vinAnuM [paNuM hatuka vi. [saM. -nA kAraNavALuM. samAsamAM uttarapadamAM. hevAniyata (hevAniyata) . [ara. havAniyata 1 hevAna- jema ke "svArtha-hetuka"). [jemake svArthahatakI') hevAyuM (hevAyuM) vi. jio bahevAvuM' + gu. "yuM" bha ka] -haMtukI vi,strI. [sa.] -nA kAraNavALI (prakriyA vagere; TevavALuM, AdatavALuM, ayAsI, TevAyeluM hai-dasa (sya) strI. [jae "hAya" dvArA.] hAyanI arerATI hevAla puM[kA. 'hAlanuM ba.va. "avvAla) vRttAMta, hakIkata, hama vi. [saM.] hima sabaMdhI, baraphanuM varNana, khabara, vigate samAcAra, ahevAla, upaoNrTa haMma-yuga 5. [sa. hemacandranA demanuM haima + saM] AcArya rahevAvuM a.kra. [ja e "hevA,'-nA dhA] TevAvuM [hisAre | hemacaMdrana selaMkIkAlano sAhityanA vikAsano samaya. uSA ramI., 021 pR. [saM] cheDAne khoMkhAro, hisArava, (saMjJA) hesiyata (hesiyata) sI. [ara. harsiya] zakti, tAkAta, hemavat vi. [sa.] himAlayane lagatuM. (2) himAlayamAM magara. (2) (lA) adhikAra, darajajo. (3) lAyakAta ULeluM. (3) na. bhArata-varSa, hiMda, hiMdustAna, (saMjJA.) he che ke., [.] (gu.mA.) vagevavA mATenuM udagAra, . haimavatI strI, [sa.] gaMgA nadI. (2) pArvatI. (saMjJA.) 2010_04 Page #1288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ huM yata haiyata strI. [ara. hat] khagoLa-vidyA huMyaMgala, -vIna na. [saM.] nava-nIta, mAkhaNa haiyA-ukelata (-5) sI. [ja nI meLe paDatI sUjha, Atma-sarja [dhIraja haiyA-phUTa (25) sI. [jue haiyA-goLA chuM. jiA hayuM' + laI hRdayamAM thatA graMthArA [nAsIpAsa thavuM haiyATavuM a.kri. [jue haiyuM' dvArA.] hiMmata hArI javI, haiyA-tA.1 (-Daya) ii. [jue haiyuM' + 'tADavuM.'] (lA.) jue 'cA-kaTa.' tavuM, sakhata mahenatanuM haiyA-tA.2 vi. [+ jue 'tADavuM.'] (lA.) haiyuM teADI nAkhe haiyAndUbaLuM vi. [ja haiyuM' + 'dUbaLuM.'] (lA.) meLA hRdayanuM, DhIluM. (2) kaMjUsa, leAlI yA-dharapata (5) sI. [jue haiyuM' + dharapata.'] (lA.) yA-dhAraNa (-5) sI. [jue haiyuM' + 'dhAravuM'+ gu. 'aNa' kR.pra.] mananuM nizciMtapaNuM. (2) aMtarathI saMtASa thavA e. (3) khAmeDI, samUdrI, (4) khAtarI haiyAnATa kri.vi. [z2ahayuM'+ kATavuM.'] (lA.) hradaya phATI jAya evI rIte, chAtI phArTI Aya ema, chAtI-ATa haiyAnUka vi. [juo 'haiyuM' + 'phUTavuM' + gu. '*'kRx.] (lA.) 'bhulakaNuM.' (2) kAcA kAnanuM. (3) mA~, evasUka haiyA-baLApA puM. [ja 'haiyuM' + baLApo.'], haiyA-bALa (nyU) sI. [+ jae bALavuM.'] (lA.) hRdayamAM prabaLa ciMtA thavI e, bhAre prabaLa mUMjhavaNa, haiyAnA ukaLATa yA-khAla puM. [jue 'haiyuM' + 'khela,'] hradayanA kharA bhAvanA zabda, lAgaNI bharelA zabda [dilanA prema haiyA-bhAva puM, jie 'haiyuM" + saM.] hRdayanI lAgaNI, haiyA-meluM vi. [ja haiyuM'+ meluM.'] (lA.) kaparTI. (2) IkkhAra, dveSIluM, dekhuM taiyArakhI vi., srI. [jue 'heyA-rakhuM' + I ' skrIpratyaya.] (lA.) chAtI jeTalA UMcA kaherA ke vaMDA huMyA-rakhuM vi. jaA haiyuM' +'rAkhavuM'+gu, ''kR.pra.] (lA.) natanI pUrI saMbhALa rAkhanAruM, tane jokhamamAM na javA denAruM [AzrvAsana, dilAse taiyArI zrI. [jae 'haiyuM' dvArA.] (lA.) dhIraja. (2) huM cA-bharALa zrI. [jae 'haiyuM'+ 'varALa.'] (lA.) hradayanA bakhALA, krodhanA ukaLATa, aMtaranI baLatarA, haiyA-baLApA haiyA-zagaDhI jue cA-sagaDI.' haiyA-zasya na. [jue 'haiyuM' + saM.] jae 'hradaya-zaya.' haiyAntAka huM. jiA haiyuM'+saM.] (lA.) jue haiyA gaLApA.' 