Book Title: Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Part 01
Author(s): V M Kulkarni
Publisher: B L Institute of Indology
Catalog link: https://jainqq.org/explore/006959/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Sanskrit Works On Poetics In Two Volumes Volume I: Text (With Appendixes and Indexes) Edited by V.M.Kulkarni, M.A., Ph.D. 21 BHOGILAL लाय F ( सारभूयं ॥ LEHERCHAND INSTITUTE OF BHOGILAL LEHERCHAND INSTITUTE OF INDOLOGY (a project of Shree Vallabh Smarak) DELHI (Extension Centre, Patan) Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ABOUT THE VOLUME Anandavardhana is the firstof the Sanskrit writers on Poetics to cite as examples in his epoch-making work, Dhvanyaloka, Prakrit verses to explain divani, alamkara, bhāva. rasa, etc. This tradition was followed by later literary thinkers and the unique distiaction of citing over two thousand Prakrit and Apabbraṁsa passages goes to Bhoja, the author of Srrigara - Prakasa and Sarasvatikanthabharana. In a majority of the texts on Poetics the Prakrit and Apabhramsa passages are defectively edited. A critical edition of these passages, a large majority of which has been the despair of scholars, was a longfelt need. This volume makes a determined attempt to fulfil it. An earnest attempt is made here to present these passages in their correct form in as many cases as possible by tracing them to their sources, or by referring to other works on Poetics, Prosody or Giammar, wherever they are cited. In some cases where the sources are lost, they have been tentatively restored keeping in view the context, the metre and parallel ideas met with in Sanskrit and Prakrit literature. Still some others have been only partially restored and a considerable number of them, which have been the editor's despair are left as they are, with a hope that with fresh material they could be restored. This volume presents these Prakrit and Apabhramsa passages, along with their Sanskrit Cchåyå from twenty works on Sanskrit Poetics (and, in many cases, their Sanskrit commentaries) in twenty separate chapters. These works include standard text-books on Poetics and a few less known ones too. ABOUT THE EDITOR Dr. V. M. Kulkarni, formerly Director, B. L. Institute of Indolgy, Patan (North Gujarat), Professor of Sanskrit and Prakrit (Maharashtra Educational Service, Class I) and Director of Languages Maharashtra State, Bombay has taught Sanskrit and Prakrit Literature, Sanskrit Poetics and Aesthetics for several years. Besides contributing critcal articles and notes to Encyclopaedias in English and Marathi he has published about a hundred papers, review articles and reviews in various Research Journals of repute. Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ B. L. Series Ne. 6 General Editor V. M. Kulkarni M. A. Ph. D Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics In Two Volumes Volume I: Text ( With Sanskrit Cchāyā, Appendixes and Indexes ) Edited by V. M. Kulkarni M. A., Ph.D (Formerly Director, Bhogilal Leherchand Institute of Indology, Patan (North Gujarat), and Professor and Head of the Department of Sanskrit (and Prakrit), Elphinstone College, Bombay, and Director of Languages, Maharashtra State) ARRO B.L. INSTITUTE OF INDOLOGY Delhi (Extension Centre, Patan, N. Gujarat) UTUTE OF Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Published by: Pratap Bhogilal Chairman, Governing Council B. L. Institute of Indology (a Project of Shree Vallabh Smarak) C/o Shree Atma Vallabh Jain Smarak Shikshana Nidhi, 22nd Km, G. T. Karnal Road, P. O. Alipur, Delhi 110036. First Edition 1988 Price Rs : Printed by: Mrs. Shailaja G. Barve Ved Vidya Mudranalaya 41, Budhwar Peth, Jogeshwari Lane, Pune 411 002. Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Publisher's Note It gives us great pleasure in placing in the hands of scholars interested in Sanskrit and Prakrit studies the present volume, Prakrit Verses In Sanskrit Works on Poetics. Most of the Prakrit verses cited as examples in Sanskrit works on poetics have been presented here for the first time in their correct form. Volume II which will soon follow, contains Introduction, Translation, Explanatory and Comparative Notes and Glossary • of Notable Words occurring in these verses. These two volumes, we feel confident, will give a fairly good idea about the richness excellence and importance of Prakrit poetry and its place in Indian and even world poetry. We thank Professor V. M. Kulkarni for this stupendous work done single-handed, and earnestly hope that the scholarly world will warmly appreciate it. Our thanks are also due to shri G. G. Barve of Ved Vidya Mudranalaya, Pune who has spared no efforts to make the volume attractive. Bombay 31 August, 1988 Pratap Bhogilal Chairman, Governing Council B. L. Institute of Indology, Delhi Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ज्ञान-क्रियाभ्यां मोक्षः। तज्ज्ञानमेव न भवति यस्मिन्नुदिते विभाति रागगणः । तमसः कुतोऽस्ति शक्ति दिनकर-किरणाग्रतः स्थातुम् ॥ रुचीनां वैचित्र्यादृजुकुटिलनानापथजुषां नृणामेको गम्यस्त्वमास पयसामर्णव इव ॥ Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ SETH BHOGILAL LEHERCHAND Born: 9th April, 1883 Died: 7th December, 1979 MOTTO IN LIFE Simple living - High thinking' Page #8 --------------------------------------------------------------------------  Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ General Editor's Preface Anandavardhana is the first of the Sanskrit writers on poetics to quote by way of illustrations, in his epoch-making work, Dhvanyaloka, verses in Prakrit language to explain dhvani alamkāra, bhava, rusa, etc. This tradition was followed by later critics and the unique distinction of citing over two thousand passages goes to Bhoja, the author of Srngaraprakasa and Sarasvatikanthabharana Ruyyaka's Sāhitya-Mimāṁsā, Sobhākara's Alamkāra-Ratnākara, Visvesvara's Alamkāra-Kaustubha contain over a hundred Prakrit verses each. The text of the Prakrit and Apabhramsa verses is, in many places corrupt, shows small or big gaps and in some cases it is obscure and unintelligible. As the Prakrit text is carelessly transcribed in the manuscripts it falls to the editors of these works to present these Prakrit and Apabhramsa verses as correctly as possible, by tracing them to their sources or by referring to other works on Poetics Prosody or Grammar, wherever they are quoted. It is a fact, however, that in spite of the best efforts by the editors, a very large number of these verses still remain obscure-as their sources are irretrievably lost and as they do not appear to have been cited elsewhere. Works like Srngāraprakāśa, Sahitya- Mimamsā and Alamkāra- Ratnākara have been rather defectively edited and consequently these works, especially their portions dealing with Prakrit and Apabhraṁsa passages, have become the despair of scholars. A critical edition of the Prakrit verses in works on Sanskrit Poetics was a long felt need. The editor of this volume has made an earnest attempt in this direction. It is for the scholars in the field to judge how far he has succeeded in his arduous task. Volume II containing Introduction, Translation, Critical and Comparative Notes and Glossary of Notable Words is soon to be published. It is hoped that the scholars interested in Sanskrit and Prakrit Poetry find this study useful and stimulating. General Editor Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ We gratefully acknowledge the substantial financial grant received from the Ministry of Education Central Government, New Delhi, towards the publication of this work. Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Editor's Preface As a Springer Research Scholar, University of Bombay, an Awardee of the University Grants Commission and as the Director, B, L. Institute of Indology, Patan (North Gujarat), I have been publishing, over the last many years research papers relating to the subjectmatter of the present volume, in which I am trying to bring in whatever is vital and significant for further study. The material available is stupendous. This should also explain the considerable delay in publishing this volume. This work deals with over 3,000 Prakrit and Apabhramsa verses, although a considerable number of them are repetitions. For illustrations of various points of poetics, the writers on poetics mainly draw upon the famous Prakrit works, like Hāla's Gāthā-Saptašati, Sarvasena's Harivijaya, Pravarasena's Setubandha, Vākpatirāja's Gaüdavaho (Sk., Gaudavadha ), Mahumaha-viaa (Sk, Madhumatra-Vijaya), Koubala's Lilavai (Sk, Lilāvati), Anandavardhana's Vi şamabāņa-lila, Rājasekhara's Karpūramañjari, well known plays like Abhijñānaśākuntala, Ratnávali, Mālātimādhava, Būlarāmiyana and some other works like Rāvanavijaya, Uşaniruddha, etc., which are no longer extant. Even celebrated works like Hari-vijayas Madhumatha-vijaya are quite lost. Generally speaking, the Prakrit text of the verses cited as illustrations has been indifferently and carelessly presented. In many cases the Prakrit text shows small or big gaps. In some cases the text of different independent verses is inter mixed. and it is difficult to make head or tail of It. In the following pages an earnest attempt is being made to present the Prakrit text correctly by tracing the gāthas or skandhakas to their sources, primary or secondary. In some cases where the sources are lost I have tentatively restored them keeping in view the context, the metre and parallel ideas met with in literature, Sanskrit as well as Prakrit. Still some others have been only partially restored and a considerable number of them, which have · been my despair I left as they are, hoping that with fresh material available they could be restored in the near future. Volume I presents Prakrit and Apabhramsa verses, along with their Sanskrit Cehāyā, from twenty works on Sanskrit poetics (and, in many cases, their Sanskrit commentaries) in twenty separate chapters. Appendix-I and Appendix-II deal with the Apabhraría passages, as corrected by Dr. H.C. Bhayani, from Bhoja's Śrngäraprakā sa and Sarasvatikanthabharana respectively. These two Appendixes are followed by Corrections and Additions Then follow chapter-wise alphabetical Indexes of the Prakrit and Apabhramsa verses; and the volume ends with a Suppliment to Corrections and Additions. Abbreviations used in the work are listed at the very beginning- before the commencement of Chapter I. Volume II will contain an Introduction, Translation, Critical Notes and Glossary of Notable Words. Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ In reconstructing some of the highly corrut Prakrit passages, cited especially in Šrngäraprakāśa Sarasvatikanthabharana and Sahitya-mimamsă when I faced almost unsurmountable difficulties I used to refer the corrupt readings and my tentative emendations to my learned friends Prof. M, V. Patwardhan and Dr. H. C. Bhayani for their comments and suggestions for improved readings. Both of them used to reply promptly either approving my tentative emendations or suggesting better readings. Most of their suggestions I have followed in reconstructing the verses referred to them. Words fail me to express adequately my grateful indebtedness to both of them. I must also express my grateful thanks to Dr. H. C. Bhayani for his kind permission to include his papers dealing with Apabhraíśa passages, in Surigā raprakāśa and Sarasratikanthābharana as Appendix-I and Appendix-II respectively I must also record my equally sincere thanks to my old professor, Dr A.M. Ghatage who in spite of his extremely strenuous schedule of work showed keen interest in my work and made valuable suggestions. Finally, in spite of my sincere efforts to present the text as correctly as possible som errors in writing and printing have crept in inadvertently and unobserved. I have added at the end Corrections and Additions' correcting only glaring errors. The rest are such as can be easily corrected by the readers themselves. Many of the errors in printing are especially due to the distance between me and the press. I crave readers' indulgence for such otherwise avoidable errors. V. M. Kulkurni 5, Suruchi Society, Dixit Road Extension Vile Parle (East) Bombay: 400 057 Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Abreviations AM GK A. Bh : Abhinavabharati, Abhinavagupta's commentary on the Natyaśāstra, GOS ed Baroda AK : Alamkāra-Kaustubha of Visvešvara Pandit with his own gloss, Kārya mālā 66, NS edition, Bombay 1898 : Alamkaramahodadhi of Narendraprabha Sūri, ed by L.B. Gandhi, Oriental Institute Baroda, 1942 AR Alamkāraratnākara of Sobhākara Mitra ed by C. R. Devadhar, Oriental Book Agency Poona, 1942 AS/ Ruyyaka : Alankarasarvasva of Ruyyaka with the commentary (Vimarsini) of JayaA'sarvasva ; ratha Kavyamālā 35, Nirņaya Sāgar edition Bombay 1939. BR/Bālāk Bålarāmāyana of Rājasekhara Devi : Devisataka, Kavyamāli, Part IX, N. S. edn, Bombay, 1916 DHV/Dhy. : Dhvanyaloka of Anandavardhana with the Locana and Bālapriya commen taries, Kashi Sanskrit Series, 135, Banaras City, 1940 DR : The Dasarūpaka of Dhanamjaya, ed by T. Venkatācharya, The Adyar Library and Research Centre, Adyar, Madras 20, 1969 Avaloka , Dasarūpakā valoka of Dhanika : Gābākosa with the Sanskrit Cemmentary of Bhuvanapāla Part I (Prakrit Text Society, Ahmadabad, 1980, and Part II, B. L. Series, B. L. Institute of Indology, Delhi, Part I & II ed by Prof M. V. Patwardhan GS : Gathāsaptasat i ed by S. A. Joglekar, Prasad Prakāšana, Pune, 1956 GS (W) : Weber's edition of Gathāsaptašati ( Das Saptacatakam Des Hala.) As this German edition was not easily accessible, the references to the gåthas in this edition are based on Jogalekar's edition.) GRK : Jineśvarasūris Gahārayanakosa, L. D. Series 52, L. D. Institute of Indo logy, Ahmedabad - 9 : : Gaüdavaho by Vākpatirāja, ed by N. G. Suru, Prakrit Text Society, Ahmedabad-9, 1975 HV : Harivijaya of Sarvasena : Kavyānušāsana of Acārya, Hemacandra, Sri Māhāvira Jaina Vidyalaya, ' Bombay, 1964 KLV : Kalpalatàviveka by An Anonymous Author, L. D. Series No. 17, L. D. Institute of Indology, Ahmedabad -9 KM : Karpüramasjari by Rājasekhara ed by N. G. Suru, principal Ruparel, College, Bombay 1960 KP : Kavyaprakāśa of Mammata with Sanskrit Commentary Balabodhini, B.O. R. Institute, Poona 1950 Mahumaa : Mahumaha-viaa (Madhumatha-Vijaya) of Väkpatirāja Madhumatha Malati Mālati-Madhavam by Bhavabhūti ed. by C.R. Devadhar and N. G. Suru Poona, 1935 KAS Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Mudra Prabandha RAS Ratna Rudrata SD SK SM Setu/SBT : Višākhadatta's Mudrārāk sasa ed by R. R. Deshpande, The Popular Book Store, Tower Road, Surat, 1947 : Prabandhacintamani : Rasārņavasudhakara of Simhabhūpāla-The Adyar Library and Research Centre, Adyar, Madras, 1979, ed by Prof. T. Venkatāchārya : Harshadeva's Ratnā vali, ed by M. R. Kale, Book Sellers Publishing Co Mehendale Building, V. P. Road, Bombay 4 : Kavyalamkāra of Rudrata (with Namisadhu's Tippana) Kavyamālā 2, N. S. edd., Bombay 1909 : The Sahityadarpana of Visvanātha ( Paricchedas 1 - X) And, History of of Alankāra Literature by P. V. Kane, second edition, Bombay 1923 : Saras vatikanthabharaṇa of Bhoja, Kāvyamālā 94, Nirņaya Sagar edition Bombay, 1934 : Sahitya-Mimāṁsā, Trivandrum Sanskrit Series No 114. : Setubandha of Pravarasena, Kāvyamālā 47, 1895; Pravarasena's Rāvanavaha-mahakavyām' ed by Dr. Radhagovinda Basak, pub. by The Principal, Sanskrit Collage, 1 Bankim Chatterjee street Calcutta, 12, 1959. : Maharaja Bhojaraja's Sringara prakasha (in four volumes) ed. by G. R. Josyer, Coronation press 100 Feet Road, Mysore-4,1955, 1963, 1969 : Vägbhațālamkāra of Vāgbhata (with thc Commentary of Simhadevagaņi, Kāvyamālā. 48, Nirnaya Sagar edn. Bombay 1916 Kavyānuśāsana of Vāgbhata (with his own gloss), Kavyamālā. 43, Nirnaya Sagar edn. Bombay, 1915. : Jayavallabha's Vajjālaggaṁ with the Sanskrit Commentary of Ratnadeva, ed by Prof. M. V. Patwardhan and pub. by Prakrit Text Society, Ahmada bad-9, 1969 : Vakrokti-Jivita of Kuntaka. ed by K. Krishnamoorthy, Karnatak Univer sity, Dharwad, 1977 . : Vişama (or Pañca) bāņa- lilā of Anandavardhana : Vyaktiviveka of Sri Rājānaka Mahimabhatta with the Commentary of Rājānaka Ruyyaka and the Madhusudani Commentary by Pt Madhusūdana Miśra, Chowkhamba Sanskrit Series, Banaras, 1936. ŚP Vaghbata Vāg-Kāś Vajja : . VJ : Vişama VV Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CONTENTS Publisher's Note General Editor's Preface Editor's Preface Abbreviations Page 339 418 436 Chapter 1 : Prakrit Verses In Rudrata's Kāvyālarkāra (With the Tippaņa of Namisādhu) Chapter II : Prakrit Verses In Dhvanyāloka with Locana Chapter III : Prakrit Verses In Vakroktijivita Chapter IV : Prakrit Verses In Dasarūpaka with Avaloka Chapter V : Prakrit Verses In Vyaktiviveka Chapter VI : Prakrit Verses In Srngāraprakāśa Chapter VII ; Prakrit Verses In Sarasvatikanthabharaṇa Chapter VIII : Prakrit Verses In Kāvya-Prakāśa Chapter IX : Prakrit Verses In Alamkārasarvasva (with the commentary Vimarsini of Jayaratha) Chapter X : Prakrit Verses in Sahitya-Mimāṁsā Chapter XI : Prakrit Verses in Vägbhatālamkära Chapter XII ! Prakrit Verses in Hemacandra's Kāvyānušāsana Chapter XIII : Prakrit Verses in Kalpalatāviveka Chapter XIV : Prakrit Verses in Alamkāramahodadhi Chapter XV : Prakrit Verses in Vāgbhata's Kāvyānusāsana Chapter XVI : Prakrit Verses in Visvanātha's Sāhitya-Darpiņa Chapter XVII : Prakrit Verses in Rasārņavasudhākara Chapter XVIII: Prakrit Verses in Alaskāra-Ratnākara Chapter XIX : Prakrit Verses in Rasagangadhara Chapter XX : Prakrit Verses in Višveśvara's Alamkāra-Kaustubha Appendix-I : The Apabhramsa Passages From Bhoja's Srngāra-Prakāśa Appendix-II : Restoration of the Text of the Apabhraíía passages in Bhoja's Sarasvatikanthābharana 448 475 478 495 511 528 534 540 546 579 581 Corrections and Additions Ind exes To Prakrit Verses In Sanskrit Works on Poetics Suppliment to Corrections and Additions Page #16 --------------------------------------------------------------------------  Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CHAPTER I PRAKRIT VERSES IN RUDRATA'S KĀVYĀLANKARA ( With the Tippaņa of Namisādhu ) Rudrata, the author of Kā vyā lamkāra, who flourished between 825 and 875 A. D., enumerates, besides Sanskrit, five other languages: Prākrit, Māgadha, Pisaca-bhāsā ( = Paišāci = Bhutabhasa ) Suraseni (= Sauraseni) and Apabhramsa (Ch. II. 12). He cites some illustrations (Ch. IV, 11-15 and IV. 17-21) involving Bhasaslesa (and of Prasnottara (Ch.V.32). ___His commentator Namisadhu, who wrote his Tippana in the year A. D, 1068-69, notes some of the characteristic features of these five languages when he comments on Ch. II. 12. He cites only a few Prakrit verses as illustrations in the course of his commentary, The verses from Namisādhu's Tippana are below marked off from those of Rudrața with an asterisk : *1) Vivakṣitārthapratitih yathāSisa-padicchiyagamgami...... (p. 11 ) सीसपडिच्छियगंगं पणमिय संझं नमह नाहं । This hemistich, which is vitiated by the defect called nyūnapada, does not convey the intended sense. If the word - Tao' (Sk ' tatah') were used after 'Samjhari' the meaning would have been clearly understood. Namisādhu comments on this as follows: अत्र 'संझं शब्दादनन्तरं 'ततः' शब्दमन्तरेण न ज्ञायते कि 'प्रणम्य सन्ध्यां ततो नाथं नमत,' आहोस्वित् 'प्रणतसन्ध्यं नाथं नमत' इति । In regard to this illustration the following verse in the Sarasvatikanthābharana (SK), deserves notice : सेलअसुआरुद्धद्धं मुद्धाणाबद्धमुद्धससिलेहं। सीस- परिट्ठिअ-गंगं संझापण पमहणाहं॥ (शैलसुतारुद्धार्धं मूर्धाबद्धभुग्न -(? मुग्ध-) शशिलेखम् । शीर्ष-परिष्ठित-गङ्ग; सन्ध्या-प्रणतं प्रमथनाथम् ॥) -1.40 Bhoja quotes this verse to illustrate the defect aśarira' which arises when the sentence lacks in verb. The second hemistich of this verse and the one cited by Namisadhu bear close resemblance.. 1, Kavyamāla 2, Nirnaya Sagar edn., Bombay 1909 Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Praktrit Verses in Sanskrit Works on Poetics *2. Tatha hyastau (vrttayah) Harinoktah yathāMahuram parusam komala...... (p. 17) महुरं परुसं कोमलमोजस्सि निठुरं च ललियं च । गंभीरं सामण्णं च अद्ध (? अट्ठ) भणितिउ नायच्चा (? नायव्वा)॥ The eight vyttis are: १ मधुरा २ परुषा ३ कोमला ४ ओजस्विनी ५ निष्ठुरा ६ ललिता ७ गम्भीरा and ८ सामान्या. Bhoja states in his SK (pp. 239-242) that according to some there are twelve vrttis, and he illustrates them. All these eight vrttis, spoken of by Hari, find a place in his treatment. 3) Tatra Sanskrit-Prakrit-slesodaharanamSarasabalam sa hi suro...... (p. 40) सरसबलं स हि सूरो ऽ सङ्गामे माणवं धुरसहावं । मित्तमसीसरदवरं ससरणमुद्धर इमं दवलं । (IV. 11) (शरशबलं सखि शूरोऽसङग्रामे मानबन्धुरस्वभावम् । मित्रमसीश्वरदवरं सशरणमुद्धरति मन्दबलम् ॥) इति प्राकृतच्छाया 4) Idanim Sanskrit-Magadhyudaharanam Kulala lilavalole...... कुलला लिलावलोले शलिलेशे शालशालिलवशूले। कमलाशवलालिबले माले दिशमन्तकेऽविशमे ॥ ( IV. 12). (कुररालिरावलोलं सलिलं तत्सारसालिरवशूरम् । कमलासवलालिवरं मारयति शाम्यतो विषमम् ॥) इति मागधीच्छाया 5) Idanim Sanskrit-pisa ca-bhā sā-slesodaharanam gathaKamanekatamā dānam...... (p. 41) कमनेकतमादानं सुरतनरजतु च्छलं तदासीनम्। अप्पतिमानं वमते सोऽ गनिकानं नरं जेतुम् ॥ (IV. 13) (कामे कृतामोदानां सुवर्णरजतोच्छलद्दासीनाम् । अप्रतिमानं क्षमते स गणिकानां न रजयितुम् ॥) इति पैशाचीच्छाया (p. 40) Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 6) Idanim Sanskrit-Sura seni-vākyodaharanamāhaTodi sadigagana...... (p. 41) तोदी सदिगगणमदो ऽ कलहं स सदा बलं विदन्तरिदम् । आर दमेहावसरं सासदमारं गदासारम् ॥ (IV. 14) (ततो दृश्यते गगनमदः कलहंसशतावलम्बितान्तरितम् । आर तमेघावसरं शाश्वतमारं गतासारम् ॥) ___ इति सूरसेनीच्छाया 7) Atha Sanskritāpabhramsayoh glesodaharanamāhaDhira gacchadume...... (p. 42) धोरागच्छदुमे हतमुदुद्धरवारिसदःसु । अभ्रमदप्प्रसराहरणुरविकिरणा तेजःसु ॥ (IV. 15) (धीरा गच्छतु मेधतमो दुर्धरवार्षिकदस्यु । अनमदप्रसरा हरणं रविकिरणास्ते यस्य ॥) इति अपभ्रंशच्छाया 8) (p.43) Atha bhāsāslesasya prakārāntaramāha : : ......UdaharanmSamare bhimāra ribham...... . समरे भीमारम्भं विमलासु कलासु सुन्दरं सरसम् । सारं सभासु सूरि तमहं सुरगुरुसमं वन्दे ॥ - (IV. 17) (p. 43) 9) Sama-Sanskrit-Māgadha-sabdodaharanamāha- . Salam falantu...... शूलं शलन्तु शं वा विशन्तु शबला वशं विशङ्का वा। अशमदशं दुःशीला दिशन्ति काले खला अशिवम् ॥ (IV. 18) 10) (p. 43) Sanskrit-Paisacikayoh slesodaharanamahaCampakakalika...... चम्पककलिकाकोमलकान्तिकपोलाथ दीपिकानङ्गी। इच्छति गजपतिगमना चपलायतलोचना लपितुम् ॥ (IV. 19) Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 11) (p. 44) Atha Sanskrit-Sūraseni-sle samāhaAdharadalamte...... अधरदलं ते तरुणा मदिरामदमधुरवाणि सामोदम् । साधु पिबन्तु सुपीवरपरिणाहिपयोधरारम्भे ॥ (IV. 20) 12) (p. 44) Sanskritāpabhramsa-flesamāhaKridanti prasaranti...... क्रीडन्ति प्रसरन्ति मधु कमलप्रणयि लिहन्ति । भ्रमरा मित्र सुविभ्रमा मत्ता भूरि रसन्ति । (IV. 21) 13) Atha prasnottaramahaUdyandiva sakaro...... (p. 59 ). उद्यन्दिवसकरोऽ सौ किं कुरुते कथय मे मृगायाशु । कथयानिन्द्राय तथा किं करवाणि क्वणितुकामः ॥ अहिणवकमलदलारुणिण माणु फुरत्तिण (? फुरंतिण) केण। जाणिज्जइ तरुणीअणस्स निद्धा (?) भण अहरेण ॥ ( IV. 31-32) V. no. 31 is in Sanskrit. The Prakrit verse no. 32 may be rendered in Sanskrit as follows : . (अभिनवकमलदलारुणेन मानः स्फुरता केन । ज्ञायते तरुणीजनस्य स्निग्ध भण 'अहरेण ॥) Note : The word aharena ' is explained by Namisadhu as follows : अत्र यथाक्रमं यथाभाषं चोत्तरमाह - 'अहरेण' इति । तत्र अहर्दिनम् । एण हे मृग । तथा अह रेऽ निन्द्र । अण शब्दं कुरु । तथा प्राकृतोत्तरम् - अहरेणाधरेण ।ओष्ठेनेत्यर्थः । इत्युत्तरत्रयं युगपदुक्तम्। (p. 60) *14) Namisadhu, when commenting on Rudrata VI. 32-33, gives the following example in Prakrit to illustrate that repetition which is found in common use does not constitute a defect. Tā kimpi kimpi tā kaha...... (p.69) ता कि पि कि पिता कहवि (कह वि) अव्वो निमीलियच्छीहि । कडुओसहं व पिज्जइ, अहरो थेरस्स तरुणीहि ॥ (तावकिमपि किमपि तावत्कथमपि कथमप्यहो निमीलिताक्षिभिः। कटु औषधमिव पीयते ऽधरो स्थविरस्य तरुणीभिः ॥) . Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics *15) When commenting on Rudrata XI.36 Namisādhu observes that the figures of speech discussed by Rudrata, are only illustrative and not exhaustive. In support of his statement he quotes the following Prakrit verse : Na hugha tu itanaavahi (?)...... (p. 149) ण अ ताण घडइ ओही, ण अ ते दीसंति कहवि पुणरुत्ता। जे विन्भमा पिआणं अत्था वा सुकइ-वाणीणं ॥ (p. 149 1 16-17) (न च तेषां घटते ऽ वधिर्न च ते दृश्यन्ते कथमपि पुनरुक्ताः। ये विभ्रमाः प्रियाणामर्था वा सुकवि-वाणीनाम् ॥) - Vişamabā nalilāyām, ( Vide Dhvanyā loka - IV, p. 539) Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CHAPTER II PRAKRIT VERSES IN DHVANYĀLOKA WITH LOCANA The distinction of citing, for the first time, Prakrit verses as illustrations in works on Sanskrit poetics goes to Anandavardhana, the celebrated author of Dhvanyā loka.. Abhinavagupta, his famous commentator, gives in his Locana the Sanskrit chāyā of these verses and explains them pointing out their poetic and aesthetic beauty. He also Iquotes on occasions Prakrit verses, on his own, to illustrate some point or another of poetics and adds significant comments on them. In the present paper additional verses, cited by Abhinavagupta are marked by asterisk. The edition of Dhvanyā loka with Locana used in the present study is the one with Balapriya commentary published in Kashi Sanskrit Series, Benares, 1940. I have profitably used two papers of Dr. H, C, Bhayani presenting a critical discussion of the text of the Prakrit illustrative verses from Dhvanyaloka. 1) Bhama dhammia visattho...... (p. 52) भम धम्मिअ वीसत्थो वीसद्धो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण। गोला-णइ-कच्छ-कुडंग-वासिणा दरिअ-सीहेण ॥ (भम धार्मिक विश्वस्तः / विस्रब्धः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदा-नदी-कच्छ-निकुञ्ज ( = लतागहन--) वासिना दृप्तसिंहेन ।) __ -GS II-75 2) Attā ettha nimajjai...... (p. 71) अत्ता एत्थ णुमज्जइ एत्थ अहं दिअसरं पुलोएसु। मा पहिअ रत्तिअंधअ सेज्जाए मह णुमज्जिहिसि ॥ (श्वश्रूरत्र निषीदति ( 3 शेते) अत्राहं दिवसकं प्रलोकस्व। . मा पथिक रात्र्यन्धक शय्यायामावयोनिषत्स्यसि ॥) . -GS VII. 67 • Maha' generally stands for — mama' (Sk ). Abhinavagupta, however, pointedly observes : मह इति निपातोऽनेकार्थवृत्तिरत्रादयोरित्यर्थे न तु ममेति । एवं हि विशेषवचनमेव शङ्काकारि भवेदिति प्रच्छन्नाभ्युपगमो न स्यात् । -Locana (p. 71) . 3) Vacca maha via...... (p. 73) वच्च मह च्चि: एक्काएँ होंतु णीसास-रोइअव्वाई। मा तुज्झ वि तोएँ विणा दक्खिण्णहअस्स जाअंतु ।। (व्रज ममैवेकस्या भवन्तु निःश्वास-रोदितव्यानि । मा तवापि तया विना दाक्षिण्यहतस्य जायन्ताम् ॥) -GS (W).944 Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 4) De ā pasia nivattasu...... (p. 74) दे आ पसिअ णिअत्तसु मुहससि-जोण्हा / जुण्हा-विलुत्त-तम-णिवहे। अहिसारिआण विग्धं करेसि अण्णाण वि हआसे ॥ (प्रार्थये तावत् प्रसीद निवर्तस्त्र मुख-शशि-ज्योत्स्ना-विलुप्त-तमोनिवहे। अभिसारिकाणां विघ्नं करोष्यन्यासामपि हताशे ॥) -GS (W). 968 5) Kassa vi na hoi roso... .. (p. 76) कस्स व ण होइ रोसो दळूण पिआएँ सव्वणं अहरं। सभमर-पउमग्याइरि वारिअवामे सहसु एण्हिं ॥ (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमधरम् । - सभ्रमर-पद्माघाणशीले वारितवामे सहस्वेदानीम् ॥) -GS (W). 886 *6) Hoi na gunānurāO...... (p. 123) होइ ण गुणाणुराओ खलाण (? जडाण) णवरं पसिद्धि-सरणाण। . . किर पण्हुवइ ससिमणी चंदे ण पिआमुहे दिळें ॥ (भवति न गुणानुरागो जडानां नवरं प्रसिद्धि-शरणानाम् । किल प्रस्नौति शशिमणिश्चन्द्र न प्रियामुखे दृष्टे ॥) The reading 'jadāņa' ( instead or 'khalāņa') as preserved in Kalpalatā viveka (p. 119) which adopts passages after passages from Dhvanyā loka-Locana is best suited to the context and therefore it must have becn the original reading. *7) Saggam apā riijāam...... ( p. 126) सग्गं अपारिजा कोथुत्ह-लच्छि-रहि महुमहस्स उरं। सुमरामि महण-पुरओ अमुद्धअंदं च हर-जडा-पन्भारं॥ (स्वर्गमपारिजातं कौस्तुभ-लक्ष्मी-रहितं मधुमथनस्योरः । स्मरामि मथन-पुरतोऽमुग्ध-चन्द्रं हर-जटा-प्राग्भारम् ॥) -Setu. IV. 20 *8) Atta ettha...... (p. 132) For the full text of this gātha and its Sanskrit chāyā vide No. 2 supra. *9) Kassa vana...... (p. 132) For the full text of this gāthā and its Sanskrit chāyā vide No. 5 supra. 10). Cumbijjai asahuttam (?)...... (p. 143) चुंबिज्जइ सअहुत्तं अवरुंडिज्जइ सहस्सहुत्तं पि। रमिए पुणो रमिज्जइ पिए जणे णत्थि पुणरुत्तं ॥ (चुम्ब्यते शतकृत्व आलिङ्गयते सहस्रकृत्वोऽपि । रते पुना रम्यते प्रिये जने नास्ति पुनरुक्तम् ॥) Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics The text of this gathā as found in the printed edition is very corrupt. It is, however, very well preserved in Kalpalatāviveka (p. 122) which contains the bulk of Dhanyā loka and Locana almost like a transcript. Dr. Bhayani's suggested reading “ramia' puņo vi ramijjai' in place of 'viramia puņo ramijjai' in the printed text falls a little short of the original reading. 11) Kuviao pasannao...... (p. 143) कुविआओं पसण्णाओ ओरुण्णमुहीओं विहसमाणीओ। जह गहिआ तह हिअअं हरंति उच्छण्ण / उच्छिण्ण-महिलाओ॥ (कुपिताः प्रसन्ना अव / उप-रुदितमुख्यो विहसन्त्यः। यथा गृहीतास्तथा हृदयं हरन्ति उत्सन्न । उच्छिन्न (= स्वैरिण्यो)- महिलाः ॥) The text of this gatha is very well preserved in KLV (p. 122). Dr. Bhayani's proposed reading 'vi hasamāņão (Sk ‘api hasantyaḥ ) does not quite agree with the context. The. following observation of KLV (p. 122) supports the reading adopted above : .. न केवलं प्रसन्ना विहसन्त्यश्च, यावत्-कुपिता रुदत्योऽप्यावर्जयन्ति । यथेति ताडनादि कुर्वत्योऽपि। 12) (p. 144) Ajjae paharo navaladae...... अज्जाए पहारो णवलआए दिण्णो पिएण थणव? । मउओ वि दूसहो च्चिअ जाओ हिअए सवत्तीणं ॥ (आर्यायाः प्रहारो नवलतया दत्तः प्रियेण स्तनपृष्ठे । मृदुकोऽपि दुःसह एव जातो हृदये सपत्नीनाम् ॥) 13) (p. 147) Devaditi lunāhi (?)...... दीवडि तेल्लु णहि पलु द्रम्मु गविठ्ठा। लावण्णुज्जलंगु घरि ढोल्लु पइट्ठा ॥ (दीपके तैलं नास्ति पलं द्रम्मं गवेषितम् । लावण्योज्ज्वलाङ्गो गृहे प्रियतमः 'प्रविष्टः ॥)! 14) (p. 170) Tālā jāanti gunā...... ताला जाति गुणा जाला ते सहिअएहि घेप्पंति ! रविकिरणाणुग्गहिआई होति कमलाई कमलाई ॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते सहृदयैर्गुह्यन्ते । रविकिरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) - -Visamabanatilayam Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 15) Gaanam ca mattameham...... (p. 173) गअणं च मत्तमेहं धारा-लुलिअज्जुणाइँ अ वणाई। णिरहंकार-मिअंका हरंति णीलाओ वि / अ णिसाओ ॥ -Gaüdavaho, V. 406 (गगनं च मत्तमेघ घारालुलितार्जुनानि च वनानि । निरहङ्कार-मृगाङ्का हरन्ति नीला अपि / नीलाश्च निशाः॥) 16) Osuru sumithi (?) ....... (p. 176) उसुरुसुंभिआए मुहु चुंबिउ जेण। अमिअरसघोंटाण पडिजाणिउ तेण ॥ (रुद्धगलं रुदत्या मुखं चुम्बितं येन। अमृतरसगण्डूषाणां परिज्ञातं तेन ॥) 17) Camahiamānasa (?) ....... (p. 238) चमढिअ-माणस-कंचण-पंकअ-णिम्महिअ-परिमला जस्स । अक्खुडिअ-दाण-पसरा बाहुप्फलिअ च्चिअ गइंदा ॥ (मदित-मानस-काञ्चन-पङ्कज-निर्गत-परिमला यस्य । अखण्डित-दान-प्रसरा बाहुपरिघा एव गजेन्द्राः ॥) ... 18) Sajjehi (?) surahimāso ...... . (p. 255) सज्जड सरहिमासो ण दाव अप्पेइ | ण ता पणामेइ जअइ-जण-लक्ख-सहे। अहिणव-सहआर-महे णव-पल्लव-पत्तले अणंगस्स सरे॥ - (सज्जयति सुरभिमासो न तावदर्पयति युवति-जन-लक्ष्य-सहान् । अभिनव-सहकार-मुखान्नवपल्लव-पत्रलाननङ्गस्य शरान् ॥) This verse, which is in Skandhaka metre, is probably drawn from Sarvasena's Harivijaya, an epic poem (now lost). 19) Saaraviinna - jovvana ...... (p. 256) साअर-विइण्ण-जोव्वण-हत्थालंबं समुण्णमंतेहिं । अब्भुट्ठाणं विअ वम्महस्स दिण्णं तुह थर्णाहं ॥ (सादर-वितीर्ण यौवन-हस्तालम्बं समुन्नमद्भ्याम् । अभ्युत्थानमिव मन्मथस्य दत्तं तव स्तनाभ्याम् ॥) 20) (p. 256) Sihipi mchakannapūrā ...... सिहि-पिच्छ-कण्णऊरा जाआ वाहस्स गव्विरी भमइ । मुत्ताहल-रइअ-पसाहणाण मज्झे सवत्तीणं ॥ Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 (शिखि - पिच्छ - कर्णपूरा जाया व्याधस्य गर्वणी / गर्ववती भ्रमति । मुक्ताफल- रचित - प्रसाधनानां मध्ये सपत्नीनाम् ॥ ) This gāthā, with some variant readings, occurs in GS : सिहिपेहूणावसा हुआ वाहस्स गव्विरी भमइ । अमोत्तिअ - रइअ पसाहणाण मज्झे सवत्तीणं ॥ 21 ) Camdamaüehi nisā........ (शिखि - पिच्छावतंसा वधूर्व्याधस्य गवणी । गर्ववती भ्रमति । गजमौक्तिक- रचित- प्रसाधनानां मध्ये सपत्नीनाम् ॥ ) Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 22) Virānam ramai ghusinā...... चंदमऊ हेहि णिसा णलिणी कमलेहिं कुसुम-गुच्छेहि लआ । हंसेहि सरअ-सोहा कव्वकहा सज्जणेहि कोरइ गरुई ॥ ( चन्द्रमयूखैर्निशा नलिनी कमलैः कुसुमगुच्छैर्लता । हंसः शरच्छोभा काव्यकथा सज्जनैः क्रियते गुरुकी ॥ This verse, which is in Skandhaka metre, is probably drawn from Harivijaya of Sarvasena, an epic poem now lost. वीराण रमइ घुसिणारणम्मि ण तहा पिआथणुच्छंगे । दिट्ठी रिउ-गअ - कुंभ-त्थलम्मि जह बहल - सिंदूरे ॥ ( वीराणां रमते घुसणारुणे न तथा प्रियास्तनोत्सङ्गे । दृष्टी रिपु- गज- कुम्भ-स्थले यथा बहलसिन्दूरे ॥ ) 23) Tam tāna sirisahoara...... -GS II. 73 तं ताण- सिरि-सहोअर - अणाहरणम्मि हिअअमेक्करसं । बिबाहरे पिआणं णिवेसिअं कुसुमबाणेण ॥ 24) Devvāattammi phale...... (p. 259 ) देव्वात्तम्मि फले कि कीरउ एत्तिअं पुणो भणिमो । कंकेल्लिपल्लवा पल्लवाण अण्णाण ण सरिच्छा ॥ ( दैवायत्ते फले किं क्रियतामेतावत्पुनर्भणामः । रक्ताशोक पल्लवाः पल्लवानामन्येषां न सदृक्षाः ॥ ) (p. 262 ) ( तत्तेषां श्री - सहोदर - रत्नाभरणे (? रत्नाहरणे) हृदयमेकरसम् । बिम्बाधरे प्रियाणां निवेशितं कुसुमबाणेन ॥ ) (p. 265 ) -Viṣamabā ṇalilāyām (p. 266 ) -GS III. 79 Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics The second half of this gatha as found in GS (No. III. 79 ) reads differently : कंकेल्लिपल्लवाणं ण पल्लवा होति सारिच्छा। (रक्तशोकपल्लवानां न पल्लवा भवन्ति सदृक्षाः॥) 25) Hiaatthā viamanmum....... (p. 267) हिअअट्ठाविअमण्णुं अवरुण्णमुहं हि मं पसाअंत । अवरद्धस्स वि ण हु दे बहुजाणअ रोसिउं सक्कं ॥ (हृदय-स्थापित-मन्युमपरुदितमुखीमपि मां प्रसादयन् । अपराद्धस्यापि न खल ते बहुज्ञ रोषितुं शक्यम् ॥) The KÀS of Hemacandra ( p. 75 ) reads the first half as follows: हिअयट्ठियमन्तुं खु अ अणरुटमुहं पि में पसायंत । (हृदय-स्थित-मन्युं खलु चारुष्टमुखीमपि मां प्रसादयन्।) ThefKLV (p. 148 ) reads the first half as follows : हिअयट्ठिअमन्नु खु (अ) अणरुट्ठमुहं पि णं (? मं) पसाएंत । From these two lines it would seem that the original reading was añaruttha'(and that. avaruņņa ' is its corrupt form). 26) Jaejja vanuddese...... (p. 269) जाएज्ज वणुद्देसे खुज्जो च्चिअ पाअवो झडिअ-पत्तो। मा माणुसम्मि लोए चाएक्करसो दरिदो अ॥ (जायेय वनोद्देशे कुब्ज एव पादपः शोणपत्रः। मा मानुषे लोके त्यागकरसो दरिद्रश्च ॥ ) -GS III. 30 The text as printed in DHV reads — gadiavatto (? galiapatto - Sk, galita-patrah ) Kas • (p. 78) reads sadiyapatto and KLV (p. 148) sadiyapatto both stand for "satita-patrah.' The reading adopted here is based on GS ( III. 30) 27) isakalusassa vi...... (p. 271) ईसाकलसस्स वि तह महस्स णं एस प्रण्णिमाचंदो। अज्ज सरिसत्तणं पाविऊण अंगे च्चिअ ण माइ ॥ (ईर्ष्या-कलुषस्यापि तव मुखस्य नन्वेष पूर्णिमाचन्द्रः । अद्य सदृशत्वं प्राप्याङ्ग एव न माति ॥) _28) 'Dhundhullamto marihisi......... (p. 274) . ढुंढुल्लंतो मरिहिसि कंटअ-कलिआईं केअइ-वणाई। मालइकुसुमसरिच्छं भमर भमंतो ण पाविहिसि ॥ (गवेषयन् मरिष्यसि कण्टक-कलितानि केतकी-वनानि । मालती-कुसुम-सदृक्षं भ्रमर भ्रमन् न प्राप्स्यसि ॥) GS (No. 985) reads Tumtunnamto (Sk : Tuntunāyamāno ). Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 29) Kamalāarā na maliā...... (p. 281-282.) कमलाअरा ण मलिआ हंसा उड्डाविआ ण अ पिउच्छा। केण वि गामतडाए अब्भं उत्ताणअं छूटं ॥ (कमलाकरा न मृदिता हंसा उड्डायिता न च पितृष्वसः/ सखि । केनापि ग्राम-तडागेऽभमुत्तानकं क्षिप्तम् ॥) - GS II. 10 30) Vanirakudamgoddina...... (p. 282) वाणीर-कुडंगुड्डीण-सउणि-कोलाहलं सुणंतीए । घरकम्म-वावडाए बहुएँ सीति अंगाई ॥ (वानीर-निकुञ्जोडीन-शकुनि-कोलाहलं शृण्वत्याः । गृहकर्म-व्यापृताया वध्वाः सीदन्त्यङ्गानि ॥) -GS (W) 874 31) Uccinasu padia-kusumam....... (p. 283) उच्चिणसु पडिअ-कुसुमं मा धुण सेहालिअं हलिअ-सुण्हे । अह दे विसम विरावो विवाओ ससुरेण सुओ वलअ-सद्दो॥ (उच्चिनुष्व पतित-कुसुमं मा धुनीहि शेफालिका हालिक-स्नुषे । एष ते विषम-विरावः । विपाकः श्वशुरेण श्रुतो वलय-शब्दः ॥) - -GS (W) 959 Hemacandra's KĀS (p. 55) and SS (No. 959) read • Esa avasana-viraso' (Sk. Esa avasana-virasah ). KLV (p. 154) reads : ' Aha e visama-virao' (Sk Esa te visama-virāmah? virāvaḥ ?) In the light of the context the reading found in KĀŚ and SŚ would seem to be more appropriate. *32) Kassa va na hoi roso...... (p. 284) For the full text of this gāthā and its Sanskrit Chāyā vide No. 5 supra. 33) Emea jano tissa..... (p. 293) एमेअ जणो तिस्सा देइ कवोलोवमाइ ससिबिबं । परमत्थ-विआरे उण चंदो चंदो च्चिअ वराओ॥ (एवमेव जनस्तस्या ददाति कपोलोपमायां शशिबिम्बम् । परमार्थविचारे पुनश्चन्द्र श्चन्द्र एव वराकः ॥) 34) Visamaio(ccia] kana vi...... (p. 294) विसमइओ च्चिअ काण वि काण वि वोलेइ अमिअ-णिम्माओ। काण वि विसामिअमओ काण वि अविसामओ कालो॥ (विषमय एव केषामपि केषामप्यतिक्रामत्यमृतनिर्माणः । केषामपि विषामृतमयः केषामप्यविषामृतः कालः ॥) Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 12 35) Chamkura vaamsam...... (p. 298) चूअंकुरावअंसं छण-पसर-महग्ध-मणहर-सुरामोअं। अपणामि पि गहिरं कुसुमसरेण महुमास-लच्छोएँ मुहं ॥ (चताडकरावतंसं क्षण-प्रसर-महार्घ-मनोहर-सरामोदम । अनपितमपि ( = असमर्पितमपि) गृहीतं कुसुमशरेण मधुमासलक्ष्म्या मुखम् ॥) - Harivijaye 36) Vaniaa hattidamta (?)...... (p. 299) वाणिअअ हत्थिदंता कत्तो अम्हाण वग्घकित्तीओ / वग्घकित्ती अ। जाव लुलिआलअमही घरम्मि परिसक्कए सुण्हा॥ (वाणिजक हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रकृत्तयः | व्याघ्रकृत्तयश्च । यावल्लुलितालकमुखी गृहे परिष्वष्कते स्नुषा ॥) -GS (W) 951 From the comments of Abhinavagupta - Atra luliteti'...etc., ( Locana p. 299 ) it is obvious that he read the second half as given above. Hemacandra, however reads Jā viluliyalayamuhi' (Sk. Yavad vilulitālakamukhi) and observes in his Vrtti 'Atra vilulitālakamukhi' ...... etc. 37) Sihipirichakannaura ...... (p. 300) For a discussion of this gathā vide No. 17 supra. __ *38) Liladadha budhyuddha ( ? )........ (p. 346) . लीला-दाढग्गुब्बूढ.सअल-महि-मंडलस्स चिअ अज्ज । कोस मुणालाहरणं पि तुज्झ गुरुआइ अंगम्मि॥ (लीलादंष्ट्राग्रोव्यूढ-सकल-मही-मण्डलस्यैवाद्य । ___कस्माद् मृणालाभरणमपि तव गुरूयतेऽङ्गे ॥) -Vişamabāņalilā yām *39) Miavahandiaro (?)....... (p. 346) हुमि अवहत्थिअरेहो णिरंकुसो अह विवेअरहिओ वि। सिविणे वि तुमम्मि पुणो पत्तिअ भत्ति ण पम्हुसिमि ॥ (भवाम्यपहस्तितरेखो निरङकुशोऽथ विवेकरहितोऽपि । स्वप्नेऽपि त्वयि पुनः प्रतीहि भक्ति न विस्मरामि ॥) This gātā is drawn from Anandavardhana's Visamabā nalilā. It is included in Weber's edition (No. 999) Hemacandra's KĀŚ (p. 82 ) reads the second half as follows: सिविणे वि तुज्झ समए पत्तिअ भत्ति न पुप्फुसिमि (? पम्हसिमि) ॥ (स्वप्नेऽपि तव समकं प्रतीहि भक्ति न प्रस्मरामि ॥) Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 40) Avasara roum cia...... (p. 351) अवसर / ओसर अवअस रोउं रोत्तुं चिअ णिम्मिआई मा पुंस / पुससु मे हअच्छीइं। दसणमेत्तुम्मइएहि जेहि हिअअं / सीलं तुह ण णाअं॥ (अपसर / अपकस रोदितुमेव निमिते मा मार्जय मे हते अक्षिणी । दर्शनमात्रोन्मत्ताभ्यां याभ्यां हृदयं / शीलं तव न ज्ञातम् ॥) -GS (W) 706 41) Ma pamtham rumdhio (?) ...... (p. 352) मा पंथं रुंध महं अवेहि बालअ अहो सि अहिरीओ। अम्हे अणिरिक्काओ सुण्णघरं रक्खिअव्वं णो ॥ ( मा पन्थानं रुधः मम, अपेहि बालक ( = अप्रौढ) अहोऽसि अहीकः । वयं परतन्त्राः शून्यगृहं रक्षितव्यमस्माकम् ॥) -GS (W)961. Weber includes this gātha in his edttion of SS (No. 961 ) with a few variant readings. Hemacandra and the author of KLV include it in their worksKAS (p.84), KLV (p, 176) 42) Annatta vacca balaa...... (p. 352) अण्णत्थ वच्च बालअ ण्हाअंति कीस मं पुलोएसि । एवं भो जाआ-भीरुआण तूहं चिअ ण होइ॥ (अन्यत्र व्रज बालक ( = अप्रौढबुद्धे ) स्नान्ती कस्माद मां प्रलोकयसि । एतद् भो जायाभोरुकाणां तीर्थमेव न भवति ॥) 43) Sama-visama-nivvisesa...... ( p. 356) . सम-विसम - णिव्विसेसा समंतओ मंद-मंद - संचारा । अइरा होहिंति पहा मणोरहाणं पि दुल्लंघा ॥ (सम-विषम-निविशेषाः समन्ततो मन्द-मन्द-सञ्चाराः । अचिराद् भविष्यन्ति पन्थानो मनोरथानामपि दुर्लङ्घयाः ॥) -GS VII. 73 44) Ekamto ruai pia...... (p. 383) एकत्तो रुअइ पिआ अण्णत्तो समर-तूर-णिग्योसो। हेण रणरसेण अ भडस्स दोलाइ हिअअं॥ (एकतो रोदिति प्रियान्यत्र समर-तूर्य-निर्घोषः । स्नेहेन रणरसेन च भटस्य दोलायितं हृदयम् ॥) -GS (W) 966 Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 45) Lacchi duhidā jāmāuo...... (p. 463-64 ) लच्छी दुहिदा जामाजओ हरी तस्स घरिणिआ गंगा । -मिका असुआ अहो कुडुंबं महोअहिणो ॥ (लक्ष्मीर्दुहिता जामातृको ( = जामाता ) हरिस्तस्य गृहिणी गङ्गा । अमृत - मृगाङ्कौ च सुतौ, अहो कुटुम्बं महोदधेः ॥ ) KLV (p. 181 f. n. - 3 ) reads dhaā jāyāduo probably a misprint for jamāduo and gharalliya for ' duhida'' jāmāuo' and 'gharinia' respectively. 46) Ama asaio orama......... आम असइओ ओरम पइव्वए ण तुऍ मलिणिअं सीलं । किं उण जणस्स जाअ व्व चंदिलं तं ण कामेमो ॥ ( आम असत्यः उपरम पतिव्रते न त्वया मलिनितं शीलम् । किं पुनर्जनस्य जायेव नापितं तं न कामयामहे ॥ ) The GS ( V. 17 ) reads this gāthā as follows : (p. 479 ) आम असइ म्ह ओसर पइव्वए ण तुह मइलिअं गोत्तं । कि उण जणस्स जाअ व्व चंदिलं ता ण कामेमो ॥ ( आम असत्यः स्मः, अपसर पतिव्यते न तव मलिनितं गोत्रम् । किं पुनर्जनस्य जायेव नापितं तावन्न कामयामहे ॥ ) 47) Uppahajããe asohinie....... (p. 493 ) उपजाएँ असोहिणीऍ / असोहिरीएँ फल - कुसुम - पत्त - रहिआए । बेरीएँ / बोरीऍ वई देतो पामर हो ओहसिज्जिहसि । हो हो हसिज्जसि ॥ ( उत्पथ - जाताया अशोभनाया / अशोभित्र्याः (= अशोभनशीलायाः ) फलकुसुमपत्र रहितायाः । बदर्या वृतिं ददत् पामर भो उपहसिष्यसे । भो भो हसिष्यसे ॥ ) *48) Langhiagaanā phalahilaā...... The alternative readings, found in Hemacandra's KāS (p. 360 ) are better and deserve to be preferred. 15 (p. 499 ) - गणा फलही-लआओं होंतु त्ति वड्ढअंतीए । हलिअस्स आसिस पाडिवेस - बहुआ विणिव्वविआ ॥ ( लङ्घितगगनाः कार्पासलता भवन्त्विति वर्धयन्त्या । हालिकस्याशिषं प्रातिवेश्यकवधुका निर्वापिता ( = निर्वृति प्रापिता ) | ) Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics *49) Golākacchakudarige...... (p. 500) . गोला-कच्छ-कुडंगे भरेण जंबूसु पच्चमाणासु। हलिअवहुआ णिअंसइ जंबूरसरत्त सिअअं॥ ( गोदा-कच्छनिकुज्जे भरेण जम्बूषु पच्यमानासु । हालिकवधूनिवस्ते (.: परिधत्ते) जम्बूरसरक्तकं ( = रक्तं) सिचयम् ॥) 50) Khanapāhuņiā deara...... (p. 502) खणपाहुणिआ देअर जाआए सुहम कि पि दे भणिआ। रुअइ पडोहरवलहीघरम्मि अणुणिज्जउ वराई ॥ (क्षण-प्राघुणिका देवर जायया सुभग किमपि ते भणिता। रोदिति गृहपश्चाद्भागवलभीगृहेऽनुनीयतां वराकी ॥ ) The text of DHV. reads. esā jāāe kimpi.' The reading adopted here is to be found in Kavyaprakasa (Jhalkikar edition, p. 187) and also in Saptasati-sara (p. 39) edited by Dr.. A. N. Upadhye. The latter and GS (W). 963 read deara-jāyā e suhaa ki ti (? pi) and 'ruai gharopamtaphalini-gharammi.' 51) Ahinaapaoarasiesu...... (p. 515) अहिणअ-पओअ-रसिएसु पहिअ-सामाइएसु दिअहेसु । सोहइ पसरिअ-गीआण णच्चिकं मोरर्बुदाणं ॥ (अभिनव-पयोद-रसितेषु पथिक-श्यामायितेषु दिवसेषु । शोभते प्रसारित-प्रीवाणां नृत्तं मयूर-वृन्दानाम् ॥) -GS VI.59 पक्षान्तरे(अभिनव / अभिनय-प्रयोग-रसिकेषु पथिक सामाजिकेषु दिवसेषु। . शोभते प्रसारित-गीतानां / (ग्रीवारेचकाय) प्रसारितग्रोवाणां नृत्तं मयूरवृन्दानाम् ॥) The present gāthā corresponds with GS VI. 59. But the text as presented in GS leaves much to be desired. 52. Atahatthie vi tahasamthie...... (p. 527) अतहट्ठिए वि तहसंठिए ब्व हिअअम्मि जा णिवेसेइ । अत्थविसेसे सा जअइ विअडकइगोअरा वाणी॥ (अतथास्थितानपि तथासंस्थितानिव हृदये या निवेशयति । अर्थविशेषान् सा जयति विकटकविगोचरा वाणी ॥) Note: This găthā which closely resembles Gaüdavaho, v. 66 in its thought is probably drawn from Vākpati's another poem, Mahumaaviaa ( now lost). Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 53) Karini-vehavvaaro..... (p. 529) करिणी-वेहव्वअरो मह पुत्तो एक्ककंडविणिवाई। हअ-सोण्हाएँ तह कओ जह कंडकरंडअं वहइ ॥ (करिणी-वैधव्यकरो मम पुत्र एक-काण्ड.विनिपाती। हत-स्नुषया तथा कृतो यथा काण्ड-करण्डकं वहति ॥) -GS VII. 30 This gāthā corresponds with GS VII. 30. There we get the reading gaavahu', 'putto me ' ' taha', 'pulaio ' in place of karini', 'maha putto', 'haa', and taha kao' respectively. 54) Sijjat romanicijjai....... (p. 535) सिज्जइ रोमंचिज्जइ वेवइ रत्था-तुलग्ग-पडिलग्गो। सो पासो अज्ज वि सहअ तीइ जेणासि वोलोणो । (स्विद्यति रोमाञ्चते वेपते रथ्या-काकतालीय-प्रतिलग्नः । स पाश्वोऽद्यापि सुभग तस्या येनास्यतिक्रान्तः ॥) ___55) Bhaavihalarakhaneka...... (p. 535) भअविहल (? भअविहलाणं) रक्खणेक्कमल्ल सरणागआण अत्थाण । खणमेत्तं पिण दिण्णा विस्सामकह ति जुत्तमिणं ॥ (भयविहवलानां रक्षणकमल्ल शरणागतानामर्थानाम् । क्षणमात्रमपि न दत्ता विश्राम-कथेति युक्तमिदम् ॥ - Abhinav aguptasya 56) Caianakaraparampara...... (p. 536) .... चाइ-अण-कर-परंपर-संचारण खेअ-णिस्सह- सरीरा। अत्था किवण-घरत्था सत्थावत्था सुवंति व्व ॥ (त्यागि-जन-कर-परम्परा-सञ्चारण-खेद-निस्सह-शरीराः। अर्थाः कृपण-गृहस्थाः स्वस्थावस्थाः स्वपन्तीव ॥) The following gatha from Gathākosa called Clerrazacgihio ( edited by Er. A. N. Upadhye) corresponds with this gātha : गइयाण कर-परंपरा-परियतण-खेय-वसण-परिसंता। अत्था किवण घरत्था सस्थावत्था सुवंति व्व ॥ The reading 'gaiāra' in place of 'căiara' is doubtful, It is rerdered in Sanskrit' as 'Jhāninam. The reading presented by Locara perfectly agrees with the context and is highly superior. The rest of the first half, though it presents diffcient readings does not much differ in sense. Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 57) Na a tāna ghadai ohi...... (p. 539) ण अ ताण घडइ ओही ण अ ते दीसंति कहवि पुणरुत्ता। जे विन्भमा पिआणं अत्था वा सुकइ-वाणीणं ॥ (न च तेषां घटतेऽवधिर्न च ते दृश्यन्ते कथमपि पुनरुक्ताः । ये विभ्रमाः प्रियाणामर्था वा सुकवि-वाणीनाम् ॥) ___ -Visamabanalilāyām - 58) Maha maha itti bhanantau (?)...... (p. 544) महु महु इत्ति भणंतहो वच्चदि कालो जणस्स । तो इण देउ जणद्दउ गोअरीभोदि मणस्सु ॥ (मम मम' (पक्षे, मधुमथ) इति भणतो व्रजति कालो जनस्य । तथापि न देवो जनार्दनो गोचरीभवति मनसः॥) Note: The Nirnayasagar edition of Dhvanyaloka cites under IV Karika 4 a Prakrit gatha - Udia' etc. The text of this gathā as presented there is quite corrupt. The gāthā occurs in KLV (p. 18), in GS (W). No. 954, and in Saptasatisara (No. 41 ); the gathā may be restored as follows: 59) अणुदिअहकआभोआ जह जह थणा विणेति कुमरीए | बालाण। तह तह लद्धोआसों / लद्धोवासो व्व वम्महो हिअअमाविसइ ॥ (अनुदिवसकृताभोगौ यथा यथा स्तनौ विनिर्यातौ कुमार्याः | बालानाम् । तथा तथा लब्धवकाश / लब्धावास इव मन्मथो हृदयमाविशति ॥) References 1.5 " Dhvanyāloka (Uddyota 1,2) nam Prakrit udaharanoni pātha-carca " Vidyā (Vol. :..XIII: No. 2 August: 1970) and Dhvanyāloka (Uddyota 3,4) nām Prakrit Udaharanoni pāthacarca (Vol. XIV No. 1, January : 1971) 2. In a letter dt. 21-9-1973 Dr. Bhayani wrote to me to say "your chāyā and interpretation of the cited Apa. verse is quite all right ----. 'Gavittha' is a better reading .... Drammi' is corrupt for drammu'. As you suggest 'pala' is probably a measure for fluid. 'Gavitthalis nominative sing form ending in 'a' as in later Hindi (Khadi Boli) and also in Marathi, etc. The Metre seems to be of the 'antarasamā catuspadi class with 12 +8 mātrās in each half. According to Hemacandra (Chandonušāsana 6, 20, 15) this would be perhaps 'nāgakesara' (there is always some uncertainty because the last more is optionally taken to be metrically short or long, when it is actually short). Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CHAPTER III PRAKRIT VERSES IN VAKROKTI-JĪVITA The Vakroktijivita' of Kuntaka (between 950–1000 A.D.) is a work of great value' as it shows originality, great literary acumen and is full of charming ideas'. There are about thirty Prakrit passages, cited as illustrations in this masterly work on Sanskrit literary criticism and aesthetics. Some of these verses we find quoted in other works on Sanskrit poetics and we can easily restore them by comparing their readings and referring to their sources. Quite a few Prakrit verses are highly corrupt and can be restored only on obtaining fresh Manuscript readings, The Kalpalatāviveka? by an anonymous author throws some light on these corrupt passages and is of so.ne use in reconstructing them. 1) Annam ladahattanaam...... (p. 57) अण्णं लडहत्तणअं अण्ण च्चिअ कावि वत्तणच्छाआ। सामा सामण्णपावइणो रेहच्चिअ ण होइ ॥ -GS (W) 969. (अन्यल्लटभत्वं अन्यैव कापि वर्तनच्छाया। श्यामा सामान्यप्रजापते रेखव न भवति ॥) This gatha we find quoted, as an example of the figure of speech called Atiśayokti, in Kavyaprakasa ( KP), Alamkāra-sarvasvas (AS), Hemacandra's Kavyanusasana (KAS) etc. The KP and AS read anna via' (Sk anyeva ). The reading adopted here is found in KAS. - 2) Asamsaram kaipumgavehim...... (p. 134) आसंसारं कइ-पुंगवेहि पडिदिअह-गहिअ-सारो वि । अज्जवि अभिण्ण-मुद्दो व्व जअइ वाआ-परिप्फंदो॥ - Gaüdavaho. 87 . (आसंसारं कविपुङ्गवः प्रतिदिवसगृहीतसारोऽपि । अद्याप्यभिन्नमुद्र इव जयति वाक्परिस्पन्दः ॥) The printed text of Gaüdavaho5 reads. taddiaha' in place of • Padidiaha'. 1) Vakroktijivita of Kuntaka, ed by K. Krishnamoorthy. Karnatak University, Dharwad, 1977. 2) Kalpalatāviveka by an anonymous author, L. D. Series, No. 17, ed. by M. L. Nagar and Hārishankar Shastry, with an Introduction in English by Prof. P. R. Vora, Ahmedabad 380 009, 1968. 3. Nirnaya Sagar edn. Bombay, 1939 4. Sri Mahavira Jaina Vidyalaya edn. Bombay, 1964. 5. Edn. by Prof. N. G. Suru and Pub. by Prakrit Text Society, Ahmedabad 9, 1975. . Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 3) Emea-jano tissā...... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 221 ) एमेअ जणो तिस्सा देइ कवोलोवमाइ ससिबिंबं । परमत्थ- विआरे उण चंदो चंदो चिचअ वराओ ॥ ( एवमेव जनस्तस्या ददाति कपोलोपमायां शशिबिम्बम् । परमार्थविचारे पुनश्चन्द्रश्चन्द्र एव वराकः ॥ ) This gāthā is cited, for the first time, in DHV (p. 293 ). There we have the reading deu ' in place of dei ( Sk dadātu). This gāthā is later on cited by Hemacandra, Ruyyaka, the anonymous author of KLV, and Sobhakaramitra (the author of Alamkararatnākara)' 4) Kaikesari vaanāna...... कs - केसरी वअणाण मोत्तिअ-रअणाण आइ-वेअडिओ । ठाणाठाणं जाणइ कुसुमाण अ जुण्ण-मालारो ॥ ( कवि - केसरी वचनानां मौक्तिक - रत्नानामादि- वैकटिकः । स्थानास्थानं जानाति कुसुमानां च जीर्ण / विदग्ध- मालाकारः ॥ ) (p. 173 ) The author of KLV does not quote the whole gatha but gives only the Pratika 'Kaikesari'iti. The Prakrit Dictionary2 does not record the form jina' which could be considered as developed from ' jiņņa. 5 ) kannuppaladala...... कण्णुप्पल-बल-मिलिअ - लोअणहि ला-लोल - णाविअ णअणहि । लील लीलावइहि णिरुद्धउ सिढिलिअ चाउ जअइ मअरद्धउ ॥ ( कर्णोत्पलदलमिलितलोचनाभि- ) हॅलालोलनामितनयनाभिः । लीलया लीलावतीभिर्निरुद्धः शिथिलित-चापो जयति मकरध्वजः ॥ ) (pp. 32-33) * 1. Ed. by C. R. Devadhar and Pub. by Oriental Book Agency, Poona, 1942. 2. Paia-sadda-mahanṇavo. Prakrit Text Society, Varanasi-5, 1963. 3. The Apabhramśa passage and its Sanskrit cchāyā are presented here as restored by Dr. H. C. Bhayani in his paper pub. in Journal, Asiatic Society, Bombay, 1981 (pp. 49-54). Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 6) Gaanam ca matta-meham...... (p.94) गअणं च मत्तमेहं धारालुलिअज्जुणाई अ वणाई। णिरहंकार-मिअंका हरंति णीलाओं अॅणिसाओ ॥ -Gaüdavaho 406 (गगनं च मत्तमेघं धाराललितार्जुनानि च वनानि । निरहङ्कारमृगाङ्का हरन्ति नीलाश्च निशाः॥) This gāthā is for the first time cited in DHV (p. 173 ). There we get the reading nilao (? nilao)vi (Sk nila api). The reading 'nilao vi' finds support in Abhinavagupta's commentary called Locana on DHV. Abhinavagupta's comments on this gātha bring out clearly the charming suggested sense. 7) Camkammamti karimda...... (p. 171) चंकम्मति करिंदा दिसागअ (? दिग्गअ-) मअ-गंध-हारिअ-हिअआ। दुवखं वणे अ कइणो भणिइ-विसमे महकइ-मग्गे॥ (चंक्रम्यन्ते करीन्द्रा दिग्गजमदगन्धहारित-हृदयाः। दुःखं वने च कवयो भणिति-विषमे महाकवि-मार्गे ॥) 8) Camdamauheimnisa...... (p. 174) चंदमऊहेहि णिसा णलिणी कमलेहि कुसुमगुच्छेहि लआ। हंसेहि सरअ-सोहा कव्वकहा सज्जणेहि कोरइ गरुई ॥ ( चन्द्रमयूखैनिशा नलिनी कमलैः कुसुमगुच्छलता । हंसःशरच्छोभा काव्यकथा सज्जनः क्रियते गुरुको | गुर्वी ॥) This verse, which is in Skandhaka, is most probably drawn from Sarvasena's Harivijaya, an epic poem ( now lost). 9) Chaggunasamjoadidha...... (p. 269) छग्गुण-संजोअ-दिढा उवाअ-परिवाडि-घडिअ-पास-मुही। चाणक्क-णीइ-रज्जू रिउ-संजमणुज्जआ जअइ ॥ -Mudrārākşasa VI. 4 (षड्गुण-संयोग-दृढा उपाय-परिपाटि-घटित-पाश-मुखी। चाणक्य-नीति-रज्जू रिपुसंयमनोद्यता जयति ॥) 10) Namaha dasanana-sarahasa...... (p. 79) णमह दसाणण-सरहस-कर-तुलिअ-वलंत (? चलंत)-सेल-मअ-विहलं । वेवंत-थोर-थणहर-हर-कअ-कंठग्गहं गोरि ॥ (नमत दशानन-सरभस-कर-तुलित-बल (? चल) च्छैल-भय-विह्वलाम् । वेपमान-स्थूल-स्तनभर-हर-कृत-कण्ठग्रहां गौरीम् ॥) Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses,in Sanskrit Works on Poetics 11) Nisasa khanavirahe...... (ip. 1891) णीसासा खण-विरहे फुरंति रमणीण सुरहिणो तस्स। कड्ढिअ-हिअअ-ट्ठिअ-कुसुमबाण-मअरंद-लेस व्व ॥ (निःश्वासाः क्षणविरहे स्फुरन्ति रमणीनां सुरभयस्तस्य। कृष्ट-हृदय-स्थित-कुसुमबाण-मकरन्द-लेशा इव ॥) 12) Tannatthi kimpi paino...... . (p. 184) तं त्थि कि पि पइणो पकप्पिअंजण णिअइ-घरणीए। । अणवरअगमणसीलस्स काल-पहिअस्स पाहेज्जं ॥ (तन्नास्ति किमपि पत्युः प्रकल्पितं यन्न नियति-गहिन्या। अनवरत-गमनशीलस्य काल-पथिकस्य पाथेयम् ॥) This gātha is cited for the first time in Bhāmahavivarana. (R Gnoli's edn. p. 40). It is also cited by Ruyyaka, in his Alamkarar sarvasva ( N. S. edn. p. 33 ) and by Sobhākara in his Alamkararatnākara (p. 62). 13) Tadopanikamante...... (p. 253) This passage is highly corrupt. It could be restored if fresh manuscript material becomes available. 14) Taha runnam kanha visa...... (p. 99) तह रुण्णं कण्ह विसाहीआए रोसगग्गरगिराए। जह कस्स वि जम्मसए वि कोइ मा वल्लहो होउ ॥ (तथा रुदितं कृष्ण विशाखया रोष-गद्गद-गिरा। यथा कस्यापि जन्मशतेऽपि कोऽपि मा वल्लभो भवतु ॥) Visakhika ( = Visakhā ) is, of course, a cowherdess of that name. . 15) Tala jaamti guna...... (p. 83) ताला जाअंति गुणा जाला ते सहिअएहि घेप्पंति । रइ- ( = रवि-) किरणाणुग्गहिआइँ हुंति कमलाइँ कमलाई ॥ - Vişamabānalilāyām (तदा जायन्ते गुणा यदा ते सहृदयैर्गृह्यन्ते । रविकिरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) This gatha is first cited in DHV (p. 170 ). Anandavardhana introduces it with the priliminary remark : “यथा च ममैव विषमबाणलोलायाम्-" This epic poem in Prakrit is now lost. Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 16) Tikkhārunam tatharanna (?)....... (p. 189) This gātha is extremely corrupt. Dr. H. C. Bhayani has attempted to reconstruct it in his paper referred to in foot-note. No. 8 supra : ___(p. 203) तिवखारुणं तमारं णअणजुअं र...अ लाइअं तीए। उग्गअ (?)-भेअ-विलग्ग-रिउ-रुहिर-लेसं व महुरिउणो ॥ (तीक्ष्णारुणं तमाराद् नयनयुगं......लागितं ( = आरोपितं) तया। उद्गत-(?) भेद-विलग्न-रिपु-रुधिर-लेशमिव मधुरिपोः ॥) 17) Pararaimattāa amahe ( ? )...... This passage is extremely corrupt and defies reconstruction. 18) Pavana cala vijju caduliam....... (p. 213) This passage too is extremely corrupt. Dr. Bhayani has attempted to restore it in his paper referred to in the foot-note No. 8 supra. Fortunately for us, Kalpalatā viveka has preserved it intact : घेत्तुआण चल-विज्जु-चडुलियं राइआसु पुलयन्ति मेहया। सोउआण ओरल्लि-सद्दयं महिलियाण का जियइ विरहए ॥ (गृहीत्वा चलविद्युत्प्रदीपं रात्रिषु विलोकयन्ति मेघाः। श्रुत्वा मेघ-शब्द महिलानां का जीवति विरहे ॥) If we compare the text of this passage and the text restored by Dr. Bhayani in his paper it would seem that he has hit upon quite a few correct readings. 19) Maulā vartā natamate vicittoyare ...... (p. 224) This passage too is extremely corrupt,and defies any attempt at restoration. . 20) Raikelihianiamsana...... (p.32) रइ-केलि-हिअ-णिअंसण.कर-किसलअ-रुद्ध-णअण-जुअलस्स । रुहस्स तइअ-णअणं पव्वइ-परिचुंबिअं जअइ ॥ GS.V.55 (रति-केलि-हत-निवसन-कर-किसलय-रुद्ध-नयन-युगलस्य । रुद्रस्य तृतीय-नयनं पार्वती-परिचुम्बितं जयति ॥) Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 109) 21) Ruddassa taianaanam...... रुदस्स तइअ-णअणं पव्वइ-परिचुंबिअं जअइ ॥ GS V. 55 cd. (रुद्रस्य तृतीय-नयनं पार्वती-परिचुम्बितं जयति ॥) It would be easily seen that this line forms the second half of the gātha 'Rai-keli-hianiamsana', etc., given above under Serial No. ( 20 ). 22) Lilae kuvalaam kuvalaam....... (p. 10) लोलाएँ कुवल कुवल व सीसे समुव्वहंतेण । सेसेण सेस-पुरिसाण पुरिसआरो समुव्वसिओ॥ (लोलया कुवलयं कुवलयमिव शीर्षे समुद्वहता। शेषेण शेष-पुरुषाणां पुरुषकारः समुद्वासितः॥) This gāthā is included in Gāhārayanakosa! (No. 786 ) compiled by Jinesvarasīri in VS 1251. He reads the latter part of the second half as 'purisayaro vipamhuttho' (Sk: Purusakaro' pi pramastah). 23 ) Vapitade Kudumga...... (p. 68) वावी (? तावी)-तडे कुडुंगा पिअसहि व्हाउं गएहिं दीसंति ।' ण धरंति करेण भणंति ण त्ति (? करे ण भगंति किं पि) वलिउं पुण ण देति ॥ (वापी (? तापी)-तटे निकुञ्जाः प्रियसखि स्नातुं गतैर्दृश्यन्ते। न धरन्ति करे ण भणन्ति न इति (? करे न भणन्ति किमपि) वलितुं पुनर्न ददति ॥) 24) Sajjei surahimaso...... (p. 128) सज्जेइ सुरहिमासो ण दाव अप्पेइ / ण ता पणामेइ जुअइ-जण-लक्ख-सहे । अहिणव-सहआर-महे णव-पल्लव-पत्तले अणंगस्स सरे॥ (सज्जयति सुरभि-मासो न तावदर्पयति युवति-जन-लक्ष्य-सहान् । अभिनव-सहकार-मुखान् नव-पल्लवपत्तलाननङ्गस्य शरान् ॥) This verse, which is in Skandhaka, is most probably drawn from Sarvasena's Harivijaya a Prakrit epic (now lost). 1. Edited by Pt. Amritlal M. Bhojak and Nagin J. Shnh, and pub. by L. D. Institute of Indology, Ahmedabad-9, 1975. Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 25) Samavisamaņivvisesā ...... (p. 114) सम-विसम-णिव्विसेसा समंतओ मंद-मंद-संचारा । अइरा होहिंति पहा मणोरहाणं पि दुल्लंघा ॥ ___GS. VII 73 (सम-विषम-निविशेषाः समन्ततो मन्द-मन्द-सञ्चाराः। अचिराद् भविष्यन्ति पन्थानो मनोरथानामपि दुर्लङघ्याः॥) This gāthā is first cited in DHV. (p. 356) 26) Sidhiliacao...... (p. 110) सिढिलिअचाउ जअइ मअरद्धउ । (शिथिलित-चापो जयति मकरध्वजः।) This line is the fourth quarter of the verse beginning with “ Kannuppaladala " etc. given above under S. No. (5). 27) Sivinavikkhena......(?) (P. 212) Except the first two or three words (the Pratika) of the gāthā we have hardly any clues that would enable us to reconstruct the original gātha. The Kalpalatā viveka's allusion that the gāthā is an example of a variety of Nidarśanā prevents us from identifying it with the following gathas beginning with — Sivina'. सिविणअ-खण-सुत्तुट्ठिआए पुणरुत्तदंसणमणाए। बालाए णिमीलिअ-लोअणाए दिवसो वि वोलीणो॥ (स्वप्न-क्षण-सुप्तोत्थितायाः पुनरुक्त-दर्शन-मनसः । बालाया निमीलित-लोचनाया दिवसोऽपि गतः (अतिक्रान्तः) ॥) -Bhoja's Srngarapraka sa Vol. IV, p. 1103 सिविणअ-लद्ध-पिअअमपुलइउग्गमणिब्भरेहि अंहिं । परिरंभणे सुहाई पावउ मा णं पबोहेह ॥. (स्वप्न-लब्ध-प्रियतम-पुलकितोद्गमनिर्भरैरङ्गैः । परिरम्भणे सुखानि प्राप्नोतु मैनां प्रबोधयत ॥) - GS (W). 835 28 ) Suhaa vilambasu thoam...... ___ (p. 232) सुहअ विलंबसु थोरं जाव इमं विरह-काअरं हिअ । संठविऊण भणिस्सं अहवा वोलेसु किं भणिमो ॥ (सुभग विलम्बस्व स्तोकं यावदिदं विरह-कातरं हृदयम् । संस्थाप्य भणिष्यामि, अथवापक्रम किं भणामः ॥) This gātha is also cited by Ruyyaka in his Alamkārasarvasva (p. 147). Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ PRAKRIT VERSES IN DASARŪPAKA WITH AVALOKA The Dasarupa or Dasarupaka of Dhanamjaya (last quarter of the 10th century A.D.) with the commentary Avaloka by Dhanika (written a little later) mainly deals with dramaturgy. As it contains a treatment of such topics as the types of hero, of heroine, and the nature and number of rasas which are common to poetics we take it for our study. This work has been published several times. Here references are made to the Nirnaya Sagar Press, 5th edition (1941). 1 ) Dullahajanānurão...... CHAPTER IV दुल्लह-जणाणुराओ लज्जा गरुई परव्वसो अप्पा । • पिअसहि विस मं पेम्मं मरणं सरणं णवरं एक्कं ॥ (दुर्लभ जनानुरागो लज्जा गुर्वी परवश आत्मा । प्रियसखि विषमं प्रेम मरणं शरणं केवलमेकम् ॥ ) 2 ) Kim dharanie miamko...... 3 ) Majjha painnā esā...... fi धरणीएँ मिअंको आआसे महिहरो जले जलणो । मज्झहम्मि पओसो दाविज्जउ देहि आणत ॥ ( किं धरण्यां मृगाङ्क आकाशे महीधरो जले ज्वलनः । मध्याहने प्रदोषो दर्शयतां देह्याज्ञप्तिम् ॥ ) — Ratnāvali II-1 4 ) Kulabaliãe pecchaha....... मज्झ पइण्णा एसा भणामि हिअएण जं महसि दठ्ठे । तं ते दामि फुडं गुरुणो मंतप्पहावेण ॥ ( मम प्रतिज्ञेषा भणामि हृदयेन यत् काङ्क्षसि द्रष्टुम् । तत्ते दर्शयामि स्फुटं गुरोर्मन्त्रप्रभावेण ॥ ) (p. 13 ) — Ratnāvali IV-8 (p. 24 ) कुलबालिआए पेच्छह जोन्वण-लाअण्ण-विब्भम-विलासा । पवसंति व्व पवसिए एंति व्व पिए घरं एंते ॥ (कुलबालिकायाः प्रेक्षध्वं यौवन लावण्य-विभ्रम-विलासाः । प्रवसन्तीव प्रोषिते आयन्तीव प्रिये गृहमायति ॥ ) (p. 24 ) — Ratnāvali IV-9 (p. 43 ) -GS (W) 871 Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 27 The reading 'pasavanti ' in the printed text is most probably a printing mistake for the Sanskrit rendering of this word is correctly given as pravasanti' in the Sanskrit cchāyā. But 'piye ' and ' ette' are incorrect. The Adyar edition (1969) reads Kulavalianam (Sk: Kulapālikānām) for Kula-baliae. It retains the wrong readings — piye ' and 'ette' (vide p. 92 ). 5) Hasiam aviara-muddham...... (p. 43) हसिअमविआर-मुद्धं भमि विरहिअ-विलास-सच्छाहं । भणिअं सहाव-सरलं धण्णाण घरे कलत्ताणं ॥ (हसितमविकार-मुग्धं भ्रमितं विरहित-विलास-सच्छायम् । भणितं स्वभाव-सरलं धन्यानां गृहे कलत्राणाम् ॥) Our printed edition reads Succhāam (Sk : succhāyam). The Adyar edition (p. 92) reads — sacchāam'. Both Sacchāam and the emended reading ' sacchaham' mean - like, similar'. 6) Lajjapajjattapasāhanaim...... (p. 43) लज्जा-पज्जत्त-पसाहणाइँ परतत्ति-णिप्पिवासाइं। अविणअ-दिम्मोहाइ धण्णाण घरे कलत्ताई ॥ (लज्जा-पर्याप्त-प्रसाधनानि पर-चिन्ता निष्पिपासानि । अविनय-दिङमोहानि धन्यानां गृहे कलत्राणि ॥) -GS (W) 866 The Prakrit word - tatti' stands for trpti' as well as 'cinta'. The Adyar edition reads 'paracinta'. With that reading the gāthā becomes metrically defective. The reading 'avinadummehaim' in our printed edition is rendered into Sanskrit as 'avinayadurmedhamsi'. The Gujarati Printing Press edition ( 1914 A. D.), p. 66, explains it as follows: . अविनय-दुर्मेधांसि इत्यस्य अविनये दुर्मेधांसि अविनयो न कर्तव्य इत्येवमविनय विष (य) कदुष्टज्ञानवन्ति इत्यर्थः अविनयशून्यानि इति यावत् । The Adyar edition p. 93, adopts the reading " avi naadimmohāin' and explains it as follows: अविनयदिङमोहानीति । एषामविनये दिङ्मोह एव । अविनय-मार्गस्मरणमेव न विद्यत इत्यर्थः। 7) Tava ccia rai-samae...... (p. 44 ) ताव च्चिअ रइसमए महिलाणं विन्भमा विराअंति । जाव ण कुवलअ-दल-सच्छहाइँ मउर्लोत णअणाई । (तावदेव रतिसमये महिलानां विभमा विराजन्ते । यावन्न कुवलयदल-सच्छाये मुकुलयतो नयने ॥) -GS 1.5 Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Vevses in Sanskvit Works on Poctie The Adyar edition (p, 95) reads 'Ja navakuvalaa'-(Sk: यावन्नवकुवलयदलसच्छाये मुकुलीभवतो नयने ॥) The Sanskrit cchāyā presented in our printed text reads : यावन्न कुवलयदलस्वच्छभानि मुकुलयन्ति नयनानि ॥ The Sanskrit rendering . svacchabhāni goes against Hemacandra's grammar : छायायां होकान्तौ वा। १.२४९ अकान्तौ वर्तमाने छाया-शब्दे यस्य हो वा भवति । Again, in Prakrit there is no dual number. Hence the form naanāim' is perfectly'all right. In Sanskrit rendering it is necessary to follow the dual number construction. 8) Saccam jānai datthumi...... (p. 51) सच्चं जाणइ दलृ सरिसम्मि जणम्मि जुज्जए राओ। मरउ ण तुमं भणिस्सं मरणं पि सलाहणिज्ज से ॥ (सत्यं जानाति द्रष्टुं सदृशे जने युज्यते रागः। म्रियतां न त्वां भणिष्यामि मरणमपि श्लाघनीयं तस्याः॥) -GS I. 12 This gātha is cited as an example of the figure of Vyatyā sa' in Alamkāra-ratnākara (p. 116) and of Aksepa' in Alamkarakaustubha. Alamkararatnakara reads saccia (Sk: saiva ) in place of Saccam'. 9) Mahuehi kim nivalaa...... . (p. 51) महुएहि किं णिवालअ (? महुएहि किं व 'बालअ) हरसि णिअंबाउ जइ वि मे सिचरं (?सिअअं)। साहेमि कस्स सुंदर (रणे) 'दूरे गामो अहं एक्का ॥ (मधूकैः किंवा बालक हरसि नितम्बाद् यद्यपि मे सिचयम् ॥ कथयामि कस्य सुन्दर (कस्यारण्ये) दूरे ग्रामोऽहमेका ॥ ) -GS (W) 877; Vajjālagga 491 1. Pamthiya -- Vajjālagga and Hemacandra. 2. Jai harasi niyamsanam niyambao-Vajjalagga and Hemacandra. 3. Gāmo dūre - Vajjālagga and Hemacandra. Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics The gātha and its Sanskrit cchāyā, as presented in our edition, are wrong and misleading. The gātha as presented in Hemacandra's Kavyānuśāsana (p. 54) or in Weber's Sapta-śataka ( No. 877) is perfectly all right and yields good sense. (p. 52) 10) Taim ccia vaanam...... तं चिअ वअणं ते च्चेअ लोअणे जोन्वणं पि तं च्चेअ । अण्णा अणंगलच्छी अण्णं चिअ किंपि साहेइ ॥ (तदेव वचनं | वदनं ते एव लोचने यौवनमपि तदेव । अन्यानङगलक्ष्मीरन्यदेव किमपि कथयति ॥) -Dhanikasya (p. 52) 11) Jam kimpi pecchamānam......... जं कि पि पेच्छमाणं भणमाणं रे जहा तह च्चे। णिज्झाअ णेहमुद्धं वअस्स मुद्धं णिअच्छहि ॥ (यत् किमपि प्रेक्षमाणां भणन्ती रे यथा तथैव । निाय स्नेहमुग्धां वयस्य मुग्धां पश्य ॥ ) -Dhanikasya The Adyar edition reads the second half of this gātha differently : णिअसुआणेहमुद्ध वअस्स मुद्धं णिअच्छेहि ॥ (निजसुतास्नेहमुग्ध वयस्य मुग्धां नियच्छ (?) ॥) But the earlier part of the second half, as presented in the Adyar edition, is metrically defective. The Sanskrit rendering (niyaccha) too is misleading. The Prakrit root 'niaccha' is one of the 15 adeśas of drsa as recorded by Hemacandra in his Prakrit Grammar (4.181). .. 12) Taha jhatti se paattā..... (p. 52) तह झत्ति से पअत्ता सव्वंगं विन्भमा थणुब्भेए । संसइअ-बालभावा होइ चिरं जह सहीणं पि ॥ (तथा झटिति तस्याः प्रवृत्ताः सर्वाङ्गं विम्रमाः स्तनोद्भेदे । संशयितबालभावा भवति चिरं यथा सखीनामपि ॥) -Dhanikasya Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 13) De a pasia niamtasu ( ? ) ...... दे आपसि णित्तसु मुह-ससि - जोव्हा - विलुत्त तमणिवहे । अहिसारिआण विग्घं करेसि अण्णाण वि हआसे ॥ (प्रार्थये तावत् प्रसीद निवर्तस्व मुख-शशि- ज्योत्स्ना विलुप्त तमोनिवहे । अभिसारिकाणां विघ्नं करोष्यन्यासामपि हताशे ॥ ) -GS (W) 968 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 53.) This gatha is for the first time cited by Anandavardhana in his Dhvanyaloka (p. 74) and its rendering and exposition in Sanskrit is contained in the Locana (commentary) on it by Abhinavagupta ( pp. 74-75 ). The text of this gāthā and its Sanskrit cchāyā, as presented in our edition is partly wrong" dea pasia niamtasu" needs to be corrected as shown above; the Sanskrit rendering " daivad drstva nitantasumukha" is due to faulty reading of the original text on the part of the editor; it should be corrected as shown in the cchaya given above. Abhinavagupta's exposition of the gatha referred to above is at once original and brilliant. 14) Diaham khu dukkhiãe...... दिअहं थुडुंकिआए सअलं काऊण गेह-वावारं । गरु वि मण्णुदुक्ख भरिमो पाअंत-सुत्तस्स ॥ ( दिवस रोषमूकायाः सकलं कृत्वा गृहव्यापारम् । गुरुकेऽपि मन्युदुःखे स्मरामः पादान्तसुप्तस्य ॥ ) The Adyar edition (p. 116), however, reads: fare अडकिए अलं काऊण गेहवावारं । ror वि मण्णुदुक्ख भरिमो पाअंतसुताए । ( दिवस मडुत्कृतया सकलं कृत्वा गेहव्यापारम् । गुरुकेऽपि मन्युदुःखे स्मरामः पादान्तसुप्तायाः ॥ ) (p. 53) GS III. 26 The commentator adds “ dudūtkāro ranaranikā", The editor of the Adyar edition observes in his Notes to Dasarupavaloka (p. 262): "Bhattanṛsimha's aḍuḍutkṛtaya and pādāntasuptāyāḥ seem to me to be more suitable and to yield a better interpretation. I do not, however, find duḍutkara in the sense of yar aranikā in the Prakrit dictionaries available to me. I feel Bh. Nr. must have had access to genuine sources for the reading and the interpretation ". There is no such word as dudutkara' in Prakrit Aduḍumkiä is a ghost-word. Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit l'erses in Sanskrit Works on Poetics 15) Taha dittham taha bhaniami...... (p. 54) तह दिह्र तह भणि ताएँ णिअदं (? णिउत्तं) तहा तहासीणं । अवलोइअं सइण्हं (? सयोह) सविन्भमं जह सवत्तीहि ॥ (तथा दृष्टं तथा भणितं तया नियतं (? निवृत्तं) तथा तथासीनम् । अवलोकितं सतृष्णं सविम्रमं यथा सपत्नीभिः ॥) -Dhanikasya Tha reading (Sk: nirvttam ). niadam' seems to be doubtful. The Adyar edition reads • niudam' However, niudam' cannot be equated with 'nivrttam'. The actions on the part of the heroine, described in the first half of the gātha, more or less correspond with the ones, described in the first half of the following gatha : जं जं करेसि जं जं च जंपसे जह तुम णिअंसेसि ।। -KAS p. 425, v.727 -SK p. 618, V. 152 -GS IV. 78 There is a variant reading niacchesi’ in place of 'niamsesi'. The meaning of 'niacchesi' is already had from 'dittham'. One is therefore tempted to hazard a conjecture that the original reading may have been : ........ताए णिअसिअंतहा तहासोणं । (.........तया निवसितं (परिहितं) तथा तथासीनम् ।) ... 16) Saloe via ( ? ccia )...... (p. 58) ___ सालोए च्चिअ सूरे घरिणी घरसामिअस्स घेत्तूण । ..' णेच्छंतस्स वि पाए धुअइ हसंती हसंतस्स ॥ (सालोक एव सूर्ये गृहिणी गृहस्वामिकस्य (-स्वामिनो) गृहीत्वा । नेच्छतोऽपि पादौ धावति हसन्ती हसतः ॥) -GS II. 30 17) Ramdā camda (p. 66) रंडा चंडा 'दिविखआ धम्मदारा मज्जं मंसं पिज्जए खज्जए अ। भिक्खा भोज्जं चम्मखंडं च सेज्जा कोलो धम्मो कस्स ण होइ' रम्मो ॥ ( रण्डा चण्डा दीक्षिता धर्मदारा मद्यं मांसं पोयते खाद्यते च । भिक्षा भोज्यं चमखण्डस्य शय्या कौलो धर्मः कस्य न भवति रम्यः ॥) Karpūramañjari I. 23 1 सिक्खिदा (Sk शिक्षिता) 2 भाइ भादि (Sk भाति) . Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 32 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 18) Vevai seadavadani (?)...... (pp. 78-79) This passage, as printed in our edition, is very corrupt. For restoration of this Apabhramsa passage vide supra Dr. H.C. Bhayani, : "Restoration of the text of some corrupt Apabhramsa and Prakrit citations in Dhanika's Avaloka on the Dasarūpaka and in Kuntaka's Vakrokti-Jivita". वेवइ सेअ-दवद्दिअ-रोमंचिअ-गत्ति चवइ विसंतुल-वयणइँ बाहोल्लिअ-णेत्ति । मुहु तहे सामलिहूअउ खणे खणे विमुज्झइ मुद्ध सुहअ (?) तुह पेम्मेण सा विणडिज्जइ ॥ ( वेपते स्वेद-द्रवादित-रोमाञ्चित-गात्रा वदति विशृङखल-वचनानि बाप्पादित-नेत्रा। मुखं तस्याः श्यामलीभूतं क्षणे क्षणे विमुह्यति मुग्धा सुभग तव प्रेम्णा सा व्याकुलीक्रियते ॥) In connection with this passage the reader is referred to Prof. Venkatacharya's Introduction (pp. xxxviii-xl) to the Adyar edition. 19) Annahunāhumaheliahu ...... (p. 91) This Apabhra nsa stanza is extremely corrupt. For the restoration of the text vide Dr. Bhayani's paper mentioned above. 20) अण्णहु णाहु महेलिअहु, बहुपरिमल-सुसुअंधु । महु कंतह अल्ल-व्वणह, अंगि ण फिट्टइ गंधु ॥ (अन्यासां नाथो महिलानां बहु-परिमल-सुसुगन्धिः। मम कान्तस्या-व्रणस्य, अङगे न भ्रश्यति गन्धः ॥) Ekkatto ruai pia...... एक्कत्तो रुअइ पिआ अण्णत्तो समर-तूर-णिग्योसो। पेम्मेण रणरसेण अ भडस्स डोलाइअं हिअअं॥ (एकतो रोदिति प्रियान्यतः समर-तूर्य-निर्घोषः। प्रेम्णा रणरसेन च भटस्य दोलायितं हृदयम् ॥) (p. 91) This gātha is cited for the first time by Anandavardhana in his Dhvanyaloka (p. 383) to llustrate rasa-avirodhita'. Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 21) Bhama dhammia visaddho....... (p. 94) भम धम्मिअ 'वीसद्धो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण। गोलाणइकच्छकुडंगवासिणा दरिअसोहेण ॥ (म्रम धार्मिक विश्रब्धः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदानदीकच्छकुञ्जवासिना दृप्तसिंहेन ॥) -GS II.75 This gàthā is cited for the first time by Anandavardhana in his Dhvanyā loka (p. 52) when discussing the nature of dhvani and its distinction fron mukhyārtha. 22) Panaakuviana donha vi...... ____ (p. 102) पणअ-कुविआण दोण्ह वि अलिअ-पसुत्ताण 'माणइंताणं । णिच्चल-णिरुद्ध-णीसास-दिण्ण-कण्णाण को मल्लो ॥ ( प्रणय-कुपितयोयोरप्यलोकसुप्तयोर्मानवतोः । निश्चल-निरुद्ध-निःश्वास-दत्तकर्णयोः को मल्लः॥) -GS I-27 23) Keli-gotta-kkhalane...... (p. 103) केली-गोत्त-क्खलणे वि कुप्पए केअवं अआणंती। .. दुट्ठ उअसु परिहासं जाआ सच्चं चिअ परुण्णा ॥ (केली-गोत्र-स्खलनेऽपि कुप्यति कैतवमजानन्ती । दुष्टः पश्य परिहासं जाया सत्यमेव प्ररुदिता ॥) GS (W) 967 The Adyar edition (p. 234) reads the earlier part of the second half as follows: हमस्स मसा परिहासं and the commentator gives its cchāya as दुर्दमस्य कस्यचित (?) भषापरिहासं. Obviously both the text and its cchaya are not satisfactory. One feels like conjecturing that the original reading might have been दुद्दम मुअ परिहासं (Sk: देवर मुञ्च परिहासं) The first foot of this gathā occurs in a gāthā cited in SK (p. 622) and SP (p. 622, 789 and 841). 24) (p. 104) Neurakodivilaggam ..... णेउर-कोडि-विलग्गं 'चिहुरं दइअस्स पाअ-पडिअस्स । हिअ पउत्थ-माणं उम्मोअंति च्चिअ कहेइ ॥ (नपुर-कोटि-विलग्नं चिकुरं दयितस्य पाद-पतितस्य । हृदयं प्रोषितमानमुन्मोचयन्त्येव कथयति ॥) --GS II. 88 1 वीसत्थो विश्वस्तः; वीसद्धं विश्रब्धम् 2 अडविअड (SSk तट-विकट) 3 माणइल्लाणं (मानवतोः) 4 चिउरं (चिकुरम् ) Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 25) (p. 104) Homtapahiassajaa होंत-पहिअस्स जाआ आउच्छण-जीअ-धारण-रहस्सं । पुच्छंती भमइ 'घरं घरेण पिअ-विरह-सहिरीओं ॥ (भविष्यत्पथिकस्य जाया, आप्रच्छन-जीव-धारण-रहस्यम् । पृच्छन्ती भ्रमति गृहं गृहेण प्रिय-विरह-सहनशीलाः ॥) -GS I-47 1 घरं घरेसु गृहं (? गृहाद्) गृहेषु Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CHAPTER V PRAKRIT VERSES IN VYAKTIVIVEKA As Mahimabhatta (first half of the 19th century ) wrote his work, Vyaktiviveka,' for demolishing the theory of dhvani it is but natural that he should reproduce most of the verses, cited in that work, in the course of his discussion. Out of a total of thirty seven Prakrit verses, eight are repetitions. That is, we have really twenty-nine Prakrit verses cited in Vyakti-viveka. Out of these twenty-nine verses twenty-three are directly reproduced from the Dhvanyā loka, as would be evident from the present study. 1) Ajja vi abhinna-muddo...... (p. 303) This line forms the second half of the famous verse from Vākpati's Gaidavaho : आ-संसारं कइ-पुंगवेहि तद्दिअह-गहिअ-सारो वि। अज्ज वि अभिण्ण-मुद्दो व्व जअइ वाआ-परिप्फंदो ॥ -Gaüdavaho. 87 (आसंसारं कविपुङगवैः प्रतिदिवसगृहीतसारोऽपि । अद्याप्यभिन्नमुद्र इव जयति वाक्परिस्पन्दः ॥) 2) Atta ettha nimajjai...... (p. 403) अत्ता एत्थ णुमज्जइ एत्थ अहं दिअसअं पुलोएसु। मा पहिअ रत्ति-अंध अ सेज्जाए मह णुमज्जिहिसि ॥ -GS VII. 67 (श्वश्रूरत्र निषीदत्यत्राहं दिवसकं प्रलोकस्व । मा पथिक रात्र्यन्धक शय्यायामावयोनिषत्स्यसि ॥) This verse is for the first time cited in DHV ( p. 71, p. 132 ). 3) Asamappiam pi gahian...... (p. 448) This line forms the second half of the following verse from Sarvasena's Harivijaya, ( now lost): चअंकरावअंसं छण-पसर-महग्य-मणहर-सरामोअं। असमप्पिरं (? अपणामिअं) पि गहिरं कुसुमसरेण महुमास-लच्छोएँ मुहं ॥ -Harivijaye (चूताकुरावतंसं क्षणप्रसरमहाघमनोहरसुरामोदम् । असमपितमपि (? अनर्पितमपि) गृहीतं कुसुमशरेण मधुमासलक्ष्म्या मुखम् ॥) This verse is first cited in DHV...... ( p. 298) 1. The Vyaktiviveka of Sri Rājānaka Mahimabhatta, with the commentary of Rājānaka Ruyyaka and the Madhusudani commentary by Pt. Madhusudana Miśra, Chowkhamba Sanskrit Series, Banaras, 1936. Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 4) Isäkalusassa vi tuha...... (p. 438) ईसा-कलुसस्स वि तुह मुहस्स णं एस पुणिमाचंदो। अज्ज सरिसत्तणं पाविऊण अंगे च्चिअ ण माइ ॥ (ईर्ष्याकलुषस्यापि तव मुखस्य नन्वेष पूर्णिमाचन्द्रः। . अद्य सदृशत्वं प्राप्याङ्ग एव न माति ॥) This verse is first cited in DHV (p. 283). 5) Ukkhaadumam va selam...... - (p. 284). उक्खअ-दुमं व सेलं हिम-हअ-कमलाअरं व लच्छि-विमुक्कं। पीअ-मइरं व चस वहुल-पओसं व मुद्ध-अंद-विरहिअं॥ -Setu II. 5 (उत्खात-द्रुममिव शैलं हिम-हत-कमलाकरमिव लक्ष्मी-विमुक्तम्। . .. पीतमदिरमिव चषकं वहुल-प्रदोषमिव मुग्ध-चन्द्र-विरहितम् ॥) 6) Uccinusu padiakusumami...... ' (p. 443). उच्चिणसु पडिअ-कुसुमं मा धुण सेहालिअं हलिअ-सुण्हे । अह दे विसम-विरावो विवाओ ससुरेण सुओ वलअ-सहो॥ (उच्चिनुष्व पतित-कुसुमं मा धुनीहि शेफालिकां हालिक-स्नुषे । अथ ते विषम-विरावः / विपाकः श्वशुरेण श्रुतो वलय-शब्दः ॥) This gatha is first cited in DHV (p. 283). Hemacandra's KAS (p. 55) and SS' (No. 959) read - Esa avasana-viraso' (Sk Esa avasana-virasah). 7) Emea jano tissa ...... (p. 415, p. 446) एमेअ जणो तिस्सा देइ कवोलोवमाइ ससि-बिबं। परमत्थ-विआरे उण चंदो चंदो च्चिअ वराओ॥ (एवमेव जनस्तस्या ददाति कपोलोपमायां शशिबिम्बम्। परमार्थाविचारे पुनश्चन्द्रश्चन्द्र एव वराकः॥) This gatha is first cited in DHV (p. 293). 8) Kassa va na hoi roso...... (p. 410) कस्स व ण होइ रोसो दठूण पिआए सव्वणं अहरं । सभमरपउमग्धाइरि वारिअवामे सहसु एहि ॥ -GS (W). 886 (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमधरम् । सभ्रमरपद्माघ्राणशीले वारितवामे सहस्वेदानीम् ॥) Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 365) This gāthā is first cited in DHV (p. 76. p. 284) 9) Kaha nāma na hosi tuman... कह णाम ण होसि तुमं भाअणमसमंजसस्स णरणाह । णिच्चं चेअ कुणंतो जहिच्छमत्थाण विणिओअं॥ (कथं नाम न भवसि त्वं भाजनमसमञ्जसस्य नरनाथ । नित्समेव कुर्वन् यथेच्छमर्थानां विनियोगम् ॥) 10) Gaanam ca mattameham....... (p. 416) गअणं च मत्तमेहं धारालुलिअज्जुणाइँ अ वणाई। णिरहंकार-मिअंका हरंति णीलाओ वि/अ णिसाओ॥ -Gaüdavaho. 406 (गगनं च मत्तमेघ धारालुलितार्जुनानि च वनानि । निरहङकार-मृगाङका हरन्ति नीला अपि/नीलाश्च निशाः ॥) This gāthā is first cited in DHV (p. 173) 11) Candg-matehi nisa ...... (p. 139) चंद-मऊहेहि णिसा लिणी कमलेहि कुसुमगुच्छेहि लआ। हंसेहि सरअ-सोहा कव्व-कहा सज्जणेहि कोरइ गरुई । (चन्द्रमयूखैनिशा नलिनी कमलैः कुसुमगुच्छलता । हंसैश्शारद/शर/च्छोभा काव्यकथा सज्जन्नः क्रियते गुर्वी ॥) This verse, which is in Skandhaka, is most probably drawn from Harivijaya of Sarvasena, an epic poem now lost. It is first cited in DHV ( p. 259 ). 12) Jaejja varuddese....... (p. 436) जाएज्ज वणुद्देसे खुज्जो च्चिअ पाअवो झडिअ-पत्तो। मा माणुसम्मि लोए चाएक्क-रसो दरिदो अ॥ -GS III. 30 (जायेय वनोद्देशे कुब्ज एव पादपः शीर्णपत्रः। मा मानुषे लोके त्यागैकरसो दरिद्रश्च ॥) This gātha is first cited in DHV (p. 269) 13) Tamtara siri-sahoara...... (p. 138; 9.434) तं ताण सिरि-सहोअर-रअणाहरणम्मि हिअअमेक्करसं । बिबाहरे पिआणं णिवेसिअं कुसुमवाणेण ॥ -Vişamabā nalilāyām (तत्तेषां श्री-सहोदर-रत्नाभरणे (? रत्नाहरणे) हृदयमेकरसम् । बिम्बाधरे प्रियाणां निवेशितं कुसुमवाणेन ॥ ) Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This gātā is first cited in DHV (p. 265 ) with the introductory remark : "यथा वा ममैव विषमवाणलीलायामसुरपराक्रमे कामदेवस्य-" 14) Tala jaamti gunā...... (p. 415) ताला जाअंति गुणा जाला ते सहिअएहि घेप्पंति । रइकिरणाणुग्गहिआइँ होंति कमलाइँ कमलाई ॥ -Vişamabānalilā yam (तदा जायन्ते गुणा यदा ते सहृदयैर्गृह्यन्ते । रविकिरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) This gātha is first cited.in DHV (p. 170). Anandavardhana cites it with the introductory remark: “यथा च ममैव विषमबाणलीलायाम्-" 15) De a pasia miattasu...... (p. 408) दे आ पसिअ णिअत्तसु मुह-ससिजोण्हा जुण्हा-विलुत्त-तम-णिवहे । अहिसारिआण विग्धं करेसि अण्णाण वि हआसे ॥ -GS (W) 968 (प्रार्थये तावत् प्रसीद निवर्तस्व मुखशशिज्योत्स्नाविलुप्ततमोनिवहे। अभिसारिकाणां विघ्नं करोष्यन्यासामपि हताशे ।) This gāthā is first cited in DHV (p. 74) 16) Devvāattammi phale..... (p. 435) देव्वाअत्तम्मि फले कि कोरउ एत्तिअं पुणो भणिमो । ककेल्लि-पल्लवा पल्लवाण अण्णाण ण सरिच्छा ॥ -cf. GS III. 79 (दैवायत्ते फले कि क्रियतामेतावत्पुनर्भणामः। रक्ताशोकपल्लवाः पल्लवानामन्येषां न सदृक्षाः ॥) The second half of this gāthā, as found in GS ( III. 79 ) reads differently : कंकेल्लिपल्लवाणं ण पल्लवा होंति सारिच्छा ॥ (रक्ताशोक-पल्लवानां न पल्लवा भवन्ति सदृक्षाः ॥) This gātha is first cited in DHV (p. 266 ). Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 17) Pattā niambaphamsam...... (p. 387) पत्ता णिअंवफंसं/पत्तणिअंवप्फंसा हाणुत्तिण्णाए सामलंगीए । चिहुरा रुप्रति जलबिंदुएहि बंधस्स व भएण ॥ -GS VI. 55 (प्राप्ता नितम्बस्पर्श प्राप्तनितम्बस्पर्शाः स्नानोत्तीर्णायाः श्यामलाङग्याः । __चिकुरा रुदन्ति जलबिन्दुभिर्बन्धस्येव भयेन ॥) 18) Bhama dhammia visaddho...... (p. 399) भम धम्मिअ वीसद्धो/वीसत्थो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण । गोला-णइ-कच्छ-कुडंग-वासिणा दरिअ-सोहेण ॥ -GS II. 75 (भ्रम धार्मिक विस्रब्धः | विश्वस्तः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदा-नदी-कच्छ-निकुञ्ज ( = लतागहन - ) वासिना दृप्तसिंहेन ।) This gāthā is first cited in DHV ( p. 52) 19) Raikiranānuggahiaim...... (p. 446) रइकिरणाणुग्गहिआइँ होति कमलाइँ कमलाई॥ --Vişamabānalilāyām (रविकिरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) This line forms the second half of the gātha " Tālā jāamti gunā ”, etc., given in full under S. No. 14 supra. 20) Lacchi duhia jama....... (p. 371) लच्छी दुहिआ जामाउओ हरी तस्स घरिणिआ गंगा। .. अमिअ-मिअंका अ सुआ अहो कुडुंब महोअहिणो॥ (लक्ष्मीर्दुहिता जामातृको ( = जामाता)हरिस्तस्य गृहिणी गङगा। अमृत-मृगाङको च सुतौ, अहो कुटुम्बं महोदधेः॥) ' This gatha is first cited in DHV (pp. 463-464). Kalpalataviveka (p. 181 f. n-3) reads 'dhia', 'jayāduo' (a misprint for 'jamāduo ), and gharalliya ' for ' duhia "jamāno ' and 'gharinia' respectively. 21) Vacca maha vvia ekkāe..... (p. 137; p. 407) बच्च मह च्चिअ एक्काएँ होंतु णीसास-रोइअन्वाइं। मा तुज्झ वि तीऍ विणा दक्खिण्णहअस्स जाअंतु॥ -GS (W).944 (वज ममैवैकस्या भवन्तु निःश्वास-रोदितव्यानि । मा तवापि तया विना दाक्षिण्यहतस्य जायन्ताम् ॥) Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This gātha is first cited in DHV (p. 73). 22) Vaniaa hatthidamta........ (p. 84: p. 448) वाणिअअ हत्थिदंता कत्तो अम्हाण वग्घकित्तीओ/वग्यकित्ती अ। जाव लुलिआलअमुही घरम्मि परिसक्कए सुण्हा ॥ -GS (W). 951 (वाणिजक हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रकृत्तयः/व्याघ्रकृत्तयश्च । यावल्लुलितालकमुखी गृहे परिष्वष्कते स्नुषा ॥) This gatha is first cited in DHV (p. 299). 23) Vivariasuraasamae...... (p. 86; p. 449) विवरीअ-सुरअ-समए बंभं दळूण णाहिकमलम्मि। हरिणो दाहिण-णअणं चुंबइ हिलिआउला लच्छी ॥ __-GS (W) 816 (विपरीत-सुरत-समये ब्रह्माणं दृष्ट्वा नाभि-कमले। . हरेर्दक्षिणनयनं चुम्बति ह्रियाकुला लक्ष्मीः॥) In Kavyaprakasa (p. 250) Mrmmata reads this gāthā as follows : विपरीअ (? विवरीअ-) रए लच्छी बम्हं वळूण णाहिकमलटं। हरिणो दाहिण-णअणं रसाउला झत्ति ढक्केइ ॥ (विपरीतरते लक्ष्मीब्रह्माणं दृष्ट्वा नाभिकमलस्थम् । हरेर्दक्षिणनयनं रसाकुला झटिति स्थगयति ॥) Hemacandra's text of this gāthā (Kavyānušā sana, p. 450) closely agrees with Mammata's text. 24) Visamaio ccia kana vi....... (p. 450) विसमइओ च्चिअ काण वि काण वि वोलेइ अमिअ-णिम्माओ। काण वि विसामिअमओ काण वि अविसामओ-कालो ॥ (विषमयितः (? विषमयः) केषामपि केषामप्यतिक्रामत्यमृत-निर्माणः । केषामपि विषामृतमयः केषामप्यविषामृतः कालः ॥) This gāthā is first cited in DHV (p. 294) 25) Virana ramai ghusina... .. __(p. 138; p. 434) वीराण रमइ घुसिणारुणम्मि ण तहा पिआथणुच्छंगे। दिट्ठी रिउ-गअ-कुंभ-त्थलम्मि जह बहल-सिंदूरे ।। -GS (W). 957 (वीराणां रमते घुसृणारुणे न तथा प्रियास्तनोत्सङगे। दृष्टी रिपु-गज-कुम्भस्थले यथा बहल-सिन्दूरे ॥) Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This gatha is first cited in DHV (p. 262). virāna'. Hemacandra reads - dhirana' in place of 26) Sajjei surahimāso....... (p. 451) सज्जेइ सुरहि-मासो ण दाव अप्पेइ/ण ता पणामेइ जुअइ-जण-लक्ख-सहे । अहिणव-सहआर-मुहे णव-पल्लव-पत्तले अणंगस्स सरे । (सज्जयति सुरभिमासो न तावदर्पयति युवति-जन-लक्ष्य-सहान् । अभिनव-सहकार-मुखान् नव-पल्लव-पत्रलाननङ्गस्य शरान् ॥) This verse is first cited in DHV (p. 255). It is in Skandhaka and is probably drawn from Sarvasena's Harivijaya, an epic poem in Prakrit (now lost). 27) Sihipimchakannaura ...... (p. 451) सिहि-पिछ-कण्णऊरा जाआ वाहस्स गव्विरी भमइ। मुत्ताहल-रइअ-पसाहणाण मज्झे सवत्तीणं ॥ -GS II. 73 (शिखि-पिच्छ-कर्णपूरा जाया व्याधस्य गविणी | गर्ववती भ्रमति । मुक्ताफल-रचित-प्रसाधनानां मध्ये सपत्नीनाम् ॥) This gāthā occurs, with some variant readings. in the GS II. 73. It is first cited in DHV (p. 256). 28) Hiaatthaviamannum...... (p. 436) हिअअ-ट्ठाविअ-मण्णुं अवरुण्णमुहं पि मं पसाअंत । अवरद्धस्स वि ण हु दे बहुजाणअ रोसिउं सक्कं ॥ (हृदय-स्थापित-मन्युमपरुदितमुखीमपि मां प्रसादयन् । अपराद्धस्यापि न खलु ते बहुज्ञ रोषितुं शक्यम् ॥) Hemacandra reads the first half of this gathā as follows : हिअअट्ठियमन्न खु अ अणरुठ्ठमुहं पि में पसायंत । (हृदय-स्थित-मन्युं खलु चारुष्टमुखीमपि मां प्रसादयन् ।) -Kāvyānuśāsana (p. 75) The Kalpalatā viveka (p. 148 ) nearly agrees with Hemacandra's text : हिययद्विअमन्न खु (अ) अणरुटमुहं पिणं (?म) पसाएंत ।। (हृदय-स्थितमन्युं खलु च अरुष्ट ( = अप्रदर्शितरोष--) मुखीं मां प्रसादयन् ।) Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42. Prakrit Verses in Sanskrit Works on Paetics In view of the readings in Kāvyānusasana and Kalpalatā viveka it would seem that 'Anarutthamuham' is the original reading and 'avarunnamuham' is its corrupt form. This gatha is first cited in DHV (p. 267). 2) Hoi na gunanurao...... (p. 432) होइ ण गुणाणुराओ जडाण णवरं पसिद्धिसरणाण । किर पण्हुवइ ससिमणी चंदे ण पिआमुहे दिळें ॥ (भवति न गुणानुरागो जडानां केवलं प्रसिद्धि-शरणानाम् । किल प्रस्नौति शशिमणिः चन्द्रे न प्रियामुखे दृष्टे ॥) This gātha is first cited in Dhvanyaloka-locana (p. 123) The text of this gātha as printed in Dhvanyalokalocana, is corrupt. This gātha is also quoted in Hemacandra's Kā vyānuśāsana (p. 353 ), and in Kalpalatāviveka (p. 119) of an anonymous author. The readings in Locana need to be improved on the basis of these later works which adopt verses after verses and passages after passages from Dhvanya loka and Locana. . Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CHAPTFR VI PRAKRIT VERSES IN SRNGĀRAPRAKASA Bhoja's Sțgāraprakāśa (S'P ) is a work on Alamkāra of an encyclopaedic character.' A critical edition of this huge work is a long felt need. The scholarly world should be grateful, however, to the Yatiraja Swamy of Melkote and G. R. Josyer for making the complete text available in print ( in four volumes ) although imperfect in so many respects. Especially, the text of Prakrit passages, as presented in these four volumes is in many cases, highly corrupt and almost unintelligible. It is my earnest endeavour to present here the Prakrit text in its correct form by tracing the passages wherever possible, to their original sources or by comparing them with the corresponding passages cited in other works on Alamkāra or Vyakarana or Cchandas-Šāstra. The Apabhraṁsa passages will be dealt with separately in an Appendix. ( Volume 1 : Prakāśas I-VIII) 1) Attha-visesā na hi taha...... (p. 2) अत्थ-विसेसा ण हि तह चित्त-विआसं कुणंति सच्चविआ। जह उण ते उम्मिलंति सुकइ-वओहिं सु-सीसंता ॥ (अर्थ-विशेषा न हि तथा चित्त-विकासं कुर्वन्ति दृष्टाः । यथा पुनस्ते उन्मीलन्ति सुकवि-वचोभिः सु-कथ्यमानाः ॥) 2) Kadue dhāmamdhare...... (p.96) कडुए कह दे धूमधारे अब्भुत्तणमग्गिणो समप्पिहिइ । मुहकमलचुंबणालेहडम्मि पासट्ठिए दिअरे ॥ (कटुके | कथं सखि धूमान्धकारेऽभ्युत्तेजनमग्नेः समाप्स्यते । मुख-कमल-चुम्बन-लम्पटे पार्वस्थिते देवरे ॥ ) -Cf. SK P. 688 (v. 392), and GS (W) 734. 3) Sunnammi girim gāme ( ? )...... (p. 96) सुण्णम्मि गिरिग्गामे वण-महिस-विसाण-भग्ग-वइवेढे । गहवइ-धूआ दंसण-मणोहरा मं पसाएइ ॥ (शून्ये गिरि-ग्रामे वन-महिष-विषाण-भग्न-वृति-वेष्टे । गृहपत्ति-दुहिता दर्शन-मनोहरा मां प्रसादयति ॥) Maharaja Bhojaraja's Shringara Prakasha, First Eight Chapters, Coronation Press, 100 Feet Road, Mysore, 1955. Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 4) Vippa api apu (?)..... This Prakrit passage defies restoration. ( P. 102 ) 5) Namaha avaddhiatumigam....... (p. 162) णमह अवडिअ-तुंगं अवसारिअ-वित्थअं अणोणअ-गहिरं। अप्पलहुअ-परिसण्हं अणाअ-परमत्थ-पाअडं महुमहणं ॥ (नमत अवधित-तुङ्गम् अप्रसारित-विस्तृतम् अनवनत-गभीरम् । अप्रलघुक-परिश्लक्ष्णम् अज्ञात-परमार्थ-प्रकटं मधु-मथनम् ॥) -Setu I. 1 6) Phanamatha cana appakuvi' ? )....... (p. 102) पनमथ पनय-पकुप्पित-गोली-चलनग्ग-लग्ग-पतिबिबं । तसस नख-तप्पनेसं एकातस तन-थलं लदें। (प्रणमत प्रणय-प्रकुपित-गौरी-चरणान-लग्न-प्रतिबिम्बम् । . दशसु नख-दर्पणेषु एकादश-तनु-धरं रुद्रम् ॥) This verse is cited also in his SK ( II. v. 4, p. 145 ) by Bhoja. Hemacandra quotes this verse to illustrate a characteristic feature (रस्य लो वा ।। ८।४।३२६।।) . of Cūlikāpaiśāci. Ājada, who holds Hemacandra in great reverence, identifies this verse as the opening verse ( marigala-sloka ) of Brhatkatha (of Gunadhya). He remarks : बृहत्कथायामादिनमस्कारोऽयम् । अत्र पैशाची भाषा इति । 7) Hada-manusa-mamisa...... (p. 102) हद-माणुश-मंश-भोअणे कुंभ-शहश्शं वशाहिं शंचिदे । अणिशं अ पिबामि शोणिदं वलिश-शदं शमले हुवीअदु ॥ (हत-मानुष-मांस-भोजने कुम्भ-सहस्रं वसाभिः संचितम् । । अनिशं च पिबामि शोणितं वर्षशतं समरो भवतु ॥) . -Venisamhāra, Act III. I 8) Ekadu asaloni...... (p. 102) For this Apabhraíša passage Vide Appendix. I. 9) Hirau haramta ho...... (p. 103) For this Apabhramsa passage vide Appendix. I. 10) Ava akkho lici...... ( p. 103) . For this Apabhramsa passage vide Appendix I. Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 103) 11) Kamvali ala ekam...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. (p. 103) 12) Mahanahi akutumbi...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. • 13) Ahape...... tivavagā (?)...... And, ( p. 120) 14) Tugga adhojjharamuhale ( ? )...... (p. 120) These two verses are drawn from Setubandha : अह पेच्छंति पवंगा सअल-जअक्कमण-वडिअ-महा-सिहरं । णिट्ठविअ-दक्षिण-दिसं सेस-दिसा-मुह-पहाविअं व सुवेलं ॥ इत्यत आरभ्य तुंग-अडोज्झर-मुहले जस्स अ कसण-मणि-गंड-सेलद्धते । सेवंतीण ण पत्तो तिअस-वहूण सिढिलत्तणं अणुराओ ॥ इत्याश्वासकपरिसमाप्तिर्यावदिति । (अथ प्रेक्षन्ते प्लवङ्गाः सकल-जगदाक्रमण-वधित-महाशिखरम् । निष्ठापित-दक्षिण-दिशं शेष-दिङ्मुख-प्रधावितमिव सुवेलम् ॥ तुङग-तट-निर्झर-मुखरान् यस्य च कृष्ण-मणि-गण्ड-शैलार्धान्तान् । सेवमानानां न प्राप्तः त्रिदश-वधूनां शिथिलत्वम् अनुरागः ॥) . 15) Va Onavu...... (p. 121) . . . For this Apabhramsa passage vide Appendix I. . (p. 121) 16) Dinahadivatthaho...... For this Apabhraṁsa passage vide Appendix I. (p. 121) 17) Jai vi...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 18) Eso khu vajjanigghada...... (p. 122) एसो खु...वज्जणिग्घाददारुणचवेडा-मोडणपाडिदाणेअ-गर-तुरंगजंगलुग्गारभरिदगलगुहा-(गम्भ-) गंभीर-घग्घरोरल्लि गल्लूरणसहसंदभपडिरवाभोअभीसाविदण?