2323 _2010_04 haiyuM'+ 'ukelata."] tA minanI bhAre ciMtA haiyuM' +TavuM.'] (lA.) gALA.'] (lA.) ciMtAne haiyA-sa(-za)gaDhI strI. [jue 'haiyuM' + sa(-za)gaDI.'] (lA.) hRdayane saLagAvI de tevI paristhiti haicA-zUnya vi. [jue haiyuM' + saM.], haiyA-sUnuM vi. [+ jae sUnuM.'] mUDha. (ra) niSThura. (3) haiyAa haiyAhAra vi. [jue haiyuM' + saM.] (lA.) atyaMta vahAluM haiyA he puM. [ja haiyuM' + heDaoN.'] aMtaranA anu-rAga, ho dilanI lAgaNI jie haiyA-baLApA.' haiyA-hAthI (-DhALI) strI. [jue 'haiyuM' 'heLI.'] (lA.) haiyALuM vi. [jue 'haiyuM'+ gu. 'AchuM' ta.pra.] haiyAvALuM, premALa. (2) makhta dilanuM haiyuM na. [saM. vatha ->prA. diga-] hRdaya,MDuM, citta, mana, aMta:karaNa, 2 (cA.) yAdazakti, smaraNa-zakti, smRti. 3 ghaMTInA khIla DAnI aNIne pharatA nIcenA paDanA UpaselA bhAga. [-yA upara rAkhavuM(-upa2tha-) (6.pra.) saMbhALa levI, yAnA lALA (ph.pra.) mananI baLatarA. -yAnI hALI (hALI) (3.pra.) aMtaraneA prabaLa ukaLATa, mananuM duHkha. -yAnuM kaThaNa (rU.pra.) duHkha sahana karavAnI zaktivALuM. (2) krUra, ghAtakI. -yAnuM phuTathuM (3.pra.) jue 'haiyA-kuM huM.' -yAnuM cora,-yAnu meluM (rU.pra.) sAmAne mana na jANavA ke tenuM, mIThuM yAnuM sAju (rU.pra.) kAInI jALamAM na phasAya tevuM, palluM. yAnuM sUnuM (rU.pra.) ja 'hRdaya zUnya.' 1.' yAneA hAra (rU.pra.) khUba ja vahAluM. yAmAM aMgArA UThavA (-agArA-) (rU.pra.) manamAM prabaLa vedanA thavI. -yAmAM kAtarI rAkhavuM (3.pra.) khAkhara yAda rAkhavuM. -yAmAM gajanI kAlI (rU.pra.) prabaLa zatru-tA. nyAmAM zekhalA heAvA (3.pra.) vAta khAnagI rAkhI na zakAvI. -yAmAM ghAlavuM (3.pra.) vahAla karavuM. nyAmAM hALI (-hALI-) (rU.pra.) mananI baLatarA. kabUla na karavuM (3.pra.) vizvAsa na besave. * khAlI karavuM, 0 DhAlavuM (rU,pra.) mananI khakhI vAta kahI devI. chetarI sUkavuM (pra.) pAke pAka mUkI rAkhuM, chaTAnuM hima hovuM (3.pra.) taddana nirAMta hovI. . paDhavuM (rU.pra.) nAsIpAsa thayuM. . phATavuM (3.pra.) dilane sakhata AdhAta thavA. * phUTI javuM (3.pra.) kazuM yAda na rahevuM. (2) kazI gama na paDavI. 0 bharAI AvavuM (rU.pra.) raDavuM AvavuM, .rIhuM thavuM (ra.pra.) sukha-duHkha vagerethI ghaDAI javuM, . hAtha rAkhavuM (-hAthya-) (rU.pra.) dharapata rAkhavI, dhIraja dharavI, khAmerA paDavI. . hAthamAM na rahevuM (reHvuM) paNuM vahAla UpajavuM. (2) rA-kakalANa karI mUkavuM. heThe besavuM (-besavuM) (3.pra.) nirAMta thavI, zAMti thavI. -cai caDhI(-DhI) AvavuM (3.pra.) yAda AvavuM. -ye dAkhavuM (rU.pra.) vahAlathI bheTavuM, ce dharavuM (rU.pra.) samajhavuM. ye esavuM (-baeNsavuM) (rU pra.) samajhAyuM, "ce hAtha mukAvavA (ke rakhAvave) (3.pra.) hiMmata rakhAvavI. -cai hAtha rahevA (vA) (3.pra.) khIraja TekavI, hiMmata rahevI. -ce hAtha rAkhavA (rU.pra.) dhIraja rAkhavI, hiMmata rAkhavI. -ce haiyuM dakhAvuM (ke bhIMsAvuM) (rU.pra.) sakhata girI hovI] herA puM. [ara. 'cA huzena'nuM lAdhava} (lA.) nakAmI dhAMdhalanA avAja. [phuTavA (rU pra.) nakAryAM vAtamAM samaya gALave] haihaya huM. [saM] yAdavAnI eka prAcIna zAkhA ke jenI sArukaccha (bharUcanA) pradezanI mAhiSmatImAM rAjadhAnI hatI. (saMjJA.) hA 3.pra. [saM.] jue 'he.' (2) khAtarInA artha ApatA Page #1289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hImAM eka udgAra. (3) basa. (4) saMmatidarzaka udagAra. [. hA karavI, hA macAvavI (rU.pra.) nakAmA bakhALA kADhavA] [bIjAnuM eLavI levuM] hAiyAM ke,pra. [ravA.] jue 'AhiyAM.' [. karavuM (rU.pra.) hAIza (hAa) bha.kA., e.va. [jue hA,'-enuM pa.pu., e.va. ane bI.pu., e.va.nuM rUpa saM. viSvAmi-maviSpatti >prA. phoslAmioskatti] sthiti karI rahIza (saMzayArtha). hAizuM (hAizuM) ba.kA., ma.va. [jue 'hA,' e.nuM 5.pU, a.va.nuM rUpa. saM. maviSyama: >prA,hollAnru] sthiti karI rahIzuM. (saMzayArtha) hAu* (haeN) varte.kA., 5.pu, e.va. [jae 'he,'enuM rUpa. saM. mavamiM> prA. homi>apa. ho, apa. tatsama] sthitimAM rahuM (saMzayAthaeN) hAlI (hAkalI) strI. [ja 'haoNkale' + gu. I.' - pratyaya.] hAkAnI taddana nAnI AkRti, hUkalI hokaliyA (hAkaliyA) puM. juo 'hAkaleA' + gu, 'iyuM' svArthe ta.pra.] jae hoya' (padmamAM.) hAkalA (hAkalA) puM. [ja hA' + gu, la' svArthe ta.pra.] vacalA mApanA hokA [e 'hAkA-yaMtra.' hAkA strI. [jApAnI 'hAkAi.'] uttara dizA. (2) na. hAkATavuM (haeNkiATaluM) a.kra. [jue 'hAkATA,'-nA,dhA...] hAkATA pADavA, meTethI bUma pADavI. (ra) (lA.) DhapA ravA. (3) bhAMDavuM, heAkaTANuM (DhAkATAnuM) lAve, kri hokATAvavuM (hokATAvavuM) ke.,sa.kri. hekATALavuM, hokATANuM (hokATA-) jae 'hAkATavuM'mAM hekATa (hAmrATA) puM. [ravA.] meTathI bUma pADavI eN, hAkATA lota heAja (hAja) puM. [ara. hava] jemAM pANI bharavAmAM AvyuM hoya tevA banAveluM pagathiyAM vinAnA cerama nAnA kuMDa (moDhAmAM heya che.) hAja (haeNoja) dvI, jae 'ejhaTa.' hAjara (hATa) strI, jamInadAra ane kheDUta vaccenA vArSika hisAba 2324 haja-baMdha (hAja-anya) puM. [jue hAja'+ saM] haoNjanA AkAramAM akSare geAThavavAnuM eka citra-kAvya. (kAvya.) heriyuM na., eka prakAranuM gUMthaNInuM kapaDuM hAjarI zrI,, -ru" na[jae ejharI,ruM.'] jae 'ejhathI.' [.pu` bharavuM (2.pra.) peTa-pUra khAvuM] haeNAjhiyarI . [aM.] UnI ane sutarAu gaMthaNInA chapharAka kAnaTopI jI sveTara maphalara meAjAM vagere sAmAna hATe(-Ta)la ii, [aM.] paisA ApI jyAM besI cA-pANI nAstA meLavI--pI zakAya tevuM mAru sthAna. (2) yurApIya banuM vizrAma-sthAna . haTha puM. [saM. moTa>=prA. moTTa, hoTTa] mAMnA pradezanAM upara-nIcenAM AcchAdana, eTha. [. karavA (rU.pra.) svAdiSTha vastunA meAMmAM svAda rahI javA. khATA karI nA(-nAM)khavA (3.pra.) sakhata mAra mAravA. 0papaDavA, 0 kuvA (rU.pra.) kAMI elatuM rahevuM. * kuDhAvavA (3.pra.) dhImuM dhImuM kAMIka elavuM, khakhaDavuM. * bhegA thavA na (rU.pra.) khaDakhaDATa hasavuM. 