विद्दाविदासेसजणणिवहो ...दुट्ठसठूलो (कुविअ-)कअंत-लीलाइदं करेदि । Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 46 ( एष खलु... .. वज्र - निर्घात दारुण चपेटामोटन पातितानेक-नर-तुरङ्गजाङगलोद्गार - भरित-गल-गुहा- (गर्भ) - गम्भीर - घर्घरोरल्लि-गल्लपूरण - शब्द-संदर्भ-प्रतिरवाभोग-भोषित नष्ट-विद्राविताशेष-जननिवहः ... दुष्ट - शार्दूलः कुपित - कृतान्त लीलायितं करोति । ) - Mālati-Madhava, Act III. 15-16 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 19) Atahatthie vi tahataha ( ? )...... (p. 219 ) This gāthā is quoted by Anandavardhana (Dhvanyaloka, IV. 3 – 4 ) with the introduc tory words “ gāthā cātra krtaiva mahākavinā. अतहट्ठिए वि तहसंठिए व्व हिअअम्मि जा णिवेसेइ । अत्थ-विसेसे सा जअइ विअड-कइ-गोअरा वाणी ॥ ( अतथास्थितानपि तथासंस्थितानिव हृदये या निवेशयति । अर्थविशेषान् सा जयति विकट - कवि - गोचरा वाणी ॥ ) This gāthā closely agrees in thought with Vakpatirāja's Gaudavaho (verse No. 66). Most probably this gatha is drawn upon from Vākpatiraja's lost Prakrit work Mahumaa-viaa ( Sk. Madhumatha-vijaya ). 20) Yorattharie bahuño ( ? )...... थोरत्थणीएं वहुणो, हलाऍ सामाऍ मंदगमणाए । कोरच्छि-पेच्छिरीए, पहुप्पए एक्क- महिसीए ॥ स्थूल-स्तन्या वध्वा हलायाः श्यामाया मन्दगमनायाः । मुकुलाक्षि-प्रेक्षणशीलायाः प्रभवति एक महिष्याः ॥ ) 21 ) Kuvião Pasanñāo...... कुविआओ पसण्णाओ, ओरुण्णमुहीओ विहसमाणीओ । जह गहिआ तह हिअअं, हरंति उच्छण्ण-महिलाओ ॥ ( कुपिताः प्रसन्ना अवरुदित मुख्यः विहसंत्यः । यथा गृहीतास्तथा हृदयं हरन्ति स्वैरिण्यो महिलाः ॥ ) (p. 223,) अइ विअर किंण पेच्छसि आआसं कि मुहा पुलोएसि । जाएँ बाहुमूलम्मि अद्धअंदाण परिवाडि / परिपाडि || ( अयि देवर किं न प्रेक्षसे आकाशं किं मुधा प्रलोकयसि । जायाया वाहुमूलेऽर्धचन्द्राणां परिपाटीम् ॥ ) (p. 224) This gāthā is first cited by ānandavardhana in his Dhvanyaloka (I, pp 143-144 ). 22) Ai diara kim na pecchasi ...... (p. 224 ) GS. VI. 70 Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 23) Katto Samvadai maham (p. 226) कत्तो संपडइ महं पिअसहि पिअसंगमो णिसीहे वि । जा जअइ (?जीवइ) गहिअ-कर-णिअर-खिक्खिरि चंदचंडालो। (कुतःसंपद्यते मम प्रियसखि प्रियसङ्गमो निशीथे ऽपि । यावज्जयति (? ज्जीवति) गृहीत-कर-निकर-खिक्खिरी चन्द्रचाण्डालः ।।) Note : खिक्खिरी डुम्बादीनां स्पर्शपरिहारार्थ चिह्नयष्टिः ।-देशी-२ 24) Padipakkha-mamtu-punje (p. 227) पडिवक्ख-मण्णु-पुंजे लावण्ण-उडे अणंग-गअ-कुंभे । पुरिस-सअ-हिअअ-धरिए कीस थणंती थणे वहसि ॥ (प्रतिपक्ष-मन्यु-पुजौ लावण्यकुटावनङ्ग-गज-कुम्भौ । पुरुष-शत-हृदय-धृतौ कस्मात् (किमिति) स्तनन्ती स्तनौ वहसि ॥) This is cited in SK ( v. v 378 ) too. GS III. 60 25) Vavasaaraipaoso (p. 227) ववसाअ-रइ-पओसो, रोस-गइंद-विढ-सिंखला-पडिबंधो । कह कह वि दासरहिणो जअ-केसरि-पंजरो गओ घण-समओ ॥ (व्यवसाय-रवि-प्रदोषो रोष-गजेन्द्र-दृढ-शृङखला-प्रतिवन्धः । कथं कथमपि दाशरथेर्जय-केसरि-पञ्जरो गतः घनसमयः ॥) This verse is cited in SK ( IV. v. 29 ) too. -Setu I 14. 26) Tahakamalakkamalka camdo ( ? )...... (p. 227) तुह कम (अथवा कर)-कमलं कमलं, चंदो चंदमुहि तुज्झ मुह-अंदो । कमलं उण कमलं च्चिअ, चंदो चंदो च्चिअ वराओ ॥ (तव क्रम (अथवा कर)-कमलं कमलं चन्द्रः चन्द्रमुखि तव मुख-चन्द्रः । कमलं पुनः कमलमेव चन्द्रः चन्द्र एव वराकः ॥) 27) Tala Jaamti guna [p. 227) ताला जाति गुणा जाला ते सहिअएहि घेप्पंति। रवि-किरणाणुग्गहिआइं होंति कमलाई कमलाई ॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते सहृदयैर्गृह्यन्ते ।। रवि-किरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) -Vişambanalilāyām Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 228 ) 28) Chada ... Valaa ( ? )...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 29) ......Ja hanau ( ? )...... (p. 229). Note: This highly corrupt găthā may tentatively be restored as follows: छित्तो (?) चलणेण हला मओ वि कण्हस्स को ण जीवेज्ज । सो उण तेणावि मओ रिट्ठो सच्चं चिअ बइल्लो ॥ (स्पृष्टः चरणेन सखि मृतोऽपि कृष्णस्य को न जीवेत् । स पुनस्तेनापि मृतोऽरिष्टः सत्यमेव बलीवर्दः ॥) 30) Saccam cia kathamao ( ? )..... (p. 229) सच्चं चिअ कट्ठमओ सुरणाहो जेण हलिअ-धूआए । हत्थेहि कमल-दल-कोमलेहि छित्तो ण पल्लविओ ॥ (सत्यमेव काष्ठमयः सुरनाथो येन हालिक-दुहित्रा। हस्ताभ्यां कमलदलकोमलाभ्यां स्पृष्टो न पल्लवितः ॥) This gathā is cited in SK (V. v 313 ) too. ___-Cf GS (W) No. 864. 31) Esa avasānaviraso...... (p. 229) एस अवसाण-विरसो ससुरेण सुओ वलअसद्दो ॥ This is the second half of the following gātha : उच्चिणसु पडिअ-कुसुमं मा धुण सेहालिअं हलिअ-सुण्हे । एस अवसाण-विरसो ससुरेण सुओ वलअ-सद्दो॥ (उच्चिनुष्व पतित-कुसुमं मा धुनीहि शेफालिका हालिक-स्नुषे । एषोऽवसानविरसः श्वशुरेण श्रुतो वलय-शब्दः ॥) Anandavardhana cites this stanza with slight variations in his Dhvanyaloka ( II. PP 283-- 284). The second half begins thus : aha de visama-viravo ... The Chhāya, as given in Locana, reads: esa te visama-vipakah, which, however, does not agree with the printed text above. Hemacandra's Kavyānusasana (p.55 1.10) correctly readsesa avasana-viraso. 32) Pallaviam pivaakara ( ? ) Pallavehim...... (p. 230) पल्लविअंपिव/विअ कर-पल्लवेहि पप्फुल्लिअंव णअणेहि। फलिअं विअ पाण-पओहरेहि अज्जाएँ लावणं ॥ (पल्लवितमिव कर-पल्लवाभ्यां प्रफुल्लितमिव नयनाभ्याम् । फलितमिव पीन-पयोधराभ्यामाया लावण्यम् ॥) Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This gāthā is cited twice in SK (IVv 90, v. 105). Cf Vajjalagga v. 313 33) Avaihiapuppadisai ( ? )...... (p. 230) अवहिअ-पुवदिसे, समअं जोण्हाएँ सेविअ-पओस-मुहे । माइ ण झिज्जउ रअणी, अवरदिसाहत्त-पत्थिअम्मि मिअंके ॥ (अवगृहितपूर्वदिशे समकं ( = समं ) ज्योत्स्नया सेवित-प्रदोष-मुखे । मातर्न क्षीयतां रजनी अपर-दिशाभिमुख-प्रस्थिते मृगाः ॥) This verse is cited in SK (V. v. 356 ) too. 34) Papasāaripasodhana ( ? )...... (p. 231) The line, as it stands is corrupt and unintelligible. I feel certain that originally the text must have read : ववसाअ-रइ-पओसो (व्यवसाय-रवि-प्रदोषः) and, अणंग-गअ-कुंभे थणे (अनङ्ग-गज-कुम्भौ स्तनौ) For both these illustrations form part of the two verses quoted by Bhoja earlier (on p. 227) " Padivakkha... etc., and — Vavasāa'... etc. and eminently suit the context. Both these verses have been already treated above ( S. No. 25 and S. No. 24 respectively). 35) Raikiranānuggahiai...... (p. 232) रइ-किरणाणुग्गहिआइ होंति कमलाइ कमलाई ॥ (रवि-किरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) This line forms the second half of the gatha from Visamabanalila (cited on P. 227. Vide serial number (27) above). 36) Kuviao pasannao...... (p. 235) This gathā has been already treated above (S. No. 21 ). 37) Sūivehe musalam. (p. 236 ) सूईवेहे मुसलं विच्छ्हमाणेण दड-लोएण । एक्कग्गामे वि पिओ इमेहि समेहि अच्छीहि वि ण विट्ठो ॥ (सूचीवेधे मुसलं विक्षिपता दग्धलोकेन । एक-ग्रामे ऽपि प्रिय आभ्याम् प्रियः समाभ्याम् अक्षिभ्यामपि न दृष्टः ॥) -GS IV. 1 Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 38) Cumbijjai saahuttam...... (p. 236) ___ चुंबिज्जइ सअहुत्तं अवरुडिज्जइ सहस्सहुत्तं पि। रमिअ पुणोवि रमिज्जइ, पिए जणे णत्थि पुणरत्तं ॥ (चुम्ब्यते शतकृत्वः, आलिङग्यते सहस्रकृत्वोऽपि । रत्वा पुनरपि रम्यते प्रिये जने नास्ति पुनरुक्तम् ॥) -First cited in Dhv. I. p. 143 Regarding 'avarumdijjai' Hemacandra observes : ...अंकिय-अवलंडिया अ परिरंभे। ...अयं च यद्यपि क्रियाशब्दः - ' अवरुडइ', · अवरुंडिज्जइ' ' अवलंडिऊण' इत्यादिप्रयोगयोग्यश्च-तथापि पूर्वाचार्य-र्धात्वादेशेषु न पठितः इत्यस्माभिरपि तदनुरोधात तत्रापठित्वेह निबद्धः । -Desinamamala I. 11 : 39) Dui tumam via (? cia ) niuna...... (p. 236) दूई तुमं चिअ णिउणा/कुसला कक्कस/कक्खड-मआई जाणसे बोल्डं। ... कंडुइअपंडुरं जह ण होइ तह तं कुणिज्जासु | करेज्जासु ॥ (दूति त्वमेव कुशला कर्कश-मृदुकानि जानासि वक्तुम् । कण्डूयित-पाण्डुरं यथा न भवति तथा त्वं कुर्याः ॥) -GS II. 81 -Vajjalagga. v. no. 413 40) Gaanam ca matta-meham...... (p. 236) गअणं च मत्तमेहं धारा-लुलिअज्जणाइँ अ वणाई। णिरहंकार-मिअंका हरंति णीलाओं वि/अ णिसाओ ॥ (गगनं च मत्तमेधं धारालुलितार्जुनानि च वनानि । निरहङकार-मृगाङ्का हरन्ति नीला अपि/नीलाश्च निशाः॥) -Gaidavaho (v. no. 406) 41) Annam ladahattanaam...... (p. 236) अण्णं लडहत्तणअं, अण्ण च्चिअ कावि वत्तण-च्छाआ। सामा सामण्ण-पआवइस्स/पआवइणो रेह च्चिअ ण होइ ॥ ( अन्यल्लटभत्वम् अन्यैव कापि वर्तनच्छाया । श्यामा सामान्य-प्रजापते रेखैव न भवति ॥) ...Cited first in VJ I.v.96. Cf KPX. p. 630; KAS p. 368; and GS (W)..969 Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 42) Agania naanaosa (?)...... This line with the exception of be restored as: (p. 236) Ko hosi maanassa' is very corrupt. Tentatively it may अगणिअ-णअणाआसं मारिस लोइज्जंत तं को होसि मअणस्स । (अगणित-नयनायासं मारिष लोक्यमान न्वं को भवसि मदनस्य ।) 43) Vaassa tumam pi theva...... (p. 238) This line is corrupt. Tentatively it may be restored as follows: वअस्स तुमं पि थेव-चंदण-रसेण समाससिज्जसि । (वयस्य त्वमपि स्तोक-चन्दन-रसेन समाश्वसिहि ॥) 44) Ekāhiaddhihi sāvanua (?)...... (p. 238 ) For this Apabhramśa passage vide Appendix I. 45) Thiamatthiam va disai...... (p. 240) ठिअमट्ठिअं व दोसइ अठिअं पि परिट्टिअं व पडिहाइ । जह-संठिअं च दोसइ सुकईण इमाओं पयईओ ॥ (स्थितमस्थितमिव दृश्यतेऽस्थितमपि परिष्ठितमिव प्रतिभाति । यथा-संस्थितं च दृश्यते सुकवीनामेताः पदव्यः/प्रकृतयः ॥) -Gaüdavaho ( v. no. 66 ) 46) Bhama dhammia visaddho...... (p. 247) . भम धम्मिअ वीसद्धो/वीसत्थो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण । गोला-णइ-कच्छ-कुडंग-वासिणा दरिअ-सीहेण ॥ (भम धार्मिक बिस्रब्धः विश्वस्तः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदा-नदी-कच्छ-निकुञ्ज-( = लतागहन-) वासिना दृप्तसिंहेन ॥) -GS II. 75 This gatha is first cited by Anandavardhana in his Dhvanyaloka (I, P. 52 ) in the same .context. 47) Atta ettanimajjai (?)...... (p. 247) अत्ता एत्थ णुमज्जइ एत्थ अहं दिअसअं पुलोएसु । मा पहिअ रत्तिअंधअ सेज्जाए मह णुमज्जिहिसि ॥ (श्वश्रूरत्र निषीदति ( = शेते) अत्राहं दिवसकं प्रलोकस्व । मा पथिक रात्र्यन्धक शय्यायामावयोनिषत्स्यसि ॥) -GS VII. 67 This gātha is first cited by Anandavardbana in his Dhvanyaloka (I, P. 71 ) in the same context. Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 48) Bahalatama haarai...... ___(p. 247) बहलतमा हअराई अज्ज पउत्थो पई घरं सुण्णं । तह जग्गिज्ज सअज्झिअ/सअज्जिअ ण जहा अम्हे मुसिज्जामो ॥ . (बहलतमा हतरात्रिरद्य प्रोषितः पतिर्गृहं शून्यम् । तथा जागृहि प्रतिवेशिन् न यथा वयं मुष्यामहे ॥) -GS IV. 35 Note :- Hemacandra (KAS p. 53) quotes it in the same context as Bhoja does. (p. 247) 49) Asaiam anaena...... आसाइअं अणाएण जेत्तियं तेत्तिएण बंध दिहि । ओरमसु वसह एण्हि, रक्खिज्जइ गहवईछित्तं ॥ (आसादितमज्ञातेन यावत् तावता बधान धृतिम् । उपरम वृषभेदानी रक्ष्यते गृहपति-क्षेत्रम् ॥) Bhoja cites this gātha in SK (IV. p. 549 ) too. Hemacandra ( KAS, p. 54) quotes it in the same context as Bhoja does. 50) Mahuehi kimvi patthia ( ? )...... (p. 247) महुएहि किंव पंथिअ जइ हरसि णिअंसणं णिवाओ। साहेमि कस्स रण्णे गामो दूरे अहं एक्का ॥ (मधुकैः किंवा पान्थ यदि हरसि निवसनं नितम्वात् । कथयामि कस्यारण्ये ग्रामो दूरे हमेकाकिनी ॥) -Vajjalagga v. no. 491cf. GS (W) 961 Hemacandra (KAS, p. 54 ) quotes this gātha in the same context as Bhoja does. 51) Niadaiadamsaguna ( ? )...... (p. 247) णिअ-दइअ-दंसणुक्खित्तणूसुअ पहिअ अण्णेण वच्चसु पहेण । गहवइधूआ दुल्लंध-वाउरा ठाइ | हअग्गामे ॥ (निज-दयिता-दर्शनोत्क्षिप्त/नोत्सुक पथिकान्येन व्रज पथा। गृहपतिदुहिता दुर्लड्-घ्य-वागुरा तिष्ठति हतग्रामे ॥) -Cf GS (W)957 Hemacandra ( KAS, P. 55 ) quotes this gātha in the same context as Bhoja does. Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 52 ) Ucchinasu ( ? ) padiakusumam....... (p. 248 ) उच्चण पड-कुसुमं मा धुण सेहालिअं हलिअ-सुहे । एस अवसान - विरसो ससुरेण सुओ वलअ - सद्दो ॥ ( उच्चिनुष्व पतित - कुसुमं मा धुनीहि शेफालिकां हालिक - स्नुषे । एषोऽवसान-विरसः श्वशुरेण श्रुतो वलय- शब्दः || ) — Cf GS (W) 959 This gāthā is first cited by Anandavardhana (DHV. II p. 283 ). Hemacandra ( KAS I, p. 55 ) quotes it in the same context as Bhoja does. 53 ) Saniam vacca kisoari...... (p. 248) सणिअं वच्च किसोअरि पए पअत्तेण ठवसु महिवट्ठे । He free fण विहिणा दुक्खेण णिम्मविआ || ( शनैः व्रज कृशोदरि पदे प्रयत्नेन स्थापय महीपृष्ठे । भक्ष्यसि विस्तृत स्तनि विधिना दुःखेन निर्मापिता ( = निर्मिता ) ॥ Hemacandra ( KAS, p. 55 ) quotes this gāthā in the same context as Bhoja does. 54) De à pasia nivattasu...... दे आपसि णित्तसु, मुह-ससि जोन्हा - विलुत्त-तम- णिवहे । अहिसारिआण विग्धं करेसि अण्णाण वि हआसे ॥ ( प्रार्थये तावत् प्रसीद निवर्तस्व मुख-शशि- ज्योत्स्ना विलुप्त तमो निवहे | अभिसारिकाणां विघ्नं करोष्यन्यासामपि हताशे | ) This gāthā is first cited in Dhvanyaloka (I, p. 74 ) 55) Vacca maha vvia ( ? ) ekkā...... मा वच्च मह च्चिr एक्काए होंतु णीसास- रोइअव्वाइं । तुज्झ वि ती विणा दक्विण्ण हअस्स जाअंतु ॥ ( द्रज ममैवेकस्या भवन्तु निःश्वास रोदितव्यानि । मा तवापि तया विना दाक्षिण्यहतस्य जायन्ताम् ॥ ) This gāthā is first cited in Dhvanayāloka ( I, p. 73 ) 56) Gola - naie tuhe....... (p. 248 ) This line forms the first half of GS II. 71 (p. 248) -GS) W). 944 (p. 248 ) गोलाइए तू / कच्छे चक्खतो राइआइ पत्ताई । (उप्फडइ मक्कडो खोक्कएइ पोट्टं च पिट्टेइ || ) ( गोदा ( वरी) नद्या : तीर्थे कच्छे चर्वयन् राजिकायाः पत्राणि । ( उत्पतति मर्कट: खोक्ख शब्दं करोत्युदरं च ताडयति || ) ) 53 Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 54 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 249 ) अण्णत्त / अण्णत्थ वच्च बालअ मज्जति / पहाअंति कीस मं पुलोएसि । एअं भो जाओ - भीरुआण तित्थं / तूहं चिअ ण होइ ॥ ( अन्यत्र व्रज बालक ( = अप्रौढबुद्धे) मज्जन्तीं स्नान्तीं / कस्माद् मां प्रलोकयसि । एतद् भो जायाभीरुकाणां तीर्थमेव न भवति ॥ ) 57 ) Annatta vacca bālaa......... This gāthā is first cited in Dhvanyāloka ( III, p. 352 ). 58) Kassa va na hoi roso....... (p. 250 ) कस्स व ण होइ रोसो, दट्ठण पिआऍ सव्वणं अहरं । सभमरकमल-पउम-ग्धाइरि वारिअवामे सहसु एहि ॥ (कस्स वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमध रम् सभ्रमर-कमल / पद्म-प्रायिणी ( = आघ्राणशीले) वारितवामे सहस्वेदानीम् ) This gāthā is first cited in Dhvanyāloka ( I. pp. 76-77 ). 59) Namaha avaḍdhia-tumgam...... (p. 257 ) This verse is already cited on p. 102 of the texts. Vide No. 5 supra. 60) Saccam dhanna dhanna...... (p. 269) सच्चं धन्ना धन्ना (? सण्णा धण्णा) जा तइआ केसवेण गिरिधरणे । गुरुभार - वावडे वि, अज्जुअच्छं (? तंसवलिअच्छं ) चिरं दिट्ठा ॥ ( सत्यं धन्या धन्या (? संज्ञा धन्या) या तदा केशवेन गिरिधरणे । गुरुभारव्यापृतेनापि ऋज्वक्षं (? त्र्यंसवलिताक्षं) चिरं दृष्टा ॥ ) This gāthā is further cited on p. 888. 61) Sā uppannigoti ( ? ) ...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 62) Vānidhamodia ( ? )..... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 63) Amburukhoccia samuddu ( ? ) ...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. (p. 269 ) (p. 269 ) (p. 269 ) Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 269) 64) Hia ikhukkaigodari (? )...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. (p. 269) 65) Hia itiricchivahi ( ? )..... For this Apabhramśa passage vide Appedix I. 66) Mahilattānanivvāhi (?)...... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. (p. 269) (p. 269) 67) Savasalonigoradi ( ? )...... For this Apabhramsa passage vidc Appendix I. 68) Camdanihiekka-calara...... (p. 271) चंद-णिहिएक्क-चलणा णह-भमिर-मराल-णिहिणु (? णिहिअ-) अवर-वआ। कमल-वण-दिष्ण-हत्था अणु (?णह-) सिरी भुवणमोअरइ ॥ (चन्द्र-निहितैकचरणा नभो-भ्रमणशील-मराल-निहितापर-पदा । कमल-वन-दत्तहस्ता नभःश्री वनमवतरति ॥) Tuha asamam sohaggam...... (p. 271) तुह असमं सोहग्गं, अमहिलसरिसं च साहसं मज्झ । जाणइ गोलाऊरो, वासारत्तस्तद्धद्धरत्तो अ॥ (तवासमं सौभाग्यम् अमहिलासदृशं च साहसं मम । जानाति गोदापूरो वर्षारात्रार्धरात्रश्च ॥) -Cf GS III. 31 70) Vevirasinnakaramguli...... ( p. 272) वेविर-सिण्ण-करंगुलि-परिग्गह-क्खलिअ-लेहणी-मगे। - सोत्थि च्चिअ ण समप्पइ पिअसहि लेहम्मि किं लिहिमो॥ (वेपनशील-स्विन्न-करागुलि-परिग्रह-स्खलित/लेखनीमार्गे । स्वस्त्येव न समाप्यते प्रियसखि लेखे किं लिखामः ॥) -GS III. 44 (p. 273) 71) Laivappadavi ( ? )...... For this Apabhraíša passage vide Appendix I. 72) Te pucchijjahi Pattadi ( ? )...... For this Apabhramśa passage vide Appendix I (p. 273) Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 73) Piasamgama kim vahi (?)...... For this Apabhram a passage vide Appendix I. (p. 280) 74) (p. 280 ). Kim tassa paraenam (?)...... किं तस्स पारएणं, किमग्गिणा किं व गब्भहरएण। जस्स उरम्मि णिसम्मइ उम्हाअंतत्थणी जाआ॥ (कि तस्य प्रावारकेण किमग्निगा किंवा गर्भगृहकेण । यस्योरसि निषीदति उष्मायमाण-स्तनी जाया ।) (p. 280) 75) Vevāvallaci udeddhamuhe (?)...... For this pAabhramsa passage vide Appendix I. 76) Tecciajia te cchea...... (p. 280) ते चिअ जीआ ते च्चिअ मग्गणा सा अ जस्स धणुइट्ठी। दिट्ठिअ कुवलअ-विलोअणाणं सो जअइ कंदप्पो ॥ (सैव ज्या त एव मार्गणाः सा च यस्य धनुयष्टिः । दृष्ट्या कुवलय-विलोचनानां स जयति कन्दर्पः ॥) 77) (p. 280) Haro thanāna savarana...... हारो थणाण सवणाण कुंडला मेहला णिअंबस्स। .. अच्छीण उणो विहवे वि मंडणं कज्जल-सलाआ॥ (हारः स्तनयोः श्रवणयोः कुण्डले मेखला नितम्बस्य । अक्षणोः पुनः विभवेऽपि मण्डनं कज्जल-शलाका ॥) Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ srngaraprakasa Contd --- ( Volume II : Prakā šas IX-XIV)* 78) Saccam bhanāmi balaa...... (p. 309) सच्चं भणामि बालअ, णिअअं चिअ वल्लहं जी। - तं तुइ विणा ण होइ त्ति तेण कुलअं (कुविअं) पसाएमि ॥ (सत्यं भणामि बालक, निजकमेव वल्लभं जीवितम् । तत्त्वया विना न भवतीति तेन कुलजं (कुपितं)प्रसादयामि ॥) -Cf GS III 19. and I11. 15 79) Addhacchipecchiam mā...... (p. 309) अद्धच्छि-पेच्छिअं मा, करेहि साहाविरं पुलोएसु/पलोएहि । सो वि सुदिलो होहिइ तुमं पि मुद्धा कलिज्जि हिसि ॥ (अर्धाक्षिप्रेक्षितं मा कुरु स्वाभाविकं प्रलोक य ।। सोऽपि सु-दृष्टो भविष्यति त्वमपि मुग्धा कलिष्यसे ॥ ) -GS II. 25 80) Sise harunakhanapinimma ( ? )...... (p. 309) For this Apabhramśa passage vide Appendix I. ४1) Jam Jam puloema disam (?)...... (p. 310) जं जं पुलएमि दिसं पुरओ लिहिअ व्व दोससे तत्तो। तुह पडिमापडिवाडि वहइ व्व सअलं दिसावलअं|अक्कं चक्कं ॥ (यां यां पश्यामि दिशं पुरतो लिखित इव दृश्य से ततः। तव प्रतिमा-परिपाटीं वहतीव सकलं दिशा-वलयम्/-चक्रम् ॥) .-GS VI. 30 82) Tamdaiahinnānam...... (p. 311) तं दइआहिण्णाणं जम्मि वि अंगम्मि राहवेण ण णिमि। सीआ-परिमलैंण व बूढो तेण वि णिरंतरं रोमंचो ॥ (तद्दयिताभिज्ञानं यस्मिन्नपि अङ्गे राघवेण न न्यस्तम् । सीता-परिमृष्टेनेव व्यूढस्तेनापि निरन्तरं रोमाञ्चः॥) -Setu I. 42 Sringara Prakasha Second Volume, Prakashas 9-14, ed. by G. R. Josyer Coronation Press, 100 Feet Road, Mysore-4, 1953. Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 58 83) Candrahivapivāvihikūpi (?) For this Apabhramśa passage vide Appendix I. 84) Jam tujjha sai jāā...... जं तुज्झ सई जाओ, असईओ जं च सुहअ अम्हे वि । ताकि फुट्ठउ बीअं तुज्झ समाणो जुआ णत्थि ॥ ( यत्तव सती जाया, असत्यो यच्च सुभग वयमपि । तत् कि स्फुटतु बीजं तव समानो युवा नास्ति ॥ ) 85) Jonhāovvamiamkam ( ? )...... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 312 ) -GS III. 28 (p. 322 ) जोहाए व्व मि अंक, कित्तीऍ व्व सुअरिसं पहाए व्व वि / रई । सेलं महाणईऍ व्व, सिरोएँ चिर- णिग्गआएँ वि अमुच्चंतं ॥ ( ज्योत्स्नया इव मृगाङक कीर्त्या इव सुपुरुषं प्रभयेव रविम् । शैलं महानद्येव श्रिया चिरनिर्गतयापि अमुच्यमानम् ॥ ) - Setu II. 10 (p. 335 ) 86) Gallau lāvanyatallau...... गल्ली लावण्यतल्लौ ते लडहौ मडहौ भुजौ । नेत्रे वोसट्ट-कंदोट्ट - मोट्टायित- सखे सखि ।। 87 ) Kāamkāaicuhi okaram ( ? )...... In this verse the following Deśya words are used galla' (Sk; kapola') tallam' ( Sk : alpasaral ), ladaham ( Sk : manoharam '), 'madaham ' ( Sk : kasam ), 'vosattam ( Sk : ' vikasitam '), ' kamdottam ' ( Sk : nilotpalam', 'mottāyitam ' ( Sk : Vilāsah ). Read Ramasimhás commentary in this respect (Sarasvatikan thabharaṇa, N. S. edn, Bombay 1934, pp 13-14), (p. 321 ) काअं खाअइ खुहिओ कूरं फेल्लेइ णिब्भरं रुट्ठो । सुणअं गेहइ कंठे हक्केइ अ णत्तिअं ठेरो ॥ ( काकं खादति क्षुधितः कूरं फेल्लति निर्भरं रुष्टः । श्वानं गृणाति कण्ठे हक्कायति नप्तारं स्थविरः ॥ ) 88) Aujjhia cāsthiae ( ? )....... (p. 336 ) -SK I. v. 30, p. 22 (p. 336 ) आउज्झि पिट्टिअए जह कुक्कुलि णाम मज्झ भत्ताले । पेक्खंतह लाउलकण्णिआह हा कस्स कंदेमि ॥ ( आवर्ण्य ताडयते यथा कुर्कुरी नाम मम भर्ता । प्रेक्षमाणानां राजकुलकर्मकराणां अहह कस्य ऋन्दामि ॥ ) — SK I v. 31 p 22 Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 59 89) Selasuā ruddhaddham ...... (p. 337) सेलसुआरुद्धद्धं, मुद्धाणाबद्ध-मुद्ध-ससिलेहं । सीस-पडिच्छिअ-गंगं संझा-पण पमह-णाहं ॥ (शैलसुतारुद्धार्ध मूर्धाबद्ध-मुग्ध-शशिलेखम् । शीर्ष-प्रतीष्ट-गङगं सन्ध्याप्रणतं प्रमथनाथम् ॥) Cf SK Iv. 40, PP 27-28 It deserves our notice that Namisādhu, when commenting on Kavyalamkāra II. 8, observes: विवक्षितार्थाप्रतीतिर्यथा- 'सीस-पडिच्छिय-गंगं पणमिय संझं नमह नाहं ।' अत्र ‘संझं' शब्दादनन्तरं 'ततः' शब्दमन्तरेण न ज्ञायते कि 'प्रणम्य सन्ध्यां ततो नाथं नमत', आहोस्वित् 'प्रणत-सन्ध्यं नाथं नमत' इति । 90) Samgaacakraajua ( ? )...... (p. 337) संगअ/संहअ-चक्काअ-जुआ, विअसिअ-कमला मुणालसंछण्णा । वावी वहु व्व रोअण-विलित्त-थणआ सुहावेइ ॥ (सङगत- संहत-चक्रवाक-युगा विकसित-कमला मृणाल-संछन्ना । वापी वधूरिव रोचन-विलिप्त-स्तनी सुखयति ॥) -Cr SK I. v. 36 (pp 25-26) 91) Ahinavamanaha (ra) viraia...... (p. 337) अहिणव-मणहर-विरइ अ-वलअ-विहूसा विहाइ णव-वहुआ। कुंदलए व्व समुप्फुल्ल-गुच्छ-परिलित-भमर-गणा ॥ (अभिनव-मनोहर-विरचित-वलय-विभूषा विभाति नववधूः । कुन्दलतेव समुत्फुल्ल-गुच्छ-परिलीयमान-भ्रमर-गणा ॥ ) -Cf SKI..37, p. 26 92) Karaviana khauru ( ? )...... (p. 338) काराविऊण खऊरं गामउडो/गामउलो मज्जिओ जिमिओ अ । णक्खत्तं तिहि-वारे, जोइसिअं पुच्छिउं चलिओ॥ . (कारयित्वा क्षौरं ग्रामप्रधानो मज्जितश्च भुक्तवांश्च । नक्षत्रं तिथि-वारौ ज्योतिषिकं प्रष्टुं चलितः ॥ ) -Cf SK I. v. 55, p. 39 Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics . 93) Vevāhiana vahua...... (p. 338) वेवाहिऊण बहुआ, सासुरअं दोलिआएँ णिज्जंती। रोअइ दिअरो तं संठवेइ पासेण वच्चंतो॥ (विवाह्य वधूः श्वाशुरकं दोलिकया नीयमाना। रोदिति देवरस्तां संस्थापयति पार्वेन व्रजन् ॥) -Cf SK I. v. 56, p. 39 The SP (Vol. II p. 641 ) reads — vaanammi cumbamto ' (Sk vadane cumban) in place of Pasena vaccamto' It is decidedly a better reading. 94) Khahi Visam muttam piva...... (p. 339) खाहि विसं, मुत्तं पिव/पिअ मुत्तं, णिज्जसु मारीएँ पडउ दे वज्जो/वज्ज। दंतक्खंडिअ-थणआ, खिविऊण सुअं सवइ माआ॥ (खाद विषं, मूत्रं पिब/पिब मूत्रं, नीयस्व मार्या, पततु ते वजः/वजम्। दन्त-खण्डित-स्तनी क्षिप्त्वा सुतं शपति माता ॥) -Cf SK I. v. 58, p. 40 95) Namaha haram rosānala...... (p. 339) णमह हरं रोसाणल-णिद्दड्ढ-विअड्ढ-वम्मह-सरीरं । वित्थअ-णिअंब-णिग्गअ,-गंगा-सोत्तं व हिमवंतं ॥ (नमत हरं रोषानल-निर्दग्ध-विदग्ध-मन्मथ-शरीरम् । विस्तृत-नितम्ब-निर्गत-गङ्गास्रोतसमिव हिमवन्तम् ॥) The SK reads — muddha ( Sk mugdha' ) in place of viaddha'. But that reading violales the ( gātha ) metre. -Cf SK I. V. No. 62, p. 42 96) Kola ghanamt motva (?) (p. 339) कोला खणंति मोत्थं, गिद्धा खाअंति मअअमडअ-मसाइ। उलुआ हणंति काए, काआ उलए वि वाअंति ॥ (कोलाः खनन्ति मुस्तं, गृध्राः खादन्ति मृतक-मांसानि । उलूका घ्नन्ति काकान्, काका उलूकानपि वायन्ति ॥) -Cf SK 1. v. 64, pp 43-44 97) Surahimahupana-lampada...... (p. 340) सुरहि-महु-पाण-लंपड-भमर-गणाबद्ध-मंडली-बंधं । कस्स मणं णाणंदइ, कुम्मी-पुट्ठ-ट्ठिअं कमलं ॥ (सुरभि-मधु-पान-लम्पट-भमर-गणाबद्ध-मण्डलोबन्धम् । कस्य मनो नानन्दयति कुर्मी-पृष्ठ-स्थितं कमलम् ॥) -Cf SK I. v. 69, p. 46 Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 98 ) Pattam sadattarijje ( ? ) पट्ट्उत्तरिज्जेण पामरो पामरीऍ परिपुसइ । अगर अकूरकुंभीभरेण सेओल्लिअं वअणं ॥ ( पट्ट .कोत्तरीयेण पामरः पामर्याः परिप्रोञ्छति । अतिगुर व कुरकुम्भीभरेण स्वेदाद्रितं वदनम् ॥ 99 ) Samannasumdarinam...... सामण्ण-सुंदरीणं विन्भममावहइ अविणओ च्चेअ । धूमो चिचअ पज्जलिआहि बहुमओ सुरहि-दारूण ॥ (सामान्य- सुन्दरीणां विभ्रममावहति अविनय एव । धूम एव प्रज्वलिताद् बहुमतः सुरभि - दारूणाम् || ) 100) Ahmārisāvi kaino ( ? ) अम्हारिसा विकइणो कइणो हलिवुड्ढ - सालि-पमुहा वि । मंक का वि हु, होंति हरि-सप्प - सिंहा वि ॥ ਕਿ 101) Morukalāve jampahai ( ? ) -Cf SK I. v. 70, p. 46 (p. 341 ) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 102) Jaha uyyaie abuttasu ( ? ) ( अस्मादृशा अपि कवयः कवयो हरिवृद्ध-शालि - प्रमुखा अपि । मण्डूक-मर्कटा अपि खलु भवन्ति हरयः सर्प-सिंहा अपि ॥ ) -Cf SK v. 133, p. 93 (p. 348 ) 103) Hatojojjaldeu...... (p. 340) -Gaüdavaho 959 जह हा ओइणे, अभुत्तमुल्लसिअमंसुअर्द्धतं । तह अ ण हाओ सि तुमं, सच्छे गोलाणई तूहे ॥ ( यथा स्नात्मन्तीर्णे उत्स्रस्तमुहुलसितमंशुक - पर्यन्तम् । तथा च न स्नातो ऽसि त्वं स्वच्छे गोदानदीतीर्थे ॥ ) For this Apabhraṁśa passage vide Appendix I. (p. 348 ) ( p 351 ) -Cf Chando'nusäsana, I. 7-5 (p. 4) (p. 352 ) 61 Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 62 104) Katto labbhai panthia कत्तो लब्भइ पंथिअ सत्थरअं एत्थ गामणिघरम्मि । उणअ-पओहरे पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु ॥ ( कुतो लभ्यते पथिक त्रस्तरकम् ( स्वस्थरतम् ) अत्र ग्रामणीगृहे । उन्नतपयोधरान् (पक्षे पयोधरौ ) प्रेक्ष्य यदि वससि तद्वस || ) This gāthā is found in the VL ( No. 494 ) in the following form : कह लब्भइ सत्थरयं अम्हाणं पहिय पामर घरम्मि । उन्नयपओहरे पेच्छिऊण जइ वससि ता वससु ॥ (कथं लभ्यते स्त्रस्तरकम् ( स्वस्थरतम् ) अस्माकं पथिक पामरगृहे । उन्नत-पयोधरान् (उन्नतपयोधरौ ) प्रेक्ष्य यदि वससि तद्वस | ) Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 355 ) The KP ( IV. v. 58, p. 133 ) reads this gāthā as follows : पंथ न एत्थ सत्यरमत्थि मणं पत्थरत्थले गामे । उण्णअ-पओहरं पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु ॥ (पथिक नात्र स्रस्तरमस्ति मनाक् प्रस्तरस्थले ग्रामे । उन्नत - पयोधरं (पक्षे पयोधरां ) प्रेक्ष्य यदि वससि तद् वस || ) —Cf GS ( W ) 879 105) Umāha uvane vvu ( ? ) उमाहि उवणेउ सअण- (? सअल ) कज्ज-कल्लाणिणी । सिवासिवपरापरं परम- मंगला मंगलं ॥ ( उमा हि उपनयतु सकल-कार्य- कल्याणिनी । शिवाशिवपरापरं परम- मङ्गला मङ्गलम् ॥ ) 106) Akatagumati candra-jyotsnā...... अकटगुमटी चन्द्रज्योत्स्ना कलं किल कोइलो लवइ अ मुहुर्यायो वायुनिवाअर वाइ अ । अवि सखि अला रक्ताशोकस्तवापि मनोमुदे न कज न कजं मानेनाद्य प्रियं प्रतिजाहुदा ॥ ( p. 371 ) (p. 371 ) For an explanation of the Prakrit expressions vide Rāmasimha's commentary on this verse in SK ( p. 147 ). Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p.372) 107)...Gose timviiichiriccholi...... गोसे तिविञ्छिरिञ्छोली तल्लं तूहे विवल्लिदा ॥ Rāmasimha, in his commentary on the SK (p. 148 ) explains these Prakrit words as follows : Gose = prabhate; tivimchi-rincholi = Kamalarajahpaiktih; tallam = alpasarah; tuham=tirtham; vivallida =prasarita. 108) Muddhe gahanaa genhau (p. 372) For this Apabhramśa passage vide Appendix I. (p. 375) 109) Kaņailli ccia jāņai...... कणइल्लि च्चिअ जाणइ कुंत-पलस्साइ कोरसंलवई । पूसअ भासं मुंचसु ण हु रे हं धन्व-वाआडी॥ (शुक्येव जानाति शुक-प्रलपितानि कोर-संलापिनी । कीर-भाषां मुञ्च न खलु रे ऽहं धृष्ट-शुको ।। ) Ramasimha in his commentary on SK (p. 182 ) observes : अत्र कुन्त-कोर-पूस-शब्दाः शुक-पर्यायाः । कणइल्ली-वाआडी-शब्दौ शुकी-पर्यायौ । तत्रापि कोरशब्दस्तत्समः । अन्य देशीरूपाः । 110) Eddahametta-tthania...... (p. 380) एइहमेत्तत्थणिआ एदह-मेत्तेहि अच्छिवत्तेहिं । एद्द ह-मेत्तावस्था एद्दह-मेत्तेहि दिअहेहि ॥ (एतावन्मात्रस्तनी एतावन्मात्राभ्यामक्षिपत्राभ्याम् । एतावन्मात्रावस्था एतावन्मात्रैदिवसः ॥) -Cr GS (W ) 973 (p. 381) 111) Bhaddam bhodu sarassaia...... भई भोदु सरस्सईअ कइणो णंदंतु वासाइणो अण्णाणं पि परं पअदृदु वरा वाणी छइल्ल-प्पिआ। वच्छोमी तह माअही फुरदु णो सा किं च पंचालिआ रोदिओ विलिहंतु कव्व-कुसला जोण्हं चओरा विअ ॥ Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (भद्रं भवतु सरस्वत्याः कवयोः नन्दन्तु व्यासादयः अन्येषामपि परं प्रवर्ततां वरा वाणी विदग्ध-प्रिया । वैदर्भो तथा मागधी स्फुरतु नः सा किञ्च पाञ्चालिका रीतयो विलिहन्तु काव्यकुशला ज्योत्स्नां चकोरा इव ॥) -Karpuramanjari I. 1. 112) " (p. 381) Maavahanimittaniggaa...... मअ-वह-णिमित्त-णिग्गअ-मइंद-सुण्णं गुहं गिएऊण । लद्धावसरो गहिऊण मोत्तिआइं गओ वाहो ॥ (मृग-वध-निमित्त-निर्गत-मृगेन्द्र-शून्यां गुहां दृष्ट्वा । लब्धावसरो गृहीत्वा मौक्तिकानि गतो व्याधः ॥) This dhruva' is drawn from Maricavadha, a lost Prakrit kāvya: It is further on (p. 472) cited by Bhoja. It is also quoted in SK (p. 307). This kāvya is of the Raga Kavya type of Uparūpaka. Read in this connection Bhoja's Syngāra-Prakāśa by Dr. Raghavan, (p. 533, 1978 edn.). 113) Paapidiamahisasura...... (p. 381) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 114) Ucciu Valiyia panthahim jantau (?)...... - (p. 382) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 115) Suavahavaiaranisunia (?)... .. ( p. 382) For this Apabhramsa passage vide Appendex I. 116) Nisuniu paccha tturaarau ( ? )...... ( p. 382) For this Apabhramsa passage vide Appendex I. 117) Vihesi harimuhi avi hohi...... (p. 382) For this Apabhramśa passage vide Appendex I. Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit.Verses in Sanskrit Works on Poetics 118) Camdanadhusaraam...... (p. 382) चंदण-धूसरअं आउलिअ-लोअणअं हास-परम्मुह णीसास-किलालिअं(? किलामिअं)। दुम्मण-दुम्मण संकामिअ-मंडण माणिणि आणणअं किं तुह्म (? तुज्झ) करट्ठिअं॥ (चन्दनधूसरकम् आकुलित-लोचनकं हास-पराङमुखकं निःश्वास-क्लमितम् । दुर्मनसां दुर्मनस्कं संक्रामितमण्डनं मानिन्याननक किं तव कर-स्थितम् ॥) -Cf SK II. V. 394, p. 308 119) Ai dummana dummanad ( ? )...... (p. 382) अइ दुम्मण दुम्मणआ अज्ज किणो | किण्णु पुच्छामि तुमं । जेणे जिविज्जइ जेण विलासो पलि (? परि-) हिज्जइ कीस जणो॥ (अयि दुर्मनः ( = दुर्मनस्क) अद्य किं नु पच्छामि त्वाम् । येन जीव्यते येन विलासः परिह्नियते कस्माज्जनः ॥) -Cf SK II. V. 395, p. 309 (p. 385) 120) Ko so joanavao...... को सो जोअणवाओ को दंडाणं दुवे सहस्साइं। का काली का मधुरा कि शुकपृथुकाननच्छायम् ॥ For an exposition of this Prakrit verse the reader is referred to the Vrtti on it as given by Bhoja in his SK, p. 304, 11. 1-4. 121) Jai devarena bhania..... (p. 387) जइ देवरेण भणिआ, खग्गे (? खग्गं) घेत्तूण राउलं वच्च । ता कि सेवअवहुए, हसिऊण वलोइअं सअणं ॥ (यदि देवरेण भणिता खड्गं गृहीत्वा राजकुलं व्रज । तत् कि सेवक-वध्वा हसित्वावलोकितं शयनम् ॥) This verse is cited also in SK ( II. v., 370, p. 302 ). The Vajjālaggan (No. 622 ) reads · räule' for răulam ' in the first half and the second half quite differently : ता कोस मुद्धड-मुही हसिऊण पलोयए सेज्जं ॥ (तत् कस्मान् मुग्धमुखी हसित्वा प्रलोकयति शय्याम् ॥) Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 66 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 388) 122) Dhira gacchadume...... धीरागच्छदुमे हतमुदुद्धरवारिसदस्सु । अनमदप्प्रसरा भरणु रविकिरणा तेजःसु ॥ This verse is given by Rudrata as “ Sanskritāpabhramsayoḥ śleşodāharanam." For a clear and full exposition of this verse read Namisādhu's commentary on it (Kavyālamkara IV ). 15, pp. 42-43. 123) Chanapitthadhisaratthani...... (p.391) छणपिट्ठधूसरत्थणि महुमअ-तंबच्छि कुवलआहरणे । कस्स कएँ चूअमंजरि (? कण्ण-कअ-/गअ-चूअमंजरि)पुत्ति तुए मंडिओ गामो । (क्षण-पिष्ट-धूसर-स्तनि मधु-मद-ताम्राक्षि कुवलयाभरणे। कस्य कृते चूतमञ्जरि ( ? कर्ण-कृत-/गत-चूतमञ्जरि ) पुत्रि त्वया मण्डितो ग्रामः॥) -GS (W) No. 826 This gathā is cited also in SK III (p. 314, v. 3 ) in the same context. It is further on cited in SKV (p. 664). 124) Sahiahi bhammamānā ( ? )...... (p. 392) सहिआहि भण्णमाणा, थणए लग्गं कुसुंभ-पुप्फ ति। . मुद्ध-वहुआ हसिज्जइ, पप्फोडंती णह-वआई ॥ (सखीभिर्मण्यमाना स्तनके ( = स्तने) लग्नं कुसुम्भपुष्पमिति । मुग्ध-वधूका ( = वधूः ) हस्यते प्रस्फोटयन्ती नख-पदामि ॥) -GS II. 45 125) Vahitta padivaaram........ (p. 939) वाहित्ता पडिवअणं ण देइ रूसेइ एक्कमेक्कम्मि/एक्कमेक्कस्स । अज्झा / असई कज्जेण विणा पइप्पमाणे णई-कच्छे ॥ (व्याहृता प्रतिवचनं न ददाति रुष्यत्येककस्मिन्/रुष्यत्येकैकस्य । असती कार्येण विना प्रदीप्यमाने नदी-कच्छे ।) -GS V.16 Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 126) Samai samalie...... (p. 393) सामाइ सामलीए/सामलिज्जइ, अद्धच्छि-पलोइरीअ मुहसोहा । जंबू-दल-कअ-कण्णावअंस-भमिरे (? कण्णावअंसभरिए) हलिअ-पुत्ते॥ (श्यामायाः श्यामायते/श्यामलायते ऽर्धाक्षिप्रलोकनशीलाया मुख-शोभा। जम्बू-दल-कृत-कर्णावतंस-भ्रमणशीले | कर्णावतंसमते हालिक-पुत्रे ॥) -GS II. 80 127) (p.394) Podhamahilana jajjam (?)...... पोढमहिलाणं जं जं सुसिक्खिअंतं रए सुहावेइ । जं जं असिक्खि णव-वहूण तं तं रइं देइ ॥ (.प्रौढ-महिलानां यद्यत् सुशिक्षितं तद्रते सुखयति । यद्यदशिक्षितं नव-वधूनां तत्तद्रति ददाति ॥) This gātha is cited also in SK ( II. v. 56, p. 338 ) in the same context. It is again cited further on (SKV.v. no. 223, p.635). (p. 394) 128) Saloe ccia sare...... सालोए च्चिअ सूरे घरिणी घरसामिअस्स घेत्तूण । णेच्छंतस्स वि पाए धुअइ हसंती हसंतस्स ॥ (सालोक एव सूर्ये गृहिणी गृहस्वामिनो गृहीत्वा । अनिच्छतोऽपि धावति हसन्ती हसतः ॥) -GS II. 30 It is cited in SK ( III. v. no. 139, p. 377 ) in the same context. It is further on cited in SK (V. v. 402, p. 690 ) as an example of svādhinapatikā. 129) Genha paloeha imami...... (p. 395) गेण्हह पलोअह इमं विअसिअ-णअणा पइस्स अप्पेइ । घरिणी सुअ-पढमुभिण्ण-दंत-जुअलंकिअं बोरं ॥ (गृहणीत प्रलोकयत इमं विकसित-नयना पत्युः अर्पयति । गृहिणी सुत-प्रथमोद्भिन्नदन्तयुगलाङ्कितं बदरम् ॥ ) -GS II. 100 This gātha is cited in SK (III. v. no. 138, p. 377 ) in a similar context. Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 68 130 ) Golāadatthiam pecchiina... गोला - अड-द्विअं पेच्छिकण गहवइ-सुअं हलिअ सोहा । आढत्ता उत्तरिउं दुक्खुत्ताराएँ पअवीए || ( गोदा-तट स्थितं प्रेक्ष्य गृहपति सुतं हालिक - स्नुषा । आरब्धा उत्तरिडं दुःखोत्तारया पदव्या ॥ ) Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 132) Hiae rosubbhinna m... (p. 395) This gāthā is cited also in SK ( III. v. 141, p. 378 ) in the same context. 131) Sālivanagoviãe..... (p. 395 ) —GS II. 7 सालिवण-गोविआए, उड्डीवंतीअ / उड्डीयंतीअ पूस - विदाई । सव्वंग सुंदरीऍ वि पहिआ अच्छीइ पेच्छति ॥ (शालिवनगोपिकाया उड्डाययन्त्याः शुक-वृन्दानि । सर्वाङ्ग सुन्दर्या अपि पथिका अक्षिणी एव प्रेक्षन्ते ॥ ) This gāthā is cited also in SK ( III. v. 140, p. 378 ) in the same context. ...... (p. 396 ) हिअए रोसुग्गणं / रोसुग्घुण्णं, पाअप्पहरं सिरेण पत्थंतो । ह उदओ (? ण हओ दइओ) माणंसिणीऍ थोरंसुअं रुण्णं ॥ ( हृदये रोषोद्गीर्णं / रोषोद्धूणं पादप्रहारं शिरसा प्रार्थयमानः । न हतो दयितो मनस्विन्या स्थूलाश्रुकं रुदितम् ॥ ) -Cf GS (W) 916 The Vajjālagga ( No. 616) reads this gāthā somewhat differently : हियए रोसुग्गिणं पायपहारं सिरम्मि पत्थंतो । तह उत्ति पिओ माणंसिणीइ थोरंसुअं रुण्णं ॥ ( हृदये रोषोद्गीर्णं पादप्रहारं शिरसि प्रार्थयमानः । तथा खलु इति प्रियो ( = प्रियः तथा खलु इति) मनस्विन्या स्थूलाश्रुकं रुदितम् ॥ ) For the significance of the first part of the second half read the commentary of Ratnadeva on the gāthā and Prof. Patwardhan's Notes ( pp. 553-554 ). (p. 395) 133) Namaha avath thia ( ? avaddhia ) tumgar...... This verse is already cited above, vide S. No. 5 supra. Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 134) Gajjamte khe meha...... गज्जेते खे मेहा फुल्ला णीवा पणच्चिआ मोरा । णट्ठो चंदुज्जोओ वासारत्तो हला पत्तो ॥ ( गर्जन्ति खे मेघाः फुल्ला नीपाः प्रनर्तिता मयूराः । नष्टचन्द्रोद्योतो वर्षर्तुः सखि प्राप्तः ॥ ) 135) Sā uppadi gotthauhi....... For this Apabhramsa passage vide Appendix I. Hemacandra quotes the first quarter in his Prakrit Grammar (Vide VIII. i. 187 and iii. 142). According to Kavidarpana-kara the author of this gāthā is Padaliptasūri. (p. 398 ) 136) Na una vara-koamdadamdae...... ण उ णवर कोअंड-दंडए पुत्ति माणुसे वि एमेअ । गुण- वज्जिए ण जाअइ वंसुप्पण्णे वि टंकारो ॥ ( न तु केवलं कोदण्डदण्डके पुत्रि मानुषे ऽप्येवमेव । गुण-वजिते न जायते वंशोत्पन्ने ऽपि टङ्कारः ॥ ) (p. 396 ) (P. 398) 139) Uddhaccho piai jalam...... — Cf. Vajjalagga S. No. 686 —Cf SK III. v. 89, p. 354 137) Hiaa tiracchiyayi ( ? )...... p. 398 This Apabhramsa passage is already cited earlier (Vol I. p. 269). For its restoration vide Appendix I.. 138) Annonnohim sucaria (? ) ...... (p. 399 ) For the restoration of this Apabhraṁśa passage vide Appendix I. 69 (p. 400 ) उद्धच्छो पिअइ जलं जह जह विरलंगुली चिरं पहिओ । पावालिआ वि तह तह धारं तणुअं पि तणुएइ ॥ (ऊर्ध्वाक्षः पिबति जलं यथा यथा विरलाङ्गुलिश्चिरं पथिकः । प्रापालिकापि तथा तथा धारां तनुकामपि तनूकरोति ॥ ) This gāthā is cited in SK ( III. v. no. 73, p 346 ) in the same context. -GS II. 61 Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 140) Golavisamoāra...... __ (p. 400) गोला-विसमोआर-च्छलेण अप्पा उरम्मि से मुक्को। अणुअंपा-णिद्दोसं तेण वि सा गाढमुवऊढा ॥ (गोदा-विषमावतारच्छलेन आत्मा उरसि तस्य मुक्तः । अनुकम्पा-निर्दोषं तेनापि सा गाढमुपगूढा ॥ ) This gatha is cited in SK (III. v. no. 74, p 347 ) in identical context. -GS II. 93 141) Jo tia ahararau....... (p.400) जो तीअ अहर-राओ रत्ति उव्वासिओ पिअअमेण । सो च्चिअ दोसइ गोसे सवत्ति-णअणेसु संकेतो॥ (यस्तस्या अधर-रागो रात्रावद्वासितः प्रियतमेन । स एव दृश्यते प्रभाते सपत्नी-नयनेषु सङक्रान्तः ।।) This gāthā is cited in SK (III. v. no. 79, p 349 ) in identical context. -GS II. 6 142) Emtovi na saccavio...... (p. 4011) एंतो वि ण सच्चविओ, गोसे पसरंत-पल्लवारुण-च्छाओ। मज्जण-तंबेसु मओ, तह मअतंबेसु लोअणेसु अमरिसो ॥ (आयन्नपि ( = आगच्छन्नपि) न दृष्टः प्रभाते प्रसरत्पल्लवारुण-च्छायः । मज्जन-ताम्रयोर्मवस्तथा मद-ताम्रयोर्लोचनयोरमर्षः ॥) This verse, in Skandhaka metre, is cited also in SK (III. v. 126, p. 372 ) in the same context. 143) Piadamsanena suharasa ...... (p. 401) पिअ-दसणेण सुहरस-मउलिआई मउलिआई जइ से ण होति णअणाई। ता केण कण्ण-रइअं, लक्खिज्जइ कुवल तिस्सा ॥ (प्रियदर्शनेन सुखरस-मुकुलिते यदि तस्या न भवतो ( = भवेतां ) नयने । तत् केन कर्णरचितं लक्ष्यते ( = लक्ष्येत ) कुवलयं तस्याः॥) -GS IV. 23 This gathā is cited also in SK (III. V. 127, p. 373). Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 144) Paadiasanehasambhava ( ? )...... (p. 401) पअडिअ-सणेह-सब्भाव-विन्भमं तीअ जह तुम दिट्ठो। संवरण-वावडाए अण्णो वि जणो तह च्चेअ॥ (प्रकटित-स्नेह-सद्भाव-विभ्रमं तया यथा त्वं दृष्टः । संवरण-व्यापृतया अन्यो ऽ पि जनस्तथा चैव ॥) -GS II. 99 This gātha is cited also in the SK ( III. v. no. 128, p. 373) in the same context. The GS reads the first half as : पाअडिअ-णेह-सब्भाव-णिन्भरं तीअ जह तुम दिट्ठो। (प्रकटित-स्नेह-सद्भाव-निर्भरं तया यथा त्वं दृष्टः । ) - 145) Ditthai janna diththo ( ? )..... (p. 401) दिट्ठाइ जं ण दिट्ठो, आलविआए वि जं ण आलविओ। उवआरो जं ण कओ तं चिअतेण अ कलिअं छइल्लेहि ॥ (दृष्टया यन्न दृष्ट आलपितयापि यन्नालपितः । उपचारो यन्न कृतस्तदेव कलितं छेकः ( = आकलितं विदग्धः) ।। This gatha is cited also in the SK (III. v. no, 129, p. 373). It is also cited further on in the SK (V. v. 252, p. 643) 146) Goramgau taruniano...... (p.402) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. (p. 404) 147) Mohavirame sarosam....... मोह-विरमे सरोसं थोर-त्थण-मंडले सुर-वहूणं । जेण करि-कुंभ-संभावणाइ दिट्ठी परिढविआ ॥ - (मोह-विरमे सरोषं स्थूल-स्तन-मण्डले सुरवधूनाम् । येन करि-कुम्भ-संभावनया दृष्टिः परि-स्थापिता ॥ ) This gātha is quoted in SK ( III. v. 109, p. 364 ) in identical context. Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Veyses in Sanskvit Works on Poetics 148) Hasiam sahatthat alam...... (p. 404) हसि सहत्थ-तालं सुक्ख-वडं उवगएहि पहिएहि । पत्त-प्फल-सारिच्छे उडीणे पस-वंदम्मि ॥ (हसितं सहस्त-तालं शुष्क-वटमुपगतः पथिकैः । पत्र--फलसदृक्षे उड्डीने शुक-वृन्दे । ) Cf-GS III. 63 This gāthā is quoted in SK (III. v. 109, p. 364 ) in identical context, 149) ( p. 404) So muddha-mao.maatahnia (?) सो मुद्ध-मओ मिअतण्हिआहिँ तह दूमिओ हआसाहिं । जह सब्भावमईण वि, नईण वि परंमुहो जाओ ॥ (स मुग्ध-मृगो मृगतृष्णिकाभिस्तथा दूनो हताशाभिः । यथा सद्भावमयीनामपि नदीनां पराङ्मुखो जातः ॥) This gātha is later on quoted in Alamkara-mahodadhi (VIII. 690. p. 249 ). The text of the present gātha is corrected in the light of that quotation. There we have the form mayanhiahim' instead of miatanhiahim'. (p. 405) 150) Virahinihiaakaantahim (?)...... For this Apabhramśa passage vide Appendix I. 151) (p. 406) . Vaivivaraniggaa dalo...... वइ-विवर-णिग्गअ-दलो, एरंडो साहइ व्व तरुणाणं। एत्थ घरे हलिअ-वहू, एद्दहमेत्तत्थणी वसइ ॥ (वृति-विवर-निर्गतदल एरण्डः कथयतीव तरुणानाम् । अत्र गृहे हालिकवधूरेतावन्मात्रस्तनी वसति ॥) This gatha is cited also in SK ( IIIv. 166, p. 389 ) in identical context. It is again cited there (p. 685) to illustrate - Anyadiya (parakiya ) nayika'. 152) Disai na cuamaulam....... (p. 407) दोसइ ण चूअ-मउलं अत्ता ण अ वाइ मलअ-गंधवहो । एंत/पत्तं वसंतमासं, साहइ उक्कंठिअं चेअं ॥ (दृश्यते न चूत.मुकुलं सखि न च वाति मलय-गन्धवहः । आयन्तं प्राप्तं वसन्तमासं कथयति उत्कण्ठितं चेतः ।) -GS VI. 42 Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 73 This gāthā is cited also in SK (III. v. 156, p. 384 ) in identical context (that of sesavat anumānam ). 153) Ai sahi vakkullaviri ( ? )...... (p. 407) अइ सहि वक्कुल्लाविरि, छुहिहिसि गोत्तस्स मत्थए छारं । अच्चंत-दत्त-दिह्रण सामि वलिएण हसिएण ॥ (अयि सखि वक्रोल्लपनशीले क्षेप्स्यसि गोत्रस्य मस्तके क्षारम् । अत्यन्त-दत्त-दृष्टेन सामि ( = अर्ध )-वलितेन हसितेन ॥) This gātha is cited also in SK (III. v. 155, p. 384 ) in identical context. 154) Saggam apārijaam....... (p. 408) सग्गं अपारिजाअं, कोत्थुह-लच्छि-रहिअं महुमहस्स उरं । सुमरामि महण-पुरओ, अमुद्धअंदं च हर-जडा-पब्भारं ॥ (स्वर्गमपारिजातं कौस्तुभ-लक्ष्मी-रहितं मधुमथ (न) स्योरः। स्मरामि मथन-पुरतोऽमुग्धचन्द्रं च हर-जटा-प्राग्भारम् ॥ ) -Setu IV. 20 This verse is cited also in SK ( III. v. 177, p. 395 ) in identical context. 155) Camdasarisam muham se ...... (p. 410 ) चंद-सरिसं मुहं से, अमअ-सरिच्छो अ मुहरसो तिस्सा। सकअग्गहरहसुज्जल-चुंबणसं कस्स सरिसं से ॥ (चन्द्र-सदृशं मुखं तस्या अमृत-सदृक्षश्च मुखरसस्तस्याः । सकचग्रह-रभसोज्ज्वल-चुम्बनकं कस्य सदृशं तस्याः॥) -Cf GS III. 13 This gātha is cited also in SK ( IV. v. 2, p. 400) in identical context, 156) Kamalakarā rambhorūh (?)...... (p. 410 ) कमल-करा रम्भोरू, कुवलअ-णअणा मिअंक-वअणा सा। कह णु णव-चंपअंगी, मुणाल-बाहू पिआ तवइ (? दहइ ) ॥ (कमल-करा रम्भोरू: कुवलय-नयना मृगाङक-वदना सा। कथं नु नव-चम्पकाङ्गी मृणालबाहुः प्रिया तपति (? दहति) ॥) This gathā is cited also in SK (IV. v. 3, p. 401 ) in identical context. The reading dahai' is based on the cchāyā : . dahati' as given by the commentator (p. 401 ). Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 157) Sohavva lakkhanamuham...... (p. 412) सोह व्व लक्खण-मुहं वणमाल व्व विअडं हरिवइस्स उरं। कित्ति व्व पवण-तणअं, आण व्व बलाइँ से विलग्गइ दिट्ठी ॥ . (शोभेव लक्ष्मण-मखं वनमालेव विकटं हरिपतेहरः । कीतिरिव पवन-तनयमाज्ञेव बलानि तस्य विलगति दृष्टिः ॥) -Setu I. 48 This verse is cited also in SK ( IV. v. 19, p. 410 ) in identical context. 158) Papphuria uththa (?) dalaam...... (p. 413) पप्फुरिअ-उट्ठ-दलों, तक्खण (? तक्काल)-विगलिअ-रुहिर-महु-विच्छडं । उक्खडिद (? उक् खलिअ)-अंठ-णालं, पडिअं फुडदसणकेसरं मुह-कमलं॥ (प्रस्फुरितोष्ठद लं तत्क्षण (? तत्काल)-विगलित-रुधिर-मधु-विच्छर्दम् । उत्खण्डित-कण्ठ-नालं पतितं स्फुट-दशन-केसरं मुख-कमलम् ॥) . The reading ' takkhana ' renders the line metrically defective. The reading takkala' is based on the cchāyā : ' tatkala' as given by the commentator. This verse is cited also in SK (IV. v. 37, p. 422 ) in identical context. Totumbhaannapadivaana...... . (p. 414) तो कुंभअण्ण-पडिवअण-दंड-परिघट्टिआमरिसघोरविसो। गलिअंसुअ-णिम्मोओ, जाओ भीसणअरो दसाणण-भुअओ॥ (ततः कुम्भकर्ण-प्रतिवचन-दण्ड-परिघट्टितामर्षघोरविषः । गलितांशुक-निर्मोको जातो भीषणतरो दशानन-भुजगः ॥) This verse is cited also in SK (IV. v. 38, p. 422 ) in identical context. 160) Sohai visuddha-kirano...... (p. 414) सोहइ विसुद्ध-किरणो गअण-समुद्दम्मि रअणि-वेला-लग्गो। तारा-मुत्ता-वअरो, फुड-विहडिअ-मेह-सिप्पि-संपुड-विमुक्को (? मुक्को) ॥ (शोभते विशुद्ध-किरणो गगन-समुद्रे रजनी-वेला-लग्नः । तारा-मुक्ता-प्रकरः स्फुट-विघटित-मेघ-शुक्ति-संपुट-मुक्तः॥) -Setu I. 22 This verse is cited also in SK ( IV. v. 41, p. 424 ) in identical context. Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 161) Vanarāikesahatthā...... (p. 414) वणराइकेसहत्था, कुसुमाउह-सुरहि-संचरंत-धअवडा । ससिअर-मुहुत्त-मेहा, तम-पडिहत्था विणेति धूमुप्पीडा ॥ (वनराजि-केशहस्ताः कुसुमायुधसुरभि-संचरद्ध्वजपटाः । शशिकर-मुहूर्तमेघास्तमःप्रतिहस्ता विनिर्यन्ति धूमोत्पीडाः ॥) This verse is cited also in SK (IV. v. 42) in identical context. 162) Raiarakesara-nivaham...... (p. 415) रइ-अर-केसर-णिवहं सोहइ धवलब्भ-दल-सहस्स-परिगअं । महुमह-दसण-जोग्गं पिआमहुप्पत्ति-पंकों व णहलं ॥ (रवि-कर-केसर-निवहं शोभते धवलान-दल-सहस्र-परिगतम् । मधुमथ (न)-दर्शन-योग्यं पितामहोत्पत्ति-पङ्कजमिव नभस्तलम् ॥ ) -Setu I. 17 This verse is cited also in SK (IV. v. 45, p. 427) in identical context. 163) Diho dialha-bhuamgo...... (p. 415) दोहो दिअह-भुअंगो, रइ-बिंब-फणा-मणिप्पह विअसंतो। अवरसमुद्दमुवगओ, मुंचतो कंचुअं व घम्मअ-णिवहं॥ (दीर्घो दिवस-भुजङ्गो रवि-बिम्ब-फणा-मणि-प्रभा विकसमानः । अपर-समुद्रमुपगतो मुञ्चन् कञ्चुकमिव धर्म-निवहम् ॥) This verse is cited also in SK (IV. v. 46, p. 427) in identical context. 164) Dhuamehamahuarão ...... ___ (p. 415) धुअ-मेह-महुअराओ, घण-समआअडिओणअ-विमुक्काओ। णह-पाअअ-साहाओ णिअअ-ढाणं व पडिगआओ दिसाओ॥ (धुत-मेघ-मधुकराः घन-समयाकृष्टावनत-विमुक्ताः। नभःपादप-शाखाः निजकस्थानमिव प्रतिगता दिशः ॥) -Setu I. 19 This verse is cited also in SK (IV. v. 47, p. 428) in identical context. 165) Pina-paoharalaggam...... (p. 415) पीण-पओहर-लग्गं दिसाणं पवसंत-जलअ-विइण्णं ।। सोहग्ग-पढम-इण्हं पम्माअइ/पव्वाअइ सरस-णह-वअं इंदधणुं ॥ (पीन-पयोधर-लग्नं दिशां प्रवसज्जलद-समय-वितीर्णम् । सौभाग्य-प्रथम-चिहूनं प्रम्लायति प्रशुष्यति सरस-नख-पदं इन्द्रधनुः ॥) -Setu I. 24 This verse is cited also in SK (IV. v. 48, p. 429 ) in identical context. Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ____166) Gharinie mahanasa-kamma...... (p. 416) घरिणीऍ महाणस-कम्म-लग्ग-मसि-मलिइएण/मइलिएण हत्थेण। छित्तं मुहं हसिज्जइ, चंदावत्थं गअं पइणा॥ (गृहिण्या महानस-कर्म-लग्न-मषी-मलिनितेन ( = मलिनेन) हस्तेन । स्पृष्टं मुखं हस्यते चन्द्रावस्थं गतं पत्या ॥) -GS I. 13 This gātha is cited also in SK (IV. v. 61, p. 438) in identical context. 167) Vali bhambhurabholi...... (p. 417) For this Apa bhramsa passage vide Appendix I. 168) Muhe maakhaliullave...... (p. 417) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 169) Avazhiapuvvadise...... (p. 417) अवऊहिअ-पुव्व-दिसे, समअं जोण्हाए सेविअ-पओस-मुहे। माइ ण झिज्जउ रअणी, अवर-दिसाहुत्त-पत्थिअम्मि मिअंके ॥ , (अवगूहित-पूर्व दिशे समकं ( = समं) ज्योत्स्नया सेवित-प्रदोषमुखे । मातः/सखि न क्षीयतां रजनी, अपरदिशाभिमुख-प्रस्थिते मृगाके॥) This verse is cited in SK (V. v. 356, p. 579) to illustrate ( Ābhāseșu ) ubhayābhā saḥ. 170) Vallahe lahu volaṁtai ettai ...... (p 417) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 171) Deho vva padai diaho...... (p. 417) देहो व्व पडइ दिअहो, कंठच्छेओ व्व लोहिओ होइ रई। गलइ रुहिरं व संझा, घोलइ केस-कसणं सिरं मिव तिमिरं ।। (देह इव पतति दिवसः कण्ठच्छेद इव लोहितो भवति रविः। गलति रुधिरमिव सन्ध्या, घूर्णते केश-कृष्णं शिर इव तिमिरम् ॥) This verse is cited also in SK (IV. v. 91, p. 456 ) in identical context. Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 172) Pallaviam via karapallavehim..... (p. 418) पल्लविअं विअ कर-एल्लवेहि पप्फुल्लिअं विअ (? व) णअनुहि । फलिअं विअ पीण-पओहरेहि अज्जाएँ लावणं ॥ (पल्लवितमिव कर-पल्लवाभ्यां प्रफुल्लितमिव नयनाभ्याम् । फलितमिव पीन-पयोधराभ्यामाया लावण्यम् ॥) This gātha is cited further on (p. 808 ) to illustrate a utiriktah (Viseşā nurā gah ). It is cited also in SK (IV. v. 90, p. 456 ) in identical context and again at p. 467 to illustrate Gunotpreksa. It occurs in Vajjalagga ( No. 313). There the first half reads : पल्लवियं करयल-पल्लवेहि पप्फुल्लियं व नयहिं । (पल्लवितं करतल-पल्लवैः प्रपुष्पितमिव नयनाभ्याम् ।) This reading violates symmetry. 173) Dhiram va jalasamuham..... (p. 419) धीरं व जल-समूहं तिमिणिवहं मिव सपक्ख-पव्वअ-लोअं। णइ-सोत्ते व्व तरंगे रअणाइँ व गरुअ-गुण-सआइँ वहंतं ॥ (धीरमिव जल-समूहं तिमिनिवहमिव सपक्ष-पर्वत-लोकम् । नदीस्रोतांसीव तरङगान् रत्नानीव गुरुक-गुण-शतानि वहन्तम् ॥) ---Setu II. 14 This verse is cited also in SK ( IV. v. 133, p. 483 ) in identical context. 174) Dhirena samam jāmā...... (p. 419 ) ... धीरेण समं जामा/णिसा-आमा हिअएण समं अणिट्ठिआ उवएसा। उच्छाहेण सह भुआ बाहेण समं गलंति उल्लावा ॥ (धैर्येण समं यामा/निशा-यामा हृदयेन सममनिष्ठिता उपदेशाः । उत्साहेन सह भुजौ बाष्पेण समं गलन्ति तस्य उल्लापाः॥) -Setu V.7 This verse is cited also in SK (IV. v. 132, p. 483 ) in identical context. 175) Gimhe davaggimasimailiaim...... (p. 420) . गिम्हे दवग्गि-मसि-मइलिआईं दीसंति विझ-सिहराई। आससु पउत्थवइए ण होति णव-पाउसब्भाई॥ (ग्रीष्मे दवाग्नि-मषी-मलिनितानि ( = मलिनानि) दृश्यन्ते विन्ध्य-शिखराणि । आश्वसिहि प्रोषित-पतिके न भवन्ति नवप्रावडभ्राणि ॥) -GS I.70 Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 176) Pallaviam via karapallavehim...... (p. 421) This gā thā has been cited earlier on p. 418. Vide S. No. 172 supra. 177) Jo jassa hiaadaio...... (p. 422) जो जस्स हिअअ-दइओ दुक्खं देतो वि सो सुहं देइ। दइअ-णह-दूमिआणं, वि वड्ढइ थणाण रोमंचो ॥ (यो यस्य हृदय-दयितो दुःखं दददपि सुखं ददाति । दयित-नख-दूनयोरपि वर्धते स्तनयो रोमाञ्चः ॥) -Cf GS I. 100 This gātha is cited also in SK (IV. v. 161, p. 502 ) in identical context. In the GS the first half reads: दुक्खं देंतो वि सुहं जणेइ जो जस्स वल्लहो होइ। (दुःखं दददपि सुखं जनयति यो यस्य वल्लभो भवति ।) 178) Te virala sappurisa...... (p. 422) ते विरला सप्पुरिसा, जे अभयंता घडंति कज्जालावे। थोअ च्चिअ ते वि दुमा जे अमुणिअ-कुसुम-णिग्गमा देति फलं॥ (ते विरलाः सत्पुरुषाः येऽभणन्ता घटयन्ति कार्यालापान् । स्तोका एव तेऽपि द्रुमा ये ऽ ज्ञात-कुसुम-निर्गमा ददति फलम् ॥) ' -Setu III. 9 This verse is cited also in SK ( IV. v. 162, p. 503) in identical context. 179) Viralā uvāari ccia....... ____(p. 422) विरला उवआरि च्चिअ गिरवेक्खा जलहर व्व वदि॒ति । झिज्जति ताण विरहे विरल च्चिअ सरिप्पवाह व्व ॥ (विरला उपकारिण एव निरपेक्षा जलधरा इव वर्तन्ते। क्षयन्ति तेषां विरहे विरला एव सरित्प्रवाहा इव ॥) This gatha is cited also in SK (IV. v. 163, p. 503) in identical context. 180) Imira saraena sasi...... (p. 422) इमिणा सरएण ससी ससिणा वि णिसा णिसाइ कुमुअवणं । कुमुअवणेण अ पुलिणं पुलिणेण अ सोहए हंसउलं॥ (अनया शरदा शशी शशिनापि निशा निशया कुमुदवनम् । कुमुदवनेन च पुलिनं पुलिनेन च शोभते हंसकुलम् ॥) -Lilā vai ( v. no ) 25 This gatha is cited also in SK (IV. v. 205, p. 529 ) in identical context. Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 181) Vavasia-niveiaattho...... (p. 423) ववसिअ-णिवेइअत्थो सो मारुइ-लद्ध-पच्चआगअ-हरिसं। सुग्गीवेण उर-त्थल-वण-माला-मलिअ-महुअरं उवऊढो ॥ (व्य वसित-निवेदितार्थः स मारुति-लब्ध-प्रत्ययागतहर्षम् । सुग्री वेण उरःस्थल-वनमाला-मृदित-मधुकरमुपगूढः ॥) -Sctu IV. 58 This verse is cited also in SK (IV v. 171, p. 508) in identieal eontext. 182) Padia a hattha-sidhilla...... ___ (p. 423) पडिआ अ हत्थ-सिढिलिअ-णिरोह-पंडर-समूससंत-कवोला। पेल्लिअ-वाम-पओहर-विसमुण्णअ-दाहिण-त्थणी जणअ-सुआ ॥ (पतिता च हस्त-शिथिलित-निरोध-पाण्डुर-समुच्छ्वसत्-कपोला । प्रेरित/पीडित-वाम-पयोधर-विषमोन्नत-दक्षिण-स्तनी जनक-सुता ॥) -Setu XI. 54 This verse is cited also in SK (IV. v. 172, p. 508) in identical context. In Setu (Calcutta edu) 'Pellia' is placed after 'paohara', (p. 424) 183) Paikaa Paiki vahelia...... For this Apabhramśa passsage vide Appendix-I. 184) Saccam guruo girino...... (p. 425) सच्चं गुरओ गिरिणो, को भणइ जलासआ ण गंभीरा। धीरेहि उवमाउं, तह वि खु मह पत्थि उच्छाहो ॥ (सत्यं गुरवो गिरयः, को भणति जलाशया न गम्भीराः । धीरैरुपमातुं तथापि खलु मम नास्त्युत्साहः ॥) This gathā is cited also in SK (IV. v. 150. p. 495) in identical context. 185) Kim jampiena dahamuha...... (p. 425) कि जंपिएण दहमुह, जंपिअ-सरिसं अणिव्वहंतस्स भरं। एत्तिअ (? पत्तिअ) जंपिअ-सारं, णिहणं अण्णे वि वज्जधारासु गआ॥ (कि जल्पितेन दशमुख, जल्पित-सदृशमनिर्वहतो भरम् । प्रतीहि जल्पित-सारं निधनमन्येऽपि वजधारासु गताः ॥) This verse is cited also in SK (IV. v. 51, p. 496) in identical context. Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 186) Paura-juano gāmo...... (p. 425) पउर-जुआणो/-जुवाणो गामो, महुमासो, जोवणं पई ठेरो। जुण्ण-सुरा साहीणा, असई मा होउ, कि मरउ॥ (प्रचुर-युवा ग्रामो, मधुमासो यौवनं पतिः स्थविरः । जीर्ण-सुरा स्वाधीना असती मा भवतु कि म्रियताम् ॥) -GS II. 97 This gāthā is cited also in SK (IV. v. 154, p. 497) in identical context. 187) Navajjhai duggejjhia...... (p. 426) नाबज्झइ दुग्गेज्झिआ दिट्ठम्मि जम्मि भिउडिआ जत्थ ण अव्वाहारओ घिप्पइ आहासत्तए (? आहासंतए) । विच्छुहइ अहिणिदए (? अहिणितए)जत्थ ण सो वअंसिआ तं मे कहउ कहहु माणसं जइ मे इच्छदु/इच्छहि जीइअं ॥ (नाबध्यते दुर्ग्राह्या दृष्टे यस्मिन् भृकुटिका यत्र नाव्याहारो गृह्यते आभाषमाणे । विक्षुभ्यतेऽभिनीयमाने यत्र न स वयस्यया तं मे कथयतु कथय मानं यदि मे इच्छसि जीवितम् ॥) This stanza is cited also in SK (IV. v. 232, p. 548) in identical context. 188) Asaiamanāena...... ___(p. 426) आसाइअमणाएण जेत्ति तेत्तिअं चिअ विहिणं (? तेत्तिएण बंध दिहिं)। ओरमसु वसह एण्हि रक्खिज्जइ गहवइच्छेत्तं ॥ (आसादितमज्ञातेन यावत् तावता बधान धृतिम् । उपरम वृषभेदानी रक्ष्यते गृहपति-क्षेत्रम् ॥) -Cf GS (W) 958 This gatha is cited also in SK (IV. v. 234, p. 549, in identical context. 189) Damsanavaliam dadhakam...... (p. 427) दसण-वलिअं दढकं, विबंधणं दोहरं सुपरिणाहं । होइ घरे साहीणं, मुसलं धण्णाण महिलाणं ॥ (दंशन-वलितं दृढकं विबन्धनं दीर्घ सुपरिणाहं । भवति गृहे स्वाधीनं मुसलं धन्यानां महिलानाम् ॥). -Cf Vajjālagga S. No. 538 In Vajjalagga, the gāthā reads 'camdana' for ' damsana' Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This gathā is cited also in SK (IV, v. 233, p. 549) in identical context. 190) Cintaniadaiasamagamammi...... (p. 442) चिताणिअ-दइअ-समागमम्मि कअ-मण्णुआई भरिऊण । सुण्णं कलहाअंती, सहीहि रुण्णा ण ओहसिआ॥ (चिन्तानीत-दयित-समागमे कृत-मन्युकानि स्मृत्वा । शून्यं कलहायमाना सखीभी रुदिता नोपहसिता ॥) -GS I. 60 This gāthā is cited in SK (V. v. 35, p. 584) to illustrate · Cinta' one of the thirtythree Vyabhicaribhāvas, that heightens rati. 191) Kassa bharisitti bhanie...... (p. 446) कस्स भरिसि त्ति भणिए, को मे अत्थि त्ति जपमाणाए। उविग्ग- उविण्ण-रोइरीए, अम्हे वि रुआविआ तीए ॥ (कस्य स्मरसीति भणिते को मेऽस्तीति जल्पमानया। उद्विग्न-रोदनशीलया वयमपि रोदितास्तया ॥) -GS IV. 89 192) Navapallavesu lolai...... __(p. 448) णव-पल्लवेसु लोलइ घोलइ विडवेसु चलइ/वलइ सिहरेसु । थवइ (ठवइ) थवएसु अ तहा(? चलणे), वसंत-लच्छी असोअस्स ॥ (नव-पल्लवेषु लोलति घूर्णते विटपेषु चलति/वलति शिखरेषु । स्थापयति स्तबकेषु च तथा (? चरणे) वसन्त-लक्ष्मीरशोकस्य ॥) This gāthā is cited also in SK (V. v. 455, p. 707) in identical context. It is also cited carlier on p. 528 to illustrate Sampnta, a variety of Dipaka. (p. 452) 193) Na hu navaram divasiha ...... ण हु णवरं दीवसिहा-सारिच्छं चंपएहि पडिवणं । कज्जल-कज्जं पि कसं, उअरि भंमतेहि भमरेहि ॥ (न खलु केवलं दीप-शिखा-सादृक्ष्यं चम्पकैः प्रतिपन्नम् । कज्जल-कार्यमपि कृतमुपरि ममद्भिर्भमरैः ॥) This gatha is cited also in SK (V. v. 462, p. 711) in identical context. Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 194) Pulaam janenti dahakandharassa...... (p. 458) पुलअं जणेति दस-दह-कंधरस्स राहव-सरा सरीर-अडता। जणअ-तणआ पओहर-प्फंस-महग्धविअ-कर-जुअल-णिन्वूढा ॥ (पुलकं जनयन्ति दश-कन्धरस्य राघव-शराः शरीर-पतन्तः । जनक-तनया-पयोधर-स्पर्श-महाधित-कर-युगल-नियूढाः ॥) -Setu XV. 66 This verse is cited in SK (V. v. 13, p. 576) to illustrate ( ratirupena ) nā yakapratiyogisu rasābhāsah). But the text of this verse in both of Bhoja's works is metrically defective. The first half agrees with the gătha metre, but not the second half. Poetically speaking the reading, Janaa-tanaa-paohara-phhamsa' is highly superior. ___The editor (Calcutta edn, p. 580, f. n. 3) observes “This verse is not found in GB. Our commentator says that it was not found explained by Sāhasänka and Kulanātha, neither do we find it in Rāmadāsa's version. But it appears certain that Lokanātha and Srinivāsa did not regard it as an interpolation, otherwise our commentator who quotes them elsewhere should have mentioned it here in the last sentence." 195) Kim guru jahanam aha thana...... (p. 458) कि गुरु जहणं अह थणभरो त्ति भाअ-कर-अलग्ग-तुलिआए। विहिणो खुत्तंगुलि-मग्ग-विन्भमं वहइ से तिवली ॥ (किं गुरु जघनमथ स्तनभर इति भाग-कर-तलाग्र-तुलितायाः। . विधेः खाताङ्गुलिमार्गावभ्रमं वहति तस्यास्त्रिवली॥ ) This gātha is cited in SK (V. v. 487, p. 725) in a somewhat similar context. 196) Tie damsanasuhae...... (p. 458) तीए दसण-सुहए, पणअ-क्खलण-जणिओ मुहम्मि मणहरे । रोसो वि हरइ हि अअं, मअपंको व्व मअ-लंछणम्मि णिसण्णो ।। (तस्या दर्शन-सुभगे प्रणय-स्खलन-जनितो मुखे मनोहरे। रोषोऽपि हरति हृदयं मदपङ्क इव मृगलाञ्छने निषण्णः ॥) -Harivijaye This verse is again cited on p. 1007 by Bhoja to illustrate mānānubandha eva vaividhyam.' It is cited also in SK (V. v. no. 485, p. 724) to illustrate 'ratāvupamāyāḥ sankarah.' The comment on this verse given here and in SK is almost identical. It refers to Hari the speaker of this verse ), Rukmiņi, Satyabhāmā and Pārijāta-mañjari and thus helps us to identify Harivijaya as its source. Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 197) Kaha ma chijjau majjho...... (p. 458) कह मा छिज्जउ (? झिज्जउ) मझो, इमीअ कंदो?-दल-सरिच्छे हिं । अच्छीहि जो ण दोसइ, घण-थणहर-रुद्ध-पसरेहि ॥ (कथं मा क्षयतु (क्षयेत् वा) मध्योऽस्याः नीलोत्पलदलसदृक्षाभ्याम् । अक्षिभ्यां यो न दृश्यते घन-स्तन-भर-रुद्ध-प्रसराभ्याम् ॥) This gatha is cited also in SK ( Vv. 354, p. 679 ) in identical context (abhāsesu nāyakābhāsaḥ). 198) Maavahanimittaniggaa...... (p. 472) This ( Dhruyā) gātha is already treated of above. Vide S. No. 112 supra. 199) Tattiasamabandimokkham ( ? )...... (p. 472) तं तिअस-बंदि-मोक्खं समत्त समत्थ-तेल्लोक्क-हिअअ-सल्लुद्धरणं । सुणह अणुराअ-इण्हं सीआ-दुक्ख-क्खअं दहमुहस्स वह ॥ (तं त्रिदश-बन्दि-मोक्षं समस्त-त्रैलोक्य-हृदय-शल्योद्धरणम् । शृणुतानुराग-चिहनं सीता-दुःख-क्षयं दशमुखस्य वधम् ॥ ) -Setu I. 12 200) Parivaddhai vinnānam....... (p. 473) परिवडुइ विण्णाणं संभाविज्जइ जसो विढप्पंति गुणा। सुव्वइ सुउरिस-चरिअं किं तं जेण ण हरंति कव्वालावा ॥ (परिवर्धते विज्ञानं संभाव्यते यशोऽज्य॑न्ते गुणाः।। श्रूयते सुपुरुष-चरितं किं तद्येन न हरन्ति काव्यालापाः ।) -Setu I. 10 201) Saalam ceanibandham...... (p. 473) सअलं चेअ णिबंधं दोहि पएहि कलुसं पसण्णं च ठिअं। जाणंति कईण कई सुद्ध-सहावेहि लोअणेहिं च हिअअं॥ (सकलमेव निबन्धं द्वाभ्यां पदाभ्यां कलुषं प्रसन्नं च स्थितम् । जानन्ति कवीनां कवयः शुद्ध-स्वभावाभ्यां लोचनाभ्यामिव हृदयम् ॥) -Ravanavijaye Bhoja himself gives its source as Rāvanavijaya when he introduces it with words " Prati- (? Kavi) prasamsā yatha Ravanavijaye." Hemacandra reproduces it in his Kavyānušāsana (p. 456 v. 614 ). Bhoja's text is somewhat corrupt. It is corrected with the help of Hemacandra's Kavyānuśā sana. Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 202) Chanapit tha-dhusaratthani...... (p.486) This gātha has been already dealt with above. Vide serial no. (123) supra. 203) Sihipimcha-kannaura...... (p. 487) सिहि-पिंछ-कण्णऊरा वहआ वाहस्स गव्विरी भमइ। गअ-मोत्तिअ-रइअ-पसाहणाण मज्झे सवत्तीणं॥ (शिखि-पिच्छ-कर्णपूरा वधूळधस्य गर्ववती भमति । गज-मौक्तिक-रचित-प्रसाधनानां मध्ये सपत्नीनाम् ॥) -Cf GS II. 73 The printed text of GS reads - Sihi-pehunavaamsa ' (Sk:- Sikhipicchāvatamsa' ) For ' sihipimchakannaura..' 204) Goraigau taruniano...... . (p. 488) This Apabhramsa passage was cited earlier on P. 374. For its restoration vide Appendix- I. 205) Sirasi jandi lo adigani (?)...... (p. 489) This pas sage is to be identified with the following Apabhramsa passage from Hemacandra's Prakrit Grammar (VIII. 4. 423). सिरि जर-खंडी लोअडी गलि मणिअडा ण वीस । तो वि गोटुडा कराविआ मुद्धए उट्ठ-वईस ॥ (शिरसि जरा-खण्डिता लोमपुटी ( = कम्बलं) गले मणयः न विंशतिः। तथापि गोष्ठस्थाः कारिता मुग्धया उत्थानोपवेशनम् ॥) . 206) Maliņavasaņāņa kaave (?)...... (p. 489) मलिणवसणाण कअ-वेणिआण आपंडनांड-पालोणं । पुप्फवइआण कामो अंगेसु काउहो वसइ॥ (मलिन-वसनानां कृत-वेणीनाम् आपाण्डु-गण्ड-पालीनाम् । पुष्पवतीनां कामो ऽङ्गेषु कृतायुधो वसति ॥) -GS (W) 949 Vaikrta', one of the twenty-four This gātha is cited further on P. 804 to illustrate types of 'Samānyānuraga.' Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 511) 207) Dullahajanaanurāo ( ? )...... दुल्लह-जणाणुराओ, लज्जा गुरुई परव्वसो अप्पा। पिअसहि विसमं पेम्म, मरणं सरणं णवरमेक्कं ॥ (दुर्लभ-जनानुरागो लज्जा गुर्वी परवश आत्मा। प्रियसखि विषमं प्रेम, सरणं शरणं केवलमेकम् ॥) -Ratnāvali I. This gatha is cited in SK (V. v 177, p. 624) to illustrate : ‘स (प्रागसङ्गतयोः पूर्वानुरागः) एव स्त्रीप्रकाण्डे '। 208) Kim dharanie miamko...... (p. 521) कि धरणिए मिअंको, आआसे महिहरो जले जलणो। मज्झण्हम्मि पओसो, दाविज्जउ देहि आत्ति ॥ (किं धरण्यां मृगाङ्क आकाशे महीधरो जले ज्वलनः । मध्याहूने प्रदोषो दर्येत देशाज्ञप्तिम् ॥) -Ratnavali IV. 8 209) Hariharabahmappamuham....... __(p. 521) हरि-हर-बम्ह-प्पमुहे, देवे दावेमि (दंसेमि)देवराअं च । गअणे वि सिद्ध-विज्जाहर (पा. भे. सिद्ध-चारण-सुर)- .. ___ वहु-सत्थं च णच्चंतं ॥ (हरि-हर-ब्रह्म-प्रमुखान् देवान् दर्शयामि देवराजं च । - गगने ऽ पि सिद्ध-विद्याधर (पा. भे. सिद्ध-चारण-सुर)-वधू साथं च नृत्यन्तम् ॥) -Ratnavali IV. 10 (p. 521) 210) Kim jappidena bahuna...... कि जप्पिदेण वहुणा, जं जं हिअए समीहिदं दळु (पा. भे. हिअएण इहसि संदटुं)। तं तं दावेमि (पा. भे. दंसेमि) अहं गुरुणो मंत-प्पहावेण ॥ (किं जल्पितेन बहुना, यद् यद् हृदये समोहितं द्रष्टुम् ___(पा. भे. हृदयेनेहसे संद्रष्टुम् । तत् तद् दर्शयाम्यहं गुरोर्मन्त्र-प्रभावेण ॥) -Ratnavali IV.9 Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 86 211) Asesaihādam sodarummii (?)...... This Prakrit verse is corrupt beyond restoration. 212) Ajjaviharii camakkai (?)...... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 213) Sāaradam sana-ettha ( ? ).... अज्ज वि हरी चमक्कइ, कहकह वि ण मंदरेण दलिआई । चंदकलाकंदलसच्छहाई लच्छीऍ अंगाई ॥ ( अद्यापि हरिश्चमत्कृतो भवति कथं कथमपि न मन्दरेण दलितानि । चन्द्रकला-कन्दल-सच्छायानि लक्ष्म्या अङ्गानि ॥ ) This gāthā is cited in Abhinavabhāratī ( Vol I, p. 279 ) and the KÀS of Hemacandra (p. 99). The text, as presented in Abhinavabhārati, is metrically defective in the first half of the gāthā. We must read Kaha kahavi na' in place of ' Kahavina'. The word 'sacchaha' is a Desi one meaning 'sadrsa. (214) Papphuriotthaim takkhana (?)...... This verse is the same as cited earlier on p. 413" its restoration vide S. No. (158) supra. (p. 563) (p. 574) साअर - दंसण- हित्था अक्खित्तोसरिअ-वेवमाण- सरीरा । सहसा लिहिअ व्व ठिआ णिप्पंद- णिराअ-लोअणा कइ - णिवहा ॥ ( सागर - दर्शन - त्रस्ता आक्षिप्तापसृत- वेपमान- शरीराः । सहसा लिखिता इव स्थिता निष्पन्द - निरायत-लोचनाः कपि - निवहाः | | ) -Setu II. 42 216) Niddalasaparighummira...... (p. 573) (p. 577) Papphuria-uttha-dalaam", etc. For 215) Paadianehasabbhāva....... (p. 577) This gāthā is the same as cited earlier on p. 401. "Pāadiasanehasambhāva” etc. For its restoration vide S. No. (144) supra. णिद्दालस- परिघुम्मिर, तंस - वलंतद्ध-तारआलोआ । कामस्स विदुव्विसहा, दिट्टिणिवा ससि-मुहीए ॥ ( निद्रालस- परिघूर्णनशीलतिर्यग्वलदर्धतारका लोकाः । कामस्यापि दुर्विषहा दृष्टिनिपाताः शशिमुख्याः ॥ ) (p. 578) This gāthā is cited in SK ( V. v. 63, p. 594 ) in a similar context. -GS II. 48 Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 217) Gharinie ghanatthana - pellana....... घरि-घण स्थण- पेल्लण- सुहेल्लि पडिअस्स होंत - पहिअस्स । अवस उणंगारअवार - विट्ठि-दिअहा सुहावेंति ॥ (गृहिणी- धन -स्तन- प्रेरण/पीडन - सुख- पतितस्य भविष्यत्पथिकस्य । अपशकुनाङ्गारकवारविष्टिदिवसाः सुखयन्ति ॥ ) 218) Osucaidinnapadivakkha....... (p. 579) This gāthā is cited also in SK ( V v. 62, p. 593 ) in a similar context. “ Tad - ( = ālasya ) -rūpena rasasya nispattih.” -GS III. 61 219) Na kunamto cchia mānam..... ओइ / अह सुअइ दिण्णपडिवक्खवेअणं पसिढिलेहि अंगहि | व्वित्तिअ - सुरअ - रसाणुवंधसुहणिब्भरं सोहा ॥ ( ओ स्वपिति ( अवस्वपिति ) / असौ स्वपिति दत्त - प्रतिपक्ष - वेदनं प्रशिथिलैरङगैः । ) निर्वर्तित-सुरतरसानुबन्धसुख - निर्भरं स्नुषा ॥ ) This gāthā is cited also in SK (V. v. 64, p. 594 ) in identical context. (p. 580) ण कुणतो चिचअ माणं णिसासु सुह-सुत्त दर विबुद्धाणं । सुण्ण अ-पास - परिमूसण-वेअणं जइ सि जाणतो | ( नाकरिष्य एव मानं निशासु सुख -सुप्त-दर- विबुद्धानाम् । शून्यीकृत - पार्श्व - परिमोषणवेदनां यद्यज्ञास्यः ॥ ) 220) Kuvia a saccahāmā...... (p. 580) -GS I. 26 (p. 585) | 87 कुविआ अ सच्चामा समे वि वहुआण णवर माण-क्खल पाअडिअ - हिअअ सारो, पेम्मासंघसरिसो पअट्टइ मण्णू ॥ ( कुपिता च सत्यभामा समेऽपि वधूनां केवलं मान-स्खलने । प्रकटित-हृदय-सारः प्रेमासक्ति - ( ? प्रेमाश्वास- ) सदृशः प्रवर्तते मन्युः || ) -Harivijaye This verse is further on cited at pp 773, 812, 860, 991 and 1172. It is cited also in SK (V. v. 263, p. 647). Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 221) Sahi sahasu tena samam....... (p. 591) सहि साहसु तेण समं, अहं पि कि णिग्गा पहाअम्मि। अण्ण च्चिअ दोसइ जेण दप्पणे कावि साममुही/सा सुमुही। (सखि कथय तेन सममहमपि किं निर्गता प्रभाते।। अन्यैव दृश्यते येन दर्पणे कापि श्याममुखी/सा सुमुखी ॥) This gātha is cited also in SK (V. v. 29, p. 582) in identical context. Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Srngaraprakasa Contd --- (VOLUME III : CHAPTERS XV-XXIV) 222) Cando viraimahim...... (p. 601) चंदो वि राइमाहिडिऊण गोसम्मि होइ विच्छाओ। तुं पुण जाआ-परिमल-पसाहणो सोहसि भमंतो ॥ (चन्द्रोऽपि रात्रिमाहिण्ड्य प्रभाते भवति विच्छायः । त्वं पुनर्जायापरिमलप्रसाधनः शोभसे भ्रमन् ॥) 223) Titiasakusumadamam (?)...... (p. 602) तं तिअस-कुसुम-दामं हरिणा णिम्महिअ-सुरहि-गंधामोअं । अप्पणइ पि दूमिअ-पणइणि-हिअएण रुप्पिणीअ विइण्णं ॥ (तत् त्रिदश-कुसुम-दाम हरिणा निर्गत-सुरभि-गन्धामोदम् । आत्मीयमपि दून-प्रण यिनीहृदयेन रुक्मिण्य वितीर्णम् ॥) -Harivijaye This verse is cited in SK (V. v. 351, p. 678) to illustrate a pratināyikā. 224) Jamca aliovaaram (?)...... (p. 603) जं च अलिओवआरं, जणस्स दक्खिण्णआएँ घेप्पइ हिअअं। जइ सो वि सिणेहो च्चिअ, ण णाम सब्भाव-केअवाण विसेसो॥ (यच्च अलीकोपचारं जनस्य दक्षिणतया ( = दाक्षिण्येन) गृह्यते हृदयम् । यदि सोऽपि स्नेह एव न नाम सद्भाव-कैतवयोविशेषः॥) The verse is in Skandhaka metre. It is further on (p. 1010) cited again to illustrate maya, one of the three types of Bheda' and on p 1208 to illustrateskhalita-gopana.' • Maharaja Bhojaraja's Sringaraprakasha Third Volume, Prakashas 15-24, ed. by G.R. Josyer Coronation Press, 100 Feet Road, Mysore-4, 1969 Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 225) Surakusumehi kalusiam...... (p. 603) सुर-कुसुमेहिं कलुसिअं, जइ तेहिं चिअ पुणो पसाएमि तुमं । तो पेम्मस्स किसोअरि, अवराहस्स अ ण मे खमं होइ कसं ॥ (सुर-कुसुमैः कलुषितां यदि तैरेव पुनः प्रसादयामि त्वाम् । ततः प्रेम्णः कृशोदरि अपराधस्य च न मे क्षमं भवति कृतम् ॥) -Harivijaye This verse with a few variant readings, is cited in SK (V. v. 287, p. 655) to illustrate ' Prema-pramanarthanvayah.' 226) Navavahupemma-tanuia...... ___ (p. 606) णव-वहु-पेम्म-तणुइओ पणअं पढमघरिणीऍ रक्खंतो। अलिहिअ-दुप्परिअल्लं पि णेइ रण्णं धणुं वाहो ॥ (नव-वधू-प्रेम-तनूकृतः प्रणयं प्रथम-गृहिण्या रक्षन् । अतनूकृतम्/दुराकर्षम् अपि नयत्यरण्यं धनुर्व्याधः॥) -Cf GS II. 22 Ajja kaimo hu diaho...... (p. 614) अज्ज कइमो हु दिअहो, वाह-बहू रूव-जोव्वणुम्मत्ता । सोहग्गं धणुरुपच्छलेण रच्छासु विक्खिरइ॥ (अद्य कतमः खलु दिवसो व्याधवधू रूप यौवनोन्मत्ता। सौभाग्यं धनुस्तष्टत्वक्छलेन रथ्यासु विकिरति ॥) -Cf GS II. 19 227) 228) (p. 614) Jhijjamti valamii samusasamti...... . झिज्जंति वलंति समूससंति सिज्जंति कंटइज्जति । अंगाइ तस्स पुरओ ण आणिमो कह हु विजंति ॥ (क्षयन्ति वलन्ति समुच्छ्वसन्ति स्विद्यन्ति कण्टकोयन्ते । अङ्गानि तस्य पुरतो न जानीमः कथं खलु विद्यन्ते ॥) This gātha is somewhat akin to the following gātha in Vajjālagga : कंपंति वलंति समूससंति ओ माइ सिमिसिमायति । अंगाइ तस्स पुरओ न याणिमो कह धरिज्जति ॥ (कम्पन्ते वलन्ते समुच्छ्वसन्त्यहो मातः (सखि) सिमिसिमायन्ते । अङ्गानि तस्य पुरतो न जानीमः कथं धार्यन्ते ॥) -Vajjalagga No. 405 . Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Yerses in Sanskrit Works on Poetics (p. 615) 229) Damtakkhaam kaole...... दंत-क्खों कओले, कअग्गहुव्वेल्लिअंच धम्मिल्लं। णिद्दालसं च दि४ि, वहूएं बहुमण्णइ अणंगो॥ (दन्तक्षतं कपोले कचग्रहोद्वेल्लितं च धम्मिल्लम् । निद्रालसां च दृष्टि वध्वा बहुमन्यतेऽनङ्गः ॥) This gatha with some variations is cited in SK (V. v. 220, p. 634) : दन्तक्खअं कवोले, कअग्गहुव्वेल्लिओ अ धम्मिल्लो । परिघुम्मिरा अ दिट्ठी पिआगमं साहइ वहूए ॥ (दन्तक्षतं कपोले कचग्रहोल्लितश्च धम्मिल्लः । परिघूर्णनशीला च दृष्टिः प्रियागमं कथयति वध्वाः ॥) 230) Jamai jairaveuni....... (p. 616) जाणइ जाणावेउं अणुणअ-विद्दविअ-माण-परिसेसं। पइरिक्कम्मि वि विणआवलंबणं स च्चिअ कुणंती ॥ (जानाति ज्ञापयितुम नुनय-विद्रावित-मानपरिशेषम् । प्रतिरिक्ते ( = विजने)ऽपि विनयावलम्बनं सैव कुर्वती ॥) -GS I. 88 This gāthā is cited in SK (V.v. 389, p. 687) with a couple of variant readings : vihuria (Sk Vidhurita ) for — viddavia' and raivikkamammi (Sk Rativikrame ) for — Pairikkammi.' 231) Piadamsana suharasamaulidi...... (p. 616) पिअदंसणसुहरसमउलिआई जइ से ण होंति अच्छीइं। ता केण कण्णरइ लक्खिज्जइ कुवलअं तिस्सा ॥ (प्रियदर्शनसुखरसमुकुलिते यदि तस्या न भवतो नयने । तत् केन कर्णरचितं लक्ष्यते कुवलयं तस्याः॥) -GS IV. 23 - This gāthā is cited in SK (III. v. 127, p. 373) with minor variant readings. The GS and SK read - naaniim' in place of ' acchiim.' 232) Muddhe apattiamti...... (p. 617) मुद्धे अपत्तिअंती, पवाल-अंकुरअ-वण्ण-लोहिअए। . णिद्धोअ-धाउराए कीस सहत्थे पुणो धुअसि ॥ (मुग्धे ऽ प्रतियती प्रवालाङकुरवर्णलोहितौ । निर्धीत-धातुरागौ कस्मात् स्वहस्तौ पुनर्धावयसि ॥) --GS VII. 78 Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 233) Kaid gao pio ajja...... (p. 617) 'कइआ गओ पिओ' 'अज्ज पुत्ति' 'अज्जेण कइ दिणा होति'। 'एक्को', 'एदहमेत्तो' भणिउं मोहं गआ बाला ॥ ('कदा गतः प्रियः', 'अद्य पुत्रि', 'अद्येन ( = अद्येति ) कति दिनानि भवन्ति'। 'एकम् ' 'एतावन्मात्रम् ' भणित्वा मोहं गता बाला ॥) -Vaijalagga. 379 This gatha is further an cited at p. 831 and p. 842. It is cited in SK (V. v. 254, p. 643) of course with some minor variant readings. 234) Kim kim de padihāsai...... (p. 617) 'किं किं दे पडिहासइ', सहीहि इअ पुच्छिआएँ मुद्धाए । पढ मुग्गअदोहणीए णवरं दइअंगआ दिट्ठी ॥ (किं किं ते प्रतिभासते सखीभिरिति पृष्टाया मुग्धायाः । प्रथमोद्गतदोहदिन्याः केवलं दयितं गता दृष्टिः ।) . -GS I. 15 This gathā is cited in SK (V. v. 236, p. 638). 235) Java na utthamti vacia (?)...... (p. 618) जाव ण उळंति वाचिअ-(? बलिअ-) थण से दुद्धगंधिअमुहीए। ताव च्चिअ थुत्थुक्कारिआइ मअणेण अंगाइ ॥ (यावन्न उत्तिष्ठतः पीनस्तनौ तस्या बालायाः। तावदेव तिरस्कृतानि मदनेनाङ्गानि ॥) 236) Pucchijjamti na bhanai...... (p. 618) पुच्छिज्जंती ण भणइ (जंपइ) गहिआ पप्फुरइ चुंबिआ रुअइ। .. तुण्हिक्का णव-वहुआ, कआवराहेण उवऊढा ॥ (पृच्छयमाना न भणति गृहीता प्रस्फुरति, चुम्बिता रोदिति । तूष्णीका नववधूः कृतापराधेनोपगूढा ॥) -GS VII. 47 Note :- This gāthā is cited in SK (V. v. no. 179, p. 624) with some variant readings. Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 237 ) Taha muddhāe puloio...... तह मुद्धाए पुलोइओ पिअवरो वसुमेलए कह वि । जह से पढमं हिअए पच्छा हत्थम्मि वि वलग्गो ॥ ( तथा मुग्धया दृष्टः / प्रलोकितः प्रियवरो वसु-मेले ( = मेलने ) कथमपि । यथा तस्याः प्रथमं हृदये पश्चाद् हस्ते ऽ पि आरूढः 11 ) (p. 618) 238) Bālattana-dullalide....... बालत्तण- दुल्ल लिआए अज्ज अणज्जं कअं णत्र बहूए । भाआमि घरे एआइणि त्तिणितो पई रुद्धो || ( बालत्व - दुर्ललितयाद्य अनार्यं कृतं नववध्वा । fafe गृहे एकाकिनीति निर्मन् पती रुद्धः ॥ ) This gāthā is cited further on at p. 841, and also in SK ( V. v. 384, p. 686 ). (p. 618) 239) Nisunehai ahomuhatam ( ? ).... This verse / gāthā is highly corrupt and, therefore, obscure. 240 ) Amtaraamti samunnaa... अंतरअंति समुण्णअपओहरा पिअअमाए मुहअंदं । मार - विआसिणी चिअ कमलच्छाआ विसंवअइ ॥ ( अन्तरयतः समुन्नत - पयोधरौ प्रियतमाया मुखचन्द्रम् । मा रवि- विकासिन्येव कमलच्छाया विसंवदति ॥ ) 241) Kaha mā dhijjau majjho ( ? ) ....... (p. 618) 242) Seacchalena pecchaha...... सेअ च्छले पेच्छह तणुए अंगम्मि से अमाअंतं । लावण्णं ओसरइ व्व तिवलि-सोवाण- पंतीए ॥ ( स्वेद च्छलेन प्रेक्षध्वं तनुके ऽङ्गे तस्या अमात् । लावण्यमपसरतीव त्रिवली - सोपान पक्तिभिः ॥ ) (p. 618) कह मा झिज्जर मज्झो इमाऍ कंदोट्ट-दल-सरिच्छेहि । अहि/ अच्छी जो ण दीसइ घणथणहररुद्धपसरेहिं ॥ ( कथं मा क्षीयतां मध्यो ऽस्याः कुवलय- दलसदृक्षाभ्याम् । नयनाभ्यां यो न दृश्यते घन -स्तन- भर - रुद्ध- प्रसराभ्याम् ॥ ) This gāthā is cited in SK (IV. v. 155, p. 498; V. v. 354, p. 679). (p. 619) (p. 619) -GS III. 78 93 Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 243) Nihuam khu nisasijjai...... णिहुअं खु णीससिज्जइ रुव्वइ राईसु तं पि णीसद्दं । पम्म आवरा हिअइच्छिआणि ण्हुविज्जति ॥ ( निभृतं खलु निःश्वस्यते रुद्यते रात्रिषु तदपि निःशब्दम् । पत्यौ कृतापराधे हृदयेप्सितानि हूनूयन्ते || ) 244) Annamahilāpasamgam.... अण-महिला संगं दे देव करेसु अम्ह दइअस्स । पुरिसा एक्कंत रसा ण हु दोस- गुणे विआनंति ॥ ( अन्य महिलाप्रसङ्गं प्रार्थये देव कुर्वस्माकं दयितस्य । पुरुषा एकान्त-रसा न खलु दोष- गुणौ विजानन्ति ॥ ) Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 619) " 245) Na muamti diasāsam ( ? )..... Note :- This gāthā is cited in SK too (V. v. 388, p. 687 ) with the introductory remark : " अहंकारद्धिरुद्धता यथा (p. 619) -GS I. 48 246) Anāsaai damti ( ? ) ....... मुअंति दीह- सासं, ण रुअंति चिरं, ण होंति किसिआओ । घणाओ ताओ जाणं बहुवल्लह वल्लहो ण तुमं ॥ ( न मुञ्चन्ति दीर्घश्वासं न रुदन्ति चिरं न भवन्ति कृशाः । धन्यास्ता यासां बहुवल्लभ वल्लभो न त्वम् ॥ ) (p. 619) -GS II. 47 Note :- This gāthā is cited in SK too ( IV. v. 115, p. 473 ) with the introductory remark : " कामबाधया वाच्या अप्रस्तुतप्रशंसा यथा- " आणा-आईं देती, तह सुरए हरिस - विअसिअ कवोला । गोसे व ओणअ-मुही, अह सेत्ति पिअं ण सद्दहिमो ॥ ( आज्ञा- शतानि ददती तथा सुरते हर्ष-विकसित - कपोला । प्रभातेऽपि अवनतमुखी असौ सेति प्रियां न श्रद्दध्मः ॥ ) (p. 620 ) -GS I. 23 Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 95 (p. 621) 247) Piasamharanapalotthamta....... पिअ-संभरण-पलोटुंत-वाह-धारा-णिवाअ-भीआए। दिज्जइ वंकग्गीवाए दीवओ पहिअ-जाआए ॥ (प्रिय-संस्मरण-प्रलुठद्-बाष्प-धारा-निपात भीतया । दीयते वक्र-ग्रीवया दीपकः पथिक-जायया ।) Note: This gāthā is cited in SK (V. v. 204, p. 630 ) as well. -GS III. 22 248) Gharinie mahānasa-kamma...... (p. 621) This gāthā is already treated of. Vide S. No. (166) supra. 249) ((p.621) Kassa karo bahupurna...... कस्स करो बहुपुण्णप्फलेक्कतरुणो तुहं विसम्मिहइ । थण-परिणाहे वम्मह-णिहाण-कलसे व्व पारोहो ॥ (कस्य करो बहुपुण्यफलैकतरोस्तव विश्रमिष्यति । स्तन-परिणाहे मन्मथ-निधान-कलश इव प्ररोहः ॥) -GS VI.75 . This gāthā is cited in SK (V. v. 385, p. 686) as an example of anidha kumari. 250) Vanasia pie ka kuvia (?)..... (p. 621) 'पसिअ पिए' 'का कुविआ' 'सुअणु तुमं' परअणम्मि को कोवो।' 'को हु परो' 'णाह तुमं' कीस अप्पुण्णाण मे सत्ती॥ (प्रसीद प्रिये, का कुपिता, सुतनु त्वं, पर-जने कः कोपः । कः खलु परो, नाथ त्वं, किमित्यपुण्यानां मे शक्तिः ॥) -GS IV. 84 251) Dullaha-jalaliurao...... (p. 621) This gātha is already treated of. Vide S. No. (207) supra. (p. 621) 252) Didhamarinudūmiae.... दिढ-मण्णु-दूमिआएँ वि गहिओ दइअम्मि पेच्छह इमाए। ओसरइ वालुआमुट्ठिउ व्व माणो सुरसुंरतो ॥ (दृढ-मन्यु-दूनयापि गृहीतो दयिते पश्यतानया। अपसरति वालुकामुष्टिरिव मानः सुरसुरायमाणः ।।) -GSI.74 Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 96 253) Tassa maalamchanassa va...... तस्स मअलंछणस्स व कर फंस - समुग्गएण सेएण । ससिमणि घडिओ वाओल्लिअ थ्व वारिमई जाआ ॥ ( तस्य मृगलाञ्छ्नस्यैव कर स्पर्श- समुद्गतेन स्वेदेन । शशिमणि घटिता पुत्रिका ( = पाञ्चालिका) इव वारिमयी जाता ॥ ) In the printed edition of Lilavai the first quarter reads: तो तस्स मियंकस्स व - —Lilāvai (No. 432) (p. 622) हत्थे अ पासु अंगुलिगणणाए ववगआ / अइगआ दिअहा । एहि उण केण गणिज्जउ त्ति भणिउं रुअइ मुद्धा ॥ ( हस्तयोश्च पादयोश्चाङ्गुलिगणनया व्यपगता / अतिगता दिवसाः । इदानीं पुनः केन गण्यतामिति भणित्वा रोदिति मुग्धा ॥ ) — GS IV. 7 254) Hatthesu a pāesu a ...... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 621) 255) Jhamihāvāottinia....... झंझावाउत्तिण्णिअघरविवर- पलोट्ठ-सलिल-धाराहि । कुड्डु - लिहिओहि दिअहं रक्खइ अज्जा कर अलेहिं || (झञ्झावातोत्तृणीकृत-गृह-विवर-प्रपतत्सलिल-धाराभिः । कुड लिखितावधि दिवसं रक्षत्यार्या करतलैः ॥ ) 256) Keligottakkhalie...... 257 ) Vāhittā padivaanam na dei...... (p. 622) केलि - गोत- क्ख लिए/ क्खलणे वरस्स पप्फुल्लई ( ? ) दिहि देइ । बहुवासअ - वासहरे बहुए वाहोल्लिआ दिट्ठी || ( केलि - गोत्र - स्खलिते / स्खलने वरस्य प्रफुल्लां धृतिं ददाति । बहुवासकवासगृहे वध्वा बाष्पाद्रिता दृष्टिः ॥ ) -GS II. 70 (p. 622) This gāthā is cited further on at p. 789 and p. 841. It is cited also in SK ( V. v. 172, p. 622 ). वाहिता पडिवअणं ण देइ, रूसेइ एक्कमेक्कस्स । असई कज्जेण विणा पइप्पमाणे णईकच्छे || ( व्याहृता प्रतिवचनं न ददाति रुष्यत्येकैकस्य । असती कार्येण विना प्रदीप्यमाने नदी- कच्छे || ) This gāthā is cited also in SK ( III. v. 51, p. 336 ). (p. 622) -GS V. 16 Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit: Verses in Sanskrit Works on Poetics 258) Mānam pucchaha dinna...... (p. 622) मा णं पुच्छह दिण्णा, जस्स तुमं सो पिओ त्ति सहिआओ। सिट्ठ चिअ घणपुलएहि होंतवहू ऍ अंगेहि ॥ (मैनां पृच्छत दत्ता यस्य त्वं स प्रिय इति सख्यः । शिष्ट ( = कथित) मेव घन-पुलकैः भविष्यद्-वध्वा अङ्गः ॥) 259) Cumbarabilihanamille (?)...... (p. 622) This verse/gatha is highly corrupt and therefore, obscure. (p. 622) 260) Hiaadaiammi vipire (?)...... हिमअ-दइअम्मि वि पिए गुरुपुरओ लज्जिआए मुद्धाए। सहि सव्वो अहरट्टिओ वि विरलंगुली हत्थो ॥ (हृदय-दयिते वि प्रिये गुरुपुरतो लज्जिताया मुग्धायाः । सखि सर्वोऽधरस्थितोऽपि विरलागुलिहस्तः॥) (p. 622) 261) Kamdujuāvarai (?)...... कंडुज्जुआ वराई, अज्ज तए सा कआवराहेण । अलसाइअरुण्ण-विभिआइ दिअहेण सिक्खविआ ॥ (काण्डर्जुका वराकी, अद्य त्वया सा कृतापराधेन । अलसायित-रुदित-विजृम्भितानि दिवसेन शिक्षिसा ॥) Note : This gatha is cited in SK (V. v. 202, p. 630). There are some variants. -GS IV.52 262) Varaphamsamauliacchi...... (p. 623) वर-फंस-मउलिअच्छी सिण्णूसलिअहि बाहुलइआहिं। लज्जालसा किलम्मइ, मुद्धवहू गुरु-अण-समक्खं ॥ (वर-स्पर्श-मुकुलिताक्षी खिन्न-रोमाञ्चिताभ्यां बाहुलतिकाभ्याम् । लज्जालसा क्लाम्यति मुग्धवधूर्गुरुजनसमक्षम् ॥) Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 98 263) Amihāenabanaha ( ? )...... अज्जाए वह क्खअ - णिरिक्खणे गरुअ - जोव्वणुत्तुंगं । पडिमा - गअ - णिअ- णअणुप्पलच्चित्रं होइ थणवट्ठे ॥ ( आर्याया नव-नख- क्षत-निरीक्षणे गुरु-यौवनोत्तुंगम् । प्रतिमागत- निज- नयनोत्पलाचितं भवति स्तनपृष्ठम् ॥ ) This gāthā is cited also in SK ( V. v. 221, p. 634 ). 264) Isajjanamtidāpi moti (?) ....... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 623) ईसं जर्णेति दावेंति वम्महं विप्पिअं सहावेंति । विरहेण देति मरिउं अहो गुणा तस्स बहु-मग्गा ।। ( ईर्ष्या जनयन्ति दर्शयन्ति मन्मथं विप्रियं साहयन्ति । विरहे न ददति मर्तुमहो गुणास्तस्य बहुमार्गाः ॥ ) 265) Uvvahaidaiagahià...... उन्हs दइअ - गहिआहरोट्ठ- झिज्जंत- रोस पडिराअं । पाणोसरंत - मइरं व फलिह-चसअं मुहं बाला ॥ ( उद्वहति दयितगृहीताधरोष्ठक्षीयमाणरोष-प्रतिरागम् । पानापसरन्मदिरमिव स्फटिक चषकं मुखं बाला ॥ ) • -GS II. 50 267) Tam siddhakumāram pecchiūna 266) Niddalasa-parighummira...... This gāthā is already treated of Vide S. No. (216) supra. (p. 623) The printed text of Gaüḍavaho reads ima vaanam' in place of muḥaṁ bālā '. This gāthā is cited also in SK ( V. v. 189, p. 627). There it reads the latter part of the second half as • Casaam va niam muham bālā' ( Sk : Casakamiva nijam mukham bālā ). The reading — Padivicchaam in place of, ' padirāam, ' found in SP, violates the metre. (p. 623) -GS IV. 27 -Cf Gaüdavaho (No. 690) तं सिद्ध कुमारं पेच्छिऊण एएहि सहि अणज्जेहि । अविणअमग्गं हअ - लोअणेहि णीअम्हि कि भणिमो ॥ ( तं सिद्धकुमारं प्रेक्ष्य एताभ्यां सखि अनार्याभ्याम् । अविनयमार्गे हत-लोचनाभ्यां नीतास्मि किं भणामः ॥ ) (p. 623) (p. 623) —Lilavai (No. 489 ) Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 268) Acchodiavatthaddhamta...... (p. 623) अच्छोडिअ-वत्थद्धत-पत्थिए मंथरं तुमं वच्च । चितेसि थणहराआसिअस्स मज्झस्स वि ण भंगं॥ (बलादाकृष्ट-वस्त्रार्धान्त-प्रस्थिते मन्थरं त्वं व्रज । चिन्तयसि स्तनभरायासितस्य मध्यस्यापि न भङ्गम् ॥) -GS II. 60 269) Takim bahuehi vi cimtiehi.. (p. 623) ता कि बहुएहि वि चितिएहि णलकूवरो वरो होउ । वित्ताहिवस्स तणओ मम गअमुह तुह पसाएण ॥ (तत् किं बहुभिश्चिन्तितः नलकूवरो वरो भवतु । वित्ताधिपस्य तनयो मम गजमुख तव प्रसादेन ॥) -Lilavai (No. 323) 270) Ajjam pi tāva ekkam....... (p. 624) अज्जं पि ताव एक्कं मा मं वारेहि पिअसहि रुअंति। कल्लि उण तम्मि गए जइ ण मुआ ता ण रोदिस्सं ॥ (अद्यापि तावदेकं मा मां वारय प्रियसखि रुदतीम् । कल्ये पुनस्तस्मिन् गते यदि न मृता तदा न रोदिष्यामि ॥) -GS VI. 2 (p. 624) 271) Pia-viraho appiadamsaram...... पिअ-विरहो अप्पिअदंसणं गरुआई दो वि दुक्खाइं । जीए तुमं कारिज्जसि तीए णमो आहिजाईए ॥ (प्रिय-विरहो ऽ प्रिय-दर्शनं गुरुके द्वे अपि दुःखे । यया त्वं कार्यसे तस्यै नम आभिजात्यै ॥) -GS I. 24 (p. 624) 272) Virahanalo ssahijjai...... विरहाणलो सहिज्जइ आसाबंधेण वल्लह-जणस्स। एक्कग्गाम-पवासो माए मरणं विसेसेइ ॥ (विरहानलः सह्यते आशाबन्धेन वल्लभ-जनस्य । एक-ग्राम-प्रवासो मातः (सखि) मरणं विशेषयति ॥) -GS I. 43 Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 273) Pahavimticcisurisa (?)...... (p. 624) पहवंति च्चिअ पुरिसा, महिलाणं किं थ सुहअ विहिओ सि (? विलिओ सि)। अणुराअ-णोल्लिआए को दोसो आहिजाईए ॥ (प्रभवन्त्येव पुरुषा महिलानां किं नु सुभग विहितोऽसि (? वीडितो ऽ सि)। अनुराग-नोदितायाः को दोष आभिजात्याः॥) This gathā is cited also in SK (V. v. 109, p. 607) 274) Jiahatipaasānāham (?)...... (p. 624) This verse/gāthā is highly corrupt and therefore, obscure. 275) Anuvattamto amharisam.... (p. 624) अणुवतंतो अम्हारिसं जणं सुहअ आहिजाईए।। चितेसि वि णो हिअए, अणाहिआई सुहं जिअइ ॥ (अनुवर्तमानोऽस्मादृशं जनं सुभग आभिजात्याः ।। चिन्तयसि अपि न हृदये, अनाभिजातिः सुखं जीवति ॥) -Cf GS (W ) 945 276) ---- Siennimtumamti dhumei (?)...... (p. 624) This verse/gāthā is highly corrupt and therefore, obscure. (p. 625) 277) Kelia viruseum...... केलीअ वि रूसेडं, ण तीरऍ तम्मि चुक्क-विणअम्मि। जाइअएहिं व माए, इमेहि अवसेहि अंगेहि ॥ (केल्यापि रोषितुं न शक्यते तस्मिश्च्युत-विनये । याचितकरिव मातरेभिरवशैरङ्ग ॥) -GS II. 95 278) Nassahai kalakhkhevam (?)...... (p. 625) ण सहइ कालक्खेवं मह हिअ मअण-हुअवह-पलित्तं । तस्स वि संदेहग जीअं णिसुअं(? ण सुअं)चिअ तए वि ॥ (न सहते कालक्षेपं मम हृदयं मदन-हुतवह-प्रदीप्तम् । तस्यापि संदेहगतं जीवितं न श्रुतं त्वयापि ॥) -Cf. Lilavai (No. 567) In Lilavai we have a variant reading : Kala-kkhevo ' (Sk : Kalaksepah), Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 101 (p. 625) 279) Amdhaaraborapattam va...... अंघ-अर-बोरपत्तं व माउआ मह पई विलुपंति। ईसाअंति महं चिअ छप्पाहितो फणो जाओ। (अन्ध-कर-वदरपात्रमिव मातः मम पति विलुम्पन्ति । ईय॑न्ति मह्यमेव लाङ्लात् ( = शेफात्) फणो जातः ॥) -GS III. 40 280) Ahrainisasanto (?)...... (p. 625) उण्हाइ णीससंतो, कि ति मह परम्मुहीएं सअणद्धे । हिअ पलीविअ वि अणुसएण पुटुिं पलीवेसि ॥ (उष्णानि निःश्वसन किमिति मम पराङमुख्याः शयनार्थे । हृदयं प्रदीप्याप्यनुशयेन पृष्ठं प्रदीपयसि ॥) -GS I. 33 (p. 625) 281) Ummiilamti va hiaam...... उम्मलेति व हिअअं इमाइ रे तुह विरज्जमाणस्स । अवहीरणवस-विसंतुल-वलंत-णअणद्ध-दिट्ठाई ॥ (उन्मूलयन्तीव हृदयं, इमानि रे तव विरज्यमानस्य । अवधोरणवशविसंस्थुलवलन्नयनार्धदृष्टानि ॥) -GS II.46 282) Daiakaaggahalulio........ (p. 625) दइअकरग्गहलुलिओ धम्मिल्लो सीहगंधिों वअणं । सअणम्मि एत्ति चिअ पसाहणं सहइ/होइ जुवईणं/तरुणीणं ॥ (दयित-कर-ग्रह-लुलितो धम्मिल्लः सीधुगन्धितं वदनम् । शयने एतावदेव प्रसाधनं शोभते/भवति युवतीनाम्/तरुणीनाम् ॥) -GS VI. 44 283) Uppulliai khellau...... (p. 625) उप्फुल्लिआइ खेल्लउ, मा णं वारेह होउ परिखामा/परिऊढा। मा जहण-भार-गरुई पुरिसाअंती किलिम्मिहिइ ॥ (उत्फुल्लिकया खेलतु मैनां वारयत भवतु परिक्षामा । मा जघनभारगुर्वी पुरुषायितं कुर्वती क्लमिष्यति ॥) -GS II. 96 Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 102 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 284) Tena na marāmi munnuhi...... (p. 625) तेण ण मरामि मण्णू हिँ पूरिआ अज्ज, जेण, रे सुहअ । तोग्गअमणा मरंती मा तुज्झ पुणो वि लग्गिस्सं ॥ (तेन न म्रिये मन्युभिः पूरिताद्य येन रे सुभग।। त्वद्गतमना म्रियमाणा मा तव पुनरपि लगिष्यामि ॥) -GS IV.75 285) ---- Piria modhana (?) .. (p. 625) (तह) पूरिअमोडणअं वर-सउण-गहण-गठि-बंहिं । भग्ग-मरण-गहाए जह रक्खा-कंडअं जा॥ रीयं वर-शकुन-ग्रहण-ग्रन्थि-बन्धैः । भग्न-मरण-ग्रहाया यथा रक्षा-काण्डकं जातम् ॥) - -(Bappabhatti's) Tarayane 286) (p. 626) Nivrutturaavibahusuraa......(?)...... णिव्वुत्त-रआ वि वहू सुरअ-विराम-ट्टिइं अआणंती। अविरअ-हिअआ अण्णं पि कि पि अत्थि त्ति चितेइ ॥ प वधः सुरत-विराम-स्थितिमजानन्ती। अविरत-हृदयान्यदपि किगप्यस्तीति चिन्तयति ॥) -GS II.'55 ___ (p. 626) 287) Homtapahiassa jaa...... होंत-पहिअस्स जाआ आउच्छण-जीअ-धारण-रहस्सं । पुच्छंती भमइ घरं घरेण पिअ-विरह-सहिरीओ॥ (भविष्यत्पथिकस्य जाया आप्रच्छन-जीव-धारणा-रहस्यम् । पृच्छन्ती भ्रमति गृहं गृहेण प्रिय-विरह-सहनशीलाः ॥) . -GS I. 47 This gatha is cited also in SK (V. v. 243, p. 640). 288) Pusai khanam dhuai khanam..... (p, 626) पुसइ खणं, धुवइ खणं पप्फोडइ तक्खणं अआणंती। मुद्ध-बहू थण-वट्टे दिण्णं दइएण णहर-वअं॥ (प्रोञ्छति ( = मार्जयति)क्षणं, धावति (क्षालयति)क्षणं प्रस्फोटयति तत्क्षणमजानती। मुग्धवधूः स्तनपृष्ठे दत्तं दयितेन नखरपदम् ॥) -GS V. 33 Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 103 289) Sa tui sahattha-dinram...... (p. 626) सा तुइ सहत्यदिणं फग्गुच्छव-कद्दमं थणुच्छंगे। परिकुविआ इव साहइ सलाहिरी गामकुमरीणं ॥ (सा त्वया स्वहस्त-दत्तं फल्गूत्सव-कर्दमं स्तनोत्सङ्ग । परिकुपितेव शास्ति|कथयति श्लाघनशीला ग्रामकुमारीणाम् ॥) -Cf SK V. v. 229, p. 636 290) Gharamamdhanavanaaigga (?)...... (p. 626) This verse gathā is highly corrupt and therefore, obscure. 291) Uvvasiam khu gamani...... (p. 626) उव्वासिअं ख गाम, गहवइधूआएँ कस्स पुक्करिमो। अणुमग्ग-लग्ग-वोद्रह-किसुअ-(क) लिअं हरंतीए ॥ (उद्वासितः खलु ग्रामो गृहपतिदुहितया कस्स पूत्कुर्मः । अनुमार्गलग्नतरुणकिंशककलिका हरन्त्या ॥) 292) Anichiitathaissam (?)...... (p. 626) अच्छीइँ ता थइरस, दोहि वि हत्थेहि तम्मि दिट्ठम्मि। अगं कलंब-कुसुमं व पुलइअं कहं णु ढक्किस्सं ॥ (अक्षिणी तावत् स्थगयिष्यामि द्वाभ्यामपि हस्ताभ्यां तस्मिन्दृष्टे । अङ्गं कदम्ब-कुसुममिव पुलकितं कथं नु छादयिष्यामि ॥) -Cf. GS IV. 14 293). Gijjamte mangalagaia...... (p. 626) गिज्जते मंगल-गाइआहि वर-गोत्त-दिण्ण-अण्णाए। सोउ व णिग्गओ, उअह होंतवहुआएँ रोमंचो॥ (गीयमाने मङगल-गायिकाभिर्वरगोत्रदत्तकर्णायाः । श्रोतुमिव निर्गतः पश्यत भविष्यत्वधूकाया (-वध्वा) रोमाञ्चः ॥) -GS VII. 42 294) Dukhkham demto vi...... (p. 627) दुक्खं देतो वि सुहं, जणेइ जो जस्स वल्लहो होइ । दइअ-णह-दूणिआणं, वडुइ थणआण रोमंचो ॥ (दुःखं दददपि सुखं जनयति यो यस्य वल्लभो भवति । दयित-नख-दूनयोरपि वर्धते स्तनयो रोमाञ्चः ॥) -GS I. 100 Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Note: This gātha, with some variation in wording and placing, is the same as S. No. (177) supra. 295) Aamvantakaolam....... (p. 627) आअंबंत-कवोलं खलिअक्खरजंपिरि फुरंतोटुिं। मा छिवसु त्ति सरोसं समोसरंति पिकं भरिमो॥ (आताम्रान्तः (? आताम्रायमाण-) कपोलां स्खलिताक्षर-जल्पनशीलां स्फुरदोष्ठीम् । मा स्पृशेति सरोषं समपसर्पन्ती प्रियां स्मरामः॥) -GS II. 92 296) Nakunamto ccia mānam..... (p. 627) . This gātha is already treated of ; vide S. No. (219) supra. 297) Ambo anunaasuhakam (?)...... (p. 627) अव्वो अणुणअ-सह-कंखिरीअ अकअं कुणंतीए। सरल-सहावो वि पिओ अविणअ-मग्गं बला णीओ॥ (कष्टमनुनयसुखकाङक्षणशीलयाकृतं कुर्वत्या । सरलस्वभावोऽपि प्रियोऽविनय-मार्ग बलानीतः ॥) -Cf.GS IV. 6 298) Atta vadhdha-kumari...... (p. 627) अत्ता वुद्ध-कुमारी, पेच्छह उप्फुल्लिआएँ खेलंती। विवरीअ-सुरअ-ऊसव-विलासिणीणं जोग्गं पि करेइ ॥ (पितृस्वसः/सखि वृद्ध-कुमारी प्रेक्षध्वमुत्फुल्लिकया खेलन्ती। विपरीत-सुरतोत्सव-विलासिनीनां योग्यमपि करोति ॥) 299) Kim dava kad ahava...... (p. 627) कि दाव कआ अहवा करेसि कारिस्सि सुहअ एत्ताहे। अवराहाणं अलज्जिर साहसु कअरे खमिज्जंतु ॥ (किं तावत् कृता अथवा करोषि करिष्यसि सुभगेदानीम् । अपराधानामलज्जालो-(= अलज्जाशील) कथय कतरे क्षम्यन्ताम् ॥) -GS I. 90 . Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 105 300) Kelipasaro viambhai...... (p. 627) केलिपसरो विअंभइ, लज्जा तणुआइ गामकुमरीणं । एस सहाओ/सहावो सहि किं इमाण महुमास-दिअहाणं ॥ (केलि-प्रसरो विजम्भते लज्जा तनुकायते ग्राम-कुमारीणाम् । एष स्वभावः सखि किमेषां मधु-मास-दिवसानाम् ॥) (p. 627) 301) Aucchanovauhana...... आउच्छणोवऊहण-कंठ-समोसरिअ-बाहु-लइआए। वलआइ पहिअ-चलणे, वहूएँ णिअला विअ पडंति ॥ (आप्रच्छनोपगूहनकण्ठसमपसृत समवसृत-बाहुलतिकायाः। वलयानि पथिक-चरणयोर्वध्वा निगडा इव पतन्ति ।) -Cf. GS (W) 786 (p. 628) 302) Navavaraurā annanahrahasa...... णव-वर-तूराअण्णण-रहस-विसप्पंत-पुल इअंगीए। होत-बहुआएँ पेच्छह, ण माइ सेओ इमो अंगे॥ (नव-वर-तूर्याकर्णन-रभसविसर्पत्पुलकिताङग्याः । भविष्यद्-वध्वाः प्रेक्षध्वं न माति स्वेदोऽयमङ्गे ॥) 303) Ajjaanāhami kuvia...... (p. 628) अज्जअ (? अण्णुअ) णाहं कुविआ, अवऊहसु किं मुहा पसाएसि । तुह मण्णु-समुप्पाअऍण मज्झ माणेण वि ण कज्जं॥ (अज्ञ नाहं कुपिता उपगूह किं मुधा प्रसादयसि । तव मन्यु-समुत्पादकेन मम मानेनापि न कार्यम् ॥) --GS II. 84 304) Ujhasi piae samaam...... (p. 628) उज्झसि पिआएँ समअं, तह वि हु रे भणसि कीस किसिअ त्ति । उवरि भरेण अ अण्णुअ, मुअइ वइल्लो वि अंगाई॥ (उासे प्रियया समं तथापि खल रे भणसि किमिति कृशेति । उपरिभरेण च (हे) अज्ञ मुञ्चति वलीवर्दो ऽ प्यङ्गानि ॥) -GS III. 75 Note: This gāthā is cited in SK (VI. v. 130, p. 481) as an example of Sahokti'. Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 305) Nisasukkampia-puloiehim...... (p. 628) णीसासुक कंपिअ-पुलइएहि जाणंति णच्चिउं धण्णा । अम्हारिसीहि दिढे पिअम्मि अप्पा वि वीसरिओ ॥ (निःश्वासोत्कम्पितपुलकितैर्जानन्ति नतितुं धन्याः । अस्मादृशीभिर्दृष्टे प्रिये आत्मापि विस्मृतः॥) -GS IV.61 306) Saloe vvia sure...... (p. 628) Note: This gātha (GS II. 30 ) is already quoted earlier (p. 394). Vide S. No. (128) supra. 307) Dukkhehi labbhai pio...... (p. 628) दुक्खेहि लब्भइ पिओ, लद्धो दुक्खेहि होइ साहीणो। लद्धो वि अलद्धो च्चिअ, जइ जह हिअअं तह ण होइ ॥ (दुःखलभ्यते प्रियो लब्धो दुःखैर्भवति स्वाधीनः । लब्धोऽप्यलब्ध एव यदि यथा हृदयं तथा न भवति ॥) . -GS IV.5 308) Avasara rottum cia nimiai ( ? )...... (p. 628) अवसर/ओसर रोउं/रोत्तुं चिअ णिम्मिआई मा पुससु मे हअच्छीइं। दंसणमेत्तुम्मइएहि जेहिं हिअअं/सीलं तुह ण णाअं॥ (अपसर रोदितुमेव निर्मिते मा मार्जय मे हताक्षिणी। दर्शनमात्रोन्मत्ताभ्यां याभ्यां हृदयं शीलं तव न ज्ञातम् ॥) । हताक्षणा। Note: This gātā is cited again on p. 1030 to illustrate a kind of mānaviläsa'. —(First cited in) Dhvanyāloka, (p. 351). -Cf GS (W) 706 309) Cheavaro na ānai...... (p. 628) छेअवरो णं जाणइ परिणअणे वंचण-सील-संपत्ति। अतिरिच्छिअ-वंकिअ-थोअ-थिमिअ-भमआएँ दिट्ठीए॥ (छेकवरो ननु जानाति परिणयने वञ्चन-शील-संपत्तिम् । अतिर्यग्वक्रित-स्तोक-स्तिमित-ध्रुवा दृष्टया ।) - Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 107 310) Ambo dukkaraaraa ( ? )..... (p. 629) This gātha (GS III. 73) is cited in SK (V. v. 291, p. 657) to illustrate : 'अत्रैवोत्कण्ठादिभिश्चेतो वासयतीत्यर्थस्यान्वयः।' 311) Asanna-kudunge junra...... (p. 629) आसण्ण-कुडुंगे जुण्ण-देउले बहु-जुआणसं किण्णे । थेरो पइ ति मा असु पुत्ति दिण्णासि सुग्गामे ॥ (आसन्नकुञ्ज जीर्ण-देवकुलेबहु-युव-संकीर्णे। स्थविरः पतिरिति मा रोदिहि पुत्रि दत्तासि सुग्रामे ॥) This gātha very well corresponds with : नियडकुडंग पच्छन्न-देउलं बहु-जुवाण-संकि एणं । थेरो पइ ति मा रुवसु पुत्ति दिनासि सुग्गामे ॥ (निकट-निकुञ्ज प्रछन्न-देवकुले बहु-युव-संकीर्णम् । स्थविरः पतिरिति मा रुदिहि पुत्रि दत्तासि सुग्रामे ॥) -Vajjalagga (No. 472) (p. 629) 312) Taha mano mā nadhaņā...... ..तह माणो माणधणाएँ तीअ एमेअ दूरमणुबद्धो । जह से अणुणीअ पिओ एक्कग्गामे च्चिअ पउत्थो ॥ - (तथा मानो मानधनया तया एवमेव दूरमनुबद्धः। यथा तस्या अनुनीय प्रिय एकग्राम एव प्रोषितः ॥) -GS II. 29 313) Dhiravalambirie vi...... (p. 629) धीरावलंबिरीऍ वि गुरुअण-पुरओ तुमम्मि वोलीण । पडिओ से अच्छि-णिमीलणेण पम्ह-डिओ वाहो ॥ (धैर्यावलम्बनशीलाया अपि गुरुजनपुरतस्त्वयि गते । पतितस्तस्या अक्षिनिमीलनेन पक्ष्म-स्थितो बाष्पः॥) -GS IV.67 Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 314) Diththe am pulaijjasi (?)...... (p. 629) दिलै जं पुलइज्जसि थरहरसि पिअम्मि जं समासण्णे । तुह (तं ? ) संभासण-सेउल्लि-फंसणे किं वि णिज्जिहिसि (? लज्जिहिसि)॥ (दृष्टे यत् पुलकायसे थरहरायसे प्रिये यत समासन्ने । तत् संभाषण-स्वेदानॊकृतस्पर्श किमपि लज्जिष्यसे ॥) This gatha is cited in SK ( V. v. 148, p. 617) with the introductory remark : " सञ्चारिषु स्वेद-रोमाञ्च-वेपथवो यथा-" 315) Ghemtūņā cunnamuththim...... (p. 629) घेत्तूण चुण्णमुढि हरिसूससिआएँ वेवमाणाए। भिसणेमि/भिसिणेमि त्ति पिअअमं हत्थे गंधोदअं जा॥ (गृहीत्वा चूर्ण-मुष्टि हर्षोत्सुकिताया वेपमानायाः। अवकिरामीति प्रियतमं हस्ते गन्धोदकं जातम् ॥) -GS IV. 12 (p. 629) 316) Varagottumgiaannanena...... वर-गोत्तुग्गीआअण्णणेण रोमंच-सेअ-सलिलेहि। विउडिज्जइ होंत-वहूए उअ वारिज्ज-मंडणअं॥ (वर-गोत्रोद्गीताकर्णनेन रोमाञ्च-स्वेद-सलिलैः । विनाश्यते भविष्यत्वध्वाः पश्य विवाह-मण्डनम् ॥) 317) Josuai (? Osuai) dinna-padivakkha...... (p. 630) This gatha [GS (W)717] is already cited earlier (p. 580). Vide S. No. (218 ) supra. (p. 630) 318) Riam siththam. ciase (?)...... रूअं सिट्ठ चिअ से, असेस-पुरिसे णिअत्तिअच्छेण । वाहोल्लेण इमीए, अजंपमाणेण वि मुहेण ॥ (रूपं शिष्टमेव तस्याशेषपुरुषे निवर्तिताक्षेण । बाप्पाइँणास्या अजल्पतापि मुखेन ॥) -GS VI.73 Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 109 (p. 630) 319) Aviaviakkharavaa (?)...... अविहाविअक्खरवआ चिरेण अणुवंध-पुच्छिअ-पलत्ता। णव-वहु-पढमुल्लावा वरस्स हिअए ण माएंति ॥ (अविभाविताक्षरपदा चिरेण अनुबन्ध-पृष्ट-प्रलप्ता। नव-वधू-प्रथमोल्लापा वरस्य हृदये न मान्ति ॥) Note : This gatha is further on (p. 788 ) cited to illustrate 'pritiln'. There too the text is corrupt. 320) Puriam Vinaccitue ( ? )...... (p. 630) फुरिए वामच्छि तुए जइ एहिइ सो पिओ ज्ज ता सुइरं । 'विणिमीलिअ दाहिणशं तुए अ एअं पलोइस्सं ॥ (स्फुरिते वामाक्षि त्वयि यदि एष्यति स प्रियोऽद्य तत् सुचिरम् । विनिमील्य दक्षिणं त्वया च एतं प्रेक्षिष्ये ॥) The second half of this gathā as found in GS presents a few minor variants, -Cf. GS II. 37 321) Paapadananamuddhe...... (p. 630) पाअ-पडणाणं मुद्धे रहसबलामोडिचुंबिअव्वाणं । दंसण-मेत्त-पसण्णे -पसिज्जिरि चुक्कासि सुहाण बहुआणं ॥ .(पाद-पतनानां मुग्धे रभस-बलात्कार-चुम्बितव्यानाम् । दर्शन-मात्र-प्रसन्ने प्रस्वेदनशीले भ्रष्टासि सुखानां बहुकानाम् ॥) -GS V. 65 322) Hiaicchiavarahure (?)...... (p, 630) हिअ-इच्छिअ-वर-हरे (? हूए) सुअम्मि घण-पुलअ-झंपिआ बाला। सेअ-हविआ-हूविआ (?हुआ) पच्छा सलिलेण सहिआहि ॥ (हृदयेप्सित-वर-भूते श्रुते घन-पुलकाच्छादिता बाला। स्वेद-स्नपिता-भूता पश्चात् सलिलेन सखीभिः ॥) 323) Sahim sāhasu sambhavena (?)...... (p. 630) सहि साहसु सब्भावेण पुच्छिमो कि असेस-महिलाणं । वड्ढंति करद्विआ च्चिअ वलआ दइए पउत्थम्मि ॥ (सखि कथय सद्भावेन पृच्छामः किमशेष-महिलानाम् । वर्धन्ते करस्थिता एव वलया दयिते प्रोषिते ॥) -GSV.53 Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 110 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 324) Kassa bharisi tti bhanie...... (p. 631) This gatha (GS IV. 89 ) is already cited earlier; vide S. No. (191). (p. 631) 325) Jam jam pibhulamamgam (?) ...... जं जं पिहुलं अंगं तं तं जाअं किसोअरि किसं ते । जं जं तणुअं तं तं पि णिट्ठिअंकि स्थ माणेण॥ (यद्यत् पृथुलमङ्गं तत्तज्जातं कृशोदरि कृशं ते । यद्यत्तनुकं तत्तदपि निष्ठितं किमत्र मानेन ॥) -GSV.93 326) . (p. 631) .. Aikopana visasu...... अइ-कोवणा वि सासू रुआविआ गइवईअ सोण्हाए । पाअपडणोणआए दोसु वि गलिएसु वलएसु॥ (अति-कोपनापि श्वश्रू रोदिता गतपतिकया स्नुषया । पादपतनावनतया द्वयोरपि गलितयोर्वलययोः॥) -GS V.93 This gāthā is cited in SK (V. v. 339, p. 675) to illustrate : (प्रेमपुष्टिषु) कार्यम् 327) Phecchai aladdhalakkham ( ? )...... ___ (p. 631) पेच्छइ अलद्ध-लक्खं, दीहं णीससइ सुण्णअं हसइ। जह जंपइ अफुडत्थं तह से हिअअद्विअं कि पि ॥ (पश्यत्यलब्धलक्ष्यं दीर्घ निःश्वसिति शून्यं हसति । यथा जल्पत्यस्फुटार्थ तथा तस्या हृदयस्थितं किमपि ॥) -GS III. 96 This gatha is cited in SK (V. v. 200, p. 629 ) to illustrate : " विप्रलम्भ-चेष्टासु प्रथमानुरागे स्त्रियाः" 328) Bhiudia puloissam....... (p. 631) भिउडीअ पुलोइस्सं, णिन्मच्छिस्सं परम्मुही होस् । जं भणह तं करिस्सं, सहीओं जइ तं ण पेच्छिस्सं ॥ (भृकुटया प्रलोकयिष्ये निर्भत्स्ये पराङ्मुखी भविष्यामि । यद्भणत तत् करिष्ये सख्यो यदि तं न प्रेक्षिष्ये ॥) -GS (W)743 Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Pra krit Verses in Sanskrit Works on Poetics 111 This gatha is cited in SK ( V. v. 239, p. 639 ) to illustrate : " (मानान्तरे)स्त्रिया एव सखी वाक्यस्याक्षेपेण" 329) Jamanunaamkumarina (?)...... (p. 631) This verse / gåtha is highly corrupt and therefore, obscure. 330) Raivirar a lajjiāe...... (p. 631) रइ-विरम-लज्जिआओ अप्पत्त-णिअंसणाओं सहस व्व । ढ वर्कति पिअअमालिंगणेण जहणं कुलवहूओ ॥ ( रति-विराम-लज्जिता अप्राप्त-निवसनाः सहसैव । आच्छादयन्ति प्रियतमालिङ्गनेन जघनं कुलवध्वः ॥) -GS V.59 331) Varakittanabaliaparammuhi...... (p. 631) वर-कित्तण-बलिअ-परम्मही (एँ) सूएइ होंतवहुआए। अणुराअं दूर-दलंत-सीवणी-कंचुओ च्चिअ ॥ (वर-कीर्तनातिशय-पराङ्मुख्याः सूचयति भविष्यद्-वध्वाः । अनुरागं दूर-दलत्-सीवन-कञ्चुक एव ॥) 332) Navi taha anālavanti...... (p. 631) णवि तह अणालवंती हिअअं दूमेइ माणिणी अहिलं । .जह दूर-विभिअ-गरुअ-रोस-मज्झत्थ-भणिएहि ॥ (नापि तथानालपन्ती हदयं दुनोति मानिन्यधिकम् । यथादूर-विजृम्भित-गुरुक-रोष-मध्यस्थ-भणितैः॥) -GS VI. 64 It is cited at This gātha is cited twice in SK (V. v. 325, p. 671; V. v. 380, p. 685). p. 685 to illustrate : " यत्नापनेयमाना धीरा"। 333) Pekkhasi animisa-naano...... (p. 632) पेवखसि अणिमिस-णअणो जंपसि कर-कमल-ढइअ-अहरोहों। पट्टि ण देसि सअणे, तहावि दे सुहअ कुप्पामो॥ (प्रेक्षसेऽनिमिष-नयनो जल्पसि कर-कमल-छादिताधरोष्ठः । पष्ठं न यच्छसि शयने तथापि ते सुभग कुप्यामः ॥) Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 334) Annana vi atthi muhe (?)...... (p. 632) अण्णाण वि होंति मुहे पम्हल-धवलाई दोह-कसणाई। णअणाइँ सुंदरीणं, तह वि हु दलृ ण जाणंति ॥ (अन्यासामपि भवन्ति मुखे पक्ष्मल-धवलानि दीर्घकृष्णानि । नयनानि सुन्दरीणां तथापि खलु द्रष्टुं न जानन्ति ॥) -GS V. 70 335) Vevirasinnakaramguli...... (p. 632) . वेविर-सिण्ण-करंगुलि-परिग्गह-क्खसिअलेहणी-मगे। सोत्थि च्चिअ ण समप्पइ पिअसहि लेहम्मि कि लिहिमो॥ (वेपनशील-स्विन्न-कराङगुलि-परिग्रह-स्खलित-लेखनी-मार्गे। स्वस्त्येव न समाप्यते प्रियसखि लेखे किं लिखामः ॥) -GS III. 44 This gatha is cited in SK (V. v. 233, p. 637 ) to illustrate : " (विप्रलम्भ-परीष्टिषु) लेखविधानेन (प्रेमपरीक्षा)" 336) Bharimo se saana...... (p. 632) भरिमो से सअण-परम्मुहीऍ विअलंत-माण-पसराए। कइअव-सुत्तुव्वत्तण-थण-कलस-प्पेल्लण-सुहेल्लि ॥ (स्मरामस्तस्याः शयन-पराडमुख्या विगलन्मानप्रसरायाः । कैतव-सुप्तोद्वर्तन-स्तन-कलश-पीडन-सुखम् ॥) -GS IV. 68 This gāthā is cited in SK (V. v. 238, p. 639) with the introductory remark : __ " मानान्तरे स्त्रियाः कैतवस्मरणेन यथा-" 337) Janami ccia piasahi...... (p. 632) जाणामि च्चिअ पिअसहि दूर-विरुद्धं कुमार-भावस्स। तह वि हअ-वम्महेणं अलज्जि राणं धुरे जुत्ता ॥ (जानाम्येव प्रियसखि दूर-विरुद्धं कुमारभावस्य । तथापि हत-मन्मथेन अलज्जनशीलानां ( = अलज्जावतीनां)धुरि नियुक्ता ॥) __-Lilavai (No. 490) Note : In the Lilavai we have the reading जाणंती विह (SK जानाना अपि खल) in place of 'जाणामि च्चिअ' Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 113 338) Hum hum de hanasu puno ( ? )...... (p. 632) हुं हुं दे भणसु पुणो ण सुअं ति करेइ कालविक्खे । घरिणी हिअअ-सुहाई पइणो कण्णे भण्णंतस्स ॥ (हुं हुं हे भण पुनर्न श्रुतमिति करोति काल-विक्षेपम् । गृहिणी हृदय-सुखानि पत्युः कर्णे भणतः ॥) This gatha is cited in SK ( V. v. 237, p. 638 ) with the introductory remark : " (संभोगपरीष्टिषु प्रथमानुरागानन्तरे) प्रगल्भायाः प्रियवाक्यवर्णनेन यथा-" 339) Higicchaasa dijjau ( ? )...... (p. 632) हिअ-इच्छिअस्स/हिअअ-ट्ठिअस्स दिज्जउ तणुआअंति ण पेच्छह पिउच्छा । हिअअढिओ म्ह कत्तो, भणिउं मोहं गआ कुमरी ॥ (हृदयेष्टस्य हृदय-स्थितस्य दीयतां तनू भवन्ती न प्रेक्षध्वं (यूयं) पितृष्वसः । हृदयेष्टो (? हृदयस्थितो) 5 स्माकं कुतो भणित्वा मोहं गता कुमारी ॥ -GS III. 98 340) Muddhattanena vahua....... (p. 632) मुद्धत्तणेण वहुआ, चित्ते (? णिते) वक्खारआहि सहि-सत्थे । अणुमग्ग-पअत्ता/-पअट्टा पिअअमेण हसिऊण पडिरुद्धा ॥ (मुग्धत्वेन वधूः गच्छति रतिगृहात् सखी-सार्थे । अनुमार्ग-प्रवृत्ता प्रियतमेन हसित्वा प्रतिरुद्धा ॥) 341) Amtokadhamtamaanaggi...... (p. 632) अंतोकढंत/-मअणग्गि-ताविअं वहइ कणअ-कंतिल्लं । उप्फिणि लाअण्णस्स रसं घणथणहरं बाला ॥ (अन्तः क्वथन्मदनाग्नि-तापितं वहति कनक-कान्ति-युक्तम् । बहिनिर्गतं लावण्यस्य रसं घनस्तनभरं बाला ॥) This gåtha is included in the Lāvanna-vajja Section of the Vajjā lagga (Add. 318* 3 ) There the second half reads differently : बालाए लावण्णं उप्फिणियं थणभर-मिसेण ॥ (बालाया लावण्यं बहिनिर्गतं स्तन-भर-मिषेण ॥) Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 342) Khinmassoraipau thavei ( ? )...... (p. 633) खिण्णस्स उरे पइणो ठवेइ गिम्हावरण्ह-रमिअस्स। ओल्लं गलंतउप्फ ण्हाण-सुअंध चिहुर-भारं ॥ (खिन्नस्योरसि पत्युः स्थापयति ग्रीष्मापराहणरमितस्य । आर्द्र गलत्कुसुमं स्नान-सुगन्धि चिकुर-भारम् ॥) -GS III.99 This gāthā with some variants, is cited in SK ( V. v. 379, p. 684) with the introductory remark: वयःकौशलाभ्यां संपूर्णा प्रगल्भा यथा 343) Suhaucchiai suhao...... (p. 633) सुह-ठच्छिआइ सुहओ/हलिओ, मुह-पंकअ-सुरभि-पवण-णिव्वविख्। तह पिअइ व अल (? बहल-)/पअइ-कडुअं पि ओसहं जह ण णिट्ठाइ । (सुख-पृच्छिकायाः सुभगः हालिको मुख-पङ्कज-सुरभि-पवन-निर्वापितम् । तथा पिबति बहल-प्रकृति-कटुकमप्यौषधं यथा न नितिष्ठति ॥) -GS IV. 17 344) Coriaraasatthāluni ( ? )....... (p. 633) चोरिअ-रअ-सद्धालुणि, मा पुत्ति ब्भमसु अंधआरम्मि। अहिअअरं लक्खिज्जसि, तमणिवहे दीवअसिह व्व ॥ (चौर्य-रत-श्रद्धाशीले मा पुत्रि भ्रमान्धकारे। अधिक तरं लक्ष्यसे तमो-निवहे दीपकशिखेव ॥) -Cf. GS V. 15 345) Suhaa tuha viraha-huavaha...... (p. 633) सुहअ तुह विरह-हु अवह-पलित्त-हिअओत्थ-दूसह-सिहाए । धूमेति तीऍ पुरओ मुह-परिमल-कडिआ भसला ॥ (सुभग तव विरह-हुतवह-प्रदीप्त-हृदयोत्थ-दुःसह-शिखायाः। धूमायन्ते तस्याः पुरतो मुख-परिमल-कृष्टा भमराः ॥) 346) Ekkacciaria-gunam...... (p. 633) एक्कं च्चिअ रूअ-गुणं, गामणि-धूआ समुव्वहइ । अणिमिस-णअणो सअलो जीए देवीकओ गामो ॥ (एकमेव रूप-गुणं ग्रामणी-दुहिता समुद्वहति । अनिमिष-नयनः सकलो यया देवीकृतो ग्रामः ॥) -GS VI. 92 Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 347) Piadamsaṇarahasukhitta...... (p. 633) पिअ - दंसण - रहसुक्ति / णिअदइअ दंसणुक्खित्त पहिअ अण्णेण वच्चसु पहेण । गहवइ-धूआ दुल्लंघ-वाउरा इह हअग्गामे || ( प्रिय दर्शन - रभसोत्क्षिप्त / निज- दयिता- दर्शनोत्क्षिप्त पथिकान्येन व्रज पथा । गृहपति दुहिता दुर्लङध्यवागुरेह हतग्रामे ॥ ) This gatha is cited earlier on p. 247. There it opens with the accepted reading ' niadaia '...etc, vide S. No. (51) supra. 348) Tuha damsanasam.janio...... तुह दंसणं संजणिओ, बहूएँ लज्जालुआएँ अणुराओ । दुग्गह-मणोरहो विअ, हिअअ चिचअ जाइ परिणामं ॥ ( तव दर्शन - संजनितो वध्वा लज्जालोः अनुरागः । दुर्गत- मनोरथ इव हृदय एव याति परिणामम् ॥ ) 349) Vauņeupalamtasisa ( ? ) ...... Cf. GS VII. 10 (p. 634) (p. 633) har (अ) अचलंत सीस-सुण्णावहाण- हुंकारं । सहि देती णीसासंतरेसु कीस मह ( ? म्ह) मेसि ॥ ( वचने (वचने) च चलच्छीर्ष - शून्यावधानहुंकारम् । सखि ददती निःश्वासान्तरेषु किमिति / कस्माद् अस्मान् दुनोषि || ) -GS IV. 56 350) Navavarakaragahiakarãe....... This verse / gāthā is highly corrupt and therefore, obscure. • 351) Kamto majjha samāsanna ( ? )...... कत्तो मज्झ समासण्ण-दड्ढ वार - ट्ठिआए सहि जीअं । गेहंगण - पाणद्धीए तम्मि वि मणे अइक्कते ॥ ( कुतो मम समासन्न - दग्ध-द्वार स्थितायाः सखि जीवितम् । गेहाङगणरथ्यया तस्मिन्नपि मन्ये ऽतिक्रान्ते ॥ ) (p. 634) 115 (p. 634) Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 116 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 352) Maanagginovva dhumam...... (p. 634) मअणग्गिणो व्व धूम, मोहपिछं व लोअदिट्ठीए। जोव्वण-धरं व मुद्धे, वहसि सुअंधं चिहुर-भारं ॥ (मदनाग्नेरिव धूमं मोहन-पिच्छमिव लोकदृष्टेः। यौवन-ध्वजमिव मुग्धे वहसि सुगन्धि चिकुर-भारम् ॥) .. -Cf. GS VI. 72 353) Sahi sahasu tena samam...... (p. 634) This gāthā is already cited earlier on p. 591. Vide S. No. (221) supra. 354) Lajja-visamthulae...... (p. 634) This verse / gāthā is highly corrupt and therefore, obscure. 355) Dalihai asoyam dharei ( ? )...... __(p. 634) दुलह-असोअं धरेइ, वहुआएँ वण्णिअं/बहुएँ ओणामिअं दिअरो। उण्णामिअ-मासल-बाहुमूल-णिव्वण्णण-सअण्हो॥ (दुर्लभाशोकं धारयति वध्वा वर्णितम् वध्वा अवनामितं देवरः। उन्नामित-मांसल-बाहुमूल-निर्वर्णन-सतृष्णः॥) 356) Ettāhe cia moham...... (p. 634) एताहे चिअ (? एत्ताहि च्चिअ) मोहं, जणेइ बालत्तणे वि दीसंती/वटुंती । गामणि-धूआ विसलआ, वड्ढंती काहिइ अणत्थं ॥ (इदानीमेव मोहं जनयति बालत्वे ऽ पि दृश्यमाना/वर्तमाना। ग्रामणी-दुहिता विषलता वर्धमाना करिष्यत्यनर्थम् ॥) Note: The earlier part of the second half of this gatha is metrically defective. If we read 'sua' for dhia' the defect is overcome. -Cf.GS V. 10 357) (p. 634) Niddavasamaanummila...... णिद्दा-वस-मअणुम्मिल्ल-तारआवंग-घोलिरे णअणे । गिम्हावरण्ह-सुत्तुट्ठिआएँ दिअरो तुहं णिअइ॥ (निद्रावश-मदनोन्मील-तारकापाङग-घूर्णनशीले नयने । ग्रीष्मापराहूण-सुप्तोत्थिताया देवरस्तव पश्यति ॥) Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 117 (p. 634) 358) Bahuvallahavaddhamti (?)...... बहु-वल्लह-वद्धती, लअम्मि अंदोलमाणी ओरमसु । परिवाडिपरिक्खण-वावडाओं कुप्पंति कुमरीओ ॥ (बहुवल्लभ-वर्धमाने लतायामान्दोलयमाने उपरम । परिपाटि-परीक्षण-व्यापृताः कुप्यन्ति कुमार्यः॥) 359) (p.635) Nasam va sa kaole...... णासं वसा कवोले अज्ज वि तुह दंत-मंडलं बाला। उभिण्ण-पुलअ-वइ-वेढ-परिगअं रक्खइ वराई॥ (न्यासमिव सा कपोलेऽद्यापि तव दन्त-मण्डलं बाला। उद्भिन्न-पुलक-वृति-वेष्ट-परिगतं रक्षति वराकी ॥) -GS J. 96 360) Tihalaapahakuppigga ( ? )...... (p. 635) णवलअपहरुप्पित्याएँ तं कअं किंपि सुहअ कुमरीए। जं अज्ज वि जुवइ-जणो घरै घरे सिक्खिउं महइ ॥ (नवलता-प्रहार-त्रस्तया तत् कृतं किमपि सुभग कुमार्या । यदद्यापि युवति-जनो गहे गृहे शिक्षितुं काङक्षते ॥) -Cr. GS (W) 862 This gatha is cited further on (p. 1192) to illustrate 'Navalatika'. It is cited also in SK (V.v. 175, p. 623) with the introductory remark cakitam striya yathā'. SK reads — navalai pahāratutthai' 361) Ra echāpainanaanuppala (?)...... (p. 635) रच्छा-पइष्णणअणुप्पला तुम सा पडिच्छए एतं । दार-णिहिएहि बालअ मंगल-कलसेहि व थर्णेहिं ॥ (रथ्या-प्रकीर्ण-नयनोत्पला त्वां सा प्रतीक्षते आयन्तम् । द्वार-निहिताभ्यां बालक मङगलकलशाभ्यामिव स्तनाभ्याम् ॥) -GS II. 40 362) Kamtuggathanukkhittena (?)...... (p. 635) कं तुंग-थणुविखत्तेण पुत्ति दारटुिआ पुलोएसि । उष्णामिअ-कलस-णिवेसिअग्धकमलेण व मुहेण ॥ (कं तुडगस्तनोत्क्षिप्तेन पुत्रि द्वार-स्थिता प्रलोकयसि । उन्नामित-कलश-निवेशितार्घकमलेनेव मुखेन ॥) -GS III. 56 Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 363) Gammihii tassa pāsam (?)...... (p. 635) गम्मिहिसि तस्स पासं, मा तुरसु सुअणु वड्ढे उ मिअंको। दुद्धे दुद्धं विव चंदिमाएँ को पेच्छइ मुहं ते ॥ (गमिष्यसि तस्य पार्श्व मा त्वरस्व सुतनो वर्धतां मृगाङ्कः। दुग्धे दुग्धमिव चन्द्रिकायां कः प्रेक्षते मुखं ते ॥) -Cf. GS VII. 7 GS reads 1) 'sumdari mā turaa (Sk sundari ma tvarasva') and 2) Camdiai.' ., (p. 635) 364) Padivakkha-mamtu-pumje...... पडिवक्ख-मण्णु-पुंजे लावण्णउडे अणंग-गअ-कुंभे। पुरिस-सअ-हिअअ-धरिए कोस थणंती थणे वहसि ॥ (प्रतिपक्ष-मन्यु-पुजौ लावण्यकुटावनङ्ग-गज-कुम्भौ । पुरुष-शत-हृदय-धृतौ किमिति स्तनन्ती स्तनौ वहसि ॥) :-GS III. 60 (p. 635) 365) Amdoai bhoiadhua ( ? )...... अंदो (ल) आई भोइअ-धूआ-जहण-प्पवाण-पीढाइ । वझंति घर-परोहड-पंग (णमा)एसु तरुणेहि ॥ (आन्दोलानि ग्रामणी-दुहित-जघन-प्रमाण-पीठानि । बध्यन्ते गृहपश्चाद्भाग-प्राङ्ग(ण-भा) गेषु तरुणैः ॥) (p. 635) 366) Samdatthahara jualam...... संदट्ठाहर-जुअलं कंपिअ-कओलअ-लक्खि सहई । लडह-वहुआएँ हसिअं पुणो वि दिअरे रइ-मणम्मि ॥ (संदष्टाधर-युगलं कम्पित-कपोल-लक्षितं राजते । सुन्दर-वध्वा हसितं पुनरपि देवरे रति-मनसि ॥) 367) Puttaggivāulamano ( ? )...... (p. 635) पुण्णग्गि-वाउल-मणो तह(हु) हअ-कुमरि तुए कओ गामो । जह जाओ वाउलओ परीहरिअ-अण्ण-वावारो॥ (पुण्याग्नि-व्याकुलमनास्तथा (खलु)हत-कुमारि त्वया कृतो ग्रामः । यथा जातो व्याकुलः परिहतान्य-व्यापारः ॥) Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 119 119 368) Naanabhamtaraghota (?)...... (p. 636) णअणभंतर-घोलंत-बाहभर-मंथराएँ दिट्ठीए। पुणरत्त-पेच्छिरीए बालअ कि जं ण भणिओ सि ॥ (नयनाभ्यन्तर-घूर्णमान-बाष्पभर-मन्थरया दृष्टया । पुनरुक्त-प्रेक्षणशीलया बालक किं यन्न भणितो ऽसि ॥) -GS IV. 71 369) Samuhapasā riavāhe...... (p. 636) समुह-पसारिअ-बाहे, तुमम्मि चित्ताणिए कुमारीए। मुक्को अंदोलअ-वोडआहि (? अंदोलण-पीढिआओं) अप्पा मुहच्चेअ॥ (सम्मुख-प्रसारित-बाहे त्वयि चित्तानीते कुमार्या । मुक्त आन्दोलनपीठिकादात्मा मुधैव ॥) 370) Cheaimuddhadiara ( ? )...... (p. 636) This verse / gathā is highly corrupt and therefore, obscure. : 371) Eena ccia piasahi...... (p. 636) एएण च्चिअ पिअ-हि पज्जत्तं किं ण माणुसे लोए। जं तस्स कए एसा किस त्ति सव्वो जणो भणइ ॥ (एतेनैव प्रियसखि पर्याप्तं किं न मानुषे लोके । यत्तस्य कृते एषा कृशेति सर्वो जनो भणति ॥) 372) Saccam janai datthum....... (p. 636) सच्चं जाणइ दळं सरिसम्मि जणम्मि जुज्जए राओ। मरउ, ण तुमं भणिस्सं, मरणं पि सलाहणिज्जं से ॥ (सत्यं जानाति द्रष्टुं सदृशे जने युज्यते रागः ।। म्रियता, न त्वां भणिष्यामि मरणपि श्लाघनीयं तस्याः॥) -GS I. 12 _-_373) Puttamtena vi hiaena ( ? )...... (p. 636) फुट्टतेण वि हिअएण मामि कह णिवरिज्जए तम्मि । आदंसे पडिबिंबं व जम्मि दुक्खं ण संकमइ ॥ (स्फुटतापि हृदयेन सखे कथं कथ्यते तस्मिन् । आदर्शे प्रतिबिम्बमिव यस्मिन् दुःखं न संक्रामति ॥) -GS III.4 Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics The Sr, Pra. reads 1 suhaa (Sk : subhaga) 2 nivruijjie (Sk: nibrāyate?) 3 addae (Sk : adarse). 374) Cakkammium sasalilam hasium (?)...... (p. 636) चंकमिउं च सलीलं, हसिउं च सविन्भमं हअ-कुमारी। वकं च पुलोएउं, अविहा (रे/भो) केण सिक्खविआ॥ (चक्रमितुं च सलील हसितुं च सविमं हत-कुमारी। वक्रं च प्रलोकयितुमविहा (रे/भो) केन शिक्षिता ॥) 375) Diarassa asutthamanassa ( ? )...... (p. 636) दिअरस्स असुद्धमणस्स कुलवहू णिअअ-कुड्ड-लिहिआई। दिअहं कहेइ रामाणुलग्गसोमित्ति-चरिआइं॥ (देवरस्याशुद्धमनसः कुलवधूनिजक-कुड्य-लिखितानि । दिवसं कथयति रामानुलग्नसौमित्रिचरितानि ॥) -GS I. 35 376) Aucchiasi komui...... (p. 636) This verse / gātha is highly corrupt and therefore, obscure. 377) Pathei devaro kula...... ___(p. 636) This verse / gātha is highly corrupt and therefore, obscure. 378) Nisesapasuttajanammi...... (p. 636) णीसेस-पसुत्त-जणम्मि अद्धरत्ते वहिब्भ (? अद्धरत्ते व गिम्ह-)-मज्झण्हे । अहिसारेसि सउण्णं, कुमारि के गामतरुणाण ॥ (निःशेष-प्रसुप्त-जने ऽर्धरात्रे इव ग्रीष्म-मध्याहुने। . अभिसारयसे सपुण्यं कुमारि के ग्राम-तरुणानाम् ॥) The first half of this gātha almost agrees with the first half of the gatha occurring on (p. 1183). 379) Hnānahaliddibhariam...... (p. 637) ण्हाणहलिद्दाभरिअंतराइँ जालाई जालवलअस्स। सोहंति किलिंचिअ-कंटएण कं काहिसि कअत्थं ॥ (स्नान-हरिद्रा-भतान्तराणि जालानि जालवलयस्य । शोधयन्ती क्षुद्रकण्टकेन कं करिष्यसि कृतार्थम् ॥) -GS I.80 - Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 121 (p. 637) 280) Jam Jam so rijjhaai...... जं जं सो णिज्झाअइ अंगोआसं महं अणिमिसच्छो । पच्छाएमि अ तं तं इच्छामि अ तेण दीसंतं ॥ (यं यं स निया॑यत्यगावकाशं ममानिमिषाक्षः । प्रच्छादयामि च तं तमिच्छामि च तेन दृश्यमानम् ॥) -GS I. 73 (p. 637) 381) Mami hiaai va piam ( ? )...... मामि हिअ व पीअं तेण जुआणेण मज्जमाणाए । व्हाण-हलिद्दा-कडुअं अणु सोत्तजलं पिअंतेण ॥ (सखि हृदयमिव पीतं तेन यूना मज्जन्त्याः । स्नान-हरिद्रा-कटुकमनुस्त्रोतोजलं पिबता ॥) -GS III. 46 382) Taha sunhāe puloio...... (p. 637) तह सुण्हाएँ पुलोइओ, दरवलिआवंगतारअं पहिओ। जह वारिओ वि घरसामिएण ओलिंदए वासिओ ॥ (तथा स्नुषया प्रलोकित ईषद्-वलितापाङगतारकं पथिकः । यथा वारितोऽपि गृहस्वामिना अलिन्दके उषितः॥) -GS III. 54 383) Gajjamtai sunamto ( ? )...... (p. 637) गिज्जताइ सुणंतो को मंगलगाइआण गेआई। जइ तस्स णामसरिसं वरस्स गोत्तं ण हु हुवंतं ॥ (गीयमानानि अश्रोष्यत् को मङ्गल-गायिकानां गेयानि । यदि तस्य नाम-सदृशं वरस्य गोत्रं न खल्वभविष्यत् ॥) 384) Diddie jauna dittho (?)... (p. 637) दिट्ठीए (? दिट्ठाएँ) ज ण दिट्ठो, आलविआए वि जं ण आलत्तो। उवआरो जंण कओ, तं चिअ कलिअं छइल्लेहि ॥ (दृष्टया यन्न दृष्ट आलपितया यन्नालापितः। उपचारो यन्न कृतस्तदेव कलितं छेकैः( = विदग्धैः) ॥) -GS (W) 720 This gathā is cited in SK ( III. V. 129, p. 373) to illustrate — Apihitam' (a variety of Miita alamkāra ). Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 385) Ghecchalaamo visuraha...... (p. 637) This verse / gåtha is highly corrupt and therefore, obscure. 386) Phalahivaua purnaha ( ? )...... (p. 637) फलही-वाडअ-पुण्णाह-मंगलं लंगले कुणंतीए । वहुआएं(? असईएँ)मणोरह-गन्भिणीएँ हत्था थरहरंति ॥ (कार्पासी-वाटक-पुण्याह-मङगलं लाङ्गले कुर्वत्याः। वध्वाः (? असत्या) मनोरथ-गभिण्या हस्तौ थरथरायते ॥) -GS II. 65 ___ (p. 637) . . . 387) Sa annavaravivāhe...... सा अण्ण-वर-विवाहे साहारिज्जइ सहीहि णिउणाहि । चंडाल-हत्थगअसउणि व्व जीए णिरासंघा ॥ (सा अन्यवरविवाहे संधार्यते सखीभिनिपुणाभिः । चाण्डाल-हस्तगत-शकुनिरिव जीविते निराशंसा ॥) . This gāthā deserves comparison with GS (W) No. 810 सा तुह विरहे णिक्किव संधारिज्जइ सहीहि णिउणाहि। चंडाल-हत्थगअ-सउणि व्व जोए णिरालंबा ॥ (सा तव विरहे निष्कृप संधार्यते सखीभिनिपुणाभिः । चाण्डाल-हस्तगत-शकुनिकेव जीविते निरालम्बा ॥) 388) Ajja mae gamtavvam ..... (p. 637) अज्ज मए गंतव्वं घणंधारे वि तस्स सुहअस्स । बाला/अज्जा णिमीलिअच्छी पअ-परिवाडि घरे कुणइ ॥ (अद्य मया गन्तव्यं घनान्धकारे ऽपि तस्य सुभगस्य। बाला/आर्या निमीलिताक्षी पदपरिपाटी गृहे करोति ॥) -GS III. 49 389) Maresi kanna muddhe...... (p. 638) मारेसि कं ण मुद्धे, इमिणा रत्तंत-तिक्खविसमेण । भुलआचाव-विणिग्गअ-तिक्खअरद्धच्छि-भल्लेण ॥ (मारयसि कं न मुग्धे अनेन रक्तान्त-तीक्ष्ण-विषमेण । भ्रलता-चाप-विनिर्गत-तीक्ष्णतरार्धाक्षि-भल्लेन ॥) -Cf GSVI.4 Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 123 390) Aassa kim nu kahham (?)...... (p. 638) आअस्स किं णु काहं, किं वोच्छं कह णु होहिइ इमंति । पढमुग्गअ-साहस-आरिआएँ हिअ थरहरेइ ॥ (आगतस्य किं नु करिष्यामि किं वक्ष्यामि कथं नु भविष्यति इदमिति । प्रथमोद्गतसाहसकारिकाया हृदयं थरथरायते ( = कम्पते)॥) -Cf. GS II. 87 391) Gahnamtie navalaam ( ? )...... (p. 638) This verse / gātha is highly corrupt and therefore, obscure. (p. 638) 392) Oduddhagamdhamuhie...... ओ दुद्ध-गंध मुहिए, कुमारि देवि व्व वंदणिज्जासि । अण्णोण्ण-गहिअ-विसमो, (भो) गामो च्चिअ कुओ एवं ॥ (हे दुग्ध-गन्ध-मुखि कुमारि देवीव वन्दनीयासि । अन्योन्य-गृहीत-विषमो (भो) ग्राम एव कुत एवम् ॥) . 393) Putti bhuvamgi vva vimukka... (p. 638) पुत्ति भुअंगि व्व विमुक्क-कंचुआ सिसिर-पवण-मलिण-सिरी। , भूमिहरुग्गअ-वअणा पुलइज्जसि इह भुअंगेहि ॥ (पुत्रि भुजङ्गीव विमुक्त-कञ्चुका शिशिर-पवन-मलिन-श्रीः । भूमिगृहोद्गतवदना प्रलोक्यसे इह भुजङ्गः ॥) 394) Tena ira navalade...... (p. 638) तेण इर णवलआए दिप्णो पहरो इमीए थणवठे । गामतरुणीहि अज्ज वि दिअहं परिवालि (? रि)आ भमइ ॥ (तेन किल नवलतया दत्तः प्रहारो ऽ स्याः स्तनपृष्ठे । ग्रामतरुणीभिरद्यापि दिवसं प्रतिपालिता (? वेष्टिता) भमति ॥) This gāthā is cited in SK ( V. v. 228, p. 636 ) to illustrate “ Bhahumānena (Premapariksa )". Hemacandra's explanation of navalayā ' is as follows: Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics जत्थ पलासलयाए जहिं पइणाम पुच्छिया जुवई। अकहती णिहणिज्जिइ णियम-विसेसो णवलया सा ।। यदाह-"नियमविशेषश्च णवलया ज्ञेया। आदाय पलाशलतां भ्राम्यति लोको ऽ खिलो यस्याम् । पृष्टा पतिनाम स्त्री निहन्यते चाप्यकथयन्ती॥" यथा- दोला-विलास-समए पुच्छंतीहिं सहीहिं पइणाम। लट्ठीहि हणिज्जंती वहुया णवलयवयं भरइ ॥ - -Desisaddasamgaha IV. (p. 141) 395) . .' Mummariparihāsa (?)...... (p. 638) मा मा मुअ परिहासं देअर अणहोरणा वराई सा। सीअम्मि वि पासिज्जइ पुणो वि तीसे कुणसु छाहिं ॥ . (मा मा, मुञ्च परिहासं देवर, अप्रावरणा वराकी सा । शीतेऽपि प्रस्विद्यति पुनरपि तस्याः कुरु च्छायाम् ॥) -Cf. GS (W) 771 396) Tuha navalaapaharapadiccha (?)...... . (p. 638). तुह णवलअपहर-पडिच्छणत्थ-सच्चविअ-समुह-सिण्ण-करं। अज्ज वि रे कि पुच्छसि कुमारिअं को तुह पिओ त्ति ॥ (तव नवलता-प्रहार-प्रत्येषणार्थ-दर्शित-संमुख-स्विन्न-कराम् ॥ अद्यापि रे किं पृच्छसि कुमारिकां कस्तव प्रिय इति ॥) 397) Sahilukkaviasariram (?)...... (p. 638) This gathā is cited again on p. 817- At both the places the text is corrupt. Tentatively, the gāthà may be reconstructed as follows: सहि-लुक्कविअ-सरीरं णिरंगि-पेरंत-पेसिअच्छिजुअं । अद्दिवाए उण पेच्छिरोएँ दीसंत धण्णो सि ॥ (सख्याच्छादित-शरीरं शिरोऽवगुण्ठन-पर्यन्त-प्रेषिताक्षि-युगम् । अदृष्टया पुनः प्रेक्षणशीलया दृश्यमान धन्यो ऽसि ॥) Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 125 398) Kimna bhanio si...... (p. 638) किं ण भणिओ सि बालअ, गामणि-धूआएँ गुरुअण-समक्खं । अणिमिस[मिसि]वंक-वलंत-वअण-णअणद्ध-दिठेहिं ॥ (किं न भणितोऽसि बालक, ग्रामणी-दुहित्रा गुरुजनसमक्षम् । अनिमिषमीषद्-वक्र-वलद्-वदन-नयनार्ध-दृष्टः ॥) -Cf. GS IV. 70 399) Pha mgucchananiddasain ( ? )...... (p. 639) फग्गुच्छण-णिद्दोसं, केण वि कद्दम-पसाहणं दिण्णं । थण-अलस-मुह-पलोदंत-सेअ-धो किणो धुअसि ॥ (फलगत्सव ( = वसन्तोत्सव-निर्दोषं केनापि कर्दम-प्रसाधनं दत्तम् । स्तन-कलश-मुख-प्रलुठत्-स्वेद-धीतं किमिति धावयसि ॥) -GS IV. 69 400) Doaingulaakavada...... (p. 639) दोअंगुलअ-कवाड-कवाल-अपिणद्ध-सविसेस-णील.कंचुलिआ/कंचुइआ। दावेइ थणस्थल-वण्णि व सोण्हा/तरुणी जुअ-जणाणं ॥ (द्वयङगुलक-कपाटापिनद्ध-सविशेष-नील-कञ्चुलिका/कञ्चुकिका । दर्शयति स्तन-स्थल-वणिकामिव स्नुषा/तरुणी युवजनेभ्यः ।) -GS VII. 20 • 401) Chanapithadhiisaratthani...... (p. 639) This gātha is twice cited above at p. 39! and p. 486. Vide S. No. (123) supra. 402) Aan vacchivivaalan (?)...... (p. 639) आअंबच्छं विविवअलंत (? पअलंत-) वाहमाबद्ध-थणहरुक्कंपं । असमत्तं चिअ अच्छउ चिट्ठउ सिहिणो अब्भुत्तणमिणं ते ॥ (आताम्राक्षं प्रगलद्-बाष्पम् आबद्धस्तनभरोत्कम्पम् । असमाप्तमेव आस्ता/तिष्ठतु शिखिनोऽभ्युत्तेजनमिदं ते ॥) -GS (W)735 Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 403) Ua māhamāsagosagga...... (p. 639) उअ माह-मास-गोसग्ग-मज्जिरी जइ वि (थर) थरइ सीएण । अज्झा तह वि. ण इच्छइ पामर-पज्जालिअं अग्गि ॥ (पश्य माघ-मास-गोसर्ग( =प्रभात-)-मज्जनशीला यद्यपि कम्पते शीतेन । आर्या तथापि नेच्छति पामर-प्रज्वालितमग्निम् ॥) 404) Ekakkama vaivedhaa...... (p. 639) एक्केक्कम-वइ-वेढण-विवरंतर-दिण्ण-तरल-णअणाए। तइ वोलते बालअ पंजरसउणाइअं तीए ॥ (एकैक-वृति-वेष्टन-विवरान्तर-दत्त-तरल-नयनया। त्वयि गच्छति बालक पञ्जर-शकुनायितं तया ॥) -GS III. 20 405) Jamamtarevicalane...... - (p. 639) जम्मंतरे वि चलणे जीएण खु मअण तुज्झ अच्चिस्सं । जइ तं पि तेण बाणेण विज्झसे जेण हं विद्धा॥ (जन्मान्तरेऽपि चरणौ जीवेन खलु मदन तवार्चयिष्यामि । यदि तमपि तेन बाणेन विध्यसि येनाहं विद्धा ॥) -GS V..41 406) Je samuhāgaavolamta...... (p. 639) जे सॅमहागअ-वोलंत-वलिअ-पिअ-पेसिअच्छि-विच्छोहा । अम्हं ते मअण-सरा जणस्स जे होंति ते होंतु ॥ (ये संमुखागत-गच्छद्-वलित-प्रिय-प्रेषिताक्षि-विक्षोभाः । अस्माकं ते मदनशरा जनस्य ये भवन्ति ते भवन्तु ॥) . -GS III. 10 407) (p. 639) Bahusovikahijjaintam...... बहुसो वि कहिज्जंतं तुह वअणं मज्झ हत्थ-संदिळं । ण सुअं ति जंपमाणा पुणरुत्तसरं कुणइ अज्झा ॥ (बहुशोऽपि कथ्यमानं तव वचनं मम हस्त-संदिष्टम् । न श्रुतमिति जल्पन्ती पुनरुक्त-शतं करोत्यार्या ॥) -GS II. 98 Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 127 408) Paadianehasabbhava...... (p. 640) This gatha has been twice cited above at p. 401 and p. 577. Vide S. No. ( 144) supra. 409) Kam suanu suranamana...... (p. 640) कं सुअणु सूर-णमण-च्छलेण कुलअं(? कुविअं)जणं पसाएसि । हास-कडक्खुम्मीसा ण होंति देवाण जोक्कारा ॥ (कं सुतनो सूर्यनमनच्छलेन कुलजं (कुपितं)जनं प्रसादयसि । हास-कटाक्षोन्मिश्रा न भवन्ति देवानां जयकारा :॥) Note : The second half of this gā.thā agrees with GS IV. 32 ed. 410) Kalā jāā kaiāņu sikhkhiā...... (p. 640) कइआ जाआ कइआ णु सिक्खिआ माउआ हअकुमारी । तं तं जाणइ सव्वं, जं जं महिलाओं जाणंति ॥ (कदा जाता कदा नु शिक्षिता मातः(? सखि)हतकुमारी। तत् तद् जानाति सर्वं यद् यद् महिला जानन्ति ॥) -Cf. GS (W) 825 411) Kahaedhūmam dhāre (?)...... (p. 640) This gatha has been cited earlier on p. 96. Vide S. No. (2) supra. 412) Manme aanmanta...... (p. 640) मण्णे आअण्णंता, आसण्ण-विवाह-मंगलुग्गीअं । तेण जुआणेण समं, हसंति मं वेअस-कुडुंगा॥ (मन्य आकर्णयन्त आसन्नविवाहमङ्गलोद्गीतम् । तेन यूना समं हसन्ति मां वेतस-निकुञाः ॥) -Cf. GS VII. 43 413) Aviamavecchanijje (?)...... (p. 640) अविअण्ह-पेच्छणिज्जेण तक्खणं मामि तेण दिटठेण । सिविणअ-पीएण व पाणिएण तण्ह च्चिअ ण फिट्टा ॥ (अवितृष्ण-प्रेक्षणीयेन तत्क्षणं सखि तेन दृष्टेन । स्वप्न-पीतेनेव पानीयेन तृष्णैव न भ्रष्टा (? नापगता)॥) -Cf.GS I.93 Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 128 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 414) Kim bhanaha mam sahio...... (p. 640) कि भणह मं सहीओ मा मर, लक्खिहिइ सो जिअंतीए। कज्जालाओं एसो, सिणेह-मग्गो उण ण होइ ॥ (कि भणथ मां सख्यो मा म्रियस्व लक्षिष्यते स जीवन्त्या । कार्यालाप एष स्नेहमार्गः पुनर्न भवति ॥) -Cf. GS VII. 17 415) Emea mandapunnā...... (p. 640) एमेअ मंदपुण्णा अप्पत्त-मणोरहा विवज्जिस्सं । जणवाओ वि ण जाओ तेण समं हलिअ-उत्तेण ॥ (एवमेव मन्दपुण्याप्राप्त-मनोरथा विपत्स्य । जनवादोऽपि न जातस्तेन समं हालिक-पुत्रेण ।।) -Cf. GS (W) 865 This gatha is cited in SK (V. v. 141, p. 615) with the introductory remark : “ Anubhaāveșu vāñchati yathā " 416) Tujjha na sohaggagunan (?)...... (p. 640) तुज्झ अ सोहग्ग-गुणं अमहिल-सरिसं च साहसं मज्झ। जाणइ गोलाऊरो वासारत्तद्धरत्तो अ॥ (तव च सौभाग्यगुणममहिला-सदृशं च साहसं मम । जानाति गोदापूरो वर्षारानाधरात्रश्च ॥) -Cf. GS.III. 31 417) A ganiasesajuana...... ___ (p. 640) अगणिअ-सेस-जुआणा बालअ वोलीण-लोअ-मज्जाआ। अह सा भमइ दिसामुहपसारिअच्छी तुह कएण ॥ (अगणित-शेष-युवजना बालक व्यतिक्रान्त-लोक-मर्यादा। अथ सा भ्रमति दिशामुखप्रसारिताक्षी तव कृते ॥) -GS I. 57 418) Anu-sālahale (?)...... (p. 641) अणुसोअइ हलिअ-वहू रइ-किरणोलुग्गपंडुरच्छाअं । रण्णुंदुरुदंतुक्खुत्तविसमवलिअं तिलच्छेत्तं ॥ (अनुशोचति हालिक-वधू रवि-किरणावरुग्ण-पाण्डर-च्छायम् । अरण्योन्दुरु-दन्तोत्कृत्त-विषम-वलितं तिलक्षेत्रम् ॥) -Cf. GS (W) 769 Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses.in Sanskrit Works on Poetics 129 419) Nidiajjanikkiva...... (p. 641) णीआई अज्ज णिक्किव, पिणद्ध-णवरंगआएँ वरईए। घर-परिवाडीअ पहेणआई तुह दंसणासाए ॥ (नीतान्यद्य निष्कृप पिनद्ध-नवरङ्गकया वराक्या । गृह-परिपाटया प्रहेणकानि तव दर्शनाशया॥) -GS IV. 28 420) Savvassammi vi bha dhdhe (?)...... (p. 641) सव्वस्सम्मि वि दड्ढे गहवइधूआए णिव्वुइ च्चेअ । जं तेण गामेडाहे हत्थाहत्थि कुडो गहिओ ॥ (सर्वस्वे ऽपि दग्धे गृहपतिदुहितुनिर्वृतिरेव । यत्तेन ग्रामदाहे हस्ताहस्तिकया कुटो गृहीतः ॥) -Cf. GS III. 29 .. This gatha is cited in SK (V. v. 150, p. 617) to illustrate — Harsa', one of the Samcaribhavas'.GS and SK read : सव्वस्सम्मि वि दद्धे दड्ढे तह वि हु हिअअस्स णिन्वुदि च्चे। (सर्वस्वे ऽ पि दग्धे तथापि खलु हृदयस्य निर्वृतिरेव ।) (p. 641) 421) Janani asankamani...... This verse / gåthā is highly corrupt and therefore, obscure. 422) ----Isuochiesu (?)...... (p. 641) The printed text is no doubt corrupt but it easily indicates its source : गहवइसुओच्चिएसु वि फलहो-वेटेसु, उअह वहुआए । मोहं भमइ पुलइओ सेअगलंतंगुली हत्थो । (गृहपतिसुतावचितेष्वपि कर्पास-वृन्तेषु पश्यत वध्वाः । मोघं भ्रमति पुलकितो गलत्-स्वेदाङगुलिहस्तः ॥) -GS IV.59 Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 130 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 641) 423) Dhāvai purao pāsesu...... धावइ पुरओ पासेसु भमइ दिट्ठीपहम्मि संठाइ। णवलइआहत्थअ हलिअउत्त दे हम्मउ कुमारी॥ (धावति पुरतः पाश्र्वयोर्धमति दृष्टिपथे संतिष्ठते । नवलता-हस्तक हालिकपुत्र प्रार्थये हन्यतां कुमारी ॥) The GS reads, the second half as follows: णवलइकरस्स तुह हलिअउत्त दे पहरसु/पहणसु वराइं॥ (नवलतिका-करस्य तव हालिकपुत्र हे प्रहरस्व वराकीम् ॥) --Cf.GS V.56 424) Kani-game gahavainamdana (?)...... (p. 641) This verse / gathā is highly corrupt and therefore, obscure. 425) Puththim pusasu kisoadi (?)...... (p. 641) पुट्टि पुससु किसोअरि, पडोहरंकोल्ल-पत्त-चित्तलिअं। छेआहि दिअर-जाआहि उज्जुए मा कलिज्जिहिसि ॥ (पृष्ठं प्रोञ्छ कृशोदरि गृहपश्चिमाङ्गणाङ्कोट-पत्र-चित्रितम् । , छेकाभिः/विदग्धाभिर्देवरजायाभिः ऋजुके मा ज्ञास्यसे ॥) -GS IV. 13 426) Jo va na pucchai tassa vi....... (p. 641) जो वि ण पुच्छइ तस्स वि, कहेइ भग्गाइँ तेण वलआईं। अइउज्जुआ वराई, अहव पिओ से हआसाए॥ (योऽपि न पृच्छति तस्यापि कथयति भग्नानि तेन वलयानि । अतिऋजुका वराकी अथवा प्रियस्तस्या हताशायाः॥) -Cf.GSV.38 GS reads 'anai (Sk Janati' ) for Pucchai' and 'Se' (Sk ' tasyah') for 'So.' 427) (p. 641) Vevāhajana vahuasa (?)...... वेवाहिऊण वहुआ सासुरअं दोलिआए णिज्जंती। रोअइ दिअरो तं संठवेइ वअणम्मि चुंबतो॥ (विवा ह्य वधूः श्वाशुरकं दोलिकया नीयमाना। रोदिति देवरस्तां संस्थापयति वदने चुम्बन ॥) Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 131 This gātha is cited in SK (I. V. 56, p. 39) to illustrate 'Khinnam' one of the 'Vakyārthadosas'. SK reads — Passena vaccanto . (Sk 'parsvena vrajan' ). — Passena' is, of course, grammatically wrong. 428) Ajja mae māuccha...... (p. 642) अज्ज मए माउच्छा सोज्झअ-/सइज्झ-गेहे मणोरहन्भरिअं । गहवइउत्त-कडिल्लं, दिळं णिअरूव-लावणिअं ॥ (अद्य मया मातृष्वसः (सखि) रजक-प्रातिवेशिक-गृहे मनोरथ-भृत्तम् । गृहपति-पुत्र-कटीवस्त्रं दृष्टं निजरूप-लावणिकम् ॥) This gathā is again cited on p. 814 with the introductory remark : "Pracchannānurāgah kumārivişayo yatha " 429) Aresamuham bhario ( ? ).. ... (p. 642) This verse / gathā is highly corrupt and therefore, obscure. 430) Jaivikhudilimdilia ( ? )...... (p. 642) जइ वि खु/हु दिल्लिदिलिआ तह वि खु/हु मा पुत्ति णग्गिआ भमसु । छेआ गामजुआणा/णअरजुआणा माअं धूआए लक्खंति ॥ (यद्यपि खलु बाला तथापि खलु मा पुत्रि नग्निका( = नग्ना) भ्रम । छेका विदग्धा ग्राम-युवानो/नगरयुवानो मातरं दुहित्रा लक्षयन्ति ॥) -GS (W) 741 431) Diaro panihi phuttam ( ? )..... (p. 642) दिअरो परिणिहइ फुडं, सुण्हा सुणिउं खु दुक्खिआ जाआ। सेसिअ-घर-वावारा, ओरुण्णमुही परिब्भमइ ॥ (देवरः परिणेष्यति स्फुटं स्नुषा श्रुत्वा खलु दुःखिता जाता। शेषित-गृह-व्यापारा अवरुदितमुखी परिभ्रमति ॥) This gatha is cited again on p. 810 with the introductory remark : "( Prakāšānurāgah ) sāmānyodhāvișayo yatha”432) Bhajjanmti jai mauhai ( ? )...... ___(p. 642) भज्जंति जाइ मउआइ संखिओ भरइ ताइ वलआई। गहवइधूआ-सिक्कार-कलरवाअण्णणसइण्हो ॥ (भज्यन्ते यानि मृदुकानि शाङिखको भरति तानि वलयानि । गृहपति-दुहितृ-सीत्कार-कलरवाकर्णन-सतृष्णः॥) Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 433) Jamasaranam pauththo gāmo (?)...... (p. 642) जं असरणो व्व डड्ढो गामो साहीण-बहु-जुआणो वि। संभम-विसंठुलाणं, तं दुच्चरिअं तुह थणाणं ॥ (यदशरण इव दग्धो ग्रामः स्वाधीन-बहुयुवोऽपि । संभ्रम-विसंस्थुलयोस्तदुश्चरितं तव स्तनयोः ॥) -GS (W) 714 434) Thanakharana-jovvana (?)...... - (p. 642) थणभर-जोवण-उम्मइअगव्विरी भमइ तुज्झ रे जाआ। तेण तुमं कामिज्जसि रोसेण ण मह अणुराअओ॥ (स्तनभर-यौवनोन्मत्तगर्ववती ममति तव रे जाया। तेन त्वं काम्यसे रोषेण न ममानुरागतः॥) 435) Rudhdhantie (?)...... (p..642) भंडतीऍ तणाई सोत्तुं दिण्णाइँ जाइँ पहिअस्स। ताई च्चेअ पहाए अज्जा आअड्ढइ रुअंती॥ (भर्त्सयन्त्या तृणानि स्वप्तुं दत्तानि यानि पथिकस्य । तान्येव प्रभात आर्याकर्षति रुदती॥) -GS IV. 79 436) Vaiviraraniggaadalo...... . (p. 642) वइ-विवर-णिग्गअ-दलो एरंडो साहइ व्व तरुणाणं। एत्थ घरे हलिअवह एहमेत्तस्थणी वसह॥ (वृति-विवर-निर्गतदल एरण्डः कथयतीव तरुणानाम् ( = तरुणेभ्यः)। अत्र गृहे हालिकवधूरेतावन्मात्रस्तनी वसति ॥) -GS III. 57 Note: This gātha is cited in SK to illustrate a type of nāyikā called Parakiyā (vide p. 685 v. no. 383). 437) Gamakumarivi hiaam...... (p. 642) गामकुमारी वि हिअअं, हरई पेढालथणहराभोआ। सा मे कुसुंभराइलकंचआहरणमेत्ता वि॥ (ग्रामकुमारी अपि हृदयं हरति विपुलस्तनभराभोगा। सा मे कुसुम्भ-रागि-कञ्चुकाभरणमात्राऽपि ॥) -Cf. GS VI. 45 . Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 438 ) = Podhasunao vianno ( ? ) ...... (p. 643) पोढ-वोड-सुओ विअण्णो, अत्ता मत्ता पहेणअ-सुराए । फलिहं च मोडिअं महिसएण को साहउ तस्स / को तस्स साहेउ ॥ (वृद्धशुनको विपन्नः श्वश्रूर्मत्ता प्रहेणक - ( = उत्सव ) - सुरया । कर्पास क्षेत्रं च मोटितं (= भग्नं) महिषकेण कः कथयतु तस्य / कस्तस्य कथयतु ॥ ) — Cf. GS VI. 49 439) Sāmāi sāmalie...... 440) सामाइ सामलीए, अद्धच्छि - पुलोइ रीऍ मुहसोहा । जंबू- द ल क अ-करणाव अंस - भामिरे हलि ( अ ) उत्ते ॥ ( श्यामायते श्यामलाया अर्धाङ्क्षिप्रलोकनशीलाया मुखशोभा । जम्बूदल कृत कर्णावतंस - भ्रमणशीले हालिकपुत्रे ॥ ) Ua sambhamavikkhittam...... उअ संभम विविखत्तं, रमिअव्वअ - लेहलाऍ सुहाए । नवरंग कुडुंगे, दिष्णं घअं व अविणअस्स ॥ ( पक्ष्य संग्रम विक्षिप्तं तथ्यक लम्पटया स्नुषया ॥ नवरङ्गकं कुजे दत्तं ध्वजमिव अविनयस्य ॥ ) 441) Navaro varovipalibhāi (?)...... (p. 643) - Cf. GS II. 80 442) Bahalatamā haārai...... (p. 640) - Cf. GS V. 61 (p. 643) णवरं वरो वि पडिभाइ, पे ढकुमरीऍ विअसिअ -विलासो । गामजुआणो णइ अड-कुडुंग भमिरो भमंतीए ॥ ( केवलं / अनन्तरं वरोऽपि प्रतिभाति प्रौढकुमार्या विकसित-विलासः । ग्रामयुवा नदीतट- कुञ्ज भ्रमणशीलो भ्रमन्त्याः ॥ ) बहल-तमा हअ-राई अज्ज पत्थो पई घरं सुण्णं । तह जग्गेज्ज सअज्झिअ ण जहा अम्हे मुसिज्जामो ॥ ( बहलतमा हत रात्रिरद्य प्रोषितः पतिर्गृहं शून्यम् । तथा जागृयात् प्रतिवेशिन यथा वयं मुष्यामहे ॥ ) (p. 643) -GS IV. 35 133 Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 443) Mahuehi kim va balaa..... (p. 643) महुएहि किं व बालअ, (जइ) हरसि णिसणं णिअंबाओ। साहेमि कस्स रण्णे, गामो दूरे अहं एक्का ॥ (मधुकैः किंवा बालक यदि हरसि निवसनं नितम्बात् । कथयामि कस्यारण्ये ग्रामो दूरे ऽ हमेकाकिनी ॥) -GS (W) 877 -Cf. Vajjalagga (No. 491) (p. 643) 444) Amgānam tanuaraa...... अंगाणं तणुआरअ सिक्खावअ दोह-रोविअव्वाणं । विणआइक्कमकारअ मा मा णं पम्हसिज्जासु ॥ (अङ्गानां तनुकारक शिक्षक दीर्घ-रोदितव्यानाम् । विनयातिक्रमकारक मा मैनां विस्मरेः॥) -GS IV. 48 (p. 643) 445) Golaau (? ada) ththian...... गोलाअड-ट्ठिों पेच्छिऊण गहवइ-सुअं हलिअ-सुण्हा । आढत्ता उत्तरिउं, दुक्खुत्ताराएं पअवीए॥ (गोदा-तट-स्थितं प्रेक्ष्य गृहपति-सुतं हालिक-स्नुषा । आरब्धा उत्तरीतुं/उत्तर्तुं दुःखोत्तारया पदव्या ॥) -GS II.7 446) Mammasuakaliajahana (? .. ... (p. 643) This verse / gātha is highly corrupt and therefore, obscure. 447) Avi (? Avo) marijja mo...... (p. 644) अव्वो मारिज्जामो इमिणा पावासुअस्स पुत्तेण । जं जं पेच्छइ पहिरं तं तं बप्पो त्ति वाहरइ ॥ (अहो मार्यामहे अनेन प्रवासिनः पुत्रेण । यं यं प्रेक्षते पथिकं तं तं पिता इति (पितरिति) व्या हरति ॥) 448) Aisahikullavihinicha...... (?)..... अइ सहि वक्कुल्लाविरि छुहिहिसि गोत्तस्स मत्थए छारं। अच्चंत-दत्त-दिठण सामिवलिएण हसिएण ॥ (अयि सखि वक्रोल्लपनशीले क्षेप्स्यसि गोत्रस्य मस्तके क्षारम्। अत्यन्तदत्तदृष्टेन सामिवलितेन हसितेन ॥) __(p. 644) Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 135 This gathā is cited in SK ( III. v. 155, p. 384 ) to illustrate the alamkara called 'anumana ' (purvavat variety ). 449) Kara seakaddhamaa ( ? )...... (p. 644) This verse / gātha is highly corrupt and therefore, obscure. (p. 644) 450) Navalaahatthogamini ( ? )...... णवलअहत्थे गामणि-सुअम्मि कुमरोएँ गाम-रच्छासु । पुणरुत्तं भमिरीए चुल्लुचुलाअंति अंगाइ॥ (नवलताहस्ते ग्रामणी-सुते कुमार्या ग्रामरथ्यासु । पुनरुक्तं भ्रमणशीलायाः स्पन्दन्ते ऽ ङ्गानि ॥) 451) So tuha keena sundari...... (p. 644) सो तुह कएण सुंदरि तह झिण्णो ( = झीणो) सुमहिलो हलिअ-उत्तो। जह से मच्छरिणीऍ वि दोच्चं जाआएँ पडिवणं ॥ (स तव कृते सुन्दरि तथा क्षीणः सुमहिलो हालिक-पुत्रः । यथा तस्य मत्सरिण्यापि दौत्यं जायया प्रतिपन्नम् ॥) -Cf.GS I. 84 (p. 644) 452) Akaamua tujjha kae...... अकअण्णुअ तुज्झ कए पाउस-राईसु जं मए खुण्णं । उप्पेक्खिमो अलज्जिर अज्ज वि तं गाम-चिक्खल्लं ॥ (अकृतज्ञ तव कृते प्रावृड्-रात्रिषु यो मया क्षुण्णः ।) उत्प्रेक्षामहे ऽ लज्जनशील, अद्यापि तं ग्राम-पङकम् ॥) -GS V.45 453) Tatto ccia homti kahā ...... (p. 644) तत्तो च्चिअ होंति कहा विअसंति तहि तहि समप्पंति । कि मण्णे माउच्छा, एक्कजुवाणो इमो गामो ॥ (तत एव भवन्ति कथा विकसन्ति तत्र तत्र समाप्यन्ते । कि मन्ये मातृष्वसः सखि एकयुवको ऽयं ग्रामः॥) -Cf. GS VII. 48 Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 136 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 644) --- 454) Seulliasavvangi...... सेउल्लिअसव्वंगी गोत्तग्गहणेण तस्स सुहअस्स। दूई पट्ठाएंती तस्सेअ घरंगणं पत्ता ॥ (स्वेदादितसर्वाङ्गी गोत्रग्रहणेन तस्य सुभगस्य । दूती प्रस्थापयन्ती तस्यैव गृहाङ्गणं प्राप्ता ॥) -GS V. 40 .. ... 455) Tui volante balaa...... (p. 644). तुइ वोलते बालअ वहूएँ वलिआइ तह णु णअणाइ । जह पट्ठमज्झणिवडंत-बाह-धाराओं दीसंति ॥ (त्वयि गच्छति बालक वध्वा वलिते तथा नु नयने । यथा पृष्ठमध्य-निपतद्बाष्पधारा दृश्यन्ते ॥) -Cf. GS III. 23 Ehnam vareijano...... (p. 645) एहि वारेइ जणो, तइआ मअल्लिओ कहि पि गओ। जाहे विसं व विसमं सव्वंगपहोलिरं पेम्मं ॥ (इदानीं वारयति जनस्तदा मृतः कुत्रापि गतः। यदा विषमिव विषमं सर्वाङ्गप्रघूर्णशीलं प्रेम ॥) -GS VII.96 456) (p. 645) 457) Karimamānandavatam...... कारिममाणंदवडं, भामिज्जंतं वहूएँ बंधूहि । पेच्छइ कुमारिजारो हासुम्मिस्सेहि अच्छीहि ॥ (कृत्रिममानन्दपटं भाम्यमाणं वध्वा बन्धुभिः । प्रेक्षते कुमारीजारो हासोन्मिश्राभ्यामक्षिग्याम् ॥) -Cf. GS V. 57 458) Jaha khellasi pappullam...... (p. 645) जह खेल्लसि उप्फुल्लं, अम्मो धोरेण (पत्तिअ)ससिमुहि । धण्णं कपि रमीहिसि दोलाअंतेण जहणेण ॥ (यथा खेलसि उत्फुल्लिकाम् अहो धैर्येण (प्रतीहि) शशिमुखि । धन्यं कमपि रमयिष्यसि दोलायमानेन जघनेन ॥) Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 137 (p. 645) 459) Aindolanalanaghiataththiae...... अंदोलण-लंधिअ-तट्टिआएँ दिढे तुमम्मि मुद्धाए । आसंधिज्जइ काउं कर-पेल्लण-णिच्चला दोला ॥ (आन्दोलन-लचित-वृतिकया दृष्टे त्वयि मुग्धया । आशास्यते कर्तुं कर-पोडन-निश्चला दोला.॥) This gātha is cited in SK (V. v. 301, p. 664) with the introductory remark: “ Yatra striyo dolāmārohanti sāndolana-caturthi yathā " It may be noted that SK reads kkhanotthiae, (Sk ksaņotthitāyā ) in place of Langhia-tattiae'.. 460) Putthim pusasu kisoari...... (p. 645) पुट्टि पुससु किसोअरि पडोहर-अंकोल्ल-पत्त-चित्तलिअं। छेहाहि दिअर-जाआहि उज्जुए मा कलिज्जिहिसि ॥ (पृष्ठं प्रोञ्छ कृशोदरि गृहपश्चिमाङगणाङ्कोठ-पत्र-चित्रितम् । छेकाभि ( = विदग्धाभि) देवरजायाभिः ऋजुके मा ज्ञास्यसे ।) -GS IV. 13 (p. 645) 461) Tunihaggaraasesena ( ? )...... तुझंगराअसेसेण सामली तह खरेण सोमाला। सा इर गोलाऊले हाआ जंबूकसाएण॥ (तवाङ्गरागशेषेण श्यामला तथा खरेण सुकुमारा। सा किल गोदाकूले स्नाता जम्बू-कषायेण ॥) -GS II. 89 462) Suhr ae hiaaguniam....... (p. 645) सुहाए (? सुण्हा अ) हिअअ-गुणिअं दासइ (? दावइ) दिअरस्स छणपईवेण । सज्झस-पअंपिअ-स्थण-णीसासंदोलिअ-सिहेण ॥ (स्नुषा च हृदय-गुणितं दर्शयति देवरस्य क्षण-प्रदीपेन । साध्वस-प्रकम्पित-स्तन-निःश्वासान्दोलित-शिखेन ॥) This very gatha is further on (p. 1195) cited to illustrate — Dipotsavo yaksaratrih'. Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 463) Tam kam pi kaam uggina (?)... .. (p. 645) तं कं पि कअं उग्गिण्ण-पहर-भअ-वेविरोए वहुआए। पडिआ वि जेण णाआ हत्याहि लआण दिअरेण ॥ (तत् किमपि कृतमुद्गीर्ण-प्रहार-भय-वेपन-शीलया वध्वा । पतितापि येन ज्ञाता हस्ताल्लता न देवरेण ॥) 464) Ujjagaraa kasaia...... (p. 645) उज्जागरअ-कसाइअ-गुरुअच्छी मोहमंडणविलक्खा । लज्जड लज्जालहणी सा सह सहीण विवराई॥ (उज्जागरक-कषायित-गरुकाक्षी मोघमण्डनविलक्षा। लज्जते लज्जाशीला सा सुभग सखीभ्यो ऽपि वराकी ॥). -GS V. 82 465) Jahanaanasaviara (?)...... ... (p. 646) जह णअणा सविआरा, थणाण जह उग्गमो सुवेसो (?)त्ति । जइ लहइ जोव्वणसिरि ता मुद्धा काहिइ अणत्थं ॥ (यथा नयने सविकारे स्तनयोर्यथोद्गमः सुवेश (?) इति । . यदि लभते यौवनश्रिय Note : The latter half of the first half of this gāthā is corrupt, metrically defective and obscure. 466) Jam Jam karesi jam jarca...... (p. 646) जं जं करेसि जं जं, जंपसि (? च जंपसे)जह तुम णिअंसेसि/णिअच्छेसि । तं तमणुसिविखरीए दोहो दिअहो ण संपडइ । (यद्यत् करोषि यद्यज्जल्पसि यथा त्वं निवससे निरीक्षसे । तत्तदनुशिक्षणशीलाया दी? दिवसो न संपद्यते ॥) ___ -GS IV. 78 GS reads. niacchesi' ( Sk paśyasi'-nirikșase'). 467) Asamattamandana via...... (p. 646) असमत्त-मंडण च्चिअ वच्च घरं से सकोउहल्लस्स। वोलाविअ-हलहलअस्स पुत्ति चित्ते ण लग्गिहिसि ॥ (असमाप्तमण्डनैव व्रज गृहं तस्य सकौतूहलस्य । गमित ( = अतिक्रामित)-कौतुकस्य पुत्रि चित्ते न लगिष्यसि ॥) -GS I. 21 . Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 139 468) Ajjhāe nilakanicua...... (p. 646) अज्जाएँ णील-कंचुअभरिउव्वरिअं विहाइ थणवढें । जलभरिअजलहरंतर-दरुग्गरं चंदबिंबं व ॥ (आर्याया नील-कञ्चुक-भृतोर्वरितं विभाति स्तनपृष्ठम् । जलभृत-जलधरान्तरदरोद्गतं चन्द्रबिम्बमिव ॥) -GS IV. 95 469) Phamgucchanadohalinā ...... (p. 646) फग्गुच्छण-दोहलिआ [ भममाणा पुत्ति ] गामरच्छासु । गूढक्खर-दिण्ण-पहेलिआ अ केणावि भंजिहिसि ॥ (फल्गूत्सब-( = वसन्तोत्सव-) दोहदवति [ भ्रमन्ति पुत्रि ] ग्रामरथ्यासु । गूढाक्षर-दत्त-प्रहेलिका च केनापि भक्ष्यसे ॥) 470) Jao sori vilakkho....... (p. 646) जाओ सो वि विलक्खो मए वि हसिऊण गाढमुवऊढो। पढमोसरिअस्स णिअंसणस्स गंठिं विमग्गंतो॥ (जातः सो ऽ पि विलक्षो मयापि हसित्वा गाढमुपगूढः । प्रथमापसृतस्य निवसनस्य ग्रन्थि विमार्गयमाणः ॥) -GS IV.51 (p. 646) 471) Navalaapaharam ange...... णवलअपहरं अंगे जहिं जहिं महइ देवरो दाउं । रोमंचदंडराई तहि तहिं दीसइ वहूए॥ (नवलताप्रहारमङगे यत्र यत्रेच्छति देवरो दातुम् । रोमाञ्चदण्डराजिस्तत्र दृश्यते वध्वाः ॥) -GS I. 28 472) Dhario dhario vialai...... (p. 646) धरिओ धरिओ विअलइ, उअएसो पिअसहीहि दिज्जतो। मअरद्धअ-बाण-पहार-जज्जरे तीएं हिअअम्मि ।। (धृतो धृतो विगलत्युपदेशः प्रियसखीभिर्दीयमानः । मकरध्वज-बाण-प्रहार-जर्जरे तस्या हृदये ॥) -GS II.1 Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 140 473, Tarunehi kaam tosam...... तरुणेहि कओ तोसो हसिअं [ उण ] थेरेहि कअमईहि । परिणअ-वआवचूलं वोढं कुर्मारं जिएऊण ॥ ( तरुणैः कृतस्तोषो हसितं पुनस्स्थविरैः कृतमतिभिः । परिणतवयस्कावचूडां (? ० चूडं ) ऊढां कुमारों दृष्ट्वा ॥ ) 474) Tā kunaha kālaharanam...... ता कुह कालहरणं तुवरंतम्मि वि वरे विवाहस्स । जा पंडु-ह-वआई होंति कुमारीऍ अंगाई || ( तावत् कुरुत कालहरणं त्वरमाणे ऽपि वरे विवाहस्य । यावत् पाण्डु-नखपदानि भवन्ति कुमार्या अङ्गानि ॥ ) Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 475) Sambhāvain puchamti ( ? ) ...... This gāthā is cited in SK (V. v. 311, p. 668) with the introductory remark : "(Navapatrikā) Tatra ca varana vidhānādau teṣāmevamvidhāḥ parihāsā bhavanti " सम्भावं पुच्छंती बालअ रोआविआ तुह पिआए । णत्थि चिचअ कअ सवहं हासुम्मिस्सं भणंतीए ॥ ( सद्भावं पृच्छन्ती बालक रोदिता तव प्रियया । नास्त्येव कृतशपथं हासोन्मिश्रं भणन्त्य | | | ) 476) Jai jurai jūrau nāma........ (p. 647) 477) Kaham nu gao kaha dimthā ( ? )...... (p. 647) -GS IV. 57 (p. 647 ) जइ जूरइ जूरउ णाम मामि परलोअवसणिओ लोओ । तह वि बला गामणिणंदणस्स वअणे वलइ दिट्ठी ॥ ( यदि खिद्यते खिद्यतां नाम सखि परलोक व्यसनिको लोकः । तथापि बलाद् ग्रामणीनन्दनस्य वदने वलति दृष्टिः ॥ ) -GS VII. 8 (p. 647 ) (p. 647) कहँ णु गआ कह दिट्ठो कि भणिअं किं च तेण पडिवणं । एचिअ ण समप्पइ पुणरुत्तं जंपमाणीए ॥ ( कथं नु गता कथं दृष्टः किं भणितं किं च तेन प्रतिपन्नम् । एवमेव न समाप्यते पुनरुक्तं जल्पमानायाः || ) --Cf. GS (W) 857 Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 141. This gatha, with variants, is cited in SK (V. v. 232, p. 637) with the introductory remark :| • Vipralambha-paristisu datapragne prema-pariksā yathā--". 478) Paipurao ccia nijjai...... (p. 647) पइ-पुरओ च्चिअ णिज्जइ, विच्छुअ-दट्ठ त्ति जार-वेज्ज-हरं । णिउणसहीकरधरिआ भुअजुअलंदोलिणी बाला ॥ (पतिपुरत एव नीयते वृश्चिकदष्टेति जार-वैद्य-गृहम् । निपुणसखीकरधृता भुजयुगलान्दोलनशीला बाला ॥) -Cr. GS III. 37 This gātha is again cited on p. 816 where the second half reads : सहिआसएण करध रिअहुअलअंदोलिरी मुद्धा ॥ (सख्याश्रयेण कर-धृत-भुजलतान्दोलनशीला मुग्धा ॥) 479) Jahia savilāsam hāsam...... (p. 647) जह सविलासं हासं, गरअंपा(? जह साऊआ) अणुज्जुआ दिट्ठी। . एसा वि जइ कुमारी, त। अजुआणो इमो गामो ॥ .. (यथा सदिलासं हासं यथा साकूता अनृजुका दृष्टिः । एषापि यदि कुमारी तर्हि अयुवको ऽयं ग्रामः॥) 480) Kahatatuenarain ( ? )...... (p. 647) कह तं तुएँ ण णाअं, जह सा आसंदिआणं बहुआणं । काऊण अपुंतिपिडि (? उच्चवचिअं) तुह दंसण-लेहला पडिआ ॥ (कथं तत्त्वया न ज्ञातं यथा सा आसन्दिकानां बहूनाम् । कृत्वा उच्चावचिकां तव दर्शन-लम्पटा पतिता ॥) -GS VII. 97 481) Ta kim kareu jai tam si...... (p. 647) ताकि करेउ जइ तं सि तीए वइ-वेढ-पेल्लिअ-थणीए। पा अंगदुद्ध दिखत्त-णीसहंगीऍ वि ण दिट्ठो ॥ ( तत् किं करोतु यदि त्वमसि तया वृति-वेष्टन-पीडित-स्तनया । पादाङ्गुष्ठार्धक्षिप्तनिःसहाङ्गयापि न दृष्टः ॥) -GS III. 21 Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___482) Golavisamoaracchalena...... (p. 648) गोला-विसमोआर-च्छलेण अप्पा उरम्मि से मुक्को। अणुअंपा-णिद्दोसं. तेण वि सा गाढमुवऊढा ॥ (गोदा (वरी-)विषमावतारच्छलेनात्मा उरसि तस्य मुक्तः। अनुकम्पा-निर्दोषं तेनापि सा गाढमुपगूढा ॥) --GS II. 93 483) Gammihisi tassa pasain...... (p. 648) This gātha (GS VII. 7) is already cited earlier on p. 635. Vide S. No. (363) supra. 484) Aha sā tahim tahim ccia...... (p. 648) .... अह सा तहि तहिं च्चिअ वाणीर-वणाम्मि चुक्कसंकेआ। तुह दसणं विमग्गइ, पन्भट्ठ-णिहाण-ठाणं व ॥ (अथ सा तत्र तत्रैव वानीर-वने विस्मृत-सङ्कता। तव दर्शनं विमार्गयति प्रभ्रष्ट-निधान-स्थानमिव ॥) --GS IV. 18 485) Paccusagaaramjita...... (p. 648) पच्चूसागअ रंजिअदेह पिआलोअ लोअणाणंद। . अण्णत्थ खविअसव्वरि णहभूसण दिणवइ णमो दे॥ (प्रत्यूषागत रक्त-देह प्रियालोक लोचनानन्द । अन्यत्र क्षपित-शर्वरीक नभो-भूषण दिनपते नमस्ते ॥) -GS VII. 53 This gatha is cited also in SK (V. v. 398, p. 689) in identical context. 486) mimhan gamei kahakahavi...... _ (p. 648) गिम्हं गमेइ कहकहवि विरह-सिहि ताविआ वि पहिअवहू । अविरल-पडत-णिन्भर-वाहजलोल्लोवरिल्लेण ॥ (ग्रीष्मं गमयति कथं कथमपि विरहशिखि-तापितापि पथिक-वधूः । अविरलपतन्निर्भरबाष्पजलाोपरितनवस्त्रेण ॥) 487) Gharinigharatthanavellana...... (p. 649) This gatha ( GS III. 61 ) is cited earlier on p. 579. Vide S. No: (217) supra. Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 143 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 488) Sahino cuhaihaparipidia (?)...... (p. 670) This verse is highly corrupt and appears to be past restoration. 489) Siamcampane...... (p. 672) For this Apabhramś a passage vide Appendix I. 490) Nariciandelanam ( ? )...... (p. 672) This Prakrit verse is highly obscure and seems to be past restoration. 491) Taha sohide pullaio...... (p. 674) This gāthā (GS III. 54 ) is cited earlier on p. 637. Vide S. No. (382) supra. 492) Māmi sarisakhkharānāṁ (? )...... (p. 675) मामि सरिसवखराण वि, अस्थि विसेसो पअंपिअव्वाणं । हमइआणं अण्णो अण्णो उपरोहमइआणं । (सखि सदृशाक्षराणामप्यस्ति विशेषः प्रजल्पितव्यानाम् । स्नेहमयानामन्योऽन्य उपरोधमयानाम् ॥) __-GS V. 50 493) Tava ccia raisamae...... (p. 675) ताव च्चिअ रइ-समए महिलाणं विब्भमा विराअंति । जाव ण कुवलअदलसच्छहाइ मउलति णअणाई॥ (तावदेव रति-समये महिलानां विभ्रमा विराजन्ति । यावत्र कुवलयदलसदृशानि मुकुलीभवन्ति नयनानि ॥) -GSI.5 494) Paraakuviana donnavi...... (p. 675) पणअ-कुविआण दोण्ह वि अलिअपसुत्ताण माणइल्लाणं । णिच्चल-णिरुद्ध-णीसास-दिण्णअण्णाण को मल्लो ॥ (प्रणय-कुपितयोर्द्वयोरप्यलोकप्रसुप्तयोर्मानवतोः । निश्चल-निरुद्ध-निःश्वास-दत्तकर्णयोः को मल्लः ॥) -GS I. 27 495) Naananakiradathand...... (p. 676) णअण्णाणं इसवो ण अभिहंति उज्जुअपहं पवढ्ता। इअ सिक्खंति व्व तंसावलोअणं होत-तरुणीओ ॥ (नयनानामिषवो नाभिघ्नन्ति ऋजुकपथं प्रवर्तमानाः । इति शिक्षन्ते त्र्यंसावलोकनं भविष्यत्-(? भवत्-)तरुण्यः॥) Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 496) Asaiamlanaena.......... (p. 681) This gāthāill GS ( W 1958 ] has becn{{already cited on p. 426. Vide S. No. (188) supra. 497) Mahuehi kim balaa...... (p. 681) This gatha [ GS (W) 877.] is already cited on p. 643. Vide S. No. (443) supra. 498) Ko visamo samsare...... (p. 684) को विसमो संसारे, को वा दुक्खेसु तीरए तरि । (को विषमः संसारे, को वा दुःखेषु शक्यते तरितुम् ।) 499) Jam jam karesi jam jam...... (p. 687) This gāthā ( GS IV. 78 ) has been already cited at p. 646. Vide S. No. ( 466 ) supra. 500) Matthimarebhā gagadha ( ? )...... ___(p. 689) This verse / gūthū is highly corrupt and therefore, obscure. 501) Aarapanāmiottham....... (p. 689) आअर-पणामिओळं अघडिअ-णासं असंगअ-णिडालं । वण्णग्घअ-लिप्प-मुहीएं, तोएँ परिचुंबणं सुमरिमो(? भरिमो)॥ , (आदर-प्रणामितौष्ठमघटितनासमसङ्गत-ललाटम् । वर्णघृत-लिप्तमुख्यास्तस्याः परिचुम्बनं स्मरामः ॥) -GS I. 22 502) Nasamva sa kaole...... (p. 689) This gatha (GS I. 96 ) has been already cited on p. 635. Vide S. No. (359) supra. 503) Ma amda...lajhaa (?)...... (p. 689) This verse | gatha is highly corrupt and therefore, obscure. 504) Jassa valaggamti...... __(p. 690) जस्स विलग्गति णह, फुड-पडिसद्दा दिसा-अड-पडिक्खलिआ। जोण्हा-कल्लोला विअ ससि-धवलासु रअणीसु हसिअ-च्छेआ ॥ (यस्य आरोहन्ति नभः स्फुट-प्रतिशब्दाः दिक्-तट-परिस्खलिताः । ज्योत्स्ना-कल्लोला इव शशि-धवलासु रजनीषु हसित-च्छेदाः ॥) -Setu I. 7 . Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 145 505) Paadiam sohaggam...... (p. 693) पाअडिअं सोहागं तंवाए उअह गोढ-मज्झम्मि । धवल (? दद)-वसहस्स सिंगे अक्खिउड कंडअंतीए । (प्रकटितं सौभाग्यं गवा पश्यत गोष्ठ-मध्ये। धवल (? दुष्टः)-वृषभस्य शृङ्गे अक्षिपुटं कण्डूयन्त्या ॥) -GS V. 60 506) Niddalasaparighummira..... (p. 694) This gatha is cited earlier on p. 578 (and p. 623). Vide S. No. (216) supra. 507) Saa (?) damsanahāddha (?)....... (p. 695) साअर-दंसण-हित्था अक्खित्तोसरिअ-वेवमाणसरीरा। सहसा लिहिअ व ठिआ णि-पंद-णिराअ-लोअणा कइ-णिवहा ॥ (सागर-दर्शन-स्ता आक्षिप्तापसृत-वेपमान-शरोराः । सहसा लिखिता इव स्थिता निःपन्द-निरायत-लोचनाः कपि-निवहाः ॥) -Setu II. 42 508) Tā secira mattha-dhenam (?)...... (p. 695) This verse is highly corrupt and therefore almost unintelligible. Tentatively I venture to identity it with the following verse from Setubandha : उम्मीलंती चिअ से, णिहा-सेसोणअच्छि-वत्त-क्खलिआ। गरुओलइअ-रण-भरे, दिट्ठी दिट्ठ-समरे धणुम्मि णिसण्णा ॥ (उन्मीलन्ती एव तस्या निद्रा-शेषावनताक्षि-पत्र-स्खलिता। गुरुकावलगित-रण-भरे दृष्टिः दृष्ट-समरे धनुषि निषण्णा ॥) -Setu XII. 23/24 (N. S. ed.) 509) Jaha se paharamta...... __ (p. 696) There is some confusion and mixing up of text on the part of the scribe. If we leave out the words " Jaha se " at the beginning, the rest of the text corresponds with the following verse from Sarasvatikanthābharana : एंतो वि ण सच्चविओ, गोसे पसरंत-पल्लवारुण-च्छाओ। मज्जण-तंबेसु मओ, तह मअ-तंबेसु लोअणेसु अमरिसो ॥ (आयन्नपि ( = आगच्छन्नपि)न दृष्टः प्रातः प्रसरत्पल्लवारुणच्छायः । मज्जनताम्रयोर्मदस्तथा मदताम्रयोर्लोचनयोरमर्षः ॥) -SK III. v. no. 126, p. 372 Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This verse in Skandhaka metre is possibly drawn from Harivijaya ( now lost). 510) Nimjapiravaamtha (?)...... (p. 706) Tentatively, I identify it with This verse is very corrupt and therefore unintelligible. the following verse from Setubandha : णिज्जति चिर-पअत्ता समुद्द-गहिरा वि पडिवहं णइ-सोत्ता। तीरंति णि अत्तेउं असमाविअ-पेसणा ण उण सप्पुरिसा ॥ (नीयन्ते चिर-प्रवृत्तानि समुद्र-गभीराणि अपि प्रतिपथं नदीस्रोतांसि । शक्यन्ते निवर्तयितुमसमापित-प्रेषणा न पुनः सत्पुरुषाः ॥) -Setu III. 25 .. 511) Apucchanevasario (?)...... (p, 706) अन्वोच्छिण्ण-पसरिओ अहिअं उद्धाइ फुरिअ-सूर-च्छाओ। . उच्छाओ सुभडाणं विसम-क्खलिओ महा-णईण व सोत्तो॥ (अव्यवच्छिन्न-प्रसृतः अधिकमुद्धावति स्फुरित-सूर्य-शूर-च्छायः । उत्साहः सुभटानां विषम-रखलितः महानदीनाम् इव स्रोतः ॥). -Setu III. 18 512) Pecchamta samuddam (?)...... (p. 723) पेच्छंताण समुहं चडुलो वि अउच्च-विम्हअ-रस-स्थिमिओ। हणुमंतम्मि णिवडिओ सगोरवं वाणराण लोअण-णिवहो । (प्रेक्षमाणानां समुद्रं चटुलः अपि अपूर्व-विस्मय-रस-स्तिमितः ।। हनूमति निपतितः स गौरवं वानराणां लोचन-निवहः ॥) -Setu II. 43 - 513) Ubhialamdhanijamdam (2)...... (p. 723) उअहिं अलंघणिज्जं दळूण गआगअंच मारुअ-तणअं। मोहंधारिएसु वि मूढो गूढो भमइ हिअएसु सि उच्छाहो ॥ (उदधिम् अलाघनीयं दृष्ट्वा गतागतं च मारुत-तनयम् । मोहान्धकारितेषु अपि मूढः गूढः भ्रमति हृदयेषु तेषाम् उत्साहः ॥) -Setu II. 44 Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 147 514) Camcham khahiparokkham (?)...... (p. 724) पच्चक्खा हि परोक्खं कहवि तुलग्ग-घडिआहि आगम-सुद्धं । संचालिअ-णिक्कंपं अणुहू आहि वि महं सुअं चिअ गरुअं ॥ (प्रत्यक्षात् परोक्षं कथमपि तुलाग्र-घटिताद् आगमशुद्धम् । संचालित-निष्कम्पम् अनुभूताद् अपि मम श्रुतमेव गुरुकम् ॥) -Setu IV. 27 515) Bhaumanamsi haripanaam...... बहु-मण्णसि हरि-पण संदाणेसि तिअसेस पाअव-रअणं । ओजह मुद्ध-सहावं संभावेसु सुरणाह जाअव-लोअं ॥ (बहुमन्यसे हरि-प्रणयं संदानयसि त्रिदशेश पादपरत्नम् । अप जहिहि मुग्ध-स्वभावं संभावय सुरनाथ यादव-लोकम् ॥) -Harivijaye (p. 725) Note : This verse is cited in SK (IV. v. 235, p. 550 ) bnt there the opening words are : (p. 725) " मन्तेसि महुमह-पण" 516) Kettiamattavva dharā...... केत्तिअमेत व्व धरा, मह बलिणो तुज्झ पत्थमाणस्स । अप्पा ण केवलं चिअ, अहं पि लहुईकओ कण्ह ॥ (कियन्मात्रैव धरा मम बलिनस्तव प्रार्थ्यमानस्य । . आत्मा न केवलमेव अहमपि लघुकीकृतः कृष्ण ॥) This.gātha is included in a late Kosa, Subhā siya-gāhāsamgaho (No. 38). This Kosa is ublished by L. D. Institute of Indology, Ahmedabad. 517) Haddhum champugālahia (?)...... (p. 728) This verse / gātā is highly corrupt and therefore, obscure. 518) Tam nam dhijasahia nobhane (?)...... (p. 729) This verse is quite corrupt. It is cited further on (p. 999). There too the text is corrupt. tentatively the gäthä may be restored as follows: तं णत्थि जं सहिअणो भणेज्ज पच्चक्ख-मंतु-दूमिअ-हिअअं। अणुणेज्जा जंपतो जइ णवरं वम्महो मिअंकोवविओ। (तन्नास्ति यत् सखीजनो भणेत् प्रत्यक्ष-मन्यु-दून-हृदयाम् । अनुनयेज्जल्पन् यदि केवलं मन्मथो मृगाङ्कोपेतः॥) Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 519) Atthutthana-na gehnai (?)..... (p. 729) अब्भत्थणं ण गेण्हइ तीरइ तिहुअण-सिरीअ वि ण लोहेउं । ण गणेइ सरीर-भों कह मण्णे होज्ज जाणई साणुणा ॥ (अभ्यर्थनां न गृह्णाति शक्यते त्रिभुवनश्रिया अपि न लोभयितुम् । न गणयति शरीरभयं कथं मन्ये भवेत् जानकी सानुनया ॥) -Setu XI. 27 520) Paimahappanisanna...... (p. 729) पइ-माहप्प-णिसण्णा अवमण्णिअ- अवमाणिअ-सेस-सप्पुरिस-सोडीरा । जइ णवर होज्ज व वसा, लुअ-राहव-सीस-दसणे जणअ-सुआ ॥ (पति-माहात्म्य-निषण्णा अवमानित-शेष-सत्पुरुष-शौटीर्या। ... यदि केवलं भवेद् वा वशा लून-राघव-शीर्ष-दर्शने जनकसुता ॥) ___-Setu XI. 28 521) Tavaa ramkhasanāho (?)...... (p. 731) ताव अ रक्खसणाहो पाआरंतरिअ-कडइ कइ-सेण्णं । रण-महि अगणेतो णिअए णिहा-परिक्खअम्मि विउद्घो। (तावच्च राक्षसनाथः प्राकारान्तरित-कटकितं कपि-सैन्यम् । रण-महितमगणयन् पश्यति निद्रा-परिक्षये विबुद्धः ॥) -Setu XII. 40 522) Pulaajanna-ti daha-dharam (?)...... (p. 732) This verse (Setu XV. 66, opening with " Pulaan jare nti dasa -kamdharassa," ) is already cited earlier ( on p. 458). Vide S. No. (194) supra. 523) Amjavikalaja-kahakahavi (?)...... .. (p. 737) अज्ज वि हरी चमक्कइ कहकहवि ण मंदरेण दलिआइ। चंदकला-कंठल (? कंदल-) कोमलाइ लच्छोएँ अंगाइ ॥ (अद्यापि हरिश्चमत्कृतो भवति कथं कथमपि न मन्दरेण दलितानि। चन्द्रकला-कन्दल-कोमलानि लक्ष्म्या अङगानि ॥) This gatha is cited in Abhinavabhārati (Vol. I. p. 279 ) to illustrate 'Camatkāra'. Bhoja cites it here to illustrate - Madhyamasya trāsah. ' It is further on (p. 758) cited by Bhoja to illustrate Uttamasya trāsah' It is extraordinary that one and the same gatha should be cited by one and the same author to illustrate madhyamasya trasah, as well as uttamasya trāsah' ! Vide also S. No. (212) supra. Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 149 (p. 740) 524) Pacchā antassa vi se...... पच्छाअंतस्स वि से बहुसो हिअअ-टिओ पिआण वि पुरओ। समअं मुह-णिवहम्मि वि सीआमइओ पअट्टइ समुल्लावो । (प्रच्छादयतः अपि तस्य बहुशो हृदय-स्थितः प्रियाणाम् अपि पुरतः । समकं ( = समं) मुख-निवहे अपि सीतामयः प्रवर्तते समुल्लापः ॥) -Setu XI. 9 525) Loo_jirai jurau...... (p. 745) लोओ जूर इ, जूरउ, वअणिज्ज होइ, होउ तं णाम । एहि णिमज्जसु (? णुमज्जसु)पासे पुप्फवइ ण एइ मे णिद्दा ॥ (लोकः खिद्यते, खिद्यतु, वचनीयं भवति भवतु तन्नाम । एहि निषीद ( = शेष्व) पाश्र्वे पुष्पवति नैति मे निद्रा ॥) -GS VI. 29 526) Gharanighanatthanapellana...... (p. 745) This gathi ( GS III. 61 ) is already cited on p. 579. Vide S. No. (217) supra. 527) Samvasarı mividan:dhe (?)...... (p. 746) This gatha ( GS III. 29, opening with Savvassammi vi daddhe) is cited earlier on p. 641 Vide S.No. (420) supra. 528) Tam tiasa kusumadamain...... (p. 748) तं तिअस-कुसुमदामं हरिणा णिम्महिअ-सुरहि-गंधामोअं। - अप्पणइअं(? अप्पत्थिअं) पि दूमिअ-पणइणि-हिअएण रुप्पिणीअ विइण्णं ॥ (तत् त्रिदश-कुसुम-दाम हरिणा निर्गत-सुरभि गन्धामोदम् । आत्मीयमपि (? अप्रार्थितमपि) दून ( = संतापित-)प्रणयिनी-हृदयेन रुक्मिण्यै वितीर्णम् ॥) -Harivijaye (p. 748) 529) Airā anemi tuha--(?)...... अइरा आणेमि तुहं अमआसअ-लोल-भमर-लंघिअ-कुसुमं । तिअस-गअ-दाण-सीहर-तुसार-तण्णाअ-मल्लवं सग्ग-दुमं ॥ (अचिरादानयामि तवामृतास्वाद-लोल-भ्रमर-लङिघत-कुसुमम् । त्रिदश-गज-दान-शीकर-तुषारादित-पल्लवं स्वर्गद्रुमम् ॥) -Harivijaye Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 530) Khanamettam pina pittai (?)...... (p. 751) खणमेत्तं पि ण फिट्टइ अणुदिअह-विइण्ण-गरुअ-संतावा। पच्छण्ण-पावसंक व्व सामली मज्झ हिअआहि ॥ (क्षणमात्रमपि नापयात्यनुदिवस-वितीर्ण-गुरुक-संतापा। प्रच्छन्न-पाप-शङ्कव श्यामला मम हृदयात् ॥) -GS II. 83 531) Jao so vi viklakho (?)...... (p. 753) This gathā ( GS IV. 51 ) is already cited on p. 646. Vide S. No. (470)s 532) Jujjai savvam siripu ..... (p. 757) जुज्जइ सव्वं सिरि-पुत्तिसेण जह भणिअं तह वि कंतं । एसा रमणीआ णअण-चंचरी तं च बोल्लेइ ॥ (युज्यते सर्व श्री-पुत्तिसेन यथा भणितं तथापि कान्तम् । एषा रमणीया नयन-चञ्चरी तदेव कथयति ॥) The printed text as it stands is quite corrupt. Puttisa or Pottisa (qualified by the honorific prefix sri) is the name of the minister of King Sātavāhana in the Prakrit poem called Lilavai. This gathā, however, is not found in the printed text of that poem. It is not unlikely that Bhoja had a different and larger MS before him from where he might have taken this quotation. Bhoja's readings differ from the printed text as can be seen by comparing the text of the verses 'Na sahai kalakkhevam' (Vol. III. p. 625 and Lilavai V. No. 567), and • Acchihim cia sa tena ' (Vol III, p. 787 and Lilavai v. No. 1258), and this fact supports the above conjecture. 533) Gharini ghanatthanapellana...... (p. 757) This gathā (GS III. 61 ) is already cited earlier on p. 579. p. 649 and p. 757. Vide S. No. (217) supra. 534) Ajja viharii camakkai (?)...... (p. 758) This gātha is already cited earlier (p. 737, opening with · Amjavi,' etc. ) Vide S. No. (523) supra. Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 151 535) Janaa samevi vihia...... (p.766) जाण असमेहि विहिआ जाअइ जिंदा-समा सलाहा वि । जिंदा वि तेहि विहिआ ण ताण मण्णे किलामेइ ॥ (येषामसमै विहिता जायते निन्दा-समा श्लाघापि । निन्दापि तैविहिता न तेषां मन्ये क्लमयति ॥) -Gaudavaho V. No. 173 536) Janai janaveum...... (p. 771) This gatha ( GS I. 88 ) is already cited earlier on p. 616. Vide S. No. (230) supra. 537) Annadaiapasamgam...... (p. 771) This gātha ( GS I. 48, opening with anna-mahila-pasangan ') is already cited earlier on p. 619. Vide S. No. (244) supra. 538) Uvvahai daiagahia...... (p. 771) This gatha ( Gaudavaho v. no. 690 ) is already cited earlier on p. 623. Vide S. No. (265) supra. It is extraordinary that one and the same gatha should be cited to illustrate Uttamā 'as well as uddhatā nāyikā ! ... 539) Ahava gunaccia lahua...... (p. 771) अहव गुण चिअ लहुआ अहवा गुणण्णुओ ण हु सो लोओ। अहव म्हि णिग्गुणा बहुगुणो क्खु अण्णो (? वा बहुगुणवंतो)जणो तस्स ॥ (अथवा गुणा एव लघवोऽथवा गुणज्ञो न खलु स लोकः । अथवास्मि निर्गुणा वा बहुगुणवाञ्जनस्तस्य ॥) -GS III.3 540) Tassamaālimchanassa (?)...... (p. 772) This gatha ( Lilavai v. no. 423 ) is cited earlier on p. 621. Vide S. No. (253) supra. 541) Aniapulaubbeo (?)...... (p. 773) आणिअपुल उभेओ सवत्ति-पणअ-परिधूसरम्मि वि गरुए। पिअदंसणे पवड्ढइ मष्णुटाणे वि रुप्पिणीऍ पहरिसो॥ (आनीत-पुलकोद्भेदः सपत्नी-प्रणय-परिधूसरे ऽ पि गुरुके। प्रियदर्शने प्रवर्धते मन्युस्थाने ऽपि रुक्मिण्याः प्रहर्षः ॥) -Harivijaye Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This verse is cited also in SK (V. v. no. 330, p. 673) with the introductory remark : "Janmāntara-samskāra-janitah sahajo yathā " 542) Kuvia a saccabhāmā....... ___ (p. 773) कुविआ अ सच्चभामा/सच्चहामा समेवि वहुआण णवर माणक्खलणे । पाअडिअ-हिअअ-सारो, पेम्मासंघ-सरिसो पअट्टइ मण्णू ॥ (कुपिता च सत्यभामा समे ऽ पि वधूनां केवलं मान-स्खलने । प्रकटित-हृदय-सारः प्रेम-विश्वास-सदृशः प्रवर्तते मन्युः ॥) -Harivijaye This verse is cited also in SK (V. v. no. 263, p. 647) with the introductory remark: “Prema mimite yatha" ___(p. 773) 543) Dullaha-jananurāo...... This gātha ( Ratnāvali II. 1 ) is already cited on p. 511. Vide S. No. (207) supra. 544) Vaharau mam sahio...... (p. 773) वाहरउ में सहीओ, तिस्सा गोत्तेण किं त्थ भणिएण । थिरपेम्मा होउ जहिं तहिं मा किं पि णं भणह ॥ (व्याहरतु मां सख्यस्तस्या गोत्रेण किमत्र भणितेन । स्थिरप्रेमा भवतु यत्र तत्रापि मा किमप्येनं भणत ॥) -GS II. 31 545) Paniggahane cia pavvāie...... (p. 777) पाणिग्गहणे च्चिअ पव्वईएँ णाअं सहीहि सोहगं । पसुवइणा वासुइ-कंकणम्मि ओसारिए दूरं ॥ (पाणिग्रहण एव पार्वत्या ज्ञातं सखीभिः सौभाग्यम् । पशुपतिना वासुकि कङ्कणे ऽ पसारिते दूरम् ॥ ) -GS I. 69 546) Caccaragharinipiadamisana...... (p. 777) चच्चरघरिणी पिअदंसणा अ बाला पउत्थवइआ अ। असई-सअज्झिआ दुग्गआ अ ण हु खंडिअं सीलं ॥ (चत्वर-गृहिणी प्रियदर्शना च बाला प्रोषितपतिका च। असती-प्रतिवेशिनी दुर्गता च न खलु खण्डितं शीलम् ॥) -GS I. 36 . Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 153 547) Diahamathadarai.vide (?).. ... (p. 777) दिअहमयदरंविआए (? दिअहं थुईंकिआए)सअलं काऊण गेह-वावारं । गरुए वि मण्णुदुक्खे भरिमो पाअंतसुनस्स ॥ (दिवस रोषमूकायाः सकलं कृत्वा गृह व्यापारम् । गुरुकेऽपि मन्युदुःखे स्मरामः पादान्तसुप्तस्य ॥) -GS III. 26 The Dasaripakavaloka. ( on II. 36), Adyar edition, cites this gāthā to illustrate Audāryam. Vide Chapter IV, S. No. (14) supra. 548) Mami hiaam va piam... (p. 778) This gatha (GS III.46) Salready cited earlier on p. 637. Vide S. No. (381) supra. (p. 781) 549) Ekkakkamasamdesā... एक्कक्कमसंदेसाणुराअ-वड्ढंत-कोउहल्लाइं। दुक्खं असमत्तमणोरहाइँ अच्छंति मिहुणाई ॥ (अन्योन्यसंदेशानुरागवर्धमानकौतुहलानि । दुःखमसमाप्तमनोरथानि तिष्ठन्ति मिथुनानि ॥) -GS IV. 42 (p. 781) 550) Gehnaha palo aha imain...... गेण्हह पलोअह इमं पहसिअ-वअणा पइस्स अप्पेइ । जाआ सुअ-पढमुब्भिण्णदंतजुअलंकिअं वोरं ॥ (गृहणीत प्रलोकयतेदं प्रहसित-वदना पत्युरर्पयति । जाया सुत-प्रथमोद्भिन्नदन्तयुगलाङ्कितं बदरम् ॥) -GS II. 100 551) Jam Jam so nijjhaai...... (p. 782) This gāthā (GSI. 93 ) is already cited earlier on p. 637. Vide S. No. (380) supra. Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 154 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 552) Vanchadhaulim kareu (?)...... .. (p. 782) This verse / gatha is highly corrupt and therefore, obscure. 553) Aviahnapecchanijjena...... (782) This gatha ( GS I. 93 ) is already cited earlier on p.640. Vide S. No. (413) supra. (p. 782) 554) Ghadiurusampudam (?)...... घडिऊरुसंपुडं णववहएँ जहणं वरो पुलोएइ । संदट्ट-णव-कवाडं दारं पिव सग्ग-णअरस्स ॥ (घटितोरु-संपुटं नववध्वा जघनं वरः प्रलोकते। संलग्न-नव-कपाटं द्वारमिव स्वर्ग-नगरस्य ॥) 555) Kassa karo bahupunna...... (p. 782) This gātha (GS VI. 75 ) is already cited earlier on p. 621. VideS: No. (249) supra. 556) Jam cia vi pianara....... ___ (p. 782) वंचिअपिआणणा पिअअमस्स लोलइ सहीमुहे दिट्ठी। लीलं रहस्स-बहुलं सा हु विहारेइ कामस्स ॥ (वञ्चितप्रियानना प्रियतमस्य लुठति सखीमुखे दृष्टिः। लीलां रहस्य-बहुलां सा खलु विधारयति कामस्य ॥) This gatha and the gatha, · Gharasāmiassa ' (p. 1174) etc., closely correspond with each other. 557) Dharium kaha na tikai (?)...... (p. 783) धरिउं कह णु तीरइ हअ-दिट्ठी वल्लहेसु णिवडती। गाइ व्व हारहाई (? भारवाही) सरसे जव-वल्लरे लुद्धा ॥ (धर्तुं कथं न शक्यते हत-दृष्टिवल्लभेषु निपतन्ती। गौरिव भारोही सरसे यव-क्षेत्रे लुब्धा ॥) 558) Saddhā me tujjha piattanassa...... (p. 783) सद्धो मे तुज्झ पिअत्तणस्स कह तं ति णेअ आणामो। दे पसिअ तुमं चिअ सिक्खवेसु जह ते पिआ होमि ॥ (श्रद्धा मे तव प्रियत्वस्य कथ तदिति नैव जानीमः । प्रार्थये प्रसीद त्वमेव शिक्षय यथा ते प्रिया भवामि ॥) -Cf. GS (W) 750 Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 155 Note : This gathā is again cited on p. 1031. It is included in Gaharayanakosa (No. 479) too. 559) Bālāo gomti koühalena (?)...... (p. 783) बालाओ होंति कोऊहलेग एमेअ चवल-चित्ताओ। दर-ल्हसिअ-थणीअसु पुणो णिवसइ मअरद्ध/रहस्सो॥ (बाला भवन्ति कौतूहलेन एवमेव चपल-चित्ताः । दर-( = ईषत्-) स्रस्त-स्तनीषु पुननिवसति मकरध्वज-रहस्यम् ॥) Cf. Karpūrama ñjari II. 49., and Kavidarpaşa App. I, p. 93 v. 56 560) Kim kim de padih isai ...... (p. 783) कि कि दे पडिहासइ सहीहि इअ पुच्छिआएँ मुद्धाए । पढमुल्लअ-दोहलिणिऍ णवरं दइअंगआ दिट्ठी ।। (किं कि ते प्रतिभासते सखीभिरिति पृष्टाया मुग्धायाः । प्रथम-दोहदवत्याः केवलं दयितं गता दृष्टिः ॥) -Cf. GS I. 15 561) Niai ajja nikkiva...... (p. 783) This gatha (GS IV. 28 ) is already cited earlier on p. 641. Vide S. No. (419) supra. 562) Hojjavane so diaraha (?)...... (p. 784) .. होज्ज वणे सो दिअहो जत्थ वि आमलिअ-कुसुम-धम्मिल्ला । पत्ते रआवसाणे पुच्छिज्ज पवास-दुक्खाई॥ (भवेत् संभाव्यते एतत् स दिवसो यत्रापि आमृदित-कुसुम-धम्मिल्ला । प्राप्ते रतावसाने पृच्छेयं प्रवास-दुःखानि ॥) 563) Loo jurai jurau...... (p. 784) This gātha ( GR VI. 29 ) is already cited earlier on p. 745. Vide S. No. (525) supra. (p. 784) 564) Gahnai kam thammi balā ...... गेण्हइ कंठम्मि बला चुंवइ णअणाइ हरइ मे सिअअं। पढम-सुरअम्मि रअणी वरस्स एमेअ वोलेइ ॥ (गृह्णाति कण्ठे बलाच्चुम्बति नयने हरति मे सिचयम् । प्रथम-सुरते रजनी वरस्य एवमेव गच्छति ॥) Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 156 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 565) Ajja mae gamtavvam...... (p. 784) This gātā (GS III. 49 ) is already cited earlier on p. 637. Vide S. No. (388) supra. 566) Balaaa re vamcijjasi...... (p. 785) बालअ रे वंचिज्जसि घोलिर-महु-पाण-लद्ध-पसराओ। पुप्फवई-मुह-चुंबणसहास (अथवा, सरहस-) कंठग्गह-सुहाओ ॥ (बालक रे वञ्च्यसे लोलनशील-मधु-पान-लब्ध प्रसरात् । पुष्पवती-मुख-चुम्बन-सहास-(अथवा, सरभस-) कण्ठग्रह-सुखात् ॥) 567) Visambha-vaddhia-rasam...... (p. 785) वीसंभ-वड्ढिअ-रसं अइराअ-क्ख लिअ-सेस-संठिअ-रसणं । विअलिअ-मअ-पत्तटुं पच्चूस-रअं पओस-दूरब्भहिरं ॥ (विश्रम्भ-वधित-रसम् अतिराग-स्खलित-शेष-संस्थित-रशनम्। विगलित-मद-निपुणं प्रत्यूष-रतं प्रदोष-दूराभ्यधिकम् ॥) -Setu XII. 13 568) Humshumide bhanasu puno..... (p. 785) This gātha is already cited earlier on p. 632. Vide S. No. (338) supra. 569) (p. 785) Dadha-mudhabaddha-ganthim...... दढ-मूल-बद्ध-गठि व्व मोइआ कहवि तेण मे बाहू। अम्हेहि वि तस्स उरें खत्त व्व समक्खआ थणआ॥ (दृढ-मूल-बद्ध-ग्रन्थिरिव मोचितौ कथपि तेन मे बाहू। अस्माभिरपि तस्योरसि मग्नाविव समुत्खातौ स्तनौ ॥) । -GS III.6 570) Ki- - - -kkhara disikkhia (?) . ... (p. 785) कालक्खर-दूसिक्खिअ (अथवा, दुस्सिक्खिअ-), वालअ रे एहि लग्ग कंठम्मि । दोण्ह वि णरअ-णिवासो समअं जइ होइ ता होउ ।। (कालाक्षर-दुःशिक्षित बालक रे एहि लग कण्ठे। द्वयोरपि नरक-निवासः समकं = समं) यदि भवति तद् भवतु ॥) -Cf. GS (W) 878 Aprastut: This gātha is cited in SK (V. v. 112, p. 471 ) to illustrate a variety of Prasamsat. Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 157 571) Nisāsinkkampapuloiehim...... (p. 786) This gātha ( GS IV. 61 ) is already cited earlier. Vide S. No. (305) supra. 572) Ta chivti ld kiacchai...... (p. 786) ता छिवई ता णिअच्छइ ता कुणइ रअं पि ताव चुंबेइ । अंगेहि कीरइ पई कामोत्तव-(? कामोत्तत्त-) सीअलो तिस्सा ॥ (तावत् स्पृशति तावत् पश्यति तावत् करोति रतमपि तावच्चुम्बति । अङ्गः क्रियते पतिः कामोत्तप्त-शीतलस्तस्याः ॥) 573) Asamittamandanam cia...... (p. 786) असमत्त-मंडण च्चिअ वच्च घरं से सकोउहल्लस्स । वोलाविअ-हलहलअस्स पुत्ति चित्ते ण लग्गिहिसि ॥ (असमाप्तमण्डनैव ब्रज गृहं तस्य स कौतूहलस्य । अंतिकान्त (अतिकामित) औत्सुक्यस्य पुत्रि चित्ते न लगिष्यसि ॥) -GS I. 21 574) Gharinighanatthana...... (p. 786) This gāthā (GS III. 61 ) is already cited earlier on p. 579. Vide S. No. (217) supra. 575) Janāmi jano niulo...... (p. 786) .. जाणामि जणो णिउणो गुरुअणमज्झम्मि संठिआ अ अहं । ता किं करेमि पिअसहि धरिआवि बला वलइ दिट्ठी। (जानामि जनो निपुणो गुरुजनमध्ये संस्थिता चाहम् । तत् किं करोमि प्रियसखि धृतापि वलाद् वलते दृष्टिः ॥) 576) Tassa a sohaggagu iam....... (p. 787) तस्स (? तुज्झ ) अ सोहग्ग-गुणं अमहिल-सरिसं च साहसं मज्झ । जाणइ गोलाऊरो वासारत्तद्धरत्तो अ॥ (तस्य (? तव च सौभाग्य-गुणम् अमहिलासदृशं च साहसं मम । जानाति गोदापूरो वर्षारात्रार्धरात्रश्च ॥) -GS HI. 31 Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 577) Acchihim cia sā tena...... (p. 787) अच्छीहि चिअ सा तेण पिअअमा णेह-णिन्भर-मणेण ।। आलिंगिअ व्व परिसंबिअ व्व रमिअ व्व पीअ व्व ॥ (अक्षिभ्यामेव सा तेन प्रियतमा स्नेह-निर्भर-मनसा । आलिङिगतेव परिचुम्बितेव रतेव पीतेव ॥) -Lilavai v. no. 158 The first half of this gātha entirely agrees with the first half of v. no. 1258 of the Lilavai. The second half partially agrees. It reads : आहासि व दोहिअव्व रमिअ रमिअवचीअं व ॥ It may be reconstructed as follows: आहासिअ व्व दुहिअ व्व रमिअ-रमिअ व्व पीअ व्व ॥ (आभाषितेव दुग्धेव (?) रमित-रमितेव पोतेव ॥) 578) Aniapulaubbheo.... (p. 787) This gatha is already cited earlier on p. 773. Vide S. No. (541) supra. 579) (p. 787) Mharimo se saanaparam...... भरिमो से सअण-परंमुहीऍ विअलंत-माण-पसराए । कइअवसुत्तुव्वत्तण-थण-कलस-प्पेलण-सुहेल्लि ॥ (स्मरामस्तस्याः शयन-पराङमुख्या विगलन्मान-प्रसरायाः। . कैतवसुप्तोद्वर्तन-स्तन-कलश-पीडन-सुखम् ॥) -GS IV. 68 8580) Diţthe jain Pulaijjasi...... (p. 788) This gāthā is already cited earlier on p. 629. Vide S. No. (314) supra. 581) __(p. 788) Taha tie suharaso...... तह तोएँ सुहरसो (? सुरअ-रसो) पहरिसो मुह-पंकअम्मि पप्फुरिओ । समअं जह विअसिअ-मउलिआइ जाआइ अच्छीइ ॥ (तथा तस्याः सुखरसः(? सुरत-रसः)प्रहर्षो मुख-पङ्कजे प्रस्फुरितः। समकं ( = समं) यथा विकसित-मुकुलिते जाते अक्षिणी॥) Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 159 159 582) Accherain va rihin via...... (p. 788) अच्छेरं व णिहि विअ सग्गे रज्जं व अमअ-पाणं व । आसि म्ह तं मुहत्तं विणिअंसण-दंसणं तीए । (आश्चर्यमिव निधिरिव स्वर्गे राज्यसिवामृतपानमिव । आसीदस्माकं तन्मुहूर्त वि-निवसन-दर्शनं तस्याः ॥) -GS IL. 25 583) Arihāviakkharavaa...... (p. 788) This gatha is already cited earlier on p. 630. Vide S. No. (319) supra. 584) Navavahupemma-tamuio...... (p. 788) This gātha is already cited earlier on p. 606. Vide S. No. (226) supra. 586) Khinnassa ure paino...... (p.788) This gatha ( GS III. 99 ) is already cited earlier on p. 633. Vide S. No. (342) supra. 586) Jhatti samutthiamanahara..... (p. 789) झत्ति समट्टिअ-मणहर-सिरि-वअण-विलास-संभमाउलिअं । भुअ-जुअल-गहिअ-णिप्पंद-मंदरं णमह मह-महणं ॥ (झटिति समुत्थित-मनोहर-श्री-बदन-विलास-संभ्रभाकुलितम् । भुज-युगल-गृहीत-निष्पन्द-प्रदरं नमत मधु-मथनम् ॥) ___ This gatha is probably drawn from Vakpatiraja's - Mahumaha-Viaa' [Sk : Madhumatka (na)–Vijaya ), a Prakrit epic, now lost. 587) Gajja maha ccia uarim...... (p. 789) गज्ज महं चिअ उरि सव्व-त्थामेण लोह-हिअअस्स। जलहर लंबालइ मा रे मारेहिसि वराई ॥ (गर्ज ममैवोपरि सर्वस्थाम्ना लोह-हृदयस्य । जलधर लम्बालकिका ( = लम्बालकां) मा रे मारयिष्यसि वराकीम् ॥) --GS VI. 66 588) Keligottakkhalare...... (p. 789) . This gatha is already cited earlier on p. 622. Vide S. No. (256) supra. Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 789) 589) Samaana-naanaloana...... समअण-णअणालोअण-सच्चविअण्णोण्णमणहरालावो । पच्चस-रअ-बिलासो, वीसंभं कहइ मिहुणाण ॥ (समदननयनालोकन-दृष्टान्योन्य-मनोहरालापः । प्रत्यूष-रत-विलासो विस्त्रम्भं कथयति मिथुनानाम् ॥) 590) Saloe ccia Sure...... (p. 789) This gāthā (GS II. 30) is already cited on p. 394 and p. 628). Vide S. No. (128) supra. 591) (p. 789) Ekkam paharuvvianam...... एक्कं पहरुविष्णं हत्थं मुह-मारुएण वीअंतो। सो वि हसंतीए मए गहिओ बीएण कंठम्मि ॥ (एक प्रहारोद्विग्नं हस्तं मुख-मारुतेन वीजयन् । सो ऽ पि हसन्त्या मया गृहीतो द्वितीयेन कण्ठे ॥) -GS I. 86 592) Hai.ho kapmullina...... (p. 790) हहो कण्णुल्लीणा भणामि रे सहअ कि पि मा तूर । णिज्जण-पाणद्धीसु [ तु] कह पि पुण्णेहि लद्धो सि ॥ (हंहो कोल्लीना भणामि रे सुभग किमपि मा त्वरस्व । निर्जन-रथ्यासु [ तु] कथमपि पुण्यैर्लब्धोऽसि ॥) This gātha is cited in SK (V. v. no. 224, p. 635 ) with the introductory remark : " Vipralambha-paristisvabhiyogatah prema-pariksā yathā " 593) Eena ccia piasahi...... (p. 790) This gatha is already cited earlier on p. 636. Vide S. No. (371) supra. 594) Asamattacittala (?)...... (p. 790) This verse/gāthā is highly corrupt and therefore, obscure. 595) Savvassammi vi daddhe...... (p. 790) This gātha (GS II. 29 ) is cited earlier on p. 641 (and p. 746 ). Vide S. No. (420) supra. Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___161 596) Hiaabbhantarapasaramta (?)...... (p. 790) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 597) Mae kajja kanico...... (p. 790) माए कज्जा कंचो (? कज्जारंभा) फल-संपतीए होंति विणिअता । ण समप्पंति समत्ता वि दट्ट-पेम्मस्स वावारा ॥ (मातः(? सखि) कार्यारम्भाः फल-संप्राप्त्या भवन्ति विनिवृत्ताः । न समाप्यन्ते समाप्ता अपि दग्ध-प्रेम्णो व्यापाराः॥) 598) Acca utava manaharam (?)...... (p. 791) अच्छउ ताव मणहरं पिआइ मुह-दंसणं अइ-महग्छ । तग्गाम-छत्त-सीमा वि झत्ति दिट्ठा सुहावेइ॥ (आस्तां तावन्मनोहरं प्रियाया मुखदर्शनम् अतिमहाघम् । तद्ग्रामक्षेत्रसीमा ऽ पि झटिति दृष्टा सुखयति ॥) -GS II. 68 (p. 791) 599) Dakkhinnena vi emto...... दक्खिण्णेण वि एंतो सुहअ सुहावेसि अम्ह हिअआई। णिक्कइअवाणुरत्तो सि जाण का णिव्वुई ताणं॥ (दाक्षिण्येनाप्यायन सुभग सुखयस्यस्माकं हृदयानि । निष्कतवानुरक्तो ऽसि यासां का निर्वृतिस्तासाम् ॥) -Cf. GS I. 85 The GS reads : णिक्कइअवेण जाणं गओ सि का णिव्वुई ताणं ॥ (निष्कतवेन यासां गतोऽसि का निर्वृतिस्तासाम् ॥) (p. 792) 600) Keligabbhasaricche...... केलि-गब्भ-सरिच्छे ऊरू दळूण हलिअ-सोण्हाए । उल्लसई णहरणं चडुलस्स सेओल्लिअ-करस्स ॥ (कदली-गर्भ-सदृक्षौ ऊरू दृष्ट्वा हालिक-स्नुषायाः। उल्लसति नखरं चटुलस्य स्वेदाद्रित-करस्य ॥) Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 162 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 792) 601) Golānai na tühe... गोला-णईएँ तूहे मोहं चिअ कुरुउरंत-भट्टस्स । सोज्झअ-धूआ-मुह-पेच्छिरस्स ग समप्पए संझा ॥ (गोदानद्यारतीर्थे मोघमेव कुरुकुरायमाण-भट्टस्य । रजक-दुहित-मुख-प्रेक्षणशीलस्य न समाप्यते सन्ध्या ॥) 602) Sankeatusuamano....... संकेअ-ऊसुअ-मणो गहवइ-धूआ-कडक्ख-सच्चविओ। तंबं गण वेअइ गोवालो अंबरं दुहइ ॥ (सङकेतोत्सुकमना गृहपति-दुहित-कटाक्ष-दृष्टः। ताम्रां(गां)गतां न वेदयति गोपालो ऽम्बरं दोग्धि ॥) (p. 792) This very gātha is cited by Sobhākara in his Alamkāraratnākara (p. 190). There too the text presented is inaccurate (and incomplete): संकेओसुअमणओ गहवइ-धूआ-कडक्ख-सच्चविओ। ता---ण चेअइ गोउरअंबरं धोइ ॥ The author's gloss on this gāthā, however helps us to restore it. It runs as follows: अत्र गोपालस्य धेनुगमने ऽप्यम्बरदोहनेनोपहसनीयत्वस्य वाक्यार्थीभूतत्वाद् वाच्यस्य प्रथमा|पनिबद्धः शृङ्गारोऽङ्गम्। (p. 792) 603) Ramituna paam vigao...... रमिऊण पअं पि गओ जाहे उवऊहिउँ पडिणिउत्तो। अहअं पउत्थपइअव्व तक्खणं सो पवासि व्व ॥ (रत्वा पदमपि गतो यदोपहितुं प्रतिनिवृत्तः। अहं प्रोषितपतिकेव तत्क्षणं स प्रवासीव ॥) . -GS I.98 604) Sa tui sahatthadinnam...... (p. 792) सा तुइ सहत्थ-दिष्णं अज्ज वि रे सुहअ गंध-रहिअंपि। उव्वसिअ-णअर-घर-देवअ व्व णोमालिअं(ओमालिअं)वहइ ॥ (सा त्वया स्वहस्तदत्तामद्यापि रे सुभग गन्ध-रहितामपि । उद्वासित-नगर-गृहदेवतेव नवमालिका (अवमालिकां) वहति ॥) -GS II.94 . Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 163 605) So tuha kaena sumdari...... (p. 793) This gātha is already cited earlier on p. 644. Vide S. No. (451) supra. 606) Hatthapphamsena jaraggai...... (p. 793) हत्थ-फंसेण जरग्गवी वि पण्हअइ दोहअ-गुणेण। अवलोइअ-पण्हुइरि पुत्तअ दुक्खेहि पाविहिसि ॥ (हस्त-स्पर्शन जरद्गव्यपि प्रस्नौति दोहक-गुणेन । अवलोकित-प्रस्नवनशीलां पुत्रक दुःखैः प्राप्स्यसि ॥) -GS V. 62 607) Samapemmrasam samarāpa...... (p. 794) सम-पेम्म-रसं सम-रूव-जुन्वणं सम-विलास-वेअड्डि। सम-सुह-दुक्खं च जणं सम-पुण्णो जइ जणो लहइ ॥ (समप्रेमरसं समरूपयौवनं सम-विलास-वैदग्धीम् । सम-सुख-दुःखं च जनं सम-पुण्यो यदि जनो लभते ॥) 608) Abbhatthanam na gcnhai...... This verse ( Setu XI. 27) is already cited earlier on p. 729. Vide S. No. (519) supra. 609) Dittha kuianunad..... (p. 794) दिट्ठा कुइआणुणआ पिआ सहस्स-जण-पेल्लणं पि विसहि। जस्स णिसण्णाएँ उरे सिरी' पेम्मेण लहुइओ अप्पाणो ॥ (दृष्टा कुपितानुनया प्रिया सहस्र-जन-पीडनमपि विसोढम् । ... यस्य निषण्णयोरसि श्रिया प्रेम्णा लघूकृत आत्मा ॥) This verse is cited by Bhoja in SK (V. v. 322, p. 671) with the introductory remark : “ Prema-prakāre vipriyādibhirapyavināšani yo nityo yatha! - 610) Tuha damsara samjanio...... (p. 795) This gāthā (GS VII. 10) is already cited earlier on p. 633. Vide S. No. (348) supra. (p. 795) 611) Iaro jano na anai...... इअरो जणो ण आणइ धण्णाण संजमिआइ पेम्माई। अम्हं मणोरहा दुक्खिआण रच्छासु गिज्जंति ॥ (इतरो जनो न जानाति धन्यानां संगोपितानि प्रेमाणि । . अस्माकं मनोरथा दुःखितानां रथ्यासु गीयन्ते ॥) Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 164 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 612) Kassa na saddhā garua...... (p. 796) कस्स ण सद्धा गरुअत्तणम्मि पइणा पसज्जमाणस्स । जइ माणभंजणीओ ण होंति हेमंत-राईओ॥ (कस्य न श्रद्धा गुरुत्वे पत्या प्रसाद्यमानस्य । यदि मान-भञ्जिन्यो (भजिका)न भवन्ति हेमन्त-रात्रयः॥) -GS (W) 745 Note : GS (W) reads : पइणो पसाबमाण रस ( SK पत्यु: प्रसादयतः ). 613) Disai na cuamuulam...... (p. 796) दोसइ ण चूअ-मउलं अत्ता ण अ वाइ मलअ-गंधवहो। एंतं (पत्तं)वसंत-मासं साहइ उक्कंठिअ च्चेअ॥ (दृश्यते न चूत-मुकुलं सखि न च वाति मलय-गन्धवाहः। आयन्तं (प्राप्तं) वसन्त-मासं कथयति उत्कण्ठिका एव ॥) -GS VI. 42 This gathā is cited in SK ( III. v. 156, p. 384) to illustrate the figure .( Sesavat) anumānam'. 614) Jam mucchiae na suo...... (p. 797) जं मुच्छिआएँ ण सुओ कलंब-गंधेण तं गुणे पडिअं। इहरा गज्जिअ-सद्दो जीएण विणा ण वोलंतो॥ .. ( यद् मूच्छितया न श्रुतः कदम्ब-गन्धेन तद् गुणे पतितम् । इतरथा गजित -शब्दो जीवितेन विना न गच्छेत् ॥) This gāthā is cited in SK (V. v. 344, p. 676) to illustrate · mūricha '. SK reads : जं मुच्छिआ ण अ सुओ कलंब-गंधेण तं गुणे पडिअं। . इअरह गज्जिअसद्दो जीएण विणा ण वोलितो॥ (यन्मूच्छिता न च श्रुतः कदम्बगन्धेन तद्गुणे पतितम् । इतरथा गजितशब्दो जीवेन विना न व्यतिक्रामेत् ॥) 615) Kallam kira khara-hiao...... (p. 797) कल्लं किर खर-हिअओ पवसिहिइ पिओ त्ति सुव्वइ जणम्मि । तह वड्ड भअवइ णिसे जह से कल्लं चिअ ण होइ॥ (कल्यं किल खर-हृदयः प्रवत्स्यति प्रिय इति श्रूयते जने । तथा वर्धस्व भगवति निशे यथा तस्य कल्यमेव न भवति ॥) -GS I. 46 . Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 165 (p. 797) 616) Sahasā mā sahippai ( ? )...... सहसा मा साहिज्जउ, पिआगमो तीऍ विरह-किसिआए। अच्चंत-पहरिसेण वि, जा अ मआ सा मअ च्चेअ॥ (सहसा मा कथ्यतां प्रियागमस्तस्या विरह-कृशायाः। अत्यन्त-प्रहर्षेणापि या च मृता सा मृतव ॥) This gātha is cited in SK (V. v. 54, p. 591) with the introductory remark: " Tad ( sarika) rapena rasasya prakarso yatha" The fourth quarter of this gātha Jā a maa să maa ccea' reminds one of the fourth quarter of GS V. 97: Jo kkhul mao so mao ccea.' 617) Dharaharai ūrujualan...... (p. 797) थरहरइ ऊरुजुअलं सिज्जइ वअणं ससज्झसं हिअअं। बालाए पढम-सुरए किं किं ण कुणंति अंगाई॥ (थरथरायते ( = कम्पते = वेपते) ऊरु-युगलं स्विद्यति वदनं ससाध्वसं हृदयम् । बालायाः प्रथम-सुरते किं किं न कुर्वन्त्यङ्गानि ॥) 618) Pattapaoso padivana...... (p. 797) पत्त-पओसो पडिवण्ण-मंडणो घडिअ-दूइ-संचारो। थोवावसेस-घोलिर-मणोरहो (? मणोहरो)होइ जुअइ-जणो॥ (प्राप्त-प्रदोषः प्रतिपन्न-मण्डनो घटित दूती-संचारः। · स्तोकावशेष-घूर्णनशील-मनोहरो भवति युवति-जनः॥) 619) Pialaibhena paoso...... (p. 798) पिअ-लंभेण पओसो जाओ दिण्ण-फलो रइ-सुहेण णिसा। आणिअ-विरहुक्कंठो गलइ अ-णिविण्ण-वम्महो पच्चूसो ॥ (प्रिय-लम्भेन प्रदोषो जातो दत्त-फलो रति-सुखेन निशा ॥ आनीत-विरहोत्कण्ठो गलत्यनिविष्ण-मन्मथः प्रत्यूषः ॥) -Setu XII. 12 Note : The NS edn reads. pai' (Sk pati ) for pia'. 620) Coriaraasaddhalui...... (p. 798) This gātha (GS V. 15) is already cited earlier on p. 633. Vide S. No. (344) supra. Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 166 621 ) Candujjoena mao...... चंदुज्जोएण मओ मएण चंदाअवो णु वड्ढिअ-पसरो । दोहिं विहिंगु मअणो मअणेण णु दो वि ते णिआ अइभूमि ॥ ( चन्द्रोद्योतेन मदो मदेन चन्द्रातपो नु वर्धित - प्रसरः । द्वाभ्यामपि ताभ्यां नु मदनो मदनेन नु द्वौ अपि तौ नीतावतिभूमिम् ॥ ) - Setu X. 81 622) Anunaasuhai na pattam....... (p. 798) अहं ण पत्तं पिआहि दइएसु खिज्जिओ विण चलणो । ओसारिअम्मि पढमं दूईए व्व दोसिणाए माणग्गहणे ॥ ( अनुनय - सुखं न प्राप्तं प्रियाभिर्दयितेषु खेदितोऽपि न चरणः । अपसारिते प्रथमं दूत्येव ज्योत्स्नया मानग्रहणे ॥ ) 623) Avaranhāaajāmā..... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 798) 624) Bohe (ai) pāsuttam...... अवरण्हागअ-जामाउअस्स विउणेइ मोहणुक्कंठं । बहुआएँ घरपरोहर - (? परोहड पलोहर - ) मज्जण-तुहलो वलअसो ॥ ( अपराह्णागत- जामातुद्विगुणयति मोहनोत्कण्ठाम् । वध्वा गृहपश्चिमाङ्गण-मज्जन - मुखरो वलयशब्दः ॥ ) (p. 798) 625 ) Karanagahiam pi imā...... -GS VII. 83 (p. 798) बोइ व पात्तं मअणं मिहुणाण परिक्षण करेहि । वज्र्ज्जत - सुसिण - ( ? सुसर ) घोलिर - बाहुलआ - वलअ - णिग्घोसो ॥ ( बोधयतीव प्रसुप्तं मदनं मिथुनानां परिजन करैः । वाद्यमान- सुस्वर - घूर्णनशील - बाहुलता - वलय- निर्घोषः ॥ ) (p. 799) कारण- गहि पिइमा माणं मोएइ माणिणि अणस्स । सहआर - मंजरी पिअसहि व्व कण्णे समुल्लीणा ( समल्लीणा ) ॥ ( कारण- गृहीतमप्येषा मानं मोचयति मानिनी-जनस्य । सहकार मञ्जरी प्रियसखीव कर्णे समालीना ॥ ) -GS (W) 783 Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 626) Pialambajasāhulipā ( ? ) ...... (p. 799) पिअ - लंबज (? लद्धअ ) विहलंघल - साहुलि - पंडराए जहण - भर - मंद-गमणाए । अहिधाविऊण चिफ (? छिप्फो/छित्तो ) पुप्फफलआए (? पुप्फवईआऍ) घण्णो सि ॥ ( प्रिय-लब्ध / विहवलाङ्ग-वस्त्र- पाण्डरया जघन-भर-मन्द- गमनया । अभिधाव्य स्पृष्टः पुष्पवतीकया ( = पुष्पवत्या ) धन्यो ऽसि ॥ ) 627) Nimmariasan dhiam mā ( ? )...... मिविअ - संधिअम्मा ताव अ दूर-पडिबद्ध वम्मह-पसरा । गरुअं सुरउच्छाहं दाऊण सहि व्व जामिणी तीऍ गआ ॥ (निर्मापित सन्धिकर्मा तावच्च दूर - प्रतिबद्ध - मन्मथ - प्रसरा । गुरुकं सुरतो साहं दत्वा सखीव यामिनी तस्या गता ॥ ) 628 ) Olotaammri tuli- - - pidhi (? )...... (p. 799) अतुल [अं], पिआहि गहिअम्मि संभ्रमेण वलइअं । पचिविखअम्मि कथं च, पए (? पिएस) संधिअ-सरं अणंगेण धणुं ॥ ( अवलोकने तुलितं प्रियाभिगृहीते संभ्रमेण वलयितम् । आस्वादिते कृतं च प्रियेषु संधित-शरमनङ्गेन धनुः ॥ ) 629) Jhijjam tijham tehim ( ? ).... 'रज्जति झतेहि पल्लविआ होंति पल्लवंतेहि । गामासण- पलासेहिं पंसुली - हिअअ-सम्भावा ॥ ( कुब्जन्ति शीर्थमानैः पल्लविता भवन्ति पल्लवद्भिः । ग्रामासन्न- पलाशैः पांसुला-हृदय-सद्भावाः ॥ ) 630) Pullamtaniramtarataruna (?)...... (p. 799) फुलंत - निरंतर तरुण - वंजुला वण- सिणिद्ध-कूलाए । गोलाईऍ वसिरी सइत्तिमा पुत्ति पत्तिअसु ॥ (p."799) (p. 800) (फुल्ल न्निरन्तर तरुण वञ्जुल-वन-स्निग्ध-कूलायाः " । गोदानद्या वसित्री ( = वसनशीला) सतीति मा पुत्रि प्रतीहि ॥ ) 167 Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics" 631 ) Kenā ci ajja gose...... (p. 800) This gāthā is highly obscure. Tentatively, it may be restored as follows : केणावि अज्ज गोसे कप्पवणे (? अंबवणे) वल्लहं भरतेण । दूसह-मअण- सराहअ-हिअअ-वण- फोडणं गीअं ॥ ( केनापि अद्य प्रभाते आम्रवने वल्लभां स्मरता । दुःसह-मदन-शराहत-हृदय- व्रण - स्फोटनं गीतम् ॥ ) 632 ) Sahine vi piaame...... विपअप वि छणे ण मंडिओ अप्पा | दुग्गअ - पत्थवइअं अज्झिअं संठवंतीए ॥ (स्वाधीने ऽपि प्रियतमे प्राप्ते ऽपि क्षणे न मण्डित आत्मा । दुर्गत प्रोषितपतिकां प्रतिवेशिनीं संस्थापयन्त्या || ) 633 ) Karikalabhakumbha-sanniha...... करि- कलभ - कुंभ - संणिह थणभर भज्जेत नणुअ- मज्झाओ । संसारम्मि असारे सारं सारंग - णअणाओ | (p. 800) 634) Tāvamavanei na tahā........ -GS I. 39 ( करि-कलभ कुम्भ-संनिभ-स्तन-भर भज्यमान-तनुक - मध्याः । संसारेऽसारे सारं सारङ्ग- नयनाः ॥ ) 635) Navi taha chearaãim....... (p. 801) (p. 801) तावमवणे ण तहा चंदण-पंको वि कामि मिहुणाणं । हस व हे अण्णा लिंगण-सुहेल्ली ॥ ( तापमपनयति न तथा चन्दन - पङ्कोऽपि कामि- मिथुनानाम् । यथा दुःसहेsपि ग्रीष्मे अन्योन्यालिङ्गनसुखम् ।। ) — GS III. 88 (p. 801) ण वि 'तह छेअ-रआइँ वि हरंति पुणरुत्त - राअ र सिआई । जह जत्थ व तत्थ व जह व तह व सम्भाव-रमिआई ॥ (नैव तथा छेक - रतान्यपि हरन्ति पुनरुक्त-राग-रसिकानि । यथा यत्र वा तत्र वा यथा वा तथा वा सद्भाव रमितानि ॥ ) -GS III. 74 Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 169 (p. 801) 636) Jam tamrivam nam tam....... जं तं रूवं जं तं पअंपिअंजं पि तं पिणेवच्छं । तरुणीअणसंबंध अण्णं चिअ कि पि तं होइ॥ (यतद रूपं यत्तत प्रजल्पितं यदपि तदपि नेपथ्यम् । तरुणी-जन-संबन्धम् अन्यदेव किमपि तद् भवति ।।) 637) Hasiai samālasako...... (p. 801) हसिआइ समालस (? समंसल)-कोमलाइ वीसंभ-कोमलं भणिअं। सब्भाव-कोललं पुलइअं च णमिमो सुमहिलाणं ।। (हसितानि श्रमालस (? समांसल)-कोमलानि विस्रम्भ-कोमलं भणितम् । सद्भाव-कोमलं प्रलोकितं च नमामः सुमहिलानाम् ( = सुमहिलाभ्यः ।) This gatha is cited in SK (V. v. 374, p. 683) with the introductory remark : "Nāyikā gunesu sarva-gunasampadyogā duttama yatha"The SK reads - samamsala' (Sk — sam.amsala ), in place of — samalasa'. 638) Aambaloanānam...... (p. 801) आअंब-लोअणाणं ओल्लंसुअपाअडोरुजहणाणं । अवरह-मज्जिरीणं कएण कामो वहइ चावं ॥ आताम्रलोचनानाम् आर्द्राशुक-प्रकटोरुजघनानाम् । अपराहण-मज्जन-( = स्नान-) शीलानां कृते कामो वहति चापम् ॥) -GS V. 73 (p. 802) 639) Lilavelakkhavilasa...... लोला-वेलक्ख-विलास-मसिण-बंधुर-मुहारविदाई। रअओंच्छिअम्मि विलासिणीणं सो (हग्गहसि) आइं॥ (लीला-वैलक्ष्य-विलास-मसूण-बन्धुर-मुखारविन्दानि । रत-केशविवरण विलासिनोना सौभाग्यहसितानि ॥) Note: The emendation - so (hagga-hasi aim is prescnted by the editor of the text. 640) Tava gunium u marium....... (p. 802) This verse/gatha is corrupt and, therefore, obscure. 641) Kiarahasaddho vosaria...... (p. 802) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 170 642) Parimalia-sumdarāim....... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 802) परिमलिअ - सुंदराई दूर पहुप्पंत - कोउहल्लाण (? - कोउ हल्लाई) 1[ पुणरुत्तं ] रमिअव्वाइँ होंति मुद्धाण सुरआणं (? सुरआई) ॥ (परिमलित - ( ० मृदित) सुन्दराणि दूर-प्रभवत्कौतूहलानि । पुनरुक्त- रमितव्यानि भवन्ति मुग्धानां सुरतानि ॥ ) 643) Podhamahiana jam....... (p. 802) This gāthā is already cited earlier on p. 394. Vide S. No. (127) supra. 644 ) Kuvião pasannão...... (p. 802) This gāthā is already cited earlier on p. 235. Vide S. No. (21) supra. 645) Gamatarunio hiaam haramti...... (p. 803) गाम-तरुणीओ हिअअं हरंति छेआण थणहरिल्लीओ । अणे कुसुंभ-रंजिअकंच इआभरण (राइल-कंचुआहरण ) मेत्ताओ || ( ग्राम-तरुण्यो हृदयं हरन्ति छेकानां ( = विदग्धानां ) स्तनभारवत्यः । मदने कुसुम्भ- रञ्जित (रागयुक्त ) कञ्चुकाभरण- मात्राः ॥ ) —GS VI. 45 (p. 803) 646) Niddāvirāmamona vva (?)...... This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 647 ) Dinatanuamianaim....... दिण्ण-तणु-अंजणाई जुअइ-जणस्स दर-रत्त तंबोट्ठाई । आसण-इ-सुहाई अहिवासिज्जति वम्महेण मुहाई ॥ ( दत्त - तन्वञ्जनानि युवति - जनस्य ईषद्रक्त-तास्रौष्ठानि । आसन्न -रति-सुखानि अधिवास्यन्ते मन्मथेन मुखानि 11 ) (p. 803) 648) Samannasumdarinam...... (p. 803) This gātha (Gaidavaha v. no. 959 ) is already cited earlier on p. 341. Vide S. No. (99) supra. 649 ) Mohei viambhanayamia ( ? )...... This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. (p. 803) Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___ 171 650) Daravevirorujuala.su...... (p. 803) दर-वेविरोरुजुअलासु मउलिअच्छीसु लुलिअ-चिहुरासु । पुरिसाइरीसु कामो पिआसु सज्जाउहो वसइ ॥ (ईषद्-वेपनशीलोरुयुगलासु मुकुलिताक्षीषु लुलित-चिकुरासु । पुरुषायितशीलासु कामः प्रियासु सज्जायुधो वसति ॥) -GS VII. 14 651) Taha ujjuam virasiam...... (p. 804) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 652) Hasiehi Uvalambha....... (p. 8048 हसिएहि उवालंभा अच्चुवचारेहि रूसिअव्वाइं। अंसूहि भंडणाई, एसो माणो (? मग्गो) सुमहिलाणं ॥ (हसितैरुपालम्भा अत्युपचारैः रोषितव्यानि । अश्रुभिः कलहा एष मानः(?मार्गः) सुमहिलानाम् ॥) -GS VI. 13 653) Masina (?) vasanana kaave...... (p. 804) This gatha [ GS (W) 949 ] is already cited on p. 489. Vide S. No. (206) supra. 654) Jaha jaha vi kāmininam...... (p. 804) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. _655) Sabbhāvagabbhinam pā ...... (p. 804) सब्भाव-गभिणं पाअडंति तह कि पि वम्मह-रहस्सं । महिलाओ जह ण विरमंति पत्त-सोक्खाइ वि रआइ ॥ (सद्भाव-गभितं प्रकटयन्ति तथा किमपि मन्मथ-रहस्यम् । महिला यथा न विरमन्ति प्राप्त-सौ ख्यान्यपि रतानि ॥) This gāthā is again cited further on p. 829 with the variant reading Imahilao'. ramanio' for Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 656) Nandantu suraa-sarabhasa...... (p. 804) गंदंतु सुरअ-सरभस-तण्हावहराइ सअल-लोअस्स। बहु-मग्ग-विणिम्मविआइ वेस-विलआण हिअआइं॥ (नन्दन्तु सुरत-सरभस-तृष्णापहराणि सकल-लोकस्य । बहु-मार्ग-विनिर्मितानि वेश-वनितानां हृदयानि ॥) -C. GS II. 56 sarabhasa' in the first half. It reads The GS reads suharasa' ( Sk. sukharasa ) for the second half as follows : . बहु-केअव-मग्ग-विणिम्मिआईं वेसाणं पेम्माइं॥ (बहु-कैतव-मार्ग-विनिर्मितानि वेश्यानां प्रेमाणि ॥) 657) Taha valiamnaanajua m....... (p. 805) तह वलिअं णअण-जुअं गहवइ-धूआए रंग-मज्झम्मि। जह ते वि णडा ण ड-पेच्छा वि मुह-पेच्छआ जाआ ॥ (तथा वलितं नयन-युगं गृहपति-दुहित्रा रङ्ग-मध्ये । यथा ते ऽपि नटा नट-प्रेक्षका अपि मुख-प्रेक्षका जाताः ॥) 658) Janai janāveum...... (p. 805) This gātha (GS I. 88) is already cited earlier on p. 616 (as well as p. 771). Vide S. No. ( 230) supra. 659) Chanapitthadhusaratthani...... — (p. 805) Vide This gathā [ GS (W) 826 ] is already cited thrice on p. 391, p. 486 and p. 639. S. No. (123) supra. 660) Naccihii nado recchihii...... (p. 805) णच्चिहिइ णडो पेच्छिहिइ जणवओ भोइओ वि दूसिहिइ । जइ रंग-विहडणअरी गहवइ-धूआ ण वच्चिहिइ ॥ (नतिष्यते नटः प्रेक्षिष्यते जनपदो भोगिको ऽपि दूषयिष्यति । यदि रङ्ग-विघटनकरी गृहपति-दुहिता न वजिष्यति ॥) This verse is cited in SK (V. v. 319, p. 670) with the introductory remark : Natyādi-dar sanam preksā 1 yatha Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 173 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 661) Khanamettan vi na pitthei (?)....... (p. 806) This gāthā (GS II. 83 ) is already cited earlier on p. 751. Vide S. No. (530) supra. 662) Jai vaanăi alme...... (p. 806) जाइँ वअणाइँ अम्हे वि जंपिमो ताइँ जंपइ जणो वि । ताई चिअ तेण पजंपिआइँ हिअअं सुहार्वति ।। (यानि वचनानि वयमपि जल्पामस्तानि जल्पति जनोऽपि । तान्येव तेन प्रजल्पितानि हृदयं सुखयन्ति ॥) -GS VII. 49 663) Annāna vi addhi muhe...... (p. 806) अण्णाण वि अत्थि (होंति) मुहे पम्हल-धवलाई दोह-कसणाई । णअणाइँ सुंदरीणं, तह उण (वि हु) दटुंण जाणंति ॥ (अन्यासामपि सन्ति (भवन्ति) मुखे पक्ष्मल-धवलानि दीर्घ-कृष्णानि । नयनानि सुन्दरीणां तथा पुनर्द्रष्टुं (तथापि खलु, द्रष्टुं) न जानन्ति ॥) -C.GS V. 70 664) Darasumdaramahurulla...... (p. 806) दर-सुंदर-महुरुल्लाविरीए हल्लंत-थोर-थणिआए।। सोत्थआए (? सोज्झअ-) सुआए [ खु] को तित्थावासओं जणो सव्वो॥ (ईषत्सुन्दर-मधुरोल्लपनशीलया कम्पमान-स्थूलस्तन्या। रजक-सुतया (प्रातिवेश्मिक-सुतया) खलु कृतस्तीर्थावासको जनः सर्वः॥) 665) Ai ujjue na jajjasi (?)...... (p. 806) अइ उज्जए ण लज्जसि, पुच्छंती मह पिअस्स चरिआई। सध्वंग-सुरभिणो मरुअअस्स किं कुसुम-रिद्धीए॥ (अयि ऋजुके (अतिऋजुके)न लज्जसे पच्छन्ती मम प्रियस्य चरितानि । सङ्गिसुरभेर्मरुवकस्य किं कुसुमद्धर्या ॥) -Cf.GS VII. 77 666) Rehugudiadaviambhana (?)..... (p. 806) रेहुगुडिअड (? रेहइ विअड-)-विअंभण-सालस-भुअ-जुअल-वलअ-मंडलिअं । बालाएँ वअण-कमलं कपु(? कअ-)परिवेसो मिअंको व्व ॥ (राजते विकट-विजृम्भण-सालस-भुज-युगल-वलय-मण्डलितम् । बालाया वदन-कमलं कृत-परिवेशो मृगाङ्क इव ॥) - Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 174 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 667) Eddahamettammijae...... (p. 807) एइहमेतम्मि जए, सुंदर-महिला-सहस्स-मज्झम्मि । अणुहरइ णवर तिस्सा वामद्धं दाहिणद्धस्स ॥ (एतावन्मात्रे जगति सुन्दर-महिला-सहस्र-मध्ये । अनुहरति केवलं तस्या वार्मार्धं दक्षिणार्धस्य ॥) -Cf. GS IV. 3 668) Kana a rund juari (?)...... - (p. 807) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. 669) Candasarisam muham se...... (p. 807) The gāthā (GS III. 13) is already cited earlier on p. 410. Vide S. No. (1: D. NO. (15) Supra. 670) Anam ladala hattanaam (?)...... (p. 807) This gātha (first cited in Vakroktijivita I. example no. 96) is already cited earlier on p. 236. Vide S. No. (41) supra. 671) Pallaviam piva karapa...... (p. 808) This gatha is cited earlier on p. 230 (and also on p. 418 and p. 421). Vide S. No. (32) supra. 672) Anavattiena visamena...... (p. 808) अणवट्ठिएण विसमेण हारिणा दुण्णिवार-पसरेण । णव-जोवणेण अज्जा णइ व्व पूरेण उच्छलिआ ।। (अनवस्थितेन विषमेण हारिणा दुनिवार-प्रसरेण । नव-यौवनेनार्या नदीव पूरेणोच्छलिता ॥) 673) Akkhadai pia hiae...... (p. 808) अक्खडइ पिआ हिअए अण्णं महिलाअणं णिअंतस्स (? रमंतस्स)। दिठे सरिसम्मि गुणे सरिसम्मि गुणे अ-ईसंते ॥ (आस्खलति प्रिया हृदयेऽन्यं महिलाजनं रमयतः । दृष्टे सदृशे गुणे सदृशे गुणे अदृश्यमाने ॥) -GS I. 44 674) Pilei valamtumnu mha (?)...... (p. 808) This verse / gătha is corrupt and therefore, obscure. Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 175 (p. 808) 675) Vāhollavialiānam (?)... वाहोल्ल-विअलिएणं गामणि-धूआएँ उत्तरिज्जेण । थण-दसण-रहसोत्ताण-णिच्चलच्छो कओ गामो ॥ ( बाष्पा-विगलितेन ग्रामणी-दुहितुरुत्तरीयेण । स्तन-दर्शन-रभसोत्तान-निश्चलाक्षः कृतो ग्रामः ॥) 676) Jassa jahim cia padaman (?)...... (p. 808) जस्म जहिं चिअ पढमं तिस्सा अंगम्मि णिवडिआ दिट्ठी । तस्स तहि चेअ ठिआ सव्वंग केण वि ण दिलैं॥ (यस्य यत्रैव प्रथमं तस्या अङ्गे निपतिता दृष्टिः । तस्य तत्रैव स्थिता सर्वाङगं केनापि न दृष्टम् ॥) --GS III. 34 677) Samannasundarinam...... (p. 810) This gathā (Gatidavaho v. no. 959) is already cited earlier on p. 341 (and p. 803). Vide S. No. (99) supra. 678) Diaro parinihai pudampa (?)...... (r.810) This gatha is already cited earlier on p. 642. Vide S. No. (431) supra. 679) (p. 811) Ajja mae tena vina...... अज्ज मए तेण विणा अणुहूअ-सुहाइँ संभरंतीए। अहिणव-मेहाण रवो णिसामिओ वज्झ-पडहो व्व ॥ (अद्य मया तेन विना अनुभत-सखानि संस्मरन्त्या । अभिनव-मेघानां रवो श्रुतो वध्य-पटह इव ॥) -GSI.29 Desisabadasangraha (p. 143) records : ' " Nisuvain nisamiyann ca sue "- [Srute] 680) Ehii piotti timisam va...... (p. 811) एहिइ पिओ (एहिसि तुमं)त्ति णिमिसं व जग्गिअं जामिणीऍ पढमद्धं । सेसं संताव-परत्वसाएँ वरिसं व वोलीणं ॥ (एष्यति प्रिय (एष्यसि त्वम् ) इति निमिष इव जागरितं यामिन्याः प्रथमार्धम् । शेषं संताप-परवशाया वर्षमिवातिक्रान्तम् ॥) -GS IV.85 Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 176 The alternative reading is found in GS. 681 ) Tam tiasa-kusumadāmam...... (p. 812) This verse from Harivijaya of Sarvasena is already cited earlier on p. 748. Vide S. No. (528) supra. 682 ) Kuviā a saccabhāmā...... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 812) This verse from Harivijaya of Sarvasena is already cited earlier on p. 585 ( and p. 773). Vides. No. (220) supra. 683) Ukkhippai miruamamdalealena...... (p. 812) उविखप्पड मारुअ-मंडलेण (मंडलि-मारुएण) गेहंगणाहि वाहीए । सोहग्ग-धअवडाअ व्व उवह धणु-रूप-रिछोली || (उत्क्षिप्यते मारुत-मण्डलेन (मण्डलो मारुतेन) गेहाङ्गणाद् व्याधस्त्रियाः । सौभाग्य- ध्वज पताकेव पश्यत धनुः सूक्ष्म त्वक् पङ्क्तिः 11 ) -GS II. 20 The alternative reading, noted above, is found in GS. 684) Nārāanotti parinaaparahim ( ? )...... 686) Panaam padhana- piace...... (p. 813) णाराअणोति परिणअ-वआहिँ सिरि-वल्लहो त्ति तरुणीहि । बालाहि उण कोकण एमेअ सच्चविओ ॥ 'नारायण इति परिणत-वयोभिः श्रीवल्लभ इति तरुणीभिः । बालाभिः पुनः कौतूहलेन एवमेव सत्यापितः ( = दृष्टः ) ॥ ) This gāihā is first cited in Alamkarasarvasva (p. 61 NS eda) 685) Emea akaapumā...... (p. 814) This gāthā is already cited earlier on p. 640. ( with the reading “ emea mamdapunna" ). Vide S. No. (415) supra. (p. 814) पणअं पढम- पिआए रक्खिउकामो वि महुरमहुरेहि । अवरोणिडिज्जइ अहिणव - बहुआ - विलासेहिं ॥ ( प्रणयं प्रथम - प्रियाया रक्षितुकामोऽपि मधुर मधुरैः । छेक - ( = विदग्ध - ) वरः व्याकुलीक्रियतेऽभिनव वधुका ( = वधू ) - विलासः ॥ This gāthā is cited in SK ( V. v. 386, p. 686) with the introductory remark : “ Prathamodha jyesthā yathā”— Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 177 687) Taha så jāņai jāa (?)...... (p. 814) AE AT FITE FITT(? FTTT) atg Tagouthfawzi 7751 जह पढमं चिअ लिक्खइ मज्झे चारित्तवंतीण ॥ (तथा सा जानाति जारा लोके प्रच्छन्नमविनयं कर्तुम् । यथा प्रथममेव लिख्यते मध्ये चारित्रवतीनाम् ॥) This gatha is cited in SK (V. v. 394, p. 688) with the introductory remark : "Atmacchandā svairini yathā " 688) Ajja mae ucсhaso (?)....... (p. 814) This gàtha is already cited earlier on p. 642. Vide the S. No. ( 428 ) supra. There it opens with Ajja mae màuccha'. 689) Paadianehasabhhāva.... (p. 814) This gatha (GS II. 99) is already cited thrice before oa p. 401, p. 577 and p. 640. Vide S. No. (144) supra. 690) Aassa kim nu kāham..... (p. 814) This gātha (GS II. 87) is alreandy cited earlier on p. 638. Vide S. No. (390) supra. 691) Aha să tahim tahim cia...... (p. 815) This gātha (GS IV. 18) is already cited earlier on p. 648. Vide S. No. (484) supra. 692) Ajja mae gamtavvam...... (p. 815) This gātha ( GS III. 49) is already cited twice before once on p. 637 and once again on p. 784. Vide S. No.(388) supra. 693) Samkeaūsuamano....... (p. 815) This gātha is already cited earlier on p. 792. Vide S. No. (602) supra. 694) E (va ?) kkanganadulahe (?)...... (p. 815) This verse / githa is corrupt and therefore, obscure. 695) Bahalaamā haarāi...... (p. 815) This gātha ( GS IV. 35 ) is already cited earlier on p. 643. Vide S. No.(442) supra. Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 178 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 696) Cudasunao vipanno...... (p. 815) This gatha ( GS VI. 49) is already cited earlier on p. 643. Vide S. No. (438) supra. 697) Rattim niddaaramio...... (p. 816) रति णिद्दअ-रमिओ दिअरो वहुआएँ मलिअ-पोत्तीए। मा छिवसु त्ति पहाए भणिओ अंतोमुहं हसइ ॥ (रात्रि निर्दय-रमितो देवरो वधुकया( = वध्वा) मलिन-वसनया। मा स्पृशेति प्रभाते भणितोऽन्तर्मुखं हसति ॥) 698) Suppam daddham canaā...... (p. 816) सुप्पं डड्ढं चणआ ण हुग्गिआ(? भज्जिआ)पंथिओ अ वोलीणो। अत्ता घरम्मि कुविआ भूआण (बहिराण) व वाइओ वंसो ॥ (शूर्प दग्धं चणका न भृष्टा/भजिता पथिकश्चातिक्रान्तः । श्वश्रूगुहे कुपिता भूतानां (बधिराणाम् ) इव वादितो वंशः ॥) -Cf. GS VI 57 GS reads — So jua aikkamto' (Sk : Sai yuvatikrāntah") in place of — Pamthio a volino'. 699) Paipurao ccia nijjai...... (p. 816) This gatha is already cited earlier on p. 647. Vide S. No. (478) supra. 700) Uggāhiekkahumaam...... (p. 816) उगाहिए क्क-हुमअं (- भुमअं)तणु-हास-फुरंत-दसण-जोण्हालं। कस्स ण हरेइ (? हरई)हिअ चोरिअ-दिळं मअच्छीए ॥ (उद्ग्राहि तैक-ध्रुवं तनु-हास-स्फुरद्दशन-ज्योत्स्नावन्तम् । कस्य न हरति हृदयं चौर्य-दृष्टं मृगाक्ष्याः ॥) (p. 816) 701) Panaakkhalanāsanka...... पणअ-क्खलणा-संकालुआग लोआववाअ-भीआणं। लज्जालु आण कालो [ विहलो ] अ गओ णिरवसेसो॥ (प्रणय-स्खलना-शङकालूनां लोकापवाद-भीतानाम् । लज्जालूनां कालो विफलश्च गतो निरवशेषः ॥) Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 179 (p. 816) 702) Salilolladaruālam (?)...... सलिलोल्लदारुआई व अंतो च्चिअ सिमिसिमाअमाणाई। मअणाणलेण लज्जालुआण डझंति हिअआई॥ (सलिलादारुकाणीव अन्तरेव सिमसिमायमानानि । मदनानलेन लज्जालूनां दह्यन्ते हृदयानि ॥) 703) Aarapan imiotthan...... (p. 816) This gatha (GS I. 22 ) is already cited earlier on p. 689. Vide S. No. (501) supra. 704) Janāmi jano niuno....... (p. 817) This gātha is already cited earlier on p. 786. Vide S. No. (575) supra. 705) Kim na bhanio si balaa...... (p. 817) This gatha (GS.IV. 70) is already cited on p. 638. Vide S. No. (398) supra. 706) ......Gilukkaviasai (?)...... (p. 817) This gātha is quite corrupt. It has been cited earlier on p. 638. There too the text is corrupt. For its restoration vide S. No. (397) supra. (p. 817) 707) Datthum ciram na laddho...... दर्छ चिरं ण लद्धो, मामि पिओ दिट्ठिगोअरगओ वि । दंडाहअ-वलिअ-हुअंग-वंक-रच्छे हअग्गामे ॥ (द्रष्टुं चिरं न लब्धः सखि प्रियो दृष्टिगोचरगतोऽपि । दण्डाहत-वलित-भुजङ्ग-वक्र-रथ्ये हत-ग्रामे ॥) The second half of this gatha closely resembles the second half of GS (W) 809 : सरहस-विणिग्गआएँ वि इच्छाएँ तुम ण तीऍ सच्चविओ। सोसाहअ-वलिअ-भुअंग-वंक-रच्छे हअग्गामे ॥ (सरभसविनिर्गतया 5 पि इच्छया त्वं न तया दृष्टः । शीर्षाहत-वलित-भुजङ्ग-वक्र-रथ्ये हतग्रामे ॥) Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 180 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 708) Cumbai vā sinnamuhi...... (p. 817) चुंबइ वा सिण्ण-मुही दइअ-कओलं व पंडुर-च्छाअं । असई णिहुवण-वड-पाअवस्स वाआणिअं पत्तं ॥ (चुम्बति वा स्विन्न-मुखी दयित-कपोलमिव पाण्डुरच्छायम् । असती निधुवन-वट-पादपस्य वातानीतं पत्रम् ॥) This gatha in some respects corresponds with GS III. 95: गाम-वडस्स पिउच्छा आवंडुमुहीण पंडुरच्छाअं। हिअएण समं असईणं पडइ वाआहअं पत्तं ॥ (p. 818) 709) Asaina namo tānami...... असईण णमो ताणं दप्पण-सरिसेसु जाण हिअएसु । जो च्चेअ ठाइ पुरओ सहसा सी च्चेअ संकमइ ।। (असतीनां नमस्तासां दर्पण-सदृशेषु यासां हृदयेषु । य एव तिष्ठति पुरतः सहसा स एव सङ्क्रामति ॥) Cf. the following gāthā with this gatha. The two gāthās are essentilly identical : असतीण नमो ताणं दप्पणसरिसेसु जाण हियएसु । जो चिय गच्छइ पुरओ पुरिसो सो चेय संकमइ ॥ -Gahārayanakosa, v. no. 697 710) Audiahakaahoa...... ___(p. 818) अणुदिअह-कआहोआ जह जह थणआ विणिति कुमरीणं। तह तह लद्धावासो व्व वम्महो हिअअमाविसइ ॥ (अनुदिवस कृताभोगौ यथा यथा स्तनौ विनिरयतः( = विनिर्यातः) कुमारीणाम् । तथा तथा लब्धावास इव मन्मथो हृदयमाविशति ॥) -GS (W)954 This gātā is found to be qucted in the Dhvanyā loka ( NS edn, p. 37 ) and in the anonymous Kalpalatāviveka (p. 18). SK (V. v, 332, p. 673) cites this gathā with the variant readings - Tambamahakadhoa ' (Sk : Tamramukhakrtabhogau') and 'Kilemti' (for • Vinimti'). The latter reading makes no sense. Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 181 181 711) Campahai viakantham (?)...... (p. 818) जं वहइ वीअकंडं भज्झ सुओ एक्कपहर-विणिवाई। तं कुलदूसणि सुव्हे थणाण तुह मत्थए पडउ ॥ (यद् वहति द्वितीय-काण्डं मम सुत एकप्रहार-विनिपाती। तत् कुलदूषणे स्नुषे स्तनयोस्तव मस्तके पततु ॥) It may be noted that this gāthi is cited further on (p. 1173). At both the places the text of the gātha is quite corrupt. 712) Naanana irano mam (?)...... (p. 818) This gāthā is already cited earlier on p. 676. Vide S. No. (495) supra for its restoration. At both the places the text of the gātha is quite corrupt. (p. 818) 713) Gharinie akaalam bamca (?)...... घरिणीऍ अकइअव्वं चडुअम्मं पिअअमे कुणंतम्मि । अकअत्थाएँ वि जाआइ झत्ति सिढिलाइ अंगाइ ॥ (गृहिण्या अकैतवं चाटु-कर्म प्रियतमे कुर्वाणे (सति) । अकृतार्थाया अपि जातानि झटिति शिथिलान्यङ्गानि ॥) " This gatha is cited in SK (V. v. no. 331, p. 673) with the introductory remark: " Upacarapeksa prakarsa āhāryo yatha" .714) Mami hiaam va piai....... (p. 819) This gātha is cited earlier on p. 637 (and p. 778). Vide S. No.(381) supra. 715) Lajja chattā silam...... (p. 819) लज्जा चत्ता सोलं च खंडिअं अजस-घोसणा दिष्णा । जस्स कएणं पिअसहि सो च्चेअ जणो जणो जाओ। (लज्जा त्यक्ता शीलं च खण्डितमयशोघोषणा दत्ता। यस्य कृते प्रियसखि स एव जनो जनो जातः ॥) -GS VI. 24 Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 716) Jaha jaha jarā-pariņao...... (p. 819) जह जह जरा-परिणओ होइ पई दुग्गओ विरूओ अ (वि)। कुलबालिआण तह तह अहिअअरं वल्लहो होइ ॥ (यथा यथा जरा-परिणतो भवति पतिढुंगतो विरूपश्च (विरूपोऽपि) । कुलपालिकानां तथा तथाधिकतरं वल्लभो भवति ॥) -GS III. 93 717) Naaria pemma vi anno (?)...... - (p. 819) The text of this gātha is very corrupt. Tentatively, it may be restored as follows: णाअरिआ-पेम्म-विअण्हो वि (?च्चिअ) सब्भावमेत्तसाराइ। .. कण्हो राहाएँ सममुज्जुआइ (? सममुजआइ) भरइ च्चिअ रआई॥ (नागरिका-प्रेम-वितृष्ण एव सद्भावमात्रसाराणि । कृष्णो राधया सममृजुकानि स्मरति रतानि ॥) 718) Ajja kaimo vi diaho...... (p. 820) This gātha (GS II. 19) is already cited earlier on p. 614. Vide S. No. (227) supra. 719) Taha sonhae puloio...... (p. 820) This gātha (GS III. 54) is already ctited earlier on p. 637 ( and p. 674). Vide S. No. (382) supra. 720) Pāapadiamahave...... (p. 821) पाअ-पडिअं अहब्वे किं दाणि ण उट्ठवेसि भत्तारं । एवं चिअ अवसाणं दूरं पि गअस्स पेम्मस्स ॥ (पादपतितमभव्ये किमिदानी नोत्थापयासि भर्तारम् । एतदेवावसानं दूरमपि गतस्य प्रेम्णः ॥) -GS IV.90 721) Ajja surammi piasahi...... (p. 821) अज्ज सुरअम्मि पिअसहि तस्स विलक्खत्तणं हरंतीए। अकअत्थाएँ कअत्थो पिओ मए उणिअमवऊढो (?णिउणमुवऊढो)॥ (अद्य सुरते प्रियसखि तस्य विलक्षत्वं हरन्त्या। अकृतार्थया कृतार्थः प्रियो मया निपुणमुपगढः ॥) Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 183 722) Maamgi hojja vane...... (p. 822) माअंगी होज्ज वणे मा बेसा एत्थ माणुसे लोए। सब्भावेण वि रमिओ तो वि जणो कत्तिमं भणइ ॥ (मातङ्गी भवेयं वने (निश्चयम्), मा वेश्यात्र मानुषे लोके । सद्भावेनापि रमितः, ततोऽपि जनः कृत्रिम भणति ॥) 723) Kim nila-kantha gacchasi...... (p. 822) कि णीलकंठ गच्छसि किं वा सुत्तो सि जणमणाणंद । तुज्झ कए इह आआ विद्धाहं मअण-बाणेहि ॥ (किं नीलकण्ठ गच्छसि, किं वा सुप्तोऽसि जनमन आनन्द । तव कृते इह आगता, विद्धाहं मदन-बाणैः ॥) (p. 823) 724) Gharasāmiassa raam...... घरसामिअस्स राअंजणेइ सिज्जंत-वेविरुल्लसिआ। असई हिअअभंतर-भाविअ-जारा णिहुवणम्मि ॥ (गृहस्वामिनो रागं जनयति स्विद्यद्वेपनशीलोल्लसिता । असती हृदयाभ्यन्तर-भावित-जारा निधुवने ॥) Note : Hemacandra records the word 'ullasia' in the sense of 'pulakita' in his Desisabdasamgraha (p. 47). 725) Namdantu suraa-sarahasa...... (p. 823) This gathā (GS II. 56) is already cited earlier on p. 804. Vide S. No. (656) supra. 726) Pecchaha halā a voccam...... (p. 823) The text of this gathā is highly corrupt. Tentatively, it may be restored as follows : पेच्छह हला णु चोज्ज (अथवा, महाणुचोज्ज), काणा-महिलाएं जं कअं तीए । सज्जविखचंबणेणं झडत्ति णीसारिओ जारो॥ (प्रेक्षध्वं महदाश्चर्यम्, काण-महिलया यत् कृतं तया । . सद्योऽक्षिचुम्बनेन झटिति निःसारितो जारः ॥) --Cf. Vajjálagga (No. 475) Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 727) Eenan cea gunesa...... (p. 823) एएणं चेअ गुणेण किं [ण] वेसाण दिज्जए अप्पा। वेसे व्व (? वि) पिए व्व जणे जं मुहराओ समो च्चेअ॥ (एते (के) नैव गुणेन किं न वेश्यानां ( = वेश्याभिः) दीयते आत्मा । द्वेष्येऽपि प्रिय इव जने यन्मुख रागस्सम एव ।) 728) Vodhaparena vi taha kera...... (p. 824) वोढपरेण (? पोढ-वरेण) वि तह तेण रामिआ णिअअ-कज्ज-णिउणेण । जह मुद्धाएँ वि रमिओ मुद्धत्ति वहूएँ णीसंकं ।। (प्रौढ-वरेणापि तथा तेन रमिता निजक-कार्य-निपुणेन। यथा मुग्धयापि रमितो मुग्ध इति वध्वा निःशङकम् ॥) 729) Unhai nisasanto...... (p. 824) उण्हाइँ णीससंतो आलिंगसि [कोस] मं पराहुत्ति । हिअअं पलीविरं (? पलीविउं) अणुसएण पुटुिं पलीवेसि ॥ (उष्णानि निःश्वसन, आलिङगसि कस्मान्मां पराङमुखीम् । हृदयं प्रदीप्यानुशयेन पृष्ठं प्रदीपयसि ॥) -Cf. GS I. 33 730) Aphadena upakampitena (?)...... (p. 824) Note : The first half of this gāthā is quite corrupt. Tentatively, it may be restored as: follows: अफडेण (? कवडेण) उपकंपितेण (? मउ-महुर-जंपिएण) कज्जस्स अंत-गमणेण। सुरअ-रहस्सेण हरंति जेण हिअआइ वेसाओ॥ (कपटेन मृदु-मधुर-जल्पितेन कार्यस्यान्तगमनेन। . सुरत-रहस्येन हरन्ति येन हृदयानि वेश्याः ॥) 731) Kauna dhirajahanam (?)...... (p. 824) काऊण धीर-जहणं, पज्जत्त-रआएँ वेस-विलआए। तह कह वि पुलइअं जह पुणो वि मअणो उवट्ठविओ॥ (कृत्वा धीर-( = सु-स्थिर-) जघनं पर्याप्तरतया वेश-वनितया। तथा कथमपि दृष्टं यथा पुनरपि मदन उपस्थापितः॥) 732) Horntavaro taha taha (?)...... (p. 825) This verse / gathā is corrupt and therefore, obscure. Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 185 733) Dhimgadi thāvai sammuhi...... (p. 825) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 734) Urvelliavai kārillaäi...... (p. 825) उरपेल्लिअ-वइ-कारिल्लआईं उच्चेसि दइअ-वच्छलिए। कंटअ-विलिहिअ-पोषुण्णअ-थणि उत्तम्म एत्ताहे ॥ (उरःपीडित-वृति-कारवेल्लीफलान्युच्चिनोषि दयित-वत्सले । कण्टक-विलिखित-पीनोन्नत-स्तनि उत्ताम्येदानीम् ॥) -Cf. SK (IV v. 84, p. 451) 735) Anasaai denti...... (p. 827) This gātha (GS I. 23) is already cited earlier on p. 620. Vide S. No. (246) supra. 736) Muha-vijjhaviapaivam...... ___ (p. 827) मुह-विज्झविअ-पईवं, ऊससिअ-णिरुद्ध-संकिउल्लावं । सवह-सअ-रक्खिओळं चोरिअ-रमिअं सुहावेइ ॥ (मुख-विध्यापित-प्रदीपम्, उच्छ्वसित-निरुद्ध-शङ्कितोल्लापम् । शपथ-शत-रक्षितौष्ठं चौर्य-रमितं सुखयति ॥) . -Cf. GS IV. 33 737) Harisullāva kulapa...... (p. 828) हरिसुल्लावा कुलपालिआण लज्जा-कडच्छिए (? कयथिए) सुरए । कंठन्भंतर-भमिआ, अहरे च्चिअ हुरुहु राति ॥ (हर्षोल्लापाः कुलपालिकानां लज्जा-कथिते सुरते। कण्ठाभ्यन्तर-भ्रमिता अघर एव हुरहुरायन्ते ॥) (p. 828) 738) Suraavasānavilio...... सुरआवसाणविलिओणआओं सेउल्ल-वअण-कमलाओ। अद्धच्छि-पेच्छिरीओ पिआओं धण्णा पुलोअंति ॥ (सुरतावसानबीडीतावनताः स्वेदा-वदन-कमलाः । अर्धाक्षि-प्रेक्षणशीलाः प्रिया धन्याः पश्यन्ति ।।) This gåtha is again cited on p. 841 with the introductory remark: "Madhyāyā uttamatvam sambhoge yatha " - Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 186 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 828) 739) Pajjattammi vi surae ..... पज्जत्तम्मि वि सुरए विअलिअबंधं च संजमंतीए । विन्भम-हसिएहिं कओ पुणो वि मअणाउरो दइओ॥ (पर्याप्तेऽपि सुरते विगलितबन्धं (वस्त्रं)च संयमन्त्या। विभ्रम-हसितैः कृतः पुनरपि मदनातुरो दयितः ॥) 740) Podhamahilana jam jam...... (p. 828) This gāthā is already cited on p. 394 (and on p. 802). Vide S. No. (127) supra. 741) Pariosaahmi sahitahmi (?)...... (p. 828) परिओसिअ म्हि सहि तम्मि गाढ-परिरंभमामुअंतम्मि । अणुमग्ग-समूससणाणुबंध-फंसेहि थणएहि ॥ (परितोषितास्मि सखि तस्मिन् गाढ-परिरम्भमामुञ्चति । अनुमार्ग-समुच्छ्वसनानुबन्ध-स्पर्शाभ्यां स्तनाभ्याम् ॥) 742) Sabbhāvagabbhinam pa...... (p. 829) This gāthā is already cited earlier on p. 804. Vide S. No. (655) supra. 743) Ghettum mumcai ahara (?)...... (p. 829) घेत्तुं मुंचइ (? मुच्चइ) अहरो, अण्णत्तो वलइ पेच्छिउं दिट्ठी। घडिउं विहडंति भुआ, रअम्मि सुरआअ वीसामो॥ (गृहीतुं मुच्यतेऽधरः, अन्यतो वलते प्रेक्षितुं दृष्टिः। घटितुं विघटेते भुजौ, रते सुरताय विश्रामः॥) 744) Daiakaraggahalulio...... . (p. 829) This gatha (GS VI. 44) is already cited on p. 625. Vide S. No. (282) supra. (p. 829) 745) Daiassa gimhavammaha.. दइअस्स गिम्ह-वम्मह-संदावं दो वि झत्ति अवणेइ। मज्जण-जलद्द-चंदण-सिसिरा आलिंगणेण वह ।। (दयितस्य ग्रीष्म-मन्मथ-संतापं द्वावपि झटित्यपनयति । मज्जन-जलाई-चन्दन-शिशिरा आलिङ्गने This gātha is cited further on (p. 1184) with the introductory remark: " madhyāhna-karaniyam madhyāhnikam yathā " Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 187 746) Kalahoojjalagoram...... (p. 830) कलहोउज्जल-गोरं कलहोअ-सिआसु सरअ-राईसु । चुंबति विअसिअच्छं, विअत्त (विअद्ध)-जुअई-मुहं धण्णा ।। (कलधौतोज्ज्वल-गौरं कलधौत-सितासु शरद्रात्रिषु । चुम्बन्ति विकसिताक्षं विवृत्त (विदग्ध)-युवती-मुखं धन्याः॥) Note : This gatha is cited further on (p. 890) with a variant ' 'aggha' for ' viasia'. 747) Hemante dadhavilana...... (p. 830) हेमंते दह-पीलण-थणअड-संकंत-कुंकुम-फंसो। मिहुणाण गलइ सेओ बहिरु (? रुहिरु) ग्गारो व्व सीअस्स ॥ (हेमन्ते दृढ-पीडन-स्तनतट-संक्रान्त-कुङ्कुमस्पर्शः। मिथुनानां (कामिनां) गलति स्वेदो रुधिरोद्गार इव शीतस्य ॥) This gathā we find included in a later Kośa called Gāhārayanakosa (No. 672) 748) Kim tassa pāvarenam...... (p. 830) This gatha is already cited earlier on p. 280. Vide S. No. (74) supra. 749) Piaadamban dei (?)...... (p. 830) पिआ अद्दाअं देइ [णिअ-] गहवई पुलअ-सेअ-संवलिआ। अज्जव तस्स दिट्ठी पडिफलिहिइ एत्थ बिंबम्मि ॥ (प्रिया दर्पणं ददाति निज-गृहपति पुलक-स्वेद-संवलिता। अद्यैव तस्य दृष्टिः प्रतिफलिष्यत्यत्र बिम्बे ॥) ... 750) Appattadam.sauttain...... (p. 831) अप्पत्त-दंसउत्तरीए (?-दसणुत्तम्मिरीएँ) बालअ तुमम्मि वोलीणे। पइ-पुरओ च्चिअ सासे (?ताए)सिहिखंडखंडेहि णीससिअं॥ (अप्राप्त-दर्शनोत्ताम्यन्त्या बालक त्वय्यतिक्रान्ते । पतिपुरत एव तया शिखि-खण्ड-खण्डैनिःश्वसितम् ॥) 751) Mannubbharia na ruai...... . (p. 831) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 752) Uari bharena a annua...... (p. 831) This line forms the second half of the following gatha: Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 Ptakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics उज्झसि पिआइ सम तह वि हु रे भणसि कोस किसिअत्ति। उवरि-भरेण अ अण्णुअ मुअइ बइल्लो वि अंगाई॥ (उपसे प्रियया समकं ( = समं)तथापि खलु रे भणसि कस्मात् कृशेति । उपरिभरेण चाज्ञ मुञ्चति बलीवर्दोऽप्यङ्गानि ॥) -GS III. 75 Kai agao pio ajja...... (p. 831) 'कइआ गओ पिओ', 'अज्ज पुत्ति', 'अज्जेण कइ दिणा होंति '। 'एक्को', एद्दहमेत्ते भणिए मोहं गआ बाला ॥ (कदा गतः प्रियो ऽद्य पुत्रि अद्यति कति दिनानि भवन्ति। एक एतावन्मात्रे भणिते मोहं गता बाला ॥) -Cf. Vajjālagga, No. 379. 753) This gathā is cited also in SK (Vv. no. 254, p. 643) with the introductory remark : “ Pravāse vyāviddhañ yatha " The gloss on it runs as follows: Atraikasyāpi divasasya varṣāyamāṇatayā višeșato dairghyam pratiyate 1 754) Tanuaia varai...... (p. 832) तणुआइआ वराई दिअहे दिअहे मिअंकलेह व्व। बहुल-पओसेण तुए णिसंस अंधारिअ-मुहेण ॥ (तनु कायिता वराकी दिवसे दिवसे मृगाङ्कलेखेव । बहुल-प्रदोषेण त्वया नृशंस अन्धकारित-मुखेन ॥) -Cf. GS (W) 919 (p. 832) 755) Saane cintamaiam...... सअणे चितामइ काऊण पिअंणिमीलिअच्छीए । अप्पाणो उवऊढो पसिढिल-वलआहि बाहाहिं ॥ (शयने चिन्तामयं कृत्वा प्रियं निमीलिताक्ष्या। आत्मा उपगूढः प्रशिथिलवलयाभ्यां बाहुभ्याम् ॥) -GS II. 33 756) Amgai kilamijjamti..... (p. 832) अंगाइ किलामिज्जंति हूमेविरज्जति (? विन्भलिज्जंति)णिज्झविज्जति (?मुज्झविज्जंति)। कल्लोलिज्जंति जणस्स विअ दुल्लहे (? दुल्लह-)जणे दिळें ॥ (अङ्गानि क्लाम्यन्ति विह्वलीभवन्ति मोहयन्ते । कल्लोलयन्ति जनस्य इव दुर्लभ-जने दृष्टे ॥) Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 189 (p. 832) 757) Khemam kamto khemam...... खेमं कत्तो खेमं जो सो खुज्जबओ घरदारे । तस्स किल मत्थआओ को वि अणत्यो समुप्पण्णो॥ (क्षेमं कुतः क्षेमं यो ऽ सौ कुब्जाम्रको गृहद्वारे। तस्य किल मस्तकात् को ऽ प्यनर्थः समुत्पन्नः ॥) -GS V.99 758) Gimmam gamei kaha kaha...... (p. 832) This gātha is already cited earlier on p. 648. Vide S. No. (486) supra. 759) Ajja mae tena vina...... (p. 833) This gatha (GS I. 29 ) is already cited earlier on p. 811. Vide S. No. ( 679 ) supra. 760) Suppau taio pi gao...... (p. 833) सुप्पउ तइओ वि गओ जामो त्ति सहीओं कीस मं भणह। सेहालिआण गंधो ण देइ सोत्तुं सुअह तुम्हे ॥ (सुप्यतां तृतीयोऽपि गतो याम इति सख्यः कस्मान्मां भणथ । शेफालिकानां गन्धो न ददाति स्वप्तुं स्वपित यूयम् ॥) -GS V. 12 761) Hemante himaraadhu...... (p. 833) हेमंते हिम-रअ-धूसरस्स ओ असरणस्स पहिअस्स। सुमरिअ-जाआ-मुह-सिज्जिरस्स सीअं चिअ पणढें ॥ (हेमन्ते हिम-रजो-धूसरस्य अहो अशरणस्य पथिकस्य । स्मृत-जाया-मुख-स्वेदनशीलस्य शीतमेव प्रणष्टम् ॥) -Cf. GS (W) 774 762) Taralacchi caindavaane...... (p. 833) तरलच्छि चंद-वअणे पोणत्थणि करि-करोरु तणुमज्झे । दोहा वि समप्पइ सिसिर-जामिणी कह णु दे माणो॥ (तरलाक्षि चन्द्रवदने पीनस्तनि करि दीर्घाs पि समाप्यते शिशिर-यामिनी कथं नु ते मानः ॥) -Cf. GS (W) 925 Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 190 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 763) Avianna-pecchanijjena ..... (p. 834) This gatha (GS I.93) is already cited twice before, once on p. 640 and once again on p. 782. Vide S. No. (413).supra. 764) Sahasa mā sahippama (?)...... (p. 836) This gāthā is already cited on p. 797. Vide S. No.(616) supra. 765) Numemti je pahuttam...... (p 836) मंति जे पहुत्तं कुविरं दास व्व जे पसाअंति । ते चिअ महिलाण पिआ सेसा सामि च्चिअ वराआ॥ (छादयन्ति ये प्रभुत्वं कुपितां दासा इव ये प्रसादयन्ति । त एव महिलानां प्रियाः शेषाः स्वामिन एव वराकाः॥) -GS I. 91 766) Kallamkira khara-hiao...... (p. 837) ..This gāthā (GS I. 46) is already cited earlier on p. 797. Vide S. No. (615) snpra. 767) Samadukkhasokkhapari...... ___(p. 837) सम-दुक्ख-सोक्ख-परिवडिआण कालेण रूढ-पणआण। मिहुणाण मरइ जं तं खु जिअइ इअरं म होइ ॥ (सम-दुःख-सौख्य-परिवर्धितानां कालेन रूढ-प्रणयानाम् । मिथुनाना म्रियते यत् तत्खलु जीवति, इतरन्मृतं भवति ॥) . . -Cf. GS II. 42 768) Jattha na ujjaggirao...... (p. 837) जत्थ ण उज्जागरओ जत्थ ण ईसा विसूरणं माणो। सम्भाव-चाडुअं जत्थ पत्थि हो तहिं णत्थि ॥ (यत्र नोज्जागरको यत्र नेा खेदो मानः । सद्भाव-चाटुकं यत्र नास्ति स्नेहस्तत्र नास्ति ॥) -GS (W) 829 This gātha is cited in SK (V. v. 262, p. 646) with the introductory remark: “Yah prema manute yathā " Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 191 769) Anavaraakelipasaramta...... (p. 837) अणवरअ-केलि-पसरंत-सोक्ख-पब्भार-ईसि-कुंठइअं। माणे णिसाणिअं विअ होइ पुणो अहिणवं पेम्मं ॥ (अनवरत-केलि-प्रसरत्सौख्य प्राग्भारेषत्कुण्ठितम् । माने निशातमिव भवति पुनरभिनवं प्रेम ॥) 770) Ma vacca pupphalavira....... (p. 838) मा वच्च पुष्कलाविर (पुप्फलाई) देवा उअअंजलीहि तूसंति । गोलाणईऍ पुत्तअ सीलुम्मूलाई कूलाई ॥ (मा व्रज पुष्पलवनशील (पुष्पलावी) देवा उदकाञ्जलिभिस्तुष्यन्ति । गोदानद्याः पुत्रक शीलोन्मूलकानि कूलानि ॥) -GS IV. 55 771) Savvāāramanaharam..... (p. 839) सव्वाआर-मणहरं भणइ पइं अडअणा पुलोअंती । जारतणेण विहिणा मह एसो किं ण णिम्मविओ॥ (सर्वाकार-मनोहरं भणति पतिमसती प्रलोकयन्ती। .. जारत्वेन विधिना ममैष किं न निर्मापितः( = निर्मितः) ॥) 772) Na kao vira (raa) mokhkho (?)...... (p. 839) ण कओ वि राअ-(? बाह-) मोक्खो माणक्खलणे वि ण पडिओ च्चिअ बाहो। तीएँ णवरं पिअअमो गओ त्ति अत्तित-(?आइत्त-) लोअणं णीससि ॥ (न कृतोऽपि राग-(? बाष्प-) मोक्षो मान-स्खलने ऽपि न पतित एव बाष्पः । तया केवलं प्रियतमो गत इति (?आयत्त-) लोचनं निःश्वसितम् ॥) 773) Dhirana mānabhamge (?)...... (p. 840) धीरेण माणभंगो माणक्खलणेण गरुअ-धीरारंभो। उल्ललइ तुलिज्जते एकम्मि वि से थिरं ण लग्गइ हिअअं॥ (धैर्येण मानभङ्गो मान-स्खलनेन गुरुक-धैर्यारम्भः । उल्ललति तोल्यमाने एकस्मिन्नप्यस्याः स्थिरं न लगति हृदयम् ॥) This verse in skandhaka metre is again cited on p. 998. At both the places the text is pretty corrupt. The verse is better preserved in Sarasvatikanthabharana (V. v. no 492, p.727). Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 774) To se rubbhamta ccia...... (p. 840 तो से रुब्भंत च्चिअ हिअअ-विअंभंत-हरिस-वेउच्छलिआ। पाअपडिअस्स हरिणो पडिआ पुट्ठीऍ वाह-सलिल-स्थेवा ॥ (ततस्तस्या रुध्यमाना एव हृदय-विजृम्भमाण-हर्षवेगोच्छलिताः । पाद-पतितस्य हरेः पतिताः पृष्ठे बाष्प-सलिल-बिन्दवः ॥) This very verse is cited, on two more occasions, by Bhoja to illustrate 1) punarbhāva (a variety of manopasānti) at p. 1041 and 2) priyotthapana at p. 1209. -Harivijaye 775) Java a na dei ohim...... (p. 840) जाव अ ण देइ ओहिं परिरंभ जाव णेअ सिढिलेइ। मरणेण पुण्णअं (? पुणो 5 अं) मह तावग्गरुआविओ अप्पा ॥ (यावच्च न ददात्यवधि परिरम्भं यावन्नैव शिथिलयति । मरणेन पुनरयं मम तावद् गुरूकृत आत्मा ॥) 776) Ditthe jam pulaijjasi...... (p. 840) This gātha is already cited earlier on p. 629 (and p. 788). Vide S. No. (314) supra. 777) Bhiudiepuloissam...... (p. 840) This gatha is already cited earlier on p. 631. Vide S. No. (328) supra. 778) Paapadanana muddhe...... (p. 841) This gathā (GS V. 65) is cited earlier on p. 630. Vide S. No. (321) supra. 779) Acchiim ta thaissam...... — (p. 841) अच्छीइँ ता थइस्सं दोहि पि हत्थेहि तम्मि दिट्ठम्मि। अंगं कलंब-कुसुमं व पुलइअं कहँ णु ढक्किस्सं ॥ (अक्षिणी तावत् स्थागयिष्यामि द्वाभ्यामपि हस्ताभ्यां तस्मिन् दृष्टे । अङ्ग कदम्ब-कुसुममिव पुलकितं कथं नु स्थगयिष्ये ॥) -GS IV. 14 780) Nisasukkampapulo...... (p. 841) This gāthā is already cited twice before, once on p. 628, and once again on p. 786. Vide S. No. (305) supra. Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 193 781) Balattana-dullaliäe.... (p. 841) This gātha is already cited earlier on p. 618. Vide S. No. (238) supra. 782) Keligottakkhalane...... (p. 841) This gāthā is already cited twice before, once on p. 622, and once again on p. 789. Vide S. No. (256) supra. 783) Suraavasāņavilio...... (p. 841) This gātha is cited earlier on p. 828. Vide S. No. (738) supra. 784) Janai jānāveum...... (p. 842) This gātha (GS I. 88) is already cited thrice before, once on p. 616, once again on p. 771 and still once again on p. 805. Vide S. No. (230) supra. 785) Kim kim te padibhāai (?)...... (p. 842) This gāthā (GS I. 15) is already cited on p. 783. Vide S. No. (560) supra. 786) Kaia gao pio ajja...... (p. 842) This gātha is already cited twice before, once on p. 617 and once again on p. 831. Vide S. No. (233) supra. 787) Muddhattanena vahuā ...... (p. 843) This gātha is already cited earlier on p. 632. Vide S. No. (340) supra. 788) Saki sahasu sabbhāveņa.... (p. 843) This gātha is already cited earlier on p. 630. Vide S. No. (323) supra. 789) Sahiāhi bhaņņamāņā...... (p. 843) This gātha is already cited earlier on p. 392. Vide S. No. (124) supra. 790) Andolanalamghiavai...... (p. 843) This gatha is already cited earlier on p. 645. Vide S. No. (459) supra. 791) Paüra-juāno gamo...... (p. 846) This gatha (GS II. 97) is already cited earlier on p. 425. Vide S. No. (186) supra. Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 194 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 792) (p. 854) Cirajivittana-kimkhiri (?)...... चिर-जीवित्तण-कंखिरि मा तम्म रसाअणेहि अथिरेहि । विरहं पवज्ज, जाति जेण जुअ-दोहरा दिअहा ॥ (चिरजीवित्वकाङ्क्षणशीले मा तम्य रसायेनेरस्थिरैः। विरहं प्रपद्यस्व जायन्ते येन युग-दीर्घा दिवसाः ॥) -GS (W) 847 Ua hujjamti piucchā...... उअ हुज्जंति पिउच्छा जाइ पिअ-संगमम्मि सोक्खाई। ताई चिअ उण विरहे खटुग्गलिआइ कोरंति ॥ (पश्य भवन्ति सखि यानि प्रिय-सङ्गमे सौख्यानि । तान्येव पुनविरहे कष्टोद्भगलितानि कुर्वन्ति ॥) --Cf. GS VII. 68 and GS(W) 1002. 793) (p. 854) 794) Mami hiaam va piam...... (p. 858) This gātha (GS II). 46) has already been cited thrice before, once on p. 637, once again on 778, and still once again on p. 819. Vide S. No. (381) supra. ' 795) Saccamjanai datthum...... (p. 859) This gatha (GS I. 12) is already cited earlier on p. 636. Vide S. No. (372) supra. . 796) So tuha kaena sumdari..... (p. 859) This gathā (GS I. 84) is already cited twice before, once on p. 644 and once again, on p.793. Vide S. No. (451) supra. 797) Paapadanana muddhe...... (p. 860) This gātha (GS V. 65) is already cited twice before, once on p. 630, and once again on p.84!. Vide S. No. (321) supra. 798) Jaddha na ujjaggirao (?)...... (p. 860) This gātha has been alredy cited earlier on p. 837. Vide S. No. (768) supra. 799) Kuvia a saccabhamā...... (p. 860) This verse from Sarvasena's Harivijaya has been cited twice before, once on p. 773 and once again on p. 812. Vide S. No. (542) supra. Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Srngaraprakasa Contd - - - (Volume IV : Prkasas XXV-XXXVI)* 800) Aviannapecchanijje...... (p. 872) This gathā (GS I. 93) is cited earlier on p. 640 (and, on p. 782 as well as p. 834). Vide 8. No. (413) supra. 801) Ņaccanasalāhana nihena...... (p. 872) णच्चण-सलाहण-णिहेण पास-परिसंठिआ णिउण-गोवी । सरिस-गों विआण चुंबइ कवोल-पडिमागअं कण्हं ॥ (नर्तन-इलाघन.निभेन ( = व्याजेन)पार्श्व-परिसंस्थिता निपुणगोपी। सदृश-गोपीनां चुम्बति कपोल-प्रतिमा-गतं कृष्णम् ॥) -GS II. 14 802) Aha sahi anena hari...... (p. 872) This verse / gathā is corrupt and therefore, obscure. 803) Jam jam pulaemi disam...... (p. 873) This gatha (GS VI. 30) is already cited on p. 310. Vide S. No. (81) supra. 804) Datthina tallavānam (?)...... (p. 875) दळूण तं जुवाणं परिअणमज्झम्मि पोढमहिलाए । पप्फुल्ल-दलं कमलं करेण मउलावियं कीस ॥ (दृष्ट्वा तं युवानं परिजन-मध्ये प्रौढ-महिलया। प्रफुल्ल-दलं कमलं करेण मुकुलितं ( = मुकुलीकृतं) कस्मात् ॥) Cf. Vajjālagga No. 617 805) Paivivaraniggaa (?)...... (p. 875) This gatha (GS III57) is cited on p. 406 (and p. 642). Vide S. No. (151) supra. 806) Aha sā tahim tahim cia...... ___(p. 878) अह सा तहि तहिं चिअ वाणीर-वणम्मि चुक्कसंकेआ। तुह दंसणं विमग्गइ पम्हट्ठ-णिहाणठाणं व ॥ (अथ सा तत्र तत्रैव वानीर-वने भ्रष्ट-सङ्कता। तव दर्शनं विमार्गयति विस्मृत-निधान-स्थानमिव ॥) -GS IV. 18 • Maharaja Bhojaraja's Sringarprakasha Fourth & Final Volume, Prakashas 25–36, ed. by G. R. Josyer, Coronation Press, 100 Feet Road, Mysore-4 Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 196 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 807) Ma muddhapodhachobaa...... (p. 878) This verse/gatha is corrupt and therefore, obscure. 808) Java na utthammanidhanaa...... (p. 879) No. (235) This gatha (.' Java na utthemti", etc.) is already cited on p. 618. Vide S. supra. (p. 880) 809) Jam jattha addhi sāram (?)...... (p. 880) जं जत्थ अत्थि सारं (?जं जस्स अत्थि सारं)तं सो देइ ति किं थ अच्छरिअं । अणहोंत पि दिण्णं दोहग्गं तुइ सवत्तीणं ॥ (यद्यस्यास्ति सारं तं स ददातीति किमत्राश्चर्यम् । अभवदपि दत्तं दौर्भाग्यं त्वया सपत्नीभ्यः ॥) -Cf. GS II.I 12 810) Gamāpa...sasesa (?)...... गामा पएस-सेसा णु रण्ण-सेसा कुडंग-परिवाडा। देहा वि जीअ-सेसा पेम्मस्स पत्थि सेसं पि॥ (ग्रामाः प्रदेश-शेषाः नु अरण्यशेषाः लतागृह-कुञ्ज-परिवाटाः। देहा अपि जीवितशेषाः प्रेम्णो नास्ति शेषमपि ॥) 811) Bamdam kirana nahe...... - (p. 886) वंदं कीराण णहे पहिआण पहे मआण छत्तम्मि । तुह कलम-गोवि छीक्कारणरव-रसिकं ण चलइ पअं॥ . (वृन्दं कीराणां नभसि पथिकानां पथि मृगाणां क्षेत्रे। तव कलम-गोपि गीतरव-रसितं न चलति पदम् ॥) (p. 886) 812) Addamsanena Pemmam avei...... अइंसणेण पेम्मं अवेइ अइसणेण वि अवेइ । पिसुण-जण-जंपिएण वि अवेइ एमेअ वि अवेइ ॥ (अदर्शनेन प्रेमापति, अतिदर्शनेनाप्यपैति ।। पिशुन-जन-जल्पितेनाप्यपैति एवमेवाप्यपैति ॥) -GS I. 81 Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 197 813) Saccam sannā dhannā...... (p. 888) सच्चं सष्णा धण्णा धण्णा जा तइआ केसवेण गिरि-धरणे। गुरु-भार-वावडेण वि तिरिअं अच्छं चिरं दिट्ठा ॥ (सत्यं संज्ञा धन्या धन्या या तदा केशवेन गिरि-धरणे । गुरु-भार-व्यापृतेनापि तिर्यगळं चिरं दृष्टा ॥) 814) Isam janamti vaddamti...... (p. 889) This gatha (GS IV. 27) is already cited earlier on p. 623. Vide S. No. (264) supra. (p. 889) 815) Sa tuha kaena balaa...... सा तुह करण बालअ णिच्चं धर-दार-तोरण-णिसण्णा। ओ सूसइ वंदणमालिअ व्व दिअहं चिअ वराई ॥ (सा तव कृते बालक नित्यं गृहद्वार-तोरण-निषण्णा । ओ शुष्यति वन्दनमालिकेव दिवसमेव वराकी ॥) 816) Vevirasinnakaramguli...... (p. 889) This gatha is cited earlier on p. 272 (and p. 632). Vide S. No. (70) supra. 817). Padhamam vāmanavihina...... (p. 889) पढम वामण-विहिणा पच्छा हु कओ विअंभमाणेण ।। थण-जुअलेण इमीए महुमहणेण व्व वलि-बंधो ॥ (प्रथमं वामन-विधिना पश्चात् खलु कृतो विजृम्भमाणेन । स्तन युगलेनास्या मधुमथनेनेव वलिबन्धः ।) -GS V. 25 818) Lacchie muddha-kuvalaa...... (p. 890) लच्छीऍ मुद्ध-कुवलअ-दलुज्जला अहि (? अद्धि-)महण-विरमम्मि। दिट्ठी जअइ समेवर-माल व्व हरिम्मि णिवडती ॥ (लक्ष्म्या मुग्ध-कुवलय-दलोज्ज्वला अब्धि-मथनविरामे । दृष्टि र्जयति स्वयंवरमालेव हरौ निपतन्ती ॥) 819) Kalaholujjalagaram...... (p. 890) This gatha is already cited earlier on p. 830. Vide S. No. (746) supra. Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 820) Paumappahaddiamkam (?)...... ___(p. 890) पउमप्पहं दिअं कं मअच्छि पुडरीअ-(? पुंडरिअ-) पुंडरोएण । कर-संधिएण मग्गसि पुंडरिअ-समाउले रणे ॥ (पद्म-प्रभं द्विजं कं मृगाक्षि पुण्डरीक-पुण्डरीकेण । कर-संहितेन मार्गयसि पुण्डरीक-समाकुलेऽरण्ये ॥) 821) Kalaati suoravaheri (?)...... (p. 891) उवरि दर-दिट्ठ-खण्णुअ-णिलीण-पारावआण विरुएहिं । णित्थणइ जाअ-विअणं सूलाहिण्णं व देवउलं ॥ (उपरीषदृष्ट-स्थाणुक-निलीन-पारावतानां विरुतः । निस्तनति जात-वेदनं शूलाभिन्नमिव देवकुलम् ॥) -Cf.GSI.64 Note: The opening words" kalaati suoravaheri dinna" of the gatha as printed in the text make no sense. The rest of the passage nearly agrees with the text of the GS I. 64.. 822) Paleiacchabhallam (?)...... (p. 891) फालेइ अच्छभल्लं व उअह कुग्गाम-देउल-हारे । हेमंतआल-पहिओ विज्झाअंतं पलालग्गि । (पाटयत्यच्छभल्लमिव पश्यत कुग्राम-देवकुल-द्वारे । हेमन्त-काल-पथिको विध्यायमानं (वीध्यमान, निर्वाप्यमाणं) पलालाग्निम् ।) -GS II.9 823) Coriaraasaddalui...... (p. 892) This gatha (GS V. 15) is already cited earlier on p. 633 and p. 798. Vide S. No. (344) supra. 824) Haliamua muhasasikam...... (p. 892) हलिअ-सुआ-मुह-ससि-कंति-पहअ-तिमिरम्मि इह हअग्गामे । ओं मामि कहं वसिज्जइ संकेअअ-भंग-दूमिआसाहि ॥ (हालिक-सुता-मुख-शशि-कान्ति-प्रहत-तिमिरे इह हतग्रामे । हे सखि कथमुष्यते सङ्केतक ( = सङ्केत)-भङग-दूनिताशाभिः ।।) Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 199 825) Phalahivahanapunna ...... (p. 892) फलहीवाहण-पुण्णाह-मंगलं लंगले कुणंतीए । असईअ मणोरहगम्भिणीअ हत्या थरहरंति ॥ (कासी-क्षेत्र-पुण्याह-मङ्गलं लाङगले कुर्वत्याः । असत्या मनोरथ-भिण्या हस्तौ थरथरायते ॥) -GS II. 65 826) Amtohuttain dhajjai...... (p. 893) अंतोहुत्तं डज्झइ छिदंते देअरे णइ-करंजं । हिअअ-[ टिअ -] ब्भअ (? भट्ट-)मणोरहेण वि परम्मुही सुण्हा ॥ (अन्तरभिमुखं दह्यते छिन्दति देवरे नदी-करजम् । हृदय-स्थित-भ्रष्ट-मनोरथेन पराङमुखी स्नुषा ॥) 827) Samkeamsuamano...... (p. 893) This gāthā is already cited earlier on p. 792 (and p. 815). Vide S. No. (602) supra. 828) Samkeakudumgullina...... (p. 893) सकेअ-कुडुंगुड्डीण-सउणि-कोलाहलं सुणंतीए । घरकम्म-वावडाए वहूएं सीअंति अंगाई ॥ (सङ्केत-कुञ्जोडीन-शकुनि-कोलाहलं शृण्वन्त्याः । गृहकर्म-ध्यापृताया वध्वाः सीदन्त्यङ्गानि ॥) -Cf GS (W) 874 This gātha is first cited in Dhvanyāloka (p. 282) with the opening word 'Vanira' for "Samked'. _-_829) Occei ja kusuinbhan (?)...... (p. 893) ओच्चेइ (?अच्चेइ)जा कुसुभं, ताव च्चिअ पुत्ति फुल्लिआउव्वा । मग्गेण मुहु वलंती कल्लाण-परंपरा तुज्झ । (अवचिनोति (?अर्चयति)यावत् कुसुम्भं तावदेव पुत्रि फुल्लितापूर्वा । मार्गेण मुहुर्वलन्ती कल्याण-परंपरा तव ॥) 830) Sillirigulime game (?[...... ..(p. 893) सिल्लिरि गुलिमे ( ? ) गामे वोद्रह-पउरम्मि पुत्ति दिण्णासि । (सिल्लिरिगुलिमे ( ? ) ग्रामे तरुणपुरुष-प्रचुरे पुत्रि दत्तासि ॥) The second half of this gātha is corrupt and therefore obscure. Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 200 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 831) (p. 893) Kim ruasi onahamuhi....... किं रुअसि ओणअ-मुही धवलाअंतेसु सालि-छेत्तेसु । हरिआल-मंडिअ-मुही णडि व्व सण-वाडिआ जाआ॥ (किं रोदिष्यवनतमुखी धवलायमानेषु शालि-क्षेत्रेषु । हरिताल-मण्डित-मुखी नटीव शण-वाटिका जाता ॥) -GS I.9 832) Asannakudumge junna...... (p. 894) This gātha is already cited earlier on p. 629. Vide S. No. (311) supra. 833) Golanaie tuhe...... (p. 894) .. The first half of this gåtha (GS II. 71) is cited on p. 248 and the whole of it on p. 792. Vide S. No. (601) supra. 834) Osarai dhunai saham...... (p. 894) ओसरइ धुणइ साहं खोक्खा-मुहलो पुणो समुल्लिहइ। जंबू-फलं ण गेण्हइ भमरो त्ति कई पढम-डक्को । (अपसरति धुनोति शाखा खोक्खा-मुखरः पुनः समुल्लिखति । जम्बू-फलं न गृहणाति भ्रमर इति कपिः प्रथम-दष्टः ॥) , -GS VI. 31 835) Sāmāi sāmalie...... .. (p. 895) This gātha (GS II. 80) is cited earlier on p. 393 (and p. 643). Vide S. No. (126) supra. 836) Gahnai manohalia...... .. (p. 895) गण्हाइ मणो हलिअस्स (? गण्हाइ णु णोहलिअम्मि) अडअणा णिअ-पइस्स पच्चक्खं । दुम्मण-मुहस्स वाणीरमंजरि देइ (?देती)दिअरस्स ॥ (गृहणाति मनो हालिकस्य (? गृहणाति नु नवफलिकायाम्) असती निजपतेः प्रत्यक्षम् । दुर्मनो-मुखस्य वानीर-मञ्जरी ददाति (? ददती)देवरस्य ॥) 837) Vahitta padivaanam...... (p. 895) This gathā (GS V. 16) is already cited on p. 393. Vide S. No. (125) surra. Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 201 838) Nippaccimdi asai...... (p. 895) णिप्पच्छिमाइँ असई दुक्खालोआई महुअ-पुप्फाई। चोए बंधुस्स व अट्ठिआई रुइरी समुच्चिणइ ॥ (निष्पश्चिमानि असती दुःखालोकानि मधूक-पुष्पाणि । चितायां वन्धोरिवास्थीनि रोदनशीला समुच्चिनोति ॥) -GS II. 4 839) Aannei adaana....... (p. 896) आअण्णेइ अडअणा कुडंग-हेट्ठम्मि दिण्ण-संकेआ। अग्ग-पअ-पेल्लिआणं मम्मरअं जुण्ण-पत्ताणं ॥ (आकर्णयत्यसती कुञ्जाधस्ताद् दत्त-सङ्कता। अग्र-पद-पीडितानां मर्मरकं जीर्ण-पत्राणाम् ॥) -GS IV. 65 840) Annasamkaetamam (?)...... (p. 896) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 841) Cintehiamgasango (!)...... (p. 896) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. (p. 896) 842) Attā taha ramanijjam...... अत्ता तह रमणिज्जं अम्हं गामस्स मंडणीभूअं । लुअ-तिल-वाडि-सरिच्छं सिसिरेण कसं बिसिणि-संडं ॥ (सखे तथा रमणीयमस्माकं ग्रामस्य मण्डनीभूतम् । लून-तिलवाटी-सदृक्षं शिशिरेण कृतं बिसिनीषण्डम् ॥) -GSI.8 843) Bacchainaiteccha (?)...... (p. 896) The first half of this gātha is corrupt and obscure. The second half may be restored as follows: सुण्ण (? सव्व)जुआणो कीरइ गामो च्चिअ हलिअ-धूआए॥ (शून्य (? सर्व) युवकः क्रियते ग्राम एव हालिक-दुहित्रा॥) 844) Osaevasamtakāsaa (?)...... (p. 896) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 202 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 845) Ditthammigharaparohada...... (p. 896) दिदुम्मि घर-परोहड-वाकृ-(? बाल-)करंजं पइम्मि सिंचंते । अण्णोण्ण-पेसिअच्छं दिअरेण वहुण्णिआ हसइ ॥ (दृष्टे गृह-पश्चिमाङ्गण-बाल-करजं पत्यो सिञ्चति । अन्योन्य-प्रेषिताक्षं देवरेण (ज्येष्ठ) भ्रातृजाया हसति ॥) 846) Thane thyne valid...... (p. 897) ठाणे ठाणे वलिआ वलणे वलणे सवेडस-कुडुंगा। ण गओ सि अम्ह गामं दिअर ण विट्ठा तुए मुरला ॥ (स्थाने स्थाने वलिता वलने वलने सवेतसकुञ्जा। न गतोऽसि अस्माकं ग्रामं देवर न दृष्टा त्वया मुरला ॥) -GS (W) 876. 847) So muddhamaomaatanhi..... (p. 897) सो मुद्धमओ मअतण्हिआहि तह दूमिओ हआसाहिं । जह सब्भावमईण वि, गईणवि [वि.] परंमुहो जाओ। (स मुग्ध-मृगो मृगतृष्णिकाभिस्तथा दूनो हताशाभिः। यथा सद्भावमतीनामपि नदीनामपि पराङमुखो जातः ॥) -Cf. SK (III v. 111, p. 365) 848) Abbumcanapuvvam (?)...... (p. 897) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 849) (p. 897) Bahupupphabharonāmia...... बहु-पुप्फ-भरोणामिअ भूमीगअसाह सुणसु वित्ति । गोला-तड-विअड-कुडंग-महुअ सणिअं गलिज्जासु ॥ (बहु-पुष्प-भरावनामित भूमिगतशाख शृणु विज्ञप्तिम् । गोदा-तट विकट-निकुञ्ज-मधूक शनैर्गल ॥) -GS II.3 850) Cumbaivasannimuhi (?)...... (p. 897) This gatha is cited earlier on p. 817. Vide S. No. (708) supra. Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 203 851) Gamam sunanialia (?)...... (p. 898) गामंगण-णिअडिअ-कण्हवक्ख वड तुज्झ दूरमणुलग्गो। तित्तिल्ल-पडिक्खक-भोइओ वि गामो सुहं वसइ ॥ (ग्रामाङ्गण-निगडित-कृष्णपक्ष वट तव दूरमनुलग्नः । दौःसाधिकप्रतीक्षक-भोगिकोऽपि ग्रामः सुखं वसति ॥) -Cf. GS VI. 56 852) Jam jam tana gaan pi (?)...... (p. 898) This verse | gatha is corrupt and therefore, obscure. (p. 898) 853) Bandhavicchai pamsuli (?)...... वद्धावेउं इच्छइ पंसुलि गामासण्णे छत्तेसु । मुग्गस्स कण्ण-सरिच्छं दीसइ वण्णं पलासस्स ॥ (वर्धापयितुमिच्छति पांसुली ग्रामासन्ने क्षेत्रेषु । मुद्गस्य वर्ण-सदृक्षं दृश्यते वनं पलाशस्य ॥) . (p. 898) 854) Talurabhamaulakhadia (?)...... तालूर-भमाउल-खुडिअ-केसरो गिरिणईएँ पूरेण । दरबुड्डुब्बुडु-णिबुड्ड-महुअरो हीरइ कलंबो ॥ (आवर्त-नमाकुल-खण्डित-केसरो गिरिनद्याः पूरेण । ईषन्मग्नोन्मग्ननिमग्न-मधुकरो ह्रियते कदम्वः ॥) -GS I. 37 855) Jai maggiam na sariam (?)...... (p. 898) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 856) Bhajjamtassa vi tuha sagga...... (p. 898) भंजंतस्स वि तुह सग्ग-गामिणो णइ-करंज-साहाओ। पाआ अज्ज वि धम्मिअ तुह कहं धरणि चिअ छिवंति ॥ (भजतोऽपि तव स्वर्गगामिनो नदी-कर-शाखाः । पादावद्यापि धार्मिक तव कथं धरणीमेव स्पृशतः ॥) -GS II. 67 Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 857) Eddahamette game...... (p. 898) एइहमेत्ते गामे ण पडइ भिक्ख त्ति कीस मं भणसि । धम्मिअ करंज-भंजअ जं जीअसि तं पि दे बहुअं॥ (एतावन्माने ग्रामे न पतति भिक्षेति कस्मान्मां भणसि । धार्मिक करञ्ज-भज्जक यज्जीवसि तदपि ते बहुकम् ॥) -GS VI. 53 858) Pahiulluranasamkā...... (p. 899) पहिउल्लूरण संकाउलाहि असईहि बहल-तिमिरस्स। आइप्प णेण णिहुअं वडस्स सित्ताई पत्ताई ॥ (पथिक-तोडन-शङ्काकुलाभिरसतीभिर्बहलतिमिरस्य । आलेपनेन (पिष्टेन) निभृतं वटस्य सिक्तानि पत्राणि ॥) -GS II. 66 859) Dhammia bhama visattho...... (p. 899) धम्मिअ भम वीसत्थो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण । गोला-णइ-कच्छ-कुडुंग-वासिणा दरिअ-सोहेण ॥ (धार्मिक भ्रम विश्वस्तः स शुनको ऽद्य मारितस्तेन । गोदा-नदी-कच्छ-लतागृह-(= कुञ्ज = निकुञ्ज-)वासिना दृप्तसिंहेन ॥) -GS II.75 860) Asasiusasamtehim (?)...... (p. 899, This verse / gātā is corrupt and therefore, obscure. (p. 899) 861) Khujjamti jadamtehim (?)...... खुज्जति झडतेहिं पल्लविआ होति पल्लवतेहिं । गामासण्ण-पलासेहि पंसुली-हिअअ-सम्भावा । (कुब्जन्ति शीयमानः पल्लविता भवन्ति पल्लवद्भिः। ग्रामासन्न-पलाशैः पांसुली-हृदय-सद्भावाः ॥) 862) Ummalamti jaha tira...... उम्मूलंती जह तीर-तरु-वणि वहाँस तह अहं मण्णे। होहिसि तुमं पि मुरले गंगव्व तवस्सि-परिवारा ॥ (उन्मूलयन्ती यथा तीर-तरु-वनी वहसि तथाहं मन्ये । भविष्यसि त्वमपि मुरले गङ्गेव तपस्वि-परिवारा ॥) (p. 899) Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 205 863) Raanāarassa sāhemi...... (p. 899) रअणाअरस्स साहेमि णम्मए अज्ज मुक्क-दक्खिण्णा। वेअसलआघरंतं णीआ जं तुं सि पूरेण ॥ (रत्नाकरस्य कथयामि नर्मदे ऽद्य मुक्त-दाक्षिण्या । वेतसलतागृहान्तं नीता यत्त्वमसि पूरेण ॥) -Cf. GS (W) 760 Weber reads the second half as follows: वेडिस-लआहरं तेण मिलिआ जं सि पूरेण । (वेतसलतागृहं तेन मिलिता यदसि पूरेण ॥) 864) Esdemajjaa...... (p. 899) एसा ते मज्जाआ मुद्ध-सहावाए (अ)पअ-सिसिराए। [जेण] मुरले वहसि [तं] पाणी जत्थ हि कुडुंगो ॥ (एषा ते यर्यादा मुग्ध-स्वभावायाश्व पयःशिशिरायाः । येन मुरले वहसि त्वं पानीयं यत्र हि निकुञ्जः॥) 865) Tam kattha gaam tuha taruna...... (p. 900) तं कत्थ ग तुह तरुण-तीर-वाणीर-भंजण-समत्थं । णव-ऊर-जलं कावेरि अज्ज कच्छे पलिप्पते ॥ (तत्कुत्र गतं तरुण-तीर-वानीर-भजन-समर्थम् । नव-पूर-जलं कावेरि, अद्य कच्छे प्रदीप्यमाने ॥) 866) Gamava dassa piuccha...... (p. 900) गामवडस्स पिउच्छा आवंडु-मुहीण पंडुर-च्छाअं । हिअएण समं असईण पडइ वाआहअं पत्तं ॥ (ग्राम-वटस्य सखे आपाण्डुमुखीनां पाण्डुर-च्छायम् । हृदयेन सममसतीनां पतति वाताहतं पत्रम् ॥) -GS III. 95 867) ...kairaghanavavana (?)...... (p. 900) This verse! gātha is corrupt and therefore, obscure. Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 206 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 868) Asatii bandhavaghana (?)...... (p. 900) असईऍ बंधव घण-विअड-साहा-पत्तल जल-आसण्ण । दिअहे वि णिसामुहसम कुडंग जिवेहि मह जिएण ॥ असत्या बान्धव घन-विकट ( = विस्तृत-)शाखा-पत्रल जलासन्न । दिवसे 5 पि निशामुखसम लतागृह जीव मम जीवितेन ॥) 869) Jaha icchā taha ramiam...... ____(p. 900) This gåtha may partly be restored as follows: जह इच्छा तह रमिअंण अ गहिआ अज्ज जूवसंगहणे। तुह तावि तीर-कुडुंग, खुणएदि (-? खण्णुएहि) विडज्झिस्सं ॥ (यथा इच्छा तथा रमितं न च गृहीता अद्य यूपसंग्रहणे। तव तापि तीरलताकुञ्जस्थाणुकैविधक्ष्यामि ॥) 870) (p. 900) Padhamullia vāsonollai (?)..... पढमुल्लअ-वासोल्लाइ बहल-मअरंद-सुरभि-गंधाइ । गोले कुडुंग [मआइ कह ण] णमिमो तुह पुलिणाइ ॥ (प्रथम-वर्षााणि बहल-मकरन्द-सुरभि-गन्धीनि । गोदे निकुञ्जमयानि कथं न नमामस्तव पुलिनानि ॥) (p. 900) 871) Amganam tanuaraa...... अंगाणं तणुआरअ सिक्खावअ दोह-रोइअव्वाणं । विणआइक्कमआरअ मा मा णं पम्हरिज्जासु ॥ (अङ्गानां तनुकारक शिक्षक दीर्घ-रोदितव्यानाम् । विनयाति क्रमकारक मा मा एनां प्रस्मरेः ॥) -GS IV. 48 872) Vairijjamto puvamkaehi (?)...... ...pemmassa ll p.901 These four lines, as printed in the text, lead us to believe that they form the four quarters of one single stanza. On a closer look it is, however, seen that they are in the Arya metre (with 12, 18, 12 and 15 matras in the four quarters respectively) and actually form two independent stanzas : Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 207 पेरिज्जतो पुव्वकएहि कम्मेहि केहि वराओ। सुहमिच्छंतो दुल्लहजणाणुराए जणो पडइ ॥ (प्रेर्यमाणः पूर्वकृतैः कर्मभिः कैरपि वराकः । सुखमिच्छन् दुर्लभजनानुरागे जनः पतति ॥) -Lilavai (v. no. 569) As the next verse follows this without any introductory words such as “yathā vā”, which Bhoja frequently adds, when giving an additional example, one would expect to find this next verse also in the Lilavai in the same context. The printed edition of the Lilavai, however, does not contain it. This verse when corrected would read as : आरंभो जस्स इमो णीसासाआस-सोसिअ-सरीरो। परिणाही (? परिणामो) कहँ होहिइ ण आणिमो दड-पेम्मस्स ॥ (आरम्भो यस्यायं निःश्वासायास-शोषित-शरीरः। परिणामः कथं भविष्यति न जानीमो दग्ध-प्रेम्णः ॥) Now this verse is found quoted in the Vajjālagga with a few variant readings : आरंभो जस्स इमो आसन्नासास-सोसिय-सरीरो। परिणामो कह होसइ न याणिमो तस्स पेम्मस्स ॥ The words, underlined by us, present variant readings: 'Hosai' and · Hohii' are just two different forms identical in meaning. 'na animo' and 'na yinimo' are (almost) identical. The reading 'asannasasa', however, is not happy. The reading - nisasaasa' of our text is decidedly better and eminently suits the context. The reading tassa, grammatically speaking, seems to be more appropriate. The reading conveys in a telling manner the — viraha-visurana ' (distress or sorrow caused by separation) which is being illustrated. 873) Vaaneapalamamta (?)...... (p. 901) वअणे वअणम्मि चलंत-सीस-सुण्णावहाण-हुंकारं । सहि देती णीसासंतरेसु कीस म्ह दूमेसि ॥ (वचने वचने चलच्छीर्षशून्यावधान-हुङ्कारम् । सखि ददती निःश्वासान्तरेषु कस्माद् अस्मान्दुनोषि ॥) -GS IV.56 Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 874) Annamjambumijjai (?)...... (p.901) This verse, as it stands, is quite corrupt. On closer scrutiny it is found to be the same as Lilavaigatha No. 499: अण्णं तं शूमिज्जइ एअं पुण सुअणु वम्मह-रहस्सं । साहिज्जतं (पा. भे. पअडिज्जंतं) ण तहा गुप्पंतं जह फुडीहोइ ॥ (अन्यत्तत् प्रच्छन्नं क्रियते (गुप्यते) (यद् एतत् पुनः सुतनु मन्मथ-रहस्यम् ।। कथ्यमानं (प्रकटीक्रियमाणं)न तथा गुप्यमानं स्फुटीभवति यथा ॥) -Lilavai 499 875) Ajja sahi so juano (?)...... (p. 901) The verse is somewhat corrupt. Tentatively, it may be reconstructed as follows : . . अज्ज सहि सो जुआणो अचएठे (? उवइट्ठो) [मु] रलमुत्तरंतीए। संडे (? संके-अ-)-भंग-पअडण-छलेण एआहि वाआहि ॥ (अद्य सखि स युवा उपदिष्टो मुरलामुत्तरन्त्या। संकेत-भङ्ग-प्रकटन-छलेन एताभिर्वाग्भिः ॥) 876) Datthum ciram na laddho...... (p. 901) दटुं चिरं ण लद्धो मामि पिओ दिटि-गोंअर-गओ वि। . दंडाहअ-वलिअ-हुअंग-वंक-रच्छे हअग्गामे ॥ (द्रष्टुं चिरं न लब्धः सखि प्रियो दृष्टि-गोचर-गतोऽपि । दण्डाहत-वलित-भुजङ्ग-वक्र-रथ्ये हतग्रामे ॥) Note: This gātha has been already cited by Bhoja to illustrate "grāmya' variety of 'pracchannānuraga' (Vol. III. p. 817). The second half of this gātha is almost identical with the second half of GS (W) No. 809. सरहस-विणिग्गआएँ वि इच्छाएँ तुम ण तीऍ सच्चाविओ। सीसाहअ-दलिअ-भुअंग-वंक-रच्छे हअ-ग्गामे ॥ (सरभस-विनिर्गतयापि इच्छया त्वं न तया दृष्टः । शीर्षाहत-वलित-भुजङ्ग-वक्र-रथ्ये हत-ग्रामे ॥) 877) Ma vacca pakiphala (?)...... (p. 901) This gatha (GS IV. 55) has been already cited on p. 838. Vide S. No. (770) supra. Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 209 878) Pullamtaniramtarataruna (?)...... (p. 901) This gatha has been already cited earlier on p. 800. Vide S. No. (630) supra. 879) Ajja mae gamtavvam...... (p. 902) This gatha (GS III. 49 ) is already cited earlier on p. 637, p. 784, p. 815. Vide S. No. (388) supra. 880) Harihausahabahula (?)...... (p. 902) The first half of this gātha is extremely corrupt. The second half may be restored as follows: मज्झ वहाउ (?ए)बंधव घण-दुद्दिण कत्थ दीसिहिसि ॥ (मम वधाय बान्धव घन-दुर्दिन कुत्र द्रक्ष्यसे ॥) 881) Peduddesesu parohade...... (p.902) पेदुद्देसेसु परोहडेसु हट्टेसु गाम-रच्छासु । विरहि-करालंधआर सारह (? साहसु) केण तं मुसिओ सि ॥ (प्रेतोद्देशेषु गृह-पश्चिमाङ्गणेषु हट्टेषु ग्राम-रथ्यासु । विरहि-करालान्धकार कथय केन त्वं मुषितोऽसि ॥) 882) Gaanam ca matta-meham...... (p. 902) This gatha ( Gaidavaho v. no. 406) is already cited on p. 236. Vide S. No. (40) supra. 883) Na taha sahi na dil na...... (p. 902) ण तहा सही ण दूई ण जणं णेई गई-अड-कुडुंग। जह तम-णिवहो सहि णिद्ध-बंधवो बंधइ-जणस्स ।। (न तथा सखी न दूती न जनं नयति नदी-तट-लतागृहम् । यथा तमो-निवहः सखि स्निग्ध-बान्धवो बन्धको-जनस्य ॥) 884) Gammihisi tassa pāsam...... (p. 902) This gatha ( GS VII. 7 ) is already cited earlier on p. 635. and p. 648. Vide S. No. (363) supra. Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 210 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 885) (p. 903) Avihāvijaintociaguru (?)...... अविहाविज्जतो च्चिअ गुरु-पुरओ पिअअमं समल्लिअइ। जोण्हा-सवण्ण-पंड-बहलंग-ठिओ कामिणी-सत्थो॥ (अविभाव्यमान एव गुरुपुरतः प्रियतमं समालीयते । ज्योत्स्ना-सवर्ण-पट-बहलाङग-स्थितः कामिनी-सार्थः ॥) (p. 903) 886) Bahuam kalamkahariam...... बहुलं कलंक-भरिअं थोवं चिअ णिम्मलं हआसस्स । चंदस्स तह वि माए ण अप्पणा सामला जोण्हा ॥ (बहुलं कलङ्कभृतं स्तोकमेव निर्मलं हताशस्य । चन्द्रस्य तथापि सखि, नात्मना श्यामला ज्योत्स्ना ॥) (p. 903) 887) Kettiamettam hohiinde...... केत्तिअमेत्तं होहिइ माए जोण्हा-जलं णह-सरम्मि। जं चंद-पणालोज्झर-णिवह-पडतं ण णिट्ठाइ। (कियन्मानं भविष्यति सखि ज्योत्स्ना-जलं नभःसरसि । यच्चन्द्र-प्रणाल-निर्झर-निवह-पतन न निस्तिष्ठति ॥) 888) Piasangamo ahavvae...... पिअ-संगमो अहव्वाए अज्ज संपडइ ताव मे कत्तो। जा जिअइ गहिअ-कर-णिअर-खिक्खिरी चंद-चंडालो॥ (प्रियसङगमो ऽ भव्याया अद्य संपद्यते तावन्मे कुतः। यावज्जीवति गृहीत-कर-निकर-डुम्ब-चिह्न-यष्टिः ॥) (p. 903) 889) Muhamettena vardo...... (p.903) मुहमेत्तेण वराओ राहू किं कुणइ दद्ध-चंदस्स। जो मीण-मअर-कक्क-(उस-)विच्छ-सीहेहि वि णिग्गओ ॥ (मुख-मात्रेण बराको राहुः किं करोति दग्ध-चन्द्रस्य । यो मीन-मकर-कर्क-(वृष = वृषभ-) वृश्चिक-सिंहः ( = सिंहेभ्यो ऽपि निर्गतः ॥) 890) Camda tumam na ganijjasi...... (p. 903) चंद तुम ण गणिज्जसि, जइ मो ( ? जाव इमो) बहलपत्तलच्छाओ। उव्वूढ-कण्हपक्खो, वास-सहस्सं वडो जिअइ ॥ (चन्द्र त्वं न गण्यसे (गणिष्यसे) यद्ययं बहल-पत्रल-च्छायः । उद्व्यूढ-कृष्णपक्षो वर्ष-सहस्र वटो जीवति ॥) Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 211 891) Gahakalloitti tumam....... (p. 903) गहकल्लोल त्ति तुम इट्ठो असईण जइ वि दप्पो सि । अब्भपिसाअ[तुम] कणगहिरं मा मुहअसु (?मा मुअसु) गहवइअं॥ (ग्रहकल्लोलइति (राहुरिति)त्वमिष्टोऽ सतीनां यद्यपि दर्पो ऽसि । अभ्र-पिशाच (राहो), त्वं कण-गृहीतं मा मुञ्च ग्रहपतिम् ( 3D चन्द्रम्) ॥) 892) Aassa kim nu kaham....... (p. 904) आअस्स कि णु काहं कि वोच्छं कह णु होहिइ इमं ति । पढमुग्गअ-(अथवा, पढमुल्लअ-) साहसकारिआएँ हिअ थरहरेइ ॥ (आगतस्य किं नु करिष्यामि किं वक्ष्यामि कथं नु भविष्यतीदमिति । प्रथम-साहस-कारिण्या हृदयं थरथरायते (वेपते) ॥) -cf. GS II. 87 (p. 904) 893) Bahuae nainiumje...... वहुआएँ णइ-णिउंजे पढमुल्लअ-सील-खंडण-विलक्खं । उड्डेइ विहंगउलं हा हा पखेहि व भणंतो॥ (वध्वा नदी-निकुङजे प्रथमशीलखण्डन-विलक्षम् । उड्डयते विहङग-कुलं हा हा पक्षरिव भणत् ॥) -Cf. GS III. 18 .. 894) Uha sambhamavikkhittam...... (p. 904) उह संभम-विक्खित्तं रमिअव्व-लेहलाएँ असईए । णवरंगअं कुडंगे धकं व दिण्णं अविणअस्स ॥ पश्य. संभ्रम-विक्षिप्तं रन्तव्य-लम्पटया असत्या। नवरंगकं (नवरक्तक) निकुञ्ज ध्वजमिव दत्तमविनयस्य ॥) . -Cf. GS V. 61 895) Taha kahavidusuraa (?)...... (p. 904) This verse/gatha is corrupt and therefore, obscure. 896) Aha sā tahim tahim...... (p. 905) This gatha (GS IV. 18 ) has been already cited twice before (p. 648 and p. 815 ). Vide S.No. (484) supra. Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 212 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 897) Vedanikhatam kisalam (?)...... (p. 905) वेदणिखातं (? वेडस-खुडिअं) किसलं कण्णे काऊण हलिअ-सोहाए । [जाणाविओ सहा] सं दिअरो वंकाएं दिट्ठीए ॥ (वेतस-त्रोटितं किसलयं कर्णे कृत्वा हालिक-स्नुषया। ज्ञापितः सहासं देवरो वक्रया दृष्टया ॥) 898) Ajjhae nave nakhakkhaa (?)....... (p. 905) अज्झाएँ णव-णह-क्खअ-णिरिक्खणे गरुअ-जोव्वणुत्तुंगं ।। पडिमा-गअ-शिअ-णअणुप्पलच्चिअं होइ थणवठें। (आर्याया (प्रौढ-युवत्या)नवनखक्षतनिरीक्षणे गुरुकयौवनोत्तुङगम् । प्रतिमागतनिजनयनोत्पलाचितं भवति स्तन-पृष्ठम् ॥) -GS II. 150 899) Kaci tahapadamasamaama...... (p. 905) काचि (?ण वि)तह पढम-समागम-सुरअ-सुहे वापिए (? पाविए)वि परिओसो । जह बीअदिअह-सविलक्ख-लक्खिए वअण-कमलम्मि ॥ नापि (नैव) तथा प्रथमसमागमसुरतसुख प्रापिते ऽपि परितोषः। यथा द्वितीय-दिवस-विलक्ष-लक्षिते वदन-कमले ॥) -GS III. 9 900) Urapelliavahakarelli (?)...... (p. 905) This gāthā (cited also in SK IV. v. no. 84, p. 451 ) has been already cited on p. 825. For its restoration vide S. No. (734) supra. 901) Kassa vi (?vā) na hoi roso...... .. (p. 905) This gatha, first cited in Dhvanyāloka (pp. 76-77), is already quoted by Bhoja on p. 250. Vide S. No. (58) supra. 902) Occinasu padiakusumam...... (p. 905) This gāthā, first cited in Dhvanyā loka (p. 283), is already quoted by Bhoja on p. 248. Vide S. No. (52) supra. 903) Atta dhara nevaccham...... (p. 906) This verse/gātha is corrupt and therefore, obscure. Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 213 904) Attassapadi (?)...... (p. 906) This verse/ gåthi is corrupt and iherefore, obscure. (p. 906) 905) Dhakkai,ti aharam āāreņa (?)...... ढवती अहरं पारएण हेमंत-पवण-फुडि पि । अइउज्जुए किलिस्ससि विपिउं दिअर-जाआए ॥ (छादयन्त्यघरं प्रावारकेण हेमन्त-पवन-स्फुटितमपि । अयि ऋजुके क्लेशिष्यसे विजल्पितुं देवरजायया ॥) 906) Jam vada naravai...... (p. 908) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 907) Ahabhanai aalasāmi...... (p. 913) अह भणइ अअल-सामी कइवअ-दिअसंतरंत-मज्झम्मि। णाणेसि (?णाणेमि) पाअमूले जइ गणिअं ता ण जीआमि ॥ (अथ भणति अचलस्वामी कतिपय-दिवसान्तरान्तमध्ये । नानयसि ( ? नानयामि) पादमूले यदि गणिकां तर्हि न जीवामि ॥) 908) Hiaehi-kimpitasya kaena (?)...... (p. 917) ए एहि कि पि तस्स (? कीऍ) वि कएण णिक्किव भणामि अलमहवा । अविआरिअ-कज्जारंभआरिणी मरउ ण भणिस्सं ॥ (अयि एहि किमपि कस्या अपि कृते निष्कृप भणाम्यलमथवा । अविचारित-कार्यारम्भकारिणी म्रियतां न भणिष्यामि ॥) -Cf. GS VII. 2 909) Saccam janai datthum...... (p. 917) This gatha (GS I. 12 ) is already cited on p. 636 ( and p. 859 ). Vide S. No. (372) supra. 910) Asaiam ande (?)...... (p. 919) This gathā (Cf. GS (W). 958) is already cited on p. 426. Vide S. No. (188) supra. 911) Ujjagaraakasāia...... (p. 919) This gatha (GS V. 82 ) is already cited on p. 645. Vide S.No. (464) supra. Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 912) ...iocceum (p. 919) The verse is, no doubt, incomplete with the major portion of the first half of the gatha wholly lost. The ending letters and the second half of the gatha, which is almost in tact, help us to identify the gatha : ईसालुओ पई से रत्ति महुआ ण देइ उच्चेउं । उच्छेइ अप्पण च्चिअ माए अइ-उज्जुअसहावो ॥ (ईर्ष्यालुः पतिस्तस्या रात्रि मधुकं ( = मधूकानि)न ददात्युच्चेतुम् । उच्चिनोत्यात्मनैव मातरतिऋजुकस्वभावः ॥) -GS II. 59 (p. 920) 913) Cumbanavaliam (?) didhakani...... चंदण-वलिअं दिढ-कंचि-बंधणं दोहरं सुपरिणाहं । होइ घरे साहीणं मुसलं धण्णाण महिलाणं ॥ (चन्दन-वलितं दृढ-काञ्ची-बन्धनं दीर्घ सुपरिणाहम् । भवति गृहे स्वाधीनं मुसलं धन्यानां महिलानाम् ॥) -Vajjalagga No. 538 (p. 920) 914) ... Pucchariti maha ciassa (?)...... अइ उज्जुए ण लज्जसि पुच्छिज्जंती पिअस्स चरिआई। सव्वंग-सुरहिणो मरुवअस्स किं कुसुमरिद्धीए (हि) ॥ अयि ऋजुके न लज्जसे पृच्छन्ती प्रियस्य चरितानि । सर्वाङ्गसुरभेर्मरुवकस्य कि कुसुमर्द्धया (कुसुमद्धिभिः) ॥) . -GS VII. 77 915) Janimi kaavardham...... (p. 921) जाणिमि कआवराहं जाणिमि अलिआइ भणह सअलाइ । अणुणेते उण जाणे कआवराहां वि(? ० राहं व) अप्पाणं ॥ (जानमि कृतापराधं जानामि अलीकानि भणति सकलानि । अनुनयति (सति)पुनर्जाने कृतापराधामिवात्मानम् ॥) -Cf. GS (W) 902 916) Saane cimtiimaiam....... (p. 930) This gatha (GS II. 33) has already been cited on p. 832. Vide S. No. (755).supra. Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 215 917) Jahim cia jivijjai...... (p.930) जेहिं चिअ जीविज्जइ तुह [ सअ-] संकप्प-संगम-सुहेहि । खण-विघडिएहि लाहं तेहिं ण अ णज्जइ (? जाणइ) वराई ॥ (यैरेव जीव्यते तव [शत-]-संकल्प-सङगम-सुखैः । क्षण-विघटितैलाभं तैर्न च जानाति वराकी ॥) 918) Tuha virahujjuggirao...... (p. 931) तुह विरहुज्जागरओ सिविणे वि ण देइ दंसण-सुहाई।। वाहेण जहालोअण-विणोअणं पि से विहअं(? विणोअणं से हरं तं पि) ॥ (तव विरहोज्जागरकः स्वप्ने ऽपि न ददाति दर्शन-सुखानि । बाष्पेण यथालोकन-विनोदनं तस्या हतं तदपि ॥) -GS V. 87 This gathe is cited also in SK (V. v. no. 338, p. 675). Both our text and SK read : 'Pise se vihaam' (Sk. 'apyasya vihatam') for 'se haam tam pi'. That reading however violates the metre. 919) ...Sesa juano (?)...... (p. 931) This gathi (GS I. 57) is already cited on p. 640. Vide S. No. (417) supra. 920) Navekkhio guriano...... (p. 934) णावेक्खिओ गुरुअणो इमीगू ण तुए वि पुच्छिओ बंधू । एक्केक्कमेव्वचरिए भणामि कि एक्कमेक्कस्स ॥ (नापेक्षितो गुरुजनो ऽ नया न त्वयापि पृष्टो बन्धुः । एकैकमेव-चरिते भणामि कि एकैकस्य ॥) -Abhijnana-sakuntala V. 16 (p. 935) 921) Duddurnsanena isa...... दुईसणेण ईसालुरण थेरेण दुन्विअड्ढेण। ऊवोढा पिअसहि साहसु संपअं कह णु जीअसि ॥ (दुर्दर्शनेनेालुना स्थविरेण दुविदग्धेन । उपोढा प्रियसखि कथय सांप्रतं कथं नु जीवसि ॥) Note : In' iivodha''n' is lengthened metri causa. Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 216 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 922) (p. 935) Kurassa karanaddhe (?)...... कूरस्स कारणळं दिज्जइ अप्पा पइस्स णिअअस्स । सुरअ-सुहं पुण मुद्धे होहिइ अक्खंडिए सीले ॥ (कूरस्य कारणार्थं दीयते आत्मा पत्युनिजकस्य । सुरत-सुखं पुनर्मुग्धे भविष्यत्यखण्डिते शीले ॥) (p. 935) 923) Sasimuhimuhassalacchi...... ससिमुहि मुहस्स लच्छी - - - - । तणुओअरि तणुआअइ हलिअसुओ कुणसु [जं] जुत्तं ॥ (शशिमुखि मुखस्य लक्ष्मीः - - - - । तनुकोदरि तनुकायते हालिकसुतः कुरु [यद् ] युक्तम् ॥) Note : The latter part of the first half is highly corrupt and defies restoration. 924) Nikkiva jaabhirua........ (p. 937) णिक्किव जाआभीरुअ दुईसण णिब-ईड-सारिच्छ । गामो गामणि-णंदण तुज्झ कए तह वि तणुआइ ॥ (निष्कृप जायाभीरुक दुर्दर्शन निम्ब-कोट-सदृक्ष । ग्रामो ग्रामणीनन्दन तव कृते तथापि तनुकायते ( = तनूयते) ॥) -GS I. 30 (p. 937) 925-926) Bhogamgarola paacchasu...... This passage in paisaci language is thus restored in Bhoja's Srigāraprakāsa (1978 edn, p. 835) by V. Raghavan : भो गेण्टाकराल पयच्छसु नो वत्थानि, जानि मज्जन्दीणं तुए अपहितानि; अम्हेहि सग्गे गातव्वं (? गंतव्वं)। कथं सिनानसाटकेसु परिहितेसु तत्थ गच्छमो (? वच्चामो)? अगच्छमानीओ उन भआमो । सतक्कतुनो सापातो। षभाताअं च सव्वरिका सिलब्भूता इहण्वे अवचिट्ठिस्सामो। (भो गेण्टाकराल प्रयच्छ नो वस्त्राणि, यानि मज्जन्तीनां त्वया अपहृतानि । अस्माभि। स्वर्गे गन्तव्यम् । कथं स्नानशाटकेष परिहतेषु तत्र गच्छामः । अगच्छन्त्यः पुनः बिभीमः । शतक्रतोः शापात् प्रभातायां च शर्वरिकायां शिलाभूता: इहैव अवस्थास्यामः ।-) Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit erses in Sanskrit Works on Poetics 217 इति अप्सरोभिः उक्त गेण्टा (? टेन्टा) करालः कलिङ्गसेनालम्भे प्राह-- पयच्छामि ओ वत्थानि जदि मे एक्कं अच्छरं भरिअं सम्पअच्छथ इति । (प्रयच्छामि वो वस्त्राणि यदि मे एकाम् अप्सरसं भार्यां संप्रयच्छय इति ।) 927) Hala camdi tumai?......lahasi gamium....... (p. 937) This passage is, although printed as a stanza, really in prose : हला, चंडि, ण दे जुतं गंतुं । रुक्ख-सेअणे मे दुवे धारेसि । एहि ताव । मोएहि अत्ताणअं तदो गमिस्ससि । (बलादेनां निवर्तयति) (हला चण्डि, न ते युक्तं गन्तुम् । वृक्षसेचने मे द्वे धारयसि ।) चयात्मानं ततो गमिष्यसि । -Abhijñānaśākuntala I. (p. 950) 928) Ahaam vioata.rai...... अहअं विओअ-तणुई, दुसहो विरहाणलो चलं जीअं । अप्पाहिज्जउ [fक] सहि जाणसि तं चेअ (चेव) जं जुत्तं ॥ (अहं वियोग-तन्वी दुःसहो विरहानलश्चलं जीवितम् । संदिश्यतां किं सखि जानासि त्वमेव यद् युक्तम् ॥) -GS V.86 929) Dhüi ( ? düi ) tumam cia viura ..... (p. 950) दूइ तुमं चिअ णिउणा कक्खड-मउआईं जाणसे वोत्तुं (बोल्लं) । कडूइअ-पंडुरं जह ण होइ तह तं कुणिज्जासु ॥ दूति त्वमेव निपुणा कर्कश-मृदुकानि जानासि वक्तुम् । कण्डूयित-पाण्डुरं यथा न भवति तथा त्वं कुर्वीथाः कुर्याः ॥) -GS II. 81 (p. 950% 930) Saddhimala zalao (?)...... This verse/gatha is corrupt and therefore, obscure. 931) Vevirasininakaranguli...... (p. 950) This gāthā (GS III. 44) is already cited on p. 272. Vide S. No. (70) supra. 932) Tabbhanahadtie ( ? )...... (p. 950) This verse/gātha is corrupt and therefore, obscure. Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 933) Seivaliasa tassa (?)...... (p. 950) This gatha, “ seulliasavvamgi", etc., (GS V. 40) is already cited on p. 644. Vide S. No. (454) supra. 934) Suppatatiovigao (?)...... (p. 950) This gathā, " Suppau taio vi gao", etc., (GS V. 12) is already cited on p. 833. Vide S. No. (760) supra. 935) Kim bhanaha sahio mamara...... (p. 950) This gātha (GS VII. 17) is already cited on p. 640. Vide S. No. (414) supra. 936) Suhalalasahim avaaa (?)...... (p. 951) . .. This gātha is metrically defective and corrupt. This very gathā is (further on (p. 1200) cited by Bhoja to illustratedūti-visarjanam '. सुरअ-सुह-लालसाहिं पिअअम-रत्यंतरेसु पुणरत्तं । पेसिज्जंति सरहसं समअं दूईहि दिट्ठीओ ॥ (सुरत-सुख-लालसाभिः प्रियतमरथ्यान्तरेषु पुनरुक्तम् । प्रेष्यन्ते सरभसं समकं ( = सम)दूतीभिर्दृष्टयः ॥) 937) Kam tumgadhanukkhittena (?)...... (p. 951) This gāthā (GS III. 56) is already cited on p. 635. Vide S. No. (362) supra. 938) Vaccihii so gharam se...... (p. 951) वच्चिहिइ सो घरं से लहिहिइ ओआसमेहिइ सआसं ।। भणिहिइ जं भणिअव्वं, पच्चुत्तं कि णु पाविहिइ॥ (वजिष्यति स गृहं तस्या लप्स्यतेऽवकाशमेष्यति सकाशम् । भणिष्यति यद् भणितव्यं प्रत्युक्तं किं नु प्राप्स्यति ॥) -GS (W) 918 939) Aassatinnu kaham (?)...... (p. 951) This gātha “ aassa kim nu kāham", etc., (GS II. 87) is already cited on p. 638. Vide S. No. (390) supra. Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 219 940) Diti gaā cirai...... (p. 951) दूई गआ चिराअइ, किं सो मह पास (वास) मेहिइ ण वेत्ति । जीविअमरणंतरसंठिआए अंदोलए हिअअं॥ (दूती गता चिरायते कि स मम पार्श्व (वास) मेष्यति न वेति । जीवितमरणान्तरसंस्थिताया आन्दोलयति हृदयम् ॥) -GS (W) 855 941) Dui nha ei camdo....... (p. 951) दूइ ण एइ चंदो वि उग्गओ जामिणी वि वोलेइ। सव्वं सव्वओ च्चिअ विसंतुलं, कस्स किं भणिमो॥ (दूती नैति, चन्द्रोऽपि उद्गतः, यामिन्यपि गच्छति (अतिक्रामति)। सर्वं सर्वत एव विसंस्थलम्, कस्य किं भणामः॥) -Cf. GS (W) 854 942) Sahianahaddhā himuhain...... (p. 951) सहिअणहत्थाहिमुहं, दर-रइअ-विसेस वि अक्खिविऊणं । जुअईहि पडिणिउत्तो, अवबोहिज्जइ ससंभमं दूइ-जगो॥ (सखीजनहस्तान्मुखं दर-रचित- विशेषकमप्याक्षिप्य । युवतिभिः प्रतिनिवृत्तो 5 वबोध्यते ससंभ्रम दूतीजनः ॥) -Cf. Setu X. 74 943) Abhisaranam na genhai...... (p. 951) अभिसारणं ण गेण्हइ ण संठवेइ अलअं ण पुच्छइ दूई । चंदालोअपडिहओ वेवइ मूढ-हिअओ विलासिणि-सत्थो ॥ (अभिसारणं न गृहणाति न संस्थापयत्यलकं न पृच्छति दूतीम् । चन्द्रालोकप्रतिहतो वेपते मूढ-हृदयो विलासिनी-सार्थः ॥) -Setux. 65 944) Uppallalovarelian (?)... (p 951) उप्फुल्ल-लोअणेणं कवोल-वो (?ओ) सट्टमाण-सेएण। अभणंतेण वि भणिआ मुहेण से कज्ज-णिव्वुत्ती॥ (उत्फुल्ल-लोचनेन कपोल-विसर्पत-स्वेदेन । अभणता ऽपि भणिता मुखेन तस्या कार्य-निवृत्तिः ॥) -Cf. GS (W) 828 Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 945) Naao tti pekkhe (?)...... (p. 951) सो णागओ त्ति पेच्छह परिहासुल्लाविरीऍ दूईए। मंतीऍ पहरि सो ओसट्टइ गंडपासेसु ॥ (स नागत इति प्रेक्षध्वं परिहासोल्लापशीलाया दूत्याः । छादयन्त्याः( = गोपायन्त्याः) प्रहर्षो विसर्पति गण्ड-पार्वयोः ।) -Cf GS (W) 856 946) Ehi gai.āgamakheo...... (p. 952) एहि गमाग मखेओसरंत-पम्मुत्त-कुसुम-धम्मिल्ले । सहि वीसम ताव भणेज्जउ वा जं तेण संदिह्र (एहि गमागम-खेदापसरत्प्रमुक्त-कुसुम-धम्मिल्ले । सखि विश्राम्य तावद् भव्यतां वा यत्तेन संदिष्टम् ॥) 947) Jam tuha kajjam tam cea...... (p. 952) जं तुह कज्जं तं चिअ कज्ज मज्झ त्ति जं सआ भणसि। ओ दुइ सच्च-वअणे अज्ज सि पारं गआ तस्स ॥ (यत्तव कार्य तदेव कार्य ममेति यत् सदा भणसि । हे ति सत्यवचने ऽ धासि पार गता तस्य ।) -Cf. Vajjalagga (No. 415) 948) Kaha nu gaa kaha ditthā...... ___(p. 952) This gathā [ GS W) 857 ] is cited earlier on p. 647. Vide S. No. (477) supra. 949) Piapāsāhiniatto...... (p. 952) पिअ-पासाहि णिअत्तो सच्चं अलिअं व[जं] (पा. भे. समुहं अलिअं वि जं) भणइ दूईजणो। तं चिअ कामिणी-सत्थो दूर्मेति पि बहुसो णिअत्तेइ कहं॥ (प्रिय-पाश्र्वानिवृत्तः सत्यमलोकं वा यद् (पा. भे. समुखमलीकमपि यद्) भणति दूतीजनः। तामेव कामिनीसार्थो दुन्वतीमपि बहुशो निवर्तयति कथाम् ॥) -SetuX. 67 950) Jaiairittavesa (?)...... (p. 952) This first half of this gātha is highly corrupt. The second half may be restored as follows: संगमसुहा समन्भहिअ-मणहरा होंति संदेसा॥ (सङ्गम-सुखात् समभ्यधिक-मनोहरा भवन्ति संदेशाः ॥) Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 221 951) Avalamvijjau dhiram (?)... (p. 952) अवलंबिज्जउ धीरं ण हु(अ) सो एहिइ इहुग्गए वि पओसे। इअ दूईहि तुलिज्जइ पढमाणिअ-पिओ विलासिणि-सत्थो॥ (अवलम्ब्यतां धैर्य न खलु (च) स एष्यति इहोद्गते ऽपि प्रदोषे । इति दूतीभिस्तुल्यते प्रथमानीत-प्रियतमो विलासिनी-सार्थः ॥) -SetuX. 79 952) Duimuhaamdapuloirie...... (p. 952) दुई-मह-अंद-पुलोइरीएँ कि भणिहिइ त्ति अज्झाए। पिअ-संगम-ललिअ-मणोरहाएँ हिअ थरथरेइ ॥ (दूती-मुख-चन्द्र-प्रलोकनशीलायाः किं भणिष्यतीति प्रौढयुवत्याः । प्रिय-सङ्गम-ललित-मनोरथाया हृदयं थरथरायते ( = वेपते) ॥) -GS (W) 858 953) Kim evimahurasai damsa (?)... ... (p. 952) काए वि महुरसदं सरस-परिप्फुड-विइण्ण-मुहसोहं । मुइअं दूइअ-वअणं कीरइ कण्णे कुवलअं व्व ॥ (कयापि मधुर-शब्दं (पक्षे, मधुरसा) सरस-परिस्फुट-वितोर्ण मुख शोभम् । मदितं दती-वचनं क्रियते कर्णे कुवलयमिव ॥) 954) Bahitiggaamahipaane (?)...... (p952) बहि-णिग्गआ हि वअणेण तुज्झ पत्ता अ पत्तल-णिउजं । उज्जाणं जत्थ गमेइ सो जणो विरह-दुक्खाई॥ (बहिनिगता हि वचनेन तव प्राप्ता च पत्रल-निकुञ्जम् । उद्यानं यत्र गमयति स जनो विरह-दुःखानि ॥) 955) Apaailahituna de (?)..... (p. 952) अप्पाहिआइ तुह तेण जाइ ताई मए ण मुणिआइ । अच्चुण्ह-सास-पडिक्खलंत-विसमक्खर-पआई ॥ (संदिष्टानि तव तेन यानि तानि मया न ज्ञातानि। अत्युष्ण-श्वास-प्रतिस्खलद.विषमाक्षर-पदानि ॥) -GS (W) 859 956) Caidovi candavaane...... (p. 953) Only this earlier part of the first half of the githā is avaiable here. From the context we easily infer that this gatha and the succeeding gāthā form the two illustrations Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 222 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics of 'Priya-sandesah'. The gatha with the same opening quarter is included by Weber in his edition of Saptaśatakam. It suits admirably the context of priya-sandeśaḥ': चंदो वि चंदवअणे मुणालबाहालए मुणालाई। इंदीवराइ इंदीवरच्छि तावेति तुह विरहे ॥ (चन्द्रोऽपि चन्द्रवदने मृणाल-बाहुलते मृणालानि। इन्दीवराणीन्दीवराक्षि तापयन्ति तव विरहे ।) -GS (W) 850 957) Candumuhi camdadhavala...... (p. 953) चंदमुहि चंद-धवला, दोहा दोहच्छि तुह विओअम्मि । चउजामा सअजाम व्व जामिणी कहँ वि वोलीणा। (चन्द्रमुखि चन्द्र-धवला दीर्घा दीर्घाक्षि तव वियोगे। चतुर्यामा शतयामेव यामिनी कथमप्यतिक्रान्ता॥) -GS III. 52 958) Dullaha-janānurā0...... (p. 956) This gatha (Ratnā vali II. 1) is already cited earlier on p. 511. Vide S. No. (207) supra. 959) Vedhallaniampuvvaha (?)...... (p. 958) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 960) Etto vipal danto...... (p. 958) एंतो वि पलाअंतो चाहअ (?ण्हविअ-) विअलंत-केस-हत्थाए। ' विगलंत-चरण-वलआए कह वि संभाविओ दडओ॥ (आयन्नपि पलायमानः स्नपित-विगलत्केश-हस्तया। विगलच्चरण-वलयया कथमपि संभावितो दयितः ॥) 961) Turiapahāiaditthammi..... (p. 958) तुरिअ-पहाइअ-दिट्ठम्मि परिअणे आगओ त्ति सोऊण । अज्झा सज्झस-विअला (पा. भे. बहुला) पअंपि दाउं ण पारेइ ॥ (त्वरित-प्रधावित-दृष्टे परिजने आगत इति शृत्वा। आर्या साध्वस-विकला (पा. भे. बहुला) पदमपि दातुं न शक्नोति ॥) Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 223 962) Sajjhasavesavevi (?)...... (p. 958) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 963) Pumovipanaabhamgau (?).. ... (p. 960) Now, on the face of it, this passage, although printed as a metrical one, is in prose and all efforts to search for it in Prakrit poetic works would be in vain. From the context it is to be identified with the following passage from Malati-Madhava (Act VII. 1.2 pp 91-92; edn by Devdhar and Suru ) : मदयन्तिका :-(सहि किं पुणो वि)पणअभंगेण कदावराहो असं जणो। जेण एवं मंतेसि । पिअसहि तुम लवंगिआ अ संपदं मे हिअअं। ( (सखि किं पुनरपि) प्रणयभङ्गेन कृतापराधोऽयं जनः । येन एवं मन्त्रयसे । प्रियसखि त्वं लवङ्गिका च सांप्रतं मे हृदयम् ।) 964) Kahavi laggaloana (?)...... (p. 960) Note: The first half of this gåthā is very corrupt and defies restoration. The second half may be restored as follows: (p. 960) दुल्लह-जणाणुरत्तं, दूईओ जुणि (? पुण) जिआवेति ॥ (दुर्लभ-जनानुरक्तां दूत्यः पुनर्जीवयन्ति ॥) _965) Katto samdesasuhami...... कत्तो संदेसमुहं कत्तो सरसाइ मोहण-सुहाइ। चितामणि व्व लोअम्मि सा हु दूई जइ ण होइ ॥ (कुतः संदेश-सुखं कुतः सरसानि मोहन-सुखानि । चिन्तामणिरिव लोके सा खलु दूती यदिन भवति ॥) 966) Samgamasuha.samabhahia (?)...... (p. 960) This line forms the second half of a gathā; it is to be identified with the second half of the gåtha Jajāiritia (?) etc., cited on p. 952. संगमसुहा समभहिअ-मणहरा होंति संदेसा॥ (सङ्गम-सुखात् समभ्यधिक-मनोहरा भवन्ति संदेशाः॥) Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 224 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 967) Tumha naane hiaam...... (p. 965) तुहं (तुज्झ)ण आणे हिअअं, मह उण मअणो दिवा वि रति पि। णिग्घिण तवेइ बलिअं तुइ जुत्तमणोरहं हिअअं॥ (तव न जाने हृदयं मम पुनः मदनो दिवापि रात्रिमपि । निघृण तापयति बलीयस्त्वयि वृत्तमनोरथं हृदयम् ॥) Cf. Abhijñanašākuntala III. 15 968) Palihipadaapunna...... (p. 968) This gāthā ( " Phalahivahana", etc., GS II. 65 ) is already cited on p. 637. Vide S. No. (386) supra. 969) Ajja mae gamtavvaṁ..... (p. 968) . .. This gāthā (GS III. 49) is already cited on p. 637. Vide S. No. (388) supra. 970) Emea akaapunn........ (p. 969) This gatha (with the variant reading 'mamdapunna') is cited on p. 640 and (without the variant reading ) on p. 814. Vide S. No. (415) supra. 971) .....Pahaiaosa (?)...... (p. 969) The verse, in question, is incomplete and therefore obscure. It is however, cited further on (p. 1200) by Bhoja. There the text is almost complete : पढम-पहाएँ पुहक्किओ पओसकाल-पडिसिद्ध-धीरारंभो। पेच्छइ गमणद्धपहे चंद-कर-समप्पिए पिए जुअइ-जणो॥ . (प्रथम-प्रभया पृथक्-कृतः प्रदोष-काल-प्रतिषिद्ध-धैर्यारम्भः। प्रेक्षते गमनार्धपथे चन्द्र-कर-समपितान् प्रियान् युवति-जनः॥) 972) la jā manammi usa...... (p. 969) इअ जा मणम्मि ऊसा फुरंत-वाम-त्थणी विआरेइ (अथवा, अवलंबए)। . ता अणिरुद्धो सुद्धतमाणिओ चित्तलेहाए॥ (इति यावन्मनसि उषा स्फुरद्-वाम-स्तनी विचारयति (अथवा, अवलम्बते)। तावदनिरुद्धो शुद्धान्तमानीतश्चित्रलेखया ॥) 973) ......samvā haintijam (?)...... (p. 971) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 225 974) Ajja mae (gamdavvam).. ... (p. 973) This gatha (GS III. 49 ) is already cited on p. 637. Vide S. No. (388) supra. 975) Paimahappalisanna (?)...... (p. 975) पझ्माहप्प-णिसण्णा अवमण्णिअ-सेस-सप्पुरिस-सोडीरा। जइ णवरं एज्ज वसं लुअ-राहव-सीस-दसणे जणअ-सुआ ॥ (पति-माहात्म्य-निषण्णावमानित-शेष-सत्पुरुष-शौटीर्या । यदि केवलं इयाद्वशं लून-राघव-शीर्ष-दर्शने जनकसुता॥) -Setu XI. 28 976) Sā māhamāsa-gosaggamajjari...... (p. 975) It may be noted that these words closely correspond with " Ua māhamasa-gosaggamajjiri ” (p. 639 of the text). The rest of the gatha, as printed here, is however obscure. 977) Niai ajja nillipi (?)...... (p. 976) : This gatha ( "Niaim ajja nikkiva'", etc., GS IV. 28 ) is already cited on p. 641. Vide S. No. (419) supra. (p. 981) 978) Raiviggahammikumthi...... रइविग्गहम्मि कुंठीकआओ धाराओ पेम्म-खग्गस्स। अण्णमअ व्व णिसिज्जति माण-साणीएँ मिहुणाणं ॥ (रतिविग्रहे कुण्ठीकृता धाराः प्रेमखड्गस्य । अन्यमया इव निषिज्जन्ति मान-शाण्यां मिथुनानाम् ॥) This gatha is cited also in SK (V. v. no. 193, p. 628). 979) Numamti je pahuttam...... (p. 981) This gātha (GS I. 91) is already cited on p. 836. Vide S. No. (765) supra. 980) Addhassarusanam (?)...... (p. 982) अत्थक्क-रूसणं खण-पसिज्जणं सुणिअ (? अलिअ-)वअण-णिब्बंधो। उम्मच्छर-संतावो पुत्तअ पअवी सिणेहस्स ॥ (अकाण्ड-रोषणं ( = रोषकरणं)क्षण-प्रसादनमलीक-वचन-निर्बन्धः । उन्मत्सर-संतापः पुत्रक पदवी स्नेहस्य ॥) -GS VII. 75) Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 981) Jattha na ujjaggirao...... (p. 982) This gātha [GS (W) 829] is already cited on p. 837. Vide S. No. (768) supra. 982) Pariucchia na jampai...... (p. 982) परिउच्छिआ ण जंपइ गहिआ वि प्फुरइ चुंबिआ रुसइ। तुहिक्का णव-वहुआ कआवराहेण दइएण॥ (परिपृष्टा न जल्पति गृहीताऽपि स्फुरति चुम्बिता रुष्यति । तूष्णीभूता नव-वधूः कृतापराधेन दयितेन ॥) -Cf. GS (W) 923 983) Tanudia varai...... (p. 982). तणुआइआ वराई दिअहे दिअहे मिअंकलेह व्व। बहुलपओसेण तुए णिसंस अंधारिअ-मुहेण ॥ (तनुकायिता क्राकी दिवसे दिवसे मृगाङ्कलेखेव । बहुल-प्रदोषेण त्वया नृशंस अन्धकारित-मुखेन ॥) -Cf. GS (W) 919 984) Panaakuiana donnavi...... — (p. 982) This gathā (GS I. 27) is already cited on p. 675. Vide S. No. (494) supra. 985) Pecchasi animisanaano...... (p. 983) This gāthā is already cited on p. 632. Vide S. No. (333) supra. 986) Aharyāhe samaam (?)...... (p..984) उवहारिआएँ समअं उअ पिंडारे कहं कुणंतम्मि। णव-वहुआए सरोसं सव्व च्चिअ वच्छा मुक्का॥ (दोहनकारिकया समकं ( = समं, साध) पश्य गोपालके कथां कुर्वति । नववध्वा सरोषं सर्व एव वत्सका( = तर्णका) मुक्ताः॥) -Cf. GS (W) 731 987) Isamaccaragurue...... (p. 984) ईसा-मच्छर-गरुए साहिक्खेव-परिवड़िओवालंभे। कह कह वि गमेइ खणं विलक्ख-हसिएहि कामिणि-समुल्लावे ॥ (ईर्ष्या-मत्सर-गुरुकान साधिक्षेप-परिवधितोपालम्भान् । कथं कथमपि गमयति क्षणं विलक्ष-हसितैः कामिनी-समुल्लापान् ॥) . -Setu XI. 16 - Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 227 988) Pia-viraho appiadam...... (p. 984) This gātha (GS I. 24) is already cited on p. 624 Vide S. No. (271) supra. 989) Alliai ditthi ni bbhaci...... (p. 984) अल्लिअइ दिद्वि-णिन्मच्छिओ वि विहुओ वि लग्गए सिअए। पहओ वि चंबइ बला अलज्जए कह ण कुप्पिस्सं ॥ (आलीयते दृष्टि-निर्भत्सितोऽपि विधुतोऽपि लगति सिचये । प्रहतोऽपि चुम्बति बलाद् अलज्जाय कथं नु कोपिष्यामि ॥) -Cf. GS (W) 899 990) Hasiehi uvālambhā...... (p. 985) हसिएहि उवालंभा अच्चुवआरेहि रूसिअव्वाई। अंसूहि भंडणाई एसो मग्गो सु-महिलाणं ॥ (हसितैरुपालम्भा अत्युपचारैः रोषितव्यानि । अश्रुभिः कलहा एष मार्गः सुमहिलानाम् ॥) : 991) Ņa vi taha anālavarti...... (p. 985) • This gatha (GS VI. 64) is already cited on p. 631. Vide S. No. (332) supra. 992) Hum nillajja samosara...... (p. 985) हुँ जिल्लज्ज समोसर तं चिअ अणुणेसु जाएँ दे वअणे । पाअंगुट्ठालत्तअ-रसेण तिल विणिम्मविअं॥ (हं निर्लज्ज समपसर तामेवानुनय यया ते वदने । पादाङगुष्ठालक्तक-रसेन तिलकं विनिर्मितम् ॥) -GS (W) 946 Note : The printed text reads once + jae appa ' (p. 985) and once again jae de vaano' (p. 996) and still once again jāade varane' (p. 1026). These readings lead us to believe that the original reading must have been jāe de vaane' which has been adopted above. This gatha is cited further on (p. 996, p. 1026); and also in SK (V. v. no. 49, p. 589) with the introductory remark: ." Tad (= Irsya-) rupena rasasya prakarso yatha" Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 993) Dhario amarisapasaro...... (p. 986) धरिओ अमरिस-पसरो, माण-क्खलणे वि ण पडिओ च्चिअ वाहो। तीऍ णवरं पिअअमे गहिए अणिअत्त-लोअणं णीससि ॥ (धृतोऽमर्ष-प्रसरः, मान-स्खलनेऽपि न पतित एव बाष्पः। तया केवलं प्रियतमे गृहीते ऽ निवृत्त-लोचनं निःश्वसितम् ॥) 994) Majjha samuhavaraham...... (p. 987) मज झ समुहावराहं तुहं करंतस्त दलिअ-दक्खिण्ण-गणं। अगणिअ-परिवाअ-भअं जुअइ-जणम्मि वहत्तणं णिवडिअं(? वह-बंधणं णीवडिअं)॥ (मम संमुखापराधं तव कुर्वतो, दलित-दाक्षिण्य-गुणम् । अगणित-परिवाद-भयं युवति-जने वध-बन्धनं निपतितम् ॥) 995) Paccakkhamantuāraa...... (p. 987) पच्चक्ख-मंतु-आरअ जइ चुंबसि मे इमे हअ-कओले। तो मज्झ पिअ-सहीए विसेसओ कोस तण्गाओ ॥ (प्रत्यक्ष-मन्तु-कारक यदि चुम्बसि मे इमौ हत-कपोलो। तर्हि मम प्रिय-सख्याः विशेषकः कस्माद् आर्द्रः॥) -GS (W) 938 996) Pattia na pattiamti...... __(p. 987) पत्तिअ ण पत्तिअंती जइ तुज्झ ण होंति (पा. भे. इमेण) मज्झ रुइरोए। पुट्ठीऍ बाह-बिंदू पुलउब्भेएण भिज्जंता॥ (प्रतीहि न प्रतियन्ती यदि तव न भवन्ति (पा. भे. इमे न)मम रोदनशीलायाः । पृष्ठे बाष्पविन्दवः पुलकोद्भदेन भिद्येरन् ।) -GS III. 16 997) Painā vannijjamte...... (p. 988) पइणा वणिज्जंते अक्खाणअ-सुंदरीएँ रूवम्मि । ईसा-मच्छर-गरुअं घरिणी हुंकारअं देइ ॥ (पत्या वर्ण्यमान आख्यानक-सुन्दर्या रूपे। ईर्ष्या-मत्सर-गुरुकं गृहिणी हुंकारकं ददाति ॥) -GS (W) 868 Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 229 998) Na kunamti ccia mānam (?)...... (p. 988) ण कुणंतो च्चिअ माणं णिसासु पासुत्त-दर-विबुद्धाणं। सुण्णइअ-पास-परिमुसणवेअणं जइ सि जाणंतो॥ (नाकरिष्य एव मानं निशासु प्रसुप्त-दर-विबुद्धानाम् । शून्यीकृत-पार्व-परिमोषण (? परामर्श, परिमर्श) वेदनां यद्यज्ञास्यः॥) -GS I. 26 999) Nahamuhapasāhiamgo...... (p.688) णहमुहपसाहिअंगो णिद्दा-घुम्मत-लोअणो ण तहा। जह णिव्वणाहरो सामलंग मेसि मह हिअअं॥ (नखमुख-प्रसाधिताङ्गो निद्रा-घूर्णल्लोचनो न तथा। यथा निर्बणाधरः श्यामलाङ्ग दुनोषि मम हृदयम् ॥) -GS (W) 937 1000) (p. 988) Gotrakkhalanavilakkho...... गोत्त-क्खलण-विलक्खो रेहं आलिहसि कि मही-पढें। अह स च्चिअ णिव्वडिआ अणुराअ-परव्वसे हिअए॥ (गोत्र-स्खलन-विलक्षो रेखामालिखसि कि महीपृष्ठे। एषा सैव स्पष्टं भूता अनुराग-परवशे हृदये ॥). 1001) Jamtaamettam tirai...... (p. 989) जत्तअ-(? जेत्तिअ-) मेत्तं तीरइ णिव्वोढुं देसु तत्तिअं(? तेत्तिअं) पणअं। ण जणो विणिअत्त-पसाअ-दुक्ख-सहणक्खमो सव्वो॥ (यावन्मानं शक्यते निर्वोढुं देहि तावन्तं प्रणयम् । न जनो विनिवृत्त-प्रसाद-दुःख-सहनक्षमः सर्वः॥) -GS I.71 1002) Dhoārudhamahua s?).. ... (p. 989) थोआरूढमहु [ म ] आ, खण-पम्हट्ठावराहदिण्णुल्लावा। हसिऊण संठविज्जइ, पिएण संभरिअ-लज्जिआ कावि पिआ॥ (स्तोकारूढमधुमदा क्षण-विस्मृततापराध-दत्तोल्लापा। ह सित्वा संस्थाप्यते प्रियेण संस्मृत-लज्जिता कापि प्रिया ॥) This gatha is cited in SK (V. v. no. 321, p. 670) with the introductory remark : “ Rā goddipanāya madhvi sevā madhupānam 1 Yatha" Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 230 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1003) Dumei a me hiaam...... (p. 989) दूमेइ अ मे हिअअं पुणो पुणो वि रह-संग-जुत्ताणुणअं। दोस-पराहुत्त-ठिअं वलंत-णिव्वोलिआहरं तीऍ मुहं ॥ (दुनोति च मे हृदयं पुनःपुनरपि रहस्सङ्गयुक्तानुनयम् । दोष-पराङमुख-स्थितं वलन्मन्यु-मलिनिताघरं तस्या मुखम् ॥) 1004) Patthamti maanapasara...... (p. 990) पत्थंति मअण-पसर-प्पसाअसमुहा विलासिणी-समुल्लावा । तीऍ उण तस्स दीरइ रोस-पराहुत्त-जंपिएहि वि हिअअं॥ (प्रार्थ्यन्ते मदन-प्रसर-प्रसाद-संमुखा विलासिनी-समुल्लापाः । तया पुनस्तस्य दीर्यते रोष-पराङ्मुख-जल्पितैरपि हृदयम् ॥) 1005) Mamtana vihara vijiam (?)...... (p. 990) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. 1006) Majjha ccia vanmijjam...... (p. 990) This verse/gathā is corrupt and therefore, obscure. 1007) Sa kusumehi guruia (?)...... (p. 990) This verse, especially its second half, is quite corrupt. It is further on (p. 1212) cited by Bhoja to illustrate upalambhah'. There too it is found to be corrupt and it shows a few gaps in its first half. The verse may tentatively be corrected as follows: सा कुसुमेहि गरुइआ मह वि कओ सुहअ दंसणेण पसाओ। कह अ ण पसाअ-सद्दो लग्गउ पिआ-हिअअस्स इमस्स तुज्झ ॥ (सा कुसुमैर्गुरूकृता ( = गौरविता)ममापि कृतस्सुभग दर्शनेन प्रसादः । कथञ्च न प्रसाद-शब्दो लगतु प्रियाहृदयस्यास्य तव ॥) -Harivijaye 1008) Kirai guno vi doso...... (p. 990) Note : This verse is cited further on (p. 1018) to illustrate (m.inavatyāh priyavisayah) upālambhah'. Tentatively it may be restored as follows : कीरइ गुणो वि दोसो सेवंतम्मि वि दिणे ण दिज्जइ दिट्ठी । अजसस्स ण बीहिज्जइ जह गहिरं तह पहुत्तणं रमणिज्ज ॥ (क्रियते गुणोऽपि दोषः सेवमानेऽपि दोने न दीयते दृष्टिः। अयशसो न भीयते यथा गृहीतं तथा प्रभुत्वं रमणीयम् ॥) Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ____ 231 1009) Taha bamdhanaanurāe... (p. 990) तह बंधण-अणुराए, तह संमोह-विअलंत-विसमालावे। ते च्चि तीऍ मअ-गुणा, रोस त्ति ठिआ पसाअ-विमुहम्मि मुहे ॥ (तथा बन्धनानुरागान् तथा संमोह-विगलद्-विषमालापान् । त एव तस्या मदगुणा रोष इति स्थिताः प्रसाद-विमुखे मुखे ॥) (p. 990) 1010) Nayana-paholira-baha...... णअण-पहोलिर-बाह-प्फुरिआहरमेत्त-णीसहं च अणीसं । दूमेइ घर-गआएँ तीसे रोस-विरमालण-परं हिअअं॥ (नयन-प्रघूर्णनशील-बाष्प-स्फुरिताधर-मात्र-निःसहञ्चानिशम् । दुनोति गृहगतायास्तस्या रोष-गोपन-परं हृदयम् ॥) 1011) Vaoraddapanavam (?)...... (p. 990) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. (p. 991) 1012) Jo tie ahararao...... जो तीए अहर-राओ रत्ति उव्वासिओ पिअअमेण । सो चिअ दोसइ गोसे सवत्ति-णअणेसु संकंतो॥ (यस्तस्या अधर-रागो रात्रावुद्वासितः प्रियतमेन । स एव दृश्यते प्रभाते सपत्नी-नयनेषु संक्रान्तः ॥) -GS II. 6 • 1013) Kuvia a saccabhāmā...... (p. 991) This verse ( from Harivijaya) is already cited on p. 585, p. 812 and p. 860 above. Vide S. No. (220) supra. 1014) Toniniapemmapadi (?)...... (p. 991) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1015) Nisasāgamadhusaro (?)...... (p. 991) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. 1016) Vesenanaddhidukkha (?)...... (p. 992) This verse/gatha is corrupt and, therefore, obscure. Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 232 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1017) Sahasuvilasiani (?)...... (p.992) The verse is further on cited at p. 1018 (11 2-3) and p. 1029 (11-8-9). At all these places the text, as printed, is pretty corrupt. The verse is in Skandhaka metre. It may be restored as follows: साहसु विलासिणि-अणं जे अहिलेति सरसावराहा पिअआ। कि हअ-दक्खिण्ण-गुणाणं पहवंताण सुहअ एस सहावो॥ (कथय विलासिनी-जनमेव अभिलीयन्ते सरसापराधाः प्रियाः। कि हत-दाक्षिण्य-गुणानां प्रभवतां सुभग एष स्वभावः ॥) 1018) Amapia...(!)...... (p. 992) The present verse, even in its considerably corrupt form, retains certain uamistakable words and phrases from the original gātha which help us easily to identify it with GS VI. 11. सा आम सुहअ गुण-रूअ-सोहिरी, आम णिग्गुणा अ अहं । भण तीअ जो ण सरिसो कि सो सम्वो जणो मरउ ॥ (सा सत्यं सुभग गुणरूपशोभनशीला सत्यं निर्गुणा चाहम् । भण तस्या यो न सदृशः किं स सर्वो जनो म्रियताम् ॥) -GS VI. 11 1019) Vesosi jia pamsulaa..... (p. 992) वेसो सि जीअ पंसुल अहिअअरं सा हु वल्लहा तुज्झ। इअ जाणिऊण वि मए ण ईसिअं दट्ट-पेम्मस्स ॥ (द्वेष्योऽसि यस्याः पांसुल अधिकतरं सा खुल वल्लभा तव। इति ज्ञात्वाऽपि मया न ईष्यितं दग्ध-प्रेम्णः।) -GS VI. 10 1020) Saccia rāmei tumam (?) ..... (p. 993) सच्चिअ रामेउ तुमं पंडियइत्तं (पा. भे. पंडिअ णिच्चं), अलं म्ह रमिएण। सब्भावबाहिराइं जा जाणइ अट्टमट्टाइं ॥ (सैव रामयतु त्वाम्, पण्डितंमन्य (पण्डित नित्यम् ), अलमस्माकं रमितेन । सद्भाव-बाह्यानि या जानाति नाना-विज्ञानानि ॥) -Cf.GS (W)759 Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 233 1021) Nasahiamunaabhaniam (?)...... (p. 993) ण अ सहि अणुणअ-भणि ण देसि पसरं ण होसि मुक्कामरिसा। कह आ एक्करसं चिअ दूर-विसंवइअ-णिठ्ठरं तुह हिअअं॥ (न च सखि अनुनय-भणितं न ददासि प्रसरं न भवसि मुक्तामर्षाम् । कथम् आः (कथं वा) एकरसमेव दूर-विसंवदित-निष्ठुर तव हृदयम् ॥) Note : This verse is cited again on p. 1013 " Naananabhaniam" etc. (p. 993) 1022) Taha māno mānahanae....... तह माणो माणधणाएँ तीअ एमेअ दूरमणुबद्धो। जह से अणुणीअ पिओ एक्कग्गाम च्चिअ पउत्थो॥ (तथा मानो मानधनया तया एकमेव दूरमनुवद्धः। यथा तस्या अनुनीय प्रिय एकग्राम एव प्रोषितः ॥) 1023) Pemmasavirohia (?)...... (p. 993) This verse / gātā is corrupt and therefore, obscure. 1024) ......Lamae (?)...... (p. 993) This verse is pretty corrupt, no doubt. But it retains certain words and phrases of the original and enables us easily to identify it with GS (W) 930: हंहो कि व ण दिळं हला मए जीविअं धरतीए। सो मं अणुणेइ पिओ, अहंपि अणुणिज्जिमि हआसा॥ (हंहो किंवा न दृष्टं हला मया जीवितं धरन्त्या। स मामनुनयति प्रियोऽहमप्यनुनीये हताशा ॥) ___1025) Napi aihajjhapai (?)...... (p. 994) This verse / gàthā is corrupt and therefore, obscure. 1026) Takkhanajania paripasabha (?)...... (p. 994) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1027) Amunikkha laddha (?)...... (p, 994) अणुणअ-खण-लद्ध-सुहे पुणो वि संभरिअमण्णु-दूमिअ-विहले। हिअए माणवईणं चिरेण पणअ-गरुओ पसम्मइ रोसो॥ (अनुनय-क्षण-लब्ध-सुखे पुनरपि संस्मृत-मन्यु-दून विह्वले। हृदये मानवतीनां चिरेण प्रणय-गुरुकः प्रशाम्यति रोषः॥) -Setu X. 69 Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This verse is also cited in SK (V. v. 277, p. 651) with the introductory remark: “Sa ( sambhoga ) eva mānāntare sankirno yathā ” (P. 994) 1028) Tancia asohaamano...... This verse/gātha is corrupt and therefore, obscure. 1029) Dhiramdhariampigai...... (p. 995) This verse/gātha is corrupt and therefore, obscure. 1030) Todhālajjapanaa...... (p. 995) This verse/gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1031) Ummālumti (?) va hiaam...... (p. 995) For the text of this gatha (GS II. 46) vide S. No. (281) supra. . 1032) Aparajjhasuattāhe (?)...... (p. 995) This verse is further on (p. 1036) cited by Bhoja to illustrate —ubhaya-dosāpādanam'. It is in the Skandhaka metre. Only the opening word of this verse, (and the expression) Visaddha' in the first half agree with GS IV. 76. अवरज्झ सु एत्ताहे, वीसद्धं च्चिअ जणम्मि णिप्फल-मउए। ' काउं णिक्किव दुक्खं पत्तिअ सहउ अ एक्कस्स च्चिअ हिअअं॥ (अपराध्येदानीं विश्रब्धमेव जने निष्फल-मृदुके। कृत्वा निष्कृप दुःखं प्रतीहि सहतु चैकस्यैव हृदयम् ॥) 