0 raMgAvA (-2+AvA)(rU.pra.) sakhata mAra khAvA. . halAvava (6.pra.) khelavuM. -The AvI raheluM (ravuM) (rU.pra.) kheAlavAnI taiyArImAM hovuM, -ke jemaNI paDhavI (3.pra.) mona rAkhavuM] [vagADavI te. (nA.4.) hADa-siseATI zrI. [+jue 'siseATI.'] heThathI siseATI kA-pANI (DhAkA-) na.,ba.va. [jue 'hokA' + pANI.'] hoDhA puM. [saM. oila > prA. oTTuba-, hoTThama-] (lA.) caNatara hAkA ane pANI. baMdha karavAM (bandha-) (3.pra.) ke DhALAmAM jarA bahAra nIkaLatA bhAga. [. levA (3.pra.) khAvA pIvAnA saMbaMdha tADI nAkhavA, nAta bahAra makavuM] evA UpaselA bhAga ke DhArA dUra karavA] hekA-yaMtra (yantra) na. [jApAnI 'hAkakAi'uttara dizA + hADa (-Datha) strI.zarata, spardhA, harIkAI. (2) dAva. [ bakavI, saM.] uttara dizA banAvanAruM yaMtra [barADA mAravI, mAM UtaravuM (rU.pra) zarata karavI] hA-kAra (aAkAra) puM. [ravA.] amATA, bumarANa, hokArA,hAyakI` strI. [jue 'hADakuM' + gu. 'I ' pratyaya.] tadna hokArA (-hA-kArA) puM. [+gu. e' svArthe ta...] 'hA' . nAnI hoDI hekI''zrI, jie haoNkI' + gu. I' strIpratyaya.] nAnA kA hekI` zrI. [aM.] vALelI lAkaDIthI vaDe ramavAnI eka medAnI ramata. (2) enI lAkaDI [bumarANa, geAkIrA hekIrA (hakAra) kuM. [ravA.] ho' evA avAjathI hA huM. [ara. hukaha] tamAkunI dhUNI pIvAnA lAMbI peAlI dAMDIvALe cheDe zailakA ane enI upara calama hAya tevA eka ghATa, hukkA, (2) vi. (lA.) markha, eva [zera-khakAra, ghAMghATa hA-ge 1ra (-gokIrA) puM. e'hA' +'geAkIrA'] ene svIkAratA zRMgAra, DhAMkAra. (ra) jae hoMkAra.'heDakI strI. traNa varSanI aMdaranI vAchaDI, vADakI, [. devA, pUraveA (rU.pra.) vAta karanAranA kathanane hA'hADakuM na. [jae 'hADuM'+gu, '' svArthe ta.x.] nAnuM kahI AgaLa calAveA' evA bhAva batAvavA.] hoDuM, panAI. (2) meTuM khakaDiyuM [spardhA, harIphAI hakArA-bakArA (hA-kArA-) puM. [+jue bakAra.] hAra-tera (hADaya-joDaSa) zrI. jiAha' + 'zeC/.'] nakAmI mAdhyama hoDhaNuM na. [4A hADuM, + gu. 'la' svArthe ta.pra.] nAnuM huM (padmamAM.) [spardhA, caDasAnyAsI hADA-hADha (-Deya) sI. [ja joDa' nA DhirbhAva,] heyuiM na. [jaA 'hAruM'+ gu. phyu' svArthe ta...] 'meTuM khakaDiyuM [panAI hoDI zrI. [jae 'hoDuM' + gu. 'I ' zrIpratyaya.] nAnuM hoDuM, heDuM na. [rsa. phona,puM.] nAnA mave, nAvaDuM hADA jue'eDho.' hAra puM. meAjuM, taraMga, mATI lahera. (ba.ka.ThA.) heta (hAta) krima. [jae 'ho,'-enuM kriyAtipatyarthanuM 356 _2010_04 Page #1290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hotA heDela saM. a>yA. lona vata. kune avikArya vikAsa sthita che. sakri. rahetA [otriya brAhmaNa herA sI. [saM. grIka bhASAne maLyo che. sara. hetA yuM. [4] yajJamAM maMtra bhaNI hemavAnuM kAma karanAra avara'(kalAka)] aDhI ghaDI ke sATha miniTane eka samaya, nava-prA. hana-varta. ku. e jyAre nidhaH divasa ane rAtanI thaI ne 24 horA te te vAranI na' sAthe vaparAya tyAre bhU.kA, "nathI' sAthe varta.kA] gaNAya che. sArA vAranI sArI ane nabaLA varanI nabaLI, sthitimAM rahetuM ' '[vAnI sAmagrI rojanAM muharta jovAmAM A upayogI gaNAya che.] haNa na. siM.1 homa-havana karavAne kaMTha, veDI. (2) homa- horA-kuMDalI(-LI) (-kuDalI,-LI) TI. [sa.] eka prakArahanIya vi. si.] hotrane lagatuM, homa karanAra saMbaMdhI. nI jayotirSika kuMDalI. (.) (2) na. o "hotra-2).' horA-cakra na. siM.] saMpatti jovA mATe janama-kuMDaLI uparathala (ya) . bhesanI eka jAta thI kareluM eka sAdhana. (ja.) hadedAra ja "ehedAra." harAvavuM, haravuM ja hora'mAM. hedo e Dho.' (2) hAthInI aMbADI hera-zAstra na. [saM.] janmanA samaya uparathI phaLa jANavAnI hena puMsi. suvarNa (kAnaDI)] zivAjInA samayano senAne eka paddhati. (4 ) eka sika [thanAra, bhaviSyanuM, bhAvI horI' sI. brija. "horI," gu. "hoLI.'] hoLInA divasehonahAra vi. [hiM, henAra,-8 vi. jio "ho'mAM.] mAM gavAto eka rAga-(kAphInA prakArana).(puSTiy(saMgIta.) honArata (tya jI. jio "hovuM' dvArA akasmAtathI hArIja (harI) ja "vaherI." thayelI bhAre khumArI, vipatti, moTI Aphata here . umaMga, utsAha, (2) ji, haTha bALe . [2] UMdhiyA upara mukelo tApane bhaTake. hara ) ja "vahare." (ra) bhAre hohA, bumaTa, bumarANa. (3) lokamAM cAlatI horna na. [4] moTara cetavaNI mATenuM bhagaLuM (ziMgaDAcarcA ane mastI nA AkAranuM) [0mAravuM (ra.a.) hornanuM rabara dabAvavuM hobI pI. [aM] zekhanI Adata ke jenAthI avAja nIkaLe] tiTaluM baLa (yaMtranuM) kema . [sa.] e "havana." horsapAvara kuM. [a] eka velAnuM jeTaluM baLa hoya hema-kuM 937) 5. [saM.] yajJakuMDa, vedI hola puM, [] vyAkhyAna vagere mATe vizALa sabhA-khaMDa homa-drazya na. [saM.] homavAnA padArtha, patra holanali vi. [ara.] udAra dilavALuM homaminisTara chuM. [e.] rASTra ke rAjyanA gRhamaMtrI hela(-)dilI sakI. [+gu. "I'tama.] chela-dila hovApaNuM hema-rUla na. [a] prajAnuM lokazAhI zAsana, sava-rAjya helimiyama na. [aM.] e nAmanI eka mULa dhAtu (2.vi.). homa-14 na. (a) gherathI vidyArthIe karI lAvavAnuM holavaNa na. [ja "holavavuM' + gu, "aNu' ku.pra.] holalekhana vagere kAma vAI javuM e, olavAI javuM e, holANa, olANa homavuM sAruM. kha, nA.dhA] kuMDamAM balidAna nAkhavuM. halavavuM ja "holAvuM'-olavavuM." holavA kamaeNNi, kri (2) (lA) jhaMpalAvavuM. (3) (anyane) saMDAvavuM. mAthuM halANa na. jio "holAvuM' + gu. aNu" ka.ma. juo karmaNi,ki, homAvavuM che. sakri. holavaNa-elavaNa." hemasAlA(-LA) . [saM.] agni-kuMDa rAkhavAnI jagyA, holAvavuM juo "holAvuM'mAM. homa karavA mATe oraDe halAvuM ja "elAvuM," hela(lA)vavuM sakri. homa-hedhara sI. [] anukaLa sthAnika havAmAna helikA sI. [saM.) hoLI (phAgaNa sudi pUnamane hiMduhoma-havana , ba.va, [sa, samAnArthIne dvibha4] juo eno tahevAra ane lAkaDAM saLagAvavAM e) homa.' helikotsava 5. [+ saM. ulla] heLIne tahevAra [mAdA mArina che. [saM homa + ani] yajJane agni helI pI. jio heluM' + gu. "I' jIpratyaya] holAnI homAtmaka vi. [sa. homa + mAramana + ] jemAM homa helIkana,ba. ["hALI' + gu. "huM tama] hoLIkaravAno hoya tevuM (yajJa-kArya) mAM nAkhavA mATenAM kANAMvALAM thApelAM chANAM homAvavuM, hemAvuM ja "homavuM' mAM. holI-De puM. [.] tahevAra, utsava, (2) ghaTIne divasa homiyopathI sI. [a] mAtra thoDAM ja auSadha dvArA heluM na. kabUtaranA ghATanuM enAthI nAnuM ane ratAza paDatA upacAra karavAnI eka khAsa paddhati (jemAM davA beTI bhUkharA raMganuM pakSI, kapota pakSI apAI hoya to e kazuM ja nukasAna nathI karatI) hele . jio holuM.'] holAne nara. (pakSI) hemi-pAtha DuM [e.] homa-pathI pramANe upacAra hele ja "elo." kraranAra dAktara hele cUlo ja "elo cUlo.' hoya (hoya) ki, viyartha jio baho, evuM vicAryuM. haladara ne. [] jemAM TAMpa nakhAya tevI kalama. (2) saMzayArtha rUpa saM. mahi>prA. dosthiti rahe vIjaLIne kAcane paTa pakaDI rAkhanAruM sAdhana hara jAo "vahora' harAvuM karmaNi, kri. harAvavuM hAla na. [aM] birataro vagere lapeTavAnI ya jevI 2010_04 Page #1291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hovATa 226 haNimAlA(-LA) a bhogavavI. 0mAM tama] A "ha*i* " ekavAra avAja banAvaTa gAmanA pAdharamAM lAkaDAM-chAMNAM vagere khaDakI sAMjane samara havATa kuM. gabharATanI doDA-dADa saLagAvAtI mAMDI . [0 karavI (rU.pra.) saLagAvI mAravuM, hevAvuM a. jio he,' -nAdhA-] (lA) gabharATamAM (2) khoTa sahana karavA, 0 divALI karavuM (rU.pra.) khoTA Amatema doDavuM, (2) gabharAvuM vAyadA karavA- ApavuM nahi. 0nuM nALiyera (rU.4, hevuM (hevuM) akra. [saM. mavati > prA. hoda dvArA maLelo. mukhI, AgevAna(2) AMkhe caDI AvanAra. ne sthiti rahevI. rUpAkhyAnaH "hAu (haiuM), "hAIve vAyado (u.pra.) levuM na devuM e, 0 ramavI (u.pra.) raMga (he ) - haIye (=hai ye), "ho'(=uM), hoya (=uMca); uDADa. 0 vALavI (u.pra.) nukasAnamAM utAravuM. 0 "hato, -tI, -tuM, -ta, tAM'; hAI (=hae; "hovuM saLagavI (u.pra.) bhAre jhADe tho] (hevuM), honAra-' (honAraru); "hoIza' (=hoiza), haLayuM (hemaiyuM) , - puM. [ja haLI' + gu. hoIzuM' (kahezuM). 'hazuM," "haze,' "haze' yuM' ta.ka.] hoLI ramanAra he (he) kema, jio "ho' dvArA.] hakAravAcaka ke heLe kuM, juo "alAyo." (2) uMmaranA pramANamAM saMmati-daka udagAra (khAsa karI carotara ane uttara vadhu moDhe zarIra dharAvanAra mANasa. (3) haLa cAsa gujarAtamAM heLo (heLo) 5. jio baLe." [0 kara (rUma, heza . [phA] bhAna, zuddhi, cetanA, (2) zakita, baLa, jidda karavI] tAkAta. [ UThI javA (rU.pra.) nA-umeda thavuM. khATA hekAra (ha-vuM. [2vA. + saM],-ro chuM[+ . "" svA thaI javA (ma.) mAnasika parezAnI bhogavavI. 0mAM ta.] juo 'hakAra,ro." dura deva (rU pra.) javAba AvavuM (rU.pra.) utaravo] apA ]. . hAzakAza paM. [ja e hAza,"-dirzAva.] bhAna, cetanA, zuddhi hAMcI (heAMcI), 0 heAMcI (-ha cI) ke.pra. [21.] gadheDAne heziyAra vi. [phA. hosthA] kuzaLa, nipuNa, niSNAta, hoMza(-sa) (hoMza,sa) 6 sI. [ara. "ha'] umaMga, pravINa UlaTa, utsAha [raka-jhaka. (2) spardhA, harIphAI heziyArI . phi. heyArI] kuzaLa-tA, nipuNatA, hoMzA(-sA-zI-sI) . khecatANa, AnAkAnI, pravINatA, AvaData. [karavI (rU.pra.) DaMphAsa mAravI. hasI(sI) vi. jio "haza(sa) + gu. "I' ta..] 0 rAkhavI (rU.pra.) sAvadha rahevuM] hoMzI(sI) huM (hoMca(sI) luM) vi. gui "iluM ta.] hosTela sI. [a] chAtrAlaya, batrAvAsa hasavALuM, umaMga, utsAhI hosTesa . [saM.] vimAnanI sadI paricArikA hastana vi. [sa.] gaI kAlanuM, gaI kAle thayeluM hospiTala sI. (aM] jyAM sAravAra apAya tenuM moTuM vatana bhUtakAla(La) chuM. [4] Ajano nahi te davAkhAnuM, ispitAla takALa (vyA.) hA-hA sI. [ja ho' + "hA.'] bumarANa. (2) (lA.) hRdayuM. [saM.] dhare, ghane khaLabhaLATa. (3) phajeto [bumATe hRsva vi. [saM] Te ) beThA ghATa, ThIMgaNuM, badhuM hehA-kAra chuM. [3], hehATa chuM. [1] bumarANa, (3) uccAraNanA mApamAM eka mAtrA jeTalo samaya letuM. he-he ja "he-hA.' | (aa .) haLa-baMdhI (1-bI) sI. jaMgalamAM najare joIne hUvAkSa . [+saM. mag] TaMkI dharI, upAkSa, mAInara jamInanI upajanI karavAmAM AvatI AkAraNI ekasisa." (ga.) haLavuM (haLavuM) ja "oLavuM. heLAvuM (hoLAvuM) kUvAkSara chuM. [+se. atharana] eka mAtrA jeTalo samaya karmaNi, kri. heLAvavuM (heLAvaDuM) pre.,sa.phri. lenAro svara-varNa, "zorTa silebala.' (vA.) hoLAi (hoLAI) muM. ja e "heLo '. hoLAyo. hUAkSarI pI. [ + gu. "I' ta..] laghu-lipi, zIdhra-lipi. haLAyuM (hoLAyuM) 1. haLImAM nAkhavAnuM kANuM (2) TUMkAkSarI [vALuM, ThIMgaNuM, vAsta haLAyuM (hoLAyuM) na, mIThuM svAMga (havA) vi. [ + saM. a, ba,vo.] TaMkAM aMgehaLA (hoLAyuM) . toraNa hAsa zuM [saM.] dhasAro, vATI, (2) kSaya, nAza heLAvavuM, haLavuM (heLA-) jao haLavuM'mAM. hA-mAla(-LA) sI. rANaparAnI kaMThanI mALA hALI heLI cI. siM. doSThiA > prA. hosTinA kAgaNa hAsaprakriyA jI. [4] bhASAonA uccAraNamAM savArasudi pUnamane tahevAra ane e divase cakale cakale ke baMnene ghasAro thavAnI kriyA. (cA.) 2010_04 Page #1292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ga 2327 Ec E E E E To ad co is on ka brAhmI gujarAtI La chuM. [dika ane gu.] RgvedamAM uccAraNanI dRSTie mAtra ga zabda ane enA uparathI thayelA zaTThamAM A sacavAyelA A varNanuM uccAraNa jihUMvAlIya che. RgvedamAM OM ane haeNnA likhita rIte vjha ane klR sUcavAyelA che te tA tAlanya hiMvA mUrdhanyatara uccAraNa che. draviDI bhASAkuLamAM jiAmalIya uccAraNa sacavAyeluM che ane e haiMne sthAne. sAdRzyanA niyame kvacit saM. taTA > prA. tahumamAMthI gu.mAM 'DhaLAva' jevA vikAsamAM. uccAraNa maLe paNa che, paraMtu bAkI tA be svarAnI vacce AvatA ekavaDA ru uparathI UtarI AvatA gu. tAvAmAM e ' =La' tarIke jovA maLe che. zabdAraMbhe e kadI kayAMya AvatA nathI. bhArata-Arya bhASAkulamAMthI marAThI gujarAtI mAravADI-mevADI mALavI paMjAbI bhASAemAM e sAmAnya che. gujarAtamAM je 'La' nI uccArI zakatAM teo kAM te ra' pratyeAje che, cA samagra samudra kinArA upara 'la' sAcavI rAkhavAnuM valaNa che, noMdhapAtra te e che ke madhyasArASTra-gohilavADa--jhAlA _2010_04 La vADamAM tema nAgara jevI kAmamAM A 'La' uccAraNa zuddha jihavAmUlIya uccarita thAya che, tAlavya hiMvA mUrdhanyatara haiM-haiM Rgveda jeTalAM jUnAM uccAraNa che. pAlI-prAkRta-apabhraMzamAM zakaya hatAM, je tajanya prAMtIya bhA.A. bhASA ane khelIomAM UtarI AnyAM. gujarAtImAM hiMdInI jema ja e svarAnI vacce 6-haiM che, nirapavAda, paNa samagra saudASTramAM ekavaDA 2 vagere parathI UtarI Avela terphe (tAlanya hivA mRdhanyatara) che, paNa bevaDA u uparathI Avela zuddha da (matya) che, saurASTramAM haiM tA be svaro vacce evaDA vyaMjana parathI AvelA hoya ke evaDA vyaMjanA parathI e sadA zuddha haiM (nya) che. anunAsika ke sAnusvAra svara pachI saurASTramAM mUrdhanya uccAraNa che, paNa taLagujarAtamAM anunAsika svara pachI paNa tAlavya uccAraNa thAya che. sau. khAMTha', paNa talagujarAtamAM 'khAMDu', sAMDha', paNa 'sAMDha.' Page #1293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2010_04 Page #1294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bRhad gujarAtI keza i. sa. 18 0 8mA DramanDa nAmanA eka pAdarIe 463 gujarAtI zabdone aMgrejI sarasmRtIvALA kAza prasiddha karelo tyArathI laI atyAre baha6 gujarAtI koza'ne A bIje graMtha prasiddha thAya che tyAM sudhImAM dvibhASI temaja ekabhAjI aneka zabdakoza -- koI gujarAtIne kendramAM rAkhI enA paryAya aMgrejImAM ApatA ke koI saMskRta yA aMgrejI ke hiMdIne kendramAM rAkhI enA gujarAtI paryAya ApatA, to vaLI gujarAtIne kendramAM rAkhI enA aMgrejI paryAya sAthe gujarAtI artha, te mAtra gujarAtInA gujarAtI paryAya ApatA kAza paNa thayA. A badhAmAM "narma kAza' e jane gaNanApAtra prayatna, te lallubhAI gokaLadAsa paTelane "gujarAtI koza, gujarAta varnAkayulara sosAyaTI amadAvAdano "gujarAtI koza," enI ja chIyA tarIke chapAyele jIvaNalAla amarazI -- amadAvAdane "zabdArthacatAmaNi" koza, gUjarAta vidyApITha -- amadAvAdano 'sArtha joDaNIkoza, ane chelle jJAnakozanI koTine gaMDaLanA sadgata mahArAjAne AraMbhe "bhagavadgomaMDala' nAmane mahAna keza e gaNunApatri prayatna che. A badhA kozo, "sArtha joDaNIkeza'nA apavAde, sulabha nathI. "bhagavadgomaMDala'nI tulanAe 'sArtha joDaNI kezi' atyAre apUra to paDe che, vaLI emAM apAyelI vyutpatti zraddheya nathI, tethI eka navo ane mAtra gujarAtI mAtRbhASAvALI janatAne ja nahIM, anya-mAtRbhASAvALI dezI-videzI janatAne paNu gujarAtI bhASAnA zabdonuM svAbhAvika uccAraNa sulabha thAya tevo prayana karo, sAthosAtha gujarAta-saurASTra-kacchamAM sAhitya temaja vyavahAramAM avitA zabdone sAcavatA prayatna karavo, evA ucca aziye yunivarsiTI graMthanirmANa borDa eka adyatana keza prasiddha karavA nirNaya karyo. e kArya siddha karavAnuM kAma bhASA-sAhitya--vyIkaraNa vagere kSetre jemaNe aDadhI zatAbdI uparane samaya sevA ApI che tevA adhikArI vidvAnane soMpyuM. emaNe emane soMpAyelI gaya koTinI kahI zakAya tevI sevA ApatAM AvA vyAvahArika kAza Ubho karavAmAM 1. kavi narmadano 'narma keza," 2. malhAra bhikAjI belasarene gujarAtI aMgrejI keza, 3. gujarAta vidyAsabhA (gujarAta varnAkayulara sesayiTI)ne gujarAtI zabdakoza, 4. e ja sabhAno arabI-phArasI-gujarAtI deza, 5. guja. yuni. prasiddha karI rahI che te sva. choTubhAI 2. nAyakane arabI-phArasI-gujarAtI deza, ke. vizvanAtha maganalAla bhaTTane gu. vidyAsabhAne pAribhASika pheza (pre., De. raghuvIra caudharIe karelA sudhArA-vadhArAvALA), 7. gujarAta rAjyanA bhASAtaMtre prasiddha karale vahIvaTI keza ane sva. gAMDaLa-narezane 'bhagava--gAmaMDala" kAza aTilA zabdakozonI madadathI lagabhaga 75 thI 80 hajAra zabdone mahattvane saMgraha karyo ane keza-zAstranI praNAlI pramANe zabda, uccAraNa, vyAkaraNa, vyutpatti. ane kramika vikasita artha, uparAMta rUDhiprayoga-a aMgAvALA A kAza siddha karI Apyo che. saMskRta prAkRta apabhraMza ane janI gujarAtInA jANakAra ane sAthosAtha vyAkaraNanI paNa adhikRta vayevRddha vidvAnane hAthe A kAza taiyAra thatA hoI tabhava zabdonI vyutpatti viSadatAthI enA svAbhAvika svarUpamAM sulabha banI che. vyutpatti nathI maLI tyAM ApavAmAM AvI nathI. je je bhASAmAMthI je te zabda Avyo pracalina banyA hoya tyAM evo te te zabda kaI bhASAne tatsama che yA taddabhava che e paNa spaSTa rIte batAvavAno prayatna che. zonA svAbhAvika prathama artha pachI kayo kayA artha vikasyA che, e kramika rIte batAvavAmAM Avela che. Ama A kAza sarvagya ane sarvopagI bane e daSTi rAkhavAmAM AvI che. Jan Education International 2010 04 For Private & Personal use only linelibrary.org