1033) Tena ra marāmi mammiu...... (p.995) तेण ण मरामि मण्णूहिँ पूरिआ अज्ज, जेण, रे सुह। तग्गअमणा मरती मा तुज्झ पुणो वि लग्गिस्सं ॥ (तेन न म्रिये मन्युभिः पूरिताद्य येन रे सुभग। त्वद्गतमना म्रियमाणा मा तव पुनरपि लगिष्यामि ॥) -GS IV.75 (p. 996) 1034) Lasaraparāhapiaama...... इअ सावराह-पिअअम-दसण-पसरंत-रोस-पज्जलिओ। सहइ विभिअ-संरंभ-विन्भमो माणिणी-सत्थो॥ (इति सापराध-प्रियतम-दर्शन-प्रसरद्रोष-प्रज्वलितः। शोभते विजृम्भित-संरम्भ-विभ्रमो मानिनी-सार्थः॥) Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 235 1035) Daiagamiavvana (?) ...... (p. 996) This verse/gatha is corrupt and therefore, obscure. 1036) Amcodiavatthamddhanta (?)...... (p. 996) अच्छोडिअ-वत्थद्धत-पत्थिर मंथरं तुमं वच्च । चितेसि थणहराआसिअस्स मज्झस्स वि ण भंग ॥ (बलादाकृष्ट-वस्त्रार्धान्त-प्रस्थिते मन्थरं त्वं व्रज। चिन्तयसि स्तनभरायासितस्य मध्यस्यापि न भङगम् ॥) -GS II. 60 1037) Humnillajja samosaramta ..... (p.996) This gātha (GS (W) 946) has been already cited on p. 985. Vide S. No. (992) supra. 1038) Keligottakkhalane.. ... (p. 997) This gathā has already been cited thrice before (on p. 622, p. 789 and p. 841). For the text of this gāthà vide S. No. (256) supra. 1039) Aliakunaampi (?)...... (p. 997) Even the first quarter is not cited completely, and what is cited is a bit corrupt. Most probably this verse is to be identified with the following gātā : अलिअ-कुविअं पि कअ-मंतुअं व मं जेसु सुहअ अणुणेतो। ताण दिअहाण हरणे रुआमि, ण उणो अहं कुविआ॥ (अलीक-कुपितामपि कृत-मन्तुकामिव येषु सुभग अनुनयन् । तेषां दिवसानां स्मरणे रोदिमि न पुनरहं कुपिता ॥) -GS (W) 941 1040) Aipinaghamutthambhianane (?)...... (p. 997) अइ पीणत्थण-उत्थंभिआणणे सुअणु सुणसु मह वअणं । अथिरम्मि जुज्जइ ण जोव्वणम्मि माणो पिए काउं॥ (अयि पीन-स्तनोत्तम्भितानने सुतनु शृणु मम वचनम्। . अस्थिरे युज्यते न यौवने मानः प्रिये कर्तुम् ॥) -GS (W) 924 Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1041) Emtopi na saccavio...... (p. 998) एंतो वि ण सच्चविओ, जह मे (? गोसे) विअसंत-(पसरंत-) पल्लवारुणराओ (च्छाओ)। मज्जण-तंबेसु मओ कलरामअ (? तह मअतंबेसु लोअणेसु) अमरिसो॥ (आयन्नपि न दृष्टः प्रभाते विकसत्-(प्रसरत्-) पल्लवारुण-रागः (च्छायः) । मज्जन-ताम्रयोर्मदस्तथा मद-ताम्रयोर्लोचनयोरमर्षः॥) -Cr. SK III. v. 126, p. 372 ,1042) Dhirena mānabhamge...... (p. 998) धीरेण माणभंगो माण-खलणेण गरुअ-धीरारंभो। उल्ललइ तुलिज्जते एकम्मि वि से थिरं ण लग्गइ हिअअं॥ (धैर्येण मानभङगो मान-स्खलनेन गुरुक-धैर्यारम्भः। उल्ललति तोल्यमाने एकस्मिन्नप्यस्याः स्थिरं न लगति हृदयम् ॥) -SK V. v. 492, p. 727 1043) Dukkhamtariamanasuham...... (p. 998) दुक्खंतरिअ-मणसुहं पिएण विमण-विलिओएण पुलइअं। . रोसागम-पडिपेल्लिअ-विसम-विरज्जंत-लोअणं तीऍ मुहं ॥ (दुःखान्तरित-मनस्सुखं प्रियेण विमनो-वीडितावनतेन प्रलोकितम्। रोषागम-परि-प्रेरित-विषम-विरज्यमान-लोचनं तस्या मुखम् ॥) 1044) Sahippamti savirotuna (?)...... ___ (p. 998) साहिप्पति (वाहिप्पंति)ण कस्स वि, रोत्तूणं णेअ पाअडिज्जति ।' माणविआरा कुलपालिआएँ हिअए विलावेंति ॥ (कथ्यन्ते (व्याह्रियन्ते)न कस्यापि रुदित्वा नैव प्रकटीक्रियन्ते । मानविचाराः/-विकाराः कुलपालिकया हृदये विलाप्यन्ते ॥) 1045) Aambamta-kaolam....... (p. 998) आअंबंत-कओलं खलिअक्खर-जंपिरि फुरंतोटिं। मा छिवसु त्ति सरोसं समोसरति पिअंम्हरिमो (भरिमो) ॥ (आताम्रान्तःकपोलां स्खलिताक्षरजल्पनशीलां स्फुरदोष्ठीम् । मा स्पृशेति सरोषं समपसर्पन्तीं प्रियां स्मरामः॥) -GS II. 92 . Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 237 1046) Bhindi na kad kaduam...... (p. 998) भिउडी ण का कडुअं णालविअं अहरअं ण पज्जुट्ठ। उवऊहिआ ण रुण्णा एएण वि जाणिमो माणो(?माणं)॥ (दृकुटी न कृता कटुकं नालपितमधरो न प्रस्फुरितः।। उपगूहिता न रुदिता एतेनापि जानीमो मानम् ॥) -cf. GS (W) 921 1047) Tam na sa jam sahiano (?)...... (p. 999) For this gāthā vide S. No. (518) supra. 1048) Navi taha takkhanasua mannu...... (p. 1000) ण वि तह तक्खण-सुअ-मंतु-दुक्ख-विअणाउराओं वि रुवंति। जह दिट्ठम्मि पिअअमे, अणुणिज्जतीओं तरुणीओ॥ (नापि तथा तत्क्षण-श्रुत-मन्यु-दुःख-वेदनातुराऽदि रुदन्ति । यथा दृष्टे प्रियतमेऽनुनीयमानास्तरुण्यः॥) -Cf. GS (W) 915 1049) Akaanmua tujjha kae...... (p. 1001) अकअण्णुअ तुज्झ कए पाउस-राईसु जं मए खुण्णं । उपेक्खामि अलज्जिर अज्जवि तं गाम-चिक्खिल्लं॥ (अकृतज्ञ तव कृते प्रावृड्रात्रिषु यो मया क्षुण्णः । उत्पश्याम्यलज्जाशील अद्यापि तं ग्राम-पङ्कम् ॥) GS V. 45 - 1050) Sahita accau ttia (?)...... (p. 1001) सहि ताव अच्छउ च्चिअ अलाहि कि बाहुएण लेहेण । एआरिसं लिहंताण एंति पहिआ विएसाओ॥ ( सखि तावदास्तामेव अलं कि बहुकेन लेखेन । एतादृशं लिखतामायन्ति पथिका विदेशात् ॥) ____ 1051) Kanthaggahalena saain (?)...... (p. 1001) कंठग्गहणेण सअज्झिआएँ अब्भागओवआरेण। वहुआए पइम्मि वि आगअम्मि सामं मुहं जाअं॥ (कण्ठग्रहणेन प्रतिवेशिन्या अभ्यागतोपचारेण । वध्वाः पत्यावप्यागते श्यामं मुखं जातम् ॥) -Cf. GS (W)849 Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Po etics 1052) Aha so vilakkhahiao...... (p. 1001) अह सो विलक्ख-हिअओ, मए अहव्वाएँ अगहिआणुणओ। पर-वज्ज-णच्चरोहिं तुम्हेहि उवेक्खिओ णेतो॥ (अथ स विलक्ष-हृदयो मया अभव्यया अगृहीतानुनयः । पर-वाद्य-नर्तनशीलाभिर्युष्माभिरुपेक्षितो निर्यन् ॥) -GS V. 20 1053) Nahapaa-pasahiamgo...... (p. 1002) This gāthā (GS (W) 937) has already been cited on p. 988. Vide S. No. (999) supra. 1054) Ehii pio ttinimisam (p. 1002). . एहिइ पिओ ति णिमिसं व जग्गिअं जामिणीऍ पढमद्धं । सेसं संताव-परव्वसाएँ वरिसं व वोलोणं ॥ (एष्यति प्रिय इति निमिषमिव जागरितं यामिन्याः प्रथमार्धम् । शेषं सन्ताप-परवशाया वर्षमिवातिक्रान्तम् ॥) -Cf. GS IV. 45 1055) Paccusagaaramjita...... (p. 1002) This gātha ( GS VII. 53 ) has been already cited on p. 648. Vide S. No. (485) supra. 1056) Hattha.salilahaae...... (p. 1002) हत्य-सलिलाहआए अवहीरंतीऍ दिण्ण-सहिसलावं। कलहंतरिआए च्चिअ अणाहणंतीए दूमिओ पडिवक्खो ॥ (हस्त-सलिलाहतया अवधीरयन्त्या दत्त-सखी-संलापम् । कलहान्तरितयैव अध्नता दूनः प्रतिपक्षः॥) 1057) Nimmaviamandarana...... (p. 1002) णिम्मविअ-मंडणाण वि सोहा वासअ-विमाणिआण विमलिआ। मोहं णेवच्छमिणं परिओसो च्चिअ पसाहणं जुअईणं ॥ (निर्मित-मण्डनानामपि शोभा वासक-विमानितानां विदिता। मोघं नैपथ्यमेतत्, परितोष एव प्रसाधनं युवतीनाम् ॥) This verse is cited further on (p. 1198) to illustrate • Prasadhanam'. Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 239 1058) Sahi tava accau ccia (?)...... (p. 1003) For this gāthā vide S. No. (1050) supra. 1059) Ehii sovi pautto (?)... (p. 1003) एहिइ सो वि पउत्थो, अहं अ कुप्पेज्ज सो वि अणुणेज्ज। अकस्स वि फलइ मणोरहाण माला पिअअमम्मि (एष्यति सोऽपि प्रोषितोऽहं च कुप्येयं सोऽप्यनुनयेत् । इति कस्यापि फलति मनोरथानां माला प्रियतमे ॥) -GS I. 17 1060) Pariuccia na kampasi (?)...... (p. 1004) This gathā [GS (W) 923] has been already cited on p. 982. Vide S. No. (982) supra. 1061) Hojjajavane so diaho (?)...... (p. 1004) होज्ज वणे सो दिअहो जत्थ पिओ मज्झ मंतु-कअ-रोसं । अणुणेज्ज णे सहिअणो चिरं णिहुअत्तणि अच्छिज्ज ॥ (भवेत्-सभाव्यते एतत् स दिवसो यत्र प्रियो मम मन्तु कृत-रोषम् । अनुनयेत् अस्माकं सखीजनश्चिरं निभृतत्वे स्यात् ॥) Note: The first quarter of this gathā agrees with its counterport of the gātha cited on p. 784. 1062) ......vaaii pijjai..... (p. 1004) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. 1063) Avo kajjena vinā...... (p..1005) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1064) Rasaajjhaakaadhikāra (?)..... (p. 1005) [सुमणह] र-सअज्झअ-कअ-धिक्कारण-जणिअ-णिच्च-कोवाणा (? कोवाए)। पुत्तअ वेआरिज्जसि अलिअ-पद्हणए(? पदुसणेण) सोण्हाए। (सु-मनोहर प्रातिवेश्मिक-कृत-धिक्कार-जनित-नित्य-कोपया। पुत्रक प्रतार्यसे अलीक-प्रदूषणेन स्नुषया ॥) 1065) Panaakkhalanavilakkham...... (p. 1005) This verse / gàtha is corrupt and therefore, obscure. Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 240 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1066) Re aviaddha raviadam (?)...... (p. 1005) This verse / gàthū is corrupt and therefore, obscure. 1067) Pariatthamtiva nisam (?)...... (p. 1005) परिवड्ढंते णिसि-समए मंडलिअ-कुसुमाउहं व अणंगं । विरहम्मि मण्णइ हरी णहे अणत्थ-पडिउट्ठिअं व मिअंकं ॥ (परिवर्धमाने निशासमये मण्डलित-कुसुमायुधमिवानङ्गम् । विरहे मन्यते हरिनभसि अनर्थप्रत्युत्थितमिव मृगाङ्कम् ॥) Note : The reference to Hari and his separation from his beloved when he invaded Heaven for securing Parijāta tree for Satyabhāmā leads us to infer that this verse, in Skandhaka metre, is cited from Sarvasena's Harivijaya (now lost). -Cf. SK V. v. 145 (p. 616) 1068) Gahanaddhapanammigarua (?)...... (p. 1005) गहणत्थ-पणम्मि (? पणामिअं)गरुअ-चिंता-लहिअं(? सहिअं)पेच्छइ पुरओ। [पुरओ] व ठिअं रोसालं भंतलोअर्णं तीऍ मुहं ॥ (ग्रहणार्थ-समर्पितं गुरुक-चिन्ता-सहितं ( 3D -क्रान्तं)प्रेक्षते पुरतः । पुरत इव स्थितं रोषवत् भान्त-लोचनं तस्या मुखम् ॥) 1069) Purao cimtaavalaa (?)...... (p. 1005) This verse / gātā is corrupt and therefore, obscure. 1070) Sasidinnavasaddha(?)...... (p. 1006) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1071) Uggahiapamhuttha (?)...... (p. 1006) उग्गाहिअ-पम्हट्ठा दर-जंपण-मुक्क-बहल- [उण्ह-] णीसासा। साहंति विरह-दुक्खं असमत्त-पडिक्खिा (? पडिक्खरा)वि से उल्लावा ॥ (उद्ग्राहित-प्रस्मृता ईषज्जल्पन-मुक्त-बहलोष्ण-निःश्वासाः। कथयन्ति विरह-दुःखमसमाप्त-प्रतीक्षिता अपि तस्या उल्लापाः॥) Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 241 1072) Asamatto visaiappai...... (p. 1006) असमत्तो वि समप्पइ अपरिग्गहिअ-लहुओ परगुणालाओ। तस्स पिआ-पडिबद्धा ण समप्पइ रइसुहासमत्ता वि कहा ॥ (असमाप्तोऽपि समाप्यतेऽपरिगृहीत-लघुकः परगुणालापः । तस्य प्रिया-प्रतिवद्धा न समाप्यते रति सुखासमात्पाऽपि कथा ॥) -Cf. SK V 340, p. 675-76. 1073) ...Vaacitiam (?)...... (p. 1006) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1074) Samvadahia samtose...... (p. 1006) संवड्डिअ-संतोसा फुरंत-कोत्थुह-मणिप्पहा-संवलिआ। विउणिअ-मण-संतावा जाआ सविसेस-दूसहा ससिकिरणा ॥ (संवधित-संतोषाः स्फुरत्कौस्तुभ-मणि-प्रभा-संवलिताः । द्विगुणित-मनस्संतापा जाता सविशेष-दुःसहाः शशि-किरणाः ॥) -Harivijaye. 1075) Na sahai kalakkhevam...... (p. 1006) ण सहइ कालक्खेवं मळिओ ? चलिओ) गंतुं ... ... । तस्स गमणारंभो ॥ (न सहते कालक्षेपं चलितो गन्तुं ... ... । तस्य गमनारम्भः ॥) ... Note : Only the first quarter agrees with Lilavai No. 567.. 1076) Jaha jaha tie bhavanam....... (p. 1006) जह जह तीए भवणं पावइ कह (? कअ-)धू(? दू) सहावराहविलक्खो। तह तह से अहिअअहर (? अहिअअरं) हिअअं रुम्मि (दारुणाम्मि) संसअम्मि णिसण्णं ॥ (यथा यथा तस्वा भवनं प्राप्नोति कृत-दुःसहापराधविलक्षः । तथा तथा तस्याधिकतरं हृदयं दारुणे संशये निषण्णम् ॥) 1077) Tie dansavanaamha (?)...... (p. 1007) For this verse from Harivijaya vide S. No. (196) supra. 1078) Navitaha analamvanti...... (p. 1007) This gātha (GS VI. 64) is already cited on p. 631. Vide S. No. (332) supra. Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 242 Ptakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1079) Jānai janaveum...... (p. 1008) This gātha (GS I. 88) has already been cited four times before (p. 616, p. 771, p. 805 and 842). Vide S. No. (230) supra. 1080) Taralacchi camdavaane...... (p. 1009) This gatha (GS (W) 925 has already been cited on p. 833. Vide S. No. (762) supra. .. 1081) Ekkam paharuvvinnam...... (p. 1009) This gāthā (GS I. 86) has alreaby been cited on p. 789. Vide S. No. (591) supra. 1082) Toia pianuvattana...... (p. 1009) तो इअ सुर-अरु-कारण-मउलिअ-हिअआए सावसेस-लहुओ। . संभाविअ च्चिअ हिओ हरिणा पाअ-पडणम्मि तीऍ अमरिसो॥ (तत इति सुरतरुकारणमुकुलित हृदयायाः सावशेष-लघुकः। संभावित एव हृतो हरिणा पादपतने तस्या अमर्षः॥) -Harivijaye This vease is further on (p. 1041) cited to illustrate unmülanam', one of the mânopasantis'; and still further on (p. 1209) to illustrate 'pranipatah'. Since the verse mentions Hari and his 'pada-patana' to appease the anger of his beloved (Satyabhama) caused by — snra -taru(= Parijata) (Manjari was offered to Rukmini) we can confidently assert that it is drawn from Harivijaya (now lost). 1083) Doham ciahiaaramvia (?)...... (p. 1009) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1084) ...jana...nami tuham (?)...... (p. 1009) This verse is corrupt but it is easily identifiable with the verse " airā anemi tujjha", etc., cited on p. 748 above. For the restoration vide S. Nn. (529) supra. 1085) Sakattaggaharasuttam (?)...... __ (p. 1009) सकअग्गह-रहसुत्ताणिआणणा पिअइ पिअ-मुह-विइण्णं । थो थो रोसोसहं व माणंसिणी मइरं ॥ (सकचग्रह-रभ सोत्तानितानना पिबति प्रिय-मुख-वितीर्णाम् । स्तोकं स्तोकं रोषौषधमिव मनस्विनी मदिर -GS VI. 50 • Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___243 243 1086) Jamvi aliovaāram (?)...... (p. 1010) For the restoration of this verse vide S. No. (224) supra. (p. 1010) 1087) Kaiava-parammuhānam...... कइअव-परंमुहाणं थोओसरिआण एक्क-सअणम्मि । पूरिज्जइ रोमंचुग्गमेण दोण्हं वि ओआसो ॥ (कैतव-पराङ्मुखानां स्तोकापसृतानामेकशयने । पूर्यते रोमाञ्चोद्गमेन द्वयोरप्यवकाशः ॥) 1088) Risasi rutthia (?)...... (p. 1010) This verse / gåthù is corrupt and therefore, obscure. 1089) Kisa imesu bahuso (?)...... (p. 1011) कोस अ इमेसु बहुसो विसम-प्पत्त-तलिणंजण-च्छवि-कलुसा। दोहावंगेसु तुज्झ परिवड्ढंति/परिघोलंति णअणेसु बाहुप्पीडा ॥ (कस्माच्चानयोर्वहुशो विषम-प्राप्त-तलिनाजन-च्छवि-कलुषाः । दीर्घाङ्गयोस्तव परिवर्धन्ते परिघूर्णन्ति नयनयोर्वाष्पोत्पीडाः ॥) (P, 10 1090) Kisa maliavaamsain...... (p, 1011) कोस मलिआवअंसं वअण्ण-णीसास-पंडुराहरराअं । वअणं वहसि किसोअरि कर-संकामिअ-कओल-पत्तालेक्खं ॥ (कस्मान्मलिनावतंसं वदन-निःश्वास-पाण्डुराधररागम् । वदनं वहसि कृशोदरि कर-संक्रामित-कपोल-पत्राले ख्यम् ॥) 1091) Tanuampianivvadaam (?)...... ___(p. 1011; तणुअं पि अणिव्वडिअं पुणो पुणो वेविराहरो?-पिसुणिअं । वअणभंतर-भरिअं हिअअ-ठिअं कि तुहं पसम्मइ वअणं ॥ (तनुकमप्यस्पष्टीभूतं पुनःपुनर्वेपनशीलाधरोष्ठ-पिशुनितम् । वदनाभ्यन्तरभृतं हृदय-स्थितं किं तव प्रशाम्यति वचनम् ॥) 1092) Kaavippionamānini (?)...... (p. 1013) कअ-विप्पिओ ण माणिणि, भणामि कह तुज्झ वअण-पडिऊलं । कअ-विप्पिओ सि एअं, वि दारुणं ताव मा भणसु ॥ (कृतविप्रियो न मानिनि भणामि कथं तव वचन-प्रतिकूलम् । कृत-विप्रियोऽसि एतदपि दारुणं तावन्मा भण॥) Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 244 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1093) Akkhamdievi panae...... (p. 1013) अक्खंडिए वि पणए अकअम्मि वि विप्पिए अकज्जे वि मज्झ। जाअं चिअ वअणिज्जं तुह रोसम्मि दइए णिमित्तं पि पिअं॥ (अखण्डितेऽपि प्रणयेऽकृतेऽपि विप्रियेऽकार्येऽपि मम। जातमेव वचनीयं तव रोषे दयिते निमित्तमपि प्रियम् ॥) -Harivijaye (?). 1094) Aparikkhia-dosagunaim.... (p. 1013) अपरिकि खअ-दोस-गुणं, अवमण्णिअ चिरपरूढ-वीसंभरसं। अवहीरिआणुराअं तुमे वि मह रुसिउं जणेण व खिण्णं ॥ (अपरीक्ष्य दोष-गुणम् अवमत्य चिर-प्ररूढ-विश्रम्भरसम् । अवधीर्यानुरागं त्वयापि मम रुष्ट्वा जनेनेव खिन्नम् ॥) Note : This verse is cited further on (p. 1046) as an example of upālambhoktih'. 1095) Naananaabhaniamnadcsi (?)...... (p. 1013) ण अ सहि अणुणअ-भणिअं, ण देसि पसरं ण होसि मुक्कामरिसा। कह आ एक्करसं चिअ दूर-विसंवइअ-णिठ्ठरं तुह हिअअं॥ (न च सखि अनुनय-भणितं न ददासि प्रसरं न भवसि मुक्तामर्षा । कथं वा (कथं आः) एकरसमेव दूर-विसंवदित-निष्ठुरं तव हृदयम् ॥) Note : This verse is cited earlier on p. 993. " Na sahi amunaabhaniam", etc. 1096) Visambhanivvisamke...... (p. 1013) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1097) Java na lakkhei paro...... " (p. 1013) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1098) Avarāhena unacirambhanasu (?)...... (p. 1013) अवहारेऊण चिरं भणसु तुमं चिअ अमुक्करोसा वि फुडं। कि अगणेऊण इमं होज्जा तुमम्मि मज्झ प्पमाअ-खलणं॥ (अवधार्य चिरं भण त्वमेवामुक्तरोषापि स्फुटम् । किमगणयित्वेदं भवेत्त्वयि मम प्रमाद-स्खलनम् ॥) Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 245 1099) Amunama-nirasagaruam (?)...... (p. 1015) This verse may be partly restored as follows: अणुणअणिरास-गरुअं पडिवक्खस्स गरुअत्तणेण णिसणं ( ? विसणं)। पेम्मासंघेण पुणो समांसंती (? समाससंती)...... । (अनुनय-निरास-गुरुकं प्रतिपक्षस्य गुरुत्वेन निषण्ण्णम् (? विषण्णम्) । प्रेम-विश्वासेन पुनः समाश्वसती...... ॥) 1100) Diragaampiniattai (?)...... (p. 1015) दूर-अं पि णिअत्तइ दूर-णिअत्तं पुणो पअत्तइ पेम्मं । कह होई परिणामो (कह होइ परीणामो)माणस्स णमो महं ति (? मह त्ति) विमुहिज्जति ॥ (दूरगतमपि निवर्तते दूर-निवृत्तं पुनःप्रवर्तते प्रेम । कथं भवति परिणामो मानस्य नमो ममेति विमुह्यन्ति ॥) 1101) Padivakkhe dimijjai...... ____ (p. 1015) पडिववखे दूमिज्जइ जीएँ ण वीसवइ गुरुअ-मंतु-पडिहआ। तीसे कह वि सहि-अणे खंडिअ-पेम्मलहिआ णिसम्मइ दिट्ठी ॥ (प्रतिपक्षे दूयते यस्या न विश्राम्यति गुरुक-मन्तु-प्रतिहता। तस्याः कथमपि सखी-जने खण्डित-प्रेमलब्धा निषीदति दृष्टिः ॥) (p. 1015) 1102) Sajjhauahaamāno (?)....... सअज्झिए हअ-माणो ओग्गह-गहिओ मए अहव्वाए। रअणीसु वि सअणिज्जे णिच्चं जग्गाविआ जेण ॥ (प्रातिवेश्मिक हतमानोऽवग्रहगृहीतो मयाभव्यया। रजनीष्वपि शयनीये नित्यं जागरिता येन ॥) - 1103) Pecchai asopiaainmu (?)...... (p. 1015) This verse / gātha is incomplete and corrupt and therefore, obscure. 1104) Allaanuanio (?)....... (p. 1016) This verse / gātha is incomplete and corrupt and therefore, obscure. Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 246 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1105) (p. 1016) Niddabha mgo dpandu...... णिद्दा-भंगो आवंडुरत्तणं दोहरा अ णीसासा । जाति जस्स विरहे तेण समं कोरिसो माणो ॥ (निद्राभङ्ग आपाण्डुरत्वं दीर्घाश्च निःश्वासाः । जायन्ते यस्य विरहे तेन समं कीदृशो मानः ॥) -GS IV. 74 1106) Annattihi tuha...vāmo...(?)...... (p. 1017) This verse / gathā is corrupt and therefore, obscure. 1107) Avahaddhitanasahija (?)...... (p. 1017). अवहत्थिऊण सहि-जंपिआइँ जाणं कएण रमिओ सि। . एआई ताई सोक्खाइँ संसओ जेहिं जीअस्स ॥ (अपहस्त्य सखी-जल्पितानि येषां कृते रमितोऽसि। एतानि तानि सौख्यानि संशयो यर्जीवस्य (र्जीवितस्य)॥) -GS II. 58 1108) Sahiam manakkhalanam...... (p. 1017) सहि माण-क्खलणं णाओ पडिवक्ख-विप्पिअत्थाण रसो। .. सहिओ अ तुह विओओ मा लज्जसु सुहअ लज्जिअव्वम्मि मए ।। (सोढं मान-स्खलनं ज्ञातः प्रतिपक्ष-विप्रियार्थानां रसः। सोढश्च तव वियोगो मा लज्जस्व सुभग लज्जितव्यम् अपि मया ॥) This verse (in Skandhaka metre) is further on (p. 1028) cited as an illustration of Sapatnyupahāsah, one of the twelve manoddipanas. It is again (p. 1212) quoted as an example of "vyalikodghattanam upālambhah ". The text of this verse is, however, corrupt at all the three places. 1109) Pattiajaha uppanna...... (p. 1017) पत्तिअ जह उप्पण्णा तह अवरझंति कामिणीण पिआ। माणे उण गलिओआरं पुरओ दीसंति प्पिअं करंता ॥ (प्रतीहि यथा उत्पन्नास्तथापराध्यन्ति कामिनीनां प्रियाः । माने पुनर्गलितोपचारं पुरतो दृश्यन्ते प्रियं कुर्वन्तः ॥) 1110) Sahasu vilasianijje (?)...... (p. 1018) For the restoration of this verse (in Skandhaka metre) vide S. No. (1017) supra. Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___247 1111) Kirai guno vidoso...... (p. 1018) This verse, in full, is cited earlier on p. 990. For its restoration vide S. No. (1007) supra. 1112) Sahi erisa ccia gai...... (p. 1019) सहि एरिसि च्चिअ गई मा रुव्वसु तंस-वलिअ-मुहअंदं । एआण वालवालंकितंतु कुडिलाण पेम्माणं ॥ (सखि ईदृश्येव गतिर्मा रोदीस्तिर्यग्-वलित-मुखचन्द्रम् । एतेषां बाल-कर्कटी-तन्तु-कुटिलानां प्रेम्णाम् ॥) -GS I. 10 1113) Kim ruvasi kimvivaso asi...... (p. 1019) कि रुवसि किं च सोअसि, किं कुप्पसि सुअणु एक्कमेक्कस्स । पेम्म विसं व विसम, साहसु को रुधिरं तरइ॥ ( कि रोदिषि किं च शोचसि कि कुप्यसि सुतनु एकैकस्मै । प्रेम विष मिव विषमं कथय को रोध्दं शक्नोति ॥) -GS VI. 16 1114) Avalambiamanaparam...... अवलंबिअमाण-परम्मुहीए एंतस्स नाणिणि पिअस्स । पुट्ठ-पुलउग्गमाए (? पुलउग्गमो तुह) कहेइ समुहट्ठिअं हिअअं । ( अवलम्बित-मान-पराङमख्या आगच्छतो मानिनि प्रियस्य। पृष्ठ-पुलकोद्गमस्तव कथयति संमुख-स्थितं हृदयम् ॥) ___(p 1019) -GS I. 87 1115) Dhakkesi caliavalaraha..... (p. 1620) ढक्केसि (पा. भे. कड्ढेसि)चलिअ-वलए, हत्थे मुंचसि अहोमुही बाहं । पडिरुंभसि णीसासे, बहुअं ते माण-विण्णाणं ॥ (छादयसि (पा. भे. कर्षसि) चलित-बलयौ हस्तौ मुञ्चसि अधोमुखी बाष्पम् । प्रतिरुणत्सि निःश्वासान् बहुकं ते मान-विज्ञानम् ।) -Cf. GS (W) 928 1116) Pāapadaļāna muddharabasa (?)...... (p. 1020) पाअ-पडणाण मुद्धे रहस-बलामोडि-चुंबिअव्वाणं । दसण-मेत्त-पसिज्जिरि (पा. भे. पसणे) चुक्कासि सुहाण बहुआणं ॥ (पाद-पतनानां मुग्धे रभस-बलात्कार-चुम्बितव्यानाम् । दर्शन-मात्र-प्रसदनशीले (पा. भे. प्रसन्ने) भ्रष्टासि ( = च्युतासि) सुखानां बहुकानाम् ॥) -GS V. 65 Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 248 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1117) Paapadio na ganio...... (p. 1020) पाअ-पडिओ ण गणिओ, पिअं भणंतो वि अप्पि भणिओ। वच्चंतो वि ण रुद्धो, भण कस्स कए कओ माणो । (पाद-पतितो न गणितः प्रियं भणन्नपि अप्रियं भणितः। व्रजन्नपि न रुद्धो भण कस्य कृते कृतो मानः ॥) -GS V. 32 Note : Our text reads 'gamto vi a na' (Sk : gacchannapi ca na') in place of — vaccanto vi na'. 1118) Jai puttaa bahuehim...... (p. 1020) जइ पुत्तअ (? पुत्तलि) बहुएहि, अणुणअ-सोक्खेहि अस्थि दे कज्ज। ताव रुअ गेण्ह माणं, खणमेत्तं तम्मि सुहअम्मि॥ (यदि पुत्रि बहुकैरनुनय-सौख्यैरस्ति ते (प्रार्थये) कार्यम्। तावद् रुदिहि गृहाण मानं क्षणमात्रं तस्मिन् सुभगे ॥) -Cf. GS (W) 895 1119) Amunaavasaram paapa...... ____ (p. 1020) अणुणअ-पसरं पाअ-पडणूसवं रहस-चुंबण-सुहेल्लि। एआइ अ अण्णाइ अ अवसो व्व कओ फलइ माणो॥ (अनुनय-प्रसरः पादपतनोत्सवो रभस-चुम्बन-सुखम् । एतानि चान्यानि चावश इव कृतः फलति मानः॥) -Cf. GS (W) 894 1120) Manummamtāe mae...... (p. 1021) माणुम्मत्ताएँ मए, अकारणं कारणं कुणंतीए । असणेण पेम्म, विणासि पोढ-वाएण ॥ (मानोन्मत्तया मया, अकारणं कारणं कुर्वत्या । अदर्शनेन प्रेम विनाशितं प्रौढ-वादेन ॥) -GS VI. 22 (p. 1021) 1121) Jam jam piulam amgama..... जं जं पिहुलं अंगं तं तं जाअं किसोअरि किसं ते । जं जं तणुअं तं तं, पि णिट्ठिअं कि 2 माणेण ॥ (यद्यत् पृथुलमङ्गं तत्तज्जातं कृशोदरि कृशं ते । यद्यत्तनुकं तत्तदपि निष्ठितं किमत्र मानेन ॥) -GS IV.9 . Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 249 1122) Suhaavisundarivihu...... (p. 1021) सुहआ वि सुंदरी वि हु तरुणी वि हु माणिणित्ति आ पुत्ति । चंदण-लट्ठि व्व भुअंग-दूमिआ किं णु दूमेसि ॥ (सुभगापि सुन्दर्यपि खलु तरुण्यपि खलु मानिनीति आ/हे पुत्रि । चन्दन-यष्टिरिव (? लतेव) भुजङ्ग-दूना किं नु दुनोषि ॥) -Cf. GS (W) 926 1123) Naipurasaccahe...... (p. 1021) णइ-ऊर-सच्छहे जोव्वणम्मि दिअहेसु णिच्चपहिए सु(अइपवसिएसु दिअसेसु) । अणिअत्तासु अ राईसु पुत्ति किं दड-माणेण ॥ (नदीपूर-सदृशे यौवने दिवसेषु नित्य-पथिकेषु (अतिप्रोषितेषु दिवसेषु) । अनिवृत्तासु च रात्रिषु पुत्रि कि दग्धमानेन ॥) -GS I 45 1124) Kajjam vinavinavi (?)...... (p. 1021) कज्जं विणा वि कअ-माण-डंबरा पुलअ-भिण्ण-सव्वंगी। उज्जल्लालिंगण-सोक्ख-लालसा पुत्ति मुणिआसि ॥ (कार्य विनापि कृत-मानडम्बरा पुलक-भिन्न-सर्वाङ्गी। उज्ज्वलालिङगन-सौख्य-लालसा –cf. GS (W) 929 1125) Arunaapasaiae...... (p. 1021) अणुणअ-पसाइआए तुज्झ वराहे चिरं गणंतीए । अपहुत्तोहअहत्थंगुलीए तीए चिरं रुण्णं ॥ (अनुनय-प्रसादितया तवापराधांश्चिरं गणयन्त्या। अप्रभूतोभयहस्ताङ्गुल्या तया चिरं रुदितम् ॥) -GS III. 77 + r . सा 1126) Kamdujjua varai...... (p. 1022) कंडुज्जुआ वराई अज्ज तए सा कआवराहेण । अलसाइअ-रुण्ण-विअंभिआइ दिअहेण सिक्खविआ ॥ (काण्डर्जुका वराको अद्य त्वया सा कृतापराधेन । अलसायित-रुदित-विजम्भितानि दिवसेन शिक्षिता ॥) . -GS IV. 52 1127) Sabbhavasinehavevi (?)...... (p. 1022) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 250 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1128) Vearijjasi muddhe...... (p. 1022) वेआरिज्जसि मुद्धे गोत्त-क्खलिएण मा खु तं रुवसु। किं व ण पेच्छसि अण्णह एहमेत्तेहि अच्छीहि ॥ (प्रतार्यसे ( = वञ्च्यसे) मुग्धे गोत्र-स्खलितेन मा खलु त्वं रोदीः । किं वा न प्रेक्षसे अन्यथा एतावन्मात्राभ्यामक्षिभ्याम् ॥) __-Cf GS (W) 909 Ai camdi kim na peccasi (?)...... (p. 1022) अइ चंडि कि ण पेच्छसि जइ सो वाहरइ अण्णगोत्तेण । अह दे इच्छइ मच्छर-पणच्चिअच्छं मुहं दटुं॥ (अयि चण्डि किं न प्रेक्षसे यदि स व्याहरत्यन्यगोत्रेण । असौ त इच्छति मत्सर-प्रतिताक्षं मुखं द्रष्टुम् ॥) Cf : GS (W) 908 1129) 1130) Keligottakkhalane...... (p..1022) This gāthā, G.S. (W)967, has already been cited four times before (p. 622, p.789, p. 841 and p. 997). For the text of this gathā vide S. No. (256) supra. This gātha occurs in the Dasarūpaka (IV. 60–61), and in Weber's edition (No. 967). The opening words of the second half in our text seem to be a corruption of duddama mua pariha sam' (Sk: 'Devara mufica parihasam'). 1131) Ma velavesu bahuam...... . (p. 1022) मा वेलवेस बहुअं पुत्तअ अलिएहि गोत्तेहिं । एसा वि जाणइ च्चिअ, परिहासम्मिस्स-भणिआइं॥ (मा उपालभस्व बहकं पत्रक अलीकैर्गोत्रैः। एषापि जानात्येव परिहासोन्मिश्र-भणितानि ॥) -Cf GS (W) 907 1132) Tam tiasakusumadanim (?)...... (p. 1024) तं तिअस-कुसुम-दामं हरिणा णिम्महिअ-सुरहि-गंधामोअं। अप्पणइ पि दूमिअ-पणइणि-हिअएण रुप्पिणीऍ विइण्णं ॥ (तत् त्रिदश-कुसुम-दाम हरिणा निर्गत-सुरभि-गन्धामोदम् । अप्रणयितमपि दून-प्रणयिनी-हृदयेन रुक्मिण्य वितीर्णम् ॥) -Cf SK V. v. 351. p. 678. _ -Harivijaye Note: This verse, in Skandhaka metre, has been cited earlier on p. 748. is to be rendered in Sanskrit as above and not as atmiyam'. Appanaian Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 251 1133) Jaha jaha vaei pio....... (p. 1024) जह जह वाएइ पिओ तह तह णच्चामि चंचले पेम्मे । वल्ली वलेइ अंगं सहाव-थद्धे वि रुक्खम्मि ।। (यथा यथा वादयति प्रियस्तथा तथा नत्यामि चञ्चले प्रेम्णि । वल्ली वलयत्यङ्गं स्वभाव-स्तब्धेऽपि वृक्षे ॥) -GS IV. 4 1134) Disahakaavardhai...... (p. 1024) दूसह-कआवराह अवराहे वि गरुए पसाआहिमुहं । अप्पच्छंद-पअत्तं पिकं च पेम्मं च दोण्णि वि हु उच्चंति ।। (दुःसह-कृतापराधमपराधेऽपि गुरुके प्रसादाभिमुखम् । आत्मच्छन्द-प्रवृत्तं, प्रियं च प्रेम च द्वे अपि खलुच्यते ॥) This verse is cited here as an illustration of kamacārah, one of the causes of manotpatti and further on (p. 1210) as an illustration of premavaimanasyam. 1135) Isa-macchararahiehi...... (p. 1024) ईसा-मच्छर-रहिएहि णिविआरेहि मामि अच्छीहि । एहि जणो जणं मिव, णिरिक्खए कहँ ण झिज्जामो॥ (ईर्ष्या-मत्सर-रहिताभ्यां निर्विकाराभ्यां मातुलानि (? सखि)अक्षिभ्याम् । इदानीं जनो जनमिव निरीक्षते कथं न क्षीयामहे ॥) -GS VI. 6 1136) Padibhiindaha homtavaran (?)...... (p. 1025) पडिभिदइ होंतवरं घरिणी दइअं परम्मुह-णुवण्णं । वासघरदीवएणं णीसासंदोलिअसिहेण ॥ (प्रतिभिनत्ति भविष्यद्वरं गृहिणी दयितं पराङ्मुखसुप्तम् । वासगृहदीपकेन निःश्वासान्दोलित-शिखेन ॥) The phrase 'nísāsaṁdoliasihena' occurs in the gatha “suņhäe hiaa-guņiam" etc., which is cited on p. 1195. 1137) Kamdujjaa (? Kamdujjua ) varai...... (p. 1025) For this gā thā (GS IV. 52) vide S. No. (1126) supra. 1138) Paccusāgaanavarāara (?)...... (p. 1025) Note : This gathā, GS VII 53, has been cited earlier on p. 648. Vide S. No. (485) supra. Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 252 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1139) Ummulaamti va hiaam...... (p. 1025) Note : This gā thā (GS II. 46) has been cited earlier on p. 625. Vide S. No. (281) supra. 1140) Akaanņuka tujha kae...... (p. 1025) Note : This gātha (GS V.45) has been cited earlier on p. 644. Vide S. No. (452) supra. 1141) Agghai gottakkhalane...... (p. 1025) अग्घइ गोत्त-क्खलणे खलिपिअलिअ (? पच्चक्ख-णिगलिअ-) संगलंत-विसाओ। एंत-णिअत्तिअ-बाहो णेत्त-लिअत्त (?णिअत्त) दइउत्तरो जुअइजणो॥ (राजते गोत्र-स्वलने प्रत्यक्ष-निगडित-संगलद्विषादः । आयद्-निवर्तित-बाष्पो नेत्रनिवृत्त-दयितोत्तरो युवतिजनः ॥) 1142) Davamtena tuha muham...... (p. 7026) दावंतेण तुह मुहं भुमआ-भंगम्मि होत-णव-सोहं । अकएण उवकअं अज्ज मष्णुणा मज्झ पसिअच्छि ॥ (दर्शयता तव मुखं भ्रू-भङ्गे भविष्यद्-नव-शोभम् । अकृतेनोपकृतमद्य मन्युना मम प्रसृताक्षि ॥) -Cf GS (W) 920 Only the first part of the first half of the verse is given in the printed text. From the context of vikrta-viksanam, a mānopalaksana, we identify the gatha ( intended in the present context) with GS (W) 920 which portrays the bhri-bhaiga-dar sana of a mānini. 1143) Vahippamti vahuam...... (p. 1026) The verse is obscure. The first half of this gāthā (?) may be reconstructed as follows: वाहिप्पंती बहुअं(? वहुआ) लावण्ण (?आलावणं) परस्स ण हु देइ । (व्याह्रियमाणा वधूरालापनं वरस्य न खलु ददाति । ॥) ... ... 1144) Hum nillajja samosara...... (p. 1026) For the restoration of this gātha [GS (W) 946] Vide S. No. (992) supra. Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 253 1145) Dusahamantupaainto (?)...... (p. 1027) दूसह-मंतु-पअत्तो, महत्त-संगलिअ-धीर-पडिउत्तो (? पडिणिव्वत्तो)। तेण अ णेत्त-परिक्खलिओ ण पडइ तीए मडअं व होइ बाहो ॥ (दुःसह-मन्तु-प्रवृत्तो मुहूर्त-संघटित-धीर-प्रतिनिवृत्तः। तेन च नेत्र-परिस्खलितो न पतति तस्या मृतक इव भवति बाष्पः॥) 1146) Dhirakkhalianiamta (?)...... (p. 1027) धीर-वखलिअ-णिअत्ता, दूर-विअंभंत-रोस-पडिबझंता। पसंरति सेअ (? खेअ)-गरुआ, वीसमिऊणं पिअम्मि (?)से णीसासा ॥ (धीर-स्खलित-निवृत्ता दूर-विजृम्भमाण-रोष-प्रतिबध्यमाना । प्रसरन्ति स्वेद (? खेद)-गुरुका विश्रम्य प्रिये तस्या निःश्वासाः ॥) 1147) Bahollapuri (?)....... (p. 1027) The printed text gives only this much part of the gatha. This very gatha is, however, cited further on (p. 1211). In Gaharayanakosa also it is iucluded as Gatha No. 450. That the source of these citations is undoubtedly Gathasaptasati (VI. 18) becomes clear if we compare their text. The original text of the gathā which was available to the authors of Śrngäraprakasa and Gāharayanakosa is restored, by comparing their text. as follows: बाहुल्ल-फुरिअ-गंडाधराएँ भणि विलक्ख-हसिरीए । अज्ज वि किं रूसिज्जइ सवहावत्थं गए पेम्मे । (बाष्पा-स्फुरित-गण्डाधरया भणितं विलक्षहसनशीलया । अद्यापि किं रुष्यते शपथावस्थं गते प्रेम्णि ॥) That this very gāthā is meant as an illustration of vilaksa-smita (p. 1027, L7) becomes crystal-clear if we take into consideration the significant phrase in the gathā, viz., " Vilakkha-hasirie". Bhoja cites this very gāthā to illustrate kapolostha-spandanāni' (p. 1211) as it contains another significant phrase " Phuria gandaharāe". 1148) Piaamaviumacasaam (?)...... ____ (p. 1027) पिअअम-विइण्ण-चस अचक्खि पिअ-सहीएँ देतीए। अभणंतीऍ वि माणंसिणीऍ कहिओ च्चिअ विरोहो ॥ (प्रियतम-वितीर्ण-चषकम् अनास्वादितं प्रियसख्य ददत्या। अभणन्त्यापि मनस्विन्या ( = मानवत्या) कथित एव विरोधः ॥) Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 254 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1149) Jalavinaabijasikamam (?)...... (p. 1027) This verse/gatha is corrupt and therefore, obscure. 1150) Kisa miliapaamsan(?)...... (p. 1027) This is the same verse "kisa maliavaamsam",etc., as cited earlier on p. 1011, and further on (p. 1207). Vide for its restoration S. No. (1090) supra. 1151) Sarisapadivekkhapurao (?)...... (p. 1028) सरिस-पडिवक्ख-पुरओ हिअअम्मि अउव्व-माण-भंग-कलु सिए । सम-सुह-दुक्खम्मि जणे विरिक्क-सेसो वि से ण माइ अमरिसो॥ (सदृश-प्रतिपक्ष-पुरतो हृदयेऽपूर्व-मानभङ्ग-कलुषिते । समसुखदुःखे जने विभक्त-शेषोऽपि तस्या न मात्यमर्षः ॥) 1152) Gottakkhaliammi pie...... (p. 1028) गोत्त-क्खलिअम्मि पिए मण्णे पाअडिअ-सहि-णिवेसिअ-णअणं । आऊरमाण-वाहं कोएँ वि णिव्वोलिआहरं णीससि ॥ (गोत्र-स्खलिते प्रिये मन्ये प्रकटित-सखी-निवेशित-नयनम् । आपूर्यमाणबाष्पं कयापि मलिनाधरं निःश्वसितम् ॥) Note : Hemacandra's sūtra reads : " Manunaus thamalinye nivvolah 1" 8-4-69 He explains the sutra as follows : Manyunā karanena yadosthamalinyam tadvisayasya krgo nivvola ityadešo và bhavati I Ņivvolai 1 Manyuna oșthaṁ malinam karoti 1 1153) Sahian manakkhalanam...... (. 1028) For restoration of this verse vide S. No. (1108) supra. 1154) Thorisuehirunam sapatti (?)...... (p. 1028) थोरंसुएहि रुण्णं सपत्ति-(सवत्ति-) वग्गेण पुप्फवइआए। भुअसिहरं पइणो पेच्छिऊण सिर-मग्ग-तुप्पलिअं॥ (स्थूलाश्रुभी रुदितं सपत्नी-वर्गेण पुष्पवत्याः । भुज-शिखरं पत्युः प्रेक्ष्य शिरोमार्ग-स्निग्धम् ॥) -Cf. GS VI. 28 . Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 255 1155) Avara...(?)...... (p. 1028) This gathā, as printed in the text, shows considerable gaps and whatever is printed is almost corrupt. That this passage is to be identified with the GS IV. 53 is beyond any shadow of doubt for two solid reasons. One, the context of " diksin yokti!", and two, the corrupt text itself which retains significant sigas for identification such as “avara"the words "main", "ine...hi", " dinesi" and ehi'. अपराहेहि विपालिका (पा. भे. विण सहा पतिजह तं (पा. भे. पं) इमेहि दूबेसि (पा. भे. दुम्मेति)। अवहत्थिअ-सम्भादेहि दल दलित-भगिएहि ॥ (अपराधैरपि नैव तथा पा. भे. व तथा प्रतीहि यथा स्त्र (पा. मे. माम्) एभिवुनोषि । अपहस्तित-साडावैः सुभग दाक्षिण्य-णितैः ।। ) -GS IV.53 1156) Auoccieceasure (C)...... (p. 1028) This verse | gāthi is corrupt and therefore. cbscure. 1157) Kaa-viccheo sahibharingi...... (p. 1029) कअ-विच्छेओ सहि भंगि-भणिइ-संभाविआवराहाए । झडि आ पल्लवइ पुणो णअण-कओलेसु कोव-तरू ॥ (कृत-विच्छेदः सखी-भङ्गी-भणिति-संभावितापराधायाः । झटिति आ पल्लवति पुनर्नयन-कपोलयोः कोपतरुः ॥) Cr. GS (W) 913 1158) Jamiahiaavaharisa (?)...... (p. 1029) This verse /githa is corrupt and therefore, obscure. 1159) Sahasu vilasinianatin...... (p. 1029) For the restoration of this verse (in Skandhaka metre) vide S. No. (1017) supra. 1160) Ama na tuhavaraho...... (p. 1029) आम, ण तुहाबराहो (पा. भे. आम, तुह णावराहो) पिअअम मे लोअणाण इह दोसो। माणासहम्मि चडुलेहि वासिओ जेहि हिअअम्मि । (आं न तवापराधः (पा. भे. आं तव नापराधः) प्रियतम मे लोचनयोरिह दोषः । मानासहे चटुलाभ्यां वासितो याभ्यां हृदये ॥) -GS (W) 942 Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1161) Annamanāhamkuvia (?)...... (p. 1029) अण्णुअ (पा. भे. अज्जुअ/उन्नम)णाहं कुविआ अवऊहसु कि मुहा पसाएसि । तुह मण्णु-समुप्पण्णेण मज्झ माणेण वि ण कज्जं ॥ (अज्ञ (पा. भे. ऋजुक/उन्नम) नाहं कुपिता अवगृहस्व कि मुधा प्रसादयसि । तव मन्यु-समुत्पन्नेन मम मानेनापि न कार्यम् ॥) -Cf.GS II. 84 This gatha is cited in SK (V.v.248, p. 641) by Bhoja to illustrate "māne visamvadanam" 1162) Avasara rottum cia...... (p. 1030) This gātha is earlier cited on p. 628. For its text vide S. No. (308) supra. 1163) Pabhavamti ceia e (?)...... __(p. 1030) .. Only these opening words of the gatha are to be found here. The gātha, intended here as an illustration seems to have been cited earlier " Pahavimti cci ", etc., on p. 624. There the text is hopelessly corrupt. It is cited also in SK (V. v. 109, p. 607) to illustrate ' Priyadisu vyājanindotprāsah.' (p. 1030) पहवंति च्चिअ पुरिसा, महिलाणं किं थ सुहअ विहिओ (? विलिओ) सि । अणुराअ-णोल्लिआए को दोसो आहिजाईए ॥ (प्रभवन्त्येव पुरुषा महिलानां किमत्र सुभग वीडितोऽसि । अनुराग-नोदितायाः को दोष आभिजात्याः ॥) 1164) Ama jaro me mamdo...... आम जरो मे मंदो अहव ण मंदो जणस्स का तत्ती। सुहपुच्छिअ (? उच्छअ) सुहअ तुम सुअंध (? सुअंधअंध)मा गंधि/गंधिरि छिवसु । (आम् ज्वरो मे मन्दोऽथवा न मन्दो जनस्य का चिन्ता । सुखपृच्छक सुभग सुगन्ध-गन्ध मा गन्धितां( = दुर्गन्धवती)स्पृश ॥) -GS I. 51 1165) Anuvattamto amha...... (p. 1030) For the text of this gāthā vide S. No. (275) supra. 1166) Pecchamapasibhimdaha (?)...... (p. 1030) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. The first half may, tentatively, be restored as follows: पेच्छ[ह]मा पसि (?पडि)-भिदह पिए जणे दंसणि (?णं) वि(? पि) रमणिज्जं । (प्रेक्षध्वं मा प्रतिभिन्त प्रिये जने दर्शनमपि रमणीयम्) Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 257 1167) Vaharau mam sahio...... (p. 1030) This gāthā (GS II. 31) in full, is cited earlier on p. 773 to illustrate Săntă (a type of Pratinayika). For its text vide S. No. (544) supra. 1168) Pāapadiam abhavve -... ___ (p. 1030) पाअ-पडिअं अभव्वे (अहव्वे) किं दाणि ण उट्ठवेसि भत्तारं। एअं चिअ अवसाणं दूरंपि गअस्स पेम्मस्स ॥ (पाद-पतितमभव्ये किमिदानी नोत्थापयसि भर्तारम् । एतदेवावसानं दूरमपि गतस्य प्रेम्णः ॥) -GS IV. 90 1169) Subhaucciain (?) janamdullaham.... (p. 1031) सुह-उच्छिअं (-उच्छअं)जणं दुल्लहं पि दूराहि अम्ह आणेत । उवआरअ जर जीअं पि णेत ण कआवराहो सि ॥ (सुखपृच्छकं जनं दुर्लभमपि दूरादस्माकमानयन् । उपकारक ज्वर जीवमपि (? जीवितमपि) नयन् न कृतापराधोऽसि ॥) -GS I. 50 1170) Piaviraho appaa (?) dansanam...... (p. 1031) पिअ-विरहो अप्पिअदसणं च गरुआई दो वि दुक्खाई। जीएँ तुमं कारिज्जसि तीए णमो आहिआईए ॥ (प्रियविरहोऽप्रियदर्शनं च गुरुके द्वे अपि दुःखे । यया त्वं कार्यसे तस्यै नमोऽभिजात्य (? नम आभिजात्यै) ॥) -GS I. 24 1171) Aruvattanam kunamto...... (p. 1031) अणुवत्तणं कुणंतो वेसे वि जणे अ-हिण्ण-मुह-राओ। अप्पव्वसो वि सुअणो (पा. भे. अप्पवसो वि हु सुअणो) परव्वसो आहिआईए॥ (अनुवर्तनं कुर्वन् द्वेष्येऽपि जनेऽभिन्न-मुखरागः । आत्मवशोऽपि सुजनः (पा. भे. आत्मवशोऽपि खलु सुजनः) परवश आभिजात्या॥) -GS III. 65 1172) Anuvattanamkilamto (?)...... (p. 1031) The above gatha, S. No.(1171). is wrongly repeated. For the alternative illustration of anirdharita-visayah (māna-vilăsah) we will have to turn to the MS itself. Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 258 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1173) Saddhā me tujjha piattanassa...... __(p. 1031) For the text of this gathā [GS (W) 750] vide S. No. (558) supra. 1174) Eddha (?) ccia_vasasi tuman...... __(p. 1032) एत्थ च्चिअ वससि तुमं साहसु मा कुणसु उणिअंसस्स (? सुहअ णीसासं)। एस च्चिअ होइ गई परिणइ-परुसाण पेम्माण ॥ (अत्रैव वससि त्वं कथय मा कुरु सुभग निःश्वासम् । .. एषैव भवति गतिः परिणति-परुषाणां प्रेम्णाम् ॥) 1175) Unnamasu suyaa ea kaha (!)...... __ (p. 1032) उण्णमसु सुहअ एअं कहउ (कहेउ)पडिसिद्ध-दड्ड-हिअअस्स। पंसुलिकअ-णिम्मएण(?) [अणेण/इमेण ] कि पाअपडणेण ॥ (उन्नमय सुभग एतत्कथ्यतां प्रतिषिद्धदग्ध-हृदयस्य । पांसुलीकृत-निर्ममेण अनेन किं पादपतनेन ॥) 1176) Arakkhantiahiaam (?)...... (p. 1032) रक्खंति आहिआशं सहति विरहं पिअं पजपति । कि खु पुरिसा विअड्डा अहिणंदिज्जंति महिलाहिं ॥ (रक्षन्ति आभिजात्यं सहन्ते विरहं प्रियं प्रजल्पन्ति । किं खलु पुरुषा विदग्धा अभिनन्द्यन्ते महिलाभिः ॥) 1177) Disasi piai jappasi...... (p. 1032) दोससि पिआई जंपसि सब्भावो सुहअ एत्तिओं च्चे। फालेऊण वि(पा. भे. फालेइऊण) हिअअं साहसु को दावए कस्स ॥ (दृश्यसे प्रियाणि जल्पसि सद्भावः सुभगतावानेव । पाटयित्वापि (पा. भे. पाटयित्वा) ह्यं कथय को दर्शयति कस्य ॥) -GS V. 89 1178) Avarajjhasu khisaddho (?)...... (p. 1032) अवरज्झस् वीसद्धो (पा. भे. वीसद्धं) सव्वं ते सुहअ विसहिमो अम्हे। गुण-णिब्भरम्मि हिअए पत्तिअ दोसा ण माअंति ॥ (अपराध्य विश्रब्धः (विश्रब्धं) सर्व ते सुभग विषहामहे वयम् । गुण-निर्भरे हृदये प्रतीहि दोषा न मान्ति ॥) -GS IV. 76 . Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 259 Prakrit: Verses in Sanskrit Works on Poetics 1179) Eam cia maha nāmam...... (p. 1032) एअंचिअ मह णामं, भण भण दे सुहअ कीस विलिओ सि । पडिभाइ जं ण तुज्झ वि, मम पि कि तेण णामेण ॥ (एतदेव मम नाम भण भण प्रार्थये सुभग कस्माद् वीडितोऽसि । प्रतिभाति यन्न तवापि ममापि किं तेन नाम्ना ॥) Cr. GS (W) 905) 1180) Tujjha piandurajjhia (?)-... (p. 1032) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1181) Hou na suan cia mae...... (p. 1032) होउ ण सुअं चिअ मए अ तुमे सुहअ किं चि वि पउत्तं। एत्ताहे सम्हरिऊण (संभरिऊण) भणसु रे मज्झ जं णामं ॥ (भवतु न श्रुतमेव मया नैव त्वया सुभग किञ्चिदपि प्रोक्तम् । इदानीं संस्मृत्य भण रे मम यन्नाम ॥) 1182) Aha sambhavia-maggo...... (p. 1033) अह संभाविअ/सब्भाविअ-मग्गो, सुहअ तुए च्चेअ णवर णिवूढो। एहि हिअए अण्णं, अण्णं वाआएँ लोअस्स) (असौ संभावित स्वाभाविक-मार्गः सुभग त्वयैव केवलं नियूंढः । इदानी हृदयेऽन्यदन्य द्वाचि लोकस्य ॥) -GS I. 32 1183) Eddha (?) aham cea pia...... (p. 1033) एत्य अहं चेअ पिआ ण असा मा लज्ज भणसु वीसद्धो। वेसो (? वेसस्स) सुहअ पुरओ ण णिव्वरिजंति सम्भावा ॥ (अत्राहमेव प्रिया न च सा मा लज्जस्व भण विश्रब्धः । द्वेष्यस्य सुभग पुरतो न कथ्यन्ते सद्भावाः ॥) 1184) Suhaa muhuttam suvau (?)...... (p. 1033) सुहअ मुहुत्तं सुप्पउ जं ते पडिभाइ तं भणिस्सिहिसि (पा. भे. तं पि भणिहिसि)। अज्ज ण पेच्छंति तुहं णिद्दा-गरुआइ अच्छोइ ॥ (सुभग मुहुर्त सुप्यताम् यत्ते प्रतिभाति तद् भणिष्यसि (पा. भे. तदपि भणिष्यसि)। अद्य न प्रेक्षते तव निद्रा-गुरुणी अक्षिणी ॥) -Cf. GS (W) 906 Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 260 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1185) Addhakkha (?)-rāsanamkhana...... ___(p. 1033) अत्थक्क-रूसणं खण-पसिज्जणं अलिअ-वअण-णिब्बंधो। . उम्मच्छर-संतावो पुत्तअ पअई (पा. भे. पअवी) सिणेहस्स ॥ (अकाण्ड-रोषणं (-रोषकरणं)-क्षण-प्रसादनम् अलीक-वचन-निर्बन्धः । उन्मत्सर (? उद्भट-,निरर्गल-) संतापः पुत्रक प्रकृतिः (पा. मे. पदवी) स्नेहस्य ॥) . -GS VII. 75 Note : This gāthā has been cited earlier on p. 982. Vide S. No. (980) supra. 1186) Jaddha na ujjaggirao...... (p. 1033) This gātha (SK V. v. 262, GS (W) 829) has been already cited twice before (p. 837 and p. 982. For the text vide S. No. (768) supra. 1187) Taha māno mānatie (?)...... (p. 1034) This gātha has been already cited twice before (p. 629 and p. 993). For its text vide S.No. (312) supra. 1188) Panaakulaanadonnavi (?)...... . (p. 1034) This gātha (GS 1. 27) has been already cited earlier on p. 675. For its text vide S. No. (494) supra. (p. 1034) 1189) Cumbasu sahattauttam (?)...... चुंबसु सहस्सहुत्तं मुहमिणमो हारिअं मए जूए। माणो उण मुच्चइ सामलंग कह माणइत्तीए ॥ (चुम्ब सहस्रकृत्वो मुखमिदं हारितं मया द्यूते । मानों पुनर्मुच्यते श्यामलाङ्ग कथं मानवत्या ॥) This gātha is cited further on (p. 1044 and p. 1169) At all the three places the text is corrupt. 1190) Karanagahio vi mae...... (p. 1034) कारण-गहिओ वि मए माणो एमेअ जं समोसरिओ। अत्थक्क-फुल्लिअंकोल्ल तुज्झ तं मत्थए पडउ ॥ (कारण-गृहीतोऽपि मया मान एवमेव समवसृतः । अकाण्ड-पुष्पिताङ्कोट तव तन्मस्तके पततु ॥) Cf : GS (W) 779 Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 261 1191) Appapaccamdapahavira (?)...... (p. 1034) The text of the gātha as printed, is not only incomplete but also extremely corrupt. The two words - Pahavita' and ' dullahalambham', however provide a key to identify the gathā intended here : अप्पच्छंद-पहाविर दुल्लह-लभं जणं विमग्गंत । आआस-पहेहि भमंत हिअअ कइआ वि भज्जिहिसि ॥ (आत्मच्छन्द्रप्रधावनशील दुर्लभ-लम्भं जनं विमार्गयत् (विमृगयमाण) । आकाशपथैर्धमद् हृदय कदापि भक्ष्यसे ॥) -GS III. 2 1192) Sahian gotta-kkhalanain..... (p. 1034) सहिअं गोत्त-क्खलणं, दिट्ठो अ पिओ अहिण्ण-मुहराओ। एहि वि०ताइ (? एण्हि वि ताए) वाहोवहिव्व... ॥ (सहितं ( = सोढं) गोत्र-स्खलनं दृष्टश्च प्रियोऽभिन्न-मुखरागः । इदानीमपि तया बाष्पोदधिरिव... ॥) Note : The second half is incomplete and corrupt. 1193) Bharabhana jam (jai) Padibhaai (?)...... (p. 1035) भण भण जं जं पडिभाइ तुज्झ तं तं सहामिमो अम्हे । असहत्तणं च जीअं च वल्लभे दो वि ण घडंति ॥ (भण भण यद्यत् प्रतिभाति तव तत्तत् सहामो खलु वयम् । असह्यत्वं (? असहनत्वं)च जीवं(? जीवितं)च वल्लभे द्वेऽपि न घटेते ॥) Cf. GS (W) 904 1194) ...gahikhe (?)....... (p. 1036) The verse, in its incomplete and highly corrupt forn, eludes any attempts at reconstruction or restoration. 1195) Aparajjhasu ettahe...... (p. 1036) This gāthā has been already cited earlier (p. 995) to illustrate 'amarşa'. For the restoration of its text vide S. No. (1032). Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1196) Sottum suham na labbhai...... (p. 1036) सोत्तुं सुहं ण लब्भइ, अन्वो पेम्मस्स वंक-विसमस्स । दुग्घडिअ-मंचअस्स व खणे खणे पाअ-पडणेण ॥ (स्वप्तुं सुखं न लभ्यते, अहो प्रेम्णो वक्र-विषमस्य । दुर्घटित-मञ्चस्येव क्षणे क्षणे पाद-पतनेन ॥) -GS (W) 910 1197) Ta sokkham tava rai...... (p. 1036) ता सोक्खं ताव रई, ता रणरणअस्स पत्थि ओआसो। जा दुक्खेक्क-णिहाणे, ण होइ बहु-वल्लहे पेम्मं ॥ (तावत्सौख्यं तावद्रतिस्तावद्रणरणकस्य नास्त्यवकाशः । यावदुःखैक-निधाने न भवति बहु-वल्लभे प्रेम ॥) __ -GS (W) 931 1198) Jai devva tum pasanno...... (p. 1036) जइ देव्व तुं पसण्णो, मा काहिसि ? करिहिसि ) मज्ज्ञ माणुसं जम्म । जइ जम्मं मा पेम्मं, जइ पेम्म मा जणे दुलहे ॥ (यदि देव (? दैव) त्वं प्रसन्नो (प्रसन्नं)मा कुरुष्व मम मानुषं जन्म । यदि जन्म मा प्रेम, यदि प्रेम मा जने दुर्लभे ॥) Cf. GS (W) 844 1199) Annappesie nehe (?)...... (p. 1036) Only the first quarter of the verse is available. The verse in full is not, to ļthe best of my knowledge, quoted elsewhere. It is therefore next to impossible to restore it. 1200) Aparāhasahasaim...... (p. 1036) अवराह-सहस्साई भरिमो हिअएण तम्मि अद्दिठे। दिट्ठम्मि उणो पिअसहि, एक्कं पि हु णं ण संभरिमो ॥ (अपराध-सहस्राणि स्मरामो हृदयेन तस्मिन्नदृष्टे । दृष्ट पुनः प्रियसखि एकमपि खलु न संस्मरामः ॥) -Cf. GS (W) 903 1201) Janimi kaa vardham...... (p. 1037) This gāthā [GS (W) 902 ] is already cited earlier (p. 921). For its text vide S. No. (915) supra. Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 263 1202) Bhana sahiotammi (?)...... (p. 1037) This much portion not even one quarter of the Prakrit verse is to be found here. That too seems to be corrupt. So far I have not been able to find a Prakrit verse opening with " Bhana sahi...". It may not-sound fantastic if one were to suggest, having regard to the context of “dhairyopādhih”, that the following gāthā or some other one similar to it may have been cited here as an illustration : भणियं च मए पिय-सहि मा एवं भणसु किं ण-याणासि । जो जस्स हियय-दइओ मिलइ जियंतो जियंतस्स ॥ (भणितं च मया प्रियसखि मैवं भण किं न जानासि । यो यस्य हृदय-दयितो मिलति जीवजीवतः ॥) -Lila vai, v. no. 716 1203) Bhindie vāhāro...... (p. 1037) भिउडीए वाहारो, अंगविखवणाइ वि सहि कोरंति । सहसा दिट्ठम्मि पिए ता पिअसहि सुंदरो माणो ॥ (भ्रकुट्या व्याहारोऽङ्ग-क्षि (क्षे) पणान्यपि सखि क्रियन्ते । सहसा दृष्टे प्रिये तावत् प्रियसखि सुन्दरो मानः॥) 1204) ...Khidio vāhāro (?)...... (p. 1037) The first half of this gathā appears to be a corrupt form of the first half of the immediately preceding gātha (S. No. 1203). The second half defies restoration. 1205) Accii (?) ta dhakkissam....... (p. 1037) This gāthā (GS IV. 14) is already cited earlier on p. 626. For its text vide S. No. (292) supra. 1206) Jaia pio na disai..... (p. 1037) जइआ पिओ ण दीसइ भणह हला कस्स कोरए माणो। अह दिलुम्मि वि माणो ता तस्स पिअत्तणं कत्तो॥ (यदा प्रियो न दृश्यते भणत हला कस्य क्रियते मानः । अथ दृष्टेऽपि मानस्तत्तस्य प्रियत्वं कुतः ॥) Cf. SK V. v. 390, p. 687., GS (W) 901 Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1207) Kassa na saddhā garua...... (p. 1037) This gātha [GS (W) 745] is already cited earlier on p. 796. For its text vide S. No. (612) supra. 1208) Bhiudie puloissam...... (p. 1038) This gātha (GS (W) 743) has been already cited twice before (p. 631 and p. 840). For its text vide serial number (328) supra. 1209) Mano māe do akkharai... (p. 1038) माणो माए दो अक्खराइ पिअसंगमो ति बहुआइ। बहुअं जिप्पइ थोएहि (? थोवं जिप्पइ बहुपहि) एत्य तुमं च्चिा पमाणं ॥ (मानः मातः (सखि) द्वे अक्षरे प्रिय-सङ्गम इति बहुकानि । स्तोकं जीयते बहुकेन अत्र त्वमेव प्रमाणम् ॥) Note : Gaharayanakosa (No. 440) reads this gatha as follows : 'माणो' इमाइं दो अक्खराइं पिअसंगमो ति बहुआई। थोवं जिप्पइ बहुएहिं एत्थ तुम्हे च्चिअ पमाणं ॥ The alternative reading adopted in the text is based on this citation. It suits, it would seem, the context better. 1210) Kheppamti appane ccia (?)...... __(p. 1038) घप्पंति अप्पण च्चिअ कआवराहा वि कामिणीहि पिअअमा । कि इअ सिक्खावेतो अवरज्झई (वि) पिअं करेइ महुमओ ॥ . (गृह्यन्ते आत्मनैव कृतापराधा अपि कामिनीभिः प्रियतमाः । किमिति शिक्षयन्नपराध्यति (अपि) प्रियं करोति मधु-मदः ॥) Note: This verse is in Skandhaka metre and is possibly drawn from lost. It is cited further on (p. 1213) to illustrate • Śrngäravnddhih'. Harivijaya, now 1211) (p. 1638) Camdamaapadijivia...... चंदामअ-पडिजीविअ-कवाल-मुक्कट्टहास-भीआए। गोरीए माण-विघडण-घडंत-देहो हरो जअइ॥ (चन्द्रामृत-प्रतिजीवित-कपाल-मुक्ताट्टहास-भीतया। गौर्या मान-विघटन-घटमानदेहो हरो जयति ॥) Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 265 1212) Karanagahio vi mae......। (p. 1038) This gātha [GS (W) 779] has been already cited earlier on p. 1034. For its text vide S.No. (1190) supra. 1213) Aha navara tattha doso..... (p. 1039) अह णवर तत्थ दोसो, जं गिम्ह-पओस-मल्लिआमोओ। अणुणअ-सुहाइ माणंसिणीण भोत्तुं चिअ ण देइ ॥ (अथ (? अयं) केवलं तत्र दोषो यद् ग्रीष्म-प्रदोष-मल्लिकामोदः । अननुय-सुखानि मनस्विनीनां भोक्तुमेव न ददाति ॥) -Lilavai. 62 1214) Kalalanthi kalarao (?)...... (p. 1039) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1215) Ajja sahi raisese..... (p. 1039) अज्ज सहि राइ-सेसे माण-महूसव-सुहच्छिआरद्धे । सहसत्ति कुक्कुड-रवो णिसामिओ वज्झपडहो व्व ॥ (अद्य सखि रात्रिशेषे मान-महोत्सव-सुखासिकारब्धे । सहसा कुक्कुट-रवो निशामितो( = श्रुतो) वध्य-पटह इव ॥) Note: The latter part of the second half of this gātha is identical with the corresponding part of of GS I. 29 : अहिणवमेहाण रवो णिसामिओ वज्झ-पडहो व्व। 1216) Jaha jaha addhamai ravi...... (p. 1039) जह जह अस्थमइ रवी विहडिअ-संझाअवो पओसेण । तह तह माणो माणंसिणीण हिअएसु विज्झाइ । (यथा यथा अस्तमेति रविः विघटित-सन्ध्यातपः प्रदोषेण । तथा तथा मानो मनस्विनीनां हृदयेषु विध्यायति ॥) Note : The latter part of the first half of this gātha reads 'Vada samhi' which is very corrupt and defies all attempts at restoration. As this gatha is cited to illustrate ' Pradosa', one of the causes of manabhanga, I have emended the reading to 'paosena'. 1217) Anunaasuham na pattam...... (p. 1039) This verse in Skandhaka metre has been already cited earlier on p. 798. It is possibly drawn from Harivijaya (now lost). For its text vide S. No. (622) supra. Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___1218) Ja anunaam na gehnai...... (p. 1039) जा अणुण ण गेण्हइ माण-क्खलणम्मि सहिअणेण वि भणिआ। पाअ-पडणेहि णेतं स च्चिअ कआवि पिअंणिवारेइ पिआ॥ (यानुनयं न गृहणाति मान-स्खलने सखोजनेनापि भणिता। पादपतननिर्यान्तं (गच्छन्तं) सैव कदापि प्रियं निवारयति प्रिया ॥) Note: This verse which is in Skandhaka metre is possibly drawn from Harivijaya (now lost). 1219) Avlambiovaaran...... (p. 1040) अवलंबिओवआरं अभग्ग-माण-पसरं पअत्त-पहरिसं। एक्कं च एक्कराअं[जाअं] से दइअ-दसणे च्चिअ हिअअं॥ (अवलम्बितोपचारम् अभग्न-मान-प्रसरं प्रवृत्त-प्रहर्षम् । एकं चैकरागं [जातं] तस्या दयित-दर्शन एव हृदयम् ॥) This verse, which is in Skandhaka metre is possibly drawn from Harivijaya (now lost). 1220) Tolaamanarahehi nia (?)..... (p. 1040) तो इअ मणोरहेहि वि अलंघणिज्ज-गरअं पिअम्मि भणंते। आदत्ता लक्खेउं अण्ण च्चिअ से रसंतरं मुह-सोहा॥ (तत इतो मनोरथैरपि अलङघनीय-गुरुकं प्रिये भणति । आत्ता ( = आदत्ता) लक्षयितुमन्यमेव तस्या रसान्तरं मुखशोभा ॥) 1221) Doaddhoapasario (?)...... (p. 1040) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1222) Dhoosaramtarosam (?)...... (p. 1040) थोओसरंत-रोसं थोअत्थोअ-परिवड्डमाण-पहरिसं। होइ अदूर-पसाअं(?अ दूरपआसं)उहअ-रसाअत्त-विन्भमं तीऍ मुहं ॥ (स्तोकापसरद्रोषं स्तोक-स्तोक-परिवर्धमान-प्रहर्षम् । भवति अदूर-प्रसादम् (?च दूर-प्रकाशम्) उभयरसायत्त-विभ्रमं तस्या मुखम् ॥) This corrupt verse is to be identified with the verse “ thoosaranta-rosam", etc., cited by Bhoja in his Sarasvatikanthabharana (V. v 461, p. 727). It is again cited on p. 1211 to illustrate mukha-prasāda. It is drawn from Harivijaya (now lost). Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1223) Uvvahai daiagahiaharo...... (p. 1040) This gatha from Gandavaho (No. 690) is already cited earlier on p. 623 and p. 771. For its text vide S. No. (265) supra. 1224) Didhamannudumiae... (p, 1040) For its text vide S. No. (252) This gatha (GS I.74) is already cited earlier on p. 621. supra. 1225) Aha āganotti naparia (?)... (p. 1040) The verse which is in Skandhaka metre, is a bit corrupt and metrically defective as printed in the text. It is cited further on (p. 1219) to illustrate " priyāgamavarta. There it is presented in its corrcet form: अह आगओ त्ति णवरिअ अच्चासण्णो वि सच्चभामाऍ हरी । परिअणमुह च्चिअ सुओ बाहजलंतरिअ-लोअणाएँ ण दिट्ठो ॥ (असौ आगत इति सहसात्यासन्नोऽपि सत्यभामया हरिः । परिजनमुखादेव श्रुतो बाष्पजलान्तरित-लोचनया न दृष्टः ॥) Note : It is drawn from Harivijaya (now-lost). 1226) Tie vialamtadhiram...... (p. 1041) तीए विअलंत-धीरं अब्भुटुंतीऍ खण-पहोलिर-वाहं । दूरोसरंत-सरणं दूरअर-वलग्ग-वेअणं णीससि ॥ (तया विगलद्धैर्यमभ्युत्तिष्ठन्त्या क्षण-प्रघूर्णनशील-बाष्पम् । दूरापसरत्स्मरणं दूरतरारूढ-वेदनं निःश्वसितम् ॥) This verse, which is in Skandhaka metre, is possibly drawn from Sarvasena's Harivijaya. It has been cited further on by Bhoja to illustrate mana-nisvasitāni (p. 1210) and priyoparodhah (p. 1213). 1227) Tumdhiro visalojo (?)...... (p. 1041) तंगो थिरो विसालो जो सहि मे माण-पव्वओ रइओ। सो दइअ-दिट्ठि-वज्जासणीएं घाअम्मि (पा. भे. घाए वि) ण पत्तो (पा. भे. पहुंतो)। (तुङ्ग स्थिरो विशालो यो सखि मे मानपर्वतो रचितः। स दयित-दृष्टि-वज्रशनेर्घाते (पा. भे. तेिऽपि)न पर्याप्तः(पा. भे. प्रभवन्) ॥) -Cf. Vajjalagga (No. 361); GS (W) 935 Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 268 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1228) Lolaasuraarukarana (?)...... (p. 1041) The verse, which is in Skandhaka metre, is already cited earlier on p. 1009-there it . opens- with the words to ia piānuvattana'- and is again cited later on at p. 1209. For its text vide S. No. (1082) supra. 1229) Jo kahavi sahihi muham (?)...... (1041) जो कह वि मह सहीहि छिदं लहिऊण पेसिओ हिअए । सो माणो चोरिअ-कामुअ व्व दिठे पिए णट्ठो॥ यःकथमपि मम सखीभि श्छिद्रं लब्ध्वा प्रेषितो हृदये। स मानश्चौर्यकामुक इव दृष्टे प्रिये नष्टः ॥) -GS II. 44 Note: This gātha is cited further on (p. 1175) to illustrate a type of upanāyaka. 1230) Tose kubhamta tamcchia (?)...... (p. 1041) This very verse, which is in Skandhaka metre, is cited, on two more occasions, by Bhoja to illustrate (i) pulnarbhāva (a variety of manopasanti) at p. 1041 and (ii) Priyotthāpana at p. 1209. The text of the verse may be restored as follows: तो से रुब्भंत च्चिअ हिअअ-विअंभंत-हरिस-वेउच्छलिआ। पाअपडिअस्स हरिणो पडिआ पुट्ठीए वाह-सलिल-त्थेवा ॥ (ततस्तस्या रुध्यमाना एव हृदय-विजृम्भमाण-हर्षवेगोच्छलिताः । पाद-पतितस्य हरेः पतिताः पृष्ठे बाष्प-सलिल-बिन्दवः ॥) -Harivijaye As there is a clear reference to Hari falling at the feet of his beloved (Satyabhāmā), of course for appeasing her anger we infer that this verse is drawn from Hari-vijaya. 1231) Daialoapaatta..... (p. 1041) दहआलोअ-पअत्ता अंतोच्छीण पसरंत-बाह-विअलिआ। मउलइ अंबुअ-पसरा तीसे दंसण-सुहं ण पावइ दिट्ठी ॥ (दयितालोक-प्रवृत्ता अन्तोऽक्ष्णोः प्रसरद-बाष्प-विकलिता। मुकुलति अम्बुज-प्रसरा तस्या दर्शन-सुखं न प्राप्नोति दृष्टिः॥) This verse, which is in Skandhaka metre, is most probably drawn from Harivijaya (now lost). Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 269 1232) Aloe ccia pie (?)....... (p. 1041) This verse, which is in Skandhaka metre, is again cited on p. 1211 to illustrate the same point of mukha-prasada'. It is possibly drawn from Harivijaya (now lost). आलोइए च्चिअ पिए ठविओ तीए मअणेण मोहण-सुहओ। कुसुम-धणुम्मि वि बाणो वलइअ-विन्भम-गुणे मुहम्मि पहरिसो॥ (आलोकित एव प्रिये स्थापितस्तस्या मदनेन मोहन-सुखदः (सुभगः) । कुसुम-धनुष्यपि वाणो वलयित-विभ्रम-गुणे मुखे प्रहर्षः ॥) 1233) Accamta annajano (?)..... (p. 1042) अच्छउ ता-अण्ण-जणो (पा. मे. जणवाओ) हिअ चिअ अप्पणो तुह पमाणं । तह तंसि मंदणेहो जह ण उवालंभजोग्गो सि ॥ (आस्तां तावदन्यजनो (तावज्जनवादो) हृदयमेवात्मनस्तव प्रमाणम् । तथा त्वमसि मन्दस्नेहो यथा नोपालम्भयोग्योऽसि ॥) -GS III. 1 Note : The printed text of the GS reads 'ja ravao' (Sk : janavadah). 1234) Kim bhanaha mam sahio...... (p. 1042) कि भणह मं सहीओ करेहि माणं ति कि थ माणेण । सम्भाव-बाहिरे तम्मि मज्झ माणेण वि ण कज्ज ॥ (कि भणथ मां सख्यः, कुरु मानमिति किं नु मानेन । सद्भाव-बाह्ये तस्मिन् मम मानेनापि न कार्यम् ॥) -Cf. GS (W) 900 1235) Navi tena taha tavia...... (p. 1043) ___ण वि तेण तहा तविआ[जह] इमिणा मामि दड्ढ-हिअएण । बह - - - - कुणंतेण ॥ (नापि तेन तथा तापिता यथानेन सखि दग्ध-हृदयेन । बहु - - - - ॥). Note: The second half of this gătha is incomplete and corrupt. Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 270 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1236) Alliai ditthi-nibbha. (p. 1043) अल्लिअइ दिट्ठि-णिन्मच्छिओ वि विहुओ वि लग्गए सिअए। पहओ वि चुंबइ बला, अलज्जए कह णु कुप्पिस्सं ॥ (आलीयते दृष्टि-निर्भत्सितोऽपि विधुतोऽपि लगति सिचये। प्रहतोऽपि चुम्बति बलात्, अलज्जके ( = निर्लज्जे) कथं नु कोपिष्यामि ॥) -Cf. GS (W) 898 1237) Agahiadaianunao...... (p. 1043) अगहिअ-दइआणुणओ पच्छा अणुणेइ अणुसअविसंवलिओ। कइअव-णिरूविअ-मओ वि कइअव-मअण-लहुइओ जुअइ-जणो॥ (अगृहीत-दयितानुनयः पश्चादनुनयति अनुशयविसंवलितः। कैतव-निरूपित-मदोऽपि कैतव-मदन-लघूकृतो युवति-जनः ।) Note : This verse is eited further on (p. 1216) to illustrate 'm.inapascattapo manānusayak'. 1238) Manoāmānoccan (?)...... (p. 1044) माणो वामाणो च्चअ माणं वारेह (? पारेहि) घरभारं । पेच्छामु ताव कइआ कआवराहो समल्लिअइ ॥ (मानो वाऽमानः त्यज मानं पारय गृहभारम् । प्रेक्षामहै तावत् कदा कृतापराधः समालीयते ॥) 1239) Dhoāridhamahumaa (?)...... (p. 1044) This verse, which is in Skandhaka metre, is already cited earlier on p. 989. It is also cited in Sarasvatikanthabharana (V. v. 321, p. 670). Possibly it is drawn from Harivijaya (now lost). For its text vide serial number (1002) supra. 1240) Ajjamvahena kahaa (?)...... (p. 1044) This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. 1241) Himacunna-joahaddha (?)...... (p. 1044) हिमचुण्णजोअ-(पा. भे. हिमजोअचुण्ण-) हत्थाओ जस्स दप्पं कुणंति राईओ। कह तस्स पिअस्स मए तीरइ माणो हला काउं ॥ (हिमचूर्णयोग-(पा. भे. हिमयोगचूर्ण-)हस्ता यस्य दर्प कुर्वन्ति रात्रयः । कथं तस्य प्रियस्य मया शक्यते मानस्सखि कर्तुम् ॥) -Cf. GS (W) 899 Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 271 1242) Cumbasu sahassaattam (?)...... (p. 1044) For This gatha has been already cited earlier on p. 1034 and later again on p. 1169. its text vide S. No. (1189) supra. 1243) Sahipaesucivattivi (7)...... (p. 1045) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1244) Bharimo se saanavara (?)...... (p. 1045) This gātha (GS IV. 68) has been already cited earlier on p. 632. For its text vide S. No. (336) supra. . 1245) Panamaha manassa hala...... (p. 1045) पणमह माणस्स हला चलणे किं देवएहि अहिं । जस्स पसाएण पिओ लोलइ (पा. भे. घोलइ)पाअंत-पासेसु ॥ (प्रणमत मानस्य हला चरणौ कि दैवतैरन्यैः । यस्य प्रसादेन प्रियो लुठति (पा. भे. घूर्णति)पादान्त-पार्वयोः॥) -Cf. GS (W) 893 1246) Kajjam vina vi kaamana...... (p. 1045) This gatha [ GS (W)929 ] has been already cited earlier on p. 1021. For its text vide S.No. (1124) supra. 1247) Paapadananam muddhe...... (p. 1045) This gathā [GS (W) 65 ] has been cited on four occasions earlier (p. 630, p. 841, p. 860 and p. 1020). For its text vide S. No. (321) supra. 1248) Aparikkhia dosa-gunam...... (p. 1046) This very verse, which is in Skandhaka metre, has been cited earlier on p. 1013. For its text vide S. No. (1094) supra. 1249) Padipakkhassa vi purao..... __(p. 1046) पडिवक्खस्स वि पुरओ समुहं भणिआसि तेण पसिअ त्ति । अवलंबिअस्स माणिणि माणस्स वि(पा. भे. अ)किं फलं अण्णं ॥ (प्रतिपक्षस्यापि पुरतः संमुखं भणितासि तेन प्रसीदेति । अवलम्बितस्य मानिनि मानस्यापि (पा. भे. मानस्य च)किं फलमन्यत् ॥) -Cf. GS (W) 927 Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1250) ...Sadimia (?)..... (p. 1046) This verse, though it shows gaps and is corrupt, is easily identified to be the same verse as " Tie Savisesadamia" etc., cited further on (p. 1224) to illustrate Srigāra-Vrddhih. The verse is cited also in SK (V. v. 350, p. 678) to illustrate katha-vyapini nayika': तीए सविसेस-दूमिअ-(दूणिअ-)सवत्ति-हिअाएँ णिव्वलंत-सिणेहं । पिअ-गरुआए णिमि सोहाग-गुणाण अग्गभूमीऍ परं॥ (तया सविशेष-दून ( = संतापित) सपत्नी-हृदयया स्पष्टीभूत-स्नेहम् । प्रिय-गुरूकृतया ( = गौरवितया)न्यस्तं सौभाग्य-गुणानामग्रभूम्यां पदम् ॥) The context is of ' vipaksabhibhava'. The verse speaks of the nayika (Rukmini) as 'dimiasavatti-hiaa' and 'piya (= Hari)-garuia'; and we know from SK (V. v. 350, p. 678) that the present verse illustrates 'katha-vyapini-nayika' and the succeeding verse (SK V. v. 351, p. 678) 'pratinayika' where we have a reference to Hari, Rukuini and the pranayini offended by Hari (that is Satyabhāmā) by his gift of 'tridasa-kusumadāma'; the verse is in Skandhaka metre. We may therefore reasonably draw the inference that the present verse is drawn from Harivijaya (now lost). 1251) Daratthaviasuradumami...... (p. 1047) दार-ढविअ-सुर-दुमं तं चिअ सग्ग-कुसुमोवआरग्घविरं । अण्णं च सच्चविज्जइ परिओस-परित्त-परिअणं तीऍ घरं ॥ . (द्वार-स्थापित-सुर-द्रुमं तदेव स्वर्गकुसुमोपचार-राजितम् । अन्यच्च दृश्यते परितोष-परीत-परिजनं तस्या गृहम् ॥) This verse, in Skandhaka metre, is further on (p. 1221) cited by Bhoja to illustrate 'Parijana-pramodah'. As there is the mention of the celestial tree (Parijata) planted in front of her (Satyabhāma's) mansion we may safely take that the verse is drawn from Harivijaya (now lost). 1252) Panaaparipuranenavi...... (p. 1047) पणअ-परिपूरणेण विअअ-भूसिअ-पिअअमागमेण अ गरुओ। पसरइ लद्धत्थामो, अण्णण्ण-रसंतरेहिं तीऍ पहरिसो ॥ (प्रणय-परिपूरणेन विजय-भूषित-प्रियतमागमेन च गुरुकः । प्रसरति लब्धस्थामाऽन्योन्य-रसान्तरैस्तस्याः प्रहर्षः ॥) This verse, which is in Skandhaka metre, is again cited on p. 1221 to illistrate 'manahpraharsah. ' From its style it appears that it possibly belongs to Harivijaya (now lost). Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___ 273 1253) Ukaiavarahiam pemmam (?)...... (p. 1049) ___ कइअव-रहिअं पेम्मं णत्थि च्चिअ मामि माणुसे लोए। अह होइ कस्स विरहो विरहे होंतम्मि को जिअइ ॥ (कैतव-रहितं प्रेम नास्त्येव मातुलानि (? सखि)मानुषे लोके । अथ भवति कस्य विरहो विरहे भवति को जीवति ॥) -GS II. 24 1254) Ambodukkar araa (?)...... (p. 1052) This gātha (GS III. 73) has been already cited on p. 629. For its text vide serial number (310) supra. 1255) Sahi sāhasu sabbhavena...... (p. 1052) This gathā (GS V. 53) has been already cited twice before (p. 630 and p. 843). For its text vide S. No. (323) supra. 1256) Puratu panaabhamge (?)...... (p. 1052) The verse, as it stands, is metrically defective. follows: Tentatively, it may be restored as पूरेउ पणअभंगे [ण] गा वि मगोरहा सवत्तीण महं । अणहो णाम णिअत्तइ, अकअत्थो वि बहुईण (? वहूणं) पुलेहि (? पुलएहि) पिओ ॥ (पूरयतु प्रणयभङ्गेन गता अपि मनोरथाः सपत्नीनां मम । अनघो नाम निवर्तते, अकृतार्थोऽपि बबीनां प्रलोकय प्रियः ॥) 1257) Siavioadukkham....... (p. 1053) सीआ-विओअ-दुक्खं विसहंतस्स चउ-जाम-मेत्तंतरिअं । दोहो अ गओ कालो ण समा एक्का असा णिसा रहुवइणो ॥ (सीता-वियोग-दुःखं विषहमाणस्य चतुर्याममात्रान्तरितम् । दीर्घश्च गतः कालो न समैका च सा निशा रघुपतेः ॥) -Setu XII. 23/22 (Calcutta edn) This verse is cited further on (p. 1071) to illustrate 'autsukyaucitya'. Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 274 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1258) Ruai ruantie mae...... (p. 1054) रुअइ रुअंतीऍ मए ओहि-दिणे गणइ झिज्जइ अहं व। पिअ-विरहे मामि सअन्झिआए णेहो च्चिअ अपुव्वो ॥ (रोदिति रुदत्या मया अवधि-दिनानि गणयति क्षीयतेऽहमिव । प्रियविरहे सखि प्रतिवेशिन्याः स्नेह एवापूर्वः ॥) __-Cf. GS (W) 848 Kulavaliae pecchaha...... (p. 1055) कुलबा(पा)लिआएँ पेच्छह, जोवण-लाअण्ण-विन्भम-विलासा । पवसंति व्व पवसिए, एंति व्व पिए घरं एंते ॥ (कुलबा (पा)लिकायाः प्रेक्षध्वं यौवन-लावण्य-विभ्रम-विलासाः। प्रवसन्तीव प्रोषित आगच्छन्तीव प्रिये गहमागच्छति ॥) -Cf. Vajjalaggam No. 467, DR. 15-16, GS (W) 871. 1259) 1260) Unham jaunae jalam...... (p. 1055) उण्हं जउणाएँ जलं उण्हा जउणाएँ वेअस-कुडंगा। उण्हा जउणा वि कआ केण वि महरं गए कण्हे ॥ (उष्णं यमुनाया जलम् उष्णानि यमुनाया वेतस-लतागृहाणि ( = कुजानि)। उष्णा यमुना कृता केनापि मथुरां गते कृष्णे ॥) 1261) Aha dittha-vikkamasmi (?)...... (p. 1058-(a)) अह दिट्ठ-विक्कमम्मि वि सिणेह-सच्चवि[अ]-गरुअ-विणिवाअ-हआ। चितेइ सच्चभामा, सुरअरु-लंभट्ठिए गअम्मि महुमहे ॥ (अथ दृष्ट-विक्रमेऽपि स्नेह-दर्शित-गुरुक-विनिपात-भया । चिन्तयति सत्यभामा सुरतरु-लाभार्थिक गते मधुमथे ( = मधुमथने) ॥) -Harivijaye. As the verse speaks of Satyabhāmā (worrying about Hari's safety), Madhumatha's (Hari's) departure for — surataru' (Parijata) we may reasonably say that it is drawn from Harivijaya. 1262) Kallanijjaisattva (?)...... (p. 1059) For this Apabhramsa passage vide Appendix-I. Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 275 1263) Kena mane bhagga-manorahena...... (p. 1059) केण मणे (पा. भे. वणे) भग्ग-मणोरहेण उल्लाविअं पवासो त्ति । सविसाई व अलसाअंति जेण वहुआएँ अंगाई॥ (केन मन्ये (पा. भे. सखि) भग्न-मनोरथेन उल्लपितं प्रवास इति । सविषाणीवालसायन्ते येन वध्वा अङ्गानि ॥) -GS II. 11 1264) Kallam kirakhara-hiao...... (p. 1059) This gātha (GS I. 46) has been already cited twice before (p. 797 and p. 837). For its text vide S. No. (615) supra. 1265) Homtapia-viraha-dūsaha...... (p. 1059) होंत-पिअ-विरह-दूसह-संतावुप्फुसिअ-वअण-सोहाओ। चंदमुहिओ त्ति सत्था जाआओं पिआओं पच्चूसे ॥ (भविष्यत्-प्रिय-विरह-दुःसह-संतापोत्प्रोञ्छित-वदन-शोभाः। चन्द्रमुख्य इति सार्था जाताः प्रियाः प्रत्यूषे ॥) 1266) Homta-pahiassajaa...... (p. 1060) This gāthā (GS I. 47) has been already cited earlier on p. 626. For its text vide S. No. (287) supra. 1267) Gharini-ghanatthanapellana...... (p. 1060) This gātha (GS III. 91) has been cited on a number of occasions earlier (p. 579, p. 649, p.745, p.757, p. 786). For its text vide S. No. (217) supra. B 1268) Kanne padiam hiae...... (p. 1060) कण्णे पडिअं हिअए पडिअं चिअ ओ मए अह (भ)व्वाए। जामि ति तुज्झ वअणं किं व ण सहि पवासस्स ॥ (कर्णे पतितं हृदये पतितमेव ओ( = अहो) मयाभव्यया। यामीति तव वचनं किं वा न सोढं प्रवासस्य ॥) -Cf. GS (W) 831 1269) Aprcchamtammi pie...... (p. 1062) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1270) Apucchanovauhana...... (p. 1062) This gathā [ GS (W) 786] has already been cited earlier on p. 627. For its text vide S. No. (301) supra. 1271) Java a na dehi ohim (?)...... (p. 1063) This gatha has already been cited earlier on p. 840. For its text vide S. No. (775) supra. 1272) Ammanuamcevija...... (p. 1064) For this Apabhramsa passage vide Appendix-I. 1273) Haddhena ohagariam (?)...... (p. 1064) This verse, which is in Skandhaka metre, although corrupt, could easily be identified with Setu XI. 48: हत्थेण वाह-गरुइअ-दूर-पलंवालओत्थएण वहति । पिअ-पेसिअंगुलीअअ-मणि-प्पहा-पाअडेक्कपासं व मुहं ॥ (हस्तेन बाष्प-गुरूकृत-दूर-प्रलम्बालकावस्तृतेन वहन्तीम् । प्रिय-प्रेषिताङगुलीयक-मणि-प्रभा-प्रकटैकपार्श्वमिव मुखम् ॥) -Setu.XI 48 1274) Jaha diaha-virāmonava...... __ (p. 1064) जह दिअह-विरामो णव-सिरीसगंधुद्धराणिलग्घविओ। पहिअ-घरिणीअ ण तहा तवेइ तिव्वो वि मज्झण्हो॥ (यथा दिवस-विरामो नव-शिरीष-गन्धोद्धरानिल-राजितः । पथिकगृहिण्या न तथा तापयति तीव्रोऽपि मध्याहूनः ॥) -Cr. GS (W) 839 1275) Manne dadadhadham (?)...... (p. 1065) मण्णे दड्ढं दड्ढे हिअ एवि तुह पसाएण (हे पिअ तुह प्पसाएण)। दूरूण्ण-घण-सामलिअ-दिसा हि सिग्ध-परीणामा। (मन्ये दग्धं दग्धं हृदयं हे दयित तव प्रवासेन । दूरोन्नत-घन-श्यामलित-दिशा हि शीघ्रपरिणामाः ॥) Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 277 1276) Ambharasunai niram...... (p. 1065) तंबिर-सूणाइ णिरंजणाइ वइरिक्क-रुण्ण-पुसिआई। विरहुवकंठं कुलबालिआण साहति अच्छीई ॥ (ताम्र-शूनानि निरञ्जनानि एकान्त-रुदित मृष्टानि ( = प्रोञ्छितानि) । विरहोत्कण्ठां कुलबा (पा)लिकानां कथयन्त्यक्षीणि ॥) -Cf. GS (W) 870 1277) Ukkanthanicchad...... (p. 1065) उक्कंठा-णिच्छाआ सव्वं चिअ परिअणं रुणावेइ । आअंबिरेहि अज्झा पुसिअ-परुण्णेहि अच्छीहि ॥ (उत्कण्ठा-निश्छाया सर्वमेव परिजनं रोदयति । आताम्राग्यामार्या मृष्ट ( = प्रोञ्छित)-प्ररुदिताभ्यामक्षिभ्याम् ॥) -Cf. GS (W) 838 1278) Aikovana vi sasu...... (p. 1065) This gātha (GŞ V. 94) has been already cited earlier on p. 631. For its text vide S. No. (326) supra. . 1279) Chanapadivade pahade...... (p. 1065) छण-पडिवआए पह-देवआण दिज्जति पहिअ-धरिणीए। दोब्बल-गलिअ-वलआलि-परिगआ मंगल-पईवा॥ (क्षण-प्रतिपदायां पथ-दैवतानां दीयन्ते पथिक-गृहिण्या। दौर्बल्य-गलित-वलयालि-परिगता मङ्गल-प्रदीपाः ॥) . 1280). Ajjam gao tti ajjam...... (p. 1066) अज्जं गओ त्ति अज्जं गओ त्ति अज्जं गओ त्ति गणरीए । पढम च्चिअ जामद्धे (पा. भे. दिअहद्धे) कुड्डो रेहाहि चित्तलिओ॥ (अद्य गत इत्यद्य गत इत्यद्य गत इति गणनशीलया। प्रथम एव यामार्धे (पा. भे. दिवसाधे ) कुडयं रेखाभिश्चित्रितम् ॥) -GS III. 8 1281) Vijjhavei paivam...... (p. 1066) विज्झावेइ पईवं अन्भटठंतीए पहिअ-जाआए। पिअअम-विओअ-दीहर-णीसह-णीसास-रिछोली ॥ (विध्यापयति ( = विध्मापयति = निर्वापयति) प्रदीपम् अभ्युत्तिष्ठन्त्याः पथिकजायायाः। प्रयतम-वियोग-दीर्घ-निःसह-निःश्वास-पङक्तिः ॥) -Cf. GS (W) 836 Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1282) ...ja...tam sapallahanthiam sukhaa pahiajaa...... (p. 1067) The text of the verse as printed here, shows many gaps and is also corrupt. It is extremely difficult to reconstruct it or identify it with any other verse. Once a thought came across my mind that the gātha (GS IV. 86) which ends with the identical words " Pahia-jaa" might be the illustration intended here. But since Bhoja is illustrating here adhirā' (nā yikā) he could not have cited GS IV. 86 which speaks of a traveller's wife whose passion is excited on account of sudden thundering sound or rumbling of clouds. 1283) Pariaddhidi domivi...... (p. 1067) परिअड्ढिआइ दोण्णि वि धरिणीए दइए पवसिए (पा. भ. पत्ते/एते)। णिअमो कुलाणुरूओ सिणेह-सरिसं च दोब्बल्लं ॥ (प्रकटिते द्वे अपि गृहिण्या दयिते प्रोषिते (पा. भे.) प्राप्ते आगच्छति । नियमः कुलानुरूपः स्नेह-सदृशं च दौर्बल्यम् ॥) 1284) Jampiam mamgalavāsanāe..... (p. 1067) जं पीअं मंगल-वासणाएँ पत्थाण-पढम-दिअहम्मि। बाह-सलिलं ण चिट्ठइ (पा. भे. गिट्ठइ)तं चिअ विरहे रुवंतीए ॥ (यत्पीतं मङ्गल-(पात्रात्) प्रस्थान-प्रथम-दिवसे । बाष्प-सलिलं न तिष्ठति (पा. भे. नितिष्ठति = समाप्यते) तदेव विरहे रुदत्याः॥) -Cf. GS (W) 837 1285) Kulavaliae pecchaha...... (p. 1067) This gathā has been already cited earlier on p. 1055. For its text vide S. No. (1259) supra. 1286) Ņa vitaha gharāmmi daddhe (?)...... (p. 1067) This gātha is corrupt and incomplete. Its first half may tentatively be restored as follows: ण वि तह घरम्मि दद्धे (दड्ढे) अण्णेसु वि सच्चएसु(? संचएसु) बहुएसु । कृद्दलिएसु जह सास ?... ... ॥ (नापि तथा गृहे दग्धेऽन्येष्वपि संचयेषु बहुषु ।) Note : The second half of the gathā defies restoration. Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 279 1287) Asasei parianam....... (p. 1067) आसासेइ परिअणं परिवत्तंतोएँ पहिअ-जाआए। णित्थामो (मु) व्वत्तण-वलिअ-हत्थ-मुहलो वलअ-सद्दो ॥ (आश्वासयति परिजनं परिवर्तमानायाः पथिक-जायायाः । निःस्थामोद्वर्तन-वलित-हस्त-मुखरो वलय-शब्दः ॥) -GS III. 83 1288) (p. 1067) Ranarana arajjadovvala (?)...... रणरणअ-रुज्ज-दुब्बलएहि णच्चइ णडो व्व हअ-लोओ। विरहे मरणेण विणा सिणेह-रेहा ण णिवडइ ॥ (रणरणक-रोदन-दौर्बल्यैर्नृत्यति नट इव हतलोकः । विरहे मरणेन विना स्नेहरेखा न स्पष्टीभवति ॥) The first half of this gātha shows gaps and is a bit corrupt. It is restored here with the help of a later work called Gāhārayanakosa (verse No. 383). 1289) Ovijjau chanadiahe... (p. 1067) ओप्पेज्जउ ( = अप्पिज्जउ) छणदिअहे सवत्ति-वग्गस्स पहिअ-घरणीए । पविहज्जिऊण बहुसो विरह-सिही दीवमिस्सेण ॥. (अर्ग्यतां क्षणदिवसे सपत्नी-वर्गस्य पथिक-गृहिण्या। प्रविभज्य बहुशो विरह-शिखी दीप-मिषेण ॥) 1290) Jam mucchiae na suo...... (p. 1068) जं मुच्छिआए ण सुओ कलंब-गंधेण तं गुणे पडिअं। इहरा गज्जिअ-सद्दो जीएण विणा ण वोलंतो॥ (यन्मूच्छितया न श्रुतो कदम्ब-गन्धेन तद्गुणे पतितम् । इतरथा गजितशब्दो जीवेन (? जीवितेन) विना नागमिष्यत् ॥) Cf. SK V. v. 344, p. 676; GS (W) 711 1291) Pammuttapanide...... (p. 1068) पम्हट-पाणिआए वि पहअ-(? पहिअ-) हिअआएँ पहिअ-जाआए। पहमंडलं उव( = उअ) रोइरीए वाहेण सिंचविओ (? सिंचविअं)॥ (प्रस्मृतपानीयया पथिक-हृदयया पथिक-जायया। पथ-मण्डलं पश्य रोदनशीलया बाष्पेण सेचितम् ॥) Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1292) Nihasavevirasiham....... (p. 1068) णीसह-वेविर-सिहं पहिअ-वहू वाह-सलिल-सिप्पंतं । देइ पह-देवआणं भामं भामं च णव-पईवं ॥ (निःसह-वेपनशील-शिखं पथिक-वधूः बाष्प-सलिल-सिच्यमानम् । ददाति पथ-दैवतानां भ्रामं भ्रामञ्च नव-प्रदीपम् ॥) 1293) Gimham gamei kaha kahavi...... (p. 1068) गिम्हं गमेइ कह कहवि विरह-सिहि-तविआ [सा] पहिअ-वहू । अविरअ-पडंत-णिन्भर-वाहजलोल्ला वरिल्लेण ॥ (ग्रीष्मं गमयति कथं कथमपि विरह-शिखि-तापिता[सा] पथिकवधूः । अविरत-पतद्-निर्भर-बाष्प-जला-वस्त्रेण ॥) 1294) Jamjhavaottinie...... झंझावाउत्तिणिए घरम्मि रोत्तूण णीसह-णिसणं । दावेइ व गअवइ विज्जुज्जोओ जलहराणं ॥ (झञ्झा-वातोत्तृणिते गृहे रुदित्वा निःसह-निषण्णाम् ।। दर्शयतीव गतपतिकां विद्युद्-द्योतो जलधराणाम् ॥) -Cf.GS IV. 15 (p. 1068) 1295) Uppekhaga adai (?)...... (p. 1068) उप्पेक्खागअ-दइअंगसंगमुच्च (?च्छ) लिअविउणसेआए । वोलीणो वि ण णाओ पउत्थपइआएँ हेमंतो॥ (उत्प्रेक्षागत-दयिताङ्गसङ्गमुच्च (?च्छ) लित-द्विगुण-स्वेदया। गतोऽपि न ज्ञातः प्रोषितपतिकया है -Cf. GS (W) 834 1296) Saayane cintamiliam (?)...... (p. 1068) This gatha (GS II. 33) has already been cited earlier on p. 832. For its text vide S. No. (755) supra. 1297) Piasamhararapalottainta...... (p. 1069) This gathā (GS III. 22) has already been cited earlier on p. 621. For its text vide S. No. (247) supra. Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___281 1298) Pajjamtayiasuve (?)...... (p. 1069) This stanza, when rewritten, with minor corrections, agrees with Lilavai (No. 80) : पज्जत्त-विआसुवेल्ल-गोंदि-पब्भार-णामिअ-दलाई। पहिआण दुरालोआइ होंति माअंद-गहणाइ ॥ (पर्याप्त-विकासोद्वेल-मञ्जरी-प्राग्भार-नामित-दलानि । पथिकानां दुरालोकानि भवन्ति माकन्द-गहनानि ॥) -Lilarai (No. 80) The printed text of Lilāvai reads. numiya'. MSB'however, as noted by the Editor of Lilavai, reads, nāmiya'. 1299) Ahajalalitimmi ahian (?)...... (p. 1069) अह जलणिहिम्मि अहिलं मअणे अ मिअंक-दंसण-विअंभंते । विरह-विहुरस्स णज्जइ णिसा वि रामस्स वडिलं आढत्ता ॥ (अथ जलनिधौ अधिकं मदने च मृगाङ्क-दर्शन-विजृम्भमाणे । विरह-विधुरस्य ज्ञायते निशा अपि रामस्य वर्धितुमारब्धा ॥) -Setu V. 1 1300) Hiai khudamkai...... (p. 1069) This Apabhramsa passage has already been cited earlier on p. 269. For its text vide Appendix I. . . 1301) Gamia kalambaba ( ? vāya...... (p. 1070) गमिआ कलंब-वाआ दिलै मेहंधआरिअंगअण-अलं । साहिओ गज्जिअ-सद्दो तह वि हु से पत्थि जीविए आसंघो ॥ (गमिताः कदम्बवाता दृष्टं मेघान्धकारितं गगनतलम् । सोढो गजितशब्दस्तथापि खलु तस्य नास्ति जीवितेऽध्यवसायः ॥) -Setu I. 15 This verse is cited in SK (IV. v. 157, p. 499) to illustrate - aksepa' alamkara, 1302) Jaasahattha vakkiba (?)...... (p. 1070) This verse/gāthā is corrupt and therefore, obscure. Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1303) Kajjalamalalli amgamthim (?)...... (p. 1070) Note: Tentatively this corrupt gatha may be restored as follows: कज्जल-मल-लिअं गंठिं उम्मोएइ [हि] जाव वसंतो। धवल-वलआण पुंज ता पेच्छइ सव्वओ पहिओ॥ (कज्जल-मल-लिप्तं ग्रन्थिम् उन्मोचयति हि यावद् वसन्तः । धवल-वलयानां पुजं तावत् प्रेक्षते सर्वतः पथिकः ॥) 1304) Rayaviruddhamva kaham...... (p. 1070) राअ-विरुद्धं व कहं पहिओ पहिअस्स साहइ ससंकं । जत्तो अंबावणं (? अंबाण वणं)तत्तो दर-णिग्ग किंपि ॥ (राजविरुद्धमिव कथां पथिको पथिकस्य कथयति सशङ्कम् । यत आम्राणां वनं तत ईषनिर्गतं किमपि ॥) Cf. GS IV. 96 1305) Kodi parim thavianana...... (p. 1070) कोडि-परिदृविआणण-भर-णिमिअं रघुवइस्स सीआविरहे। चाव-वलिअं च णवरं, सज्जिअ-जीअं व बाह-धाराहि कसं ॥ .. (कोटि-परिस्थपितानन-भर-न्यस्तं रघुपतेः सीताविरहे। चाप-वलितं चानन्तरं सज्जित-जीवमिव बाष्पधाराभिः कृतम् ॥) Note : As this verse, in Skandhaka metre, mentions Rāma (Raghupati), Sita-viraha, Rāma's lament over Sita's abduction and his bow one expects to find this verse in Setubandha. The printed editions of Setubandha, however, belie our expectation. One may hazard a guess that possibly the verse in question formed part of the recension used by Bhoja. 1306) Majjhannapatthiassavi (?)...... (p. 1070) मज्झण्ह-पत्थिअस्स वि गिम्हे पहिअस्स हरइ संतावं । हिअअ-ट्ठिअ-जाआ-मुह-मिअंक-जोण्हा-जल-प्पवहो । (मध्याहन-प्रस्थितस्यापि ग्रीष्मे पथिकस्य हरति संतापम् । हृदय-स्थित-जाया-मुख-मृगाङ्क-ज्योत्स्ना-जल-प्रवाहः॥) -GS IV.99 Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 283 1307) Andharai civai cuei (?)...... (p. 1070) अग्याइ छिवइ चुंबइ ठवेइ हिअअम्मि जणिअ-रोमंचो। जाआ-कवोल-सारिच्छाएँ (पा. भे. सरिसं पेच्छह) पहिओ महुअ-पुष्पं ॥ (आजियति स्पृशति चुम्बति स्थापयति हृदये जनित-रोमाञ्चः । जाया-कपोल-सदृक्षतया (पा. भेः सदृश प्रेक्षध्वं पथिको मधूक-पुष्पम् ॥) -GS VII. 39 1308) Gaja (?) mahan cia uvarim..... (p. 1071) गज्ज महं चिअ उरि, सम्व-त्थामेण लोह-हिअअस्स । जलहर लंबालडअंमा रे मारेहिसि वराइं॥ (गर्ज ममैवोपरि सर्व-स्थाम्ना लोह-हृदयस्य । जलधर लम्बालकिकां मा रे मारयिष्यसि वराकीम् ॥) -GS VI. 66 1309) Siavioaduhkham (?)...... (p. 1071) This verse [ Setu XII. 22 (Calcutta edn), XII. 23 N-S edn) has been cited earlier on : p. 1053. Vide S. No. (1257) supra. -Setu XII. 22 1310) Samapamthapatthicassavi...... (p. 1071) सम-पंथ-पत्थिअस्स वि पहिअस्स खलंति प(पु) ढम-दिअहम्मि । हिअअ-ट्ठिअ-जाआ-गुरुणिअंब-भारेण व पआइ ॥ (सम-पथ-प्रस्थितस्यापि पथिकस्य स्खलन्ति प्रथम-दिवसे । हृदय-स्थित-जाया-गुरु-नितम्ब-भारेणेव पदानि ॥) Cr. GS (W) 832 1311) Matapumbhāmi paimjanita (?)...... (p. 1071) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 1312) Dhirena samam cama (?)...... (p. 1071) धीरेण समं चामा (जामा) (पा. भे. णिसा-आमा) हिअएण समं अणिद्विआ उवएसा । उच्छाहेण सह भुआ बाहेण समं गलंति से उल्लावा ॥ (धैर्येण समं यामा (पा. भे. निशा-यामा) हृदयेन सममनिष्ठिता उपदेशाः । उत्साहेन सह भुजौ बाष्पेण समं गलन्ति तस्योल्लापाः ॥) Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Note : The printed text of Setubandha reads - nisaama' in place of — samam_jama' of our text. Bhoja's reading is preferable as it is more poetics. 1313) So uddeso vihinā...... (p. 1071) This verse/gātha is corrupt and therefore, obscure. 1314) Dihunnā nisasā...... (p. 1072) दीहुण्हा णीसासा रणरणओ रुज्ज-गग्गिरं गेअं। पिअविरहे जीविअ-वल्लहाण एसो च्चिअ विणोओ॥ (दीर्घोष्णा निःश्वासा रणरणको रोदनगद्गदं गेयम् । प्रिय-विरहे जीवित-वल्लभानां एष एव विनोदः ॥) Cf. GS (W) 843 1315) Cirajivamtana kimkhiri (?)...... (p. 1072) चिर-जीवित्तण-कंखिरि मा तम्म रसाअणेहि अथिरेहि । विरहं पवज्ज जाति जेण जुअ-दोहरा दिअहा ।। (चिरजीवित्व-काङक्षणशीले मा ताम्य रसायनरस्थिरैः । विरहं प्रपद्यस्व जायन्ते येन युग-दीर्घा दिवसाः ॥) 'Cr. GS (W) 847 1316) Umcaurate udumguravasam (?)...... (p. 1073) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1317) Va ahivatito duhkhahir i?)...... (p. 1073) For this Apbhramsa passage vide! Appendix I. 1318) Raina bhanai loo...... (p. 1073) राईण भणइ लोओ जा किल गिम्हम्मि होति मडहाओ। मह उण दइएण विणा ण आणिमो कोस वड्ढंति ॥ (रात्रीणां भणति लोको या:किल ग्रीष्मे भवन्ति लघ्व्यः । मम पुनर्दयितेन विना न जानीमः कस्माद् वर्धन्ते ॥) -Cf. GS (W) 845 1319) Ohicadena uvihura (?)...... (p. 1074) This verse / gåtha is corrupt and therefore, obscure. Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 285 1320) Nimdanikasuei (?)...... (p. 1075) For this Apabhramśa passage vide Appendix I. 1321) Maganaimdaho (?)..... (p. 1080) For this Apabhraṁsa passage vide Appendix I. 1322) Askhudai pia hiae (?)...... (p. 1080) अक्खडइ पिआ हिअए अण्णं महिला-अणं रमंतस्स । दिढे सरसम्मि गुणे सरिसम्मि गुणे अईसंते (पा. भे. अदीसंते) ॥ (आस्खलति प्रिया हृदये ऽ न्यं महिला-जनं रमयतः । दृष्टे सदृशे गुणे सदृशे गुणे अदृश्यमाने ॥) -GSI.44 1323) Sanjivanosahim via...... (p. 1084) संजीवणोसहि पिव सुअस्स रक्खइ अणण्ण-वावारा। सासू णवन्भ-दसण-कंठागअजीवि सोण्हं ॥ (संजीवनौषधिमिव सुतस्य रक्षत्यनन्य-व्यापारा । श्वश्रूर्नवाभ्रदर्शनकण्ठागतजीवितां स्नुषाम् ॥) -GS IV. 36 1324) Datthina unnamainte...... . (p. 1084) ठूण उष्णमंते मेहे आमुक्क-जीविआसाए । पहिअ-वहुए परिअणो (पा. भे. पहिअघरिणीऍ डिभो) ओरुण्णमुहीएँ सच्चविओ ॥ (दृष्ट्वोन्नमतो मेघान् आमुक्त-जीविताशया। पथिक-वध्वा परिजनोऽ(पा. भे. पथिक-गृहिण्या डिम्भोऽ) वरुदितमुख्या दृष्टः॥) -GS VI. 38 The reading 'di mbho 'found in GS is more significant and appropriate in the context. The reading 'pariano' of our text is rather bald. 1325) Tam daiahinnānam...... (p. 1085) - This verse from Setubandha (I. 42) has already been cited earlier on p. 311. Vide S. No. (82) supra. 1326) Camdo visaasahoaro..... (p. 1086) चंदो विसअ-सहोअरउ होइ] को बोल्ल[इ] अमिअस्स सहि । लग्गंती अंगे मह जुम्हा वि जालइ (? ज्जालई) जस्स ॥ (चन्द्रो विष (क)-सहोदरको भवति कः कथयति अमृतस्य सखि । . लगन्ती अङ्गे मम ज्योत्स्नापि ज्वालयति यस्य ॥) Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1327) (p. 1086) Ajja mae tena vina...... अज्ज मए तेण विणा अणुहूअ-सुहाइं संभरंतीए। अहिणव-मेहाण रवो णिसामिओ वज्झ-पडहो व्व ॥ (अद्य मया तेन विना, अनुभूत-सुखानि संस्मरन्त्या । अभिनव मेघानां रवो निशामि This gāthā (GS I. 29) has been cited earlier on two occasrons (p. 811, p. 833). Vide for its text S. No. (679) supra. 1328) Jammucchiaena suo...... (p. 1090) This gāthā [ GS (W) 711] has already been cited earlier on p. 797. Vide S. No. (614) supra. 1329) ......iugga nibbharohi amgehim (?)...... (p. 1090) The verse, as printed shows loss of the whole of the first part of the first half and one letter at the commencement of the latter part of the first half. The rest of the verse, as printed in the text, is quite obscure, no doubt. but it helps us to identify the gathā cited here as GS (W) 835 : सिविणअ-लद्ध-पिअअम-पुलइउग्गम-णिब्भरेहिं अंगेहि। , परिरंभणे सुहाई, पावउ मा णं पबोहेह ॥ (स्वप्न-लब्ध-प्रियतम-पुलकितोद्गम-निर्भरैरङ्गः । परिरम्भणे सुखानि प्राप्नोतु मैनां प्रबोधयत ॥) -GS (W) 835 1330) Sahasa mā sāhippau...... — (p. 1090) This gāthā (GS V. 53) has already been cited twice earlier on p. 797 and p. 836. Vide S. No. (616) supra. 1331) Sahine vi piaame...... (p. 1091) This gathā (GS I. 39) has already been cited earlier on p. 800. Vide S. No. 632 supra. 1332) Magaapaladdhavalaam (?)...... (p. 1091) This verse is very obscure and defies attempts restoration. Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Pakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 287 1333) Cir apavasiadaiakaha...... (p. 1091) चिर-पवसिअ-दइअकआ णिउणाहि सहीहि विरहसहणत्थं । अलिआ अवि अवराहा वहूएँ कमसो कहिज्जति ॥ (चिर-प्रवसित ( 3 प्रोषित-) दयित-कृता निपुणाभिः सखीभिविरह-सहनार्थम् । अलीका अप्यपराधा वध्वै क्रमशः कव्यन्ते॥) __-Cf. GS (W) 840 Note : The reading, -daia-kaha-niunahim (Sk dayita-katha-nipunathih) is equally good. 1334) (p. 1091) Harihii piassa navacua...... हरिहिइ पिअस्स णव-चूअ-पल्लवो पढम-मंजरि-सणाहो । मा रुवसुपुत्ति पत्थाण-कलस-मुह-संठिओ गमणं ॥ (हरिष्यति प्रियस्य नव-चूत-पल्लवः प्रथम-मञ्जरी-सनाथः । मा रोदीः पुत्रि प्रस्थान-कलश-मुख-संस्थितो गमनम् ॥) -GS II. 43 1335) Ea cciya puttipiam...... (p. 1091) Note: Tentatively, the gātā may be restored as follows: एअ च्चिअ पुत्ति पिअंधरंति आउच्छणे महुपअत्ता। उत्ताणअ-मुह-घोलंत-वाह-विरिमालणो वाआ ॥ (एत एव पुत्रि प्रियं धरन्ति आप्रच्छने मधुप्रवृत्ताः । उत्तानक-मुख-घूर्णमान-बाप-प्रतीक्षिता वाताः ॥) 1336) Ettahi pukkia (?)....... For this Apabhramśa passage vide Appendix I. (p. 1092) 1337) Gimhe davaggimasimai...... (p. 1092) This gātha (GS I. 70) has already been cited earlier on p. 420. Vide S. No. (175) supra. 1338) Pattia mehacamdan (?)...... (p. 1092) This gātha may tentatively be reconstructed as follows : पत्तिअ ण मेहवंदं सहि सूरदीवसिहाए उ कज्जलं । [सइर-] पडणेण णह-खप्परम्मि दिअसेहि संगलिअं॥ (प्रतीहि न मेघवृन्दं सखि सूर्यदीपशिखायास्तु कज्जलम् । [स्वैर-] पतनेन नभःकर्परे दिवसः संघटितम् ॥) Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1339) Sahi dumemti kalambaini...... (p. 1093) सहि दूर्मेति कलंबाइं जह मं तह ण सेस-कुसुमाइं। णूणं इमेसु दिअहेसु वहइ गुडिआ-धणुं कामो ॥ (सखि दुन्वन्ति कदम्बानि यथा मां तथा न शेष-कुसुमानि । नूनमेष दिवसेषु वहति गुटिका-धनुः कामः ॥) GS II. 77 1340) Accalenu dhanuo...... (p. 1093) For this Apabhramša passage vide Appendix 1. 1341) Lumbio amganamahavina...... (p. 1093) लुंबीओ अंगण-माहवीण दारग्गलाओं जाआओ। आसासो पांथ-पलोअणे वि पिट्टो (पा. भे. णट्ठो) गअवईणं ॥ (स्तबका अङ्गण-माधवीनां द्वारार्गला जाताः । आश्वासः पान्थप्रलोकने ऽ पि स्रष्टो (नष्टो) गतपतिकानाम् ॥) -GS IV. 22 1342) ...namtitidhiam (?)...... (p. 1093) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1343) Maaraddhaasāmanumana (?)....... (p. 1093) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1344) Tepuccijja hivattaum.je (?)...... (p. 1094) This Apabhramsa passage has already been cited earlier on p. 273. Vide S. No. (72) in Appendix I. 1345) Eampiapesajja uālāhi (?)...... (p. 1096) . This verse / gatha is corrupt and therefore, obscure. 1346) Palianiti pahia tuha bhavana...... (p. 1098) पलिअंति पहिअ तुह भवण-दार-सहआर-साहिणो एण्हि । घरिणीऍ कुद्ध-लोअण-गलंत-जल-पूरिआहारा॥ (प्रदीपयन्ति पथिक तव भवन-द्वार-सहकार-शाखिन इदानीम्। गृहिण्याःक्रुद्ध-लोचन-गलज्जल-पूरिताधाराः॥) . Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ PrakritįVerses in Sanskrit Works on Poetics 289 1347) Jam jam pauddhapaia (?)...... (p. 1098) जं जं पउत्थपइआ पिअअम-णामक्खरं लिहइ लेहे। तं तं से लेहणिआणुसारगलिओ पुसइ सेओ॥ (यद् यत् प्रोषित-पतिका प्रियतमनामाक्षरं लिखति लेखे। तत् तत् तस्या लेखनिकानुसारगलितो माष्टि ( = प्रोञ्छति) स्वेदः॥) -Cf. GS (W) 841 1348) Gharakajjena vi jo calvai (?)...... (p. 1099) घर-कज्जेण वि जो चलइ जत्थ धावइ तहि तहि चेअ। घरणीए ओहि-दिअहे पद्धावइ संकि हिअअं॥ (गृहकार्येणापि यश्चलति यत्र धावति तत्र तत्रैव । गृहिण्या अवधि-दिवसे प्रधावति शङ्कितं हृदयम् ॥) - This verse gāthā is further on (p. 1219) cited by Bhoja to illustrate ' distyā vrddhih', 1349) (p. 1100) Dei puloiapariana...... देइ पुलोइअ-परिअणमोही-दिअहम्मि मज्जणुत्तिण्णा। सूरं जलंजलि पिअअम-वहणेक्क-कअ-जीअं सा॥ (ददाति प्रलोकित-परिजनमवधि-दिवसे मज्जनोत्तीर्णा । सूर्य जलालि प्रियतम-वहनककृतजीवितं सा ॥) 1350) Dhārehatthakakhattai (?)...... (p. 1100) Note : The first half of this gatha is very obscure. The second half may be thus restored: पिअ-दंसणूसुआओ, मुहा ण पहिआण जाआओ॥ (प्रियदर्शनोत्सुकाः मुधा न पथिकानां जायाः ॥) 1351) Annapahiammi emte..... (p. 1100) अण्ण-पहिअम्मि एते सो त्ति गवक्खओ तं पुलोअंती। मणिअ-वअणा गअवई सहीओ रुइरी रुआवेइ। (अन्यपथिके आयाति स इति गवाक्षतः तं प्रलोकयन्ती। ज्ञात-वदना गतपतिका ( = प्रोषित-पतिका) सखीः रोदनशीला रोदयति ॥) 1352) Piavam dhuni...... (p. 1101) For this Apabhramśa passage vide Appendix I. Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 290 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 1103) 1353) Sivinaakhanasututthide...... सिविणअ-खण-सुत्तुट्ठिआए पुणरुत्त-दंसण-मणाए। बालाए णिमीलिअ-लोअणाए दिअसो वि वोलीणों ॥ (स्वप्न-क्षण-सुप्तोत्थितायाः पुनरुक्त-दर्शन-मनसः। बालाया निमीलित-लोचनाया दिवसोऽप्यतिक्रान्तः ॥) 1354) Phuriam vamacchi tue (?)...... (p. 1103) This gatha (GS II. 37) has been already cited earlier on p. 630. Vide S. No. (320) supra. 1355) Jenathiavialiadhavala (?)...... (p. 1103) जेण-(?जाणु-)टिअ-विअलिअ-धवल-वलअ-पडिरोहणेक्क-रसिआहिं। . .. बाहाहिं कह णु तुरिज्जइ मामि पहिअ-पुरंधीहि ॥ (जानु-स्थित-विगलित-धवल-वलय-प्रतिरोधनकरसिकाभिः । बाहाभिः( = बाहुभिः अथवा बाहुभ्यां) कथं नु त्वर्यते सखि पथिक-पुरन्ध्रोभिः॥) 1356) (p. 1104) Ajja maha imam sahi da...... अज्ज मह इमं सहि दाहिणेअरं पिअअमागमणदूअं। अबणिअ-खेअं 'वद्धाविआसि' पप्पंदए अच्छी॥ (अद्य ममेदं सखि दक्षिणेतरं प्रियतमागमनदूतम । अपनीतखेदं वर्धापितासि' प्रस्पन्दते ऽ क्षि ॥) This gatha is again (p. 1219) cited by Bhoja to illustrate distyā vrddhih'. 1357) Mamgalavalaam jiam...... (p. 1105) मंगल-वल जी व रक्खिअंजं पउत्थ-पइआए। सहस त्ति दंसणससिअ-बाहु-लइआए तं भिण्णं ॥ (मङगलवल जीवितमिव रक्षितं यत् प्रोषित-पतिकया। सहसेति दर्शनोच्छ्वसित-बाहुलतिकायां तद् भिन्नम् ॥) Cf. SK V. 190, p. 627 1358) Puliiamanujjuaccham (?)...... (p. 1105) पुलइअमणुज्जुअच्छं सेओ अंगेसु पहरिसो हिअए। मुद्धाएं वि जाअं णव,वहूएँ जामाठए आए ॥ (प्रलोकितमनृज्वक्षं स्वेदोऽङ्गेषु प्रहर्षो हृदये। मुग्धाया अपि जातं नव-वध्वा जामातृक आगते ॥) Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 291 1359) Atthakkagaaditthe...... (p. 1105) अत्थक्कागअदिढे वहुआ जामाउअम्मि गुरुपुरओ। जूरइ णिवडताणं हरिस-विसट्टाण वलआणं ॥ (अकस्मादागतदृष्टे वधुका जामातुके ( = जामातरि) गुरुपुरतः। क्रुध्यति निपतझ्यो हर्ष-विकसद्भ्यो वलयेभ्यः ।।) _Cf. SK V. v. 241, p. 639; GS (W) 822 1360) Avaranhāgaajama... ... (p. 1105) This gatha (GS VII. 83) has been cited earlier on p. 798. Vide for its text S. No. (623) supra. 1361) Pulaubbeupasāhai (?)...... (p. 1105) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 1362) Pie sahasattipahatti (?).... (p. 1105) For this passage [ which is cited again on p. 1222 ] vide Appendix I. 1363) Bahajalollimaloana (?)...... (p. 1106) For this Apabhramsa passage (which is cited again on p. 1106) vide Appendix I. 1364) Aloie visannā...... (p. 1110) आलोइए विसण्णा उव (अ)णिज्जतम्मि वेविऊ आढत्ता। सीआ रअणिअरेहिं राम-सिर त्ति भणिए गअ च्चिअ मोहं ॥ (आलोकिते विषण्णोपनीयमाने वेपितुमारब्धा। सीता रजनीचरै रामशिर इति भणिते गतैव मोहं ॥) -Setu XI. 53 (p. 1112) 1365) Amtohuttam dajjhai...... अंतोहुत्तं डज्झइ जाआ-सुण्णे धरे हलिअउत्तो। उक्खाअ-णिहाणाई व रमिअट्ठाणाइँ पेच्छंतो॥ (अन्तरभिमुखं दह्यते जायाशून्ये गृहे हालिक-पुत्रः । उत्खात-निधानानीव रमित-स्थानानि पश्यन् ॥) -GS IV.73 Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 292 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1366) Datthuna ciram rottuna...... (p. 1113) दट्टण चिरं रोत्तूण णिन्भरं धारिऊण हिअअम्मि । बंधेइ कंठे अडआ कंठमहि ओ मह प्पइणो॥ (दृष्ट्वा चिरं रुदित्वा निर्भरं धारयित्वा हृदये। बध्नाति कण्ठे ऽ सती कण्ठमुखी ( = कण्ठिका) महो मम पत्युः ॥) 1367) Sama-sokkha dukkha-samva.... (p. 1113) This gāthā (GS II. 42) has already been cited earlier on p. 837. Vide S. No. (767) supra. 1368) Anudiaham vaddhamte...... . (p. 1114) अणुदिअहं वड्ढते उअ उक्कुरुडे व्व दुक्खमुव्वहइ। कुलवहुआ विहवत्तण-णिप्फल-घण-गारवे थणए ॥ (अनुदिवसं वर्धमानौ पश्य उत्कराविव( = राशीभूताविव) दुःखमुद्वहति । कुल-वधुका ( = वधूः)वैधव्य-निष्फल-घन-गौरवौ स्तनौ ॥) 1369) Taha adaanāe runnaim...... (p, 1114) तह अडअणाएँ रुण्णं पइ-मरणे वाह-रुद्ध-कंठीए। अणुमरणसंकिणो जह जारस्स वि संकिअं हिअअं॥ (तथासत्या रुदितं पति-मरणे बाष्प-रुद्ध-कण्ठ्या। अनुमरणशङ्किनो यथा जारस्यापि शङिकतं हृदयम् ॥) -GS (W) 873 1370) Navaria pasariamgi...... (p. 1120) णवरि अ पसारिअंगी रअ-भरिउप्पह-पइण्ण-वेणीबंधा । पडिआ उर-संदाणिअ-महीअल-चक्कलिअ-स्थणी जणअसुआ ॥ (अनन्तरं च प्रसारिताङ्गी रजोभृतोत्पथप्रकीर्णवेणीबन्धा। पतितोरःसंदानितमहीतलचक्रीकृतस्तनी जनकसुता ॥) -Setu XI. 68/67 (Calcutta edn) 1371) Padia a hattha-sidhilia...... (p. 1120) पडिआ अ हत्थ-सिढिलिअ-णिरोह-पंडर-समूससंत-कवोला। पेल्लिअ-वाम-पओहर-विसमुण्णअ-दाहिण-त्थणी जणअ-सुआ ॥ (पतिता च हस्त-शिथिलित-निरोध-पाण्डुर-समुच्छ्वसत्कपोला । प्रेरित (? पीडित-)वाम-पयोधर-विषमोन्नत-दक्षिण-स्तनी जनकसुता ॥) -Setu XI. 54 . Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 293 1372) Jae paraloagae...... (p. 1120) जाए पर-लोअ-गए तुमम्मि ववसाअ-मेत्त-सुह-दट्ठव्वे । हरिसट्ठाणे वि महं डज्झइ अदिट्ठ-दहमुह-वहं हिअअं॥ (जाते परलोकगते त्वयि व्यवसाय-मात्र-सुख-द्रष्टव्ये । हर्षस्थाने ऽ पि मम दह्यते ऽ दृष्ट-दशमुख-वधं हृदयम् ॥) -Setu XI 81/80 (Calcutta edn) 1373) Na kaho (? kao) vāha-vimokkho...... (p. 1120) ण कओ वाह-विमोक्खो णिव्वण्णे पि ण चइ राम-सिरं । णवर पडिवण्णमोहा गअ-जीविअ-णीसहा महीए णिसण्णा ॥ (न कृतो बाष्प-विमोक्षो निर्वर्णयितुमपि न शकितं शक्तं रामशिरः। केवलं प्रतिपन्न-मोहा गत-जीवित-निःसहा मयां निषण्णा ॥) -Selu XI. 55/56 (Calcutta edn) 1374) Taha nimia ccia ditthi...... (p. 1122) तह णिमिअ च्चिअ दिट्ठी मुक्क-कवोल-विहुरो उर चिअ हत्थो। गअ-जीविअ-णिच्चेट्ठा णवरं सा महि-अलं थणहरेण गआ ॥ (तथा न्यस्तैव दृष्टिर्मुक्त-कपोल-विधुर उरस्येव हस्तः । गतजीवितनिश्चेष्टा केवलं सा महीतलं स्तनभरेण गता ॥) -Setu XI. 64 1375) Alaaindhaaria-muhi...... (p. 1122) अलअंधआरिअ-मुही समुहागअ-कंठ-भमिअ-(पा. भे. भमिर-)वेणी-बंधा। मोह-पडिवण्ण-हिअआ दर-जंपिअ-णीसह पुणो वि णिसण्णा ॥ (अलकान्धकारित-मुखी संमुखागत-कण्ठ-भ्रमित (पा. भे. भ्रमणशील)-वेणीबन्धा। मोह-प्रतिपन्न-हृदया दर-जल्पित-निःसहं पुनरपि निषण्णा ॥) -Setu XI. 107/105 (Calcutta edn) 1376) Khana-niccala-nisasain...... (p. 1122) खण-णिच्चल-णीसासं जाअं मोहंधआर-सामच्छाअं । विरल-मिलिअच्छिवत्तं मुच्छा-हीरंत-तारअं तीएं मुहं ॥ (क्षण-निश्चल-निःश्वासं जातं मोहान्धकार-श्यामच्छायम् । विरल-मिलिताक्षिपत्रं मूर्छा-हियमाण-तारकं तस्या मुखम् ॥) - Setu XI. 57/56 (Calcutta edn) Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 294 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1377) Vialiavioavianam...... (p. 1122) विअलिअ-विओअ-विअणं (पा. भे. विसरिअ-विओअ-दुक्खं) तक्खणपन्भट्ठ-राम मरणाआसं। जणअ-तणआएँ णवरं लद्धं मुच्छाणिमीलिअच्छीऍ सुहं ॥ (विगलित-वियोग-वेदनं (पा. भे. विस्मृत-वियोग-दुःख) तत्क्षग-प्रभ्रष्ट राममरणायासम् । जनकतनयया केवलं लब्धं मूर्छा-निमीलिताझ्या सुखम् ॥) -Setu XI. 58/57 (Calcutta edn) 1378) Thana-pariņāhe-tthaie...... (p. 1122) थणपरिणाहोत्थइए तीए हिअअम्मि पअणुअं पि ण दिळें । दोहं पि समूससिअं सूइज्जइ णवर वेविरे अहरोठे ॥ (स्तन-परिणाहावस्थगिते तस्या हृदये प्रतनुकमपि न दृष्टम् । दीर्घमपि समुच्छ्वसितं सूच्यते केवलं वेपनशीले ऽ धरोष्ठे ॥) -Setu XI. 59/58 (Calcutta edn) 1379) Avarippluda-nisasa...... (p. 1122) अपरिप्फुड-णीसासा तो सा मोह-विरमे वि णीसह-पडिआ। बझंत-बाह-गरुइअ-दुक्ख-समुव्वूढ-तारअं उम्मिल्ला ॥ (अपरिस्फुट-निःश्वासा ततः सा मोह-विरमेऽपि निःसह-पतिता। बध्यमान-बाष्प-गुरूकृत-दुःख-समुद्व्यूढ-तारकमुन्मीलिता ॥) ' -Setu XI. 60/59 (Calcutta edn) 1380) la rāma-pemma-kittana...... (p. 1122) इअ राम-पेम्म-कित्तण-दूसह-वज्जाहिघाअ-दूमिअ-हिअआ। . संभरिअ मक्क-कंठं अण्णमअं मरण-णिच्चआ वि परुण्णा ॥ (इति राम-प्रेम-कीर्तन-दुःसह-वजाभिघात-दून-हृदया। . संस्मृत्य मुक्तकण्ठमन्यमयं मरणनिश्चयापि प्ररुदिता ॥) -Setu XI. 133/131 (Calcutta edn) 1381) Parideviun pautta...... (p. 1123) परिदेविउं पउत्ता णिअअ-सरीर-पडिमुक्क-राहव-दुक्खं । करमग्गुट्ठिअ-सोणिअ-विवण्ण-उण्णअ-पओहरा जणअ-सुआ ॥ (परिदेवितुं प्रवृत्ता निजक-शरीर-प्रतिमुक्त-राघव-दुःखम् । करमार्गोत्थित-शोणित-विवर्णोन्नतपयोधरा जनक-सुता ॥) -Setu XI. 74/73 (Calcutta edn) Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 295 1382) To jannium (? jampiun) pautta...... (p. 1123) तो जंपिउं पउत्ता, पुणो वि अत्थेक्कउठ्ठिअसमूससिआ। उर-घोलिरवेणी-मुह-थण-लग्गुग्घट्ट-महिरआ जणअ-सुआ ॥ (ततो जल्पितुं प्रवृत्ता पुनरप्यकस्मादुत्थित-समुच्छ्वसिता। उरो-घूर्णनशील-वेणी-मुख-स्तन-लग्नोघृष्टमहीरजा जनकसुता ॥) -Setu XI. 102/100 (Calcutta edn) 1383) Avea-samukkhittam...... (p. 1124) आवेअ-समुविखत्तं, तो से खेआगमोसिअंतोवत्तं । पडिअं णिअ-उच्छंगे अप्पत्तं चिअ पओहरे करजुअलं ॥ (आवेग-समुत्क्षिप्तं ततोऽ स्याः/ततस्तस्याः खेदागमावसीददपवृत्तम् । पतितं निजोत्सङ्गेऽ प्राप्तमेव पयोधरौ करयुगलम् ॥) -Setu XI. 72/71 (Calcutta edn) 1384) Tie navapallavena va...... (p. 1124) तीऍ णव-पल्लवेण व पहराअंवविहलेण हत्थेण मुहं । परिमज्जिउं ण चइअं एक्क-कवोल-मिलिआलअं कहविकअं ॥ (तया नव-पल्लवेनेव प्रहाराताम्र-विह्वलेन हस्तेन मुखम् । परिमाष्टुं न शकितमेककपोलमिलितालकं कथमपि कृतम् ॥) -Setu XI. 109/107 (Calcutta edn) 1385) Teagaliovaesa (?To agahiovdesa)...... (p. 1124) तो अगहिओवएसा गओणिअत्तंतजीविअ-मुहिज्जंती। तिअडाएँ जणअ-तणआ सहि-सब्भाव-सरिसं उरम्मि णिसण्णा ॥ (ततो ऽ गृहीतोपदेशा गतापनिवर्तमानजीवितमुह्यन्ती। त्रिजटाया जनक-तनया सखीसद्भावसदृशमुरसि निषण्णा ॥) -Setu XI. 100/98 (Calcutta edn) 1386) Roavanavalaaraggam (?Loana-vaiara-laggam)...... (p. 1125) लोअण-वइअर-लग्गं तंस-णिसण्णाएँ तीएँ तिअडा-वच्छे । गलिअं कवोल-पेल्लण-पोलिज्जतालउग्गअं वाह-जलं॥ . (लोचनव्यतिकरलग्नं तिर्यङ-निषण्णायास्तस्यास्त्रिजटा-वक्षसि । गलितं कपोल-प्रेरण-पोड्यमानालकोद्गतं बाष्पजलम् ॥) -Setu XI. 99 Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 296 Ptakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1387) Sayvamga-nisannāeni(?vi)...... (p. 1125) सव्वंग-णिसण्णाएँ वि णीसेस-क्खविअ-वलि-विभंग-णिराओ। तीए मज्झ-पएसो थण-जहण-करालिओ ण पावइ वसुहं ॥ (सर्वाङ्गनिषण्णाया अपि निःशेष-क्षपित-वलि-विभङ्ग-निरायातः । तस्या मध्यप्रदेशः स्तन-जघन-करालितो न प्राप्नोति वसुधाम् ॥) -Setu XI. 69/68 (Calcutta edn) 1388) To adia(?phudia-pela(?veni)badhana(?bamdhana)...... (p. 1125) तो फुडिअ-वेणी-बंधण-भंग्गुग्गअ-विसम-केस-पच्चत्थरणे । पडिआ रामोरथल-सअण-णिरास-हिअआ महिअलच्छंगे ॥ (ततः स्फुटित-वेणी-बन्धन-भङ्गोद्गत-विषम-केश-प्रत्यास्तरणे । पतिता रामोरःस्थलशयननिराश-हृदया महीतलोत्सङ्गे ॥) । -Setu XI. 108/106 (Calcutta edn) 1389) To mucchiutthide....... __ (p. 1125) तो मुच्छिउद्विआए कि एअं ति गअणे दिसासु अ समअं । सुण्ण-परिघोलिअच्छं जाअं मूढ-परिदेविअं तीऍ मुहं ॥ (ततो मूछितोत्थितायाः किमेतदिति गगने दिक्षु च समकम् । शून्य-परिघूणिताक्षं जातं मूढ-परिदेवितं तस्या मुखम् ॥) । -Setu XI. 66/65 (Calcutta edn) 1390) Virahammi tujjha dhariam...... __ (p. 1126) विरहम्मि तुज्झ धरिअं दच्छामि तुमंत्ति जीविरं कह वि मए। . तं एस मए दिट्ठो फलिआ वि मणोरहा ण पूरति महं॥ (विरहे तव धृतं द्रक्ष्यामि त्वामिति जीवितं कथमपि मया। तदेष मया दृष्टः फलिता अपि मनोरथा न पूर्यन्ते मम ॥) -Setu XI. 77/76 (Calcutta edn) 1391) Puhavie hohii pai...... (p. 1125) पुहवीएँ होहिइ पई बहु-पुरिस-विसेस-चंचला राअसिरी। मण्णे (? कह ता) महं चिअ इमं णीसामण्णं उअट्ठिअं वेहव्वं ॥ (पृथिव्या भविष्यति पतिर्बहुपुरुषविशेषचञ्चला राजश्रीः । प्रन्ये (? कथं तावन्) ममैवेदं निःसामान्यमुपस्थितं वैधव्यम् ॥) -Setu XI. 78/77 (Calcutta edn) . Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 297 1392) Avaa-bhaaaravincia...... (p. 1127) आवाअ-भअअरं चिअ ण होइ दुक्खस्स दारुणं णिव्वहणं । जं महिला-बोहच्छं दिळं सहिअं च तुह मए अवसाणं ॥ (आपात-भयङ्करमेव न भवति दुःखस्य दारुणं निर्वहणम् । यन्महिला-बीभत्सं दृष्टं सोढं च तव मयावसानम् ॥) -Setu XI. 75/74 (Culcutta edn) 1393) Sahian ( ? sahid') rakkhasa vasahe ( ? vasahi )...... (p. 1127) Note: These opening words are printed as part of the immediately preceding verse: सहिआ रक्खस-वसही दिळं तुह णाह एरिसं अवसाणं । अज्ज वि वअणिज्ज-हरं धूमाइ च्चिअ ण पज्जलइ मे हिअअं ॥ (सोढा राक्षस-वसतिर्दृष्टं तव नाथ ईदृशमवसानम् । अद्यापि वचनीयहतं धूमायत एव न प्रज्वलति मे हृदयम् ॥) -Setu XI. 104/102 (Calcttu edn) 1394) Sahio tujjha vioo...... (p. 1128) सहिओ तुज्झ विओओ रअणिअरीहि सम सहीहि व वुत्थं । दटुं तुमं ति होतं जइ एत्ताहे वि जीविअं विअलंतं ॥ (सोढस्तव वियोगो रजनीचरीभिः समकं सखीभिरिव व्युषितम् । द्रष्टुं त्वामिति भवद् ( = अभविष्यत्) यदीदानीमपि जीवितं विगलत् ( = व्यगलिष्यत् ॥) -Setu XI. 80/79 (Calcutta edn) 1395) Toti ( ? tam) datthuna puno...... (p. 1132) तो तं.दठूण पुणो मरणेक्क-रसाएँ वाह-णीसारच्छं। आउच्छसु मं ति कसं तिअडा-गअ-लोअणाएँ दीण-विहसि ॥ (ततस्तदृष्ट्वा पुनर्मरणैकरसया बाष्प-निःसाराक्षम् । " आपच्छस्व माम्" इति कृतं त्रिजटागतलोचनया दीन-विहसितम् ॥) -Setu XI. 113/111 (Calcutta edn) 1396) Sahiammi rāma-virahe...... (p. 1132) सहिअम्मि राम-विरहे दारुण-हिअअ-प्पडिच्छिए वेहव्वे । सहसु गअ-णेह-लहु मह जिल्लज्ज-मरणं इमं ति परुण्णा ॥ (सोढे रामविरहे दारुण-हृदय-प्रतीष्ट वैधव्य । सहस्व गत-स्नेह-लघुकं मम निर्लज्जमरणमिदमिति प्ररुदिता ॥) Note : The text reads 'djsahali ? ni) jje' (Sk: dussahe). -Setu XI. 114/112 (Calcutta edn) Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 298 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1397) Anusolaum (? Anusoium) na icchai...... __(p. 1133) अणुसोइउ ण इच्छइ ण देइ अंगम्मि सा परम्मि व पहरं । वाहं मुअइ ण रुंभइ मरिअव्वे लद्ध-पच्चों से हिअअं॥ (अनुशोचितुं नेच्छति न दात्यङ्ग सा परस्मिन्निव प्रहारम् । बाष्पं मुञ्चति न रुणद्धि मर्तव्ये लब्ध-प्रत्ययमस्या हृदयम् ॥) -Setu XI. 117/115 (Calcutta edn) 1398) Lakkhijjanta-visaa...... (p. 1134) लक्खिज्जत-विसाआ अब्भहिउम्मिल्ल-णिच्चल-णअणा। राम-सिर-बद्ध-लक्खा धुव्वइ बाहेण से ण रुंभइ दिट्ठी ॥ (लक्ष्यमाण-विषादाभ्यधिकोन्मीलन्निश्चल-स्थित-नयना । राम-शिरो-बद्ध-लक्ष्या धाव्यते बाष्पेणास्या न रुध्यते दृष्टिः ॥) -Setu XI. 112/110 (Calcutta edn) 1399) To vilavia-nitthāmam.... (p. 1134) तो विल विअ-णित्थामं गलत-हिअअ-परिसुण्ण-लोअण-जुअलं । महुरं आसासंती हत्थुण्णामिअ-मुही भणइ णं तिअडा॥ (ततो विलपित-निस्थामानं गलद्-हृदय-परिशून्य-लोचन-युगलाम् । मधुरमाश्वासयन्ती हस्तोन्नामितमुखी भणत्येनां त्रिजटा ॥) , -Setu XI. 87/86 (Calcutta edn) 1400) Maruasu pusasu baham....... (p. 1134) मा रुअसु पुससु बाहं अवऊहेऊण (पा. भे. उअऊहेऊण) अंसपरिअत्तमुहं । संभरिअ विरह-दुक्खं रोत्तव्वं ते (पा. भे. दे) पुणो पइस्स वि अंके । (मा रोदीः प्रोञ्छ बाष्पम् अवगृह्य (पा. भे. उपगूह्य)अंस-परिवृत्त-मुखम् । संस्मृत्य विरह-दुःखं रुदितव्यं (? रोदितव्यं) ते (पा. भे.प्रार्थये)पुनः पत्युरप्यके ॥) -Setu XI. 92/91 (Calcutta edn) 1401) Aira damsihisi dacchihisi tumami...... (p. 1134) अइरा दंसिहिसि/दच्छिहिसि तुमं तुह विरहोलुग्ग-पंडुरं मुह-च्छाअं । गअ-रोस-सुहालोअं ओआरिअ-चाव-णिव्वुअं दासरहिं ॥ (अचिराद् द्रक्ष्यसि त्वं तव विरहावरुग्ण-पाण्डुरं मुख-च्छायम् । गत-रोष-सुखालोकमवतारितचापनिवृतं दाशरथिम् ॥) -Setu XI. 93/92 (Calcutta edn) . Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 299 1402) Airde (? de ) rulu-tanao ( Aird a de rahuvai )...... (p. 1134) अइरा दे रहु-तणओ (अइग अ दे रहुवई) तण्णाअंतग्गहत्थ-मउइअ-पम्हं । मोच्छिहि वेवंतंगुलिगुप्पंतुक्खित्त-विसम-भाअं वेणि ॥ (अचिरात् प्रार्थये रघुतनयः (अचिराच्च प्रार्थये रघुपतिः)आद्रीयमाणाग्रहस्तमुकुलित पक्षमाम् । मोक्ष्यति वेपमानाङ्गलिगुप्यन्नुत्क्षिप्त-विषमभागं वेणीम् ॥) - Setu XI. 126/124 (Calcutta edn) 1403) Mārua-modia-vidavam...... (p. 1135) मारुअ-मोडिअ-विडवं मिअंक-किरण-पडिमास-मउलिअ-कमलं । कह होइ राम-मरणे (पा. भे.-पडणे) इअ णिच्छाअं दसाणण-घरुज्जाणं ॥ (मारुत-मोटित-विटपं मृगाङ्क-किरण-प्रतिमर्ष-मुकुलित-कमलम् । कथं भवति राम-मरणे (पा. भे.-पतने) इति निच्छायं दशानन-गृहोद्यानम् ॥) -Setu XI. 91/90 (Calcutta edn) 1404) Saala nisaarauri....... (p. 1136) सअला णिसाअर-उरी धर-परिवाडि-सम-णीहरिअ-रुण्ण-रवा । एक्केण कआ कइणा कह होहिइ अणह-रक्खसं रहु-मरणं (पा. भे. पडणं) ॥ (सकला निशाचर-पुरी गृह-परिपाटि-सम-निर्हादित-रुदित-रवा। एकेन कृता कपिना कथं भविष्यत्यनघ-राक्षसं रघुमरणम् (पा. भे. पतनम्) ॥) -Setu XI 122/120 (Calcutta edn) (p. 1136) 1405) Kinva gna (?) kimti samasasiavve...... किं ति समाससिअव्वे मुज्झसि दहवअण-दप्प-भंगुप्फालं। पेच्छंती पमअ-वणं रामाणत्तिअर-पवअ-पव्विद्ध-दुमं ॥ (किमिति समाश्वसितव्ये मुह्यसि दशवदन-दर्प-भङ्गोत्फालम् । प्रेक्षमाणा प्रमद-वनं रामाज्ञप्तिकर-प्लवग-प्रविद्ध-द्रुमम् ॥) -Setu XI. 95/94 (Calcutta edn) 1406) Valivaha-dittha-saram...... ___(p. 1136) वालि-वह-दिट्ठ-सारं बाण-गलत्थिअ-समुद्द-दिण्ण-थल-वहं । रोहिअ-लंका-वल मा लहु पेच्छ राहवस्स भुअ-बलं ॥ (वालि-वध-दृष्ट-सारं बाण-गलहस्तित (? क्षिप्त)-समुद्र-दत्त-स्थलपथम् । रोधित-लङ्का-वलयं मा लघुकं प्रेक्षस्व राघवस्य भुजबलम् ॥) -Setu XI. 128/126 (Calcutta edn) Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 300 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1407) Taha tam si gad moham...... (p. 1136) तह तं सि गआ मोहं मुच्छागम-पडिअ-णीसह-णिसण्णं (विसण्णं)गी। रक्खस-माएँ (माअ)त्ति फुडं जाणंती जह इमं अहंपि विसण्णा ॥ (तथा त्वमसि गता मोहं मूर्छागम-पतित-निःसह-निषण्णा (विषण्णा)ङ्गी। राक्षसमायति स्फुटं जानती यथेदमहमपि विषण्णा ॥) ___-Setu XI. 97/96 (Calcutta edn) 1408) Tain avalaiibasu dhiran...... (p. 1136) तं अवलंबसु धीरं णासउ संपइ अमंगलं जाव इमं । मुणिअ-परमत्थ-लहुई अवहीरिअ-णिप्फला णिअत्तउ मा॥ (तदवलम्बस्व धैर्य नश्यतु संप्रत्यमङगलं यावदिदम् । ज्ञात-परमार्थलघ्वी अवधीरित-निष्फला निवर्ततां माया ॥) --Setu XI. 131/129 (Calcutta edn) 1409) Tihuanamalāhāram...... (p. 1137) तिहुअण-मूलाहारं विसढ-महिंद-पडिमुक्क-बूढ-रणधुरं । जाणती कीस तुमं तुलेसि सेस-पुरिसाणुमाणेण पई ॥ (त्रिभुवन-मूलाधारं विह्वल-महेन्द्र-प्रतिमुक्त-व्यूढ-रणधुरम् । । जानती कस्मात् त्वं तोलयसि शेष-पुरुषानुमानेन पतिम् ॥) . -Setu XI. 89/88 (Calcutta edn) 1410) Amilia-sāara-salila...... (p. 1137) अमिलिअ-साअर-सलिला अणह-ट्ठिअ-महिहरा अणुव्वत्त-अला।। रामस्स छिण्ण-पडिअं कह पत्तिअसि धरणी धरेइत्ति सिरं ॥ (अमिलित-सागर-सलिला अनघ-स्थित-मही धानुवृत्त-तला। रामस्य छिन्न-पतितं कथ प्रत्येषि धरणी धारयतीति शिरः ॥) -Setu XI. 90.89 (Calcutta eda) 1411) Utthesu muasu soain...... (p. 1137) उठेसु मुअसु सो पुस एअं वाह-मइलिअं थणवठें । सुणसु सउणे ण वट्टइ समराहिमुहे पइम्मि अंसुणिवाओ ॥ (उत्तिष्ठ मुञ्च शोकं प्रोञ्छ एतद् बाष्प-मलिनितं स्तन-पृष्ठम् । शृणु शकुने न वर्तते समराभिमुखे पत्यावश्रुनिपातः ॥ -Setu Xl. 124/122 (Calcutta edn) . Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 301 1412) Milia-nisaara-purao...... (p. 1137) मिलिअ-णिसाअर-पुरओ सुसेल-मलअंतराल-णिम्मविअ-पहे। पेल्लिअ-तिऊड-सिहरे अज्ज वि किं तुज्झ राहवे अग्गहणं ॥ (मिलित-निशाचर-पुरतः सुवेल-मलयान्तराल-निर्मापित-पथे। प्रेरित-त्रिकूट-शिखरेऽद्यापि किं तव राघवेऽग्रहणम् ॥) -Setu XI. 98/97 (Calcutta edn) Mottina a rahunāhain..... (p. 1137) मोत्तूण अ रहुणाहं लज्जागम-सेअ-बिंदुइज्जंत-मुहो। केण व अण्णेण कओ पाआरंतरिअ-णिप्पहो दहवअणो॥ (मुक्त्वा च रघुनाथं लज्जागमस्वेदबिन्दूयमान (बिन्दु-कीर्यमाण-) मुखः । केन वान्येन कृतः प्राकारान्तरित-निष्प्रभो दशवदनः॥) -Setu XI. 125/123 (Calcutta edn) 1413) 1414) Jalai seha (? sineha )-bhaniam....... (p. 1137) जाणइ सिणेह-मणिशं मा रअणिअरि त्ति मे जुउच्छसु वअणं । उज्जाणम्मि वणम्मि अ जं सुरहिं तं लआण घेप्पइ कुसुमं ॥ (जानकि स्नेह-भणितं मा रजनीचरीति मे जुगुप्सस्व वचनम् । उद्याने वने च यत् सुरभि तल्लतानां गृह्यते कुसुमम् ॥) -Setu XI. 119 1415) Kim ra (? va) jiamtie tume..... (p. 1138) कि व(पा. भे. किमु )जीअंतीअ तुमे जइ अलि सहि ण होज्ज राहव-मरणं । अणहे उण रहुणाहे तुह मे मरण-विहुरं किलिम्मइ हिअ ॥ (किंवा किमु जीवन्त्या त्वया यद्यलोकं सखि न भवेद्राघव-मरणम् । अनघे पुना रघुनाथे तव मे मरण-विधुरं क्लाम्यति हृदयम् ॥) -Setu XI. 120/117 (Calcutta edn) ..1416) Valli valela (? Valli valei) amgam...... (p. 1147) This line forms the second half of the following gatha : जह जह वाएइ पिओ तह तह णच्चामि चंचले पिम्मे। . वल्ली वलेइ अंगं सहाव-थद्धे वि रुवखम्मि ॥ (यथा यथा वादयति प्रियस्तथा तथा नत्यामि चञ्चले प्रेमिण । वल्ली वलयत्यङ्गं स्वभाव-स्तब्धे ऽ पि वृक्षे ॥) -GS IV.4 . Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 302 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1417) Vikkinai mahamāsammi...... (p. 1164) विक्किणइ/विक्केइ माह-मासम्मि पामरो पारिडि बइल्लेण । णिद्धममुम्मुरे सामलीअ थणो (पा. भे. थणए) पडिच्छंतो (? णिअच्छंतो) ।। (विक्रीणीते विक्रीणाति माघमासे पामरः प्रावारकं बलीवर्दैन । निघूममुर्मुरौ श्यामल्याः स्तनौ पश्यन् ॥) -GS III. 38 1418) Pupphavai amhi balaa...... (p. 1164) पुप्फवइ अम्हि बालअ मा छिवसु अदीहराउसो होसि । अज्जं चेअ मरिज्जउ मिअच्छि कि कालहरणेण ॥ (पुष्पवति अस्मि बालक, मा स्पृश अदीर्घायुष्यो भवसि । अद्यैव म्रियतां मृगाक्षि कि काल-हरणेण ॥) -Cf. GS (W) 950 1419) Gharasāmiassa vaccia (?)....... (p. 1164) घरसामिअस्स वंचिअ-पिआणणा पडइ सहिमुहे दिट्ठी । लीलं बहुप्पआरं सा हु विधारेइ कामस्स ॥ (गृहस्वामिनो वञ्चित-प्रियानना पतति सखीमुखे दृष्टिः । लीलां बहुप्रकारां सा खलु विधारयति कामस्य ॥) It may be noted here that the second half of this gātha agrees with the second half of the gāthā “ Jam cia vi”, etc., cited on p. 782. The whole gāthā is repeated on p. 1174 to illustrate 'anunayika'. 1420) Tam kira khana virajjasi...... __(p. 1166) तं किर खणा विरज्जसि तं किर उवहससि सअल-महिलाओ। एहेहि वारवालिइ अंसू-मइलं समुप्फुसिमो ॥ (त्वं किल क्षणाद् विरज्यसे त्वं किलोपहससि सकल-महिलाः। एोहि वारपालिके अश्रु-मलिनं समुत्प्रोञ्छामः ॥) -Cf. SK V. v. 376, p. 684 1421) Paapadar ana muddhe...... (p. 1167) This gātha (GS V. 65) has already been cited earlier on a number of occasions (p. 630, p. 841, p. 860, p. 1020, p. 1045). Vide S. No. (321) supra. Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 303 1422) Muhavijjhaviapardaban (?)....... (p. 1167) मह-विज्झविअ-पईवं णिरुद्ध-सासं ससंकिओल्लावं । सवह-सअ-रक्खिओळं चोरिअ-रमिअं सुहावेइ ॥ (मख-विध्मापित-प्रदीपं निरुद्ध-श्वासं सशङ्कितोल्लापम् । शपथ-शत-रक्षितौष्ठं चोरिका-रमितं ( = चौर्यरतं) सुखयति ॥) -GS IV. 33 1423) Aliapasuttaavinimilia...... (p 1167) अलिअ-पसुत्ता विणिमीलिअच्छ दे सुहअ मज्झ ओआसं। गंड-परिउंबणा-पुलइअंग ण पुणो चिराइस्सं ॥ (अलीक-प्रसप्त विनिमीलिताक्ष प्रार्थये देहि सुभग ममावकाशम । गण्ड-परिचुम्बना-पुलकिताङ्ग न पुनश्चिरायिष्यामि ॥) -GS I. 20 1424) Hum hum de bhanasu puno...... (p. 1167) This gathā has already been cited twice earlier on p. 632 and p. 785. Vide S. No. (338) supra. 1425) Hallapallanapasāhirānam?)...... (p. 1168) हल्लप्फल-हाण-पसाहिआण (पा. भे. पसाहिरीण) छण-वासरे सवत्तीणं । अज्जाएँ मज्जणाणाअरेण कहि व सोहग्गं ॥ (शीघ्र-स्नान-प्रसाधितानां (पा. भे. प्रसाधनशीलानां)क्षण-वासरे सपत्नीनाम् । आर्यया मज्जनानादरेण कथितमिव सौभाग्याम् ॥) -GS I. 79 1426) Sāmanmasumdarinam...... (p. 1168) This gātha (Gaudavaho. No. 891) has already been cited thrice earlier on p. 341. p. 803, p.810. Vide S. No. (99) supra. 1427) Paipuruo (?) ccia rahasena...... (p. 1168) पइ-पुरओ च्चिअ रभसेण (रहसेण) चुंबिओ देअरो (देवरो)अडअणाए । मह वअणं मइरा-गंधिअंति हाआ तुहं भणइ । (पति-पुरत एव रभसेन चुम्बितो देवरो ऽ सत्या। में वदनं मदिरा-गन्धितमिति भ्राता तव भणति ।।) -Cf. GS (W) 872 1428) Paccusāgaa ramita...... (p. 1168) This gatha (GS VII. 53) has already been cited earlier on p. 648. Vide S.No. (485) supra. Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1429) Khinnassa ure paiņo...... (p. 1169) This gātha (GS III. 99) has already been cited twice before (p. 633 and p. 788). Vide S. No. (342) supra. 1430) Cumbasu sahassahuttam...... (p. 1169) This gātha has already been cited twice before (p, 1034 and p. 1044). Vide S. No. (1189) supra. 1431) Mharimo se saanaparań..... (p. 1169) This gathā (GS IV. 68) has already been cited earlier on p. 787. Vide S. No. (579) supra, 1432) Taha sā jānai jāi (?)...... (p. 1169) This gātha has already been cited earlier on p. 814. Vide S. No. (687) supra. 1433) Saccamda (?) ramanadamsana...... (p. 1169) HTC-THT-TA7-kiafyat-17637-af8e-femeii सुविअड्ड-वेस-विलआ-रमिअं को वण्णिउं तरइ ॥ (F475952-Thi-sata Fafaa-164-HA2-fawrapi grazret-aan-affar-afhai ant avifaa awalfa 11) -SK V. v. 395, p. 689; CF. GS (W) 890 1434) Hasiäisamálasa (?) komalai...... (p. 1170) This gātha has already been cited earlier on p. 801. Vide S. No.(637) supra. 1435) Kim tassa pāvarena ...... (p. 1170) This gātha [ GS (W) 772] has already been cited twice before (p. 280 and p. 830). Vide S. No. (74) supra. 1436) Panaam padamapiãe..... (p. 1171) This gātha has been cited earlier on p. 814. Vide S. No.(686) supra. 1437) Saloa ccia süre...... (p. 1171) This gātha (GS II. 30) has already been cited thrice before (p. 394, p. 628 and p. 789). Vide S. No. (128) supra. Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 305 1438) Kuvia a saccabhāmā...... (p. 1172) This verse in Skandhaka metre, drawn from Sarvasena's Harivijaya has been cited on occasions more than one before (p. 585, p. 773, p. 812, p. 861 and p. 991). Vide S. No. (220) supra. 1439) Jan vahai piakhandam (?)...... (p. 1173) This gatha has been cited earlier on p. 818. Vide S. No. (711) supra. 1440) Jaha jaha vaddhanti thana...... (p. 1173) जह जह वड्ढेति थगा तह तह झिज्जति पंच वाहीए। मज्झं पिओ कुदंडो, पल्लिजुआणो सवत्तीओ॥ (यथा यथा वर्धते स्तनौ तथा तथा क्षीयन्ते पञ्च व्याधस्त्रियाः । मध्यं प्रियः कोदण्डः पल्लियुवा सपत्न्यः ॥) This gāthā reminds us of a somewhat corresponding gāthā from Gāthāsasapta sati (III. 92): जह जह उव्वहइ वहू णव-जोव्वण-मणहराइ अंगाई । तह तह से तणुआअइ मज्झो दइओ अ पडिवक्खो ॥ (यथा यथोद्वहते वधूर्नवयौवनमनोहराण्यङगानि । तथा तथा तस्यास्तनूयते मध्यो दयितश्च प्रतिपक्षः ॥) 1441) Ajja mae gamtavvam...... (p. 1173) . This gatha -(GS III. 49) has frequently been quoted earlier (p. 637, p. 784, p. 815, p. 902 p. 968 and p. 973). Vide S. No. (388) supra. 1442) Thāne thane valia...... (p. 1173) ठाणे ठाणे वलिआ वलणे वलणे सवेअस-कुडुंगा । ण गओ सि अम्ह गाम, दिअर ण दिट्ठा तए (तुए)मुरला ॥ (स्थाने स्थाने वलिता वलने वलने सवेतस-लतागृहाणि ( = कुञानि)। न गतोऽस्यस्माकं ग्राम देवर न दृष्टा त्वया मुरला ॥) -Cf. GS (W) 876 1443) Gharinie mahanasakamma...... (p. 1173) This gātha (GS I. 13) has already been cited twice before on p. 416 and p. 621. Vide S.No. (166) supra. Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 306 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1444) Sihivehunātaamsa...... (p. 1173) This gāthā (GS II. 73), with two variants, has already been cited earlier on p. 487. Vide S.No. (203) supra. 1445) Niadaiadausanukkhitta...... (p. 1174) This gātha GS (W) 957 has already been cited earlier on p. 247. Vide S. No.(51 supra). 1446) Gharasāmiassa vaccia (?)...... (p. 1174) This gātha has already been cited twice before (p. 782 and p. 1164). At all the three places the text is corrupt. For the restoration of the text vide S. No. (556) supra. . 1447) Kaha virahapadikkulao...... (p. 1174) कह विरहपा उ.ला होहिइ समुह-द्विआ(पा. भे. हिअआ) पइम्मि उवगए। णेच्छइ इहरावि ससि कि उण दिटुम्मि दिणअरम्मि कमलिणी ॥ (कथं विरह-प्रतिकूला भविष्यति संमुख-स्थिता (पा. भे. हृदया) पत्यावुपगते । नेच्छ तीतरथापि शशिनं किं पुनर्दृष्टे दिनकरे कमलिनी ॥) -Setu XI. 26 1448) Bahalammi vi tama-nivahe...... __ (p. 1174) बहलम्मि वि तम-णिवहे णिवालेऊण सच्चविअ-रूवाओ। अणुबंधति ससि-अरा घेत्तुं ण चअंति पाअव-च्छाआओ। (बहले ऽ पि तमो-निवहे पृथक् कृत्वा सत्यापित-( = दृष्ट-) रूपाः । अनुवध्नन्ति शशि-करा ग्रहीतुं न शक्नुवन्ति पादप-च्छायाः ॥) -Setu X. 40/41 (Calcutta edn) The Calcutta edition reads bahale vi timira-nivahe (Sk bahalan api timira -nivahān' and the reading of our text is recorded in the foot-notes. 1449) Viasattena muniijai...... (p. 1174) विअ संतेण मुणिज्जइ सिसिरो हि गओ ण व बुद्ध (?)णिअच्छाओ। कमलमुहेण सुरभिणा आहिअमहुमाससंगमति (?आहिउ महुमास-संगु त्ति) कमलिणीण॥ (विकसता ज्ञायते शिशिरो हि गतो नवबुद्ध (?) निजच्छायः । कमलमु खेन सुरभिणा आहितो मधुमाससङ्ग इति कमलिनीनाम् ॥) . Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 307 1450) Avadhiapuvvadise (?)...... (p. 1174) अवऊहिअ-पुन्वदिसे समअं जोण्हाएँ सेविअ-पओस-मुहे । माइ ण झिज्जउ रअणी अवर-दिसाहुत्त-पत्थिअम्मि मिअंके । (अवगृहित-पूर्वदिशे समकं ज्योत्स्नया सेवित-प्रदोष-मुखे । मातः(सखि)न क्षीयतां रजनी, अमरदिशाभिमुख.प्रस्थिते मृग के ॥) -Cf. SK V. v. 356, p. 679 1451) Durapvdiddharāe...... (p. 1174) दूर-पडिबद्ध-राए अवऊहंतम्मि दिणअरे अवर-दिसं।। असहंति व्व किलिम्मइ पिअअम-पच्चक्ख-दूसणं दिणलच्छी ॥ (दूर-प्रतिबद्ध-रागे ऽ वगूहमाने दिनकरे ऽ परदिशम् । असहमानेव क्लाम्यति प्रियतम-प्रत्यक्ष-दूषणं दिनलक्ष्मीः ॥) Cf. SK IV. v. 86, p. 453 _1452) Orattapamruamuhim (?)...... (p. 1175) ओरत्त-पंकअ-मुहि वम्मह-णडिअं व सलिल-सअण-णिसणं । अल्लिअइ तीर-णलिणि वाआएँ गमेइ सहअरिं चक्काओ ॥ (उपरक्त-पङ्कज-मुखी मन्मथ-परिवञ्चिता (अथवा, खेदिता) मिव सलिल शयन-निषण्णाम् । आलिङ्गति तीर-नलिनी वाचा गमयति सहचरी चक्रवाकः ॥) Cf. SK V. v. 357, p. 679 1453) Iaro jano ka pāvai...... (p. 1175) इअरो जणो ण पावइ, तुह जहणारहण-संगम-सुहेल्लि । अणु-हवउ (पा. भे. हवइ) कणअ-डोरो, हुअवह-वरुणाण माहप्पं (पा. भे. लद्ध-माहप्पो)॥ (इतरो जनो न प्राप्नोति तव जघनारोहण-सङ्गम-सुखम् । अनु-भवतु (पा. भे. भवति) कनक-काञ्चीगुणो हुतवहवरुणयोर्माहात्म्यम् (पा. भे. ___ लब्ध-माहात्म्यः॥) -GS III. 11 1454) Jo kaha vimaha sahihim...... (p. 1175) This gāthā (GS II. 44) has already been cited earlier on p. 1041. Vide S. No. (1229) supra. 1455) Kaha mā jhijjhau majjho...... ___(p. 1175) This gātha has already been cited twice before (p. 458 and p. 619). Vide S. No. (197) supra. Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 1182) 1456) Sohaivisaddhasiddha (?)...... सोहइ विसुद्ध-सिद्धत्थको अदंतुर-विसुद्ध-सीमंतो। गुंफिअ-सिणिद्ध-दर-प्पसिढिलालअ-केस- विण्णासो ॥ (शोभते विशुद्ध-सिद्धार्थको ऽ दन्तुर-विशुद्ध-सीमन्तः । गुम्फित-स्निग्धेषत्-प्रशिथिलालक-केश-विन्यासः ॥) 1457) Bamdhuriaduddhavihaamda (?)...... (p. 1182) The second half is Note : The first half of this gātha is corrupt and defies restoration. restored as follows: सहिअण-मुहेसु लज्जाक (?ल) साइँ घोलंति अच्छीइं॥ (सखोजनमुखेषु लज्जालसानि घूर्णन्त्यक्षीणि ॥) 1458) Majjhimarehagaagadha (?)...... (p. 1182) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1459) Desavisamanāmittavi (?)..... (p. 1182) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1460) Rehakapiapadirambhana (?)....... __(p. 1182) रेहइ पिअ-परिरंभण-पसारिअं सुरअ-मंदिर-दारे। हेला-हल्लाविअ-थोर-थणहरं भुअ-लआ-जुअलं ॥ (राजते प्रिय-परिरम्भण-प्रसारितं सुरत-मन्दिर-द्वारें। . हेला-कम्पित-स्थूल-स्तन-भरं भुज-लता-युगलम् ॥) -Cf. SKV, v. 164, p. 620 1461) Na cchivasi pupphavaim (?)...... ___(p. 1182) जइ ण छिवसि पुप्फवई पुरओ ता कीस वारिओ ठासि । छिक्को सि चुलुचुलतेहि पहाविऊण म्ह हत्थेहि ॥ (यदि न स्पृशसि पुष्पवती पुरतस्तहि कस्माद् वारितस्तिष्ठसि । स्पृष्टोऽसि स्पन्दमानाभ्यां प्रधाव्य मम हस्ताभ्याम् ॥) -GS V.81 This gātha is also cited in SK (V. v. 166, p. 620) Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 309 1462) (p. 1182) Pasia saanakkavāse (7)...... पसिअ सअणेक्कपासे तुज्झ पअंते सुवामि अ-छिवंती। पुप्फवइआण पत्तिअ, रअणीसु ण होइ परिहारो॥ (प्रसीद शयनैकपाश्र्वे तव पदान्ते स्वपिम्यस्पृशन्ती। पुष्पवतीनां प्रतीहि रजनीषु न भवति परिहारः ॥) 1463) Navaramaena (2) (p. 1183) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 1464) Osiai dinnapadivakkha...... (p. 1183) अह सुअई दिण्ण-पडिवक्ख-वेअणं (पा. भे. वेअणा)पसिढिलेहिं अंगेहिं । णिव्वत्तिअ-सुर अ-रसाणुबंध-सुह-णिब्भरं वहुआ। (असौ स्वपिति दत्त-प्रतिपक्ष-वेदनं (पा. भे. वेदना)प्रशिथिलैरङ्गः । निर्वतित-सुरत-रसानुबन्ध-सुख-निर्भरं वधूः ॥) -Cf. SK V. v. 64, p. 594, GS (W)717 1465) Sahidhi bhamamāna...... (p. 1183) This gātha (GS II. 45) has already been cited twice before on p. 392 and p. 844. Vide S.No. (124) supra. 1466) Nisesapasutrajana...... (p. 1183) This gathā has already been cited earlier no p. 636. Vide S. No. (378) supra. 1467) Daiassa gimma (? mha) vammaha...... (p. 1184) This gātha has already been cited earlier on p. 829. for its text Vide S. No. (745) supra. 1468) Thaam pi na nisarai...... (p. 1184) थोअंपि ण णीसरई (पा. भे. णीइ इमा) मज्झण्हे उअ सरीर-(पा. भे.-सिरीस-) तल- लुक्का । आअव-भएण छाही वि पहिअ ता कि ण वीसमसि ॥ (स्तोकमपि न निःसरति (पा. भे. निर्यातीयं) मध्याहूने पश्य शरीर-(पा. भे. शिरीष-) तलालीना। आतप-भयेन च्छायापि पथिक तत् किं न विश्राम्यसि ॥) -GS I. 49 Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 310 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1469) Khujjambaena kahaa (?)...... (p. 1184) खुज्जंबएण कह आ हत्थाहत्यि व उवणिआ तस्स । मज्झणिअ (? मज्झण्हे) मूल-लग्ग-त्थोअ-च्छाहिं कुणंतेण ॥ . (कुब्जाम्रण कथमाः हस्ताहस्तिमिवोपनीता तस्य । मध्याहने मूल-लग्न-स्तोक-च्छायां कुर्वता ॥) 1470) Aambaloanānam...... (p. 1184) This gatha (GSV. 73) has already been cited on p. 801. Vide S. No. (638) supra. 1471) Avarahnagaa-jāmā (?)...... (p. 1184) This gatha (GS VII. 83) has already been cited twice before (p. 798 and p. 1105). Vide S. No. (623) supra. 1472) Khinnas sa uvei ure (?)...... (p. 1184) This gātha (GS III. 99) has already been cited twice before (p. 633 and p. 788). Vide S.No. (342) supra. 1473) Saloe vvia (?) sure...... (p. 1184) This gātha (GS II. 30) has alreaby been cited twice before (p. 394, p. 628 and p. 789). Vide S. No. (128) supra. 1474) Tava a tamāla-kasano...... (p. 1185) ताव अ तमाल-कसणो कंचण-कडअं व बहल-संझा-राअं। पडिपेल्लिऊण अ तमो हिअ-कद्दम-सुर-गइंद-णिहसो व्व ठिओ ॥ (तावच्च तमाल-कृष्णं काञ्चन-कटकमिव बहल-सन्ध्या-रागम् । प्रतिप्रेर्य च तमो हृत-कर्दम-सुर-गजेन्द्र-निकष इव स्थितम् ॥) -Setu x. 25 1475) Asannammi paviralam....... (p. 1185) आसण्णम्मि पविरलं बहलं थोअंतरम्मि दूरम्मि घणं । ओभ (ह)ग्ग-दिट्ठि-पसरं सव्वत्थ समद्विअं पि दोसइ तिमिरं ॥ (आसन्ने प्रविरलं बहलं स्तोकान्तरे दूरे घनम् । अवभग्न-दृष्टि-प्रसरं सर्वत्र समस्थितमपि दृश्यते तिमिरम् ॥) -Setu X..26 1476) Ghauigaanammi...... (p. 1185) This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 311 1477) Kuvalaadalauttar...... (p. 1185) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 1478) Tavasuleaadharāhara (?)...... (p. 1186) ताव अ सुवेल-धराहर-कड-तडंतरिअ-ससि-अर-परिग्गहिआ। दोसइ थोअ-थिआ अंसमारहंति व्व णहअलं पुन्वदिसा ॥ (तावच्च सुवेल-धराधर-कट-तटान्तरित-शशि-कर-परिगृहीता। दृश्यते स्तोक-स्थितां समारोहन्तीव नभस्तलं पूर्वदिशा ॥) 1479) Viddumavalaaddhanihāra..... (p. 1186) विददुम-वलअद्ध-णिहार-हिरोग्गआ अवरा णु दाढा सुहआ। सोहइ असोअ-णिम्मिअ-वम्मह-चाव-तणुई मिअंकस्स कला ॥ (विद्रुम-वलयार्ध-नीहार-हीरोग्दतापरा नु दंष्ट्रा सुभगा। शोभते ऽ शोक-निमित-मन्मथ-चाप-तन्वी मृगाङ्कस्य कला ॥) 1480) Johnarasacunnaiam.. ... (p. 1186) जोहा-रस-चुप्णइअं कर-विच्छूढ-तिमिराइअ-परिक्खेवं । रइ अ-मअ-पत्तलेहं मुहं व रअणीऍ दाविरं ससि-बिं ॥ (ज्योत्स्ना-रस-चूणितं कर-विक्षिप्त-तिमिरायित-परिक्षेपम् । रचित-मद-पत्र लेखं मुखमिव रजन्या दर्शितं शशि-बिम्बम् ।) 1481) Padhamam vidduma-ampo (?)...... (p. 1186) पडम विदुम-अप्पो पच्छा होइ सविसेस-धवल-च्छाओ । मअ-पल्लविअ-विलासिणि-मुह-पडिमामुक्क-दप्पणो व्व मिअंको ॥ (प्रथमं विद्रुम-कल्पः पश्चाद् भवति सविशेष-धवल-च्छायः । मद-पल्लवित-विलासिनी-मुख-प्रतिमामुक्त-दर्पण इव मृगाङ्कः ॥) 1482) Camdāavammi jaai...... (p. 1186) This verse / gàtha is corrupt and therefore, obscure. 1483) Bhinnatamaduddinaim...... (p. 1186) भिष्ण-तम-दुहिणाई विडवंतर-विरल-पडिअ-चंद-कराई। थोअ-सुहालोआई पअडंति व मुद्ध-पल्लवाइं वणाई ॥ (भिन्न-तमो-दुदिनानि विटपान्तर-विरल-पतित-चन्द्र-कराणि । स्तोक-सुखालोकानि प्रकटयन्त इव मुग्ध-पल्लवानि वनानि ॥) -Setu X. 44 Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1484) Dipaavapimjaria...... (p. 1186) दीपाअव-पिंजरिआ कामिणि-हसिअप्पहा परिग्गह-सुहा । होंति गवक्खोवगआ कालाअरु [-दद्ध-] धूसरा ससि-किरणा ॥ (दीपातप-पिञ्जरिताः कामिनी-हसिनप्रभाः परिग्रह-सुखाः । भवन्ति गवाक्षोपगता कालागरु[-दग्ध-]धूसरा शशि-किरणाः ॥) 1485) Goramgautaruniano...... (p. 1186) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 1486) Stjjujjai uvaaro...... (p. 1186) सज्जिज्जइ उवआरो अहो रइ पि पुणो रइज्जइ सअणं । संभरिअ वाणि-अत्था अप्पाहिअ-पत्थिआ बि रुरुभइ दुई ॥ (सज्जीक्रियते उपचारः, अहो रचित्तमपि पुना रच्यते शयनम् । संस्मृत्य वाण्यर्थान्, संदिष्ट-प्रस्थितापि रुध्यते दूती ।) ___ (p. 1186) 1487) Pijjai piam pi muham (?)...... पिज्जइ पो पि महुं, दोसइ दिट्ठो वि दप्पणे अप्पाणो। अणुआण राग-पसरा पुच्छिज्जइ पुच्छिआ पुणो वि पिअ-कहा ॥ (पीयते पीतमपि मधु दृश्यते दृष्टोऽपि दर्पण आत्मा। अनुगानां रागप्रसरा पृच्छ्यते पृष्टा पुनरपि प्रियकथा ॥) 1488) Ajje ulloaraim...... (p. 1187) अंजेइ लोअणाई बंधइ रसणं रएइ तिलआलेक्खं । जाओ होंत-समागम-सुहेक्क-रसिओ वि वाउलो जुअइ-अणो । (अनक्ति लोचने बध्नाति रशनां रचयति तिलकालेख्यम् । जातो भविष्यत्समागम-सुखैकरसिकोऽपि व्याकुलो युवति-जनः ॥) Ettahi uttahe jamtahi...... (p. 1187) 1489) For this Apabhramsa passage vide Appendix I. 1490) Tavaaraanivahue (?)...... (p. 1187) ताव अ रअणि-वहूए परिअत्तंतीए मलिअ-तारा-कुसुमो। जाओ परिमल-पिसुणो उअ णच्चंतो व्व पाअडो पच्चूसो ॥ (तावच्च रजनी-वध्वां परिवर्तमानायां मृदित-तारा-कुसुमः। जातः परिमल-पिशुनः पश्य नृत्यन्निव प्रकटः प्रत्यूषः ॥) Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit: Verses in Sanskrit Works on Poetics 313 1491) Bhuminimiamakacalanam (?)...... (p. 1188) भूमि-णिमिएक्कचलणं पिअअम-हुत्त-परिअत्तिआणण-कमलं। सोहइ पेम्म-णिअलिअं, जअणद्धंत (? णअणद्धत)-दर-पत्थिअं(? पेच्छिअं)॥ (भूमि-न्यस्तैकचरणं प्रियतमाभिमुख-परिवर्तितानन-कमलम् । शोभते प्रेम-निगडितं नयनान्तेिषत्प्रेक्षितं युवतीनाम् ॥) 1492) Koesotti palattam....... (p. 1191) को एसो त्ति पलोटुं सामलि-(पा. भे- सिवलि-)वलिअं पिअं परिक्खसइ । हलिअ-सुअं मुद्ध-बहू सेअ-जलोल्लेण हत्येण ॥ (क एष इति प्रत्यागन्तुं शाल्मलि-वलितं प्रियं परिपातयति । हालिक-सुलं मुग्धवधूः स्वेदजलाण हस्तेन ॥) -Cf. SK V. v. 302, p. 665 1493) Jo vi na pucchai tassa vi...... ___(p. 1191) जो वि ण पुच्छइ तस्स वि कहेइ भग्गाइँ तेण वलआई। अइउज्जुआ हआसा अहव पिओ से वराईए॥ (यो ऽपि न पृच्छ ति तस्यापि कथयति भग्नानि तेन वलयानि । अति-ऋजुका हताशा, अथवा प्रियस्तस्या वराक्याः ॥) . -Cf. GS V. 38 1494) Vadeividiangammi (?)...... (p. 1191) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1495) Navalaapaharam ange...... (p. 1192) णवलअपहरं अंगे जहिं जहिं महइ देवरो दाउं । रोमंच-दंड-राई तहि तहिं दीसइ वहूए ॥ (नवलता-प्रहारमङ्गे यत्र यत्रेच्छति देवरो दातुम् । रोमाञ्च-दण्ड-राजिस्तस्मिस्तस्मिन् दृश्यते वध्वाः ॥) -GS I. 28 1496) Tena iru (?) navalaae...... (p. 1192) तेण इर णवलआए दिण्णो पहरो इमोएँ थणवठे । गाम-तरुणीहि अज्ज वि दिअहं परिपा (?आ)लिआ भमइ ॥ (तेन किल नवलतया दत्तः प्रहारोऽस्याः स्तन-पृष्ठे । ग्रामतरुणीभिरद्यापि दिवसं वेष्टिता भ्रमति ॥) Cf. SK V. v. 228, p. 636 Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 Prakrit Verses in Sanskrit Worksyon Poetics 1497) Navalaapaharuttatthae...... (p. 1192) णवलअ-पहरुत्तत्थाएं तं कअं कि पि[-हलिअ-]सुण्हाए। जं अज्जवि जुअइ-जणो घरे घरे सिक्खिउं महइ ॥ (नवलताप्रहारोत्त्रस्तया तत्कृतं किमपि [हालिक-] स्नुषया। यदद्यापि युवति-जनो गृहे गृहे शिक्षितुमिच्छति ॥) Cf. SK V. v. 175, p. 623; GS (W) 862 1498) Hatthe mahāmamsabalidharāo...... (p. 1192) हत्थे महामंसबलीधराओ हुंकार-फेक्कार-रवा रउद्दा । णिसाअरीणं पडिसीसएहि अण्णा मसाणाहिणअं कुणंति ॥ (हस्ते महामांस-बलि-धारिण्यो हुंकार-फेत्कार-रवा रौद्राः। निशाचरीणां प्रतिशीर्षकैरन्याः श्मशानाभिनयं कुर्वन्ति ॥) -Karpioramanjari IV. 15 1499) Imā masikajjalakalakāyā...... ___ (p. 1192) इमा मसी-कज्जल-काल-काआ तिकंड-चावाउ विलासिणीओ। पुलिंदरूवेण जणस्स हासं स-मोर-पिच्छाहरणा कुणंति ॥ (इमा मषी-कज्जल-काल-कायास्त्रिकाण्डचापा विलासिन्यः । पुलिन्द-रूपेण जनस्य हासं समयूर-पिच्छाभरणाः कुर्वन्ति ॥) -Karpuramanjari IV. 14 1500) Komuhallaaajanamgamavesa (?)...... (p. 1192) कोउहल्ल-वस-जंगम-वेसा वेणु-वाअण-परा अवराओ। . काल-वेस-वसहासिअलोआ ओसरंति पणमंति हसंति ॥ (कौतुहल वश-जङ्गम-वेषा वेणुवादनपरा अपराः। कालवेशवशहासित-लोका अपसरन्ति प्रणमन्ति हसन्ति ॥) -Karpūramañjari IV. 18 1501) Kavi varidakarālahudukka...... (p. 1192) कावि वाइअ-कराल-हुडुक्का मंद (पा. भे.-रम्म-)मद्दल-रवेण मअच्छी। भलदाहि (पा. भे. दोल्लआहि) परिवाडि-चलाहिं चल्लिकम्म-करणम्मि-पअट्टा ॥ (का ऽपि वादित-कराल-हुडुक्का मन्द-(पा. भे. रम्य-) मर्दल-रवेण मृगाक्षी। भ्रूलताभ्यां (पा. भे. दोलताभ्यां)परिपाटी-चलाभ्यां चल्लिकर्मकरणे प्रवृत्ता ॥) -Karpuramanjari IV. 16 Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 315 1502) Asannakuduge (7) junna...... (p. 1192) This gatha has been cited earlier on p. 629. Vide S. No. (311) supra. 1503) Takunaha kalaharanam...... (p. 1193) This gatha has been cited earlier on p. 647. Vide S. No. (474) supra. 1504) Kaia jaa kaia...... (p. 1193) This gathā [GS (W) 825] has been cited earlier on p. 640. Vide S. No. (410) supra. 1505) Tattha vi homti sahio...... (p. 1193) तत्थ वि होंति सहीओ, पुत्तिइ (? पुत्तलि) मा रूअ (व) सु जत्थ दिण्णा सि । वंजुल-णिउज-लीला तत्थ वि गिरि-वाहिणी गोला ॥ (तत्रापि भवन्ति सख्यः पुत्रि मा रोदीः यत्र दत्तासि । वजुल ( = अशोक)-निकुञ्ज-लोलास्तत्रापि गिरि-वाहिनी गोदा ॥) Cf.GS (W) 885 1506) Sahiahi piavisajjia...... (p. 1193) सहिआहि पिअ-विसज्जिअ-कदंब-रअ-भरिअ-णिब्भरुच्छसिओ । दोसइ कलब-थवओ व्व थणहरो हलिअ-सोण्हाए । (सखीभिः प्रिय-विसजित-कदम्ब-रजो-भरित (? भृत) निर्भरोच्छ्वसितः । दृश्यते कदम्ब-स्तबक इव स्तनभरो हालिक-स्नुषायाः ॥) __-Cf. SK V. v. 310, p. 677 1507) Thanavattu ccia kalamba...... (p. 1193) थणवटु च्चिअ कलंब-रेणू-णिब्भर-णिमोलिअच्छीए । हम्मइ सेसो वि जणो कलंब-कुसुमेहि सुहाए । (स्तन-पृष्ठमेव कदम्ब-रेणु-निर्भर-निमीलिताक्ष्याः । हन्यते शेषोऽपि जनः कदम्ब-कुसुमैः स्नुषायाः॥) 1508) Bhammai (?) piae daio...... (p. 1193) हम्मइ पिआएँ दइओ कलंब-गुच्छेण मुच्छई दिअरो। हम्मइ दइएण पिआ पीडा उण से सवत्तीणं ॥ (हन्यते प्रियया दयितः कदम्बगुच्छेन मूर्च्छति देवरः। हन्यते दयितेन प्रिया पीडा पुनस्तस्याः सपत्नीनाम् ॥) Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1509) Dhanno sire haviduan (?)...... (p. 1193) धण्णो सि रे हलिअ हलिअ-सुआ-पीण-थणहरुच्छंगे । पेच्छंतस्स वि. पइणो जं तुह कुसुमाइ णिवडंति ॥ (धन्योऽसि रे हरिद्रक हालिक-स्नुषा-पीन-स्तनभरोत्सङ्ग । प्रेक्षमाणस्यापि पत्युर्यत्तव कुसुमानि निपतन्ति ॥) -Cf. GS (W) 863 1510) Gehnanti piaamā pia...... (p. 1193) गेण्हंति पिअअमा पिअअमाण वअणाहि बिसलअखाई। हि अआई व कुसुमाउह-बाण-कआणेअ-रंधाइ ॥ (गृहणन्ति प्रियतमाः प्रियतमानां वदनाद् बिसलतार्धानि । हृदयानीव कुसुमायुध-बाण-कृतानेक-रन्ध्राणि ॥) -Cf. SK V. v.312, p. 668 1511) (p. 1194) Diaro vahuttite..... दिअरो वहुण्णिआए पुणो पुणो मुह-मुणाल-संकाए। दंत-प्पहं विकट्टइ विहसिज्जंतो पिअअमाए ॥ (देवरो भातृजायायाः पुनःपुनः मुख-मृणाल-शङ्कया। दन्त-प्रभां विकर्षति विहस्यमानः प्रियतमया ॥) Note: This gāthā becomes intelligible if the following context is understood : The brother-in-law is in love with his sister-in-law, the wife of his elder brother. The teeth of his beloved are full of brilliance-dazzling lustre or splendour. The brotherin-law mistakes this splendour to be a lotus-stalk held in her mouth by his beloved and tries to take out this supposed lotus-stalk. This action on the part of her lover provokes her to laughter. 1512) Maanagginā karo me...... (p. 1194) मअणग्गिणा (? वाअग्गिणा) करो मे दड्ढो त्ति पुणो पुणो च्चिअ कहेइ । हलिअ-आ मलिअब्भूस-दोहली पामर-जुआणे ॥ (निर्वाणाग्निना करो मे दग्ध इति पुनः पुनरेव कथयति । हालिक-सुता मृदिताभ्यूष-दोहदिनी पामर-यूने ॥) -Cf. SK V. v. 316, p. 669 Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1513 ) Diarassa sarasamauram (2)...... दिअरस्स सरस-मउअं अंस-मइलेण देइ हत्थेण । पढमं हिअअं हुआ पच्छा गंडं सदंतवणं ॥ (देवरस्य सरस मृदुक मश्रुमलिनेन ददाति हस्तेन । प्रथमं हृदयं वधुका (= वधूः ) पश्चाद् गण्डं सदन्तव्रणम् ॥ ) Cf. SK V. v. 317, p. 669 SK reads - saraa (Sk sarad) in the first half of the gāthā. 1514 ) Saccam cia katthamao...... (p. 1194) This gatha has already been cited earlier on p. 229. Vide S. No. 30 supra. 1515) Idamahamddathumano (?)...... (p 1194) इंदमहं दमणो कोइअ-दड्डू - णाम-रच्छाए । मोत्तूण तं णिसंको, अज्ज जणो कहँ णु वोलीणो ॥ ( इन्द्र - महं द्रष्टुमनाः संकोचित दग्ध-नाम- रथ्यया । मुक्त्वा तं निःशङ्कोऽद्य जनः कथं न्वतिक्रान्तः ॥ ) 1516 ) Aha tui sahatthadinno...... (p. 1194) 1517 ) Ghettūna puppā (?) mutthim...... अह तु सत्यदि कह [ कह ] वि खलंत-मत्त-जण-मज्झे । तिस्सा थ जाओ विलेवणं कोमुई - वासो ॥ ( अथ (असौ ) त्वया स्वहस्तदत्तः कथं कथमपि स्खलन्मत्तजनमध्ये | तस्याः स्तनेषु ( स्तनयोः) जातो विलेपनं कौमुदीवासः ॥1) -Cf. SK V. v. 314, p. 668 (p. 1194) 1518 ) Diarena piāthanae...... (p. 1194) घेत्तूण चुण्णमुट्ठि हरिसससिआऍ वेवमाणीए । भिसिमि त्ति (पा. भे. फसलिहिमित्ति) पिअअमं हत्थे गंधोअअं जाअं || ( गृहीत्वा चूर्णमुष्टि हर्षोच्छ्वसिताया वेपमानायाः । अवकरामीति (पा. भे. अवगुण्ठयिष्यामीति ) प्रियतमं हस्ते गन्धोदकं जातम् ॥ ) -GS IV. 12 (p. 1194) दिअरेण पिआणए कोमुइ-वासेण कमिज्जते । हसइ परिओस-सुष्णं उव्वत्त-मुहं हलिअ - उत्तो ॥ ( देवरेण प्रिया - स्तने कौमुदी - वासेन कर्दमयुक्ते क्रियमाणे । हसति परितोष-शून्यमुद्वृत्त मुखं हालिक- पुत्रः । । ) 317 Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 318 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1519) Anne vi hi hu homti chala (?)...... (p. 1195) अण्णे वि हु होति छणा, ण उणो दीआलिआ-सरिच्छा ते। जत्थ जहिच्छं गम्मइ, पिअ-वसई (पा. भे. वसही) दीवअ-मिसेण ॥ (अन्येऽपि खलु भवन्ति क्षणा न पुनःपालिका-सदृक्षास्ते। यत्र यथेच्छ गम्यते प्रियवसतिर्दीपक-मिषेण ॥) -Cf. SK V. v. 315, p.669 1520) Suhnae hiaaguniam...... (p. 1195) सुण्हाए (?सुण्हा अ) हिअअ-गुणिअं दासइ (? दसइ) दिअरस्स छण-पईवेण । सज्झस-पअंपिअ-त्थण-णीसासंदोलिअ-सिहेण ॥ (स्नुषाच हृदय-गुणितं दर्शयति देवरस्य क्षण-प्रदीपेन । साध्वस-प्रकम्पित-स्तन-निःश्वासान्दोलित-शिखेन ॥) (p. 1195) 1521) Avasahapavvaacarane...... अवस-हअ-पव्व-चरणेण पुत्ति मा खेअअसु सुअणुं । उग्गमिहमाण-ससी तुह वअण-सिरोएँ[हि] जुअसोहो ॥ (अवश-हत-पर्व-चरणेन पुत्रि मा खेदयस्व सुतनुम् । उद्गमिष्यमाण-शशी तव वदनश्रिया[हि] युतशोभः ॥) 1522) Avasahaajanopaina...... (p. 1195) अवस-हिअ-जणो(? ओसहिअ-जणो) पइणा सलाहमाणेण एच्चिरं हसिओ। चंदो ति तुज्झ मुह-संमुह (? संमुहम्मि)दिण्ण-कुसुमंजलि-विलक्खो ॥ (अवश-हृत-जनः (?आवसथिक-जनः) पत्या श्लाघमानेनेयच्चिरं हसितः । चन्द्र इति तव संमुखे दत्त-कुसुमाञ्जलि-विलक्षः॥) -Cf. SK V. v. 298, p. 664 -Cf. GS IV. 46 (p. 1195) 1523) Jahim tumain saccavia (?)...... हि तुम सच्चविआ विणिअंसण-लोलिरो जुआणेहि । ते तत्थ च्चिअ छत्ते मअ-उल-उन्भेसआ जाआ। (यत्र त्वं दृष्टा वि-निवसन-लोलनशीला युवभिः । ते तत्रैव क्षेत्रे मृग-कुलोद्भेषका जाताः॥) Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Pakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 319 1524) Lulia gahavaidhia...... (p. 1195) लुलिआ गहवइ-धूआ दिण्णं व फलं जवेहि सविसेसं । एण्हि अणिवारिअमेव गोहणं चरउ छत्तम्मि । (लुलिता गृहपति-दुहिता दत्तमिव फलं यवैः सविशेषम् । इदानीमविरतमेव गोधनं चरतु क्षेत्रे ॥) -Cf. SK V.v. 299, p 664 1525) Phangacchananiddosam...... (p. 1195) This gatha (GS IV. 69) has been already cited earlier on p. 639. Vide S. No. (339) supra. 1526) Chanapitthadhiuratthani (?)...... (p. 1196) This gatha [GS (W) 826] has already been cited earlier on occasions more than one (p. 391, p. 486, p. 639, p. 805). Vide S. No. (123) supra. 1527) Tumsi mae cuamkara (?)...... (p. 1196) तुं सि मए चूअंकुर दिण्णो कामस्स गहिद (अ)धणुहस्स । कामिअण-हिअअ-दलणे पंचब्भहिओ सरो होहि ॥ (त्वमसि मया चूताङकुर दत्तः कामस्य गृहीत-धनुषः । कामिजनहृदयदलने पञ्चाभ्यधिकः शरो भव ॥) - Sakuntala VI. 3 1528) Raiampi tanma sohai...... ___ (p. 1196) रइअं पिता ण सोहइ रइजोग्गं कामिणीण छण-णेवच्छं । कणे जा ण रइज्जइ कओल-घोलत-पल्लवं सहआरं ॥ (रचितमपि तावन्न शोभते रतियोग्यं कामिनीनां क्षण-नेपथ्यम् । कणे यावन्न रच्यते कपोल-घूर्णत्पल्लवं सहकारम् ॥) . . This verse is reconstructed with the help of SKV. v. 306, p. 666. 1529) Andolanalamghiavai...... (p. 1196) • This gathā has already been cited earlier on p. 645. Vide S. No. (459) supra. 1530) Uccapasahittanamite (?)...... (p, 1196) उच्च-वसहित्तणं ते अवरज्झइ चंद मंद-सुहस्स (? पुण्णस्स) । पाएहि जंण छिन्वसि वहूऍ अंदोलमाणीए ॥ (उच्च-वसतित्वं तवापराध्यति चन्द्र मन्द-पुण्यस्य । पादाभ्यां यन्न स्पृश्यसे वध्वा आन्दोलयमानया ॥) Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1531) (p. 1197) Kanthavalambiapio ..... कंठावलंबिअ-पिओ पिअअमकंठावलंबिओ गेहं । अणुसरइ खेअ-पसिढिल-गु(ग)रुआवअवो पिआसत्थो । (कण्ठावलम्बित-प्रियः प्रियतमकण्ठावलम्बितो गेहम् । अनुसरति खेद-प्रशिथिल-गुरुकावयवः प्रिया-सार्थः ।) 1532) Hamho kannullina ..... (p. 1197) This gātha has already been cited earlier on p. 790. Vide S. No. (592) supru. 1533) Balaa dure gamo...... (p. 197) बालअ दूरे गामो पत्तल-बहला इमा अ वणराई। मा वच्च तुमं[मं] उज्झिऊण सहिसत्थ-विच्छडिअं॥ (बालक दूरे ग्रामः पत्रल-बहला इयञ्च वनराजी। मा व्रज त्वं मामुज्झित्वा सखोसार्थ-वियु क्ताम् ॥) 1534) Sa tui sahatthadinnam...... (p. 1197) सा तुएँ सहत्थ-दिणं कण्णे काऊण बोर-संघडिअं(? संघाडि)। लज्जालुइणी वहुआ घरं गआ गामरच्छाए । (सा त्वया स्वहस्त-दत्ता (? दत्तं) कर्णे कृत्वा बदर-संघाटिकाम् (? युगलम्) । (लज्जालुः = ) लज्जावती (वधुका = )वधूर्गृहं गता ग्राम-रथ्यायाः॥) -GS V. 19 Note : The first part of the first half of this gatha agrees with GS II. 94. The gatha as a whole, however, agrees with GS V. 19- leaving out of consideration minor variants. 1235) Ehehi kimpi tissa...... (p. 1197) एहेहि (? ए एहि) कि पि तिस्सा कएण णिक्किव भणामि अलमहवा। अविआरिअ-कज्जारंभआरिणी मरउ ण भणिस्सं ॥ (ए एहि किमपि तस्याः कृते निष्कृप भणाम्यलमथ वा। अविचारित-कार्यारम्भकारिणी म्रियतां न भणिष्यामि ॥) -Cf. Kavyaprakasax. p. 655 1536) Saccam janai datthum...... (p. 1197) This gātha (GS I. 12) has already been cited earlier on three occasions (p. 636, p. 859, and p. 917). Vide S. No. (372) supra. Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 321 1537) Ta kim kareduu (?) jai tum...... (p. 1198) This gathā has already been cited earlier on p. 647. Vide S. No. (481) supra. 1538) Appahiai tuha tena...... (p. 1198) This gatha [GS (W) 859] has already been cited earlier on p. 952. Vide S. No. (954) supra. 1539) Dinnatanuamanaim....... (p. 1198) This verse has already been cited earlier on p. 803. Vide S. No. (647) supra. 1540) Pariumbanena aharo...... (p. 1198) परिउंबणेण अहरो अग्घइ हिअअ-हरिसेण णअण-च्छाआ। सोहं कुणइ पिओ च्चिअ विरएइ मुहा पसाहणं जुअइ-अणो ॥ (परिचुम्बनेनाधरो राजते हृदय-हर्षेण नयन-च्छाया। शोभां करोति प्रिय एव विरचयति मुधा प्रसाधनं युवति-जनः॥) 1541) Darattamapattaleho...... (p. 1198) दर-मत्त-पत्तलेहो महग्धविअ-पिअअमोवऊहण-सुहिओ। पढि-मुह-ट्ठिअ-हिअओ जाअइ पज्जत्त-मंडणो जुअइ-जणो॥ (ईषन्मात्र-पत्रलेखो महर्षित-प्रियतमोपगूहन-सुखितः । ... पृष्ठ-मुख-स्थित-हृदयो जायते पर्याप्त-मण्डनो युवति-जनः ॥) . 1542) Nimmavia-mamdanāna...... ___ (p. 1198) णिम्मविअ-मंडणाण वि, सोहा वासअ-विमाणिआण विमलिआ। मोहं णेवच्छमिणं परिओसो च्चिअ पसाहणं जुअईणं ॥ (निर्मित-मण्डनानामपि शोभा वासक-विमानितानां विमर्दिता । मोघं नेपथ्यमेतत् परितोष एव प्रसाधनं युवतीनाम् ॥) 1543) Podhamahikāna (?) jam sutthu...... (p. 1198) This gatha has already been cited on occasions more than one (p. 394, p. 802 and p. 828). Vide S. No. (127) supra. Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 322 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1544) Camdanavaliamdadhakamci (?)...... ___ (p. 1199) चंदण-वलिअं दिढ-कंचि-बंधणं दोहरं सुपरिणाहं (पा. भे. परिमाणं)। होइ घरे साहीणं मुसलं धण्णाण महिलाण ॥ (चन्दन-वलितं दृढकाञ्चीबन्धनं दीर्घ सुपरिणाहम् (सुपरिमाणम्)। भवति गृहे स्वाधीनं मुसलं धन्यानां महिलानाम् ॥) -Cf. Vajjalagga, No. 538 1545) Vesaisasii kilammai (?)...... (p. 1199) वेवइ ससइ किलिम्मइ सअणे आमुअइ णीसहो अंगाई। ण विणज्जइ किं भीओ ओ मअण-परव्वसो विलासिणि-सत्थो॥ .. (वेपते श्वसिति क्लाम्यति शयन आमुञ्चति निःसहोऽङ्कानि। . न विज्ञायते किं भीत उत मदन-परवशो विलासिनी-सार्थः ॥) -SetuX.59 1546) Nevacchadinnahiao...... (p. 1199) णेवच्छ-दिण्ण-हिअओ, ओसरिअ-सहिअणो अंतढिओं णिहुअं। पेच्छइ आइत्त-पहं पिअ-पडिवत्ति-रसिओ विलासिणि-सत्थो॥ (नेपथ्य-दत्त-हृदयोऽपसृत-सखीजनोऽन्नःस्थितो निभृतम्। ' प्रेक्षते आदीप्त-पथं प्रिय-प्रतिपत्ति-रसिको विलासिनी-सार्थः ॥) 1547) Alihadi piaam āsanma...... (p. 1199) आलिहइ पिअअमा आसण्ण-विओअं वम्मह-आउर-हिअ। पुलउग्गमेण पिसुणिअ-केअव-माण-विमुहं विलासिणि-सत्थं ॥ (आलिखति प्रियतमा आसन्न-वियोग मन्मथातुरहृदयम्। पुलकोद्गमेन पिशुनित-कैतव-मान-विमुखं विलासिनी-सार्थम् ॥) Appei ajuvaijano...... (p. 1199) अप्पेइ अ जुवइ-जणो ताविअ-दइआण समुह-दंसण-दिणं । हिअअ-प्पहुत्त-महिअं मअण-पहुप्पंत-लोअणो परिओसं॥ (अर्पयति च युवतिजनस्तापित-दयितानां संमुख-दर्शन-वत्तम् । हृदय-प्रभूत-महितं मदन-प्रभवमान-लोचनः परितोषम् ॥) 1548) Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 323 1549) Ahisaranam na genhai...... (p. 1199) अहिसारणं ण गेण्हइ ण संठवेइ अलअं ण पुच्छइ दूई।। चंदालोअ-पडिहओ वेवइ मूढ-हिमओ विलासिणि-सत्थो ॥ (अभिसारणं न गहूणाति न संस्थापयत्यलकं न पृच्छति दूतीम् । चन्द्रालोक-प्रतिहतो वेपते मूढ-हृदयो विलासिनी-सार्थः॥) Setu X. 65 1550) Ahisaranatthapatthe (?)...... (p. 1199) अहिसारणट्ठ-पत्थिए चिरगमणुव्वाअ-णीसहाण समअणं । वीसमिउं पढम- गण देइ जुवईण सुरअ-तुरिअं हिअ ॥ (अभिसारणार्थ-प्रस्थिते चिर-गमन-खिन्न-निःसहानां समदनम् । विश्रमितुं प्रथम-गतं न ददाति युवतीनां सुरत-त्वरित-हृदयम् ॥) 1551) Asamattamamdana ccia...... (p. 1199) Vide S. No. This gathā [ GS L21] has been cited twice before (p. 646. and p. 786). (467) supra. 1552) Aliapasuttaavinimi...... (p. 1199) This gatha (GS I. 20) has been cited earlier on p. 1167. Vide S. No. (1423) supra. 1553) Dui tumam via niuna...... (p. 1200) This gāthā (GS II. 81) has already been cited on p. 236. Vide S. No. (36) supra. 1554) Nivasasi dukka (?) sahaa...... __(p. 1200) णिवससि दुक्ख-सहाआ मह हिअए सो पिओ तहिं चेअ। सहि सुणह दो वि तुम्हे परमत्थं कीस संदिसिमो॥ (निवससि दुःख-सहाया मम हृदये स प्रियस्तत्रैव । सखि शृणुतं द्वावपि युवां परमार्थ कस्मात् संदिशेम ॥) Suraasuhalalasāhim... (p. 1200) 1555) This gātha has already been cited earlier on p. 951. Vide S. No. (936) supra. Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 324 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1556) (p. 1200) Ahiam samāgamāhi vi...... अहि समागमाहि वि पिअअम-संदेसिआहि दुईहि ॥ सोक्खं बहु णंदअरा सीसंता देति संदेसा ॥ (अधिकं समागमेभ्योऽपि प्रियतम-संदेशिताभिदूंतीभिः । सौख्यं बहुनन्द करा कथ्यमाना ददति संदेशाः॥) 1557) Vicchimdijjai dhiram...... __ (p. 1200) विच्छिदिज्जइ धीरं दार-गआ पडिवहं ण णिज्जइ दिट्ठी। गम्मइ हिअअम्मि गए पिआण गअ-दूइ-मग्गउ च्चिअ वसहि ॥ (विच्छिद्यते धैर्य द्वार-गता प्रतिपथं न नीयते दृष्टिः। गम्यते हृदये गते प्रियाणां गत-दूतीमार्गत एव वसतिम् ॥) 1558) Padhamapaha-puhii.jjao (?)...... (p. 1200) This verse is already cited on. p. 969-although the text there is mutilated and corrupt. Vide S. No. (971) supra. 1559) Seollaasavvamgi...... ___ (p. 1200) This gatha (GS V. 40) has already been cited on p. 644. Vil: S. No. (454) supra. 1560) Suhaujjamjanandullaham...... (p. 1200) This gātha (GS I. 50) has been cited earlier on p. 1031. Vide S. No.(1169) supra. 1561) Janiaharisanatakkhahi (?)...... (p. 1200) जणिअ-हरिसाण तक्खण-हिअआपडिअं पि पिअअमन्भुट्ठाणं । अंगेहि कामिणीणं संभावेउं मआलसेहिं ण चअइ ॥ (जनित-हर्षाणां तत्क्षण-हृदयापतितमपि प्रियतमाभ्युत्थानम् । अङ्गैः कामिनीनां संभावयितुं मदालसैन शक्यते ॥) 1562) (p. 1201 Kaminijanassa sahasā...... कामिणि-जणस्स सहसा पिअ-दसण-वित्थरंत-हरिस-विमुहिआ। दिअस-गुणिआ वि हिअए ण होंति पडिवत्ति-भर-सहा उल्लावा ॥ (कामिनी-जनस्य सहसा प्रियदर्शन-विस्तृण्वद्धर्ष-विमुखिताः। दिवस-गुणिता अपि हृदये न भवन्ति प्रतिपत्ति-भर-सहा उल्लापाः॥) . Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 325 1563) Tamarasakomalao...... (p. 1201) तामरस-कोमलाओ पिअ-कंठालिंगणे समुक्खित्ताओ। परिअम्मावेलमओ (?) जुअईण धरेइ वम्महो बाहाओ॥ (तामरस-कोमलान् प्रियकण्ठालिङ्गने समुत्क्षिप्तान् । परिकर्मापीडमयो (?) युवतीनां धारयति मन्मथो बाहून् ॥) 1564) Savvamgattā kamcuammi..... (p. 1202) सव्वंगत्ता[? सव्वंगाओ हिअ] कंचुअम्मि मणि-वलअ-णिबिड-परिच्चत्ते। दे रइ-लालस-लीला-विसूरि सहउ मिहुणस्स ॥ (सर्वाङ्गाद्धृत-कञ्चुके मणि-वलय-निबिड-परित्यक्ते । प्रार्थये रति-लालस-लीला-खिन्नं राजतु मिथुनस्य ॥) 1565) Khippai haro thanamam...... (p. 1202) खिप्पइ हारो थणमंडलाओं (-मंडलाहि) तरुणीहि रमण-परिरंभे । अग्घिअ-(अच्चिअ-)गुणा वि गुणिणो लहंति लहुअत्तणं काले ॥ (क्षिप्यते हारः स्तनमण्डलात् (-मण्डलाभ्यः) तरुणीभी रमण-परिरम्भ। अघित-(अचित-)गुणा अपि गुणिनो लभन्ते लघुत्वं काले ॥)... -GS V. 29 1566) Visantassa vilasini...... (p. 1202) वीसंतस्स विलासिणि-हिअए कुसुमाउहस्स रसणाए। पुण्णाह-मंगलं पिव गिज्जउ मुच्चंत-बंधाए ॥ (विश्राम्यतो विलासिनी-हृदये कुसुमायुधस्य रशनायाः । पुण्याह-मङ्गलमिव गीयतां मुच्यमान-बन्धायाः ॥) 1567) Uttarianeurahāra...... (p. 1202) उत्तारिअ-णेउर-हार-तिलअ-ताडंक-वलअ-रसणम्मि। अविहअ-पसरो मअणो धावइ अंगम्मि तरुणीणं । (उत्तारित-नूपुर-हार-तिलक-ताटङ्क-वलय-रशने। अविहत-प्रसरो मदनो धावत्यङ्ग तरुणीनाम् ॥) 1568) Gholai tahim tahimcia...... (p. 1202) घोलइ तहिं तहिं चिअ ण तरइ तरुणीए लंघिउं मझं । णाभि-महावत्त-भमाडिओ व्व हत्थो पिअअमस्स ॥ (घूर्णति तत्र तत्रैव न शक्नोति तरुण्या लङियतुं मध्यम् । नाभि-महावर्त-भ्रान्त इव हस्तः प्रियतमस्य ॥) Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 326 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1569) Didhamannudumiae...... (p. 1206) Vide S. No. This gatha (GS I. 74) has been cited twice before (p. 621 and p. 1040). (252) supra. 1570) Avahaladaiagaia (?)...... (p. 1206) This gātha, as printed in the text of Śmgāra-Prakasa is corrupt. Originally it belongs to Gaudavaho (No. 690). It is cited by Bhoja in his Sarasvatikannthābharana (V. v. 189, p. 627). It is also quoted by Ratnesvara in his commentary on SKI. 84 (p.81). There it is presented in a hopelessly corrupt form. The gathā runs as follows: उव्वहइ दइअ-गहिआहरो?-झिज्जंत-रोस-पडिराअं। पाणोसरंत-मइरं व फलिअ-चसअं मुहं बाला (पा. भे. इमा वअणं)॥ . (उद्वहति दयित-गृहीताधरौष्ठ-क्षीयमाण-रोष-प्रतिरागम्।। पानापसरन्मदिरमिव स्फटिक-चषकं मुखं बाला (इयं वदनम् ॥) -Gaudavaho v. no. 690 1571) (p. 1206) Neurakodivalaggam...... णेउर-कोडि-विलग्गं चिहुरं दइअस्स पाअ-पडिअस्स । हिअ पउत्थ-माणं उम्मोअंती च्चिअ कहेइ ॥ (नूपुर-कोटि-विलग्नं चिकुरं दयितस्य पाद-पतितस्य । हृदयं प्रोषित-मानमुन्मोचयन्त्येव कथयति ॥) -GS II. 88 1572) Kisa mulia vaissam (?)...... (p. 1207) This verse has been cited earlier on p. 1011. Vide S. No. (1090) supra. 1573) Kisa a ime subahuso (?)...... (p. 1207) This verse has been cited earlier on p. 1011. Vide S. No. (1089) supra. ___(p. 1208) 1574) Avahāre unaciram (?)...... अवहारेऊण चिरं भणसु तुमं चिअ अमुक्क-रोसा वि फुडं। किं अगणेऊण इमं होज्जा तुमम्मि मह प्पमाअ-क्खलणं॥ (अवधार्य चिरं भण त्वमेवामुक्तरोषापि स्फुटम् । किमगणयित्वेदं भवेत्त्वयि मम प्रमाद-स्खलनम् ॥) Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 327 1575) Jam pi aliopaāram (?)...... (p. 1208) This verse, which is in Skandhaka metre, has been cited twice before (p. 603, and p. 1010). Vide S. No. (224) supra. 1576) Akkhandie viance (?)..... (p. 1208) अवखंडिए वि पणए अकअम्मि वि विप्पिए अकज्जे वि मज्झ । जाअं चिअ वअणिज्जं तुह रोसम्मि दइए णिमित्तं पि पि॥ (अखण्डितेऽपि प्रणयेऽकृतेऽपि विप्रियेऽकार्येऽपि मम। जातमेव वचनीयं तव रोषे दयिते निमित्तमपि प्रियम् ॥) 1577) Toiasuraarukārana...... (p. 1209) 'This verse from Sarvasena's Harivijaya has been cited twice before (p. 1009, and p. 1041). Vide S. No. (1082) supra. 1578) Tie hiaanucimtia...... (p. 1209) तीए हिअआणुचितिअ-मगोरहन्भहिअ-संगम-सुहाएं हरी। हसिरो वि दोहि करेहि पडिरुन्भंत-मउडो गओ च्चिअ चलणे॥ (तस्या हृदयानुचिन्तित मनोरथाभ्यधिक-सङ्गम-सुखाय हरिः। हसनशोलोऽपि द्वाभ्यां कराभ्यां प्रतिरुध्यमान-मुकुटो गत एव चरणयोः ॥) Since the verse mentions Hari falling prostrate at the feet of his beloved (Satyabhāmā) we may infer that it is drawn from Sarvasena's Harivijaya. 1579) Toserubhamtacchia (?)...... ' (p. 1209) This verse, which is in Skandhaka metre, is drawn from Sarvasena's Harivijaya and has been cited twice before (p. 840 and p. 1041). Vide S. No. (774) supra. 1580) Tie anurāa-pasaria...... (p. 1209) तीए अणुराअ-पसरिअ-सुह-पडिबझंत-बहल-पुलउन्भेओ। उव्वासिअहरिसुग्गारो संदूरोणमिअ-सवत्ति-हिआए ॥ (तस्या अनुराग-प्रसृत-सुख-प्रतिबध्यमान-बहल-पुलकोद्भेदः । उद्वासितहर्षोद्गारः संदूरावनमित-सपत्नीहृदयात् ॥) 1581) Avasarasarottumcia nimmiai...... (p. 1209) This gātha (first cited in Dhvanyaloka, p. 351., GS (W) 706) has been cited twice before (p. 628, and p. 1030). Vide S. No. (308) supra. Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1582) Jaha jaha se pariuvvai (?)...... (p. 1209) जह जह से परिउंबइ मंतु (पा. भे. मण्णु-)न्मरिआई णिहुवणे दइओ। अच्छीइं उवरि उवरि तह तह भिण्णाई विगलंति ॥ (यथा यथा तस्याः परिचुम्बति मन्तु (पा. भे. मन्यु-) भूतानि निधुवने दयितः । अक्षीण्युपर्युपरि तथा तथा भिन्नानि विगलन्ति ॥) -Cf. SK V. v. 214, p. 633 1583) Takkhanajaniapaharisam ..... ___ (p. 1209) No. (1025) This verse, in Skandhaka metre, has been cited earlier on p. 994. Vide S. supra. 1584) Uggāmihiaapammattham (?)....... (p. 1210) उग्गाहिअ-पम्हढें खण-संभरिआवराह-लंभिअ-लज्जं। खलंत-मह-मअ-सुहअं अपरिप्फुड-जंपिअं विलास-वईणं ॥ (उद्ग्राहित-हृदय-प्रस्मृतं क्षण-संस्मृतापराध-लब्ध-लज्जम् । स्खलन्मधु-मद-सुभगम् अपरिस्फुट-जल्पितं विलासवतीनाम् ॥) 1585) Dusahakaa vardham...... (p. 1210) This verse, in Skandhaka metre, has been cited earlier on p. 1024. Vide S. No. (1134) supra. 1586) Duragaamminiatta (?)...... - (p. 1210) This verse in Skandhaka metre has been cited earlier on p. 1015. Vide S. No. (1100) supra. 1587) Tie vialamtadhiram...... (p. 1210) This verse, in Skandhaka metre, bas been cited earlier on p. 1041 and also later on p. 1213. Vide S. No. (1226) supra. 1588) Mānamsinie ahinava...... (p. 1210) The present passage is printed as prose but in fact it is made up of two separate and independent verses : माणंसिणीऍ अहिणव-मइरामोअ-पडिबद्ध-वम्मह-पसरं । दइअ-जण-दिण्ण-णअणं विअलिअ-धीर-लहअं चिरं णीससिअं॥ (मनस्विन्या अभिनव-मदिरामोद-प्रतिबद्ध-मन्मथ-प्रसरम् ।। दयित-जन-दत्त-नयनं विगलित-धैर्य-लघुकं चिरं निःश्वसितम् ॥) । Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 329 1589) Navaria karavalambana...... (p. 1210) Note : Tentatively this verse may be restored as follows : णवरि अ करावलंबण-सुह-पडिबझंत-सेअ-पुलउ[भिण्णा] । सच्चा/भामा ताव च्चिअ अकिअ-उव्वरिअं पि पिअअमं अल्लीणा ॥) (अनन्तरं च करावलम्बन-सुख-प्रतिबध्यमान-स्वेद-पुलकोद्भिन्ना। सत्या/भामा तावदेव अकृतोर्वरितमपि प्रियतममालीना ॥) 1590) Bahauhapuriamgada (?)..... (p. 1210) This gāthā (GS VI. 18) has been cited carlier on p. 1027. Vide S. No. (1147) supra. 1591) Aambamtakaolam....... (p. 1211) This gathā (GS II. 92) has been cited twice before on p. 627 and p. 998. Vide S. No. (295) supra. 1592) Aloia ccia pie...... (p. 1211) This verse, in Skandhaka metre, drawn from Sarvasena's Harivijaya, has been cited earlier on p. 1041. Vide S. No. (1232) supra. 1593) Thovosaramtarosam...... (p. 1211) This verse in Skandhaka metre, drawn from Sarvasena's Harivijaya, has been cited earlier on p. 1040. Vide S. No. (1222) supra. *1594) Sa kusumehim guru...... (p. 1212) This verse, in Skandhaka metre, and drawn from Sarvasena's Harivijaya, has been cited earlier on p. 990. Vide S. No, (1007) supra. 1595) Sahiam mānakkalanam...... (p. 1212) This verse in Skandhaka metre has been cited twice before (p. 1017, and p. 1028). Vide S. No. (1108) supra. 1596) Harisa-viasamtavanam...... (p. 1212) हरिस-विअसंत-वअणं कओल-अल-संगलंत-पुलउन्भेअं। अपसा हों पि जाअं पसाहिअन्भहिअ-मणहरं तीऍ मुहं ॥ (हर्ष-विकसद्वदनं कपोल-तल-संकलत्पुलकोद्भवम् । अप्रसाधितमपि जातं प्रसाधिताभ्यधिक-मनोहरं तस्या मुखम् ॥) Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This verse, in Skandhaka metre, Is probably drawn from Sarvasena's Hariviaya. 1597) Nimmarisa (?) samdhiamma...... (p. 1212) This verse, in Skandhaka metre, probably belongs to Sarvasena's Harivijaya. It bas been cited earlier on p. 799. Vide S. No. (627) supra. 1598) Avalambiamānaparam...... (p. 1213) अवलंबिअ-माण-परम्मुहीए एंतस्स माणिणि पिअस्स। पुट्टि-पुलउग्गमो तुह (पा. भे. से),कहेइ समुह-ट्ठिअं हिअअं॥ (अवलम्बित-मान-पराङमुख्या आयतो मानिनि प्रियस्स। पृष्ठ-पुलकोद्गमस्तव (पा. भे. तस्य) कथयति संमुख-स्थितं हृदयम् ॥) -GS I. 87 Cr. SK V. v. 381, p. 685 . .. 001, p.685 1599) Evialamtaviram (?)...... (p. 1213) This verse has been already cited twice before on p. 1041 and p. 1210. Vide S. No. (1226) supra. 1600) ...catiappanaccia...... (p. 1213) This verse has been cited earlier on p. 1038. At both the places the text is somewhat corrupt. Vide S. No. (1210) supra. " Gheppamti appana ccia', etc. 1601) Uggahiamramaniam (?)...... (p. 1213) उग्गाहिलं ण भणि हिअए चिर-चितिअंपि राअ (? रोस)-परिणअं । माणंसिणीए पिअअम-सरहस-कअ-ग्गहिअम्मि माणग्गहणे ॥ (उद्ग्राहितं न भणितं हृदये चिर-चिन्तितमपि राग (? रोष-) परिणतम् । मनस्विन्या प्रियतम-सरभस-कच-गृहीते मान-ग्रहणे ॥) 1602) Sakaaggahavaliutta (?)...... (p. 1213) This gatha (GS VI. 50) has already been cited on p. 1009. Vide S. No. (1085) supra. 1603) Lambhapusiadharabho (?)...... (p. 1214) रोस-पुसिआहराओ रहसालिंगण-विइण्ण-वम्मह-पसरो। होइ रमिअव्व-जोग्गो दइअ-बलामोडि-चुंबिओ जुअइ-जणो॥ रोष-प्रोञ्छिताधरा रभसालिङ्गन-वितीर्ण-मन्मथ-प्रसरः । भवति रन्तव्य-योग्यो दयित-बलात्कार-चुम्बितो युवतिजनः ॥) This verse, which is in skandhaka metre, is possibly drawn from Sarvasena's Harivijāya (now lost). Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 331 1604) Agghai vala mtadhiram (?)-.... (p. 1214) अग्घइ गलंत-धीरं दइअ-हठा(हढा) लिंगिआण णअण-च्चुंबिअं । विसम-परिअत्तिअ-मुहं समुह-वलंत-हिअ विलासवईणं ॥ (राजते गलद्-धैर्य दयित-हठालिङ्गितानां नयन-चुम्बितम् । विषम-परिवर्तित-मुखं संमुख-वलद्-हृदयं विलासवतीनाम् ॥) This verse, which is in Skandhaka metre, is possibly drawn from Sarvasena's Harivijaya (now lost). (p. 1214) 1605) Mudhevaveviramguli (?)...... (p. 1214) मुधेव वेविरं (? मुद्धे पवेविरं) गुलि-णह-मुह-सिप्पंत-सेय-सलिलेण । हत्थुल्लएण हत्थअलेणं माणिणि मा हणसु पिअं तुलिज्जिहिसि ॥ (मुग्धे प्रवेपनशीलाङगुलि-नख-मुख-सिच्यमान-स्वेद-सलिलेन । हस्ताइँण हस्ततलेन मानिनि मा जहि प्रियं तोलयिष्यसे ॥) 0 Note: This gātha is somewhat corrupt. It is interesting to find that the first half this gātha is almost identical with the first half of Lilāvai No. 1256 : तो सा सवेविरंगुलि-णह-मुह-सिप्पंत-सेय-सलिलेण । अग्धं व देइ पियसंगमस्स हत्थुल्लएण पिया ॥ The commentator presumes the reading paveviranguli' for he renders the expression into Sanskrit as 'pravepamānanguli'. The letter —va' in 'mudheva' is probably a misreading of this 'pa'. The near identity of the first two halves in Lilavai and Singaraprakā sa raises such questions as : Does the author of Lilā vai draw upon, (for the first half of his gāthā) an earlier source ? Or, does Bhoja directly borrow the whole gathā from that earlier source ( or, does Bhoja borrow the first half from the author of Lilavai and add the second half to make it an exampie of 'Pani-tadanam'? It is not possible in the present state of knowledge, to say definitely if any of these alternatives holds good. 1606) Ekkam paharuvvāam...... (p. 1214) Vide S. No. This gatha (GS I 86) has been cited twice before (p. 789, and p. 1009). . (591) supra. 1607) Cala rahaassa paino...... (p. 1214) चलणाहअस्स पइणो पुलइअ मसच्छकं (? मत्यालअं) पुलोअंती । सुअइ (? सवइ) सकज्जल-बाह-च्छलेण माणंसिणी माणं ॥ (चरणाहतस्य पत्युः पुलकित-मस्तालकं प्रलोकयन्ती। स्रवति सकज्जल-बाष्पच्छलेन मनस्विनी मानम् ॥) Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 332 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1608) Acchakkharusanamkhana (?)...... (p. 1215) This gatha (GS VII. 75) has been cited earlier on p. 1033, Vide S. No. (1185) supra. 1609) Thoāyudhama hurnaa...... (p. 1215) थोआरूढमहुमआ खण-पम्हट्ठावराह-विष्णुल्लावा। हसिऊण संठविज्जइ पिएण संभरिअ-लज्जिा कावि पिआ॥ (स्तोकारूढ-मधु-मदा क्षणप्रस्मृतापराध-वत्तोल्लापा। . हसित्वा संस्थाप्यते प्रियेण संस्मृत-लज्जिता कापि प्रिया ॥) -Cf. SK V.v, 321, p, 670-71 This verse in Skandhaka metre is possibly drawn from Sarvasena's Harivijjaya (now lost) 1610) Kelie virause u (?)...... (p. 1216) This gātha (GS II. 95) has been cited earlier on p. 625. Vide S. No. (277) supra. 1611) Acchiim ta thaissam...... (p. 1216) This gātha (GS IV. 14) has been cited twice before (p. 626, and p. 1037). Vide S. No. (292) supra. 1612) Agahiadaianunao...... (p. 1216) This verse, in Skandhaka metre, has been cited earlier on p. 1043. Vide S. No. (1237) supra. 1613) Paapadio na gamio...... (p. 1216) This gatha (GSV. 32) has been cited earlier on p. 1020. Vide S.No. (1117) supra. 1614) Naipurasaccahe jo...... (p. 1217) This gātha (GS I. 45) has been cited earlier on p. 1121. Vide S. No. (1123) supra. 1615) (p. 1217) Calanovasa (?) nisanna...... चलणोआस-णिसण्णस्स तस्स भरिमो अणालवंतस्स। पाअंगुट्ठावेढिअ-केस-दिढाअड्डण-सुहेल्लि ॥ (चरणावकाश-निषण्णस्य तस्य स्मरामोऽनालपतः। पादाङ्गुष्ठावेष्टितकेशदृढाकर्षण-सुखम् ॥) -GS II. 8 . Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1616 ) Mharimo se saanaparam....... (p. 1217) This gāthā (GS IV. 68 ) has been cited earlier on p. 787. Vide S. No. (579) supra. 1617) Annonaacchalapesia...... (p. 1217) अष्णोष्ण च्छल-पेसिअ तुलग्ग-मेलीण-दिट्ठि-पसराई । दो वि वणे तह कअ - भंडणाइ समअं पहसिआई ॥ (अन्योन्य- च्छल प्रेषित - यदृच्छा ( = अकस्मात् ) मिलित-दृष्टि-प्रसरौ । द्वापि सखि कृत - कलौ सममेव प्रहसितौ ॥ ) 1620 ) Kuddammi ohivāsara...... — Cf. GS VII. 99 1618) Cüecadeviņukko...... For this A pabhramśa passage vide Appendix-1. 1619) Aha āgao tti navaria....... (p. 1219) This verse, in Skandhaka metre, and drawn from Sarvasena's Harivijaya has been cited earlier on p. 1040. Vide S. No. (1225) supra. कुडुम्म ओहि वासर-रेहा-संगणण-मेत्त-वावारो । विमण मुहिए णिअच्छसु को वद्धिअस्स जणो मुच्चइ ॥ (कुडयेऽवधि-वासर - रेखा संगणन - मात्र व्यापारः । विमनस्क मुखि पश्य को वर्धितस्य मुच्यते ॥ ) 1621) Accāsamuddhosi (?). (p. 1217) ...... Note: The gatha, as printed in the text is quite corrupt. The above restoration is only tentative. (p. 1219) (p. 1219) Taking some liberty with the text, the gathā may tentatively be restored as follows: [हि] समुग्घोसिअ दइआगमणे णववहुऍ इमीए । पहरिस - णिरुद्ध-कंठ-त्थणि एणं गाढमुवगूढा ॥ सखी हि समुद्घोषित - दयितागमने नववध्वा अनया । प्रहर्ष-निरुद्ध-कण्ठ- स्तनितेन गाढमुपगूढा || ) 333 Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 334 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1622) Sahasāmā sahippau (?)...... (p. 1219) This gātha (also cited in SK V. v. 54, p. 591, and opening with 'Sahasā mā sāhijjau') has been cited twice before (p. 797 and 836). Vide S. No. (616) supra: 1623) Gharakajjena vijocalai...... (p. 1219) This gāthā has been cited earlier on p. 1099. Vide S. No. (1348) supra. 1624) Ajjahmaumam sahi dahine...... (p. 1219) This gātha has been cited earlier on p. 1104. Vide S. No. (1356) supra. 1625) Kaia tammiaite (?)...... (p. 1219) This verse / gātha is corrupt and therefore, obscure. 1626) Ko mam baddhavehii (?)...... (p. 1219) को मं वद्धावेहिइ, जस्स तुमं हरिस-विअसिअ-कओला । तस्स तुमं किं दाहिसि, भणिऊण पिएण अवऊढा ॥ (को मां वर्धापयिष्यति यस्य त्वं हर्ष-विकसित-कपोला। तस्य (तस्मै) त्वं किं दास्यसि भणित्वा प्रियेणावगूढा ॥) 1627) Sahasā pattammi pie..... (p. 1220) सहसा पत्तम्मि पिए, समुग्गआणंद-वाह-पिहिअच्छी। अज्झा सज्झस-बहुला प पि दाउं ण पारेइ ॥ (सहसा प्राप्ते प्रिये समुद्गतानन्द-बाष्प-पिहिताक्षी। नववधूः (तरुणी) साध्वस-बहुला पदमपि दातुं न शक्नोति ॥) 1628) Vahajalollialoana...... (p. 1220) This Apabhramsa passage, has been cited earlier on p. 1106. For the passage vid: Appendix-I. 1629) Uajava sa kilammai...... (p. 1220) उअ जाव सा किलम्मइ, अप्प-क्कअ-विरह-वित्थरंताणुसआ। ता पत्तो जह इच्छा तह णिव्वत्तिअ-मणोरहो महुमहणो ।। (पश्य यावत् सा क्लाम्यति, आत्म-कृत-विरह-विस्तृण्वदनुशया। तावत् प्राप्तो यथेच्छा तथा निर्वतित-मनोरथो मधुमथनः ॥) Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 335 1630) Aniavalaubbheo (?)...... (p. 1220) This verse, in Skandhaka metre, and drawn fro n Sarvasena's Harivijaya has been cited twice before (p. 773, and p. 787). Vide S. No. (541) supra. 1631) Assiasohaisao...... (p. 1220) अस्सिअ-सोहाइसओ सच्चाए वि भोइ-देव-दसण-जणिओ। जह हिअअस्स पहरिसो तह हरिस-विसंठुलाण अच्छीण सुहं॥ (आश्रित-शोभातिशयः सत्याया ( = सत्यभामाया) अपि भोगिदेव-दर्शन-जनितः । यथा हृदयस्य प्रहर्षस्तथा हर्ष-विसंस्थुलयोरक्ष्णोः सुखम् ॥) This verse, which is in Skandhaka metre, and which mentions Satyā ( = Satyabhámā) and Bhogideva (=Krsna) is most probably drawn from Sarvasena's Harivijaya (now lost). 1632) Tahasohai diagama...... (p. 1221) For this Apabhramsa passage vide Appendix-I. 1633) Daradvavia...rama (?)...... (p. 1221) This verse, which is in Skandhaka metre, and mentions the celestial tree (Pārijāta) as planted in front of her (Satyabhama's) mansion is drawn from Harivijaya (now lost). This vere (“ Dāra-tthavia-suradumam", etc.,) has been cited earlier on p. 1047. Vide S.No. (1251) supra. 1634) Vasa (?)tthiammisohā...... (p. 1221) वास-द्विअम्मि सोहा-परिओस-पसाहिआणणाए मणहरो। अप्पुट्ठ-सोअ-विमलो सहि-सत्थो तीए दप्पणम्मि वि दिट्ठो॥ (बास-स्थिते शोभा-परितोष-प्रसाधिताननया मनोहरः। अस्पृष्ट-शोक-विमलः सखी-सार्थस्तया दर्पणेऽपि दृष्टः ॥) 1635) Pulaisiddhathauha...... p. 1221) For this Apabhramsa passage vide Appendix-I. 1636) Duraviambhiapasaro...... (p. 1221) दूर-विअंभिअ-पसरो कअ-कज्ज-णिअत्त-दइअ-दंसण-जणिओ। हिअए ण माइ लक्खिअ-रेइअ-सोअ-विअडे वि से परिओसो ॥ (दूर-विजृम्भित-प्रसरो कृत-कार्य-निवृत्त-दयित-दर्शन-जनितः । हृदये न माति लक्षित-रेचित-शोक-विकटेऽपि तस्याः परितोषः ॥) Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 336 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 1637) Panaaparipuranena...... (p. 1221) This verse, which is in Skandhaka metre, and is possibly drawn from Sarvasena's Harivijaya has been already cited on p. 1047. Vide S. No. (1252) supra. . . . (p. 1222) 1638) Tuha sumdari gharakuddam... .. तुह सुंदरि घरकुडं दूरोग्गअ-बाहुअं दुमंतीए। मज्झं णिराअ-वलिअं वलेइ (?)पडिवक्ख-हिअआई॥ (तव सुन्दरि गृह-कुड्यं दूरोद्गत-बाहुकं धवलयन्त्याः । मध्यं प्रकट-वलिकं ज्वालयति प्रतिपक्ष-हृदयानि ॥) 1639) Tuha cchamoari (?) damiari....... तुह खामोअरि दुमिअं दूर-च्छित्तण होइ हत्थेण। आलिहिअ-मुद्ध-कंकेल्ली-पल्लवं विव कुड्डमिणं ॥ (तव क्षामोदरि धवलितं दूर-क्षिप्तेन भवति हस्तेन । आलिखित-मुग्धाशोक-पल्लवमिव कुडयमिदम् ॥) (p. 1222) 1640) Vaasauddavahamti...... (p. 1222) For this Apabhramśa passage vide Appendix-I. 1641) Pahuttae vihadiataha (?)...... (p. 1222) For this Apabhramśa passage vide Appendix-I. 1642) Nimmahiakusumaparimala...... (p. 1222) णिम्महिअ-कुसुम-परिमल-हिअ-हिअआए वि महुअरावलि-चडुला । पढमं पिअम्मि दिट्ठी पच्छा तीऍ सुर-पाअवम्मि णिसप्णा ॥ (निर्गत ( = इतस्ततः प्रसृत-) कुसुम-परिमल-हत-हृदयाया अपि मधुकरावलि-चटुला । प्रथमं प्रिये दृष्टिः पश्चात्तस्याः सुरपादपे निषण्णा ॥) sura-pā dapa', it is most As the verse is in Skandhaka metre and as it mentions probably drawn from Sarvasena's Harivijaya (now lost). 1643) Toseviammi (?) rasia...... (p. 1223) तो से पिअम्मि रसिआ ता (तो) दुमरअणम्मि तिचअ उप्पल-सुहआ। परिओस-रसुवेल्ला अणुराअ-अंदोलिआ णिसम्मइ दिट्ठी॥ (ततस्तस्याः प्रिये रसिता ततो द्रुमरत्न एवोत्पल-सुभगा। परितोष-रसोच्छलितानुरागान्दोलिता निषीदति दृष्टिः ॥) Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 337 As the verse mentions 'druma-ratna' (=Parijata) we may not be wrong in suggesting that it is drawn from Harivijaya)(now lost). 1644) Pulaubbheuvasāha...... (p. 1223) This Apabhramsa passage is already cited on p. 1105. For its restoration vide Appendix I. 1645) Ua nia-paavaraane...... .. (p. 1224) उअ णिअ-पाअव-रअणे इअ अणुराअ-पिसुणं पिअम्मि भणंते। सविसेस-लद्ध-पसरो आढत्तो तीएँ पसरिउ परिओसो॥ (पश्य निज-पादप-रत्न इत्यनुराग-पिशुनं प्रिये भणति ।) सविशेष-लब्ध-प्रसर आरब्धस्तस्याः प्रसतुं परितोषः॥) As this verse in Skandhaka metre mentions' Padapa-ratna' (=Pārijāta) we may not be wrong in saying that it is probably drawn from Harivijaya (now lost). 1646) Tie savisesadamia...... (p. 1224) This verse (from Harivijaya) has already been cited on p. 1046. Vide S. No. (1250) supra. 1647) Paladhanurapavaana (?)...... (p. 1227) This Prakrit passage is very corrupt. The presence o the words 'janaatanaa' and 'tiada' gave me the clue and I could trace the verse to Setubandha (XI-135). Its text reads as follows: माआ-मोहम्मि गए सुए अ पवआण समर-सण्णाह-रवे। जणअ-तणआइ दिळं तिअडा-जेहाणुराअ-भणिअस्स फलं॥ (मायामोहे गते श्रुते च प्लवगानां समर-संनाह-रवे। जनकतनयया दृष्टं त्रिजटा-स्नेहानुराग-भणितस्य फलम् ॥) -Setu XI. 137. 135 (Calcutta edn) *1648) Sambhariam pi na gahnai....... ___(p. 1229) संभरि पि ण गण्हइ गहि पि ण तं ठवेइ अंगम्मि। ठवि पि अंसुअं ण अ धरेइ रहसेण जुअइ-जणो॥ (संस्मृतमपि न गृह्णाति गृहीतमपि न तत् स्थापयत्यङ्गे। स्थापितमप्यंशुकं न च धारयति रभसेन युवति-जनः ॥) 1649) Sevānakkamanasama...... (p. 1230) This verse/gāthā is corrupt and therefore, obscure. Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 338 1650) Rannammitanam rannammi...... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics रणम्मि तणं रणम्मि पाणिअं सव्वओ सअंगाहं । तह विआिण मईण अ आमरणंताइ पेम्माई ॥ (अरण्ये तृणमरण्ये पानीयं सर्वतः स्वयंग्राह्यम् । तथापि मृगाणां मृगीणां चामरणान्तानि प्रेमाणि ॥ ) 1651 ) Avvo anunaasuhakim........ -Cf. GS III. 87 roat अणुअ-सुह-कंखिरीऍ अकअं कथं कुणंतीए । सरल-सहावो वि पिओ अविणअ-मग्गं बला जीओ ॥ ( कष्टमन नय-सुख काङ्क्षणशीलयाकृतं कृतं कुर्वत्या । सरल स्वभावोऽपि प्रियोऽविनयमार्ग बलानीतः ॥ ) (p. 1236) (p. 1239) -GS IV. 6 1652 ) Annadaiapasamgam....... (p. 1240) This gāthā (GS I. 48 ) has been cited earlier on p. 619. Vide S. No. (244) supra. पेम्मस्स विरोहिअ - संधिअस्स पच्चक्ख दिट्ठ-विलिअस्स । उअअस्स व ताविअ -सीअलस्स विरसो रसो होइ ॥ ( प्रेम्णो विरोधित - संहितस्य प्रत्यक्ष - दृष्ट-व्यलोकस्य । उदकस्येव तापित शीतलस्य विरसो रसो भवति ॥ ) 1653 ) ...assapata....... (p. 1241 ) The text of this gāthā is hopelessly corrupt. The context also is lost ( ' granthapātah'). But it is fairly certain from what precedes and what follows that the gatha is cited as an illustration of a type of love. From the few clues available one is tempted to identify the missing gatha to be the following one: -GS I. 53 1654 ) Jai deva tum pasanno...... (p. 1241) This gāthā [ GS (W) 844] has been cited earlier on p. 1031. Vide S. No. (1196) supra. 1655 ) Sotum (?) suham na lasibhai...... (p. 1241) This gāthā [ GS (W) 911 ] has been cited earlier on p. 1036. Vide S. No. (1196) supra. Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter VII Prakrit Verses In Sarasvati-Kanthabharana' af no mean achievements. (SP) must have, been C1030_1050 A. D. "Bhoja was one of the most illustrious kings of ancient and medieval India. He was justly famed as a great patron of poets and Literature, as a great builder of temples and as a literary man of no mean achievements. His two works on poetics, " Sarasvatikanthabharana" (SKA) and Sringaraprakasa, (SP) must have, been composed between 1005-1054, probably towards the close of Bhoja's career i. e. between 1030-1050 A. D.3. "It is generally accepted that the first work of Bhoja in Alamkāra is the SKA." It contains over 350°Prakrit verses (including illustrations in Apabhramsa). However, as SP is a largery work containing over 1650 Prakrit and Apabhramsa verses, it is given precedence in the present study. SK A ) and Śringarahents. His two works at builder of temple 1005-1054. pro 1) Samkirnam (vākyam) yatha...... (pp. 21-22, v. 30) काअं खाअइ खुहिओ करं फेल्लेइ/धल्लेइ णिब्भरं रुट्ठो। सुणअं गेण्हइ कंठे हक्केअइ/हक्केइ अ णत्तिकं ठेरो॥ (काकं खादति क्षुधितः कूरं ( = भक्तं) क्षिपति निर्भर रुष्टः । शुनकं गृह्णाति कण्ठे निषेधति ( = भेषयति) नप्तारं स्थविरः ॥) better, we find in Hemacandra's The alternative readings, which are decidedly Kavyānusasana (p. 215, v. 256). 2) Apadam (vākyam) yathā...... (p. 22, v. 31) आउज्झि पिट्ठिअए जह कुक्कुलि णाम मज्झ भत्ताले । पेक्खंतह लाउलकण्णिआह हा कस्स कंदेमि ॥ (निर्भय॑ ताडयते यथा कुकुरी नाम मम भर्ता । प्रेक्षमाणानां राजकुलनियुक्तानां ( 3 प्रेक्षमाणान् राजकुलनियुक्तान् अनादृत्य) हा( = अहइ)कस्य क्रन्छमि ॥) 1) The Sarasvati-Kanthābharaṇa by Dhāreśvara Bhojadeva with commentaries of Rāmasimha (I-III) and Jagaddhara (IV), Kavyamala, 94, Nirnaya Sagar edn, ____Bombay, 1934. 2) The History of Sanskrit Poetics, by Mm Dr. P. V. Kane, 1951 (p. 251). 3) Ibid (p. 250). 4) V. Raghavan: Bhoja's Srngāra-Prakāśa (p. 67), 1978, 3rd edn. Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 340 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 3) Nyunopamam (vākyam) yatha...... (p. 25, v. 36) संहअ-चक्कवाअ-जुआ विअसिअ-कमला मुणालसंच्छण्णा । वावी वहु व्व रोअण-विलित्त-थणआ सुहावेइ ॥ (संहत-चक्रवाक-युगा विकसित-कमला मृणाल-संछन्ना । वापी वधूरिव रोचन-विलिप्त-स्तनी सुखयति ॥) 4) Adhikopamam (vākyam) yathā...... (p. 26, v. 37) अहिणव-मणहर-विरइअ-वलअ-विहूसा विहाइ णव-बहुआ। कुंदलअ व्व समुप्फुल्ल-गुच्छ-परिलित-भमर-गणा ॥ (अभिनव-मनोहर-विरचित-वलय-विभूषा विभाति नव-वधूः । कुन्दलतेव समुत्फुल्ल-गुच्छ-परिलीयमान-भ्रमर-गणा ॥) 5) Asariram (vākyam) yathā...... (p. 27, v.40) सेल-सुआ-रुद्धद्धं मुद्धाणाबद्ध-भुग्ग/मुद्ध-ससिलेहं। सीस-परिटिअ-गंगं संझा-पण पमहणाहं॥ (शैल-सुता-रुद्धाधं मूर्धाबद्ध-मुग्न/मुग्ध-शशिलेखम्। शीर्षपरिष्ठित-गङ्गं सन्ध्या-प्रणतं प्रमथ-नाथम् ॥) . . 6) Apakramam...yatha... (p. 39,1,55) काराविऊण खरं गामउडो मज्जिओ अ जिमिओ अ। णक खत्तं-त्तिहिवारे जोइसिअं पुच्छिउं चलिओ॥ (कारयित्वा क्षौरं ग्राम-प्रधानो ( = मुख्यो) मज्जितश्च भुक्तवांश्च । नक्षत्र-तिथि-वारान् ज्योतिषिकं प्रष्टुं चलितः ॥) Hemacandra (Kavyānusasana, p. 264, v. 382) reads मज्जिऊण जिमिऊण (मज्जित्वा जिमित्वा) : in the first half and नक्खत्तं तिहिवारे (नक्षत्रं तिथिवारी) in the second half. (p. 39,v, 56) 7) Khinnam...yathā..... वेवाहिऊण वहुआ सासुरअं दोलिआएँ णिज्जती। रोअइ दिअरो तं संठवेइ पासेण वच्चंतो॥ (विवाह्य वधूः श्वाशुरकं दोलिया नीयमाना। रोदिति देवरस्ता संस्थापयति पान वजन् ॥) Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 341 8) Parusam...yatha...... (p. 40, v. 58) खाहि विसं पिब मुत्तं णिज्जसु मारीए, पडउ दे वज्ज। दंत-खंडिअ-थणआ खिविऊण सुअं सवइ माआ ॥ (खाद विषं पिब मूत्रं नीयस्व मार्या पततु ते वजम् । दन्त-खस्ति-स्तनी क्षिप्त्वा सुतं शपति माता ॥) 9) Asadrsopamam . .yatha....... (p. 42, v. 62) णमह हरं रोसाणल-णिड-मुद्ध-(? विअड्ड-) वम्मह-सरीरं । वित्थअ-णिअंब-णिग्गअ-गंगा-सोत्तं व हिमवंतं ॥ (नमत हरं रोषानल-निर्दग्ध-मुग्ध-(? विदग्ध-) मन्मथ-शरीरम् । विस्तृत-नितम्ब-निर्गत-गङगा-स्रोतसमिव हिमवन्तम् ॥) *Viaddha' presents a better reading as it removes the metrical defect. It is preserved in Sr. Pr. IX. p. 339. 10, Niralamkāram...yatha...... (p. 43, v. 64) कोला खणंति मोत्थं गिद्धा खाति मडअ-मंसाई। उलुआ हणंति काए का उलुए वि वाअंति ॥ (कोलाः खनन्ति मुस्तं गृध्राः खादन्ति मृतक-मांसानि । उलूका घ्नन्ति काकान् काका उलूकानपि वायन्ति ॥) 11) Yuktiviruddham.. yathā..... ___(p. 46, v. 69) सुरहि-महु-पाण-लंपड-भमर-गणाबद्ध-मंडली-बंध । कस्स मणं गाणंदइ कुम्मी-पुट्ठ-ट्ठिअं कमलं ॥ (सुरभि-मधु-पान-लम्पट-भ्रमर-गणाबद्धमण्डलीबन्धम् ।। कस्य मनो नानन्दयति कूर्मी-पृष्ठ-स्थितं कमलम् ॥) 12) Aucityaviriddham yathā.... (p, 46,v.70) पढ़ेसुउत्तरिज्जेण पामरो पामरीऍ परिपुसइ। अइ-गरुअ-कूर-कुंभी-भरेण सेउल्लिअं वअणं ॥ (पट्टांशुकोत्तरीयेण पामरः पामर्याः प्रोञ्छति । अति-गुरुक-कूर-कुम्भी-भरेण स्वेदाद्रितं वदनम् ॥) ... (p, Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 Prakrit verses in Sanskrit Works on Poetics *13) Katte manama (? Katto nama)...... (p. 56) कत्तो णाम ण इटें सच्चं कवि-सेविएसु मग्गेसु । सीमंते उण मुक्कम्मि तम्मि सव्वं णवं चेअ॥ (कुतो नाम न दृष्टं सत्यं कवि-सेवितेषु मार्गेषु । सीमन्ते पुनर्मुक्ते तस्मिन् सर्व नवमेव ॥) --Gaüdavaho, v. 85 (p. 15) *14) Panthia na ettha satthavamatthi...... " (p. 65) पंथिअण एत्थ सत्थरमत्थि मणं पत्थरत्थले गामे । उण्णअ-पओहरं पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु ॥ (पथिक नात्र त्रस्तरमस्ति मनाकू प्रस्तर-स्थले ग्रामे । उन्नत-पयोधरं (पक्षे-पयोधरां)प्रेक्ष्य यदि वससि तद् वस ॥) Compare with this gātha Vajjālagga, No. 494 and the Sanskrit Commentary on it for a somewhat different cchay, and interpretation. *15) Uccai agamahi (? Uvvahai daia-ggahiaharottha...... (p. 81) उव्वहइ दइअ-गहिआहरो?-झिज्जत-रोस-पडिराअं॥ . पाणोसरंतमइरं फलिह-चस व मुहं बाला । (उद्वहति दयित-गृहीताधरोष्ठ-क्षीयमाण-रोष-प्रतिरागम्। पानापसरन्मदिरं स्फटिक-चषकमिव मुखं बाला ॥) Compare this gatha with the SK (Ch. V. v. 189, p. 627) and v. no. 690 from Gaudavaho. The fourth quarter reads : 'चस व णिअं मुहं वाला' [चषकमिव निजं मुखं बाला] ; व फलिअ-चसअं इमा वअणं' [इव स्फटिक-चषकमेषा वदनम्] -Gaiidavaho, v. no. 690 (p. 103) *16) Pallaviam via karapallavehim...... (p. 83) पल्लविअं विअ कर-पल्लवेहिं पष्फुलिों व मुद्धअच्छिहिं । फलिअं मिव पीण-पओहरेहिं अज्झाएँ लावणं ॥ (पल्लवितमिव कर-पल्लवैः प्रपुष्पितमिव मुग्धाक्षिभ्याम् । फलितमिव पीन-पयोधराभ्यां (प्रौढ-) युवत्या लावण्यम् ॥) -Vajjalagga v. 313 The reading munahaacchehim' in the Commentary renders the verse metrically defective. Compare with this gātha Vajjālagga, No. 313. Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 343 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics *17) Samanna-sundarinam vibbhamam...... (p. 87 [11 3-4]) सामण्ण-सुंदरीणं विन्भममुव्वहइ ()-मावहइ)अविणओ च्चे। धूमो च्चिअ पज्जलिआणं (? पज्जलिआहि) बहुमओ सुरहि-दारूण ॥ (सामान्य-सुन्दरीणां विभ्रममुद्वहति/मावहत्यविनय एव । धूम एव प्रज्वलितानां (? प्रज्वलिताद्) बहुमतः सुरभि-दारुणाम् ॥) --Gaüdavaho, v. 959 18) ...Gudhartham...yathā...... (p. 93, v. 133) अम्हारिसा वि कइणो कइणो हलिवुड्ड-सालि-पमुहा वि । मंडुक्क-मक्कडा वि हु होति हरी सप्प-सिंहा वि ॥ (अस्मादृशा अपि कवयः कवयो हरिवृद्धशालि-प्रमुखा अपि । मण्डूक-मर्कटा अपि खलु भवन्ति हरयः सर्प-सिंहा अपि ॥) 19) Moru kalavena vahai...... p. 94, v. 134 See Appendix-II for this Apabhramsa verse. 20) Ha to jo jjaladeu...... p. 110 v. 159 See Appendix-II for this illustration of Bhasi-citra'. .. 21) Na cchando-bhariga ityanus...... (p. 120 v. 166) जह हाउं ओइण्णे अब्भन्तमुल्हासिअ (? अब्भुत्तमुल्हसिअ)मंसुअलुतं । तह अ(?ण) ण्हाआ सि (? हाओ सि) तुम सच्छे गोला-णई-तूहे ॥ (यथा स्नातुमवतीर्णे अभिषिक्तम् (आर्द्रसत्) उत्स्रस्तमंशुक-पर्यन्तम् । तथा च (?न) स्नाता भवसि (? स्नातो भवसि)त्वं स्वच्छे गोदानदीतीर्थे ।) This passage is quoted in Hemacandra's Chando'nusasana (I. 7.5, p. 4). He reads “jaha ya na nhào si” in place of taha a nhàa si,- the reading found in SK. 22) Dhavalaim galetti (?)...... (p. 121 11. 3-4) The text of this passage is a medley of parts of lines belonging to different gāthas : Some words from the two lines, presented as a verse by the editors, when properly re-arranged, make the second hemistich of a gatha which we come across in Lilā vai (Gatha No. 1091): Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 344 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetic पच्चूस-गय-वरुम्मूलियाऍ उड्डीण-ससि - विहंगाए । धवलाई गलति णिसा - लयाएँ णक्खत्त - कुसुमाई ॥ ( प्रत्यूष गजव रोन्मूलितायाः उड्डीत शशि विहङ्गायाः । धवलानि गलन्ति निशालतायाः नक्षत्रकुसुमानि ॥ ) In धवलाइं गलेत्ति, ‘ गलेत्ति is obviously a scribal error or misreading of गलंति on the part of the editors. Dr. Upadhye, the editor of Lilāvai, says in a foot-note to this gāthā : "This gatha is not given by B, but is found only in PJ " (p. 164, fn. 2). In his Notes on this gāthā (p. 372) Dr. Upadhye observes : “ This is a beautiful gāthā describing the morning scene and quite independent by itself ". We find that Hemacandra has quoted this to illustrate that ए (and ओ) could be short at the end of a pada: एदोनौ पदान्ते प्राकृते हृस्वौ वा । पदान्ते वर्तमानावेकारौकारी प्राकृतभाषायां हृस्वौ वा भवतः । यथा - पच्चू सगयवरुभ्मूलिआए उड्डीणससिविहंगाए । धवलाई ग ंति निसालयाए नक्खत्तकुसुमाइ ॥ अओ (= पो ) मरायमरगयसंवलिआ णहयलाओं ओअरइ । हसिरिकंठ भट्ट ब्व कंठिआ कीरिछोली || इँ हिँ इत्येतयोः ह्रस्वत्वं शब्दानुशासने निर्णीतमिति नेहोच्यते । - Chando'nusāsana I. 10 The second quotation er etc. comes from the GS I. 75, but the first is not traced there. This gatha, with its second line read somewhat differently, is found included in the Surasundaricariya III. 245, where it stands thus : पच्चसगयवरुम्मलियाए उड्डीणससिविहंगाए । लिए गति व कुसुमाइ तारयनिहेण ॥ 11 Now a close look at the second gatha reveals that it contains the two words " ओयरइ ” which correspond to " णहअलाओ ओसरइ " of the medley text of Ratneśvara's Commentary on SK Still however, the two padas " धवलेंहि अणंजणसामलेहि " from Ratneśvara's text remain untraced. But the whole riddle of this medley passage is solved when we turn to Svayambucchandaḥ. Its nrarfafafa reads: हिरो बिंदुओ पआवसाणाम्मि लहू । छइल्लाण जहा -- ( हिकारी बिन्दुयुतः पदावसाने लघुः । छइल्लस्य (? विदग्धस्य ) यथा--) धवलेहिँ अणंजणसामलहिं परंततणुअतणुहि । णिद्दाएत्ति उवेदो गअणिद्दाह अच्छी ॥ १.२ ॥ Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 345 (धवलाभ्यामनञ्जनश्यामलाभ्यां पर्यन्ततनुकतनुकैः । निद्रायते उपेन्द्रः गतनिद्राभ्यामक्षिभ्याम् ॥१.२॥) एआरो सुद्धो पावसाणाम्मि लहू । वम्मउत्तस्य (-स्स)जहा-- (एकारः शुद्धः पदावसाने लघुः । वर्मपुत्रस्य यथा--) पच्चसगअवरमालिआए उड्डीणससिविहंगाए । धवलाइं गलंति णिसालआएँ णक्खत्तकुसुमाइं ॥१.३॥ (प्रत्यूषगजवरमृदितायाः उड्डीनशशिविहंगायाः । धवलानि गलन्ति निशालतायाः नक्षत्रकुसुमानि ॥) ओआरो सुद्धो पावसाणम्मि लहू अ । पालित्तस्स जहा(ओकारः शुद्धः पदावसाने लघुश्च । पादलिप्तस्य यथा-) उअ पोम्मराअमरगअसंवलिआ णहअलाओ ओअरइ । णहसिरिकंठब्भट्ट व्व कंठिआ कीररिछोली ॥१.४॥ (पश्य.पद्मरागमरकतसंवलिता नभस्तलादवतरति । नभःश्रीकण्ठभ्रष्टेव कण्ठिका शुकपङिक्तः ॥) The context in SK and Ratnesvara's comment thereon (pp. 120-121) leave no doubt that Ratneśvara had in mind these three illustrations. 23) Kutto lambhai ( ? katto labbhai)...... (p. 130 v. 181) कत्तो लब्भइ पंथिअ सत्थरअं एत्थ गामणि-घरम्मि । उण्णअ-पओहरे पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु ॥ (कुतो लभ्यते पथिक स्रस्तरक (शस्तरत) मत्र ग्रामणीगृहे । उन्नतपयोधरान् (उन्नत-पयोधरौ) प्रेक्ष्य यदि वससि तद् वस ॥) This gatha is cited by the author of Vajjalagga ( No. 494 ), by Hemacandra ( Kavyānu sāsana, p. 67) and Weber (G. S. No. 879) with some variant readings. 24) ...Prakrit-jatih suddha yathā...... (p. 144, v. 2) तुज्झ ण आणे हिअ मम उण मअणो दिआ अ रत्ति च । णिक्किव तवेइ बलिअं तुइ जुत्त-मणोरहाई अंगाई॥ (तव न जाने हृदयं मम पुनर्मदनो दिवा च रात्रि च । निष्कृप तापयति बलवत् त्वयि युक्तमनोरथान्यङ्गानि ॥) -Abhijñāna-Şakuntala III. 17 Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 346 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 25) Magadhikā yathā...... (p. 144, v. 3) शद/हद-माणश-मंश-भालके कुंभ-शहश्श वशाहि शंचिदे। अणिशं च पिआमि शोणिदे वलिश-शदे शमले हुवीअदि ॥ (शत-हत-मानुष-मांस-भारकाः कुम्मसहस्रं वसाभिःसंचितम् । अनिशं च पिबामि शोणित्तं वर्षशतं समरो भविष्यति ॥) -Venisamhāra III. 26) Paisaci suddhā yathā...... (p. 145, v. 4) पनमथ पनय-पकुप्पित-गोली-चलनग्ग-लग्ग-पतिबिंबं । तससु न ख-तप्पनेसु एकातस-तनु-थलं लुइं ॥ (प्रणमत प्रणय-प्रकुपित-गौरी-चरणान-लग्न-प्रतिबिम्बम् । ... दशसु नख-दर्पणेष्वेकादश-तनु-धरं रुद्रम् ॥) - Brhatkathāyām (Guņādhyasya) 27) Sauraseni suddha yathā...... (p. 145, v. 5) तुं सि मए चूअंकुर दिण्णो कामस्स गहिअ-धणुहस्स । जुवइ-मण-मोहण-सहो पंचन्महिओ सरो होहि ॥ (त्वमसि मया चूताङकुर दत्तः कामस्य गृहीतधनुषः । युवतिमनो-मोहनसहः पञ्चाभ्यधिकः शरो भव ॥) -Abhijñāna-Sakuntala VI. 3 28) Apabhramśaḥ śuddho yathā ...... (p. 145, v. 6) For this Apabhramsa verse vide Appendix-I). 29) Sanskrit-Prakritayoḥ sådhārārani...... . (p. 146, v. 7) सरले साहस-रागं परिहर रम्भोरु मुञ्च संरम्भम् । विरसं विरहायासं सोढुं तव चित्तमसहं मे ॥ -Malati-madhava VI. 10 30) Misra yathā...... (p. 147, v.9 (b)) जयति जनताभिवाञ्छितफलप्रदः कल्पपादपो गिरिशः । जअइ अ तमल्लिअंती गिरितनया पणइ-कप्पलआ ॥ (जयति च तमालीयमाना गिरितनया प्रणयि-कल्पलता) (p. 147, v. 10) 31) Samkirna yathā...... This verse/gāthā is corrupt and therefore, obscure. Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses, in Sanskrit Works on Poetics 347 32) Asādhārani yathā ...... (p. 148, v. 11 [b]) गोसे तिविछो(? तिगिच्छी)-रिछोलो तल्लं तूहे विवल्लिदा (?आ)॥ . (प्रभाते कमलरजःपडिक्तः अल्पसरः तीर्थे प्रसृता ॥) 33) Apabhrasta yathā...... (p. 148, v. 12) For this Apabhramsa verse vide ppendix-II. *34) Prakrtipariņāmaḥ / yathā ...... (p. 163) धुअ-मेह-महुअराओ घण-समआअडिओणअ-विमुक्काओ। णह-पाअव-साहाओ णिअअ-ट्ठाणं व पडिगआओं दिसाओ ॥ (घत-मेघ-मधकरा घन-समयाकृष्टावनत-विमुक्ताः । नमःपादप-शाखा निजक-स्थानमिव प्रतिगता दिशः॥) -Setu I. 19 *35) Yatha-ca...... (p. 163) सिसिर-पडिरोह--- This verse/gātha is corrupt and therefore, obscure. . *36) Parapurapravesah | yatha...yathā ca...... (p. 163) सविमो अणज्जुणमिमं अहिंदमवासुइं च अप्पाणं । सेवंजलि-दसण-गुण-कहासु तुह जो ण पज्जत्तो॥ (शपामहे अनर्जुनमिमम् अमहेन्द्रमवासुकि चात्मानम् । सेवाञ्जलिदर्शनगुणकथासु तव यो न पर्याप्तः॥) -Gaüdavaho v. no. 240 ... *37) Evam...(dhvanir anusandheyah 1)...... (p. 167) ताला जाअंति गुणा जाला ते सहिअएहि घेप्पंति । रवि-किरणाणुग्गहिआईं होंति कमलाई कमलाइं॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते स-हृदयैर्गुह्यन्ते।। रवि-किरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) -Visamabanalila (now lost), cited earlier in Dhv. Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 177) * 38 ) ( Uktiprakāro bhanithh...) taduchyate... .. इह ते जअंति कइणो जअमिणमो जाण सअल परिणामं । वासु ठिअं दीसह आमोअ-घणं व तुच्छं व ॥ ( इह ते जयन्ति कवयो जगदेतद् येषां सकल-परिणामम् । वाचासु स्थितं दृश्यत आमोद धनं वा तुच्छं वा ॥ ) 39) Paryāyakrtà (racanā ) yathā....... This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 40) Prakirnaghatanā yathā...... - Gaidavaho, v. 62 (p. 182, v. 68) 42) Muddhihi....... (p. 185, v. 76) हि (?) अच्छिह.. Vide for this Apabhramsa verse Appendix-II. 41) Abhisarikāṇam ca prayeṇa tilavanabjinikhaṇḍayoreva bahumānaprasiddih 1 Yad ittham āhuh...... (p. 187, v. 77) अतंतह (? अत्ता तह) रमणिज्जं अम्हं गामस्स मंडणीहूअं । लुअ-तिलवाडि सरिच्छं सिसिरेण कथं भिसिणिसंडं ॥ ( मात: ( सखि ) तथा रमणीयमस्माकं ग्रामस्य मण्डनीभूतम् । लून- तिलवाटीसदृशं शिशिरेण कृतमब्जिनीखण्डम् | ) -GS I. 8 (p. 187 [1 9 from below]) [हें] मुद्ध" मुह-पंकइ आवासिउ सिसिरु । ( [ तस्याः ] मुग्धाया मुख- पङ्कजे आवासितः शिशिरः ॥ ) This is, of course the fourth quarter of the verse given above (S. No. 40). * 43 ) Kamalā annasania (? Kamalā arā na malia )...... कमलाअरा ण मलिआ हंसा उड्डाविआ ण अ पिउच्छा । केण वि गामतडाए अन्भं उत्ताणअं वूढं (? छूढं ) ॥ ( कमलाकरा न मृदिता हंसा उड्डुयिता न च पितृष्वसः ( सखि ) । केनापि ग्रामागे भ्रमुत्तानितं क्षिप्तम् ॥ ) (p. 188 ) -GS II. 10 · Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 349 (p. 188) *44) Padivakkhamarnupunje...... पडिववख-मष्णु-पुंजे लावण्ण-उडे अणंग-गअ-कुंभे । पुरिस-सअ-हिअअ-धरिए कीस थगंती थणे वहसि ॥ (प्रतिपक्ष-मन्यु-पुजा लावण्यघटावनङ्ग-गज-कुम्भौ । ... पुरुषशतहृदयधृतौ किमिति स्तनन्ती स्तनौ वहसि ॥) -GS III. 60 •45) Padikammadiipesawa...... (p. 190 [last two lines] ) पडिकम्म-दूइ-पेसण-माणग्गहणेसु भासुर-पहुप्पंतो। हेमंतिओ सुहाअइ मलिण-मिअंको वि कामिणीण पओसो ॥ (प्रतिकर्म-दूती-प्रेषण-मान-ग्रहणेषु भासुर-प्रभवन् । हैमन्तिकः सुखयति मलिन-मृगाङ्कोऽपि कामिनीः प्रदोषः ॥) 46) Eddahamettatthania...... (p. 193 v. 82) एइहमेत्तत्थणिआ एहमेत्तेहिं अच्छिवत्तेहिं । एइहमेत्तावत्था एद्दहमेत्तेहि दिअहेहि ॥ (एतावन्मात्रस्तनी एतावन्मात्राभ्यामक्षिपत्राभ्याम् । एतावन्मात्रावस्था एतावन्मात्रैदिवसः ॥) -Cited later in KP II v 11 (p. 67), GS (W) 973 47) Kim tadena narendasehara...... (p. 197, v. 90) कि तादेण नरिंद-सेहर-सिहालीढग्गपादेण मे ___ किं वा मे ससुरेण वासवसहासीहासणद्धासिणा । ते देसा गिरिणो अ ते वणमही स ज्जेव मे वल्लहा कोसल्ला-तणअस्स जत्थ चलणे वंदामि गंदापि अ॥ (कि तातेन नरेन्द्रशेखरशिखालीढाग्रपादेन मे किं वा मे श्वशुरेण वासवसभासिंहासनाध्यासिना । ते देशा गिरयश्च ते वनमही सा चैव मे वल्लभा कौसल्यातनयस्य यत्र चरणौ वन्दामि नन्दामि च ॥) 48) Apphundantena naham...... (p. 239, v. 190) अप्फुदंतेण णहं महिं च तडि-उद्धमाइअदिसेण । दंदभि-गंभीर-रवं दंडहिअं अंबवाहेण ॥ (आक्रमता नभो महीं च तडिद्-व्याप्त-दिशा । दुन्दुभि-गम्भीर-रवं दुन्दुभित-(? गजित)मम्बुवाहेन ॥) Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 49) Pattā a siharāhha...... (p. 240, v. 191) पत्ता अ सीभराहअ-धाउ-सिला-अल-णिसण्ण-राइअ-जलअं। सझं ओज्झर-पहसिअ-दरि-मुह-णिम्महिअ-वउल-मइरामोअं॥ (प्राप्ताश्च शीकराहत-धातुशिला-तल-निषण्ण-राजित-जलदम् ।। सां निर्झर-प्रहसित-दरी-मुख-निर्गत-बकुल-मदिरामोदम् ॥) -Setu I. 56 50) Param jonha unha...... (p. 251, v. 223) परं जोण्हा उपहा गरल-सरिसो चंदण-रसो खद-क्खारो हारो मलअ-पवणा देह-तवणा । मुणाली वाणाली जलदि अ जलद्दा तणुलदा वरिट्ठा जं दिट्ठा कमल-णअणा सा सुवअणा ॥ (परं ज्योत्स्ना उष्णा गरल-सदृशश्चन्दनरसः क्षत-क्षारो हारो मलय-पवना देह-तपनाः । मृणाली बाणाली ज्वलति च जलार्दा तनु लता वरिष्ठा यद् दृष्टा कमल-नयना सा सुवदना ॥) -Karpüramañjari II. 11 51) Dhumai dhumakaluse...... __ (p. 253, v. 227) धूमाइ धूम-कलुसे जलइ जलंतारहंत-जीआ-बंधे। पडिरव-पडिउण्ण-दिसं रसइ रसंत-सिहरे धणुम्मि णहअलं ॥ (धूमायते धूमकलुषे ज्वलति ज्वलदारोहज्जीवाबन्धे । प्रतिरव-प्रतिपूर्ण-दिक रसति रसच्छिखरे धनुषि नभस्तलम् ॥) -Setu V. 19 52) Uahissa jasena jasam...... (p. 287 v. 240) उअहिस्स जसेण जसं धीरं धीरेण गरुअआएँ वि गरुअं। रामो ठिइए वि ठिई भणइ रवेण अ रवं समुप्फुदंतो॥ (उदधेर्यशसा यशो धैर्य धैर्येण गुरुतयापि गुरुताम् । रामः स्थित्यापि स्थिति भणति रवेण च रवं समाक्रामन् ॥) -Setu IV. 43 53) Cando kandappamittam..... ___(p. 287, v. 334) चंदो कंदप्पमित्तं विहरण-सहलो हारि-तारा-पबंधो सच्छंदो वंदणिज्जो कुवलअ-दलणो संकरे मेलिकारी। कंदोदोल्लासलासी जअइ सिव-सिहा मंडणीभूद-खंडो देता (? देंतो) जोण्हा-जलोहो विहिअ-णिअ-रई विन्भमाणं बलेण ॥ Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Pakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 351 (चन्द्रःकन्दर्प-मित्रं विहरण-सफलो हारि-तारा-प्रबन्धः स्वच्छन्दो वन्दनीयः कुवलय-दलनः शङ्करे मेलिकारी। कन्दोदोल्लासलासी जयति शिव-शिखा-मण्डनीभूत-खण्डो ददज्ज्योत्स्नाजलौघों विहितनिजरतिविभ्रमाणां वलेन ॥) 54) Jantimanurundhum...... (p. 296, v. 345) Vide for this Apabhramsa verse Appendix-II. 55) Vanau ujju...... (p. 296, v. 346) Vide for this Apabhramsa verse Appendix - II. 56) Jai dearena bhania...... (p. 302, v. 370) जइ देअरेण भणि खग्गं घेतूण राउलं वच्च । ता कि सेवअ-वहुए हसिऊण वलोइअं सअणं ॥ (यदि देवरेण भणिता खङगं गृहीत्वा राजकुलं व्रज । तत् कि सेवक-वध्वा हसित्वावलोकितं शयनम् ॥) This gātha is almost identical in sense with the following one occurring in Vaijalagga (S. No. 622). जइ देवरेण भणिया खग्गं घेत्तण राउले वच्च । ता कीस मुद्धडमुही हसिऊण पलोअए सेज्जं ॥ (यदि देवरेण भणिता खड्गं गृहीत्वा राजकुले व्रज । तत् कस्मान्मुग्धमुखी हसित्वा प्रलोकयति शय्याम् ॥) -Vajjalagga, No. 622 57) Ko so joana vao...... (p. 303,v. 376) को सो जोअणवाओ को दंडाणं दुवे सहस्साई। का काली का मधुरा किं शुक-पृथु-कानन-च्छायम् ॥ (कास योजन-पादः कः(स यो) दण्डानां द्वे सहस्र । का काली का मधुरा किं शुक-पृथ-कानन-च्छायम् ।) 58) Bhaddam bhodu sarassaia...... (p. 306, v. 385) भई भोदु सरस्सईअ कइणो गंदंतु वासाइणो अण्णाणं पि परं पअदृदु वरा वाणी छइल्लप्पिआ। वच्छोमी तह माअही फुरदु णो सा किं च पंचालिआ रीदीओ विलिहंतु कव्व-कुसला जोण्हं चओरा विअ ॥ Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 352 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (भद्रं भवतु सरस्वत्याः कवयो नन्दन्तु व्यासादयः अन्येषामपि परं प्रवर्ततां वरा वाणी विदग्धप्रिया । वैदर्भी तथा मागधी स्फुरतु नः सा कि च पाञ्चालिका रीतीविलिहन्तु काव्य-कुशला ज्योत्स्नां चकोरा इव ॥) -Karpūramañjari I. 1 59) Paapidiamahisasura...... (p. 307, v. 388) For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. 60) Maavahanimitta...... (p. 307, v. 389) मअ-वह-णिमित्त-णिग्गअ-मइंद-सुण्णं गहं णिएऊण । लद्धावसरो गहिऊण मोत्तिआइं गओ वाहो ॥ (मृग-वध-निमित्त-निर्गत-मृगेन्द्र-शून्यां गुहां दृष्ट्वा । लब्धावसरो गृहीत्वा मौक्तिकानि गतो व्याधः ॥) --Marica-vadhe 61) Ucciu valiyia (?)...... (p. 307, v. 390) For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. 62) Suavahavaiara...... (p. 308, v. 391) For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. 63) Nisuniu paccha...... (p. 208, v. 392) This passage is found quoted in Svayambhicchandah : 6.90.1. Vide for this Apabhramsa verse Appendix-II. 64) Vihesi harimuhi...... (p. 308, v. 393) For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. 65) Candanadhusaraan...... (p. 308, v. 394) चंदण-धूसरअं आउलिअ-लोअणअं हासपरम्मुहअं णीसास-किलामिअं । दुम्मणदुम्मणअं संकामिअमंडणअं माणिणि आणणअं किं तुज्झ कर-ट्ठिअसं ॥ (चन्दन-धूसरमाकुलित-लोचनं हास-पराङमुखं निःश्वास-क्लमितम् । दुर्मनसां दुर्मनस्कं संक्रामित-मण्डनं मानिनि, आननं किं तव करस्थितम् ॥) Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___353 66) Ai dummanaa...... (p. 309, v. 395) अइ[दुम्मण-]दुम्मणआ अज्ज (? अह) किणो(? किंणो) पुच्छामि तुमं । जेण(?ण) जिविज्जइ जेण विलासो (? जेण विणा) सो पलि (?रि) हिज्जइ कोस जणो॥ (अयि दुर्मनसां दुर्मनस्क अथ किं पृच्छामि त्वाम् । न जीव्यते येन विना स परिह्रियते कस्माज्जनः ॥) Chanapitthadhüsaratthani...... (p. 314, v. 3) छण-खण-पिट्ठ-धूसर-त्थणि महु-मअ-तंबच्छि कुवलआहरणे । कस्स-(? कण्ण)-कअ-चूअ-मंजरि पुत्ति तुए मंडिओ गामो॥ (क्षण-पिष्ट-धूसर-स्तनि मधु-मद-ताम्राक्षि कुवलयाभरणे । कस्य (? कर्ण) कृत-चूत-मञ्जरि पुत्रि त्वया मण्डितो ग्रामः ॥) Cf. GS (W) 826 The reading. Kanna' for ' Kassa' as given further on (p. 664 v. 300) is highly superior as it eminently suits the context. 68) Samvallanamauli..... (p. 314 [11 14-16]) It has not been possible to restore this verse. 69) Sahibhi bhammamana (?)...... (p. 315, v. 5) सहिआहि भण्णमाणा थणए लग्गं कुसुंभ-पुप्फ ति । मुद्धवहुआ हसिज्जइ पप्फोडती गहवआई॥ (सखीभिर्भण्यमाना 'स्तनयोर्लग्नं कुसुम्भ-पुष्पम् ' इति । मुग्धवधूहस्यते प्रस्फोटयन्ती नखपदानि ॥) -GS II. 45 70) Namaha avaddhiatungam (p. 318 1 7) णमह अवड्ढिअ-तुंगं-- (नमत अधित-तुङ्गम्--) This is the opening part of the opening verse in Setubandha. For the full verse see S. No. 71 infra. 71) Namaha avaddhia turingam...... (p. 319, v. 16) णमह अवड्ढि-तुंगं अविसारिअ-वित्थ अणोणअ-गहिरं। अप्पलहुअ-परिसण्ह अण्णाअ-परमत्थ-पाअडं महुमहणं ॥ (नमत अवधित-तुङ्गम् अविसारित-विस्तृतम् अनवनत-गभीरम् । अप्रलघुक-परिश्लक्ष्णम् अज्ञात-परमार्थ-प्रकटं मधुमथनम् ॥) -Setu I. 1 Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 354 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 72) Pinattuna (? Pinattana)-duggejjam (?-duggejjham)...... (p. 334, v. 16) पोणत्तण-दुग्गेज्झं जस्स भुआअंत-णिठुर-परिग्गहिरं । रिट्ठस्स विसम-वलिअं कंठं दुक्खेण जीविअं वोलीणं ॥ (धीनत्व-पुर्घा ह्यं यस्य भुजायन्त्र-निष्ठुर-परिगृहीतम् । अरिष्टस्य विषमवलितं कण्ठं दुःखेन जीवितं गतम् (अतिक्रान्तम्) ॥) -Setu I.3 73) Vahittā padivaanam na dei...... (p. 336, v. 51) वाहित्ता पडिवअणं ण देइ रूसेइ एक्कमेक्कम्मि/एक्कमेक्कस्स । अज्जा/असई कज्जेण विणा पइप्पमाणे णई-कच्छे ॥ (व्याहृता प्रतिवचनं न ददाति रुष्यत्येककस्मिन् रुष्यत्येकैकस्य। आर्या असती कार्येण विना प्रदोप्यमाने नदीकच्छे ॥) -GS V. 16 74) Samai samalie...... (p. 336, v. 52) सामाइ सामलीए/सामलिज्जइ अद्धच्छि-प्पलोअ (? पलोइरीअ) मुह-सोहा । जंबूदल-कअ-कष्णावअंसे भमिरे -कण्णावअंस भमिरे हलिअ-पुत्ते ॥ (श्यामायाः श्यामलायते श्यामायते श्यामलायाः अर्धाक्षि-प्रलोकनशीलाया मुखशोभा। जम्बूदल-कृत-कर्णावतंस-भ्रमणशीले हालिकपुत्रे ॥) -GS II. 80 75) Podhamahilanam jajjam (?)...... 'p. 338, v. 56) पोढ-महिलाणं जं जं सु-सिक्खिअं तं रए सुहावेइ। जं जं असिक्खि णव-बहूण तं तं रइं देइ ॥ (प्रौढ-महिलानां यद् यत् सुशिक्षितं तद् रते ( = सुरते) सुखयति । यद् यद् अशिक्षितं नव-वधूनां तत् तद् रतिं ददाति ॥) 76) Sa uppadi gotthauhi...... (p. 341, v. 62) सा उप्पडी गोठ्ठउहि णोक्खी कावि विसगंठि। भिडिय पचेल्लिउ सो मरइ जस्स ण लग्गइ कंठि ॥ (सा उत्पन्ना गोष्ठे नवीनैव कापि विषग्रन्थिः । अयि ( ? ) प्रत्युत स म्रियते यस्य न लगति कण्ठे ॥) Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 355 Hemacandra, however, reads this verse as follows: साव-सलोणी गोरडी नवखी कवि विस-गंठि । भडु पच्चलिउ सो मरइ जासु ण लग्गइ कठि ॥ (सर्व-सलावण्या गौरी नवा कापि विषग्रन्थिः। भटः प्रत्युत स म्रियते यस्य न लगति कण्ठे ॥) -Siddhahema VIII. 4. 420 Kalpalataviveka (p. 275 ), however, seems to have read 'Bhadi' for • Bhadu' and ' Pacceliu'. Note : Vide for this Apabhramsa verse Appendix-Il as well. . 77) Uddhaccho piai jalam...... (p. 346,v.73) उद्धच्छो पिअइ जलं जह जह विरलंगुली चिरं पहिओ। पाआवलिआ (? पावालिआ)वि तह तह धारं तणुअं पि तणुएइ ॥ (ऊर्ध्वाक्षः पिबति जलं यथा यथा विरलाङगुलिश्चिरं पथिकः । प्रपा-पालिकापि तथा तथा धारां तनुकामपि तनूकरोति ॥) -GS II. 61 78) Golavisamoāra...... (p. 347, v. 74) गोला-विसमोआर-च्छलेण अप्पा उरम्मि से मुक्को। अणुअंपा-णिद्दोसं तेण वि सा गाढमुवऊढा ॥ (गोदा-विषमावतारच्छलेन आत्मोरसि तस्य मुक्तः । अनुकम्पानिर्दोषं तेनापि सा गाढमुपगूढा ॥) -GS II. 93 79) Jo tia ahararao...... (p. 349, v. 79) जो तीअ ( = तीऍ) अहर-राओ रत्ति उव्वासिओ पिअअमेण । सो चिअ दीसइ गोसे सवत्ति-णअणेस संकंतो॥ (यस्तस्या अधर-रागो रात्रावुद्वासितः प्रियतमेन । स एव दृश्यते प्रातः सपत्नी-नयनेषु संक्रान्तः ॥) -GS II 66 80) Panaudi avi (?) jaliuna (?)... (p. 352, v. 85) पाणउडीअ (पाणउडोऍ) वि जलिऊण हुअवहो जलइ जण्णवाडम्मि । ण हु ते परिहरिअव्वा विसमदसासंठिआ पुरिसा ॥ (पानकुटयामपि ज्वलित्वा हुतवहो ज्वलति यज्ञवाटे । न खलु ते परिहर्तव्या विषमदशासंस्थिताः पुरुषाः ॥) -GS III. 27 Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 356 81) Hia tiracchiyai....... For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. 82) Na una varakoanda..... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 353, v. 86 ) ण उण वर कोअंड - दंड युति (? पुत्ति ) माणुसे वि एमेअ । गुणवज्जिए ण जाअइ वंसुप्पण्णे वि टंकारो || ( न पुनर्वर कोदण्डदण्डके पुत्रि मानुषेऽप्येवमेव । गुण-वर्जितेन जायते वंशोत्पन्नेऽपि टङ्कारः ॥ ) The second half of thls gatha is identical in sense with the second half of the following gāthā from Vajjalagga (No. 686) : सुप्पन्न विधणू गुणरहिए नत्थि टंकारो । Prof. Patwardhan says in his Notes (p. 574) : "We must construe the words in the second half as follows: ... The correct wording should be : (p. 354, v. 89 ) ( जइवि ) घणू सुप्पन्नो ( होइ ) ( तह वि) गुणरहिए तम्मि टंकारो नत्थि । 12 सुवि धम्म निरगुणे नत्थि टंकारी । 83) Annonnehim sucaria....... For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. 84 ) Mohavirame sarosam...... 85) Hasiam sahatthat alam...... (p. 356, v. 91) (p. 363, v. 108) मोह-विरमे सरोसं थोर-त्थण-मंडले पुर-वहूणं । जेण करिकुंभ संभावणाऍ दिट्ठी परिठ्ठविआ ।। ( मोह-विरमे सरोषं स्थूल-स्तन-मण्डले सुर-वधूनाम् । ये करि कुम्भसंभावनया दृष्टिः परिस्थापिता || ) (p. 364, v. 109) हसिअं सहत्थतालं सुक्खवडं उवगएहिं पहिएहिं । पत्तष्फलसारिच्छे/पत्तअफलाणं सरिसे उड्डीणे पूस / सुअ-वंदम्मि || ( हसितं सहस्त- तालं शुष्क- वटमुपगतैः पथिकः । पत्र- फल-सदृशे / पत्र- फलानां सदृश उड्डीने शुकवृन्दे ॥ ) -GS III. 63 Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 86) So muddhamio miātanhiahim...... (p. 365, v. 111) सो मुद्ध-मिओ-मओ मिअत व्हिआहि / मायहिआहि तह दूमिओ आसाहि । जह सम्भावमईण विणईण वि परम्मुहो जाओ ॥ ( स मुग्ध - मृगो मृगतृष्णिकाभिस्तथा दूनो हताशाभिः । यथा सद्भावमतीनामपि ( ० मयीष्वपि ) नदीनां (नदीषु ) पराङ्मुखो जातः ॥ ) This gatha is later on quoted in Alamkaramahodadhi (p. 249) by Narendraprabha to illustrate after Bhoja, the second variety " tattves' tattvarūpā” of Bhrāntih. (p. 368, v. 118) 87 ) Virahinihiaakaantahim....... For this Apabhramśa verse vide Appendix-II. 88) Entovi na saccavio....... (p. 372, v. 126 ) तो वि ण सच्चविओ गोसे पसरत्त (? पसरत - ) पल्लवारुणच्छाओ । मज्जण बेसुमओ तह मअतंबेसु लोअणेसु अमरिसो ॥ ( आयन्नपि / आगच्छन्नपि न दृष्टः प्रातः प्रसरत्पल्लवारुणच्छायः । मज्जन-ताम्रयीमंदस्तथा मदताम्रयोर्लोचन पोरमर्षः 11 ) The reading" cchão" violates the metre. The reading "rão" found in Hemacandra's Kāvyānuśāsana (p. 369, v. 576) perfectly agrees with the metre. Hemacandra's reading " jise" for " gose appears to be genuine in view of the reference to majjana' (bathing) ,, (p. 373, v. 127) पिअदंसणेण (? पिअदंसण - ) सुह-रस-मउलिआइँ जह से ण होंति णअणाई । ता केण करणरइअं लविखज्जइ कुवलअं तिस्सा ॥ (प्रिय दर्शन - सुख- रस- मुकुलिते यदि तस्या न भवतो नयने । तदा केन कर्ण-रचितं लक्ष्यते कुवलयं तस्याः || ) 89) Piadamsanena suharasa...... 90) Paadiasanehasambhava ( ? sabdhāva) -GS IV. 23 ..... (p. 373, v. 128) अअि-सह-पाअ डिअ णेह सम्भाव-विब्भमं तीअ जह तुमं दिट्ठो । संवरण - वावडाए अण्णो वि जणो तह च्चेअ ॥ (प्रकटित-स्नेह-सद्भाव-विभ्रमं तया यथा त्वं दृष्टः । संवरण- व्यापतया अन्योऽपि जनस्तथैव ।। ) 357 -GS II. 99 Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 358 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 91) Ditthae vi janna (jam na) dittho...... __(p. 373, v. 129) दिट्ठाएँ जं ण दिट्ठो आलविआए वि जं ण आलत्तो। उवआरो जं ण कओ तेण अ/तं चिअ कलिअं छइल्लेहि ॥ (दृष्टया यन्न दृष्ट आलपितयापि यन्नालपितः। उपचारो यन्न कृतस्तेन च तदेव कलितं छेकः/विदग्धैः ।।) -Cr. Alamkāra-Kaustubha The Vajjalaggam ( v. 284, p. 76) reads this gatha as follows: सहस त्ति जं न दिट्ठो सरल-सहावेण जं न आलत्तो । उवयारो जं न कओ तं चिय कलियं छइल्लेहि ॥ (सहसेति यन्न द्ष्टः सरल-स्वभावेन यन्नालपितः । उपचारो यन्न कृतस्तदेव कलितं छेकैः ॥) Weber reads the first half as : दिठ्ठाइ जं ण दिवो सरल-सहावाइ जं च णालविओ/जं न आलत्तो। -GS (W) 720 92) Gorangau taruniano...... (p. 374, v. 130) For this Apabhramsa stanza vide Appendix-II. 93) Genha paloeha imam...... (p. 377, v. 138) गेण्ह पलोएह इम/गेण्हह पलोअह इमं विअसिअ-णअणा/पहसिअवअणा पिअस्स/ पइस्स अप्पेइ। धरिणी/जाआ सुअस्स (? सुअ)-पढमुभिण्णदंतजुअलंकिअं बोरं ॥ (गृहाण गृहणीत प्रलोकयेमं विकसित-नयना/प्रहसितवदना प्रियस्य/पत्युरर्पयति । गृहिणी/जाया सुत-प्रथमोद्भिन्नदन्तयुगलाडिकतं बदरम् ॥) The alternative readings are found in the GS. -GS II. 100 94) Saloe ccia sure...... (p. 377, v. 139) सालोए च्चिअ सूरे घरिणी घरसामिअस्स घेत्तूण । णेच्छंतस्स वि पाए धुअइ हसंतो हसंतस्स ॥ (सालोक एव सूर्ये गृहिणी गृहस्वामिनो गृहीत्वा । अनिच्छतोऽपि पादौ धावति (= प्रक्षालयति) हसन्ती हसतः ॥) -GS II.30 . Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit. Verges in Sanskrit Works on Poetics 359 95) Salivanagovide....... (p. 378, v. 140) सालिवणगोविआए उड्डायंतीऍ पूस-विदाई। सवंगसुंदरीऍ वि पहिआ अच्छीइ पेच्छंति ॥ (शालिवनगोपिकाया उड्डाययन्त्याः शुकवृन्दानि । सर्वाङ्गसुन्दर्या अपि पथिका अक्षिणी एव प्रेक्षन्ते ॥) 96) Golāadatthiam pecchituna...... (p. 378, v. 141) गोलाअडट्ठिअं पेच्छिऊण गहवइसुअं हलिअ-सोण्हा । आढत्ता उत्तरिउं दुक्खुत्ताराएँ पअवीए ॥ (गोदा-तट-स्थितं प्रेक्ष्य गृहपतिसुतं हालिक-स्नुषा । आरब्धा उत्तर्तुं दुःखोत्तरया पदव्या ॥) -GS II. 31 97) Hiae rosugghunmam....... (p. 379, v. 142) हिअए रोसुग्घुणं/रोसुग्गिणं/रोसुक्खित्तं पाअप्पहरं सिरेण पत्थंतो। णह उदओ (?) [ण हओ दइओमाणंसिणीए थोरंसुअं रुण्णं ॥ (हृदये रोषोधूर्ण रोषोद्गीर्ण/रोषोत्क्षिप्तं पादप्रहारं शिरसा प्रार्थयमानः । न हतो दयितो मनस्विन्या स्थूलाश्रुकं रुदितम् ॥) -Cf GS (W) 916 The Vajjālagga (v. 616) reads taha u tti pio'. .98) Gajante khe meha....... (p. 383, v. 153) गज्जते खे मेहा फुल्ला णीवा पणच्चिआ मोरा। णट्ठो चंदुज्जोओ वासारत्तो हला पत्तो॥ (गर्जन्ति खे मेघाः फुल्ला नीपाः प्रतिता मयूराः। नष्टश्चन्द्रोद्योतो वर्षारात्रः( = वर्षतुः) सखि प्राप्तः ॥) - 99) Ai sahi vakkullaviri...... (p. 384, v. 155) अइ सहि वक्कुल्लाविरि छुहिहिसि गोत्तस्स मत्थए छारं । अच्चंत-दत्त-दिह्रण सामिवलिएण हसिएण॥ (अयि सखि वक्रोल्लपितः ( = वक्रोल्लपनशीले)क्षेप्स्यसि गोत्रस्य मस्तके क्षारम्/भस्म । अत्यन्त-दत्त-दृष्टेन सामि-वलितेन हसितेन ॥) Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 360 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 100) Disai na cuamaulam...... (p. 384, v. 156) दोसइ ण चूअमउलं अत्ता ण अ वाइ मलअगंधवाहो । एत्तं वसन्तमासो सहि जं(? पत्तं वसंतमासं साहइ) उक्कंठिअं चेअं॥ (दृश्यते न चूतमुकुलं हे सखि न च वाति मलय-गन्धवाहः । प्राप्तं वसन्तमासं कथयत्युत्कण्ठितं चेतः॥) -GS VI. 42 Mundaiacunnakasāa..... (p. 387, v. 162) मुंडइआ-चुण्ण-कसाअ-साहिलं पाण-णावण-विइण्णं । तेलं पडिअत्थणीण वि कुणइ पोषुण्णए थणए ॥ (मुण्डितिका-( = अलम्बुसा-)चूर्ण-कषाय-साधितं पान-नावन ( = नस्य-) वितीर्णम् । तैलं पतितस्तनीनामपि करोति पीनोन्नतौ स्तनौ ॥) 101) 102) Vaivivaraniggadalo...... (p. 389,v.166) वइ-विवर-णिग्गअ-दलो एरंडो साहइ व्व तरुणाणं । एत्थ घरे हलिअ-वहू एदहमेत्तत्थणी वसइ ॥ (वृति-विवर-निर्गत-दल एरण्डः कथयतीव तरुणेभ्यः। अत्र गृहे हालिकवधूरेतावन्मात्रस्तनी वसति ॥) -GS III. 57 103) Saggam aparijaam...... (p. 395, v. 177) सग्गं अपारिजाअं कोत्यह-लच्छी-विरहिअं महुमहणस्स उरं। सुमरामि मह ण-पुरओ अमुद्ध-चंदं च हर-अडा-पब्भारं ॥ (स्वर्गमपारिजातं कौस्तुभ-लक्ष्मी-विरहितं मधुमथनस्योरः।। स्मरामि मथन-पुरतो ऽ मुग्धचन्द्रं च हर-जटा-प्राग्भारम् ॥) -Setu IV. 20 104) Jan jassa hoi saram...... (p. 396, v. 180) जं जस्स होइ सारं/जो जस्स विहव-सारो, तं सो देइ ति किमत्थ (? कित्थ)अच्छेरं । अणहोतं वि हु (? पि खु) दिण्णं तइ दोहग्गं सवत्तीणं ॥ (यद् यस्य भवति सारं/यो यस्य विभव-सारं तं स ददातीति किमत्राश्चर्यम् । अभवदपि खलु दत्तं त्वया दौर्भाग्यं सपत्नीनाम् ॥) -GS III. 12 The printed text, as found in Weber, shows some variant readings (which are given above as alternative readings). Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 361 105) Candasarisam muham se...... (p. 400, v. 2) चंदसरिसं मुहं से अमअ-सरिच्छो अ/सरिसो अमअस्स मुहरसो तिस्सा । सकअग्गह-रहसुज्जल-चुंबणअं कस्स सरिसं से ॥ (चन्द्र-सदृशं मुखं तस्या अमृत-सदृक्षश्च तस्याः सदृशो ऽ मृतस्य मुखरसस्तस्याः। सकचग्रह-रभसोज्ज्वल-चुम्बनकं कस्य सदृशं तस्याः ॥) The alternative reading is presented by Weber in his edition. -GS III. 13 106) Kamala-kara rambhordh (?)...... (p. 401, v. 3) कमल-करा रंभोरू कुवलअ-णअणा मिअंक-वअणा सा। कह णुणव-चंपअंगी मुणाल-बाहू पिआ तवइ/दहइ ॥ (कमल-करारम्भोरूः कुवलय-नयना मृगाङ्क-वदना सा। कथं नु नव-चम्पकाङ्की मृणाल-बाहुः प्रिया तपति/दहति ॥) The alternative reading dahai' (Sk' dahati') is found in the commentary on this gatha. 107) Soha vva lakkhanamuham...... (p. 410, v. 19) सोह व्व लक्खण-मुहं वणमाल व्व विअडं हरिवइस्स उरं । किनि व्व पवण-तण आण व्व बलाइं से विलग्गइ दिट्टी ॥ (शोभेव लक्ष्मण-मुखं वनमालेव विकटं हरिपतेरुरः । कोतिरिव पवन-तनयमाज्ञेव बलान्यस्य विलगति दृष्टिः ॥) -Setu I. 48 108) Vavasaaraippaoso...... (p. 416, v. 29) ववसाअ-रइ-प्पओसो रोस-गइंद-दिढ-सिखला-पडिबंधो। कह कह वि दासरहिणो जअ-केसरि-पंजरो गओ घण-समओ॥ (व्यवसाय-रवि-प्रदोषो रोष-गजेन्द्र-दृढ-शृङ्खला-प्रतिबन्धः । कथं कथमपि दाशरथेर्जयकेसरि-पञ्जरो गतो धन-समयः ॥) -Setu I. 14 109) Papphuria-uttha-dalaam ..... (p. 422, v. 37) पप्फुरिअ-उट्ठ-दलअं तक्खण-विगलिअ-रुहिर-महु-विच्छड्डे । उक्खडिअ-अंठ-णालं पडिअं फुड-दसण-केसरं मुह-कमलं ॥ (प्रस्फुरितोष्ठ-दलं तत्क्षण-विगलित-रुधिर-मधु-विच्छर्दम् । उत्खण्डित-कण्ठनालं पतितं स्फुट-दशन-केसरं मुख-कमलम् ॥) Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 362 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___110) To kumbhaamapadivaana...... (p. 422, v. 38) तो कुंभअण्ण-पडिवअण-दंड-परिघट्टिामरिस-घोर-विसो। गलिअंसुअ-णिम्मोओ जाओ भोसणअरो दसाणण-भुअओ ॥ (ततः कुम्भकर्ण-प्रतिवचन-दण्ड-परिघट्टितामर्ष-घोर-विषः । गलितांशुक-निर्मीको जातो भीषणतरो दशानन-भुजगः ॥) 111) Sohai visuddhakirano...... (p. 424, v. 41) सोहइ विसुद्ध-किरणो गअण-समुद्दम्मि रअणि-वेला-लग्गो। तारा-मुत्ता-वअरो फुड-विहडिअ-मेह-सिप्पि-संपुड-विमुक्को ॥ (शोभते विशुद्ध-किरणो गगन-समुद्रे रजनी-वेला-लग्नः । तारा-मुक्ता-प्रकरः स्फुट-विघटित-मेघ-शुक्ति-संपुट-विमुक्तः ॥) - Setu I. 22 112) Vanaraikesahattha...... (p. 425, v. 42) वणराइ-केस-हत्था कुसुमाउह-सुरहि-संचरंत-धअवडा । ससिअर-मुहुत्त-मेहा तम-पडिहत्था विणेति धूमुप्पीडा ॥ . (वन-राजि-केश-हस्ता कुसुमायुध-सुरभि-संचरद्-ध्वजपटाः। शशि-कर-मुहूर्त-मेघास्तमःप्रतिहस्ता विनिर्यन्ति धूमोत्पीडाः ॥) , 113) Raiarakesara-nivaham...... (p. 427, v. 45) रइ-अर-केसर-णिवहं सोहइ धवलब्भ-दल-सहस्स-परिगअं । महुमहदंसणजोगं पिआमहुप्पत्ति-पंकअं व णहअलं ॥ (रवि-कर-केसर-निवहं शोभते धवलान-दल-सहस्र-परिगतम् । मधुमथ-दर्शन-योग्यं पितामहोत्पत्ति-पङ्कजमिव नभस्तलम् ॥) -Setu I. 17 114) Diho diaha-bhuamgo...... (p. 427, v. 46) दोहो दिअह-मुअंगो रइ-बिंब-फणा-मणि-प्पहं विअसंतो। अवरसमुद्दमुवगओ मुंचंतो कंचुअ व घम्मअ-णिवहं ॥ (दी? दिवस-भुजङ्गो रवि-बिम्ब-फणा-मणि-प्रभा विकसमानः । अपर-समुद्रमुपगतो मुञ्चन् कञ्चुकमिव धर्म-निवहम् ॥) Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 363 115) Dhua-meha-mahuarā0...... (p. 428, v. 47) धुअ-मेह-महुअराओ घणसमआअड्ढिओणअ-विमुक्काओ। णह-पाअव-साहाओ णिअअ-ट्ठाणं व पडिगआओ दिसाओ ॥ (घुत-मेघ-मधुकरा घन-समयाकृष्टावनत-विमुक्ताः । नभःपादप-शाखा निजक-स्थानमिव प्रतिगता दिशः ॥) -Setu I. 19 116) Pina-paohara-laggam...... (p. 429, v. 48) पीण-पओहर-लग्ग दिसाणं पवसंत-जलअ-समअ-विइण्णं । सोहग्ग-पढम-इण्हं पम्माअइ सरस-णहवअं इंदधणुं ॥ (पीन-पयोधर-लग्नं दिशां प्रवसज्जलद-समय-वितीर्णम् । सौभाग्य-प्रथम-चिह्न प्रम्लायति सरस-नखपदमिन्द्रधनुः ॥) -Seiu I. 24 117) Saalujjoia-vasuhe...... __ (p. 431, v. 50) सअलुज्जोइअवसुहे समत्थ-जिअलोअ-वित्थरंत-पआवे । ठाइ ण चिरं रविम्मि व विहाण-पडिआ वि मइलदा सप्पुरिसे ॥ (सकलोद्योतित-वसुधे समस्त-जीव-लोक-विस्तृण्वत्-प्रतापे । तिष्ठति न चिरं रवाविव विधान-पतितापि मलिनता सत्पुरुषे ॥) -Setu III. 31, Calcutta edn III. 32 118) Avvocchin.ra-pasario...... ____(p. 432, v. 52) अव्वोच्छिण्ण-पसरिओ अहिअं उद्धाइ फुरिअ-सूर-च्छाओ। उच्छाहो सुभडाणं विसम-क्खलिओ महाणईण व सोत्तो ॥ (अव्यवच्छिन्न-प्रसृतोऽधिकमुद्धावति स्फुरित-शूर (शौर्य)च्छायः । उत्साहः सुभटानां विषम-स्खलितो महानदीनामिव स्रोतः ॥) -Setu III. 17. Calcutta edn III. 18 119) Visaveo vva pasario...... __ (p. 433, v. 53) विस-वेओ व्व पसरिओ ज जं अहिलेइ बहल-धूमुप्पीडो। सामलइज्जइ तं तं रुहिरं व महोअहिस्स विदुम-वटं/वेढं ॥ (विष-वेग इव प्रसृतो यं यमभिलीयते बहल-धूमोत्पीडः।। श्यामलयति (श्यामलायते)तं तं (तत्तद्) रुधिरमिव महोदविद्रुम-वेष्टम् (पीठम् ) ॥) -Setu V. 50, Calcutta edn V. 52 Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 364 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 120) To tāna haacchāam...... (p. 434, v. 56) तो ताण हअच्छाअं णिच्चल-लोअण-सिहं पउत्थ-पआवं । आलेक्ख-पईवाणं द णिअअं पअइ-चडुलत्तणं पि विअलिअं॥ (ततस्तेषां हत-च्छायं निश्चल-लोचन-शिखं प्रोषित-प्रतापम् । आलेख्य-प्रदीपानामिव निजकं प्रकृति-चटुलत्वमपि विगलितम् ॥). -Setu II. 45 121) Gharinie mahānasakamma...... (p. 438, v. 61). घरिणीऍ महाणस-कम्म-लग्ग-मसि-मलिइएण/मइलिएण हत्थेण । छित्तं मुहं हसिज्जइ चंदावत्थं ग पइणा ॥ (गृहिण्या महानस-कर्म-लग्न-मषी-मलिनितेन हस्तेन । स्पृष्टं मुखं हस्यते चन्द्रावस्थां गतं पत्या ॥) -GS I. 13 122) Rattuppaladalasohā...... (p. 438, v. 62) रत्तप्पल-दल-सोहा तीअ वि चसअम्मि सुरहि-वारुणी-भरिए । मअ-तंबेहि मणहरा पडिमा-पडिएहि लोअणेहि लहुइआ॥. (रक्तोत्पल-दल-शोभा तस्या अपि चषके सुरभि-वारुणी-भृते । मद-ताम्राभ्यां मनोहरा प्रतिमा-पतिताभ्यां लोचनाभ्यां लघ्वीकृता॥) 123) Ekkonnamiabhuabhange...... (p. 442, v. 70) For this Apabhramsa stanza vide Appendix-II. 124) Vali bhambhurabholi...... . (p. 446. v. 75) For this Apabhraíša stanza vide Appendix-II. 125) Muhe maakhaliullave...... (p. 448, v. 79) For this Apabhraṁsa stanza vide Appendix-II. 126) Gimhe davaggamasimai...... (p. 450, v. 80) गिम्हे दवग्गि-मसि-मइलिआई दीसंति विज्झ (? विंझ-)सिहराई। आससु पउत्थवइए ण होंति णव-पाउसब्भाई ॥ (ग्रीष्मे दावाग्नि-मषी-मलिनितानि दृश्यन्ते विन्ध्य-शिखराणि । आश्वसिहि प्रोषितपतिके न भवन्ति नव-प्रावृडनाणि ॥) -GS I. 70 Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 365 127) Urapelliavaikari ..... (p. 451, v. 84) उर-पेल्लिअ-वइ-कारिल्लआईं उच्चेसि दइअ-वच्छलिए। कंटअ-विलिहिअ-पीणुण्णअ-स्थणि उत्तम्मसु एत्ताहे ॥ (उरःप्रेरित-पीडित-वृति-कारवेल्ली-फलानि उच्चिनोषि दयित-वत्सले । कण्टक-विलिखित-पीनोन्नत-स्तनि उत्ताम्येदानीम् ॥) This gatha is later cited by Narendrapabha Suri in his Alamkaramahodadhi (p. 259). He, however, wrongly reads 'vara' for 'vai' and tthani hammae tae' for tthani uttammasu ettahe'. 128) Kassa va na hoi roso...... (p. 452, v. 85) कस्स व ण होइ रोसो दठूण पिआइ सव्वणं अहरं। स-भमर-पउम-ग्याइणि वारिअवामे सहसु एण्हि ॥ (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमधरम् । स-भ्रमर-पद्माघ्रायिणि/-पद्माघ्राणशीले वारित-वामे सहस्वेदानीम् ॥) ___ -Cf. GS (W) 886 Weber reads -kamalagghairi' for paümagghaini' 129) Dura-padibaddha-rāe...... (p. 453, v. 86) दूर-पडिबद्ध-राए अवऊहंतम्मि दिणअरे अवरदिसं । असहंति व्व किलिम्मइ पिअअम-पच्चक्ख-दूसणं दिणलच्छी ॥ (दूर-प्रतिबद्ध-रागे ऽ वगूहमाने दिनकरे ऽ पर-दिशम् । असहमानेव क्लाम्यति प्रियतम-प्रत्यक्ष-दूषणं दिनलक्ष्मीः ॥) 130) Vallahe lahu volantai...... (p. 453, v.87) For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. 131) Pallaviam via kara-pa...... (p. 456, v. 90) पल्लविअं विअ कर-पल्लवेहिँ पप्फुल्लिअं विअ (?व) णअहिं । फलिअं विअ पाण-पओहरेहिँ अज्जाएँ लावण्णं ॥ (पल्लवितमिव कर-पल्लवाभ्यां प्रफुल्लितमिव नयनाभ्याम् । फलितमिव पीनपयोधराभ्यामार्याला लावण्यम् ॥ Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 366 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poétics The latter part of the first half of this gatha contains one matra in excess. This gatha is cited, in full, further on in this very work (p. 467, v. 105). The Vajjalagga (v. 313). however, reads this gāthā slightly differently : पल्लवियं करयल - पल्लवेहि पप्फुल्लियं व नयणेह । फलियं मिव पीण-पओहरेहि अज्झाइ लावण्णं ॥ ( पल्लवितं कर - तल-पल्लवैः प्रपुष्पितमिव नयनाभ्याम् । फलितमिव पीन - पयोधराभ्यां प्रौढयुवत्या लावण्यम् ॥ ) 132) Deho vva padai diaho...... (p. 456, v. 91) देहो व्व पडइ दिअहो कंठच्छेओ व्त्र लोहिओ होइ रई । गलइ रुहिरं व संझा घोलइ केस कसणं सिरं मिव तिमिरं ॥ ( देह इव पतति दिवसः कण्ठच्छेद इव लोहितो भवति रविः । गलति रुधिरमिव सन्ध्या घूर्णते केशकृष्णं शिर इव तिमिरम् 11 ) 133) Asahantibba (? vva) kilimmai....... (p. 465, 11 12-13) असहंति व्व किलिम्मइ पिअअम-पच्चक्ख-दूसणं दिणलच्छी । ( असहमानेव क्लाम्यति प्रियतम प्रत्यक्ष-दूषणं दिन लक्ष्मीः । ) This line forms the second half of the verse beginning with the words 'durapaḍibaddharae' etc, cited on p. 453 (v. 86). 134) Pallaviam viva karapallavehim...... This verse has already been given above (vide S. No. 131). 135) Kālākkhara (2 Kālakkharadussikkhia)...... (p. 467, v. 105) (p. 471, v. 112) कालक्खर - दुस्सिक्खिअ बालअ रे लग्ग मज्झ कंठम्मि । दोह वि णरअ - णिवासो समअं जइ होइ ता होउ ॥ ( कालाक्षर - दुःशिक्षित बालक रे लग मम कण्ठे । द्वयोरपि नरकनिवासः समकं यदि भवति तद् भवतु ॥ ) -GS (W) 878 Weber reads- düsikkhia dhammia re nimbakiḍaasariccha' Sk: Duḥsikṣita dharmika re nimbakitaka-sadrksa 1) in the first half of this gatha. This verse is also cited in Srigāraprakāśa Vol III p. 785. Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics __367 136) Na muanti dihasāsam..... (p. 473, v. 115) ण मुअंति दोह-सासं ण अंति ण होति विरह-किसिआओ। धण्णाओं ताओं जाणं बहु-वल्लह वल्लहो ण तुमं ॥ (न मुञ्चन्ति दीर्घ-श्वासं न रुदन्ति न भवन्ति बिरह-कृशाः । धन्यास्ता यासां बहु-वल्लभ वल्लभो न त्वम् ॥) -GS II. 47 Weber reads the latter half of the first half as follows: ण रुअंति चिरं ण होंति किसिआओ। (न रुदन्ति चिरं न भवन्ति कृशाः।) 137) Suhaucchaam janam dullaham...... (p. 474, v. 116) सुह-उच्छअं जणं दुल्लहं वि दूराहि अम्ह आणंत । उअआरअ जर जी पिणेत ण कआवराहोसि ॥ (सुख-पृच्छकं जनं दुर्लभमपि दूरादस्माकमानयन् । उपकारक (उपकारिन् ) ज्वर जीवमपि (? जीवितमपि) नयन कृतापराधोऽसि ॥) -GS I. 50 138) Ujhasi piai samaam...... (p. 481, v. 130) उज्झसि पिआइ सम, तह वि हु रे भणसि कोस किसिअ ति । उवरि-भरेण अ अण्णुअ मुअइ बइल्लो वि अंगाई ॥ (उासे प्रियया समकं ( = समं) तथापि खलु रे भणसि कस्मात् कृशेति । उपरि-भरेण च [हे] अज्ञ मुञ्चति बलीवर्दो ऽ प्यङ्गानि ॥) -GS III. 75 139) Dhirena samam jamā...... (p. 483, v. 132) धीरेण समं जामा हिअएण समं अणिट्ठिआ उवएसा । उच्छाहेण सह भुआ बाहेण समं गलंति से उल्लावा ॥ (धर्येण समं यामा हृदयेन सममनिष्ठिता उपदेशाः । उत्साहेन सह भुजौ बाष्पेण समं गलन्ति तस्या उल्लापाः ॥) -Setu V.7 : 140) Dhiram va jala-samuham..... (p. 483, v. 133) धीरं व जल-समूहं तिमि-णिवहं विअ सपक्ख-पव्वअ-लोअं। णइ-सोत्ते व्व तरंगे रअणाई व गरुअ-गुण-सआई वहंतं ॥ (धैर्यमिव जल-समहं तिमि-निवहमिव सपक्ष-पर्वत-लोकम् । नदी-स्रोतांसीव तरङ्गान् रत्नानीव गुरुक-गुण-शतानि वहन्तम् ॥) -Setu II. 14 Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 368 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 141) Saccam guruo girino...... (p. 495, v. 150) सच्चं गुरओ गिरिणो को भणइ जलासआ ण गंभीरा । धीरेहि उवमाउं तह वि खु मह पत्थि उच्छाहो ॥ (सत्यं गुरवो गिरयः को भणति जलाशया न गम्भीराः । धीरैरुपमातुं तथापि खलु मम नास्त्युत्साहः ॥) 142) Kim jampiena dahamuha...... (p. 496, v. 151) कि जंपिएण दहमुह जंपिअ-सरिसं अणिव्वहंतस्स भरं। एत्तिअ जंपिअ-सारं णिहणं अण्णे वि वज्जधारासु गआ॥ (कि जल्पितेन दशमुख जल्पित-सदृशमनिर्वाहयतो भरम् । एतावद् जल्पित-सारं निधनमन्ये ऽ पि वजधारासु गताः॥) 143) Hanturn vimaggamano...... (p. 496, v. 152) हंतुं विमग्गमाणो हंतुं तुरिअस्स अप्पणा दहवअणं । किं इच्छसि काउं जे पवअवइ पिअंति विप्पि रहुवइणो ॥ (हन्तुं विमार्गमाणो हन्तुं त्वरितस्यात्मना दश-वदनम् । किमिच्छसि कर्तुं जे प्लवगपते प्रियमिति विप्रियं रघुपतेः ॥) Note : 'Je' is used as an expletive ('pida-purane ' )... .. -Setu IV.36 144) Paura juano gamo....... (p. 497, v. 154) पउर-जुआणो गामो महुमासो जोव्वणं पई ठेरो। जुण्ण-सुरा साहीणा असई मा होउ कि मरउ । (प्रचुर-युवा ग्रामो मधुमासो यौवनं पतिः स्थविरः। . जीर्ण-सुरा स्वाधीना असती मा भवतु किं म्रियताम् ॥) -GS II. 97 145) Kaha ma jhijjau majjho...... (p. 498, v. 155) कह मा झिज्जउ मज्झो इमाएँ कंदोट्ट-दल-सरिच्छेहि । अच्छीहिं जो ण दोसइ घण-थण-भर-रुद्ध-पसरेहिं । (कथं मा क्षीयतां मध्योऽस्याः कुवलय-दल-सदृक्षाभ्याम् । अक्षिभ्यां यो न दृश्यते धन-स्तन-भर-रुद्ध-प्रसराभ्याम् ॥) Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 369 146) Gamia kalambavaa...... (p. 499, v. 157) गमिआ कलंब-वाआ दिळें मेहंधआरिअं गअण-अलं । सहिओ गज्जिअ-सद्दो तह वि हु से पत्थि जीविए आसंगो (? आसंघो)॥ (गमिताः कदम्ब-वाता दृष्टं मेघान्धकारितं गगन-तलम् । सोढो गजित-शब्दस्तथापि खलवस्य नास्ति जीविते ऽ ध्यवसायः ॥) -Setu I. 15 147) Jo jassa hia-daio...... (p. 502, v. 161) जो जस्स हिअअ-दइओ दुक्खं देतो वि सो सुहं देइ । दइअ-णह-दूमिआणं वि वड्ढइ स्थणआणं (? थणाण) रोमंचो ॥ (यो यस्य हृदय-दयितो दुःखं दददपि स सुखं ददाति । दयित-नख-दूनयोरपि वर्धते स्तनयो रोमाञ्चः ॥) Cf. GS I. 100 This gātha is identical in sense with the GS I. 100. The second half of this gātha almost agrees word for word with that of GS I. 100: दुक्खं देतो वि सुहं जणेइ जो जस्स वल्लहो होइ । दइअ-णह-दूणिआणं ( = दूमिआणं)वि वड्ढइ थणाणं रोमंचो ॥ (दुःखं दददपि सुखं जनयति यो यस्य वल्लभो भवति । दायत-नख-दूनयोपि वर्धते स्तनयो रोमाञ्चः ।) 148) Te virala sappurisa....... (p. 503, v. 162) ते विरला सप्पुरिसा जे अभयंता घडंति कज्जालावे । थोअ च्चिअ ते वि दुमा जे अमुणिअ-कुसुम-णिग्गमा देति फलं ॥ (ते विरलाः सत्पुरुषा येऽभण्यमाना घटन्ते कार्यालापम् । . स्तोका एव तेऽपि द्रुमा येऽज्ञात-कुसुम-निर्गमा ददति फलम् ॥) -Setu III.9 149) Virala uvaari ccia..... (p. 503, v. 163) विरला उवआरि चिअ णिरवेक्खा जलहर व्व वदि॒ति । झिज्जति ताण विरहे विरल च्चिअ सरि-प्पवाह (? पवाह)व्व ॥ (विरला उपकृत्यैव (उपकारिण एव) निरपेक्षा जलधरा इव वर्तन्ते । क्षीयन्ते तेषां विरहे विरला एव सरित्प्रवाहा इव ॥) Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 370 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___150) Vavasia-niveiattho ... (p. 508, v. 171) ववसिअ-णिवेइअत्थो सो मारुइ-लद्ध-पच्चआगअ-हरिसं। सुग्गीवेण उरत्थल-वणमाला-मलिअ-महुअरं उवऊढो॥ .. (व्यवसित-निवेदितार्थः स मारुति-लब्ध-प्रत्ययागत-हर्षम् । सुग्रीवेणोरःस्थल-वनमाला-मृदित-मधुकरमुपगूढः ॥) -Setu IV. 58 . 151) Padia a hattha-sidhilia...... (p. 508, v. 172) पडिआ अ हत्थ-सिढिलिअ-णिरोह-पंडर-समूससंत-कवोला । पेल्लिअ-वाम-पओहर-विसमुण्णअ-दाहिण-त्थणी जणअसुआ ॥ (पतिता च हस्त-शिथिलित-निरोध-पाण्डुर-समुच्छ्वसत्कपोला। प्रेरित ( पीडित)वाम-पयोधर-विषमोन्नत-दक्षिण-स्तनी जनक सुता ॥) -Setu XI. 54 152) Ummaliana khulia...... (p. 509, v. 173) उम्मूलिआण खुलिआ (खुडिआ) उक्खिप्पंताण उज्जुअं ओसरिआ। णिज्जंताण णिराआ गिरीण मग्गेण पत्थिआ णइ-सोत्ता ॥ (उन्मूलितानां खण्डितान्युक्षिप्यमाणानामृजुकमपसृतानि । नीयमानानां निरायतानि गिरीणां मार्गेण प्रस्थितानि नदी-स्रोतांसि ॥) - -Setu VI. 81 153) Dhiram harai visao...... (p. 509, v. 174) धीरं हरइ विसाओ विणअं जोवण मओ अणंगो लज्जं । । एक्कंत-गहिअ-वक्खो कि सेसउ जं ठवेइ वअ-परिणामो॥ (धैर्य हरति विषादो विनयं यौवनमदो ऽ नङ्गो लज्जाम् । एकान्त-गहीत-पक्षः किं शिष्यतां यं स्थापयति वयःपरिणामः ॥) 154) Majjhatthia-dharani-haram...... (p. 510, v. 175) मज्झट्ठिअ-धरणिहरं झिज्जइ अ समुद्द-मंडलं उज्वेलं । रह-रह-वेअ-विअलिअं पडिअं विअ उक्खडक्ख-कोडि चक्कं ॥ (मध्य-स्थित-धरणिधरं क्षीयते च समुद्र-मण्डलमुढेलम् । रवि-रथ-वेग-विगलितं पतितमिवोत्कटाक्षकोटि चक्रम् ॥) Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 371 155) Jaha jaha nisa samappai...... (p. 516, v. 182) जह जह णिसा समप्पइ तह तह वेविर-तरंग-पडिमा-पडिअं। कि-काअन्व-विमूढं वेवइ हिअ व उअहिणो ससिबिंबं ॥ (यथा यथा निशा समाप्यते तथा तथा वेपमान-तरंग-प्रतिमापतितम् । किंकर्तव्य-विमूढं वेपते हृदयमिवोदधेः शशिबिम्बम् ॥) -Setu v. 10 155) Kaha kaha viraei ( ? vi raei) paan...... (p. 520, v. 189) कह कह वि रएइ पलं मग्गं पुलएइ छज्जमाविसइ। चोर व्व (? चोरो व्व) कई अत्थं लध्दुं दुक्खेण णिव्वहइ ॥ (कथं कथमपि रचयति पदं मार्ग प्रलोकयति छेद्यमाविशति । चोर इव कविरथं लब्धं दुःखेन निर्वहति ॥) This gātha is, but for slightly variant readings, identical with the following gàtha from the Vajjalagga (No. 22) कह कह वि रएइ पयं मग्गं पुलएइ छेयमारुहइ। चोरो व्व कई अत्थं घेत्तूण कह वि निव्वहइ ॥ (कथं कथमपि रचयति पदं मार्ग प्रलोकयति, छेदमारोहति । चोर इव कविरथं गृहीत्वा कथमपि निर्वहति ॥) 157) Viade gaana-samudde. __ (p. 521, v. 190) विअडे गअण-समुद्दे दिअसे सूरेण मंदरेण व महिए। णीइ मइर व्व संझा तिस्सा मग्गेण अमअ-कलसो व्व ससी। (विकटे गगन-समुद्रे दिवसे सूर्येण मन्दरेणेव मथिते । निर्याति मदिरेव सन्ध्या तस्या मार्गेणामृतकलश इव शशी ॥) 158) Raia-munālāhararo...... (p. 521, v. 191) रइअ-मुणालाहरणो णलिण-दल-त्थइअ-पीवर-त्थण-अलसो। वहइ पिअसंगमम्मि वि मअणाअप्प.प्पसाहणं जुअइ-जणो॥ (रचित-मृणालाभरणो नलिन-दल-स्थगित-पीवर-स्तन-कलशः । वहति प्रिय-सङ्गमे ऽपि मदनाकल्प-प्रसाधनं युवति-जनः ॥) 159) Nava-pallavesu lolai...... (p. 528, v. 203) णव-पल्लवेसु लोलइ घोलइ विडवेसु चलइ सिह रेसु। थवइ (?ठवइ)थवएसु चलणे वसंत-लच्छी असोअस्स ॥ (नव-पल्लवेषु लोलति घूर्णते विटपेषु चलति शिखरेषु । स्थापयति स्तबकेषु चरणौ वसन्तलक्ष्मीरशोकस्य ।) Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics This gā thā is again cited further on p. 707. There it reads - a taha' for ' calane '. The editor translates (48) the word thavai ' into Sanskrit as Sthagati', which is, on the face of it, incorrect. 160) Imina saraena sasi...... (p. 529, v. 205) इमिणा सरएण ससी ससिणा वि णिसा णिसाइ कुमुअ-वणं । कुमुअ-वणेण अ पुलिणं पुलिणेण अ सोहए हंसउलं ॥ (अनया शरदा शशी शशिनापि निशा निशया कुमुदवनम् । कुमुद-वनेन च पुलिनं पुलिनेन च शोभते हंसकुलम् ॥) -Lilāvai v. 25 161) Paikaa paiki vahelia...... (p. 533, v. 211) . . For this Apabhramsa stanza vide Appendix-II. 162) Ajjavi bālo dāmoaro...... (p. 539,v. 219) अज्ज वि बालो दामोअरो त्ति इअ जंपिए जसोआए। कण्ह-मुह-पेसिअच्छं णिहुअं हसि वअ-वहूए ॥ (अद्यापि बालो दामोदर इतीति जल्पिते यशोदया। कृष्ण-मुख-प्रेषिताक्षं निभृतं हसितं व्रज-वध्वा ॥) -GS II. 12 The GS reads 'vaa-vahūhi ' (Sk: vraja-vadhabhih) instead of 'vaa-vahie' of our text. 163) Tamdaiahinmānam...... (p. 541, v. 223) तं दइआहिण्णाण जम्मि वि अंगम्मि राहवेण ण णिमिअं। सीआ-परिमठेण व ऊढो तेण वि पिरंतरं रोमंचो॥ . (तद् दयिताभिज्ञानं यस्मिन्नप्यङगे राघवेण न न्यस्तम् । सीता-परिमष्टेनेवोढस्तेनापि निरन्तरं रोमाञ्चः ॥) -Setu I.42 164) Vimalia-rasdalena vi...... (p. 542, v. 224) विमलिअ-रसाअलेण वि विसहरवइणा अदिट्ठ-मूल-च्छेअं । अप्पत्त-तुंग-सिहरं तिहुअण-हरणे पड्डिएण वि हरिणा ॥ (विदित-रसातलेनापि विषधर-पतिनादृष्टमूलच्छेदम् । अप्राप्त-तुङ्ग-शिखरं त्रिभुवन-हरणे प्रवधितेनापि हरिणा ॥) । -Setu IX.7 . Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 373 165) Rana-dujjao dahamuho.. ... (p. 543, v. 225) रण-दुज्जओ दहमहो सुरा अवज्झा अ(? अहो) तिहुअणस्स इमो । पडइ अणत्थो ति फुडं विहीसणेण फुडिआ(? फुरिआ)हरं णीससि ॥ (रण-दुर्जयो दशमुखः सुरा अवध्या अहो त्रिभुवनस्यायम् । पतत्यनर्थ इति स्फुटं विभीषणेन स्फुटिता-(? स्फुरिता-)धरं निःश्वसितम् ॥) 166) Nāvājjhai duggejjhiū ...... (p. 548, v. 232) This verse is quite corrupt, especially its third quarter. It may tentatively be restored as follows: णावज्झइ दुग्गेज्झिआ दिट्टम्मि जम्मि भिउडिआ जत्थ ण अव्वाहारओ धिप्पइ आहासत्तए (? आहासंतए)। विच्छुहइ अहिणिदए (? अह णिहाए) जत्थ ण सो वअंसिआ तं मे कहंतु माणसं जइ मे इच्छहि (? इच्छह) जीअअं(? जीइअं) ॥ (नाबध्यते दुाह्या दृष्टे यस्मिन् भ्रूकुटिका यत्र न अ-व्याहारो गृह्यते आभाषमाणे । विक्षुभ्यति अथ निद्रायां यत्र न सो वयस्याः तं मे कथयन्तु (मानक = ) मानं यदि मे इच्छथ जीवितम् ॥) 167) Dai.sanavaliam dadhakain...... (p. 549, v. 233) दसण-वलिअंदढकं, विबंधणं दीहरं सुपरिणाहं । होइ घरे साहीणं मुसलं धण्णाणं महिलाणं ॥ (दंशन-वलितं दृढकं विबन्धनं दीर्घ सुपरिणाहम् । भवति गृहे स्वाधीनं मसलं धन्यानां महिलानाम् ॥) Cf. Vajjālagga No. 538 Note : In Vajjalagga, the gā thā reads Candana' for ' Dam sana', 168) Asaiamannāena....... (p. 549, v. 234) आसाइअमण्णाएण जेत्तिअं तेत्तिअंच विहिणम् (? तेत्तिएण बंध) दिहिं । ओरमसु वसह एप्हि रविखज्जइ गहवइच्छेत्तं/खेतं ॥ (आस्वादितमज्ञा तेन यावत् तावता बधान धृतिम् । उपरम वृषभेदानी रक्ष्यते गृहपति-क्षेत्रम् ॥) The reading - tettian cia vihinam' (Sk : tavadeva vrihinām ) is not preferable as it does not yield good sense when we think of the suggested meaning of a paramour' and his affair with the wife of the village-chief. Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 169) Manmesi (? mannasi) mahumaha-paraam...... (p. 550, v. 235) मंतेसि/मनसि महुमह-पण संदाणेसि तिअसेस पाअव-रअणं । ओजसु (?ओं जहसु) मुद्धसहावं संभावेसु सुरणाह जाअव-लोअं॥ . (मन्त्रयसे/मनुषे मधुमथ-प्रणयं संदानयसि त्रिदशेश पादप-रत्नम् । अपजहि मुग्धस्वभावं संभावय सुरनाथ यादवलोकम् ॥) -Sarvasenasya Harivijaye 170) Vikkii.ai māhamasammi ..... ___ (p. 575, v. 11) विक्किणइ माह-मासम्मि पामरो पारडि (पारिडि ? पारयं) बइल्लेण । दिढि समम्पुरे (? णिद्धममुम्मुरे) सामलीअ थणए णिअच्छंतो ॥ (विक्रोणोते माघमासे पामरः प्रावृति (?प्रावारक) बलीवर्दैन । दृष्टि समुर्मुरौ (? निर्धूम-मुर्मुरौ) श्यामल्याः स्तनौ पश्यन् ॥) -GS III. 38 (p. 576, v. 12) 171) Paadiam sohaggam...... पाअडिअं सोहागं तंबाए उअह गोढ-मज्झम्मि । दुट्ठ-वसहस्स सिंगे अच्छिउडं कंडुअंतीए ॥ (प्रकटितं सौभाग्यं गवा पश्यत गोष्ठ-मक्ष्ये । दुष्ट-वृषभस्य शृङ्गे 5 क्षिपुटं कण्डूयमानया ॥) -GS V.60 172) Pulaam janenti... (p. 576, v. 13) पुलअं जणेति दहकंधरस्स राहव-सरा सरीरम्मि । जणअसुआ-फंस-महग्यविअ (? महग्घ) करअलअड्डिअ-विमुक्का ॥ . (पुलकं जनयन्ति दशकन्धरस्य राघवशराः शरीरे । जनकसुता-स्पर्श-महाघ-करतलाकृष्ट-विमुक्ताः ॥) This verse which mentions the names of Dasakandhara ( = Rāvana), Rāghava (=Rāma) and Janakasuta (= Sita) is in the gāthā metre, and we therefore cannot hope to trace it to Setubandha which is composed in Skandhaka metre. The Calcutta edition of Setubandha, however, presents a verse in Skandhaka metre upon which the above gatha seems to be based : पुलअं जणेति दसकंधरस्स राहव-सरा सरीर-अडंता। जणअतणआ-पओहर-प्फंस-महग्घविअ-कर-जुअल-णिवूढा ॥ (पुलकं जनयन्ति दशकन्धरस्य राघवशराः शरीरपतन्तः । जनकतनया-पयोधर-स्पर्श-महाधित-कर-युगल-नियूंढाः ॥) --Setubandha XV. 66 . Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 375 173) Uvvahai nava-tanainkura...... (p. 576, v. 14) उच्वहइ नव-तणंकुर-रोमंच-पसाहिआई अंगाई। पाउस-लच्छीअ पओहरेहि पडिवे ( ? पे )ल्लिओ (परिपेल्लिओ)विझो॥ (उद्वहति नव-तृणाकुर-रोमाञ्च-प्रसाधितान्यङगानि । प्रावृड्-लक्षम्याः पयोधराभ्यां प्रतिप्रेरितो विन्ध्यः ॥) -GS VI. 77 174) Tam tana haa-cchaam...... (p. 580, v. 24) This verse (Setu Il. 45) has been already cited earlier on p. 434. Vide S. No. (118) supra. 175) Karimari aāla-gajjira...... (p. 581, v. 25) करिमरि अआल-गज्जिर/गज्जिअ-जलआसणि-पडण-पडिरओ एसो । पइणो धणु-रव-कंखिणि (? कंखिरि)रोमंचं किं मुहा वहसि ॥ (बन्दि अकाल-गर्जनशील/गजित-जलदाशनि-पतन-प्रतिरव एषः । पत्युर्धन र व कादिक्षाण काडक्षणशीले/रोमाञ्चं किं मुधा वहसि ॥) __ -GS I. 55 176) Sahi sāhasu tena samam....... (p. 582, v. 29) सहि साहसु तेण समं अहं पि कि णिग्गआ पहाअम्मि । अण्ण च्चिअ दोसइ जेण दप्पणे कावि सा सुमुही ॥ सखि कथय तेन सममहमपि कि निर्गता प्रभाते । अन्यैव दृश्यते येन दर्पणे कापि सा सुमुखी ॥) . . 177) - Cintānia-daia-samāgamammi..... (p. 584, v. 35) चिताणिअ-दइअ-समागमम्मि कअ-मण्णुआई भरिऊण । सुष्णं कलहाअंती सहीहिँ रुण्णा ण ओहसिआ ॥ (चिन्तानीत-दयित-समागमे कृत-मन्यून मन्तून् स्मृत्वा । शन्यं कलहायमान। सखीभी रुदिता नोपहसिता ॥) -GS I. 60 178) Hum nillajja samosara...... (p. 589, v. 49) हुँ जिल्लज्ज समोसर तं चिअ अणुणेसु जाइ (जीए)दे एअं। पाअग्गंगुट्ठालत्तएण (पाअंगुट्ठालत्तअ-रसेण) तिलअं विणिम्मविअं ॥ (हुं निर्लज्ज समपसर तामेवानुनय यस्यास्त (यया ते) एतत् । पादाग्राङगुष्ठालक्तकेन (पादाङगुष्टालक्तक-रसेन) तिलकं विनिर्मितम् तिलको विनिर्मितः॥) -Cf. GS (W) 946 Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 376 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 179) Sahasā mā sahijiav...... (p. 591, v. 54) सहसा मा साहिज्जउ पिआगमो तीअ ( = तीएं) विरह-किसिआए। अच्चंत-पहरिसेण वि जा अ मुआ सा मुआ च्चेअ॥ (सहसा मा कथ्यतां प्रियागमस्तस्यै विरह-कृशितायै । अत्यन्त-प्रहर्षेणापि या मृता सा मृतैव ।) 180) Gharini-ghanatthana-pellana ..... (p. 593, :. 62) घरिणि-घण-त्थण-पेल्लण-सुहेल्लि-पडिअस्स होंत-पहिअस्स । अवसउणंगारअ-वार-विट्ठि-दिअहा सुहार्वेति ।। (गृहिणी-घन-स्तन-प्रेरण-सुख-पतितस्य भबिष्यत्पथिकस्य । अपशकुनाङ्गारक-वार-विष्टि-दिवसाः सुखयन्ति ॥) -GS III. 61. 181) Niddalasa-porighummira...... (p. 594, v. 63) णिद्दालस-परिघुम्मिर-तंस-वलंतद्ध-तारआलोआ । कामस्स वि दुव्विसहा दिद्विणिवाआ ससिमुहीए॥ (निद्रालस-परिघूर्णनशील-तिर्यग्वलदर्ध-तारकालोकाः । कामस्यापि दुर्विषहा दृष्टि-निपाताः शशिमुख्याः ॥) -GS II. 48 182) Osuai dinna-padivakkha...... (p. 594, v. 64) ओसुअइ (अह सुअइ) दिण्ण-पडिवक्ख-वेअणं (-वेअणा)पसिढिलेहि अंगेहि। णिव्वत्तिअ-सुरअ-रसाणुबंध-सुह-णिन्भरं सोण्हा (वहुआ)॥ (अवस्वपिति (असौ स्वपिति) दत्त-प्रतिपक्ष-वेदनं (-वेदना)प्रशिथिलैरङगैः । निर्वतित-सुरत-रसानुबन्ध-सुख-निर्भरं स्नुषा (वधूः)॥ ) -Cf. GS (W) 717 183) Ramdhanakamma-niunie...... __ (p. 602, v. 91) रंधण-कम्म-णिउणिए मा जूरसु रत्त-पाडल-सुअंधं । मुह-मारुअं पिअंतो धूमाइ सिही ण पज्जलइ॥ (रन्धन-कर्म-निपुणिके मा खिद्यस्व रक्त-पाटल-सुगन्धम् सुगन्धिम् । मुख-मारुतं पिबन् धूमायते शिखी न प्रज्वलति ॥) -GS I. 14 Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses.in Sanskrit Works on Poetics 377 184) Dhanuorappana ( ? orampia)-vallari...... (p. 607, v. 108) धणु-ओवप्पण (-ओरंपिअ)वल्लरि-विरइअ-कण्णावअंस-दुप्पेच्छे । वाह-गुरुआ णिसम्मइ वाहीएअ(? वाहीए अ)वहु-मुहे विट्ठी ॥ (धनुस्तष्टत्वक्-वल्लरी-विरचित-कर्णावतंस-दुष्प्रेक्ष्ये । बाष्पगुरुका निषीदति व्याधस्त्रियश्च वधु-मुखे दृष्टिः॥) 185) Pahavanti ccia purisa...... (p. 607, v. 109) पहवंति च्चिअ पुरिसा महिलाणं कि थ सुहअ विहिओ (? विलिओ)सि । अणुराअ-णोल्लिआए को दोसी आहिजाईए॥ (प्रभवन्त्येव पुरुषा महिलानां किमत्र सुभग वीडितोऽसि । अनुराग-नीदितायाः को दोष आभिजात्यायाः ॥) 186) Aambaloanānam....... - (p. 613, v. 135) आअंब-लोअणाणं ओल्लंसुअ-पाअडोरुजहणाणं । अवरण्ह-मज्जिरीणं कएण कामो धणुं वहइ/वहइ चाव ॥ (आताम्र-लोचनानामाशुक-प्रकटोरु-जघनानाम् । अपराहण-मज्जनशीलानां कृते कामो धनुर्वहति/वहति चापम् ॥) -GS V. 73 Ajja mae tena vinā...... (p. 614, v. 138) अज्ज मए तेण विणा अणुहूअ-सुहाई संभरंतीए। अहिणव-मेहाणं रवो णिसामिओ वज्झ-पडहो व्व ॥ (अद्य मया तेन विनानुभूत-सुखानि संस्मरन्त्या। अभिनव-मेघानां रवो निशामितो (रवः श्रुतो)वध्य-पटह इव ॥) -GS I. 29 188) Khana-mettam pi na phittai...... (p. 615, v. 140) खणमेतं पि ण फिट्टइ अणुदिअहं दिण्ण-(अणुदिअह-विइण्ण-) गरुअ-संतावा। पच्छण्ण-पावसंक व्व सामली मज्झ हिअआहिं (हिअआओ)॥ (क्षणमात्रमपि नापयाति/न भ्रश्यति अनुदिवसं दत्त-(अनुदिवस-वितीर्ण-) गुरुक-संतापा। प्रच्छन्न-पापशङ्केव श्यामलाङ्गी (श्यामला) मम हृदयात् ॥) -GS I. 83 Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___189) Emea akaaurna ..... (p. 615, v. 141) एमेअ अकअ-पुण्णा अप्पत्त-मणोरहा विवज्जिस्सं । जणवाओ वि ण जाओ तेण समं हलिअ-पुत्तेण ॥ (एवमेवाकृतपुण्याप्राप्तमनोरथा विपत्स्ये। जनवादोऽपि न जातस्तेन समं हालिक-पुत्रेण ॥) -Cf. GS (W) 865 190) Gottakkhalane.m souna...... (p. 615, v. 142). गोत्त-क्खलणं सोऊण पिअअमे अज्ज मामितीअ छण-(खण-) दिअहे। वज्झ-महिसस्स माल व्व मंडणं से (? मे) ण/उअह पडिहाइ॥ (गोत्र-स्खलनं श्रुत्वा प्रियतमेऽद्य सखि/तस्याः क्षणदिवसे। वध्य-महिषस्य मालेव मण्डनं तस्या (? मे)न/पश्यत प्रतिभाति ॥) -GS V.96 . The GS reads tia' for ' māmi', 'khana' for chana' and ' uaha' for 'se (me ?) na'. 191) Canda-sarisam muham se...... (p. 616, V. 144) This gatha (GS I. 70) has been already cited earlier on p. 450. Vide S. No. (124) supra. 192) Parivattamti vaisammai...... ____(p. 616, v. 145) परिवड्ढते णिसिसमए मंडलिअकुसुमाउहं व अणंगे। विरहम्मि मण्णइ हरी णहे अणत्थ-पडिउट्ठिअं व मिअंकं॥ (परिवर्धमाने निशासमये मण्डलितकुसुमायुधमिवानङम्। विरहे मन्यते हरिनभसि अनर्थप्रत्युस्थितमिव मृगाङ्कम् ॥) Note: The reference to Hari and bis separation from his beloved when he invaded Heaven fou ecuring the Pārijāta tree for Satyabhāmā leads us to infer that this verse, in Skandhaka metre, is cited from Sarvasena's Harivijaya (now lost). 193) Alao ma dijau...... (p. 616, v. 146) आलाओ मा दिज्जउ लोअ-विरुद्ध ति णाम काऊण। समुहावडिए को वेरिए वि दिढि ण पाडेइ ॥ (आलापो मा दीयतां लोक-विरुद्ध इति नाम कृत्वा । संमुखापतिते को वैरिण्यपि दृष्टि न पातयति ॥) Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 379 194) Ajja mae gamtavvam...... (p. 616, v. 147) अज्ज मए गंतव्वं घणंधारे वि तस्स सुहअस्स। अज्जा णिमीलिअच्छी पअ-परिवाडि घरे कुणइ ॥ (अद्य मया गन्तव्यं घनान्धकारेऽपि तस्य सुभगस्य । आर्या निमीलिताक्षी पद-परिपाटी गृहे करोति ॥) -GS III. 49 195) Ditthe jam pulaijjasi..... (p. 617, v. 148) दिलै जं पुलइज्जसि थरहरसि पिअम्मि जं समासण्णे । तुह (?) संभासण-सेउल्लि फंसणे कि वि(? किं व)णिज्जिहिसि (? लज्जिहिसि ॥) (दृष्टे यत् पुलकायसे थरथरायसे ( = वेपसे) प्रिये यत् समासन्ने । तव (? तत्) संभाषण-स्वेदार्टे स्पर्शे किमपि (किमिव) लज्जिष्यसे ॥) 196) Naanabbhamtara-gholamta...... (p. 617, v. 149) णअणभंतर-घोलंत-बाह-भर-मंथराइ दिट्ठीए। पुणरुत्त-पेच्छिरीए बालअ किं जं ण भणिओ सि ॥ . (नयनाभ्यन्तर-घूर्णमान-बाष्प-भर-मन्थर या दृष्टया। पुनरुक्त-प्रेक्षणशीलया बालक किं यन्न भणितोऽसि ॥) -GS IV. 71; Vajjalagga, No. 430 197) Savvassammi vi daddhe...... (p. 617, v. 150) सव्वस्सम्मि वि दड्ढे तह विहु हिअअस्स णिवुदि च्चे। जं तेण गाम-डाडे हत्याहत्थि कुडो गहिओ॥ (सर्वस्वेऽपि दग्धे तयापि खलु हृदयस्य निर्वृतिरेव । यत्तेन ग्राम-दाहे हस्ताहस्ति हस्ताहस्तिकया ? कुटो( = घटो) गृहीतः ॥) -GS III. 29 . 198) Katto sanpadai maha pi...... (p. 617, v. 151) कत्तो संपडइ महं पि पिअसहि पिअसंगमो पओसे वि। जं जिअइ गहिअ-कर-णिअर-खिखिरी (?-खिखिरी)चंद-चंडालो ॥ (कुतः संपद्यते ममापि प्रियसखि प्रियसङ्गमः प्रदोषेऽपि । यज्जीवति गृहीत-कर-निकर-डुम्ब-चिहून-यष्टिश्चन्द्रचण्डालः॥) Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 380 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 199) Jamjam karesi jam jam...... (p. 618, v. 152) जं जं करेसि जं जं जंपसि जं जं णिअच्छेसि (? णिअंसेसि)। तं तमणुसिक्खिरीए दोहो दिअहो ण संपडइ॥ (यद्यत्करोषि यद्यज्जल्पसि यद्यत् पश्यसि (? निवस्से)। तत्तदनुशिक्षणशीलाया दीर्घो दिवसो न संपद्यते ॥) -GS IV.78 200) Rehai pia-parirambhana ..... (p. 620, v. 164) रेहइ पिअ-परिरंभण-पसारिअं सुरअ-मंदिर-हारे। हेला-हलहलिअ-थोर-थण-हरं भअ-लआ-ज्ञअलं॥ (राजते प्रिय-परिरम्भण-प्रसारितं सुरत-मन्दिर-द्वारे। हेला-कम्पित-स्थूल-स्तन-भरं भुज-लता-युगलम् ॥) The Vajjalagga (Additional gatha 389* 4, p. 248) however reads 'piyapadirumbhan' and • hallaviya' instead of 'pia-parirambhana' and - halahalia' respectively as found in our text. The Sanskrit commentary on this additional gathā explains : "हे सुन्दरि तव भुज-लता-युगलं राजते। किविशिष्टं भुजलतायुगलम् । हेलाहल्ला वियथोर थणहरं । हेलया हल्लापितः स्पृष्टः स्थूलस्तनभरो येन। पुनः किविशिष्टम्। सुरतमन्दिरद्वारे प्रिय-प्रतिरुन्धन-प्रसारितम् ॥" The Sanskrit chāyà gives pratirodhana' and 'Calita' as the equivalents of (Padirumbhana ' and hallaviya' respectively. In view of the fact that Bhoja cites this gātha to illustrate Helā' (defined by him as rāgataḥ sahasā pravșttihetuscittollaso hela') the reading parirambhana' seems to be preferable. 201) Jai na chivasi pupphavaim...... (p. 620, v. 166) जइ ण छिवसि पुष्फवई पुरओ ता कीस वारिओ ठासि। छित्तो सि चुलुचुलंतेहि पहाविऊण मह (? धाविऊण मह)हत्थेहि ॥ (यदि न स्पृशसि पुष्पवती पुरतस्तत् कस्माद् वारितस्तिष्ठसि । स्पृष्टोऽसि चुलचुलायमानैर्धावित्वास्माकं हस्ताभ्याम् ॥) -GS V. 81 Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 381 202) Loo jurai jurau...... (p. 621, v. 167) लोओ जूरइ जूरउ वअणिज्ज होइ होउ तं णाम । एहि णिमज्जसु पासे पुप्फवइ ण एइ मे गिद्दा ॥ (लोकः खिद्यते खिद्यतु वचनीयं भवति भवतु तन्नाम। एहि निमज्ज पार्वे पुष्पवति नैति मे निद्रा ॥) -GS VI. 29 203) Tava ccia rai-samae...... (p. 621, v. 168) ताव च्चिअ रइ-समए महिलाणं विन्भमा विराअंति । जाव ण कुवलअ-दल-सच्छहाइँ मउलेति णअणाई॥ (तावदेव रति-समये महिलानां विभ्रमा विराजन्ते। यावन्न कुवलय-दल-सच्छायानि मुकुलीभवन्ति नयनानि ॥) 204) Alia-pasutta-vinimiliaccha....... (p. 621, v. 169) अलिअ-पसुत्त-विणिमीलिअच्छ दे सुहअ मज्झ ओआसं । गंड-परिउंबणापुलइअंग ण पुणो चिराइस्सं ॥ (अलीक-प्रसुप्त-विनिमीलिताक्ष प्रार्थये देहि सुभग ममावकाशम् । गण्ड-परिचुम्बना-पुलकिताङ न पुनश्चिरयिष्यामि ॥) -GS I. 20 205) Jao so vi.vilakkho...... (p. 621, v. 170) जाओ सो वि विलक्खो मए वि हसिऊण गाढमुवगढो। पढमोसरिअस्स णिसणस्स गंठिं विमग्गंतो ॥ (जातः सोऽपि विलक्षो मयापि हसित्वा गाढमुपगूढः । प्रथमापसृतस्य निवसनस्य ग्रन्थि विमार्गयमाणः॥) -GSIV. 51 (p. 622, v. 171) 206) Ekkam paharuvvinnam...... एक्कं पहस्वायं हत्थं मुह-मारुएण वीअंतो। सो वि हसंतीए मए गहिओ बीएण कंठम्मि॥ (एक प्रहार-पीडितं हस्तं मुख-मारुतेन वीजयन् । सोऽपि हसन्त्या मया गृहीतो द्वितीयेन कण्ठे ॥ -GSI.86 Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 382 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 207) Keli-gatta-kkhalane...... (p. 622, v. 172) केली-गोत्त-क्खलणे वरस्स पप्फुल्लई दिहीं देहि (? देइ)। बहु-वासअ-वासहरे वहुए वाहोल्लिा दिट्ठी ॥ (केली-गोत्र-स्खलने वरस्य प्रफुल्लां धति दधाति (? ददाति)। बहु-वासक-वासगृहे वध्वा बाष्पादिता दृष्टिः ॥) The first quarter of this gātha is identical with that of the following gātha from Dasaru. paka (IV. 60) केली गोत्त-क्खलणे विकुप्पए केअवं अआणंती । दुट्ठ उअसु (? मुअसु)परिहासं जाआ सच्चं चिअ परुण्णा ॥ (केलीगोत्रस्खलने विकुप्यति कैतवमजानन्ती। दुष्ट पश्य (? मुञ्च) परिहासं जाया सत्यमेव प्ररुदिता ॥) -Cf. GS (W) 967 208) Ai diara kim na pecchasi...... (p. 622, v. 173) अइ दिअर किं ण पेच्छसि आसं किं मुहा पलोएसि । जाआइ बाहुमूलम्मि अद्ध-अंदाण परिवाडि ॥ (अयि देवर किं न प्रेक्षसे आकाशं कि मुधा प्रलोकयसि । जायाया बाहुमूलेऽर्धचन्द्राणां परिपाटीम् ॥) - -GS VI. 70 209) Asamatta-mandana ccia...... (p. 622, v. 174) असमत्त-मंडण च्चिअ वच्च घरं से सकोउहल्लस्स । वोलाविअ-हलहलअस्स पुत्ति चित्ते ण लग्गिहिसि ॥ (असमाप्त-मण्डनैव व्रज गृहं तस्य सकौतुकस्य । व्यतिक्रान्तौत्सुक्यस्य पुत्रि चित्ते न लगिष्यसि ॥) -GS I. 21 210) Navalai pahāra-tutthai...... (p. 623, v. 175) णवलअ-पहार-तुट्ठाइ (-पहरुत्तत्थाएँ)तं कसं हलिअ-सोण्हाए (-बहुआए) । जं अज्ज वि जुअइ-(जुवइ)जणो घरे घरे सिक्खिउं भमइ (महइ) ॥ (पतिनामप्रश्नपूर्वक-पलाशलता-प्रहार-तुष्टया तत्कृतं किमपि हालिकस्नुषया। यदद्यापि युवति-जनो गृहे गृहे शिक्षितुं भमति (काङक्षति)॥ -Cf. GS (W) 862 Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses-in Sanskrit Works on Poetics 383 211) Dullaha-janānurao...... (p. 624, v. 177) दुल्लह-जणाणुराओ लज्जा गरुई परवसो अप्पा। पिअसहि विसमं पेम्मं मरणं सरणं णवरि एक्कं ॥ (दुर्लभजनानुरागो लज्जा गुरू परवश आत्मा। प्रियसखि विषमं प्रेम मरणं शरणं केवलमेकम् ॥) -Ratnavali II. 1 212) Atthakka-rāsanam khana...... (p. 624,v. 178) अत्थक्क-रूसणं खण-पसिज्जणं अलिअ-वअण-णिब्वंधो। उम्मच्छर-संतावो पुत्तअ पअवी सिणेहस्स ॥ (अकस्मादं रोषणं ( = रोषकरणं)क्षण-प्रसादनमलोकवचन-निर्बन्धः । उन्मत्सर-( = उद्भट-)संतापः पुत्रक पदवी स्नेहस्य ॥) -GS VII. 75 213) Padiucchia na jampai...... (p. 624, v. 179) पडि (? परि)उच्छिआ ण जंपइ गहिआ विप्फुरइ चुंबिआ रुसइ । तुहिक्का णव-वहुआ कआवराहेण दइएण ॥ (प्रति (? परि) पृष्टा न जल्पति गृहीता विस्फुरति चुम्बिता रुष्याति । तूष्णीका नव-वधूका कृतापराधेन दयितेन ॥) 214) Kaali-gabbha-saricche...... (p. 626, v. 184) अली गम्भ-सरिच्छे ऊरू ठूण हलिअ-सोण्हाए। उल्ललइ णहरंजणं चंदिलस्स सेउल्लिअ-करस्स ॥ (क दलो-गर्भ-सदृक्षे ऊरू दृष्ट्वा हालिक-स्नुषायाः। आर्दीभवति नखरञ्जनं नापितस्य स्वेदाद्रितकरस्य ॥) 215) Padhama-gharinia samaam....... (p. 626, v. 185) पढम-घरिणीअ समअं उअ पिंडारे दरं (दवं कह) कुणंतम्मि। णव-वहुआइ सरोसं सव्व च्चिअ वच्छला (?वच्छआ)मुक्का ॥ (प्रथम-गृहिण्या समकं ( = समं) पश्य गोपे परिहासं/कयां कुर्वति । नव-वधूकया (-वध्वा) सरोषं सर्वे एव वत्सका मुक्ताः॥)। -Cf. GS (W) 731 prdhamghvrinia' 'Kaham' for Weber reads • Uvahariai' (Sk : Upahirikaya) for • daram (? davam) and vacchaa for vacchala.' Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 384 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 216) pāņi-ggahane ccia pavvaia...... (p. 627, v. 188) पाणिग्गहणे च्चिअ पव्वईअ णाअं सहीहि सोहग्गं । पसुवइणा वासुइ-कंकणम्मि ओसारिए दूरं ॥ (पाणिग्रहण एव पार्वत्या ज्ञातं सखीभिः सौभाग्यम्। पशुपतिना वासुकि-कङ्कणेऽपसारिते दूरम् ॥) -GS I. 69 217) Uvvahai daia-gahia ...... (p. 627, v. 189) उन्वहइ दइअ-गहिआहरो-झिज्जंत-रोस-पडिराअं। पाणोसरंत-मइरं चस व णिों मुहं बाला॥ (उद्वहति दयित-गृहीताधरोष्ठ-क्षीयमाण-रोष-प्रतिरागम् । पानापसरन्मदिरं चषकमिव निजं मुखं बाला ॥) Note : The Gaidavaho reads-'मइरं व फलिअ-चस इमा वअणं' [-मदिरमिव स्फटिक-चषकम् इयं वदनम्] -Gaidavaho 690 218) Mamgala-valaan jiam...... (p. 627, v. 190) मंगल-वलअं जीव रक्खि अंजं पउत्थ-वइआइ। पत्त-पिअ-दंसणूससिअ-बाहुलइआइ तं भिण्णं ॥ (मङगल-वलयं जीवितमिव रक्षितं यत् प्रोषित-पतिकया। प्राप्तप्रियदर्शनोच्छ्वसित-बाहुलतिकायां तद् भिन्नम् ॥). 219) Na muammi mue vi pie...... ___ (p. 628, v. 191) ण मुअम्मि ( ? मुअम्हि) मुए वि पिए दिट्ठो उण पिअअमो जिअंतीए । इअ लज्जा अ पहरिसो तीए हिअए ण संमाइ ॥ (न मृतास्मि मृतेऽपि प्रिये दृष्टः पुनः प्रियतमो जीवन्त्या। इति लज्जा च प्रहर्षस्तस्या हृदये न समाति ॥) 220) Rai-viggahammi kunthi...... (p. 628, v. 193) रइ-विग्गहम्मि कुंठोकआओ धाराओ पेम्म-खग्गस्स । अण्णम व्व णिसिज्जति माण-साणीऍ मिहुणाणं ॥ (रतिविग्रहे कुण्ठीकृता धाराः प्रेम-खड्गस्य । अन्यमया इव निषिज्जति मानशाण्यां मिथुनानाम् ॥) Note: The second half of this gātha is restored with the help of Sangāraprakāsa, verse “ Raiviggahami" etc., p. 981. Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 385 221) Pecchai aladdha-lakkham...... (p. 629, v. 200) पेच्छइ अलद्ध-लक्खं दोहं णीससइ सुण्णअं हसइ। जह जंपइ अफुडत्थं तह से हिअअट्ठिअं किं पि॥ (प्रेक्षतेऽलब्धलक्ष्यं दोघं निःश्वसिति शून्यं हसति । यथा जल्पत्यस्फुटार्थ तथा तस्या हृदयस्थितं किमपि ॥) GS III. 96 222) So tuha kaena sundari...... (p. 630, v. 201) सो तुह कएण सुंदरि तह झीणो सुमहिलो हलिअउत्तो। जह से मच्छरिणीऍ वि दोच्चं जाअऍ पडिवणं ॥ (स तव कृते सुन्दरि तथा क्षीणः सुमहिलो हालिकपुत्रः। यथा तस्य मत्सरिण्यापि दौत्यं जायया प्रतिपन्नम् ॥) GS I. 84 223) Kannujjua (? kandujjuā) varai)....... (p. 630, v. 202) कण्णुज्जुआ (कंडुज्जुआ)वराईसा अज्ज तए कआवराहेण । जंभाइअरुक्ख-पलोअइआइं दिअहेण सिक्खिविआ (? सिक्खविआ॥) (कर्णर्जुका (काण्डर्जुका)वराको साद्य त्वया कृतापराधेन । प्रलोकितानि दिवसेन शिक्षिता॥) Cf. GS IV. 52 The GS reaads - Kandujjua'.(Sk : kandarjuka) and 'alasaia-runna-viambhiaim' (Sk: alasayita-rudita-vij rmbhitāni) for the opening words of the two halves. 224) Avibhavia-raani-muham...... (p. 630, v. 203) अविभाविअ-रअणि-मुहं तस्स अ सच्चरिअ-विमल-चंदुज्जो। जाअं पिआविरोहे बढ़ताणुअ(? वड्ढंताणुसअ.) मूढ-लक्खं हिअअं॥ (अविभावित-रजनी-मुखं तस्य च सच्चरित-विमल-चन्द्रोद्योतम् । जातं प्रिया-विरोधे वर्धमानानुशय-मूढ-लक्ष्यं हृदयम् ॥) 225) Piya-Sambaarana-pallottata (? palottamta)...... (p. 630, v. 204) पिअ-संभरण-पलोट्टत-(?पलोटुंत)-बाह-धारा-णिवाअ-भीआए। दिज्जइ वंक-ग्गीवाइ दीवओ पहिअ-जाआए॥ (प्रिय-संस्मरण-प्रलुठद्-बाष्प-धारा-निपात-भीतया। दीयते वक्रग्रीवया दीपक:पथिक-जायया ॥) -GS III. 22 Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 386 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 226) Majjhanna (? Majjhanha)-patthiassa vi...... (p. 631, v. 205) मज्झण्ह-पत्थिअस्स वि गिम्हे पहिअस्स हरइ संतावं। हिअअ-ट्ठि अ-जाआ-मुह-मिअंक-जोण्हा-जल-प्पवहो। (मध्याहन-प्रस्थितस्यापि ग्रीष्मे पाथिकस्य हरति संतापम् । हृदय-स्थित-जाया-मुख-मृगाङ्क-ज्योत्स्ना-जल-प्रवाहः॥) GS IV. 99 227) navari apasāriamgi...... (p. 631, v. 206) णवरि अ पसारिअंगी रअ-भरि-उप्पह-पइण्ण-वेणी-बंधा। पडिआ उर-संदाणिअ-महिअल-चक्कलइअ-स्थणी जणअ-सुआ। (अनन्तरं च प्रसारिताङगी रजो-भरितो (भृतो)त्पथ-प्रकीर्णवेणीबन्धा। पतितोरःसंदानि त-महीतल-चक्रीकृत-स्तनी जनक-सुता ॥) Setu XI. 67 228) Antohumtam (? Autohuttami) dajjhai...... (p. 631, v. 207) अंतोहतं उज्झइ. जाआसूष्णे घरे हलिअ-उत्तो। उक्खित्तणिहाणाई व, रमिअट्ठाणाई पेच्छंतो॥ (अन्तरभिमुखं दह्यते जाया-शून्ये गृहे हालिक-पुत्रः। उत्क्षिप्त-निधानानीव रमित-स्थानानि पश्यन् ॥) GS IV.73 229) Aara-panamiottham...... (p. 632, v. 212) आअर-पणामिओळं अघडिअ-णासं असंघडिअ-(? असंहअ-)णिलाडं। वण्ण-ग्घ अ-लिप्प-महीअ तीअ परिउंबणं भरिमो॥ (आदर-प्रणामितौष्ठम् अघटित-नासम् असंघटित (? असंहत)-ललाटम् । वर्ण-घृत-लिप्त-मुख्यास्तस्याः परिचुम्बनं स्मरामः ॥). -Cr. GS I. 22 Although the GS reads - vanna-ghia-tuppa-muhie, the sense is identical for lippa' and tuppa both mean - lipta'. 230) Tavamavanei na taha...... (p. 633, v. 213) तावमवणेइ ण तहा चंदण-पंको वि कामि-मिहणाणं । जह दूसहे वि गिम्हे अण्णोण्णालिंगण-सुहेल्ली॥ (तापम पनयति न तथा चन्दन-पङ्कोऽपि कामि-मिथुनानाम् । यथा दुःसहेऽपि ग्रीष्मेऽन्योन्यालिङ्गन-सुखम् ॥) -GS III. 88 Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses, in Sanskrit Works on Poetics 387 231) Jaha jaha se pariumbai...... (p. 633, v. 214) जह जह से परिउंबइ, मण्णु-भरिआई णिहुवणे दइओ। अच्छीइं उवरि उवरि तह तह भिण्णाई विगलंति ॥ (यथा यथा तस्याः परिचुम्बति मन्यु-भृतानि निधुवने दयितः। अक्षीण्युपर्युपरि तथा तथा भिन्नानि विगलन्ति ॥) 232) Mana-duma-parusa-pavanassa...... (p. 633, v. 215) माण-दुम-परुस-पवणस्स मामि सव्वंग-णिव्वुदि-(णिन्वुइ.) अरस्स। उवऊहणस्स भई रइ-णाडअ-पुन्वरंगस्स ॥ (मान-द्रुम-परुष-पवनस्य सखि सर्वाङग-निर्वृति-करस्य । उपगृहनस्य भद्रं रति-नाटक-पूर्वरङ्गस्य ॥) -GS IV. 44 233) Ņā sam va sā kavole...... (p. 634, v. 218) णासं व सा कवोले अज्ज वि तह दंत-मंडलं बाला। उन्भिण्ण-पुलअ-वइ-वेढ-परिग रक्खइ वराई ॥ (न्यासमिव सा कपोलेऽद्यापि तव दन्त-मण्डलं बाला। उद्भिन्न-पुलक-वृति-वेष्ट-परिगतं रक्षति वराको ।) -GSI.96 234) Pavanuvvellia-sāhuli... (p. 634, v. 219) पवणुव्वेल्लिअसाहुलि ठए सु ठिअ-दंत-मंडले ऊरू । चडुआरअं पई मा हु पुत्रि जणहासिकं कुणसु ॥ (पवनोद्वेल्लित-वस्त्रे स्थगय स्थित-दन्तमण्डले ऊरू। चटुकारकं पति मा खलु पुत्रि जन-हास्य हसितं कुरु ॥) Compare this gātha with “ Väuvvllia-săuli” etc, (GS VII. 5) .. 235) Danta-kkhaam kavole...... (p. 634, v. 220) दंत-क्ख कवोले कअग्गहुव्वेल्लिओ अ धम्मिल्लो। परिघुम्मिरा अ ट्ठिी पिआगमं साहइ वहूए । (दन्तक्षतं कपोले कचग्रहोल्लितश्च धम्मिल्लः। परिघूर्णनशीला च दृष्टिः प्रियागमं कथयति वध्वाः॥) Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 388 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 236) Ajjai nava-naha-kkhaa...... (p. 634, v. 221) अज्जाइ णव-णह-क्खअ-णिरिक्खणे गरुअ-जोव्वणुत्तुंगं । पडिमागअ-णिअ-णअणुप्पलच्चि होइ थणवढें ॥ (आर्याया नव-नख-क्षत-निरीक्षणे गुरुक-यौवनोत्तुङगम् । प्रतिमागत-निज-नयनोत्पलाचितं भवति स्तनपृष्ठम् ॥) -GS II. 50 Dara-veviroru-jualāsu...... (p. 635, v. 222) दर-वेविरोरु-जुअलासु मउलिअच्छीसु लुलिअ-चिउरासु। पुरिसाइअसीरीसु (? पुरिसाइरीसु) कामो पिआसु सज्जाउहो वसइ॥ (ईषद्वेपनशीलोरुयुगलासु मुकुलिताक्षीषु लुलित-चिकुरासु। पुरुषायितशीलासु कामः प्रियास सज्जायुधो वसति ॥) -GS VII. 14 237) . .. 238) Podha-mahilanamjam sutthe...... (p. 635, v. 223) This gatha has been already cited earlier on p. 338, Vide S. No (73) supra. 239) Hamho kannullinā...... (p. 635, v. 224) हंहो कण्णुल्लीणा भणामि रे सुहअ कि पि मा जूर(तूर)। णिज्जण-पारद्धीसु (? पाणद्धीसु)तुए (?तं) कहि वि(? कह वि) पुण्णेहि लद्धोसि ॥ (हंहो कर्णोल्लीना भणामि रे सुभग किमपि मा खिद्यस्व (त्वरस्व)। निर्जन-रथ्यासु त्वं कथमपि पुण्यैर्लब्धोऽसि ॥) 240) Gola-visamoara...... (p. 635, v. 225) This gātha (GS II. 93) has been already cited earlier on p. 347, Vide S. No. (76) supra. 241) Ajja vi sea-jalollam...... (p. 636, v. 226) अज्ज वि सेअ-जलोल्लं पब्वाइ ण तीअ हलिअ-सोण्हाए । फग्गुच्छण-चिक्खल्लं जं तइ दिण्णं थणुच्छंगे॥ (अद्यापि स्वेद-जलार्द्रः म्लायति न तस्या हालिक-स्नुषायाः । फलगत्सव-कर्दमो यस्त्वया दत्तः स्तनोत्सङगे।) 242) Tatto ccia nemticjhomti kahā...... (p. 636, v. 227) तत्तो च्चिअ णेति (होंति) कहा विअसंति तहिं (तहिं) समप्पंति । कि मण्णे माउच्छा एक्क-जुआणो इमो गामो॥ (तत एव निर्यान्ति (भवन्ति) कथा विकसन्ति तत्र तत्र समाप्यन्ते । किं मन्ये मातृष्वस (सखि) एक-युक्कोऽयं ग्रामः ॥) -GS VII. 48 Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 389 243) Tena ira navalade...... (p 636, v. 228) तेण इर णवलआए दिण्णो पहरो इमीअ थणवठे।। गामतरुणीहिं अज्ज वि दिअहं परिवोलिआ (? परिआलिआ) भमइ ॥ (तेन किल नवलतायां पलाश-लतया दत्तः प्रहार अस्याः स्तनपृष्ठे। ग्राम-तरुणीभिरद्यापि दिवसं परिवृता/वेष्टिता भ्रमति ॥) 244) Sa tai sahattha-dinnam...... (p. 636, v. 229) सा तइ सहत्थ-दिण्णं, फग्गुच्छण-कद्दमं थणुच्छंगे। परिकुविआ इव साहइ सलाहिरी गामतरुणीणं ॥ (सा त्वया स्वहस्त-दत्तं फल्गूत्सव-कर्दमं स्तनोत्सङगे। परिकुपितेव कथयति श्लाघनशीला ग्राम-तरुणीनाम् ॥) 245) Jai so na vallaha (?) ccia...... __(p. 637, v. 230) जइ सो ण वल्लह (?वल्लहो) च्चिअ णाम (गोत्त-)ग्गहणेण तस्स सहि कोस । होइ मुहं ते रवि-अर-फंस-विसर्ल्ड व तामरसं॥ (यदि स न वल्लभ एव नाम (-गोत्र-) ग्रहणेन तस्य सखि कस्मात् । भवति मुखं ते रवि-कर-स्पर्श-विकसितमिव तामरसम् ॥) -GS IV. 43 246) Seullia-savvamgi...... (p. 637, v. 231) सेउल्लिअ-सव्वंगी णाम- (गोत्त-)ग्गहणेण तस्स सुहअस्स । दुई अप्पाहेती तस्सेअ घरंगणं पत्ता॥ (स्वेदादित-सर्वाङ्गी नाम-(गोत्र-) ग्रहणेन तस्य सुभगस्य । दूती संदिशन्ती तस्यैव गृहाङ्गणं प्राप्ता ॥) -GSV.40 Kaha hu gaa kaha dittha...... (p. 637, v. 232) कह णु गआ कह दिट्ठा कि भणिआ कि च तेण पडिवण्णं । एअं चिअ ण समप्पइ पुणरुत्तं जपमाणीए॥ (कथं नु गता कथं दृष्टा किं भणिता किं च तेन प्रतिपन्नम् । एतदेव न समाप्यते पुनरुक्तं जल्पमानायाः ॥) -Cf P Vol. III, p. 647 Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 390 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 248) Vevira-sin.nakaramguli...... __ (p. 637, v. 233) वेविर-सिण्ण-करंगुलि-परिग्गह-क्खलिअ-लेहणी-मग्गे। सोत्थि चिअ ण समप्पइ पिअसहि लेहम्मि किं लिहिमो॥ (वेपनशील-खिन्न-कराङगुलि-परिग्रह-स्खलित-लेखनी-मार्गे। स्वस्त्येव न समाप्यते प्रियसखि लेखे किं लिखामः ॥) -GS III. 44 249) Lilaio niasune...... (p. 638, v. 235) लीलाइओ णिअसणे रक्खिउ (? रक्ख उ)तं राहिआइ थणवठे। हरिणो पढम-समागम-सज्झस-वसरेहि (? सज्झस-वस-)वेविरो हत्थो॥ (लोलायितो निवसने रक्षतु त्वां राधिकायाः स्तन-पृष्ठे। हरेः प्रथम-समागम-साध्वसप्रसरैः (? साध्वस-वश-) वेपनशीलो हस्तः॥) 250) Kim kim de padiha sai...... ____ (p. 638, v. 236) किं किं दे पडिहासइ सहीहि इअ पुच्छिआइ मुद्धाइ। पढमुल्लअ-दोहलिणीअ णवरि दइ गआ दिट्ठी ॥ (किं किं ते प्रतिभासते सखीभिरिति पृष्टाया मुग्धायाः । प्रथम-दोहदिन्याः केवलं दयितं गता दृष्टिः॥) -Cf. GS I. 15 251) Hum hum he/de bhanasu puno...... (p. 638, v. 237). हुं हुं हे/दे भणसु पुणो ण सुअंति करेइ काल-विक्खेअं(वं)। घरिणी हिअअ-सुहाइं पइणो कण्णे भणंतस्स ॥ (हुं हुं हे/प्रार्थये भण पुनर्न स्वपन्ति (?श्रुतमिति) करोति कालविक्षेपम् । गृहिणी हृदय-सुखानि पत्युः कर्णे भणतः॥) Note : The chāyā na svapanti' as given in the printed text makes no sense. -Cf. SP XXII. 26 252) Bharimo se saana-parammahia...... (p. 639, v. 238) भरिमो से सअण-परम्मुहीअ विअलंतमाणपसराए। केअव-सुत्तुव्वत्तण-थणहर-पेल्लण-सुहेल्लिं॥ (स्मरामस्तस्याः शयन-पराङमुख्या विगलन्मान-प्रसरायाः। कैतव-सुप्तोद्वर्तन-स्तन-भर-प्रेरण (-पीडन-) सुखकेलिम् = सुखम् ॥) Note : The latter part of the second half does not have the usual number of 15 mātras. Bhoja's SP (p. 632), however, presents it correctly : 'थण-कलस-प्पेल्लण-सुहेल्लि' (Sk स्तन-कलश-प्रेरण-सुखम्). -Cf. GS IV. 68 . Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 391 253) Bhiudia puloissam....... (p. 639, v. 239) भिउडीअ पुलोइस्सं णिन्भच्छिस्सं परम्मही होस्। जं भणह तं करिस्सं सहिओ जइ तं ण पेच्छिस्सं ॥ (भ्रकुटया प्रलोकयिष्ये निर्भत्स्यें पराङ्मुखीभविष्यामि । यद्भणत तत् करिष्ये सख्यो यदि तं न प्रेक्षिष्ये ॥) -GS (W) 743 254) Acchakka (atthakka) gaa-hide........ (p. 639, v. 241) अच्छक्का (अस्थक्का)गअ-हिअए (?-दिठे) वहुआ दइअम्मि गुरुपुरओ। जूरइ विअलंताणं हरिस-विसट्ठाण वलआणं ॥ (अकस्मादागतहृदये (? अकस्मादागत-दृष्ट)वधूका दयिते गुरु-पुरतः। खिद्यते क्रुध्यति विगलभ्यो हर्ष-विकसितेभ्यो वलयेभ्यः॥) -Cf. GS (W) 822 255) Ramiuna paampi gao...... (p. 640, v. 242) रमिऊण प पि गओ जाहे अवऊहिउँ/उवऊहिंउं पडिनिवुत्तो/पडिणिउतो। अहरं पउत्थपइअ व्व तक्खणं सो पवासि व्व ॥ (रत्वा पदमपि गत्तो यदोपहितुं प्रतिनिवृत्तः । अहं प्रोषितपतिकेव तत्क्षणं स प्रवासीव ॥) Cf GS I. 98 256) Homta-pahiassa jad...... (p. 540, v. 243) होत-पहिअस्स जाआ आउच्छण-जीअ-धारण-रहस्सं । पुच् छंती भमइ घरघरेण पिअ-विरह-सहिरीओ॥ (भविष्यत्पथिकस्य जाया आप्रच्छन-जीव-धारण-रहस्यम् । पृच्छन्ती भ्रमति/भ्राम्यति गृहं गृहेण प्रिय-विरह-सहनशीलाः ॥) -GS I. 47 - 257) Ekko vi Kalasaro (p. 640, v. 244) एक्को वि काल/कण्ह-सारो ण देइ गंतुं पाहिण वलंतो। कि उण बाहाउलिअं लोअण-जुअलं मिअच्छोए/पिअअमाए ॥ (एकोऽपि कृष्णसारो न ददाति गन्तुं प्रदक्षिणं वलन् । ' किं पुनर्बाष्पाकुलितं लोचन-युगलं मृगाक्ष्याः/प्रियतमायाः ॥) -Cf. GS I. 25 Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 392 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 258) Ullaai se amgam...... (p. 640, v. 245) उल्लाअइ से अंगं ऊरू वेवंति कूवलो गलइ। उच्छुच्छुलेइ (? छुल्लुच्छलेइ) हिअअं पिआअमे पुप्फवइआए॥ (आर्द्राभवति तस्या अङ्गमूरू वेपेते जघन-वसनं गलति । उत्कम्पते हृदयं प्रियागमे पुष्पवत्याः ॥) 259) Kim bhanio sina balaa...... (p. 641, v. 2471 कि भणिओ सि ण/किं ण भणिओ सि बालअ गामणि-धूआइ गुरु-अण-समक्खं ।। अणिमिस-वंक-/अणिमिसमोसिसि-/ वलंतअ-आणण/वलंत-वअण-णअणद्ध-दिह्रहि ॥ (किं भणितोऽसि न कि न भणितोऽसि वालक ग्रामणी-दुहित्रा गुरु-जन-समक्षम् । अनिमिष-वक्र-अनिमिषमीषदीषद्-वलदानन-/वलद्वदन-नयनार्धदृष्टः ॥). .. -Cf. GS IV. 70 260) Amua naham kuvia...... (p. 641, v. 248) अण्णुअ/अज्जअ णाहं कुविआ उवऊहसु कि मुहा पसाएमि (? पसाएसि)। तुह मण्णु-समुप्पण्णेण मज्झ माणेण वि ण कज्जं ॥ (अज्ञ/आर्यक नाहं कुपिता उपगृहस्व किं मुधा प्रसादयसि । तव मन्यु-समुत्पन्नेन मम मानेनापि न कार्यम् ॥). -Cf GS II. 84 261) Ehii so vi pauttho...... (p. 642, v. 249) एहिइ/एहिज्ज सो वि पउत्थो अह/अहं अ कुप्पेज्ज सो वि अणुणेज्ज । इअ कस्स वि फलइ मणोरहाणं माला पिअअमम्मि ॥ (एष्यति/एयात् सोऽपि प्रोषितोऽहं/प्रोषितोऽहं च कुप्येयं सोऽप्यनुनयेत् । इति कस्यापि फलति मनोरथानां माला प्रियतमे ॥) -GS I. 17 262) Sama-sokkha-dukkha-parivadahia nam...... (p. 642, v. 250) सम-सोक्ख-दुक्ख-परिवडिआण कालेण रूढ-पेम्माणं । मिहुणाण मरइ जं तं खु जिअइ इअरं मुअं होई ॥ (सम-सौख्य-दुःख-परिवधितयोः कालेन रूढ-प्रेम्णोः। मिथुनयोम्नियते यत् तत् खलु जोवतीतरन्मृतं भवति ॥) -GS II. 42 . Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses, in Sanskrit Works on Poetics 393 263) Ditthai jam na dittho...... (p. 643, v. 252) दिट्ठाइ जंण दिट्ठो आलविआए वि जं ण आलत्तो। उवआरो जं ण कओ तं चिअ कलिअं छइल्लेहि ॥ (दृष्टया यन्न दृष्ट आलपितयापि यन्नालपितः । उपचारो यन्न कृतस्तदेव कलितं विदग्धैः॥) Weber reads : " सरल-सहावाइ जं च णालविओ" [...सरल-स्वभावया यच्च नालापितः"] -Cf. GS (W) 720 This gātha is later cited in Alankara-kaustubha as an example of the figure Vicitra'. This very gatha, with insignificant variants, is cited by Bhoja in this very work (p. 373, v. 129) to illustrate - Milita' ('apihita' variety ). The Vaijalagga reads the gatha as follows: सहस त्ति जं न दिट्ठो सरल-सहावेण जं न आलत्तो। उवयारो,जं न कओ तं चिय कलियं छइल्लेहि ॥ (सहसेति यन्न दृष्टः सरल-स्वभावेन यन्नालपितः । उपचारो यन्न कृतस्तदेव कलितं छेकैः॥) 264) Na muamti dihasā se.... (p. 643, v. 253) ण मुअंति दोह-सासे ण रुअंति ण होंति विरह-किसिआओ। धण्णाओं ताओं जाणं बहुवल्लह वल्लहो ण तुमं ॥ (न मुञ्चन्ति दीर्घ-श्वासान् न रुदन्ति न भवन्ति विरह-कृशाः । धन्यास्ता यासां बहुवल्लभ वल्लभो न त्वम् ॥) -Cf. GS II. 47 The GS reads - sasam' for 'sase', and. Ciramna homti kisiao' for — na homti virahakisião!. Bhoja cites this gāthī in this very work (p. 473, v. 115) to illustrate . Kamabadhayā vācyā ' variety of Aprastuta-prasamsa. 265) Kaia gao pio ajja...... (p. 643, v.254) कइआ गओ पिओ अज्ज पुत्ति अज्जेण कइ दिणा होति। एक्को एदहमेत्ते भणिए मोहं गआ कुंवरी|बाला ॥ (कदा गतः प्रियोऽद्य पुत्रि अद्येन ( = अद्य इति) कति दिनानि भवन्ति । एक एतावन्मात्रे भणिते मोहं गता कुमारी/बाला ॥) . This gāthā, with a few variations, occurs in Vajjalagga (No. 379). Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 394 Prakrit verses in Sanskrit Works on Poetics The Vaijalagga (No. 379) reads this gathā as follows : 'कइया गओ पिओ' 'पुत्ति अज्ज' 'अज्जेव कइ दिणा होति । 'एक्को,' 'एहहमेत्तो' भणिउं मोहं गया बाला॥ ('कदा गतः प्रियः, ' 'पुत्रि अद्य,' अद्यैव कति दिनानि भवन्ति ।) Prof. Patwardhan notes (p. 482) “ Mss G and I read अज्जेण for अज्जेव. He further says : अज्जेण=अद्येन i. e. अद्य इत्यनेन कति दिनानि भवन्ति- when you say that he departed today how many days since his departure does that signify ? The reading Fu furnishes one more example of the declension of an indeclinable......ए।हमेत्तो is to be uttered with काकु i. e. interrogative modulation of the voice.' 266) Avāa-bhaaaram cia ..... ___(p. 644, v. 255) आवाअ-भअअरं चिअ ण होइ दुक्खस्स दारुणं णिव्वहणं। गाह जिअंतीअ मए दिळं सहिअं च तुह इमं अवसाणं ॥ (आपात-भयंकरमेव न भवति दुःखस्य दारुणं निर्वहणम् । नाथ जीवन्त्या मया दृष्टं सोढं च तवेदमवसानम् ॥) ' -Seru XI. 74 267) Sā mahai tassa nhāum...... (p. 644, v. 256) सा महइ तस्स हाउं अणुसोत्ते सो वि से समुन्वहइ। थणवट्ट-भिडण-विलुलिअ-कल्लोल-महग्घिए सलिले ॥ (सा काडक्षति तस्य स्नातुमनुस्रोतसि सोऽपि तस्याः समुद्वहति । स्तन-पृष्ठ-मिलन-विलुलित-कल्लोल-महाघिते सलिले ॥) 268) Mami hiaam va piam...... . (p. 644, v. 257) मामि हिअ व पीअं तेण जुआणेण मज्जमाणाए। . व्हाण-हलिद्दा-कडुअं अणुसोत्तजलं पिअंतेण ॥ (सखि हृदयमिव पीतं तेन यूना मज्जन्त्याः । स्नान-हरिद्रा-कटुकमनुस्रोतोजलं पिबता॥) -GS III. 46 269) Saccan janai datthum...... (p. 645, v. 258) सच्चं जाणइ दटंठ सरिसम्मि जणम्मि जुज्जए राओ। मरउ ण तुमं भणिस्सं मरणं पि सलाहणिज्जं से॥ (सत्यं जानाति द्रष्टुं सदृशे जने युज्यते रागः । नियतां न त्वां भणिष्यामि मरणपि श्लाघनीयं तस्याः -GS I. 12 Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 395 270) Gahavai-suena samaam...... (p. 645, v. 259) गइवइसुएण सम सच्चं अलिअं व किं विरेण । धण्णाइ हलिअ-कुमारिआइ जणम्मि जणवाओ॥ (गृहपति-सुतेन समकं ( = समं) सत्यमलोकं वा किं विचारेण । धन्याया हालिक-कुमारिकाया जने जनवादः ॥) 271) Paa-padananam muddhe...... __ (p. 645. V. 260) पाअ-पडणाणं मुद्धे रहस-वलामोडि-अच्चिअव्वाणं । दसण-मेत्त-पसिज्जिरि चुक्का बहुआण सोक्खाणं ॥ (पाद-पतनानां मुग्धे रभस-हाचितव्यानाम् । दर्शन-मात्र-प्रसादनशीले भ्रष्टा बहूनां सौख्यानाम् ॥) -Cr. GS V. 65 The GS reads the gătha as follows: पाअपडणाणं मुद्धे रहस-बलामोडि-चुंबिअव्वाणं। दसणमेत्त-पसण्णे चुक्कासि सुहाण बहुआणं ॥ (पादपतनानां मुग्धे रभस-बलात्कार-चुम्बितव्यानाम्/चुम्बितानाम् । दर्शनमात्र-प्रसन्ने भ्रष्टासि सुखानां बहुकानाम् ॥) 272) Karana-gahio vi mae...... (p. 646, v. 261) कारण-गहिओ वि मए माणो एमेअ जं समोसरिओ। अत्थक्क-प्फुल्ल अंकोल्ल तुज्झ तं मत्थए पडउ ॥ (कारण-गृहीतोऽपि मया मान एवमेव यत् समपसृतः। अकस्मात्-फुल्ल ( = पुष्पित) अङकोठ तव तन्मस्तके पततु ॥) -Cf. GS (W) 779 273) Jattha na ujjagarao...... (p. 646, v. 262) जत्थ ण उज्जागरओ जत्थ ण ईसा विसूरणं माणम् (?माणो)। सम्भाव-चाटुअं(? चाडुअं)जत्थ पत्थि हो तहिं णत्थि ॥ (यत्र नोज्जागरको यत्र नेा खेदो मानः । सद्भाव-चाटुकं यत्र नास्ति स्नेहस्तत्र नास्ति ॥) -Cf. GS (W) 829 Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 396 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 274) Kuvia a saccahama...... (p. 647, v. 263) कुविआ अ सच्चहामा समे वि वहुआण णवर माण-क्खलणे। पाअडिअ-हिअअ-सारो पेम्मासंघ-सरिसो पअट्टइ मण्णू ॥ (कुपिता च सत्यभामा समेऽपि वधूनां केवलं मानस्खलने। प्रकटित-हृदय-सारः प्रेमाशंसासदृशः प्रवर्तते मन्युः ॥) -( Sarvasenasya) Harivijaye 275) Sahine vi piaame...... __ (p. 647, p. 264) साहीणे वि पिअअमे पत्ते विखणे ण मंडिओ अप्पा। दुक्खिअ-पउत्थवइ सअज्जिअं/सअज्झिअं संठवंतीए ॥ (स्वाधीनेऽपि प्रियतमे प्राप्तेऽपि क्षणे न मण्डित आत्मा। दुःखित-प्रोषितपतिका प्रतिवेशिनी संस्थापयन्त्या॥) -Cf.GS I. 39 The GS reads - duggaa ' (Sk : durgata) for ' dukkhia', and — saajjhiam' for — saajjiam' both mean the same thing (a Prative sini ). 276) Virahanalo sahijjai...... . . (p. 647, v. 265) विरहाणलो सहिज्जइ आसावंधेण वल्लह-जणस्स। एक्कग्गाम-पवासो माए मरणं विसेसेइ ॥ (विरहानलः सात आशाबन्धन वल्लभ-जनस्य । एक-ग्राम-प्रवासो मातः (सखि) मरणं विशेषयति ॥) -GS I. 43 277) Aloamta disao...... (p. 648, v. 266) आलोअंत दिसाओ ससंत जंभंत गंत रोअंत । मुझंत पडत हसंत पहिअ किं ते पउत्थेण ॥ (आलोकयन् दिशः श्वसन् जृम्भमाण गायन रुदन् । मुह्यन् पतन् हसन् पथिक कि ते प्रोषितेन/प्रवसितेन ॥) -Cf. GS VI. 46 The GS reads mucchanta' (Sk : mūrcchan ) formujjhamta ', and khalamta' (Sk : skhalan ) for hasamta.' 278) Samiivariosahimmiva...... (p. 648, V. 267) संजीवणोसहिभिमव सुअस्स रक्खइ अणण्ण-वावारा। सासू णवब्भ-दसण-कंठागअ-जीवि सोण्हं ॥ (सजीवनौषधिमिव सुतस्य रक्षत्यनन्यव्यापारा। श्वभूर्नवान-दर्शन-कण्ठागत-जीवितां स्नुषाम् ॥) -Cf. GS IV. 36 Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 397 279) Vialiavioa-vianam...... (p. 648, v. 268) विअलिअ-/विसरिअ-विओअ-विअणं-दुक्खं तक्खण-पन्भट्ठ-राम-मरणाआसं । जणअ-तणआएँ णवरं लद्धं मुच्छा-णिमीलिअच्छीऍ सुहं ॥ (विगलित-विस्मृत-वियोग- वेदनं दुःखं तत्क्षण-प्रभ्रष्ट-राम-मरणायासम् । जनक-तनयया केवलं लब्धं मूर्छानिमीलिताझ्या सुखम् ॥) -Setu XI. 58 280) Puhavia hohii pai...... (p. 649, v. 269) पुहवीअ होहिइ पई बहु-पुरिस-विसेस-चंचला राअसिरी। कह ता मह च्चिअ/महं चिअ इमं णीसामण्णं उवट्टि वेहव्वं ॥ (पृथिव्या भविष्यति पतिर्बहु-पुरुष-विशेष-चञ्चला राज्यश्रीः। कथं तन्ममैवेदं निःसामान्यमुपस्थितं वैधव्यम् ॥) .-Setu XI. 78 281) Anumarana-patthiae...... (p. 650, v. 275) अणुमरण-पत्थिआए पच्चागअ-जीविए पिअअमम्मि । वेहव्व-मंडणं कुलवहूएँ सोहग्गअं जाअं॥ ( अनु-मरण-प्रस्थितायाः प्रत्यागत-जीविते प्रियतमे । वैधव्य-मण्डनं कुलवध्वाः सौभाग्यकं जातम् ॥) -GS VII. 33 282) Anunia-Khar.a-laddha-suhe... (p. 651, v. 277) अणुणिअ ( = अणुणअ)-खण-लद्ध-सुहे पुणो वि संभरिअ-मण्णु-दूमिअ-विहले। हिए माणवईणं चिरेण पणअ-गरुओ पसम्मइ रोसो॥ (अनुनीत-( = अनुनय)क्षण-लब्ध-सुखे पुनरपि संस्मृत-मन्यु-दून ( = पीडित)/-विह्वले। हृदये मानवतीनां चिरेण प्रणय-गुरुकः प्रशाम्यति रोषः ॥) -Setu X.69 . 283) Muha-peccho pai se...... (p. 652, v. 280) मुह-पेच्छओ पई से सावि हु पिअरूअदंसणुम्मइआ। दो वि कअत्था पुहवि अपुरिस-महिलं ति मण्णंति ॥ (मुख-प्रेक्षकः पतिस्तस्याः सापि खलु प्रियरूपदर्शनोन्मत्ता। द्वावपि कृतायौ पृथिवीमपुरुषमहिलामिति मन्येते ॥) -Cf GS V.98 The GS reads — sa-visesa' (Sk : savitesa) for — Pia-ria' Puhaim amahila-purisam (Sk : prthivim amahila-purusām) for puhavim apurisamahilam. Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 284) Dumemti je muhttam ..... ___ (p. 655, v. 286) दूर्मेति/णूमेंति जे मुहत्तं कुविरं दास व्व जे पसाएंति । ते च्चिअ महिलाण पिआ सेसा सामि च्चिअ वराआ॥ (दुन्वन्ति/गोपायन्ति ये मुहूर्त कुपितां दासा इव ये प्रसादयन्ति । त एव महिलानां प्रियाः शेषाः स्वामिन एव वराकाः ॥) -GSI.91 285) Sura-Kusumehim kalusiam...... (p. 655, v. 287) सुर-कुसुमेहि कलुसि जइ तेहिं चिअ पुणो पसाएमि तुमं । तो पेम्मस्स किसोअरि अवराहस्स अ ण मे कअं अणुरूअं॥ (सुर-कुसुमैः कलुषितां यदि तैरेव पुनः प्रसादयामि त्वाम् । ततः प्रेम्णः कृशोदरि अपराधस्य च न मे कृतमनुरूपम् ॥) - (Sarvasenasya) Harivjaye 286) Sakaaggaha-tamsunnāmi anand :... (p. 656, v. 288) सकअग्गह-तंसुण्णामिआणणा पिअइ पिअअम-विइण्णं । थोअं थोअं रोसोसहं व माणसिणी मइरं ॥ (स-कचग्रह-त्र्यंसोन्नमितानना पिबति प्रियतम-वितीर्णाम् । स्तोकं स्तोकं रोषौधममिव मानिनी मदिराम् ॥) -Cf GS VI. 50 The GS reads — rahasuttanianianana' (Sk : rabhasottānitānana') and ua manini ' Sk: Pasya mānini) for ' mānasina ' (?ni). 287) Avo dukkaara . ... ____(p. 657, v. 291) अव्वो दुक्करआरअ पुणो वि तत्ति करेसि गमणस्स। अज्ज वि ण होति सरला वेणीअ तरंगिणो चिउरा/चिहरा॥ (हंहो दुष्करकारक पुनरपि चिन्तां करोषि गमनस्य। अद्यापि न भवन्ति सरला वेण्यास्तरङ्गिणश्चिकुराः ॥) -GS III. 73 288) Avasa-hivajano paina...... (p. 664, v. 298) अवस हिअ (?अवसहिओं / ओसहिअ-) जणो पइणा सलाहमाणेण एच्चिरं हसिओ। चंदो त्ति तुज्झ मुह-समुह-दिण्ण-कुसुमंजलि-विलक्खो ॥ (अवश-हत (? आवसथिको/आवसथिक)-जनः पत्या श्लाघमानेनेयच्चिरं हसितः। चन्द्र इति तव मुख-संमुख-दत्त-कुसुमाञ्जलि-विलक्षः॥)। -Cf. SP XXXIV (p. 1195) . -GS346 Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 399 289) Lulia gahavaidhia...... (p. 664. V. 299) लुलिआ गहवइ-धूआ दिण्णं व फलं जहिं सविसेसं। एहि अणिवारिअमेव गोहणं चरउ छत्तम्मि॥ (लुलिता गृहपति-दुहिता दत्तमिव फलं यवैः सविशेषम् । इदानीमनिवारितमेव गोधनं चरतु क्षेत्रे॥) -Cf. SPXXXIV. (p. 1395) 290) Chana-pittha-dhusara-tthani...... (p. 664, v. 300) This gātha GS (W) 826 has been already cited earlier on p. 314, Vide S. No. (67) supra. -Cf GS (W) 826 291) Amdolana-kkhanotthiac...... (p. 664, v. 301) अंदोलण-क्खणोद्विआए/लंधिअ-तट्टिआएँ/वइ-सिहाएँ दिढे तुमम्मि मुद्धाए । आसंधिज्जइ काउं कर-पेल्लण-णिच्चला दोला॥ (आन्दोलन-क्षणोत्थितया लवित-वृत्या वृत्ति-शिखया दृष्टे त्वयि मुग्धया। आशास्यते कतुं कर-प्रेरण/पीडन-निश्चला दोला॥) –cf. SP p. 645, p. 843, p. 1196 - 292) Ko eso tti palotthum...... (p. 665, v. 302) को एसो ति पलोटुं सिंबलि-वलिअं पिकं परिक्खसइ। हलिअ-सुअं मुद्धवहू सेअ-जलोल्लेण हत्थेण ॥ (क एष इत पर्यसितुं शाल्मलि-वलितं प्रियं परिपातयति । हालिक-सुतं मुग्ध-वधूः स्वेद-जलाइँण हस्तेन ॥) -Cf. SP XXXIV (p. 1191) - 293) Gama-tarunio hiaam....... (p. 665, v. 303) गाम-तरुणीओं हिअ हरंति पोढाण थणहरिल्लीओ। मअणूसअम्मि (?णूसवम्मि) कोसुंभ-कंचुआहरण-मेत्ताओ॥ (ग्राम-तरुण्यो हृदयं हरन्ति प्रौढानां स्तनभारवत्यः। मदनोत्सवे कौसुम्भ-कञ्चुकाभरण-मात्राः ॥) -CGS VI. 45 The GS reads Cheanam (Sk : ' chekānām ' vidagdhānām) for ' podhana' and in the second half - maane kusumbharamjia-kamcuaharana-mettao' (Sk : Madane kusumbharaga-yukta-kancukābharna-mātrāh) Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 400 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 294) Aha dhāvituna samjha-maena ....... (p. 665, v. 304) अह धाविऊण संझा-मएण सव्वंगि पडिच्छंति । फग्गुमहे तरुणीओ गहवइ-सुअ-हत्थ-चिक्खिल्लं॥ (अथ धावित्वा सन्ध्या-मदेन सर्वाङिगकं प्रतीक्षन्ते (/प्रतीच्छन्ति)। फल्गु-महे तरुण्यो गृहपति-सुत हस्त-कर्दमम् ॥) 295) Uttamsiuna dohala...... (p. 666, v. 305) उत्तंसिऊण (अ) दोहल-विअसिआसोअमिदु-वअणाए। विहिणो णिप्फल-कंकेल्लि-करण-सद्दो समुप्फुसिओ॥ (उत्तंसयित्वा (च) दोहद-विकसिताशोकमिन्दु-वदनया। विधे निष्फलाशोक-करणशब्दः समुत्प्रोञ्छितः ॥) 296) Raiam pitā na sbhai...... (p. 666, v. 306) रइ पि ताण सोहइ, रइ-जोग्गं कामिणीण छण-णेवच्छं। " कण्णे जा ण रइज्जइ कवोल-घोलंत-सहआरं(? कवोल-बोलंत-पल्लवं सहआरं)॥ (रचितमपि तावन्न शोभते रतियोग्यं कामिनीनां क्षण-नेपथ्यम् । कर्णे यावन्न रच्यते कपोल-घूर्णमान-सहकारम् (? कपोल-घूर्णमान-पल्लवं सहकारम्)॥ 297) Pina-thanaesu kesara...... (p. 666, v. 307) पीण-थणएसु केसर दोहल-दाणुम्मुहीअ णिअडतो। तुंग-सिहरग्ग-पडणस्स जं फलं तं तुए पत्तं ॥ (पीन-स्तनेषु ( = स्तनयोः) केसर दोहद-दानोन्मुख्या निपतन् । तुङ्ग-शिखरान-पतनस्य यत्फलं तत् त्वया प्राप्तम् ॥) 298) Navalai-pahāramamge...... (p. 667, v. 308) णवलइ-पहारमंगे जहिं जहिं महइ देअरो दाउं। रोमंच-दंड-राई तहि तहिं दीसइ वहूए॥ (नवलता-प्रहारमङगे यत्र यत्र वाञ्छति देवरो दातुम् । रोमाञ्च-दण्ड-राजिस्तत्र तत्र दृश्यते वध्वाः॥ Note : Hemacandra comments on ' Navalata' as follows : यदाह-नियमविशेषश्च णवलया ज्ञेया। आदाय पलाश-लतां भ्राम्यति लोकोऽखिलो यस्याम । पृष्टा पतिनाम स्त्री निहन्यते चाप्यकथयन्ती॥ -Desinamamālā (or Desi-sabda-sangraha ed by pt. Bechardas J. Doshi, IV. v. 360 p. 141 Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Snskrit Works on Poetics 401 299) Vihalai se nevacchari...... (p. 667, v. 309) विहलइ से णेवच्छं पम्माअइ मंडणं गई खलइ । भूअ-छण-णच्चणअम्मि सुहअ मा णं पलोएसु ॥ (विघटते तस्या नेपथ्यं प्रम्लायते मण्डनं गतिः स्खलति । भूत-क्षण-नर्तनके ( = नृत्ये) सुभग मैनां प्रलोकयेः ॥) 300) Sahiahim pia-visajjia...... (p. 667, v. 310) सहिआहिँ पिअ-विसज्जिअ-कदंब (कलंब)-रअ-भरिअ-णिन्भरुच्छ (स्स) सिओ। दोसइ कलंब-थवओ व्व थणहरो हलिअ-सोण्हाए ॥ (सखीभिः प्रिय-विसजित-कदम्ब-रजोःभूत-निर्भरोच्छ्वसितः । दृश्यते कदम्ब-स्तबक इव स्तनभरो हालिक-स्नुषायाः ॥) _ cf. SP XXXIV (p. 1193) 301) Ta kunaha kala-haranam...... __ (p. 668, v. 311) ता कुणह काल-हरणं तुवरंतम्मि वि वरे विवाहस्स । जा पंडु-णहवआई होति कुमारीअ अंगाई ॥ (तावत् कुरुत काल-हरणं त्वरमाणेऽपि वरे विवाहस्य । यावत् पाण्डु-नख-पदानि भवन्ति कुमार्या अङगानि ॥) -Cf. SP XXXIV (p. 1193) 302) Genhamti piaamā pia...... (p. 668. V. 312) गेण्हंति पिअअमा पिअअमाण वअणाहि बिसलअद्धाई। हिअआई व कुसुमाउह-बाण-कआणेअ-रंधाई ॥ (गृहणन्ति प्रियतमाः प्रियतमानां वदनाद् बिसलतार्धानि । हृदयानोव कुसुमायुध-बाण-कृतानेक-रन्ध्राणि ॥) -Cf. SP XXXIV (p. 1193) 303) Saccam caa (? ehia) katthamao...... (p. 668, v. 313) सच्चं चिअ कटुमओ सुर-णाहो जेण हलिअ-धूआए। हत्थेहि कमल-दल-कोमलेहि छित्तो ण पल्लविओ ॥ (सत्यमेव काष्ठमयः सुरनाथो येन हालिक-दुहित्रा। हस्तैः (हस्ताभ्यां) कमल-दल-कोमलैः ( कोमलाभ्यां ) स्पृष्टो न पल्लवितः ॥) -Cf. SP XXXIV (1194) Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 402 Prkrit Verses in Snskrit Works on Poétics 304) Aha tai sahattha-dinno...... (p. 668, v. 314) अह तइ सहत्थदिण्णो कह (कह) वि खलंत-मत्त-जण-मज्झे । तिस्सा थणेसु जाओ विलेवणं कोमुई-वासो॥ (अथ त्वया स्व-हस्त-दत्तः कथं कथमपि स्खलन्मत्त-जन-मध्ये।। तस्याः स्तनेषु (स्तनयोः) जातो विलेपनं कौमुदी-वासः ॥) -Cf. SP XXXIV (p. 1194) 305) Anne vi hu homti chana ...... __ (p. 669, v. 315) अण्णे वि हु.होंति छणा ण उणो दीआलिआ-सरिच्छा दे। जत्थ जहिच्छं|गम्मइ पिअ-वसही दीवअ-मिसेण ॥ (अन्येऽपि खलु भवन्ति क्षणा न पुनःपालिका-सदृक्षास्ते । यत्र यथेच्छं गम्यते प्रियवसतिःपिकामिषेण ॥) -Cf. SP XXXIV (p. 1195) 306) Vaaggina karo me...... (p. 669, v. 316) वाअग्गिणा करो मे दड्ढो त्ति पुणो पुणो च्चिअ कहेइ । हलिअसुआ मलिअच्छुस (? भूस-)दोहली पामर-जुआणे ॥ (वाताग्निना (निर्वाणाग्निना)करो मे दग्ध इति पुनः पुनरेव कथयति । हालिक-सुता मृदिताभ्यूष-दोहदिनी पामर-यूनि (? यूने)॥) ' -Cf. SP XXXIV (p. 1194) 307) Diarassa saraa (? sarasa) mauam....... (p. 669, v. 317) दिअरस्स सरअ (? सरस-)मउअं अंसूमइलेण देइ हत्थेण। ' पढमं हिअ वहुआ पच्छा गंडं सदंतवणं ॥ (देवरस्य सरस-मृदुकमश्रुमलिनेन ददाति हस्तेन । प्रथमं हृदयं वधूका पश्चादिक्षं सदन्तव्रणम् ॥) -Cf. SP XXXIV (p. 1194) 308) Pisunemti kamininam...... (p. 670, v. 318) पिसुणेति कामिणीणं जल-लुक्क-पिआवऊहण-सुहेल्लि । कंड इअ-कवोलुप्फुल्ल-णिच्चलच्छीइँ वअणाई॥ (पिशुनयन्ति कामिनीनां जल-निलोन-प्रियावगृहन-सुखम् । कण्टकित-कपोलोत्फुल्ल-निश्चलाक्षीणि वदनानि ॥) । -GS VI. 58 Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 403 309) Ņaccihini nado pecchihii.... (p. 670, v. 319) metrically defective. The verse, as printed in the texi, would seem to be corrupt, and Tentatively the text may be corrected as follows: णच्चिहिइ णडो पेच्छिहिइ जणवओ भोइओ विसिहिइ । जइ रंग-विहडणअरी गहवइधूआ ण वच्चिहिइ ॥ (नतिष्यते नटः प्रेक्षिष्यते जनपदो ग्रामप्रधानो विदूषयिष्यति । यदि रङ्गविघटनकरी गृहपतिदुहिता न व्रजिष्यति ॥) 310) Thoārñąha-mahu-ma....... (p. 670, v. 321) थोआरूढ-महु-मआ खण-पम्हट्ठावराह-दिण्णुल्लावा । हसिऊण संठविज्जइ पिएण संभरिअ-लज्जिआ कावि पिआ॥ (स्तोकारूढ-मधु-मदा क्षण-विस्मृतापराध-दत्तोल्लापा। हसित्वा संस्थाप्यते प्रियेण संस्मृत-लज्जिता कापिप्रिया ॥) 311) Dittha kaviarunaa...... (p. 671, v. 322) दिट्ठा कुविआणुण (?णि)आ पिआ सहस्स-जण-पेल्लणं पि विसहि। जस्स णिसण्णाइ उरे सिरीऍ पेम्मेण लहुइओं अप्पाणो ॥ (दष्टा कुपिताननीता प्रिया सहस्र-जन-प्रेरण ( = पीडन)मपि विसोढम । यस्य निषण्णयोरसि श्रिया प्रेम्णा लघूकृत आत्मा ॥) 312) Kuviao vi pasannao...... (p. 671. V. 324) कुविआओ वि पसण्णाओ ओरण्णमुहीओ वि समाणीओ। जह गहिआ तह हिअअं, धारति अ णिव्व (? व्वु)ई बाला ॥ (कुपिता अपि प्रसन्ना अवरुदितमुख्योऽपि समानाः । यथा गृहीतास्तथा हृदयं धारयन्तीव निर्वृति बालाः ॥) Note : The gatha and its cchāyā are reproduced here from the printed text. As it is, the text does not yield a satisfactory meaning. The Dhvanyaloka (p. 143) correctly presents the gātha : कुविआओं पसण्णाओ ओरुण्णमुहीओं विहसमाणीओ। जह गहिआ तह हिअअं हरंति उच्छण्ण- उच्छिण्ण-महिलाओ ॥ (कुपिताः प्रसन्ना अवरुदित-मुख्यो विहसनन्यः । यथा गृहीतास्तथा हृदयं हरन्ति उत्सन्न उच्छिन्न ( = स्चैरिण्यो) महिलाः ॥) Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 313) Navi taha anālavamti... .. (p. 671, v. 325) णवि तह अणालवंती हिअअं दूमेइ माणिणी अहिअं। जह दूर-विभि अ-गरुअ-रोस-मज्झत्थ-भणिएहि ॥ (नापि तथानालपन्ती हृदयं दुनोति मानिनी अधिकम् । यथा दूर-विजृम्मित-गु रुक-रोष-मध्यस्थ-भणितैः ॥) -GS VI. 64 314) Diahe diahe susai...... (p. 672, v. 326) दिअहे दिअहे सूसइ संकेअअ-भंग-वडिआसंका।। आपंडुरोव ण (?आपंड्रोणअ)-मही कलमेण समं कलम-गोवी ॥ (दिवसे दिवसे शुष्यति संकेतक-भङग-वधिताशङ्का । आपाण्डुरावनत-मुखी कलमेन समं कलम-गोपी ॥) -GS VII. 91 . . This gatha is cited in Alankārakaustubha (p. 330) as an example of — Sahokti'.. 315) Jai hosi na tassa pia.. .... ___(p. 672, v. 327) जइ होसि ण तस्स पिआ अणुदिअहं णीसहेहि अंहिं । । णव-सअ-पीअ-पेऊसमंत (?मत्त-पाडि व किं सवसि ॥ (यदि भवसि न तस्य प्रियानुदिवसं निःसहैरङ्गः। नव-सूत-पीत-पीयूष-मत्त-महिषी-वत्सिकेव कि स्वपिषि ॥) -GS I. 65 316) Addamsanena puttaa...... (p. 672, v. 328) असणेण पुत्तअ सुट्ठ वि णेहाणुबंध-गहिआइं/घडिआई। हत्थउड-पाणिआई व कालेण गलंति पेम्माई ॥ (अदर्शनेन पुत्रक सुष्ठ्वपि स्नेहानुबंध-गृहीतानि/घटितानि । हस्त-पुट/-पानीयानीव कालेन गलन्ति प्रेमाणि ॥) -GS III. 36 317) Jaha jaha jara-parinao...... ___ (p. 673, v. 329) जह जह जरा-परिणओ होइ पई दुग्गओ विरूओ वि। कुलपालिआइ/कुलवालिआणं तह तह अहिअअरं वल्लहो होइ॥ (यथा यथा जरा-परिणतो भवति पतिर्दुगतो विरूपोऽपि । कुलपालिकायाः/कुलपालिकानां तथा तथाधिकतरं वल्लभो भवति॥) . -GS III. 93 Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 405 318) Ania-pulaubbheo... .. (p. 673, v. 330) आणिअ-पुलउब्भेओ सवत्ति-पणअ-परिधूसरम्मि वि गरुए । पिअदंसणे पवड्डइ मण्णुटाणे वि रुप्पिणीअ पहरिसो॥ (आनीत-पुलकोद्भेदः सपत्नी-प्रणय-परिधूसरेऽपि गुरुके । प्रिय-दर्शने प्रवर्धते मन्यु-स्थानेऽपि रुक्मिण्याः प्रहर्षः ॥) -(Sarvasenasya) Harivijaye 319) Gharinia akaiavvam...... (p. 673, v. 331) घरिणीअ अकइअव्वं चटुअं( चडुआरं) पिअअमे कुणंतम्मि । अकअत्थाई पि जाआइ झंति (झत्ति) सिढिलाई अगाई॥ (गृहिण्या अकैतवं चटुकं (? चटुकारं) प्रियतमे कुर्वाणे (सति)। अकृतार्थान्यपि जातानि झटिति शिथिलान्यङगानि ॥) 320) Tamba-muha-kaahoa...... (p. 673, v. 332) तंबमुहकआहोआ जह जह थणआ किलेंति (? विणेति) कुमरीणं । तह तह लद्धावासो व्व वम्महो हिअअमाविसइ ॥ (ताम्र-मुख-कृताभोगौ यथा यथा स्तनौ क्लाम्यत. (? विनिरितः ) -कुमारीणाम् । - तथा तथा लब्धावास इव मन्मथो हृदयमाविशति ॥) -Cf. Kalpalatā-viveka (p. 18 1 23); GS (W) 954 321) Na vi taha chea-raaim...... (p. 674, v. 333) ण वि तह छेअ-रआइ हरंति पुणरुत्त-राअ-रमिआई। जह जत्थ व तत्थ व जह, व तह व सब्भाव-रमिआई ॥ (नापि तथा छेक-रतानि हरन्ति पुनरुक्त-राग-रमितानि । यथा यत्र वा तत्र वा यथा वा तथा वा सद्भाव-रमितानि ॥) -Cf. GS III. 74 . 322) Tam pulaiampi pecchai...... (p. 674, v. 336) तं पुलइअं पि(?पुलइअम्मि) पेच्छइ तं चिअ णिज्झाइ तीअ गेण्हइ गोतं। ठाइ अ तस्स समअणे अण्णम्मि वि चितिअम्मि सच्चिअ हिअए॥ (तां दृष्टामपि ( ? प्रलोकिते) प्रेक्षते तामेव निर्ध्यायति तस्या गृहणाति गोत्रम् । तिष्ठति तस्य समदने अन्यस्मिन्नपि विचिन्तिते सैव हृदये ॥) -Setu XI. 10 Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 406 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 323) Amaamaa gaanasehara...... (p. 675, v. 337) अमअमअ गअणसेहर रअणी-मुह-तिलअ चंद दे छिवसु । छित्तो जेहि पिअअमो ममं पि तेहिं चिअ करेहि ॥ (अमृतमय गगनशेखर रजजी-मुख-तिलक चन्द्र हे प्रार्थये स्पृश। स्पृष्टो यैः प्रियतमो मामपि तैरेव करैः ॥) -GS I. 16 324) Tuha virahujjagarao... .. (p. 675, v. 338) तुह विरहुज्जागरओ सिविणे वि ण देइ ईसण-सुहाई। वाहेण जहा (? पहा) लोअण-विणोअणं पि से विहअं(?-विणोअणं) से हरं तं पि ॥ (तव विरहोज्जागरकः स्वप्तेऽपि न ददाति दर्शन-सुखानि । बाष्पेण यथा (? पथा)लोकन-विनोदनं तस्या हतं तदपि ॥) -GS V. 87 Note : The emendation suggested above is in accordance with the GS. 325) Ai-kovana vi sasu...... (p. 675, v. 339) अइकोवणा वि सासू रोआविआ (? रुआविआ)गअवईअ सोण्हाए । पाअ-पडणोणआए दोसु वि गलिएसु वलएसु ॥ (अतिकोपनापि श्वश्रू रोदिता गतपतिकया (%3D प्रोषितपतिकया) स्नुषया । पाद-पतनावनतया द्वयोरपि गलितयोर्वलययोः ॥). -GS V. 93 326) Asamatto vi samappai...... (p. 675, v. 340) असमत्तो वि समप्पइ अपरिग्गहिअ-लहुओ पर-गुणालावो । तस्स पिआ-पडिवड्डा (? पडिबद्धा) ण समप्पइ रइसुहा समत्ता वि कहा ॥ (असमाप्तोऽपि समाप्यतेऽपरिगृहीत-लघुकः परगुणालापः । तस्य प्रिया-प्रतिबद्धा न समाप्यते रतिसुखा समाप्तापि कथा ॥) 327) Agania-sesa-juana...... (p. 676, v. 341) अगणिअ-सेस-जुआणा बालअ वोलीण-लोअ-मज्जाआ। अह सा भमइ दिसामुह-पसारिअच्छी तुह कएण ॥ (अगणित-शेष-युवजना बालक व्यतिक्रान्त-लोक-मर्यादा । अथ सा भमति दिशामुख-प्रसारिताक्षी तव कृते ॥) -GS I. 57 . Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 407 328) Annaha na tirai ccia...... (p. 676, v. 342) अण्णह ण तीरइ च्चिअ परिवड्ढंत-अगुरुअ-संतावं (? गरुअं पिअअमस्स)। मरण-विणोएण विणा विरमावेउ विरह-दुक्खं ॥ (अन्यथा न शक्यत एव परिवर्धमान-गुरुक-संतापम् (गुरुकं प्रियतमस्य)। मरण-विनोदेन विना विरमयितुं विरह-दुःखम् ॥) -GS IV. 49 Note : The emendation - garuarn piaamassa' (Sk : gurukam priyatamasya ) in the first half of this gātha is in accordance with the GS. 329) Avalambaha ma samkaha...... (p. 676, v. 343) अवलंबह मा संकह ण इमा गह-लंघिआ परिन्भमइ । अत्थक्क-गज्जिउम्भंत-हित्थ-हिअआ पहिअ-जाआ ॥ (अवलम्बध्वं मा शङ्कध्वं नेयं ग्रह-लंधिता परिभ्राम्यति । आकस्मिक-गजितोद्धान्त-त्रस्त-हृदया पथिक-जाया ॥) -GS IV. 86 330) Jam mucchia na a suo...... (p. 676, v. 344) जं मुच्छिआ ण अ सुओ कलंब-गंधण तं गुणे पडिअं । इअरह गज्जिअ-सद्दो जीएण विणा ण वोलितो॥ (यन्मूच्छिता न च श्रुतः कदम्ब-गन्धेन तद् गुणे पतितम् । इतरथा गजित-शब्दो जीवितेन विना न गच्छन् ( = गमिष्यनु॥) -Cf GS (W) 711 331) Ajjavi tava ekkam ma (?)...... (p. 677, v. 345) अज्जवि (? अज्जं पि)ताव एक्क मा मं वारेहि पिअसहि रुप्रति । कल्लि उण तम्मि गए जइ ण मरिस्सं ण रोइस्सं ॥ (अद्यापि तावदेकं मा मां वारय प्रियसखि रुदतीम् । कल्ये पुनस्तस्मिन् गते यदि न मरिष्यामि न रोदिष्यामि ॥) -Cf.GS VI.2 The GS reads in the second half 'na muā tā na rodissan' (Sk : yadi na mrtà tada na rodisyami) 332) Tie savisesa dunia...... (p. 678, v. 350) तीए सविसेस-दूणिअ ( ? दूमिअ)-सवनि-हिअआइ णिव्वलंत-सिणेहं । पिअ.गरुइआइ णिमिअं सोहग्ग-गुणाण अग्गभूमीअ पअं॥ (तया सविशेष-दून ( = पीडित-) सपत्नी-हृदयया स्पष्टीभवत्-स्नेहम् । प्रिय-गुरूकृतया( = गौरवितया)न्यस्तं सौभाग्य-गुणानामग्रभूम्यां पदम् ॥) -(Sarvasenasya) Harivijaye Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 408 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Po etics 333) Tam tiasa-kusumakdamam...... (p. 678, v. 351) तं तिअस-कुसुम-दामं हरिणा णिम्महिअ-सुरहि-गंधामोअं। अप्पणइअं पि दूमिअ-पणइ णि-हिअएण रुप्पिणीअ विइण्णं ॥ (तत् त्रिदश-कुसुम-दाम हरिणा निर्गच्छत् (-)-सुरभि-गन्धामोदम् । अप्रणयितमपि पीडित-प्रणयिनी-हृदयेन रुक्मिण्य वितीर्णम् ॥) _ -(Sarvasenasya) Harivijaye 334) Kaha ma chijau ( ? jhijjau ) majho....... (p. 679, v. 354) This gātha has been already cited earlier on p. 498. Vide S. No. (145) supra. 335) Avaihia-puvvadise....... __ (p. 679, v. 356) अवऊहिअ-पुव्व-दिसे समअं जोण्हाएँ सेविअ-पओसमुहे। माइ ण झिज्जउ रअणी वरदिसाइत (? अवरदिसाहुत्त-)पच्छि (? त्थि) अम्मि मिअंके॥ (अवगृहित-पूर्व-दिशे समकं ( = समं)ज्योत्स्नया सेवितप्रदोषमुखे । मातः (? सखि)न क्षीयतां रजनी अपर-दिशाभिमुख-प्रस्थिते मृगाङके ॥) 336) Oratta-pamkaa-muhim...... (p. 679, v. 357) ओरत्त-पंकअ-मुहिं वम्मह-णडिअं व सलिल-णिसण्णं । अल्लिअइ तीर-णलिणि वाआइ गमेइ सहच (?अ)रि चक्काओ ॥ (अप रक्त-पङ्कज-मुखीं मन्मथ-वञ्चितामिव सलिल-शयन-निषण्णाम् । आलीयते (आलिङ्गति) तीर-नलिनी वाचा गमयति सहचरी चक्रवाकः ॥) -Cf. SP (p. 1175) 337) Hasiaim samamsala-komalaim...... . (p. 683, v. 374) हसिआइं समंसल-कोमलाइं वीसंभ-कोमलं वअणं। सब्भाव-कोमलं पुलइअं च णमिमो सुमहिलाणं॥ (हसितानि समांसल-कोमलानि विश्रम्भ-कोमलं वचनम् । सद्भाव-कोमलं प्रलोकितं च नमामः सुमदिलानाम् ॥) 338) Niadaia-dainsanukkhitta ...... (p. 683, v. 375) णिअ-दइअ-दसणुक्खित्त पहिअ अणेन (? अण्णेण) वच्चसु पहेण । गहवइ-वहुआ/धूआ दुल्लंघिअवाउरा इहग्गामे (? दुल्लंघ-वाउरा इह हअग्गामे)॥ (निज-दयित-दर्शनोत्क्षिप्त पथिकान्येन वज पथा। गृहपति-वधूका/दुहिता दुर्लङघ्य-वागुरेह हत-ग्रामे ॥) -Cf. GS (W)957 . Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 409 339) Tam. kira khanā virajjasi...... (p. 684, v. 376) तं किर खणा विरज्जसि, तं किर उवहससि सअल-महिलाओ । एहेहि वारवालिइ अंसू-मइलं [ मुहं] समुप्फुसिमो ॥ (त्वं किल क्षणाद् विरज्यसे त्वं किलोपहससि सकल-महिलाः । एह्येहि वार-पालिके अश्रु मलिनं [मुखं ? ] समुत्प्रोञ्छामः ॥) 340) Sahiiahim bhannamānā...... (p. 684, v. 376) सहिआहिँ भण्णमाणा थणए लग्गं कुसुंभ-पुप्फ त्ति। मुद्ध-वहुआ हसिज्जइ पप्फोडती णहवआइं॥ (सखीभिर्भण्यमाना स्तने लग्नं कुसुम्भ-पुष्पमिति । मुग्ध-वधूका हस्यते प्रस्फोटयन्ती नख-पदानि ॥) -GS II. 45 341) Padivakkha-mannunmje...... (p. 684, v. 378) पडिवक्ख-मण्णु-उंजे/पुंजे लावण्ण-उडे अणंग-गअ-कुंभे । पुरिस-संअ-हिअअ-धरिए कीस थणंती थणे वहसि ॥ (प्रतिपक्ष-मन्यु-पुजौ लावण्यकुटावनङग-गज-कुम्भौ । पुरुष-शत-हृदय-धृतौ किमिति/कस्मात् स्तनन्ती स्तनौ वहसि ॥) -GS III. 60 342) Khinmassa thavei ure...... (p. 684, v. 379) खिण्णस्स ठवेइ उरे पइणो गिम्हावरण्ह-रमिअस्स। ओल्लं गलंत-उप्फ ण्हाण-सुअंधं चिउर-भारं ॥ (खिन्नस्य स्थापयत्युरसि पत्युर्योष्मापराहण-रमितस्य । आर्द्र गलत्पुष्पं स्नान-सुगन्धं चिकुर-भारम् ॥) -GS III. 99 343) Ņa vi taha anālavami..... (p. 685, v. 380) · This gāthā (GS VI. 64) has been already cited on p. 671. Vide S. No. (313) supra. -GS VI. 64 344) Avalambia-mana-param...... (p. 685, v. 381) अवलंबिअ-माण-परम्मुहीअ एंतस्स माणिणि पिअस्स। पुट्ठि/पुट्ठ-पुलउग्गमो तुह कहेइ सम्मुह-ठिअं/समुह-ट्ठिअं हिअअं ॥ (अवलम्बित-मान-परामुख्या आयतो( = आगच्छतो)मानिनि प्रियस्य । पृष्ठ-पुलकोद्गमस्ते कथयति संमुख-स्थितं हृदयम् ॥) -Cf. GS I. 87 Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 410 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 345) Gharinia mahānasa-kamma... (p. 685, v. 382) This gāthā (GS I. 13) has been already cited earlier on p. 438 Vide S. No. (121) supra. 346) Vai-vivara-niggaa-dalo...... (p. 685, v. 383) as - विवरणिग्गअ-दलो एरंडो साहइ व्व तरुणाणं । एत्थ घरे हलिअ-बहू एद्दह - मेत्त-त्थणी वसई ॥ ( वृति-विवर- निर्गत- दल एरण्डः कथयतीव तरुणेभ्यः । अत्र गृहे हालिक- वधूरेतावन्मात्र - स्तनी वसति ॥ ) -GS III. 57 This gāthā has been already cited by Bhoja (on p. 389 ) Vide S. No. (102) supra. 347 ) Bālattana-dullaliāe....... (p. 686, v. 384) बालत्तण-दुल्ललिआएँ अज्ज अणज्जं ( ? सुणु जं) कअं णव- वहूए । भामि घरे एआइणि ति णितो पई रुद्धो ॥ ( बालत्व - दुर्ललितयाद्य अनायें ( ? शृणु यत् ) कृतं नव वध्वा । fare गृहे maafaaiति निर्यन् पती रुद्धः ॥ ) Note : The above emendation is effected on the basis of SP (p. 618; p. 841 ). 348 ) Kassa karo bahu-punna-phala....... (p. 686, v. 385) कस्स करो बहु- पुष्ण- फ ( ? एफ) लेवक - तरुणो तुहं विसम्मिहिइ । - परिणाहे वम्महणिहाण-कलसे व्व पारोहो ॥ ( कस्य करो बहु- पुण्य-फलैकतरोस्तव विश्रमिष्यति । स्तन-परिणाहे मन्मथ - निधान- कलश इव प्ररोहः 11 ) 349) Panaam padhamapiāe........ पणअं पढम- पिआए रक्खउकामो वि महर - महुरेहिं । छेअवरो विणडिज्जइ अहिणव- बहुआ-विलासेहिं ॥ (प्रणयं प्रथम- प्रियाया रक्षितुकामोऽपि मधर - मधुरैः । छेकवरो व्याकुलीक्रियते अभिनव वधूका-विलासैः ॥ ) 350) Utthamta-mahārambhe....... —GS VI. 75 (p. 686, v. 386) (p. 687, v. 387) उट्ठत-महारंभे थणए दट्ठण मुद्ध हुआ । ओसण / ओसिण- कवोलाए णीससिअं पढम-घरिणीए ॥ ( उत्तिष्ठन्महारम्भौ स्तनकौ ( = स्तनौ ) दृष्ट्वा मुग्ध - वध्वाः । अवसन्न / अवस्विन्न- कपोलया निःश्वसितं प्रथम- गृहिण्या ॥ ) -GS IV. 82 Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 411 351) Anna-mahila-pasamgam...... (p. 687,v. 388) अण्ण-महिला-पसंगं दे(हे) देव करेसु अम्ह दइअस्स। पुरिसा एक्कंत-रसा ण हु दोस-गुणे विआणंति ॥ (अन्य-महिला-प्रसङगं प्रार्थये (हे) देव कुर्वस्माकं दयितस्य । पुरुषा एकान्तरसा न खलु दोषगुणौ विजानन्ति ॥) -GS I. 48 352) Janai janāveum...... (p. 687, v. 389) जाणइ जाणावेउं अणुणअ-विहुरीअ-माण-परिसेसं । रइविक्कमम्मि/पइरिक्कम्मि वि विणआवलंबणं स च्चिअ कुणंती॥ (जानाति ज्ञापयितुमनुनय-विधुरित-मान-परिशेषम् । रति-विक्रम/परिरिक्ते/प्रतिरिक्ते ( = एकान्ते)ऽपि विनयावलम्बनं सैव कुर्वती ॥) -Cf. GS I. 88 The GS reads — viddavia' (Sk : vidravita ) for — vihuria'. 353) Jaia pio na disai...... (p. 687, v. 390) जइआ पिओ ण दोसइ भणह हला कस्स कोरए माणो। अह दिट्ठम्मि वि माणो ता तस्स पिअत्तणं कत्तो॥ (यदा प्रियो न दृश्यते भणत हला कस्य क्रियते मानः । अथ दृष्टेऽपि मानस्तत्तस्य प्रियत्वं कुतः॥) -GS (W) 901 . . 354) -Hasiehim uvālambha...... (p. 688, v. 391) हसिएहि उवालंभा अच्चुवआरेहि रूसिअव्वाई। अंसूहि भंडणाई एसो मग्गो सुमहिलाणं ॥ (हसितैरुपालम्भा अत्युपचारै रूषितव्यानि । अश्रुभिः कलहा एष मार्गः सुमहिलानाम् ॥) -GS VI. 13 355) Kadue dhumamdhāre...... (p. 688, v. 392) कडुए (?कह दे)धूमंधारे अब्भुत्तणमग्गिणो समप्पिहिइ । मुह-कमल-चुंबणे (?णा) लेहलम्मि पासट्ठिए दिअरे ॥ (कटुके (? कथं प्रार्थये)धूमान्धकारेऽम्युत्तेजनमग्नेः समाप्स्यते । मुख-कमल-चुम्बनाभिलाषिणि (चुम्बन-लम्पटे) पावस्थिते देवरे ॥) -Cf. GS (W)734 Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 356) Taha sā jānai pāvā...... 357) Sacchamda-ramana-damsana...... तह सा जाणइ पावा / जारा लोए पच्छष्णमविणअं काउं । जह पढमं चिअ सच्चिअ लिक्खइ मज्झे चरित्तवंतीण ॥ ( तथा सा जानाति पापा / जारा लोके प्रच्छन्नमविनयं कर्तुम् । यथा प्रथममेव सैव लिख्यते / लेख्यते मध्ये चरित्रवतीनाम् ॥ ) Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 358) Sāmanna-sundarinam...... (p. 689, v. 395) सच्छंद - रमण- दंसण-रस- (? सं ) वड्डिअ-गरुअ- वम्मह-विलासं । सुविअड्डू - वेस वणिआ (? विलआ ) रमिअं को वणिउं तरइ ॥ ( स्वच्छन्द - रमण-दर्शन-रस- (? सं ) वर्धित - गुरुक- मन्मथ - विलासम् । सुविदग्ध - वेश-वनिता रमितं को वर्णितुं शक्नोति ॥ 1 ) -Cf. GS (W) 890 (p. 688, v. 394) सामण्ण-सुंदरीणं विब्भममावहइ अविणओ च्चेअ । धूम (धूमो ) च्चिअ पज्जलिआण बहुमओ सुरहि-दारूण ॥ ( सामान्य - सुन्दरीणां विभ्भ्रमावहत्यविनय एव । धूम एव प्रज्वलितानां बहुमतः सुरभि - दारूणाम् ॥ ) 360 ) Aha so vilakkha - hia........ (p. 689, v. 397 ) - Cf. Gaida-vaho 959; Cf. GS (W) 891 The Gaüdavaho reads' pajjaliāhi bahumao' (Sk : Prajvalitād bahumatah ). 359) Paccūsāgaanurattadeha...... (p. 689, v. 398) पच्चू सागअ णुरत (? रंजिअ ) देह तइलोअ ( ? पिआलोअ ) लोअणानंद । अत्थ खवि सव्वरिअ (? - सव्वरि ) णह-भूसण दिणवइ णमो दे ॥ ( प्रत्यूषागत रञ्जितदेह प्रियालोक लोचनानन्द | अन्यत्र क्षपित शर्वरीक नभो (नख - ) भूषण दिनपते नमस्ते ॥ ) -Cf. GS VII. 53 The GS reads “ nemto ' (Sk : niryan ) for ' jamto. (p. 690, v. 399 ) अह सो विलक्ख- हिअओ मए अहव्वाइ अगणिअ-प्पणओ । पर वज्ज - णच्चि रोहिँ / णच्चरीहिं तुम्हेहिँ उवेक्खिओ जंतो ( णितो) | ( अथ स विलक्ष- हृदयो मयाभव्ययागणितप्रणयः । पर-वाद्य-नर्तनशीलाभिर्युष्माभिरुपेक्षितो गच्छन् (निर्यन्) । ) -GS V. 20 Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 361) Aha sā tahim tahim vvia (? ccia)...... अह सात तहिं च्चि वाणीर-वर्णाम्मि चुक्क-संकेआ । तुह दंसणं विमग्गइ पन्भट्टणिहाण-ठाणं व ॥ ( अथ सा तत्र तत्रैव वानीरवने विस्मृत / भ्रष्ट सङ्केता | तव दर्शनं विमार्गयति प्रभ्रष्ट निधान-स्थानमिव ॥ ) 362) Ehii pio tti nimisam....... (p. 690, v. 400) 363) Sāloe ccia sūre...... -GS IV. 18 एहि पिओ त्तिणिमिसं व जग्गिअं जामिणीअ पढमद्धं । सेसं संताव- परव्वसाइ वरिसं व वोलीणं ॥ (p. 690, v. 401) ( एष्यति प्रिय इति निमिषमिव जागरितं यामिन्याः प्रथमार्धम् । शेषं सन्ताप परवशया वर्षमिव व्यतिक्रान्तम् ॥ ) — Cf. GS IV. 85 364) Gammihisi tassa pāsam... (p. 690, v. 402) सालोए चिचअ सूरे घरिणी घर-सामिअस्स घेत्तूण | च्छंतस्स वि पाए धुअई हसंती हसंतस्स ॥ ( सालोक एव सूर्ये गृहिणी गृह स्वामिनो गृहीत्वा । नेच्छतोऽपि पादौ धावयति ( = प्रक्षालयति ) हसन्ती हसतः -GS II. 30 (p. 691, v. 403) गम्मिहिसि तस्स पासं, मा जूरसु तरुणि वडउ मिअंको । 'दुद्धे दुद्धं मिव चंदिआए को पेच्छइ मुहं दे || ( गमिष्यसि तस्य पार्श्व मा खिद्यस्व तरुणि वर्धतां मृगाङ्कः । दुग्धे दुग्धमिव चन्द्रिकायां कः प्रेक्षते मुखं ते ।। ) -Cf. GS VII. 7 413 The GS reads • Sumdari mā turaa' (Sk : Sundari mā tvarasva ) for mā jürasu taruni . ' 365) Gimhe davaggi-masi-mailiāim....... (p. 691, v. 404) हे व मसि मइलिआइँ दीसंति विझ - सिहराई । आससु पउत्थ- वइए ण होंति णव पाठसन्भाई | ( ग्रीष्मे दावाग्नि- मषी - मलिनितानि दृश्यन्ते विन्ध्य-शिखराणि । वसिहि प्रोषित - पतिके न भवन्ति नवप्रावृडभ्भ्राणि ।। ) -GS I. 70 Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 414 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetias 366) Palicca le lambadasa-kalāam....... (p. 692, v. 406) The text of this speech of Sakāra, as presented here considerably differs from the one as found in the " Nirnaya-sagar edition (1910)" of the play Mrcchakatika. For the present we content ourselves with reproducing it here: जदिच्छशे लंबदशाविशालं पावालअं शुत्तशदेहि जुत्तं । मंशं च खाएं तह तुश्टि कार्बु चुहू चुहू चुक्कु चुहू चुहू त्ति ॥ (यदीच्छसि लम्बदशाविशालं प्रावारकं सूत्रशतैर्युक्तम् ।। मांसं च खादितुं तथा तुष्टि कर्तुं चुहू चुहू चुक्कु चूहु चूहू इति ॥) -Mrcchakatika VIII. 22 367) Kambalivalie....... (p. 692, v. 407) Vide for this Apabhrassa stanza Appendix-II. 368) Damsemi tampi...... (p. 693, v. 409) दंसेमि तं पि ससिणं वसुहावइण्णं ___थंभेमि तस्स वि रइस्स/रविस्स रहं णहद्धे । आणेमि जक्ख-सुर-सिद्ध-गणंगणाओ ___ तं णत्थि भूमि-वलए मह जं ण सज्झं ॥ (दर्शयामि तमपि शशिनं वसुधावतीर्ण स्तम्नामि तस्यापि खे रथं नमोऽर्थे । आनयामि यक्ष-सुर-सिद्धगणाङ्गनास्तन्नास्ति भूमिवलये मम यन्न साध्यम् ॥) -Karpuamarijari I. 25 369) Phullukkaram kalama...... (p. 693,v. 410) फुल्लुक्करं कलमकूरसमं वहंति जे सिंदुवारविडवा मह वल्लहा दे। जे गालिदस्स महिसी-दहिणो सरिच्छा ___ रुच्चंतिते किं च मुद्ध-विअइल्ल-पसूण-पुंजा ॥ (पुष्पोत्करं कलम-भक्त-समं वहन्ति ये सिन्धुवार-विटपा मम वल्लभास्ते । ये गालितस्य महिषीदनः सदक्षा रोचन्ते/ते किञ्च मुग्ध-विचकिल-प्रसून-पुजाः ॥) -Cf. Karpuramanjari I. 19 . Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 370) Jānai sineha bhaniam.. (p. 695, v. 417) जाणइ सिणेह भणिअं मा रअणिअरि त्ति मे जुउच्छसु वअणं । उज्जाणम्मि वणम्मि अ जं सुर्राह तं लआण घेप्पइ कुसुमं ॥ ( जानकि स्नेह - भणितं मा रजनीचरीति मे जुगुप्सस्व वचनम् । उद्याने वने च यत् सुरभि तल्लतानां गृह्यते कुसुमम् ॥ ) - Setu XI. 119 (p. 698, v. 433) पुरिस- सरिसं तुह इमं रक्खस- सरिसं कअं णिसाअर- वइणा । कह ता. चितिज्जतं / चितिअ-सुलहं महिला सरिसं ण संपडइ मे मरणं ॥ ( पुरुष - सद्दशं तवेदं राक्षस- सद्दशं कृतं निशाचरपतिना । कथं तावत् चिन्त्यमानं / चिन्तित -सुलभं महिला-सदृशं न संपद्यते मे मरणम् - Setu XI. 105 371) Purisa-sarisam tuha imam...... 372) Cattara - gharini pia-damsanā...... (p. 699, v. 437) चत्तर- घरिणी पिअ-दंसणा अ बाला पउत्थवइआ अ । असई अझिआ दुग्गआ अण खंडिअं सीलं ॥ ( चत्वर- गृहिणी प्रियदर्शना च बाला प्रोषित-पतिका च । असती प्रतिवेशिनी दुर्गता च न खलु खण्डितं शीलम् 374) Bahu-vallahassa jā hoi...... -Cf. GS I. 36 The GS reads “ taruni' for bālī; and Saajjia for saajjhiā-both these are synonyms. 373) Jaha icchā taha ramiam ..... (p. 700, v, 443) जह इच्छा तह रमिअं जाओ पत्ता पई गआ धूआ । घर - सामिअस्स अज्ज वि सकोउहल्लाइँ अच्छीइं ॥ ( यथेच्छा तथा रमितं जाया प्राप्ता पतिं गता दुहिता । गृहस्वामिनोऽद्यापि सकौतुहलान्यक्षीणि (सकौतूहलेऽक्षिणी ) | ) (p. 701, v. 446) बहु-वल्लहस्स जा होइ वल्लहा कह वि पंच दिअहाई । सा किं छट्ठ मग्गइ कत्तो मिट्ठे च बहुअं च ॥ ( बहु-वल्लभस्य या भवति वल्लभा कथं कथमपि पञ्च दिवसानि । साकि षष्ठं मार्गयते कुतो मृष्टं / मिष्टं च बहुकं च ॥) -GS I. 72 415 Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 416 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 375) Vevai jassa savidiam...... (p. 701, v. 447) वेवइ जस्स सविडिअं वलिउं महइ पुलआइअ-त्थण-अलसं। पेम्म-सहाव-विमुहिरं वीओ-वास-गमणूसुअं वामद्धं ॥ (वेपते यस्य स- वीडितं ( = सव्रीड)वलितुं काङक्षति पुलकायित ( = उल्लसित-) स्तन-कलशम् । प्रेम-स्वभाव-विमुग्धं द्वितीयावकाश-गमनोत्सुकं वामार्धम् ॥) -Setu I. 6 376) Nava-pallavesu lolai...... (p. 707, v. 455) णव-पल्लवेसु लोलइ घोलइ विडवेसु वलइ/चलइ सिहरेसु । थवइ (?ठवइ) थवएसु अ तहा (?चलणे)वसंत-लच्छी असोअस्स ॥ (नव-पल्लवेषु लोलति घूर्णते विटपेषु वलते/चलति शिखरेषु । स्थापयति स्तबकेषु च तथा (?चरणौ) वसन्तलक्ष्मीरशोकस्य ॥) This is the same gatha, with two minor variant readings, Vide S. No. 159, as cited (on p. 528) above. In the first half it reads "valai' for 'calai' and in the second half, 'a taha' for ' calane'. 377) Na hu navaram divasiha...... (p. 711, v. 462) ण हु णवरं दीव-सिहा-सारिच्छ चंपएहि पडिवण्णं। कज्जल-कज्जं पिकअं उअरि भमंतेहिं भमरेहि ॥ (न खलु केवलं दीप-शिखा-साक्ष्यं ( = सादृश्यं) चम्पकैः प्रतिपन्नम् । कज्जल-कार्यमपि कृतमुपरि भ्रमद्भिभ्रमरैः ।) 378) Tie damsana-suhae...... ... (p. 724, v. 485) तीए सण-सुहए पणअ-क्खलण-जणिओ मुहम्मि मणहरे । रोसो वि हरइ हिअ मअपंको व्व मिअलंछणम्मि णिसण्णो ।। (तस्या दर्शन-सभगे प्रणय-स्खलन-जनितो मखे मनोहरे। रोषोऽपि हरति हृदयं मदपङ्क इव मृग-लाञ्छने निषण्णः ॥) -(Sarvasenasya) Harivijaye 379) Kim guru-jahalam aha thana... .. (p. 725, v. 487) किं गुरु जहणं अह थण-भरो ति भाअ-(? णिअ-) कर-अलग्ग-तुलिआए । विहिणो खुत्तंगुलिमग्ग-विब्भमं वहइ से तिवली ॥ (किं गुरु जघनमथ स्तनभर इति भाग-(? निज-) कर-तलाग्रतुलितायाः । विधेः खात (? निमग्न-) अङगुलि-मार्ग-विभ्रमं वहति अस्यास्त्रिवली ॥) Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 417 380) Thoosaramta-rosam...... (p. 727, v. 491) थोओसरंत-रोसं थोअ-त्थोअ-परिवड्डमाण- पहरिसं । होइ अ दूर-पआसं (?-पसाअं)उहअ-रसाअंत-(रसाअत्त-)विन्भमं तीज मुहं ॥ (स्तोकापसरद्रोषं स्तोक-स्तोक-परिवर्धमान-प्रहर्षम् । भवति च दूर-प्रकाश (?-प्रसाद) मुभय-रसायत्त-विभ्रमं तस्या मुखम् ॥) -(Sarvasenasya) Harivijaye 381) Dhirena-mānabhamgo...... (p. 727, v. 492) धीरेण माणभंगो माण-खलणेण गरुअ-धीरारंभो। उल्ललइ तुलिज्जते एकम्मि वि से थिरंण लग्गइ हिअअं॥ (धैर्येण मानभङगो मान-स्खलनेन गुरुक-धैर्यारम्भः । उल्ललति तोल्यमाने कस्मिन्नपि अस्याः तस्याः स्थिरं न लगति हृदयम् ॥) 382) Corā sabhaa-sataṇhañ....... (p. 728, v. 494) चोरा सभअ-सतण्हं पुणो पुणो पेसअंति दिट्ठीओ। अहि-रक्खिअ-णिहि-कलसे व्व पोढ-महिला-थणुच्छंगे ॥ (चोराः समय-सतृष्णं पुनः पुनः प्रेषयन्ति दृष्टीः । अभि-(?अहि-) रक्षित-निधि-कलश इव प्रौढ-महिला-स्तनोत्सङगे ॥ -Cf. GS VI. 76 The GS reads Podhavaia (Sk : praudhapatika) for Podha-mahila-( in the second half of the gātha ). 383) Datthottha ho asila asilaaghao...... (p. 730, v. 498) For this Apabhramsa verse vide Appendix-II. Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter VIII Prakrit Verses In Kāvya-Prakasa Mammata's Kavya-prakasal is a standard work on Sanskrit poetics. Its date lies between 1050 and 1100 A.D. “It sums up in itself all the activities that had been going on for centuries in the field of Poetics, while it becomes itself a fountain-head from which fresh streams of doctrine issue forth." It comprises as usual three parts, the Karikas, the Vrtti and the examples. He cites over 600 verses to illustrate his teachings. Out of these verses about 64 verses are in Prakrit : 1) (Tatra vacyasya (vyanjakatvam) yathā-) (p. 28) माए घरोवअरणं अज्ज हु त्थि त्ति साहिअं तुमए। ता भण किं करणिज्ज एमेअ ण वासरो ठाइ ॥ (मातर्गहोपकरणमद्य खलु नास्तीति शिष्टं त्वया। तद् भण किं करणीयमेवमेव न वासरस्तिष्ठति ॥) -GS (W) 889 2) (Laksyasya (vyanjakatvam) yathā-) (p. 29) साहेती सहि सुहअ खणे खणे दूमिआसि मज्झ कए। सम्भाव-णेह-करणिज्ज-सरिस दाव विरइअं तुमए ॥ (शासती ( = कथयन्ती) सखि सुभग क्षणे क्षणे दूनासि मम कृते । सद्भाव-स्नेह-करणीय-सदृशकं तावद् विरचितं त्वया ॥) -GS (W) 860 3) (Vyangyasya (vyañjakatvam) yathā-) . (p. 30) उअ णिच्चल-णिप्फंदा/णिप्पंदा भिसिणी-पत्तमि रेहइ बलाआ। णिम्मल-मरगअ-भाअण-परिट्ठिआ संखसुत्ति व्व ॥ (पश्य निश्चल-निष्पन्दा बिसिनी-पत्रे राजते बलाका । निर्मल-मरकत-भाजन-परिष्ठिता शङ्खशुक्तिरिव ॥) -GSI.4 1. This work has been published several times. It has so many commentaries on it. The edition here referred to is the one with the commentary Balabodhini of Vāmanācārya published by B. O. R. Institute, Pune (1950). Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 419 4) [ Adi-grahanat (Kalo vyaktih svarādayah " iti mulasthādipada gråhyasyābhinayasya niyamakatvam udāharati 'Eddaha ' iti] : (p. 67) एदहमेत्त-त्थणिआ एहहमेत्तेहिं अच्छिवत्तेहिं । एइहमेत्तावत्था एइहमेत्तेहिं दिअहेहिं ॥ (एतावन्मात्रस्तनिका एतावन्मात्राभ्यामक्षिपत्राभ्याम् । एतावन्मात्रावस्था एतावन्मात्रैदिवसः ॥) -GS (W) 973 5) [Kramenodaharanāni (Vaktx-vaisistyāt vacyasya vyarigyatvam ] ___ (p. 73) अइपिहुलं जलकुंभ घेत्तूण समागदम्हि सहि तुरिअं । सम-सेअ-सलिल-णीसास-णीसहा वीसमामि खणं ॥ (अतिपृथुलं जलकुम्भं गृहीत्वा समागतास्मि सखि त्वरितम् । श्रम-स्वेद-सलिल-निःश्वास-निःसहा विश्राम्यामि क्षणम् ॥) -GS (W) 881 : 6) [ Boddhavya-vaisistyāt vacyasya vyanjakatvam-] (pp. 73-74) ओण्णिइं/णिण्णिदं दोब्बल्लं चिता अलसत्तणं सणीससि । मह मंदभाइणीए केरं/कए सहि तुह वि/तुम पि अहह परिहवइ ॥ (औन्निद्रयं निन्द्रियं दौर्बल्यं चिन्तालसत्वं सनिःश्वसितम् । मम मन्दभागिन्याः संबन्धि कृते सखि तव त्वामप्यहह परिभवति ॥) -GS (W) 956 ... 7) [Vakya-vaisistyat vacyasya vyanjakatvam-] (p. 75) तइआ मह गंडत्थल-णिमिअं दिठ्ठि ण णेसि अण्णत्तो। एण्डि सच्चेअ अहं ते अ कवोला ण सा दिटठी॥ (तदा मम गण्डस्थल-स्थापितां न्यस्तां दष्टि न नयस्यन्यतः । इदानीं सैवाहं तौ च कपोलौ न सा दृष्टिः ॥) -GS (W)939 8) [ Anya-samidhi-vaisistyat vacyasya vyarijakatvam-J (p. 77) णोल्लेइ अणोल्लमणा अत्ता मं घर-भरम्मि सअलम्मि। खणमेत्तं जइ संझाएँ होइ ण व होइ वीसामो ॥ (नुदत्यनामनाः श्वश्रुर्मा गृहभरे सकले। क्षणमात्रं यदि सन्ध्यायां भवति न वा भवति विश्रमः ॥) -GS(W) 875 Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 420 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 9) [ Prastava-vaisistyat vacyasya vyanjakatvam] (p. 77) सुव्वइ समागमिस्सइ तुज्झ पिओ अज्ज पहरमेत्तेण। एमेअ किं ति चिट्ठसि ता सहि सज्जेसु करणिज्जं ॥ (श्रूयते समागमिष्यति तव प्रियोऽद्य प्रहर-मात्रेण । एवमेव किमिति तिष्ठसि तत् सखि सज्जय करणीयम् ॥) -GS (W) 962 10) [ Kala-vaisis tyād vācyasya vyanjakatvam-] (p. 79) गुरुअणपरवस पिअ किं भणामि तुह मंदभाइणी अहकं (? अहअं)। अज्ज पवासं वच्चसि वच्च स जेव्व सुणसि करणिज्जं ॥ (गुरु-जन-परवश प्रिय किं भणामि तव मन्दभागिन्यहकम् ( " न्यहम् ") अद्य प्रवासं व्रजसि व्रज स्वयमेव शृणोषि करणीयम् ॥) ___-GS (W) 851 11) [Vastumatram yathā-] (p. 133) पंथिअ ण एत्थ सत्थरमत्थि मणं पत्थरत्थले गामे। . उष्णअपओहरं पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु॥ (पथिक नात्र स्रस्तरमस्ति मनाक् प्रस्तरस्थले ग्रामे । उन्नत-प योधरं (पक्षे-पयोधरां)प्रेक्ष्य यदि वससि तद् वस ॥) -GS (W) 879 Hemacandra ( Kāś, p. 67 ) repeats this example. Kalpalatāviveka (p. 141) reads ‘uggaa' for ' unnaa'. (p. 135) 12) [Dvāda sa-bhedo’rtha-śaktyudbhavo dhvanih kramenoda haranam (7-odaharanāni) Svatah-sambhavinā vastuna vastuno vyaktim udāharati) ). अलससिरोमणि धुत्ताण अग्गिमो पुत्ति धणसमिद्धिमओ। इअ भणिएण णअंगी पप्फुल्लविलोअणा जाआ ॥ (अलसशिरोमणिधूर्तानामग्रिमः पुत्रि धनसमृद्धिमयः । इति भणितेन नताङगी प्रफुल्ल-विलोचना जाता ॥) -GS (W) 970 Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 421 13) (Kavi-praudhoktimā tra-siddhena vastunālamkārasya vyaktim udāharati- ] (p. 140) केसेसु बलामोडिअ तेण अ समरम्मि जअसिरी गहिआ। जह कंदराहि विहुरा तस्स दढं कंठअम्मि संठविआ ॥ (केशेषु बलात्कारेण तेन च समरे जयश्रीर्गृहीता। यथा कन्दराभिविधुरास्तस्य दृढं कण्ठे संस्थापिताः ॥) -GS (W) 977 Weber reads 'तेण समरम्मि जस्सिरी'(तेन समरे जयश्री). 14) [ Kavi-praudhokti-matra-siddhenālamkarena vastuno vyaktimudaharati-1 (p. 141) गाढालिंगणरहसुज्जुअम्मि दइए लहुं समोसरइ। माणंसिणीण माणो पोलणभीउ ध्व हिअआओ ॥ (गाढालिङ्गनरभसोद्यते दयिते लघु समपसरति । मनस्विनीनां मानः पीडनभीत इव हृदयात् ॥) -GS (W)934 Hemacandra (Kas, p.80) repeats this example. Weber reads the second half as follows: माणंसिणीऍ माणो पेल्लणभीओ व हिअआहि । (मनस्विन्या मानः पीडिनभीत इव हृदयात् ।) 15) [ Kavipraudhokti-mātra-siddhenalamkarenalankarasya ___vyaktim udaharati-] जा ठेरं व हसंतो कइ-वअणंबुरुह-बद्ध-विणिवेसा । दावेइ भुअण-मंडलमण्णं विअ जअइ सा वाणी ॥ (या स्थविरमिव हसन्ती कवि-वदनाम्बुरुह-बद्ध-विनिवेशा। दर्शयति भवनमण्डलमन्यदिव जयति सा वाणी ॥) -GS (W) 983 16) [Kavi-nibaddha-vaktr-praudhokti-matra-siddha vyañjakäriha sya dhvanesca turşu bhede su madhye vastunä vastuno vyaktim udāharati--) (p. 143) जे लंकागिरिमेहलासु/मेहलाहि खलिआ संभोअ-खिण्णोरईफारुप्फुरुल-फणावली-कवलणे पत्ता दरिदत्तणं । ते एण्हि मलआणिला विरहिणी-णीसास-संपक्किणो जाआ झत्ति सिसुत्तणे वि बहला तारुण्णपुण्णा इव/विअ ॥ -Karpuramarijari I. 20 Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 422 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (ये लङ्कागिरि-मेखलासु/-मेखलाभ्यः स्खलिताः संभोग-खिन्नोरगीस्फारोत्फुल्ल-फणावली-कवलने प्राप्ता दरिद्रत्वम् । त इदानीं मलयानिला विरहिणी-निःश्वास-संपकिणो जाता झटिति शिशुत्वेऽपि बहलास्तारुण्यपूर्णा इव ॥) 17) [ Kavi-nibaddha-vaktr-praudhokti-mātra-siddhena vastunālamkārasya vyaktim udāharati-] (p. 144) सहि विरइऊण माणस्स मज्झ धीरत्तणेण आसासं। पिअ-दंसण- विहलंखल-खणम्मि सहस त्ति तेण ओसरिअं॥ (सखि विरचय्य मानस्य मम धीरत्वेनाश्वासम् । प्रिय-दर्शन-विशृङ्खल-क्षणे सहसेति तेनापसृतम् ॥) -GS (W)936 . The GS (W) reads oāsam for asāsam', and 'piaamadam.sana-vihalakkhanammi' in the second half. the Balabodhini refers to another reading "vihalattana' in place of + vihalaikhala'. ' Vihalaltana' meaning — vihvalattva' is equally a good reading. The Kalpalatā viveka (p. 162) repeats this example. 18) | Kavi-nibaddha-vaktr-praudhokti-matrasiddhenālamkarena vastuno vyaktim udaharati-] (p. 144) उल्लोल्ल-करअ-रअण-क्खएहि तुह लोअणेसु मह दिण्णं । रत्तंसुअं पसाओ कोवेण पुणो इमे ण अक्कमिआ ॥ (आर्द्रा-करज-रदन-क्षतैस्तव लोचनयोर्मम दत्तम् । रक्तांशुकं प्रसादः कोपेन पुनरिमे नाक्रान्ते ॥) -GS (W) 971 In place of 'ullolla' we have a variant reading 'Ollolla' but the meaning remains the same. In fact, before a conjunct a long vowel is shortened. So here there is no variant reading as such. 19) [ Kavi-nibaddha-vaktr-praudhokti-mitra siddhenõlarikarenalan.kārasya vyaktim udāharati-] (p. 145) महिला-सहस्स-भरिए तुह हिअए सुहअ सा अमाअंती । अणुदिणमणण्णकम्मा अंगं तणुअंपि तणुएइ ॥ (महिला-सहस्र-भृते तव हृदये सुभग सा अमान्ती । अनुदिनमनन्यकर्मा अङ्गं तनुकमपि तनयति ॥) -GS IL.82 Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 423 20) [ Pada-prakāsyatve krama-prāptamatyanta. tiraskrta-vācyam udāharati-1 (p. 1510 खल-ववहारा दीसंति दारुणा जइ वि तह वि धीराणं । हिअअ-वअस्स-बहुमआ ण हु ववसाआ विमुझंति ॥ (खल-व्यवहारा दृश्यन्ते दारुणा यद्यपि तथापि धीराणाम् । हृदय-वयस्य-बहुमता न खलु व्यवसाया विमुह्यन्ति ।।) -GS (W) 978 21) [Svatansambhavindiamkarenalamkarasya vyaktim udaharati-] (p. 158) तुह वल्लहस्स गोसम्मि आसि अहरो मिलाण-कमल-दलो। इअ णव-वहुआ सोऊण कुणइ वअणं महीसमुहं ॥ (तव वल्लभस्य प्रभाते आसीदधरो म्लान-कमल-दलम् । इति नववधूः श्रुत्वा करोति वदनं महीसंमुखम् ॥) -GS (W) 990 22) (Kavi-praudhokti-mā tra-siddhena vastuni vastuno vyaktim udāharati--) (p. 158) राईसु चंदधवलासु ललिअमप्फालिऊण जो चावं । एक्कच्छत्तं विअ (?च्चिअ) कुणइ भुअणरज्जं विजंभंतो ॥ (रात्रीषु चन्द्रधवलासु ललितमास्फाल्य यश्चापम् । एकच्छत्रमिव (? -मेव) करोति भुवन-राज्यं विजृम्भमाणः ॥) -GS (W) 992 [ In the second half we get a few variant readings : ' cia' for — via', ' viambhanto' for vijambhamto ' The Pradipa commentary reads : “ Ekacchattam va kunai tihuanarajjam"] 23) [Kavi-praudhokti-mātra-siddhenālamkarena vastuno vyaktim udāharati-] (p. 160) वारिज्जंतो वि पुणो संदाव-कअत्थिएण हिअएण। थणहर-वअस्सएण विसुद्ध-जाई ण चलइ से हारो॥ (वार्यमाणोऽपि पुनः संताप-कथितेन हृदयेन । स्तनभर-वयस्येन विशुद्धजातिर्न चलति तस्या/अस्या हारः॥) -GS (W)994 Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 424 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 24) [Kavi-praudhokti-mātra-siddhenālāmkarenalamkārasya vyaktim udāharati-] (p. 161) सो मुद्ध/सुद्ध-सामलंगो धम्मिल्लो कलिअ-ललिअ-णिअ-देहो। . तीए खंधाहि बलं गहिअलहिअ सरो सुरअ-संगरे जअइ । (स मुग्ध/शुद्ध-श्यामलाङ्गो धम्मिल्लः कलित-ललित-निज-देहः । तस्याः स्कन्धान बलं गृहीत्वा/लब्ध्वा स्मरः सुरत-सङ्गरे जयति ॥) -GS (W) 998 25) [Kavi-nibaddha-vaktr-praudhokti-mātra-siddhena vastuna vastuno vyaktim udā harati-] __ (p. 162) णव-पुण्णिमा-मिअंकस्स सुहअ को तं सि भणसु मह सच्चं । का सोहग्ग-समग्गा पओस-रअणि व्व तह अज्ज ॥ (नव-पूर्णिमा-मृगाङ्कस्य सुभग कस्त्वमसि भण मम सत्यम् । का सौभाग्यसमग्रा प्रदोष-रजनीव तवाद्य ॥) -GS (W) 986 26) [ Kavi-nibaddha-vaktr-praudhokti-mātra-siddhena vastunālamkarasya vyaktim udáharati- ] (p. 163) सहि णव-णिहुवण-समरम्मि अंकवाली-सहीए णिबिडाए। हारो णिवारिओ च्चिअ उच्छीरंतो तदो कहं रमिअं॥ (सखि नव-निधुवन-समरे अङ्कपाली-सख्या निबिडया। हारो निवारित एवोच्छ्रीयमाणस्ततः कथं रमितम् ॥) -GS (W) 996 S. P. Bhattacharya pertinently observes: "Different commentators give different chāyā indicative of different readings उघ्रियमाणः, उद्वर्तमानः, उच्चरन्, उच्चलन in the original gāthā text. Rucaka's chayā उच्छियमाण: is what has been adopted by Vaidyanatha." Foot-note No. 104 to Ullasa IV of the Kavyaprakāsa-sairketa, edited by him and published in COJ, Vol. II Nos 6, and 12. 27) (Kavi-nibaddha-vaktn-praudhokti-matra-siddhenalamkarena vastuno vyaktim udā harati-] (p. 163) पविसंती घरदारं घरवार विवलिअवअणा विलोइऊण पहं। खंघा खंधे मोत्तूण घेत्तूण घडं हा हा गट्ठो त्ति रुअसि सहि किं ति ॥ (प्रविशन्ती गृहद्वारं विवलित-वदना विलोक्य पन्थानम् ।। स्कन्धात/स्कन्धे मुक्ता/गृहीत्वा घटं हा हा नष्ट इति रोदिषि सखि किमिति ॥) -GS (W)960 Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 425 28) [ Yatha va-1 (p. 164) विहलंखलं तुमं सहि दठूण कुडेण तरलतरदिटिं। वारप्फंस-मिसेण/-णिहेण अ अप्या गुरूओ त्ति पाडिअ विहिण्णो ॥ (विशृङखला/विह्वलाङ्गां त्वां सखि दृष्ट्वा कुटेन तरलतरदृष्टिम् । द्वार-स्पर्श-मिषेण/निभेन चात्मा गुरुक इति पातयित्वा विभिन्नः ॥) -GS (W) 880 GS (W) reads. vihalakkhaṇam.' in place of vihalamkhalam’: 29) [ Kavi-nibaddha-vaktr-praudhokti-mātra-siddhendlamkarenālamkārasya vyaktim udāharati--) (p. 165) जोण्हाएँ महु-रसेण अ विइण्ण-तारुण्ण-ऊसुअमणा सा। वुड्ढा वि णवोढ विअ परवहुआ अहह हरइ तुह हिअअं॥ (ज्योत्स्नया मधरसेन च वितीर्ण-तारुण्योत्सकमनाः सा। वृद्धापि नवोढेव परवधुका अहह हरति तव हृदयम् ॥) -GS (W) 984 Weber reads the second half as वुड्ढा वि णवोढ व्व परवहू अह हरइ तुह हिअअं ॥ (वृद्धापि नवोढेव परवधूरथ हरति तव हृदयम् ॥) 30) [Padaikadeśa-racanā-varneșvapi rasādayaḥ Tatra prakrtyā yathā-] (p. 168) रंइ-केलि-हिअ-णिअंसण-कर-किसलअ-रुद्ध-णअण-जुअलस्स । रुदस्स तइअ-णअणं पव्वइ-परिउंबिअं जअइ ॥ (रति-केलि-हृत-निवसन-कर-किसलय-रुद्ध-नयन-युगल स्य । रुद्रस्य तृतीयनयनं पार्वती-परिचुम्बितं जयति ॥) -GSV.55 31) [ Sambandhasya ( vyanjakatvan ] yathā-] गामारह म्हि गामे वसामि णअरट्टिइं ण आणामि । णाअरिआणं पइणो हरेमि जा होमि सा होमि ॥ (ग्रामरुहास्मि ग्रामे वसामि नगरस्थिति न जानामि । नागरिकाणां पतीन् हरामि या भवामि सा भवमि ॥) GS (W)705 Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 32) [ Vacanasya ( vyanijkatvam) yathā-] (p. 176) ताणं गुणग्गहणाणं ताणुवकंठाण तस्स पेम्मस्स । ताणं भणिआणं सुंदर एरिसिअंजाअमवसाणं ॥ (तेषां गुणग्रहणानां तासामुत्कण्ठानां तस्य प्रेम्णः । तासां भणितीनां तेषां भणितानां सुन्दर ईदृशं जातमवसानम् ॥) -GS (W) 940 33) [ Tatra dirigmātram udahriyate-] (p. 187) खण-पाहुणिआ देअर जाआए सुहअ कि पि ते भणिआ। रु अइ पडोहर-वलहीघरम्मि अणुणिज्जउ वराई॥ (क्षण-प्राधुणिका देवर जायया सुभग किमपि ते भणिता । रोदिति गृहपश्चाद्भाग-वलभीगृहेऽनुनीयतां वराकी ॥) -GS (W) 963 Weber reads 'gharopamtaphalini-gharammi' (Sk : grhopānta-phalinigrhe) in place of _ 'padohara ' etc. 34) [ Asundaram ( madhyama-kävyam-udāharati ) yathā—] (p. 211) वाणीरकुडंगुड्डीण-सउणि-कोलाहलं सुणंतीए। घर-कम्म-वावडाए वहूएँ सीअंति अंगाई॥ (वानीर-कुजोड्डीन-शकुनि-कोलाहलं शृण्वत्याः। गृहकर्मव्यापृताया वध्वाः सीदन्त्यङगानि ॥) This gātha is first cited in Dhvanyaloka (p. 282) ... -GS (W) 874 35) [Vacya-vyarigyayoh visaya-bhedam āha-] . (p. 244) कस्स व ण होइ रोसो ठूण पिआए सव्वणं अहरं । सभमरपउ मग्याइरि वारिअवामे सहसु एहि ॥ (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमधरम् । सभ्रमरपद्माघ्राणशीले वारितवामे सहस्वेदानीम् ॥) -GS (W) 886 This gāthā is first cited in Dhvanyāloka (pp. 76-77) pačimagghāini (Sk : padmāghra In place of —'paümagghāiri' we have the variant yini). Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 36) [ Na ca (-mukhyārthabadhah)-] (p. 247) अत्ता एत्थ णुमज्जइ एत्य अहं दिस पलोएहि । मा पहिअ रतिअंधा सेज्जाएँ महं णुमज्जिहिसि ॥ (श्वश्रूरत्र निमज्जति ( = शेते) अत्राहं दिवसकै प्रलोकस्व । मा पथिक राज्यन्धक शय्यायामावयोनिमड्क्यसि ॥) This gātha is first cited in Dhvanyaloka (p. 71). --GS VII.67 The text, presented by GS, is somewhat different. एत्थ णिमज्जइ अता एत्थ अहं एत्य परिअणो सालो । पंथिअ रत्तीअंधअ मा मह समणे णिमन्जिहिसि ॥ (अत्र निमज्जति श्वश्रूरत्राहमत्र परिजनः सकलः । पथिक राज्यन्धक आवयोः शयने निमड्क्ष्यसि ॥) The text, as presented in Dhvanyaloka is poetically and aesthetically superior to what we find in GS. 37) [ Sambaddha-sambandho vyangyo'rthah-] (p. 250) विवरीअरए लच्छी बम्भं दळूण णाहिकमलत्थं । हरिणो दाहिण-णअणं रसाउला झत्ति ढक्केइ ॥ (विपरीत-रते लक्ष्मीब्रह्माणं दृष्ट्वा नाभिकमलस्थम् । हरेर्दक्षिणनयनं रसाकुला झटिति स्थगयति ॥) -GS (W) 816 GS reads — Siri' (Sk : Srih) in place of · lacchi'. 38) [ Tatha hi-] (pp. 252-53) भम धम्मिअ वीसत्थो सो सुगओ अज्ज मारिओ तेण। गोलाणइकच्छ कुडंगवासिणा दरिअ-सीहेण ॥ (भ्रम धार्मिक विश्वस्तः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदानंदीकच्छकुञ्जवासिना दृप्तसिंहेन ॥) -GS II. 75 We have the variant reading visaddho '(Sk r viśrabdhaḥ ) in place of Visattho '. Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 428 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics GS reads • Gola-ada-viada' (Sk : 'Godatatavikata') in place of 'Golānaikaccha'. This verse is for the first time cited in Dhvanyāloka (p. 52) 39) [(Aśravyatvam) yathā vā- ] (p. 336) जं परिहरिवं तीरइ मणअं पि ण सुंदरत्तण-गुणेणं। अह णवर जस्स दोसो पडिवोहि पि पडिवण्णो॥ (यं परिहर्तु तीर्यते ( = शक्यते) मनागपि न सुन्दरत्व-गुणेन । एष केवलं यस्य दोषः प्रतिपक्षरपि प्रतिपन्नः॥) -GS (W) 979 According to Manikyacandra (Saiketa, p. 224) and Bhatta Somesvara ( Kavyādarsa-. sariketa, p. 136) this gatha is drawn from Anandavardhana's Paicabanalila (=Visamabanalila). For different interpretations the reader is referred to Balabodhini (p. 336). 40) [ Adhama-prakrtyuktisu gramjo gunah | Yatha-] (p. 425) फुल्लुक्करं कलमकूरसमं वहंति जे सिन्धुवारविडवा मह वल्लहा ते। जे गालिअस्स महिसी-दहिणो सरिच्छा ते किं च मुद्ध-विअइल्ल-पसूण-पुंजा॥ (पुष्पोत्करं कलम-कूर-समं वहन्ति ये सिन्धुवारविटपा मम वल्लभास्ते। ये गालितस्य महिषीदनः सदृक्षास्ते किं च मुग्ध-विचकिल-प्रसून पुञ्जाः॥) -Karpuramaniari The metre of this verse is Vasantatilakä. There is a variant reading 'miham ' (Sk : nibham) in place of — Samam ' but both mean ‘similar', ' like'. 41) [ Arthāntara-saikramita-vacye dhvanau kathitapadam kvacid gunah—] (pp. 429-30) ताला जाअंति गुणा जाला दे स-हिअएहि घेप्पंति। रइ-किरणाणुग्गहिआई होति कमलाई कमलाइ॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते सहृदयैर्गृह्यन्ते । रवि-किरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ।) -Visamabanalila GS (W) 989 Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 429 This gathā is for the first time cited by Anandavardhana in his Dhvanyaloka with the introductory words “Yathā ca mamaiva Visamabanalilayam (p. 170) 42) [ Garbhitam tathaiva (=kvacid gunah) | Yatha-] (p. 432) हुमि अवह स्थिअरेहो णिरंकुसो अह विवेअरहिओ वि। सिविणे वि तुमम्मि पुणो पत्तिअ भत्ति ण पम्हुसिमि ॥ (भवाम्यपहस्तितरेखो निरङकुशोऽथ विवेकरहितोऽपि । स्वप्नेऽपि त्वयि पुनः प्रतीहि भक्ति न विस्मरामि ॥) -Visamabanalila, GS (W) 999 Commenting on Ānandavardhana's. Dhvanyaloka “ Yathā vā mamaiva kamadevasya sahacara-samāgame” (p. 345 1.5-p. 346.1.1), Abhinavagupta quotes for the first time this gatha in his Locana (p. 346). We have the variant readings 'pattihi' and 'pasumarami' in place of Pattia' and 'pamhusimi' respectively. 43) [ Pratikülanubhava-graham udāharati-] (p. 439) णिहुअ-रमणम्मि लोअण-पहम्मि पडिए गुरूण मज्झम्मि। सअल-परिहार-हिअआ वणगमणं चेअ महइ वहू ।। ( निभुतरमणे लोचनपथे पतिते गुरूणां मध्ये। सकल-परिहार-हृदया वनगमनमेव काङ्क्षति वधूः॥) -GS (W) 987 We have the variant reading guruarna' in place of gurina'. 44) [ Satyapi rase tadanupakārakatvam ] sa bdalamkārasyodāharati (pp. 467-68) . चित्ते 'चट्ठदि ण खुट्टदि सा गुणेसु सेज्जाइ लोदृदि विसट्टदि दिम्मुहेसु । बोलम्मि वट्टदि पवट्टदि कव्वबंधे झाणे ण तुट्टदि चिरं तरुणी तरट्टी॥ (चित्ते निखाता न तुड्यते ( = क्षीयते) सा गुणेषु शय्यायां लुठति विकसति दिङमुखेषु । वचने वर्तते प्रवर्तते काव्यबन्धे ध्याने न त्रुट्यति चिरं तरुणी प्रगल्भा॥) -Karpuramarijari II. 4 1. Vihattadi (Sk : vighatate); pahuttai (Sk : prasphutati ). 2. Sejjāsu (Sk : sayyāsu). Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 430 Prakrit Verses'in Sanskrit Works on Poetics The metre of this verse is Vasantatilakā. 45) [ Sanskrit-Prakritayorbhāsayoh slesam udaharati-] (p. 513) महदेसुरसंधम्मे तमवसमसङगमाहरणे। हरबहुसरणं तं चित्तमोहमावसरउमे सहसा ॥ (संस्कृतपक्षे, महदे सुरसंधम् मे तम् अव समासङगम् आगमाहरणे । हर बहुसरणं तं चित्तमोहम् अवसरे उमे सहसा ॥ प्राकृतपक्षे, मह देसु रसं धम्मे तमवसं आसं गमागमा हर णे। हरबहु सरणं तं चित्तमोहं अवसरउ मे सहसा ॥ (मम देहि रसं धर्मे तमोवशाम् आशां गमागमात् हर नः। हरवधु शरणं त्वं चित्तमोहोऽपसरतु मे सहसा ॥) -Anandavardhana's Devisatāka. 76 46) [Vakyagāmupamāna-luptām udāharati-] (p. 567) सअल-करण-पर-वीसाम-सिरि-विअरणं ण सरस-कव्वस्स। . दीसइ अह व णिसम्मइ सरिसं अंसंसमेतेण ॥ (सकल-करण-पर-विश्रम-श्री-वितरणं न सरसकाव्यस्य । दृश्यतेऽथवा निशम्यते ( = श्रूयते) सदृशमंशांशमात्रेण ॥) -GS (W) 995 The metre of this verse is mukhavipulā (gatha) 47) [ Dharmopamānayorlope vrttau vakye ca drsyate-] (p. 574) ढुंढल्लंतो मरिहिसि कंटअ-कलिआई केअइवणाई । मालइ-कुसुम-सरिच्छं भमर भमंतो न पाविहिसि ॥ (भ्रमन् ( = गवेषयन्) मरिष्यसि कण्टक-कलितानि केतकीवनानि । मालती-कुसुम-सदक्षं भ्रमर भ्रमन् न प्राप्स्यसि ॥) -GS (W)985 This gātha is for the first time cited by Abhinavagupta in his Loca na 'conn:ntary on Dhvanyaloka (p. 274) as an example of aprastuta-pratamsidavani. The term dhundhullanto ' is the present participle of dhundhulla, an adesa for — bhrama' or gavesa (vide Hemacandra's Prakrit Grammar IV. 161; 189). Balabodhini accepts the readings tuntunnanto (Sk; tuntunayamānah) and further observes : Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 431 ' टुंटुपणंतो' इत्यत्र ' ढुंढंल्लंतो' इति पाठे 'ढुण्ढुलायमानः' इति संस्कृतम् । केतकीवनानि ढुण्ढुलायमानोऽअन्वेषमाण इत्यन्वयः। The Marathi verb. dhundāiane' is very closely connected with this Prakrit verb. 48) [-Ekade savivarti (ripakam) | Yatha-] p. 597) जरस रणतेउरए करे कुणंतस्स मंडलग्गलों। रससंम्ही वि सहसा परंमही होइ रिउसेणा ॥ (यस्य रणान्तःपुरे करे कुर्वतो मण्डलाग्रलताम् । रससंमुख्यपि सहसा पराङमुखी भवति रिपुसेना॥) -GS (W) 980 49) [ (Samasokti-) udaharanam-] (p. 616) लहिऊण तुज्झ बाहुप्फसं जीए स को वि उल्लासो। जअलच्छी तुह विरहे ण हुज्जला दुब्बला णं सा॥ (लब्ध्वा तव बाहुस्पर्श यस्याः स कोऽप्युल्लासः। जयलक्ष्मीस्तव विरहे न खलूज्ज्वला दुर्बला ननु सा॥) -GS (W) 993 50) [...sa apara (atisayoktih) | Yathā-] p. 630) अणं लडहत्तण अण्ण च्चिअ का वि वत्तणच्छाआ। सामा सामप्ण-पआवइणो रेह च्चिअ ण होइ॥ (अन्यल्लटभत्वम् ( = सौन्दर्यम्) अन्यैव काऽपि वर्तनच्छाया। श्यामा सामान्य-प्रजापते रेखैव न भवति ॥) -GS (W) 969 51) [ ...tat...dipakam | Yatha-] (pp. 639-40) किवणाण धणं णाआण फणमणी केसराई सोहाणं। कुलपालिआण थणआ कुत्तो छिप्पंति अमुआणं ॥ . (कृपणानां धनं नागानां फणमणिः केसराः सिंहानाम् । कुलपालिकानां स्तनाः कुतः स्पृश्यन्तेऽमृतानाम् ॥) -GS (W) 976 Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 432 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 52) [— Sa vakşyamar avisaya uktavisayasceti dvidhā aksepah Kramenodaharanam-] (pp. 654-55) ए/अयि एहि किं पि कीए वि कए णिक्किव भणामि अलमहवा। अविआरिअकज्जारंभआरिणी मरउ ण भणिस्सं ॥ (ए एहि किमपि कस्या अपि कृते निष्कृप भणामि-अलमयवा। अविचारितकार्यारम्भकारिणी म्रियतां न भणिष्यामि ॥) The following gathā which occurs in Gathasaptasati (VII. 2) reads the first half differently but is almost identical in sense and spirit: ता सुहअ विलंब खणं भणामि कोएं वि कएण अलमहवा । अविआरिअकज्जारंभआरिणी मरउ ण भणिस्सं ॥ (तत् सुभग विलम्बस्व क्षणं भणामि कस्या अपि कृतेऽलमथवा। अविचारित-कार्यारम्भाकारिणी म्रियतां न भणिष्यामि ॥) (pp. 672-73) 53) [-Sa sahoktih | Yatha-] सह दिअह-णिसाहि दोहरा सासदंडा सह मणिवलएहि बाहधारा गलंति । तुह सुहअ विओए तीए उविग्गिरीए सह अ तणुलआए दुब्बला जीविआसा ॥ (सह दिवसनिशाभिर्दीर्घाः श्वासदण्डाः सह मणिवलयैर्बाष्पधारा गलन्ति । तव सुभग वियोगे तस्या उद्वेगिन्याः सह च तनुलतया दुर्बला जीविताशा ॥) '--Karpuramanjari II. 9 The metre of this verse is Malini. 54) [Ekamanekatra kriyate sa paryayh Udaharanam yatha-] (p.693) तं ताण सिरिसहोअर रअणाहरणम्मि हिअअमेक्करसं। बिबाहरे पिआणं णिवेसिअं कुसुमबाणेण ॥ (तत्तेषां श्रीसहोदररत्नाहरणे/-रत्नाभरणे हृदयमेकरसम् । बिम्बाधरे प्रियाणां निवेशितं कुसुमबाणेन ॥) -Visamabanalila; GS (W) 988 Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 433 Anandavardhana cites this gāthā from his own Prakrit poem called Vişambānalila to illustrate Upamādhvanih (Dhvanyaloka, p. 265). 55) [...anyonyanāmā alamkārah | Udaharanam-] (p. 708) हंसाण सरेहि सिरी सारिज्जइ अह सराण हंसेहि। अण्णोण्णं चिअ एए अप्पाणं णवर गरुअंति ॥ (हंसानां सरोभिः श्रीः सार्यतेऽथ सरसां हंसः। अन्योन्यमेवैते आत्मानं केवलं गरयन्ति (गुरूकुर्वन्ति) ॥) -GS (W) 953 56) [-tadekam tārat uttaram/Udaharanam-] (p. 709) वाणिअ हत्थिदंता 'कत्तो अम्हाण 'वग्धकित्ती अ। 'जाव लुलिआलअमुही घरम्मि परिसक्कए 'सोण्हा ॥ (वाणिजक हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रकृत्तयश्च । यावल्लुलितालकमुखी गृहे परिष्वष्कते स्नुषा ॥) । -GS (W) 951 This gātha is for the first time cited by Anandavardhana in his Dhvanyaloka (p. 299) with the introductory words: स्वतःसंभविशरीरार्थशक्त्युद्भवे प्रभेदे पदप्रकाशता यथा 57) [...tat aparamuttaram | udaharanam-] (p. 710) का विसमा देव/देव्व-गई किं दुलहं जं जणो गुणग्गाही। किं. सोक्खं सुकलत्तं किं दुक्खं जं खलो लोओ ॥ (का विषमा? दैवगतिः; कि दुर्लभम् ? यज्जनो गुणग्राही। कि सौख्यम् ? -सुकलत्रम् किं दुःखम् ? यत् खलो लोकः ॥) -GS (W) 975 58) [-sa-asaigatih | Udaharanam--] (pp. 714-15) जस्सेअ वणो तस्सेअ वेअणा भणइ तं जणो अलिअं। दंतक्खों कवोले वहुएँ विअणा सवत्तीणं ॥ (यस्यैव व्रणस्तस्यैव वेदना भणति तज्जनोऽलीकम् । . दन्तक्षतं कपोले वध्वा वेदना सपत्नीनाम् ॥) -GS (W) 981 - 1 कुत्तो (कुतः) 2 वग्धकत्तीओ (व्याघ्रकृत्तयः) 3 जा विलुलिआ(यावद् विलुलिता) 4 सुण्हा (स्नुषा) Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 434 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 59) [-tud bhavet smaranam| Udaharanam-Yathā vā-] (p. 733) कर-जुअ-गहिअ-जसोआ-थणमुह-विणिवेसिआहरपुडस्स। संभरिअ-पंचजण्णस्स णमह कण्हस्स रोमंचं ॥ (कर-युग-गृहीत-यशोदा-स्तन-मुख-विनिवेशिताधरपुटस्य । संस्मृत-पाञ्चजन्यस्य नमत कृष्णस्य रोमाञ्चम् ॥) -GS (W) 974 60) [-Dvitiyam pratipam udāharati-] (p. 736) ए एहि दाव सुंदरि कण्णं दाऊण सुणसु वअणिज्ज । तुज्झ मुहेण कि सोअरि चंदो उवमिज्जइ जणेण ॥ (अयि एहि तावत् सुन्दरि कणं दत्त्वा शृणु वचनीयम् । तव मुखेन कृशोदरि चन्द्र उपमीयते जनेन ॥) -GS (W) 972 61) [ Sa dvityiala (visesalt) | Udaharanam-] (p. 742) सा वसइ तुज्झ हिअए सच्चिअ अच्छीसु सा अ 'वअणेसु। अम्हारिसाण सुंदर ओआसो कत्थ पावाणं ॥ (सा वसति तव हृदये सेवाक्ष्णोः सा च वचनेषु । अस्मादृशीनां सुन्दर अवकाशः कुत्र पापानाम् ॥) -GS (W) 947 62) [ -tadā bhavet atadgunah nāma | Uaaharanam-] (p. 747) धवलो सि जइ वि सुंदर तह वि तुए मज्झ रंजिअं हिअअं। राअभरिए वि हिअए सुहअ णिहित्तो ण रत्तो सि ॥ (धवलोऽसि यद्यपि सुन्दर तथापि त्वया मम रञ्जितं हृदयम् । रागभृतेऽपि हृदये सुभग निहितो न रक्तोऽसि ॥) -GS VII. 65 1. उअमिज्जा 2. सा च्चिअ 3. सिविणेसु । Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 435 63) [ Sabdarthalankārayostu samsastih-] (p. 753) सो पत्थि एत्थ गामे जो एअं महमहंतलाअण्णं । तरुणाण हिअअलडि परिसक्कति णिवारेइ ॥ (स नास्त्यत्र ग्रामे य एतां प्रसरल्लावण्याम् । तरुणानां हृदयलुण्टाको परिष्वष्कमाणां निवारयति ।) -GS (W) 997 64) [ Sandehasankaram udaharati-] (p. 760) जह गहिरो (? गंभीरो)जह रअण-णिभरो जह अणिम्मल-च्छाओ। तह किं विहिणा एसो सरस (? सरसअ-) वाणीओ जलणिही ण कओ ॥ (यथा गम्भीरो यथा रत्ननिर्भरा यथा च निर्मलच्छायः । तथा कि विधिनैष सरस-पानीयो (-वाणीको)जलनिधिर्न कृतः॥)। -GS (W) 982 Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter IX Prakrit Verses In Alamkarasarvasva (With the commentary Vimar sini of Jayaratha) Ruyyaka composed his Alamkārasarvasva', a standard work on figures of speech, sometime between 1135-1150 A. D. Jayaratha wrote his learned commentary Vimar sini on it sometime in the first quarter of the 13th century. Ruyyaka and Jayaratha cite 16 and 40 Prakrit verses as examples respectively : 1)* । Kim bhanimo bhannai kitti (?)...... (p. 4). कि भणिमो भण्णइ कित्ति (? कित्तिअ) अह किं वा इमेण भणिएण। भणिहिसि तह वि अहवा भणामि किं वा ण भणिओ सि ॥ (किं भणामो भण्यते कियदथ किंवानेन भणितेन। भणिष्यसे तथापि अथवा भणामि किं वा न भणितोऽसि ॥) (p. 5) 2)* Thinam (? Inhim) pahuno pahuno...... इण्हि पहुणो पहुणो पहुत्तणं किं चिरंतण-पहूण। गुणदोसा दोसगुणा एहिँ कआ ण हु कआ तेहिं ॥ (इदानीं प्रभवः प्रभवः प्रभुत्वं किं चिरन्तन-प्रभूणाम्।। गुणदोषा दोषगुणा एभिः कृता न खलु कृतास्तैः॥) Note : This gatha is cited in Gaharayanakosa (no. 141). Jayaratha's comments, however, show that there is no need to amend the text ehim' to jehim', as done by the editors of the Gaharayanakosa. . (p. 7) 3). Pauabamdham padhium...... पाउअ बंधं पढिउं बंधे तह अ कुज्ज-कुसुमाइं। पोढमहिलं च रमिउं विरल चिअ के वि जाणंति ॥ (प्राकृत-बन्धं पठितुं बद्ध तथा च कुब्ज-कुसुमानि । प्रौढ-महिलां च रन्तुं विरला एव केऽपि जानन्ति ॥) Gahārayanakosa quotes a gathā with identical meaning but with some variants. Vide v. no. 21 (under Kavyaprasamsā). 1) The Alaikärasarvasva of Rājānaka Ruyyaka, with the commentary of Jayaratha, ___Kavyamala 35. Nirnaya Sagar edn, Bombay 1939. *) The verses with the asterisk mark are cited in the commentary of Jayaratha. Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 437 4)* Mahila-sahassa-bharie...... (p. 7) महिला-सहस्स-भरिए तुह हिअए सुहअ सा अमाअंती। दिअहं अणण्णअम्मा अंगं तणुअं पि तणुएइ ॥ (महिला-सहस्रभृते तव हृदये सुभग सा अमान्ती। दिवसमनन्यकर्मा अङ्गं तनुकमपि ( = तन्वपि) तनूकरोति ॥) -GS II. 82 5)* Gaanam ca mattameham...... (p. 10) गअणं च मत्तमेहं धारालुलिअज्जुणाई अ वणाई। णिरहंकार-मिअंका हरंति णीलाओं अणिसाओ॥ (गगनं च मत्तमेचं धारालुलितार्जुनानि च वनानि । निरहङ्कार-मृगाङ्का हरन्ति नीलाश्च निशाः॥) -Gaüdavaho v. no. 406 6) Arasa (-alasa-) siromani dhuttanam...... (p. 18) अरस-(अलस-) सिरोमणि धुत्ताण अग्गिमो पुत्ति धणसमिद्धिमओ। इइ मणिरण णअंगी पप्फुल्ल-विलोअणा जाआ॥ (अलस-शिरोमणिधूर्तानामग्रिमः पुत्रि धनसमृद्धिमयः । इति भणितेन नताङ्गी प्रफुल्ल-विलोचना जाता ॥) -Cited in KP (p. 135); GS (W) 970 Pamt hia na ettha sattha ...... (p.118) पंथिअ ण एत्थ सत्थरमत्थि मणं पत्थरत्थले गामे। उग्गअ-पओहरं (पा. भे. उण्णअ-पओहरे)पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु॥ (पथिक नात्र त्रस्तरमस्ति मनाक् प्रस्तर-स्थले ग्रामे। उद्गत-पयोधरं (उन्नत-पयोधरौ)प्रेक्ष्य यदि वससि तद्वस ॥) 7) Note : This gathā is earlier cited in KP (p. 133) -GS (W) 879 8)• Tam tana sirisahoara...... (p. 18) तं ताण सिरिसहोअर-रअणाहरणम्मि हिअअमेक्करसं। बिबाहरे पिआण णिवेसिअंकुसुमबाणेण ॥ (तत्तेषां श्री-सहोदर-रत्नाहरणे/-रत्नाभरणे हृदयमेकरसम् । बिम्बाधरे प्रियाणां निवेशितं कुसुम-बाणेन ॥) –Visamabānalilāyām; GS (W) 988 Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Note: This gātha is first cited by Anandavardhana from his own Prakrit poem called Vişamabānalila in his Dhvanvāloka (p. 265). Mammata too cites it in his KP (p. 693). 9)" Jara-hiag-vidāranae...... (p. 18) जण-हिअअ-विदारणए धारा-सलिल-लुलिए ण रमइ तहा। तव दिट्ठी चिउर-भरे पिआण जह वेरि-खग्गम्मि ॥ (जन-हृदय-विदारणके धारा-सलिल-लुलिते न रमते तथा । तव दृष्टिश्चिकुर-भरे प्रियाणां यथा वैरि-खड्गे ॥) 10)* Imdivarammi imdammi..... (p. 24) इंदीवरम्मि इंदम्मि इंदआलम्मि इंदिअ.गणम्मि । इंदिदिरम्मि इंदम्मि जोइंदो ( ? जोइंदा) सरिस-संकप्पो (?-संकप्पा)॥ (इन्दीवरे इन्द्रे इन्द्रजाले इन्द्रियगणे । इन्दिन्दिरे ( = भ्रमरे) इन्द्रे योगेन्द्राः सदृश-संकल्पाः ॥) 11) Saharam sāhārai...... (p. 26) साहारं साहारं साहारं मुणइ सज्ज (? ज्झ) साहारं । सं ताणं संताणं संताणं मोहसंताणं॥ (साहारं संहारं सहकारं जानाति साध्वसाहरणम् (?)। संत्राणं सतां( = सज्जनानां) सन्तानं मोह-सन्तानम् ॥) 12) Tala jaanti guna...... (p. 28) ताला जाअंति गुणा जाला दे स-हिअएहिँ घेप्पंति। रइ-किरणाणुग्गहिआइँ होंति कमलाइँ कमलाई ॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते सहृदयैर्गृह्यन्ते। रवि-किरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥ -Visamabanalilayām; GS (W) 989 Note: This gātha is first cited by Anandavardhana in his Dhvanyaloka with the introdactory remark : “ Yatha ca mamaiva Visamabanalilayam" (p. 170). Following him Mammata cited it in his KP (pp. 429-30). 13)* Tam namaha nahi-nalinam (?-malinam) (pb. 36-37) तं णमह णाहि-णलिणं हरिणो गअणंगणाहिरामस्स । छप्पअ-छंपिअ (? झंपिअ-) गत्तो मलो ब्व चंदम्मि जत्थ विही । (तं नमत नाभि-नलिनं हरेर्गगनाङ्गणाभिरामस्य । षट्पदाच्छादित-गात्रो मल इव चन्द्रे यत्र विधिः ॥) Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 439 (p. 38) 14) * Titiometummi (? eddohamettammi) jae...... एह हमेत्तरिम जए सुंदर-महिला-सहस्स-भरिअम्मि । अणुहरइ णवर तिस्सा वामद्धं दाहिणद्धस्स ॥ (एतावामात्रे जगति सुन्दर-महिला-सहस्र-भृते । अनुहरति केवलं तस्या वामार्धं दक्षिणार्धस्य ॥) -GS [V.3 15)* Vihadhanto ththa (? Vihadaistottha-) dala-uttarin...... (p. 48) विहडंतोट्ठ-दल-उडं (? -उड-दलं) फुरंत-दंत-कर-बहल-केसर-वअरं । पहरिस-दालोए हसिअंकुमएण सुरहिगंधुग्गारं ॥ (विघटमानौष्ठ-पुट-दलं स्फुरदन्त-कर-बहल-केसर-प्रकरम् । प्रहर्ष-चन्द्रालोके हसितं कुमुदेन सुरभिगन्धोद्गारम् ॥) -Setu IV.6 (p. 51) 16)• Mandaramehakkhohia...... मंदर-मेह-वखोहिअ-ससि-कलहंस-परिमुक्क-सलिलोच्छंगं । मरगअ-सेवालोवरि-णिसण्ण-तुण्हिक्क-मीण-चक्काअ-जुअं ॥ (मन्दर-मेघ-क्षोभित-शशि-कलहंस-परिमुक्त-सलिलोत्सङ्गम् । मरकत-शेवालोपरि-निषण्ण-तूष्णीक-मीन-चक्रवाक-युगम् ॥) -Setu II. 35 17)* Pusia kannāharane....... (p. 58) पुसिआ कण्णा (पा. भे. कंठा)हरणेद-णील-किरणाहआ ससि-मऊहा । माणिणि-वअणम्मि सकज्जलंसु-संकाए दइएण ॥ (प्रोऽिहताः कर्णा (पा. भे. कण्ठा) भरणेन्द्रनील-किरणाहत्ताः शशिमयूखाः । मानिनी-वदने सकज्जलाश्रु-शङ्कया दयितैः ॥) -GS IV. 2 18) Naraano tti paritraa...... (p. 51) णाराअणो त्ति परिणअ-वाहिँ सिरि-वल्लहो त्ति तरुणीहि । बालाहि उण कोऊहलेण एमेअ सच्चविओ॥ (नारायण इति परिणतवयोभिः श्रीवल्लभ इति तरुणीभिः । बालाभिः पुनः कौतूहलेन एवमेव सत्यापितः = दृष्टः ॥) Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 440 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 19)* Malaasamirasamāgama...... (p. 75) मलअ-समीर-समागम-संतोस-पणच्चिराहिँ सव्वत्तो। वाहिप्पइ चल/णव किसलअ-कराहिं साहाहिं महुलच्छी ॥ .. (मलय-समीर-समागम-संतोष-प्रनर्तनशीलाभिः सर्वत्र । व्याहियते ( = आकार्यते) चल (-नव-) किसलय-कराभिः शाखाभिः मधुलक्ष्मीः ॥) -Lilavai, v. no. 84 Note : Jayaratha however reads 'malaa', 'paniccarābhi' ' vivyahai' (a scribal error ) and - cala-kisalaa'. The reading ' cala' for — nava' is equally good. 20) Mahilasahassabharie...... (p. 76) Note : This gatha (GS II. 82) has already been dealt with (p. 7, commentary ). Vide's. No. 4 supra. 21) Gijjamte mamgalagahiahi (?-gāiāhi)...... (p. 76) गिजंते मंगल-गाइआहिँ वर-गोत्त-दत्त-कण्णाए । सोउं व णिग्गओ उअह होतबहुआइ रोमंचो ॥ (गीयमाने मङ्गल-गायिकाभिर्वरगोत्रदत्तकायाः । श्रोतुमिव निर्गतः पश्यत भविष्यद्-वध्वा रोमाञ्चः ॥) —GS VII.,42 Note : Jayaratha reads -gahiahi', which is obviously wrong, 'sottum vi-' (Sk : Srotum vi), which is unpoetic', and 'vahuāhi' which is patently incorrect. 22) Navarosadalia ghananiravalamba...... (p. 80) नव-(? रव-) रोस-दलिअ-घण-गिरवलंब-संघडिअ-तडि-कडप्पो व्व । णरहरिणो जअइ कडार-केसरो कंधरा-बंधो ॥ (रवरोषदलितघननिरवलम्बसंघटित-तडित्समह इव । नरहरेर्जयति कडार-केसरः कन्धरावन्धः ॥) -Gaudavaho, v. no. 12 23) Aunam ladahattanaam...... (p. 85) अण्णं लडहत्तण अण्णावि कावि वत्तणच्छाआ। सामा सामण्ण-पआवइणो रेह च्चिअ ण होई॥ (अन्यल्लटभत्वम् ( = सौन्दर्यम्) अन्यैव कापि वर्तनच्छाया । श्यामा सामान्य-प्रजापते रेखैव न भवति ॥) -Cited in KP (p. 630); GS (W) 969 . Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 441 24) Maggialaddhammi bala...... (p. 85) मग्गिअ-लद्धम्मि बलामोडिअ-चुंबिएँ अप्पणा अ उवणमिए (? अप्पेण उवणिए)। एक्कम्मि पिआहरए/पिआ-अहरे अण्णण्णा होति रसभेआ ॥ (मागित-लब्धे बालात्कारेण (बलादामोट्य)चुम्बिते आत्मनोपनीते । एकस्मिन् प्रियाधरेऽन्यान्या भवन्ति रसभेदाः ॥) -Cf. GS (W) 827 25)* Eattan avaattam (?)...... (p. 87) एअत्तं अवअत्तं (? एअंतं सअवत्तं) संकोअअरं मिअंक-कंतीए । गहस्सप अरइंदस्स कारणं भणइ सरस्स (?)॥ (एतन् तत् शतपत्रं सङ्कोचकरं मृगाङ्क-कान्तेः ।) Note: It has not been possible to restore or reconstruct the second half of this gātā. 26)* (p. 87) Raibhavanahi parianp...... रइभवणाहि परिअणो मसणं मणिमेहला णिवाहि । लज्जा हिअआहि समोसरंति (समअं) ससिमुहीणं ॥ (रतिभवनात्परिजनो मसृणं मणि-मेखला नितम्बात् । लज्जा हृदयात् समपसरन्ति समकं शशिमुखीनाम् ॥) Note : The printed text shows here loss of letters by dots. The conjectural reading 'samaam' (Sk : 'samakam') has been supplied by me. 27) (p. 92) Rehai mihirena naham...... रेहइ मिहिरेण णहं रसेण कव्वं सरेण जोव्वणों । अमएण धुणीधवओ तुमए णरणाह भुवणमिणं ॥ (राजते मिहिरेण नभो रसेन काव्यं स्मरेण यौवनम् । अमृतेन धुनीधवस्त्वया नरनाथ भुवनमिदम् ॥) Note: This gatha is first cited by Rājānaka Tilaka in his commentary called Udbhataviveka (p. 12). 28)* (p. 92) Dhammaja: ena karna vi....... . धम्मज्जणेण काण वि काण वि अत्थज्जणेण वोलेइ । कामज्जणेण काण वि काण वि एमेअ संसारो ॥ (धर्मार्जनेन केषामपि केषामप्यर्थार्जनेन गच्छति । कामार्जनेन केषामपि केषामप्येवमेव संसारः ॥) Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Note : The root vola ( in Volei ') is an adeśa for 'gama' (Hemacandra VIII. 4.162). 29) Kivanana dhanam naanam...... (p.93). किवणाण धणं णाआण फणमणी केसराइँ सोहाणं। कुलवालिआणथणआ कुत्तो छिप्पंत्ति अमुआणं ॥ (कृपणानां धनं नागानां फणमणयः केसराणि सिंहानाम् । कुलपालिकानां स्तनाः कुतः स्पृश्यन्तेऽमृतानाम् ॥) -First cited in KP (pp. 639-40); GS (W) 976 30)* (p. 94) Fhanaraanaraiamgo...... फण-रअण-राइअंगो भुअंगणाहो धरं समुवहइ । णह-दप्पणोवसोहिअसिहो अ तुह णाह भुअदंडो॥ (फण-रत्न-राजिताङगो भुजङ्ग-नाथो धरां समुद्वहति । नखदर्पणोपशोभितशिखश्च तव नाथ भुजदण्डः ॥) (p. 98) 31). Ange pulaam aharam...... ___ अंगे पुलअं अहरं सवेपिअं(? सवेविरं)जंपिअं ससिक्कारं । सव्वं सिसिरेण कसं जं काअन्वं पिअअमेण ॥ (अङगे पुलकमधरं सवेपनशीलं जल्पितं स-सीत्कारम् । सर्व शिशिरेण कृतं यत् कर्तव्यं प्रियतमेन ॥) -Cf. Gahārayanakosa, v. no. 677 32) (p. 100) Mundasire boraphalam...... मंडसिरे बोर-फलं बोरोवरि बोरअं थिरं धरसि । विग्गुच्छाअइ (? विग्गुप्पाअइ)अप्पा णालिअ छेआ छलिज्जंति ॥ (मुण्ड-शिरसि बदर-फलं बदरोपरि बदरं स्थिरं धारयसि ॥ विगोप्यतेऽऽत्मा मूढ छकाश्छल्यन्ते ॥) 33)• Uha (? Aha) sarasa-damtamandala...... (p. 101) उह (? अह) सरस दंतमंडल-कवोल-पडिमा-गओ मअच्छीए । अंतोसिंदूरिअ संखवत्त-करणि वहइ चंदो॥ (पश्य (? असौ) सर सदन्तमण्डल-कपोलप्रतिमागतो मृगाक्ष्याः । अन्तःसिन्दुरित-शङ्खपत्रसादृश्यं वहति चन्द्रः॥) -GS III. 100 Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 443 34)* (p. 105) Malaanilena suha soraha...... मलआणिलेण सह सोरह-वासिएण[ मुहेण] दइआणं । वड्ढंति बहल-सोमाल-परिमला सास-णिउरंबा ॥ (मलयानिलेन सह सौरभ-वासितेन [ मुखेन] दयितानाम् । वर्धन्ते बहल-सुकुमार-परिमलाः श्वास-निफुरुम्बाः ॥ 35)* (p. 105) Dinaaraaraniuramba...... दिणअर-अर-णिउरंबा कणआअलकडअरेणुविष्फुरिआ। विअसंति परिमलभरोब्भडेहि कमलाकरेहिँ समं ॥ (दिनकर-कर-निकुरुम्बाः कनकाचल-कटक-रेणु-विस्फुरिताः । विकसन्ति परिमलभरोटैः कमलाकरैः समम् ॥) 36)* Hamsana sarehim vina...... (p. 107) हंसाण सरेहिँ विणा सराण सोहा विणा ण हंसेहि। अण्णोण्णं चिअ एए अप्पाणं णवर गरुअंति ॥ (हंसानां सरोभिविना सरसां शोभा विना न हंसः । अन्योन्यमेवैतेऽऽत्मानं केवलं गरयन्ति ( = गुरूकुर्वन्ति) ॥) -Cf. KP (p. 708) and GS (W) 953 - 37) Lankalaana puttaa...... (p. 121) लंकालआण पुत्तअ वसंत-मासम्मि लद्ध-पसराणं । आपीअ-लोहिआणं बीहेइ जणो पलासाणं ॥ (लङकालयेभ्यः पुत्रक वसन्तमासे लब्ध-प्रसरेभ्यः । आपीत-लोहितेभ्यो बिभेति जनः पलाशेभ्यः ॥) Cf. GS IV. 11 and Vajjālagga v, no. 637 38)* “ Panthia na ittha sattharam " ityādi...... (p. 130) This gåthā, in full, has already been dealt with. Vide S. No. (7) supra, 39) Tannatthi kimpi pahano (? paino)...... (p. 133) तण्णत्थि (तं णत्थि) कि पि पइणो पकप्पिअं जंण णिअइघरिणीए। अणवरअगमणसीलस्स कालपहिअस्स पाहिज्ज ॥ (तन्नास्ति किमपि पत्युः प्रकल्पितं यन्न नियति-गृहिण्या। अनवरतगमनशीलस्य कालपथिकस्य पाथेयम् ॥) Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 444 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Note : This gāthā is cited for the first time in Bhāmaha Vivarana (T. Gnoli's edn p. 40 ) . It is later on cited in Kuntaka's Vakroktiji vita (Dharwad edn, p. 184), Ruyvaka's Alamkarasarvasva, ( Ns edn p. 133 ) and in Sobhākara's Alamkāraratnākara (C. R. Devdhar's edn, Poona, 1942, p. 62 ). 40 ) * Aha sajjanāna maggo....... अह सज्जा मग्गो सुहअ तए च्चेअ णवरँ णिव्वूढो । for fere roj वाआएँ लोअस्स ॥ ( असौ सज्जनानां मार्गः सुभग त्वयैव केवलं निर्व्यूढः । इदानीमन्यद् हृदयेऽन्यद् वाचि लोकस्य || ) 41) Bālaa nāha dai...... बालअ णाहं दूई तीए पिओ सित्ति णम्ह वावारो । सा मरइ तुज्झ अअसो एअं धम्मक्खरं भणिमो ॥ ( बालक नाहं दूती तस्याः प्रियोऽसीति नास्माकं व्यापारः । साम्रियते तव अयश एतद् धर्माक्षरं भणामः ॥ ) 42 ) Suhaa vilambasu thoam...... —Cf. GS II. 78, Vajjālagga, v. no 438, 438*3 (p. 147) सुहअ विलंबसु थोअं जाव इमं विरह - काअरं हिअअं । संठविऊण भणिस्स अहवा वोलेसु किं भणिमो ॥ ( सुभग विलम्बस्व स्तोकं यावदिदं विरह कातरं हृदयम् । संस्थाप्य भणिष्याम्यथवापक्राम ( = गच्छ ) किं भणामः ॥ ) (p. 142 ) (p. 147 ) 43) * Durapavāse sammuho...... This gatha is first cited by Rajanaka Tilaka in his Vivṛti (p 23) and, after him by Ruyyaka, as an example of the figure Aksepa. (p. 147) दूर-पवासे समुहोस सुहअ आलिंगणं खणं कुरुसु (? कुणसु) । अहवा अलाहि इमिणा गमणम्मि विलंबआरेण ॥ ( दूरप्रवासे संमुखोऽसि सुभग आलिङ्गनं क्षणं कुरुष्व । अथवा अलमेतेन गमने विलम्बकारेण || ) Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 445 44)* Na a rivam na a riddhi...... (p. 159) ण अ रूवं ण अ रिद्धी णावि कुलं ण अ गणा ण विण्णाणं । एमेअ तहवि कस्स वि को वि अणो वल्लहो होइ॥ (न च रूपं न च ऋद्धिः नापि कुलं न च गुणा न विज्ञानम् । एवमेव तथापि कस्यापि कोऽपि जनो वल्लभो भवति ॥) (p. 166) 45) Para-hiaam maggamti...... पर-हिअ मग्गंतीऍ हारिअं अत्तणो तए हिअअं। अन्वो लाहस्स कए मूलाओ वि छेइआ जाआ॥ (परहृदयं मार्गयन्त्या हारितमात्मनस्त्वया हृदयम् । अहो लाभस्य कृते मूलादपि छेदिता जाता॥) 46) Ghettum muccai aharo..... (p. 168) घेत्तुं मुच्चइ अहरो अण्णत्तो वलइ पेक्खिउं दिट्ठी। घडिउं विहडंति भुआ रआअ सुरअम्मि वीसामो ॥ (ग्रहीतुं मुच्यतेऽधरोऽन्यतो वलते प्रेक्षितुं दृष्टिः। घटितुं विघटेते भुजौ रताय सुरतेषु विश्रमः॥) 47)* Ranaranaagania...... (p. 170) रणरणअ-गुणिअ-मुज्जत्तणम्मि (? तणुत्तणम्मि वि)तणुई समुद्दगहिरम्मि। मेरुअड- [ सरिस-]वच्छसः ( (?वच्छस्स) तुज्झ हिअए कहँ णु ठाइ ॥ (रणरणक-गुणित-तनुत्वेऽपि तन्वी समुद्रगभीरे। मेरुतट-सदृशवक्षसस्तव हृदये कथं नु तिष्ठति ॥) 48)* Coriaramanaulie...... (p. 173) चोरिअरमणाउलिए पुत्ति पिअं हरिहिसि ति कि चुज्ज। वच्चंती मुह-जोण्हाभरेहिँ तिमिरं पि णण्णिहिसि (?णुल्लिहिसि) । (चौर्य-रमणा ( = रता) कुलिते पुत्रि प्रियं हरिष्यसीति किमाश्चर्यम् । व्रजन्ती मुख-ज्योत्स्नाभरैस्तिमिरमपि नोत्स्यसि ॥) ____49)* Vinnānena maa-visam...... (p. 174) विण्णाणेण मअविसं विणिवट्टइ भिण्णकारणुप्पण्णं। . विण्णाण-कारणं जं तं पुण भण को णिवट्टेइ ॥ (विज्ञानेन मद-विषं विनिवर्तते भिन्नकारणोत्पन्नम् । विज्ञान-कारणं यत्तत्पुनर्भण को निवर्तयति ॥) Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 446 50) * Māno gunehim jāai...... (p. 177) माणो गुणेहिं जाअइ गुणा वि जाअंतें ( = जाअंति) सुअण- सेवाएं । विमलेण सुअअ - ( = सुकअ ) पसरेण सुअण- सेवाएँ उट्ठाणं ॥ ( मानो गुणैर्जायते गुणा अपि जायन्ते सुजन सेवया । विमलेन सुकृत-प्रसरेण सुजन - सेवाया उत्थानम् ॥ ) 51 ) * Samjivanosahammiva..... संजीवणोसहं मिव सुअस्स रक्खइ अणण्ण-वावारा । सासू णवब्भ- दंसण- कंठागअ - जीविअं सोहं ॥ ( संजीवनौषधमिव सुतस्य रक्षत्यनन्यव्यापारा । श्वश्रूर्नवाप्रदर्शन कण्ठागतजीवितां स्नुषाम् ॥ ) 52 ) * Sovānaruhanapraissamena...... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics सोवाणा रु (रो) हणपरिस्समेण काए वि जे विणिस्सरिआ । ते चिचअ हरि- दंसण-वइअरेण सासा ण वोच्छिण्णा ॥ 53 ) E ehi dāva sundari...... — First cited in KP (p 736) GS (W) 972 -GS 1V. 36 ( सोपानारुहण - परिश्रमेण कस्या अपि ये विनिः सृताः । त एव हरि - दर्शन - व्यतिकरेण श्वासा न व्युच्छित्रा : ( = विच्छिन्नाः) ॥ (p. 208) ए एहि दाव सुंदरि कण्णं दाऊण सुणसु वअणिज्जं । तुज्झ मुहेण किसोअरि चंदो उवमिज्जइ जणेण ॥ ( अयि एहि तावत्सुन्दरि कर्ण दत्त्वा श्रृणुब्क वचनीयम् । तव मुखेन कृशोदरि चन्द्र उपमीयते जनेन ॥ ) (p. 183) 54) * Niddaścaa vamdijjia (?)...... (p. 203) (p. 208) fore fear दिज्जिउ (पा. भे. वंदिज्जइ ) किंकीरउ (कीरइ) देव आहिं अण्णाहि । जीए पसाएण पिओ लब्भइ ( पा. भे. दीसइ) दूरे विणिवसंतो ॥ ( निद्रैव वन्द्यतां ( वन्द्यते ) किं क्रियताम् ( क्रियते ) देवताभिरन्याभिः । यस्याः प्रसादेन प्रियो लभ्यते ( दृश्यते) दूरेऽपि निवसन् ॥ ) Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 447 55) Dhavalo si jaha (?) vi sundara...... (p. 215) धवलो सि जह (?जइ)वि सुंदर तह वि तुए मज्झ रंजिअं हिअअं। राअ-भरिए वि हिअए सुहअ णिहित्तो ण रत्तो सि ॥ (धवलोऽसि यद्यपि सुन्दर तथापि त्वया मम रञ्जितं हृदयम् । रागभृतेऽपि हृदये सुभग निहितो न रक्तोऽसि ॥) -GS VII. 65 56) Ka visama devagai (?)........ (p. 217) का विसमा ?देव/देव्व-गई कि लद्धं (? पा. भे. दुलहं)जं जणो गुणग्गाही । किं सोक्खं ? सुकलत्तं किं दुक्खं ? जं खलो लोओ॥ (का विषमा? दैवगतिः किं लब्धम् ( किं दुर्लभम्)? यज्जनो गुणग्राही । कि सौख्यम् ? सुकलत्रम् किं दुःखम् ? यत् खलो लोकः ॥) -First cited in KP (p. 710) GS (W) 975 Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter X Prakrit verses in Sahitya-Mimamsa The Sāhitya-Mimāṁsā (SM) possibly of Ruyyaka, has been edited in the most care less manner as No. 114 of the Trivandrum Sanskrit Series' and has been published in a highly defective manner. This criticism of the edition, as a whole, is no doubt, true but it is much more true of its Prakrit text. The work quotes about one hundred Prakrit verses and quite a few Prakrit passages. Most of these are, as presented in this printed edition, hopelessly unintelligible. Dr. Raghvan aptly observes the work is later than Bhoja, Kuntaka and Kşemendra 2. In a footnote he adds : The work reproduces from all these three authors. If only this fact had been realised by the editor, the work would have been edited better'?. In my present study I have consulted Kuntaka's Vakrokti-Jivita (VJ), Bhoja's Sarasvati-Kanthabharana (SK) and Sprigara-Prakāśa' (SP); besides the Gāthasaptašati (GS), the Setubandha (Setu) and well known works on Sanskrit poetics; such as the Dhvanyaloka (DHV), the Locana commentary on it, the Kāryālamkāra of Rudrata with Namisādhu's Tippania, the Kavyaprakasa (KP) and the like. Keeping in view the context, in which these Prakrit verses occur and comparing parallel contexts in the various works on poetics and tracing wherever possible, their sources I have been able to restore most of them. 1) Uva niccala-nipphanda...... (p. 5) उअ णिच्चल-णिप्फंदा भिसिणीपत्तम्मि रेहइ बलाआ। .. णिम्मल-मरगअ-भाअण-परिट्ठिआ संखसुत्ति व्व ॥ (पश्य निश्चल-निष्पन्दा बिसिनीपत्रे राजते बलाका। AHS-A742-7144-9f7 ferrat Tazaafta 11) -GS I. 4 In his Prakrit Grammar Hemacandra quotes this gåthi to illustrate his sätra 'ua paśya' 8.2.211 1) Bhoja's Srgārā Prakasa by Dr. Raghavan, Third Revised Enlarged Edition, “Punarvasu ". 1, Sri Krishnapuram Street, Madres 600 014, 1978 (p. 92 and p.683). 2) Ibid. p. 93. 3) For restoring the Prakrit text the SK is highly useful and the badly printed Chapters of the Sr Pra are partially useful. For the present study I do not think it necessary to consult Ksemendra's works. 4) By consulting the MS of the SP at the Madras MSS Library it would be possi ble, I believe, to restore the rest of the Prakrit verses and Prakrit passages. Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 449 2) Rakkhāmi sunaa menam...... (p. 5) This verse/gathā is corrupt and therefore, obscure. (p. 5) 3) Sikariamaniamuhave...... सिक्करिअ-मणिअ-मुहवेविआई धुअहत्थ-सिजिअव्वाइं। सिक्खंतु वोद्रहीओ कुसुंभ तुम्ह प्पसाएण ॥ (सीत्कृत-मणित-मुखवेपितानि धुतहस्त-शिञ्जितव्यानि । शिक्षन्तां कुमार्यः कुसुम्भ युष्मत्प्रसादेन ॥) sikkhamtu vodrahio' in his vrtti on Note: In his Prakrit grammar Hemacandra cites sutra VIII. 2.80 -GS IV 92 4) Ettha nisajjai atthā...... (p.5) एत्थ णुमज्जइ अत्ता एत्थ अहं एत्थ परिअणो सअलो। पंथिअ राई-(पा. भे. रत्ती-)अंधअ मा मह सअणे णुमज्जि हिसि ॥ (अत्र निमज्जति श्वश्रूरत्राहमत्र परिजनः सकलः । पथिक रात्र्यन्धक मावयोः शयने निमङक्ष्यसि ॥) -GS VIII. 67 5) Adiam anaena gacchasi (?)...... (p. 5) आसाइअमण्णाएण जेत्तिअं तेत्तिएण बंध दिहिं । ओरमसु वसह एण्हि रक्खिज्जइ गहवइछेत्तं ॥ (आसादितमज्ञातेन यावत् तावता बधान धृतिम् । उपरम वृषभेदानी रक्ष्यते गृहपति-क्षेत्रम् ॥) -Cf. SK IV. 87, v. no. 234 GS (W) 958 . 6) De a pahia ni attasu (?)...... (p. 5) दे आ पसिअ णिअत्तसु मुह-ससि-जोण्हा-विलुत्त-तम-णिवहे। अहिसारिआणं विग्धं करेसि अण्णाणं वि हासे ॥ (प्रार्थये तावत्प्रसीद निवर्तस्व मुखशशिज्योत्स्नाविलुप्ततमोनिवहे। अभिसारिकाणां विघ्नं करोष्यन्यासामपि हताशे ॥) -CC DHV I. 4-5. p. 74 GS (W) 968 Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 450 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 7) Maha ehi kim va panthaa (?)..... (p.6) महुएहि किं व पंथिअ जइ हरसि णिसणं णिअंबाओ। साहेमि कस्स. रण्णे गामो दूरे अहं एक्का ॥ (मधुकैः किं वा पान्थ यदि हरसि निवसनं नितम्बात् । कथयामि कस्यारण्ये ग्रामो दूरेऽहमेकाकिनी ॥) -Cf. SP VII, p. 247; GS (W) 877 (p. 6) 8) Attā taha ramanijjahmam (?)...... अत्ता तह रमणिज्जं अम्हं गामस्स मंडणअभूदं भूकं। लुअ-तिलवाडे-सरिच्छं सिसिरेण कसं भिसिणि-संडं ॥ (पितृष्वसस्तथा रमणीयमस्माकं ग्रामस्य मण्डनभूतम् । लनतिलवाटसदृक्षं शिशिरेण कृतं बिसिनीषण्डम् ॥) -GSI.8 (p. 6) 9) Piadamsanasuharasa...... पिअदंसणसुहरसमउलिआइँ जइ से ण होंति णअणाई। ता कण कण्ण-लइअं(-रइ)लक्खिज्जइ कुवल तिस्सा ॥ (प्रिय दर्शनसुखरसमुकुलिते यदि तस्या न भवतो नयने । तदा केन कर्ण-लगितं (-रचितं)लक्ष्यते कुवलयं तस्याः ॥) -GS IV. 23 10) Niadai damsanakkhitta (?)..... (p. 6) णिअदइअदं सणुक्खित्त पहिअ अण्णेण वच्चस पहेण। गहवइधूआ दुल्लंघ-वाउरा इह हअग्गामे ॥ . (निज-दयितदर्शनोत्क्षिप्त पथिकान्येन व्रज पथा। गृहपतिदुहिता दुर्लङध्यवागुरेह हतग्रामे ॥) .. -Cf. KIS I. 19v. no. 12, p 55 and GS (W) 959 11) Uccina supadia kusumain (?)...... (p. 6) उच्चिणसु पडिअकुसुमं मा धुण सेहालिअं हलिअ-सुण्हे । अह दे विसम-विरावो ससुरेण सुओ वलअसद्दो ॥ (उच्चिनु पतित-कुसुमं मा धुनीहि शेफालिका हालिक-स्नुषे । एष ते विषम-विरावः श्वशुरेण श्रुतो वलयशब्दः ॥) -Cf. DHV II. 31-32 p. 283; GS (W) 959 . Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetic's 451 12) Sariam vacca kisoari...... (p.6) सणिों वच्च किसोअरि' पए पअत्तेण ठवसु महिवढे । भज्जिहिसि वित्थअत्थणि विहिणा दुक्खेण णिम्मविआ ॥ (शनैः व्रज कृशोदरि पदे प्रयत्नेन स्थापय महीपृष्ठे। भक्ष्यसि विस्तृतस्तनि विधिना दुःखेन निर्मापिता( = निर्मिता ॥) -Cf. SP VII, p. 248; KAS I. 19, v. no. 21 13) Lilāe kuvalaam ku...... (p. 13) लीलाएँ कुवल कुवल व सीसे समुन्वंहतेण । सेसेण सेस-पुरिसाण पुरिसआरो समुप्फुसिओ ॥ (लीलया कुवलयं कुवलयमिव शीर्षे समुद्वहता। शेषेण शेषपुरुषाणां पुरुषकारः समुन्मृष्टः संप्रोञ्छितः ॥) -Cf. VJI. 7. v. 20, p. 10; Gaharayanakosa v.no. 786 14) Kassa va na hoi roso...... (p. 51) कस्स व ण होइ रोसो दठूण पिआएँ सव्वणं अहरं । (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमधरम् ।) -Cf. DHV I. 4-5, pp. 76-77; GS (W) 886 15) Pāadianehasabbha . ... (p. 51) पाअडिअ-णेह-सब्भाव-विन्भमं (पा. भे. णिन्भरं) तोएँ जह तुमं दिट्ठो। संवरण-वावडाए अण्णो वि जणो तह च्चेअ॥ (प्रकटित-स्नेह-सद्भाव-विभ्रमं (पा. भे. निर्भरं )तया यथा त्वं दृष्टः । संवरण-व्यापृतयान्योऽपि जनस्तथैव ॥) -GS II. 99 16) Palaudiavi jalithana (?)...... __ (p. 52) पाणउडीअ वि जलिऊण हुअवहो जलइ जण्णवाडम्मि। ण हु ते परिहरिअव्वा विसमदसासंठिआ पुरिसा॥ (चाण्डाल-कुट्यामपि ज्वलित्वा हुतवहो ज्वलति यज्ञवाटे । न खलु ते परिहर्तव्या विषमदशासंस्थिताः पुरुषाः ॥) -GS II1. 27 1. मा मा वेपण वासुमईपढें-SM Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 452 Prakrit verses in Sanskrit Works on Poetics 17) Malinavasanānakaave...... (p. 52) मलिणवसणाण कअवेणिआण आपंडुगंडपालोणं। पुप्फवइआण कापो अंगेसु कआउहो वसइ ॥ (मलिनवसनानां कृत-वेणिकानामापाण्डुगण्डपालीनाम् । पुष्पवतीनां कामोऽङ्गेषु कृतायुधो वसति ।।) -Cf. SP p. 489; GS (W) 949 18) Na kao bāhavimakkho (?)...... (p. 56) ण कओ वाह-विमोक्खो णिव्वण्णे पि ण चइ रामसिरं। णवर पडिवण्णमोहा गअजीविअणीसहा महिम्मि णिसण्णा ॥ (न कृतो बाष्प-विमोक्षो निर्वर्णयितुमपि न शक्तं राम-शिरः। केवलं प्रतिपन्नमोहा गत-जीवित-निःसहा मयां निषण्णा ॥) -Setu XI. 55 (Calcutta edn) XI.56 (N. S. edn) 19) Taha nimia ccia ditthi...... (p. 56) तह णिमिअ च्चिअ दिट्ठी मुक्क-कपोल-विहुरो उर च्चिअ हत्थो। गअजीविअणिच्चेट्टा गवरं सा महिअलं थणभरेण गआ॥ (तथा न्यस्तैव (नियोजितेव) दृष्टिर्मुक्तकपोलविधुर उरस्येव हस्तः। गतजीवितनिश्चेष्टा केवलं सा महीतलं स्तनभरेण गता ॥) -Setu XI 65 (N. S. edn); XI. 64 (Calcutta edn) 20) Gharinighanatthanapellana...... (p..57) घरिणि-घण-त्थण-पेल्लण-सुहेल्लि-पडिअस्स होतपहिअस्स। अवसउणंगारअवारविट्ठि-दिअहा सुहार्वेति ॥ (गृहिणीघनस्तनपीडनसुखपतितस्य भविष्यत्पर्थिकस्य । अपशकुनाङ्गारकवारविष्टिदिवसाः सुखयन्ति ॥) -GS III. 61 21) Aviannapeccanijjena (?)...... (p. 61) अविअण्ड-पेच्छणिज्जेण तक्खणं मामि तेण दिद्रुण । सिविणअ-पीएण व पाणिएण तण्ह च्चिअ ण फिट्टा ॥ (अवितृष्णप्रेक्षणीयेन तत्क्षणं सखि तेन दृष्टेन । स्वप्नपीतेनेव पानीयेन तृष्णव न भ्रष्टा (नष्टा = व्यपगता) ॥) -GS I. 93 Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 22) Addhakkharūsa nakkhana (?)...... (p. 61) अत्थक्क-रूसणं खण-पसिज्जणं अलिअ-वअण-णिब्बंधो। उम्मच्छर-संतावो पुत्तअ पअवी सिणेहस्स ॥ (अकाण्ड-रोषणं ( = रोषकरणं)क्षण-प्रसादनमलीकवचननिर्बन्धः । उद्भट-संतापः पुत्रक पदवी स्नेहस्य ॥) -GS VII. 75; SK V. v. no. 178, p. 624 (p. 61) 23) Paripuccaā na jappai (?)...... परिपुच्छिआ ण जंपइ गहिआ विप्फुरइ चुंबिआ रुअइ। तुहिक्का णववहुआ कआवराहेण णाहेण/दइएण ॥ (परिपृष्टा न जल्पति गृहीता विस्फुरति चुम्बिता रोदिति । तूष्णीका नववधूका ( = नववधूः) कृतापराधेन नाथेन/दयितेन ॥) -GS VII. 47; SK V. v. no. 179, p. 624 24) Gihmadavaggimasi...... (p. 62) गिम्हे दवग्गिमसिमइलिआई दीसंति विझ-सिहराई। आससु पउत्थवइए ण होंति णवपाउसब्भाई॥ (ग्रीष्मे दवाग्निमषीमलिनितानि दृश्यन्ते विन्ध्यशिखराणि । आश्वसिहि प्रोषितपतिके न भवन्ति नवप्रावृडभ्राणि ॥) -GS I. 70 25) Accā sano makira... (?)...... (p.64) This verse/gāthā is corrupt and therefore, obscure. 26) Ņibhuam khunain sasijai (?)...... (p. 68) णिहुअं खु णीससिज्जइ रुवइ राईसु तं पि णीसदं । पइम्मि कआवराहे हिअइच्छिआणि एहविज्जति ॥ (निभृतं खल निःश्वस्यते रुद्यते रात्रिषु तदपि निःशद्वम् । पत्यौ कृतापराधे हृदयेप्सितानि हुनूयन्ते ॥) –cf. SP XV. p. 619 27) Panamānahamānassa (?)..... (p. 69) पणमह माणस्स हला चलणे किं देवएहि अण्णेहि । जस्स पसाएण पिओ लोलइ पाअंत-पासेसु ॥ (प्रणमत मानस्य सख्यश्चरणौ कि दैवतैरन्यैः देवताभिरन्याभिः । यस्य प्रसादेन प्रियो लुठति पादान्त-पार्श्वयोः ॥) -Cf. SP XXX, p. 1045; GS (W) 893 Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 454 28) Cinta (ma?) (iadaiasamaamammi ( 2 ) .. चिताणिअदइअसमागमम्मि कअमण्णुआइँ भरिऊण । सुणं कलहाअंती सहीहिँ रुण्णा ण ओहसिआ || ( चिन्तानीतदयितसमागमे कृतमन्युकानि ( = कृतापराधान् ) स्मृत्वा । शून्यं कलहायन्ती सखी भी रुदिता ( शोचिता) नोपहसिता | ) -GS I. 60; SK V, v. no. 35 (p. 92) Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 78) 29) Bibāharitararaana ( ? ) ....... (i) बिबाहरि तणु रण-वणु किह ठिउ सिरि-आणंद । float - रसु पिएं पिअवि जणु सेसहों दिण्णी मुद्दे ॥ ( बिम्बाधरे तन्व्या रदन- व्रणः कथं स्थितः श्री आनन्द । निरुपमरसं प्रियेण पीत्वेव शेषस्य दत्ता मुद्रा || ) ii) Lakerāva agerakhelādi ( ? )...... This verse / gāthā is corrupt and therefore, obscure. 30 ) Tujjha na āne hizam...... 31) Tumsi mae cãankura...... Siddha-hema VIII. 4-401 (p. 92) (p. 92) तुज्झण आणे हिअअं ( मम उण मअणो दिआ अ रति च । forfara ras बलिअं तुइ जुत्त-मणो-रहाइँ अंगाई ) ॥ ( तव न जाने हृदयं ( मम पुनर्मदनो दिवा च रात्रि च । निष्कृप तापयति बलवत् त्वयि युक्तमनोरथान्यङ्गानि ) 11 ) -Sakuntalam HI. 15 (p. 92) 32) Panamatha paṇaapakupita....... पनमथ पनअप कुपित ( प्रणमत प्रणय - प्रकुपित तुंसि मए अंकुर ( दिण्णो कामस्स गहिअ - धणुअस्स । जुवइ-मण-मोहण सहो पंचभहिओ सरो होहि ) ॥ ( त्वमसि मया चूताङ्कुर ( दत्तः कामस्य गृहीतधनुषः । युवति - मनो-मोहन-सहः पश्वाभ्यधिकः शरो भव ) ॥ ) - Sākuntalam VI. 3 (p. 92) — Brhatkathā, Mangala - stanza Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 455 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics The whole verse is quoted in SK (II. 17-18, v. no. 4, p. 145) and in Siddha-hema (VIII. 4 326). (p.92) 33) Sadamānusamamsabaāane (?)... शद-माणुश-मंश-भोअणे - - - (शत-मानुष-मांस-भोजने - - -) -Veni, III.1 This passage is cited in SK II. 17-18, v. 3, p. 144 (p. 93) 34) Sarale sahasa-ragaim...... सरले साहस-रागं परिहर रम्भोरू मञ्च संरम्भम् । विरसं विरहायासं सोढुं तव चित्तमसहं मे ॥ (The Sanskrit chāyā is identical.) -Malatimadhava, VI. 10 35) Jaai a tamallamti...... ___(p. 93) जअ अ तमल्लिअंती गिरितणआ पणइ-कप्पलआ॥ (जयति च तम् आलीयमाना गिरितनया प्रणयि-कल्पलता ॥) Also cited in SK (II. 17-18, v. 9, p. 147) 36) Akatamakuticandrajyotsna...... (p. 93) For this stanza and commentary on it vide SK II. 17-18, pp 147-148. 37) Ahamaruhukude (?)...... (p. 93) This verse/gāthā is corrupt and therefore, obscure. . 38) Gose tivinchiriccholi...... (p.93) For this second half of the verse vide " Bhismaproktani ", etc., SK IL 17-18, p. 148. 39) Ekkatto ruai pia...... (p.96) एकत्तो रुअइ पिआ अण्णत्तो समर-तूर-णिग्योसो। हेण रणरसेण अ भडस्स दोलाइअं हिअअं॥ (एकतो रोदिति प्रिया अन्यत्र समर-तूर्य-निर्घोषः। स्नेहेन रण-रसेन च भटस्य दोलायितं हृदयम् ॥) First cited in DHV III. 24-25, p. 383 Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 40) Alaam janamti dakaha (?)...... (p. 96) Note : The text of this verse is highly corrupt. It is, however, cited in Bhoja's Sarasvati kanthabhara na V. v. no. 13, p. 576 and Narendraprabha's Alamkāramahodadhi as an example of rasābhāsa. Metrically, however, these two quotations are imperfect. There the text makes clear mention of Dasakandhara', Righava' and 'Janakasuta' and these names lead us to trace the verse to Setubandha. Although its Nirnayasagar edition does not include it, the Calcutta edition (Rāvanavahamahākavyam presents it at XV. 66. K. K. Handiqui ( Introduction p. 113, Pravaras.na'se Setubandha, Translation, Prakrit Text Series, Ahmedabad-9, 1976) rightly observes : “ But not a few commentators from different parts of India seem to have rejected it because of the unpleasant idea involving Sita in the description. पुलअंजणेति दसकंधरस्स राहव-सरा सरीर-अडता। जणअ-तणआ-पओहर-फंस-महग्यविअ-कर-जुअल-णिव्वूढा ॥ (पुलकं जनयन्ति दशकन्धरस्य राघव-शराः शरीर-पतन्तः। जनक-तनया-पयोधर-स्पर्श-महाघित-कर-युगल-नियूंढाः॥) -Setu(=Ravanavaha xv. 66) 41) Parasamo tti bhanamio..... (p. 96) . This verse/gatha is corrupt and therefore, obscure. 42) Niae vikuggaamne......(?) (p.96) . (p. 96) This verse/gāthā is corrupt and therefore, obscure. . 43) Gharanie mahānasakammu...... घरिणीऍ महाणस-कम्म-लग्ग-मसि-मइलिएण हत्थेण। . छित्तं मुहं हसिज्जइ चंदावत्थं ग पइणा ॥ (गृहिण्या महानस-कर्म-लग्न-मषी-मलिनितेन हस्तेन । स्पृष्टं मुखं हस्यते चन्द्रावस्थां गतं पत्या॥) -GS I. 13 44) Vimalia-rasāalena vi..... (p. 100) विमलिअ-रसाअलेण वि विसहरवइणा अदिट्ठमूलच्छेअं। अप्पत्ततुंगसिहरं तिहुअण-हरण-परिवड्डिएण वि हरिणा ॥ (विदित-रसातलेनापि विषधरपतिनादृष्टमूलच्छेदम् । अप्राप्त-तुङ्ग-शिखरं त्रिभुवन-भरण-परिवधितेनापि हरिणा॥) -Setu IX.7 Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 457 (p. 101) 45) Etto vi na saccavio (?)..... ... एंतो वि ण सच्चविओ गोसे पसरंत-पल्लबारुण-च्छाओ। मज्जण-तंबेसु मओ तह मअ-तंबेसु लोअणेसु अमरिसो।। (आगच्छन्नपि न दृष्टः प्रातः प्रसरत्-पल्लवारुण-च्छा यः। मज्जन-ताम्रयोर्मदस्तथा मद-ताम्रयोर्लोचन योरमर्षः ॥) First cted in SK III. 41-42, v. 126, p. 372 46) Piadamsanasuharasa...... (p. 101) This gatha (GS IV. 23) is already cited earlier on p. - Vide S. No. (6) supra. 47) Hatthi puhaina hi suddham (?)...... (p. 101) Note : This verse is obscure, no doubt. But the significant expression — suapada - mugginaditta' provided the cue. The expression is a corrupt form of 'sua-padhamubbhinnamta' which in a flash led me to identify the verse with Gathāsaptašati II. 200 : हंदि पलोएहि (पलोएसु) इमं विअसिअ-बमा पइस्स अप्पेइ। घरिणी सुअ-पढमुभिण्णदंतजुअलंकिअं बोरं ।। (गहाण प्रलोकयस्वेदं विकसित-वदना पत्य रपयति । गृहिणी सुत-प्रथमोद्भिन्न-दन्त-युगलाङ्कितं बदरम् ॥) -Cf. GS II. 200 Hemacandra's gloss on his sutra (Prakrit Grammar, VIII 2.81) "हंद पलोएस इमं । हंदि । गहाणेत्यर्थः" Probably he draws the example from the gathā under discussion and that Hemacandra's text of the Gathasapta sati had the reading — Hamda paloesu imam.' 48) Saloa ccia sure...... (p. 101) सालोए च्चिअ सूरे घरिणी घरसामिअस्स घेतूण । . णेच्छंतस्स वि पाए धुअइ हसंती हसंतस्स ॥ (सालोक एव सूर्ये गृहिणी गृहस्वामिनो गृहीत्वा । अनिच्छतोऽपि पादौ धावति (धावयति) हसन्ती हसतः॥) -GS II. 30 49) Ama bahala vanali...... (p. 102) आम बहला वणाली मुहला जलरंकुणो जलं सिसिरं । . अण्णणईण वि रेवाएँ तह बि अण्णे गुणा के वि ॥ (सत्यं बहला वनाली मुखरा जल-रङ्कवो जलं शिशिरम् । अन्यनदीनामपि रेवायास्तथाप्यन्ये गुणाः केऽपि ॥) -GS VI. 78 Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 50) Dhirena samam jama...... __ (p. 103) धीरेण समं जामा (पा. भे. णिसा-आमा) हिअएण समं अणिट्ठिआउवएसा। उच्छाहेण सह भुआ बाहेण समं गलंति से उल्लावा ॥ (धैर्येण समं यामा (पा. भे. निशा-यामा) हृदयेन सममनिष्ठिता उपदेशाः। उत्साहेन सह भुजौ बाष्पेण समं तस्योल्लापाः॥) - Seru V. 7 51) Jo jassa hiaa-daio...... ___(p. 104) जो जस्स हिअअ-दइओ दुक्खं देतो वि सो सुहं देइं। दइअ-णह-दूणिआणं-(दूमिआणं) वि वडइ थणाणं रोमंचो। (यो यस्य हृदयदयितो दुःखं दददपि स सुखं ददाति । दयितनखदूनयोरपि वर्धते स्तनयो रोमाञ्चः॥) First cited in SK IV. 68, v. no. 161, p. 502; Cf. GS I. 100 52) Te virala sappurusa...... (p. 104) ते विरला सप्पुरिसा (जे अभयंता घडेंति कज्जालावे। थोअ च्चिअ ते वि दुमा जे अमुणिअ-कुसुम-णिग्गमा देति फलं)॥ (ते विरलाः सत्पुरुषा ( ये अभणन्तः घटयन्ति कार्यालापान् । स्त्तोका एव तेऽपि द्रुमा येऽज्ञातकुसुमनिर्गमा ददति फलम्)॥).. -Setu III. 9; 10 (Calcutta edn) 53) Jijipuuemidisa (?)...... (p. 104) जं जं पुलएमि दिसं पुरओ लिहिअ व्व दीससे तत्तो। तुह पडिमा-परिवाडि वहइ व्व सअलं दिसाअक्कं ॥ (यां यां प्रलोकयामि दिशं पुरतो लिखित इव दृश्यसे ततः। तव प्रतिमा-परिपाटीमिव वहति सकलं दिशा-चक्रम् ॥) -GS VI. 30 54) Saccam bolatti jana (?)...... (p. 104) The second half of this verse is obscure. Tentatively, the verse may be reconstructed as follows: सच्चं बोल्लंति जणा मोणं सव्वत्थसाहणं ति। कल्लं मोणेण हिआ अज्ज देवत्तणं पत्ता ॥ (सत्यं कथयन्ति जना मौनं सर्वार्थसाधनमिति । कल्यं मौनेन हृता अद्य देवत्वं प्राप्ता ॥) Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 459 55) Eka savana annahi...... (p. 105) With the help of corresponding passages in SK II. 55 v, no. 76, p. 185 and PrakritVyaakarana of Hemacandra (VIII. 4.357) we may restore this passage as follows: एक्कहिं अक्सिहिं सावणु अण्णहिं भद्दवउ माहउ महिअल-सत्थरि गंडत्थले सरउ। अंगहि गिम्ह सुहच्छी तिलवणि मगसिरु तहे मुद्धहे मुह-पंकइ आवासिउ सिसिरु ॥ (एकस्मिन्नक्षिण श्रावणोऽन्यस्मिन् भाद्रपदः माधवः (अथवा माघः) महीतल-स्रस्तरे गण्डस्थले शरत् । अङ्गेषु ग्रीष्मः सुखासिकातिलवने मार्गशीर्षः तस्या मुग्धाया मुख-पङ्कजे आवासितः शिशिरः ॥) 56) Iminā saraena sasi...... (p. 105) इमिणा सरएण ससी ससि गा वि णिसा णिसाइ कुमअवणं । कुमुअवणेण अ(पा. भे. वि)पुलिणं पुलिणेण अ(पा. भे. वि) सहइ हंस-उलं॥ (अनया शरदा शशी शशिनापि निशा निशया कुमुदवनम् । कुमुदवनेन च (पा. भे. अपि)पुलिनं पुलिनेन च (पा. भे. अपि)शोभते हंसकुलम् ॥) -Lilavai, v. no. 25 57) Durapadibaddharāe...... (p. 109) दूरपडिबद्धराए अवऊहंतम्मि दिणअरे अवर-दिसं। असहंति व्व किलिम्मइ पिअअम-पच्चक्ख-दूसणं दिणलच्छी॥ (दूर-प्रतिबद्ध-रागेऽवगूहमाने दिनकरेऽपरदिशम् । असहमानेव क्लाम्यति प्रियतम-प्रत्यक्ष-दूषणं दिनलक्ष्मीः॥) -Cited in SK IV. 44 v. no. 86, p. 453 58) Vevasi animisanaano (?)...... (p. 111) पेच्छसि अणिमिस-णअणो जंपसि विणअं ण जंपसे (पा. भे.-दंससे) पढेि । को सुअह तुज्झ दोसो हअ-हिअ गिट्ठरं मज्झ । (प्रेक्षसेऽनिमिषनयनो जल्पसि विनयं न जल्पसि (पा. भे. दर्शयसि)पृष्ठम् । कः सुभग तव दोषो हत-हृदयं निष्ठुरं मम ॥) -Cf. ŚP Vol IV. p. 983 Note: The two balves of this gatha, when interchanged, agree with GS (W) 943. Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 460 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 59) Pa .....saga ana vasattarai?)...... (p. 115) This gātha is extremely corrupt but the significant expression "naha-bhūsana' (addressec by the Khanditä näyika with a double meaning- one applicable to aditya, the sun, and the other to her faithless husband who bears the nail-marks on his body) leads us to identify the present gātha with the following one from Gathāsaptaśati : पच्चसागअ रंजिअदेह पिआलोअ लोअणाणंद। अण्णत्थ खविअसव्वरि जहभसण दिणवइ णमो दे॥ (प्रत्यूषागत रक्त-देह प्रियालोक लोचनानन्द । अन्यत्र क्षपित-शर्वरीक नभोभूषण दिनपते नमस्ते ॥) -GS VII. 53 60) Tuha karakamalam kamalam...... (p. 115) Note : This gatha is first cited in SP (Vol. I, p. 227) but there the first quarter is very corrupt and consequently obscure. The Sahitya mimamsă preserves the genuine reading, 61) तुह कर-कमलं कमलं चंदो चंदमहि तुज्झ मुहचंदो। कमलं उण कमलं चिअ चंदो चंदो च्चिअ वराओ॥ (तव करकमलं चन्द्रश्चन्द्रमुखि तव मुखचन्द्रः । कमलं पुनः कमलमेव चन्द्रश्चन्द्र एव वराकः॥) Eddahamettattanid... . (p. i16) एइहमेत्तत्थणिआ एहह मेत्तेहि अच्छिवत्तेहि। एद्दहमेत्तावत्था (पा. से. एआवत्थं पत्ता) एदहमेत्तेहि दिअहेहिं । (एतावन्मात्रस्तनिका एतावमात्राभ्याम् अक्षिपत्राभ्याम्। एतावन्मात्रावस्था (पा. भे. एतावदवस्थां) एतावन्मात्रैदिवसः॥) -First cited in ŚP Vol. I, p. 245 (p. 1170 62) Vai vivaraniggadalo...... वइविवर-णिग्गअ-दलो एरंडो साहइ व्व तरुणाणं । एत्थ घरे हलिअ-वह एहमेत्तत्थणी वसइ॥ (वृति-विवर-निर्गत-दल एरण्डः कथयतीव तरुणेभ्यः । अत्र गृहे हलिकवधूरेतावन्मात्रस्तनी वसति ॥) -GS III. 57 63) Jam vahajaviraaddain ..... (p. 117) This gātnā is corrupt. It could be restored however with the help of two other equally corrupt versions found in ŚP: Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics i) Campahai biakantham (?)...... ii) Jam vahai piakhandam....... जं वहइ बीअकंडं मज्झ सुओ एक्क-पहर - विणिवाई । तं कुलसणि सोहे थणाण तुह मत्थए पडउ || ( यद् वहति द्वितीयकाण्डं मम सुत एक प्रहार-विनिपाती । तत् कुलदूषणे स्नुषे स्तनयोस्तव मस्तके पततु ।। ) (p. 818) (p. 1173) 64) Palamavānia ahna tā (2) ... (p. 117) Note : The opening ' Palama ' seems to be a corruption of padau which forms the concluding word of the gāthā which just precedes (No. 63, supra). वाणिअअ हत्थिदंता कत्तो अम्हाण वग्घ- कत्तीओ ( पा. भे. वग्धकित्ती अ ) । जा लुलिआलमुही घरम्मि परिसक्कए सुहा ॥ ( वाणिजक हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रकृत्तयः (पा. भे. व्याघ्रकृत्तयश्च ) । यावलुलितालकमुखी गृहे परिष्वष्कते स्नुषा || ) -First cited in DHV (p. 299, p. 529) (p. 121) 65) Sevanti tiravad dham...... सेवंति तीर. वडिअ - णिअअ भरोवत्त- चंदणलआलिद्धे । रम्मत्तण-दिप्प-वहे वण- गअ दाण- कडुए गिरि-इ-पवहे ॥ ( सेवन्ते तीर - वर्धित - निजकभरापवृत्त- चन्दनलतालीढान् । रम्यत्व-दीप्र-पथान् वन- गज-दान-कटुकान् गिरि-नदी-प्रवाहान् ॥ ) -Setu 1. 61 461 66) Sankhakulami tti sa ( ? )........ (p. 121) Only the pratika ' sani khakula' is given here. On its basis and taking into considera ration the context of samudre pankajam varnyam '-although lotuses do not exist in an ocean they should be so described-we identify the intended full verse to be: संखउल-धवल-कमले फुड-मरगअ - हरिअ-पत्त-भंग - निहाए । विदुम- मिलिअ - किसलए उहअ-तडाबद्ध-संकमम्मि णलवहे || ( शङ्खकुलधवलकमले स्फुटमरकतहरितपत्रभङ्गनिघाते ! विद्रुम-मिलित- किसलये उभयतटाबद्ध-संक्रमे नलपथे ॥ ) - Setu VIII. 100 Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 462 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 122) 67) Jassavilakkagam tinaham (?)...... जस्स विलग्गंति णहं फुड-पडिसहा दिसा-अड-पडिक्खलिआ। जोहा-कल्लोला विअ ससि-धवलासु रअणीसु हसिअ-च्छेआ॥ (यस्य विलगन्ति नभः स्फुटप्रतिशब्दा दिक्तट-प्रतिस्खलिताः। ज्योत्स्ना-कल्लोला इव शशिधवलासु रजनीषु हसितच्छेदाः ॥) । -Setu I. 7 68) Aniadanue una pie (?)...... (p. 126) अणिअदनुए उण पिए मुद्धा खु सि जेण दाणिए मेहे। सिविणअदंसणदो तस्स कदे सो समुवहसि ॥ (स्वप्नदर्शनतस्तस्य कृते शोकं समुद्वहसि ॥) -Hastimalla-prabandhe ... Note : The first half of this verse is obscure. 69) Ham takkho rāāham (?) .... ___ (p. 126) हं तक्खो राआहं तव्वो राणअ (?हंतव्वो राआ हतब्वो राअ)त्ति जंपेइ (जंपइ)। (हन्तव्यो राजा हन्तव्यो राजेति जल्पति ।) 70) A am bale anana (?)...... (p. 144) आअंबलोअणाणं ओल्लंसुअपाअडोरुजहणाणं। अवरणहमज्जिरीणं कएण कामो धणुं वहइ (पा. भे. वहइ-चावं)॥ (आताम्रलोचनानामार्दाशुकप्रकटोरुजघनानाम् ॥ . अपराहणमज्जनशीलानां कृते कामो धनुर्वहति (पा. भे. वहति चापम्) ॥) -GS V. 73; Cf. SK V. v. no. 135, p. 613 71) Andolanalamghiavva...... (p. 147) अंदोलण-लंघिअ-वइ-सिहाए दिळे तुमम्मि मुद्धाए । आसंधिज्जड काउं कर-पेल्लण-णिच्चला दोला॥ (आन्दोलन-लङिघत-वृति-शिखया दृष्टे त्वयि मुग्धया। आशास्यते कर्तुं कर-प्रेरण-निश्चला दोला ॥) -First cited in SP Vol. I. p. p. 843, Vol. IV p. 1196 Also Cf. SP Vol. I. p.645 and SK V. v. no. 301, p. 664 72) Aha toi mahatthadinmo (?)...... (p. 147 अह तइ सहत्थदिण्णो कह कह वि खलंतमत्तजणमझे। तिण्णाअणेसु (? तिस्सा थणेसु) जाओ विलेवणं कोमुइवासो॥ (अथ (? एष)त्वया स्वहस्तदत्तः कथंकथमपि स्खलन्मत्तजनमध्ये । तस्याः स्तनेषु (? स्तनयोः) जातो विलेपनं कौमुदीवासः॥) -First cited in SK V. v. no. 314, p. 668 . Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 463 73) Ghettina cunnamutthi (?) ... (p. 147) घेत्तूण चुण्णमुट्टि हरिसूससिआए वेवमाणाए। भिसिणेमि ति पिअअमं हत्थे गंधोदकं जाअं॥ (गृहीत्वा चूर्णमुष्टि हर्षोच्छ्वसिताया वेपमानायाः। अवकिरामीति प्रियतम हस्ते गन्धोदकं जातम् ॥) -GS IV. 12 74) Anena piatthanae (?)...... (p. 147) दिअरेण पिआथणए कोमुइ-वासेण कद्दमिज्जते। हसइ परिओस-सुण्णं उव्वत्त-मुहं हलिअ-उत्तो॥ (देवरेण प्रियास्तने कौमुदीवासेन कर्दमीकृते ( = कर्दमयुक्त क्रियमाणे)। हसति परितोषशून्यम् उद्वृत्त अपवृत्त/-मुखं हालिकपुत्रः ॥) -First cited in SP IV, p. 1194 75) Anmevihi honti cananana (?)...... (p. 147) अण्णे वि हु/हि होंति छणा ण उणो दोआलिआ-सरिच्छा दे। जत्थ जहिच्छं गम्मइ पिअ-वसदी (? -वसही) दीवअमिसेण ॥ (अन्येऽपि खलु भवन्ति क्षणा न पुनःपालिकासदृक्षास्ते । यत्र यथेच्छं गम्यते प्रियवसतिःपकमिषेण ॥) -Fitrst cited it SK V. v. no. 315, p. 669 76) Sahiaaguniam haranti (?)...... (p. 147) • 'Yaksaratri (the Dipali or Dipavali festival) is illustrated with the two gathas - annevihi honti' etc. and ' pahiaauriam' etc. The first verse is the same as SK V. v. 315. (p. 669). The second verse is really puzzling. The full verse as printed in SM is reproduced below for careful scrutiny: पहिअअगुणिअं हरंति वेडालत्थणभरं लोओ। मअआसवं मि कोसुम्भकचूआमभरणमेत्तओ॥ That this Prakrit passage is a hotchpotch/medley of two independent gathas would be seen by a close look at the following gathas : i) सुण्हाए (? सुण्हा अ) हिअअ-गुणिअं दासइ (? दंसइ) दिअरस्स छणपईवेण । सज्झस-पअंपिअ-त्थण-णीसासं-दोलिअ-सिहेण ॥ (स्नुषा च हृदय-गुणितं दर्शयति देवरस्य क्षण-प्रदीपेन । साध्वस-प्रकम्पित-स्तन-निःश्वासान्दोलित-शिखेन ॥) Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics गामतरुणीओ हिअअं हरंति पोढाण थणहरिल्लीओ। मअणुसवम्मि कोसुंभ-कंचुआहरणमेत्ताओ॥ (ग्रामतरुण्यो हृदयं हरन्ति प्रौढानां स्तनभारवत्यः । मदनोत्सवे कौसुम्भ-कञ्चुकाभरणमात्राः॥) 'पहिअअगणिअं' of SM is a corruption of “सुण्हा अ हिअअ-गणिअं' occurring in the first gatha and rest of the passage is a corruption of the underlined portion in the second gatha. Now, how this medley could have occurred ? It is very probable that the author of SM had adopted the very illustrations 'amevi hu honti' etc. and 'sunhae (? sunha a) hiaaguniam' etc. from SP (p. 1195) to illustrate Yaksa-rātri. He also adopted the very , Sanskrit illustrations from SP to illustrate the next festival Kamadevapüja-mahotsava and added one more Prakrit example directly from GS (VI. 45) or from SK (p. 665) where it occurs in identical context. Through scribal error the earlier Prakrit verse illustrating yak saratri' and this newly added Prakrit verse might have got nixed up. 77) Pagguppacchana ramdo (?)...... (p. 148) फग्गुच्छणणिद्दोसं केण वि कद्दम-पसाहणं दिण्णं । थण-कलस-मुह-पलोटुंत-सेअ-धोअं किणो धुअसि ॥ [फल्गु-क्षण-निर्दोष केनापि कर्दम-प्रसाधनं दत्तम् । स्तन-कलश-मुख-प्रवर्तमान-स्वेद-धौतं किनु ( = किमिति) धावयसि ( = प्रक्षालय सि)॥] -GS IV. 69, Cf. SP Vol IV, p. 1195 78) Chanapitthadhu saratthani...... (p. 148) छणपिट्ठधूसरस्थणि महुमअतंवच्छि कुवलआभरणे । कण्णकअचूअमंजरि पुत्ति तुए मंडिओ गामो॥ (क्षण-पिष्ट-धूसर-स्तनि मधु-मद-ताम्राक्षि कुवलयाभरणे । कर्णकृतचूतमञ्जरि पुत्रि त्वया मण्डितो ग्रामः ॥) - First cited by Bhoja in SK V. v. no. 300, p. 664 GS (W) 826 79) Tumsi mae cudamkura...... (p. 148) The earlier, part of the first half of this gatha (Sikuntala VI. 3) is cited earlier on p. 92. Vide S. No. (29) supra for the full text of the gatha and its Sanskrit cchāya. Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 465 80) Rūpāppitānna sohai ? ...... (p. 148) रइअं पिता ण सोहइ रइजोगं कामिणोण छण-णेवच्छं । कण्णे जा ण रइज्जइ कवोलघोलंतसहआरं(? कवोल-घोलंत-पल्लवं सहआरं) ॥ (रचितमपि तावन्न शोभते रतियोग्यं कामिनीनां क्षण-नेपथ्यम्। कर्णे यावन्न रच्यते कपोल-घूर्णमान-पल्लवं सहकारम् ॥) -First cited in SK V. v. no. 306, p. 666 81) Vāanagginā karo me...... (p. 148) वाअग्गिणा करो मे दड्ढो त्ति पुणो पुणो च्चिअ कहेइ। हलिअ-सुआ मलिअब्भूसदोहली पामरजुआणे ॥ (निर्वाणाग्निना करो मे दग्ध इति पुनःपुनरेव कथयति । हालिकसुता मृदिताभ्यूषदोहदिनो पामर-यूने ॥) - First cited in SK V. v. no. 316, p. 669 82) ___(p. 148) Diarassa saraa-mahuram....... दिअरस्स सरअ-(? सरस) महुरं अंसू-मइलेण देइ हत्थेण । पढमं हिअ वहुआ पच्छा गंडं सदंतवणं ॥ (देवरस्य सरस-मधुरमश्रुमलिनेन ददाति हस्तेन । प्रथमं हृदयं वधूका पश्चादिक्षु सदन्तव्रणम् ॥). -First cited in SK V. v. no. 317, p. 669 83) Haddhe himam sandhamiuna (?)...... (p. 149) हत्थे महामंसवलीधराओहुंकारफेक्काररवा रउद्दा। णिसाअरीणं पडिसीसएहि अण्णा मसाणाहिणअं कुणंति ॥ (हस्ते महामांसबलिधारिण्यो हुंकार-फेत्काररवा रौद्राः । निशाचरीणां प्रतिशीर्षकैरन्याः स्मशानाभिनयं कुर्वन्ति ॥) -Karpuramarijari IV. 15 84) Imā masikajjala...... (p. 149) इमा मसीकज्जलकालकाआ तिकंड-चावाउ विलासिणीओ। पुलिदंरूवेण जणस्स हासं समोरपिच्छाहरणा कुणं ति ॥ (इमा मषीकज्जलकायास्त्रिकाण्डचापा विलासिन्यः। पुलिन्दरूपेण जनस्य हासं समयूरपिच्छाभरणाः कुर्वन्ति ॥) -Karpuramarijari IV. 14 Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 466 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 85) Kodukka ajanaggamavesa (?)...... (p. 149) कोउहल्ल-वस-जंगम-वेसा वेणु-वाअण-परा अवराओ। काल-वस-वेस-हासिअ-लोआ ओसरंति पणमंति हसति ॥ (कौतूहल-वश-जङ्गम-वेषा वेणुवादनपरा अपराः। कालवेषवशहासितलोका अपसरन्ति प्रणमन्ति हसन्ति ॥) -Karpuramanjari IV. 18 86) Kapidharitakarāladukka (?)...... (p. 149) कावि धारिअ (? वाइअ) कराल-हुडुक्का रम्म-मद्दल-रवेण मअच्छो। दोल्लआहि परिवाडि-चलाहिं चल्लि-कम्म-करणम्मि पअट्ठा ॥ (काऽपि धारित (वादित)-कराल-हुडुक्का रम्यमदलखेण मृगाक्षी। दोलताम्यां परिपाटी-चलाभ्यां चल्लिकर्मकरणे प्रवृत्ता॥) - Karpüramañjari IV. 16 87) Vihalai se nevaccham...... . (p. 149) विहलइ से णेवच्छं पम्माअइ मंडणं गई खलइ। भूअ-छण-णच्चणम्मि सुहअ मा णं पलोएसु॥ (विहवलयति (? विघटयति )अस्या नेपथ्यं प्रम्लायते मण्डनं गतिःस्खलति । भूत-क्षण-नृत्ये सुभग मैनां प्रलोकयेः॥) First cited in SK V. v. no. 309, p. 667 88) Ko eso tti pautai sāmalim (?)...... (p. 149) को एसो त्ति पलोटुं सामलि (पा. भे. सिंबलि-) वलिअंपिअं परिक्खसइ । हलिअ-सुअं मुद्धवहू सेअजलोल्लेण हत्थेण ॥ (क एष इति प्रत्यावर्तितुं (प्रत्यागन्तुं) शास्तलिवलितं प्रियं परिपातयति ॥ हालिकसुतं मुग्धवधूः स्वेदजलार्पूण हस्तेन ।) -First cited in SK V. v. no. 302, p. 665, ŚP Vol. IV. p. 1191 89) Puccharatassavikahera (?)...... (p. 150) Note: This gatha, as printed, is corrupt almost beyond recognition. It is restored with the help of GS V. 38 and SP Vol. IV (p. 1191) जो वि ण पुच्छइ तस्स वि कहेइ भग्गाइ तेण वलआइ । अइउज्जुआ हआसा अहव पिओ से वराईए॥ (योऽपि न पच्छति तस्यापि कथयति भग्नानि तेन वलयानि । अतिऋजुका हताशा अथवा प्रियस्तस्या वराक्याः॥) -Cf. GS V. 38, SP Vol, IV. p. 1191 . Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 467 90) Bahiavthiasavisajjia (?)...... (p. 150) सहिआहिँ पिअविसज्जिअ-कदंब-रअ-भरिअ-णिन्भरुच्छसिओ। दोसइ कलंब-थवओ व्व थणहरो हलिअ-सोण्हाए ॥ (सखीभिः प्रिय-विजित-कदम्ब-रजो-भृत-निर्भरोच्छ्वसितः। दृश्यते कदम्ब-स्तबक इव स्तनभरो हालिक-स्नुषायाः॥) -First cited in SK V. v. no. 310, p. 667, and SP Vol. IV. p. 1193 91) Chammai piāe daio (?)...... (p. 150) हम्मइ पिआए दइओ कलंब-गुच्छेण मुच्छइ दिअरो। हम्मइ दइएण पिआ पीडा उण से सवत्तीणं ॥ (हन्यते प्रियया दयितः कदम्ब-गुच्छेन मूर्च्छति देवरः । हन्यते दयितेन प्रिया पीडा पुनस्तस्याः सपत्नीनाम् ॥) -First cited in SP Vol. IV p. 1193 92) Dhanmosi re haliddaha (?)...... (p. 150) धण्णो सि रे हलिहअ हलिअ-सुआ-पीण-थणहरुच्छंगे। पेच्छंतस्स वि पइणो जं तुह कुसुमाइ णिवडंति ॥ (धन्योऽसि हे हरिद्रक हालिक-सुता-पीन-स्तनभरोत्सङ्गे। प्रेक्षमाणस्यापि पत्युर्यत्तव कुसुमानि निपतन्ति ॥) -First cited in SP Vol. IV (p. 1193), Cf. GS (W) 863 93-96) Asannakudugga janradedule (?)...... ___ (p 150) The passage, although printed as prose, is really not in prose. Through scribal error four independent gathās illustrating the festival of nava-patrikà are presented as prose. The whole passage is adopted by the author of Sahityamimāṁså from Srigaraprakāśa (Ch XXXIV, pp. 1192-93 of the Mysore edition) : 93) आसण्ण-कुडुंगे जुण्णदेउले बहु-जुआण-संकिण्णे । थेरो पइ ति मा रुअसु पुत्ति दिण्णासि सुग्गामे ॥ (आसन्न-लता-गृहे जीर्ण-देवकुले बहु-युव-संकीर्णे। स्थविरः पतिरिति मा रुदिहि पुत्ति दत्तासि सुग्रामे ॥) -Cr. SP Vol. IV p. 1192 Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 468 Prakrit Verses'in Sanskrit Works on Poetics _94) ता कुणह कालहरणं तुवरंतम्मि वि वरे विवाहस्स। (p. 150) जा पंडुणहवआई होति कुमारीएँ अंगाई ॥ (ता वत् कुरुत कालहरणं त्वरमाणेऽपि वरे विवाहस्य । यावत्पाण्डुनखपदानि भवन्ति कुमार्या अङ्गानि ॥) -Cf. SP Vol. IV p. 1193; and SK V. v. no. 311, p. 668 95) कइआ जाआ कइआ णु सिविखआ माइआ हअकुमारी। (p. 150) तं तं जाणइ सव्वं जं जं महिलाओं जाणंति ॥ (कदा जाता कदा नु शिक्षिता मातः हत-कुमारी। तत् तज्जानाति सर्व यद् यद् महिला जानन्ति ॥) -$P Vol. IV p. 1193, GS (W) 825 96) तत्थ वि होंति सहीओ पुत्तलि मा रुवसु जत्थ दिण्णा सि। तत्थ वि णिउंजलीला तत्थ वि गिरिवाहिणी गोला॥ (तत्रापि भवन्ति सख्यः पुत्रिके मा रुदिहि यत्र दत्ताऽसि । तत्रापि निकु उज-लीला तत्रापि गिरिवाहिनी गोदा ॥) -SP Vol. IV p. 1193, GS (W) 885 97) Gahnanti piaamapi a (?)...... (p. 151) गेहंति पिअअमा पिअअमाण वअणाहि बिसलअद्धाई। हि अआइँ वि (?व) कुसुमाउहबाणकआणेअरंधाइ ॥ (गृहणन्ति प्रियतमाः प्रियतमानां वदनाद्विसलतार्धानि । हृदयानीव कुसुमायुधबाणकृतानेकरन्ध्राणि ॥) . -First cited in SK V. v. no. 312, p. 668 98-99) Jahi tumam sacca via (?) ... . (p. 151) This passage, although printed as prose, is really not in prose. It is made up of two separate gāthās : 98) जाणाह। जहिं तुम सच्चविआ विणिअंसण-लोलिरी जुआणेहिं । ते तत्थ चिअ छत्ते मअउल-उन्भेसआ जाआ॥ (यत्र त्वं दृष्टा विनिवसन-लोलनशीला युवभिः । ते तत्रैव क्षेत्रे मृगकुलोद्भेषका जाताः ॥) -First cited in SP Vol. IV p. 1195 Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 469 99) लुलिआ गहवइधूआ दिष्णं व फलं जवेहि सविसेसं । एण्हि अणिवारिअमेव गोहणं चरउ छत्तम्मि ।। (ललिता गृहपतिसुता दत्तमिव फलं यवैः सविशेषम् । इदान मनिवारितमेव गोधनं चरतु क्षेत्रे ॥) --First cited in SP V. v. no. 299 p. 664, and ŚP Vol. IV p. 1195 100-101) Cinatthanāesuke sadannam (?)...... (p. 152) This passage is extremely corrupt. Although printed as 'prose, it is really not in prose. It consists of two separate găthās : 100) पीणथणएसु केसर दोहलदाणुम्मुहीऍ णिवडतो । तुंग-सिहरग्गपडणस्स जं फलं तं तुए पत्तं ॥ (पीनस्तनयोः केसर दोहददानोन्मुख्या निपतन् । तुङ्गशिखराग्रपतनस्य यत्फलं तत्त्वया प्राप्तम् ॥) -First cited in SK V. v. no. 307, p. 666 101) उत्तसिऊण दोहल-विअसिआसोअमिदुवअणाए। विहिणो णिप्फल-कंकेल्लि-करण-सद्दो समुप्पुसिओ ॥ (उत्तंसयित्वा दोहद-विकसिताशोकमिन्दुवदनया। विनिष्फलाशोककरणशब्दः समुत्प्रोञ्छितः ॥) -First cited in SK V. v. no. 305, p. 666 102) Dohalaamappano kinna maggasai (?)...... (p. 152) This much portion of the Prakrit verse is cited : दोहदअमप्पणो कि ण मग्गसे --- (दोहदकमात्मनः किं न मार्गयसि ---1) 103) Navalaapaaram ainge (?-)...... (p. 152) णवलअपहरं अंगे जहि जहिं महइ देवरो दाउं। रोमंचदंडराई तहि तहि दीसइ वहूए ॥ (नवरुताप्रहारमङ्गे यत्र यत्रेच्छति देवरो दातुं । रोमाञ्चदण्डराजिस्तत्र तत्र दृश्यते वध्वाः ॥) -GS I. 28%BCf. SK V. v. no.308, p. 667, and SP Vol. IV. p. 1192 Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 470 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 104) Bhanatenairanavattu (?)...... (p. 152) The opening letters " bhana" seem to have made their appearance here through scribal error for the rest of the verse nearly agrees with SK V. v. no. 228, p. 636: तेण इर णवलआए दिण्णो पहरो इमोएँ थणवठे । गामतरुणीहिं अज्ज वि दिअहं परिवालिआ भमइ ॥ (तेन किल नवलतया दत्तः प्रहार एतस्याः स्तनपृष्ठे । ग्रामतरुणीभिरद्यापि दिवसं वेष्टिता भ्रमति ॥) -First cited in SK V. v. no. 228, p. 636 The SK reads' parivalia' in place of bahumania' of our present text: . 105) Ivanadalaapahajajaddha (?)...... (p. 152) This gatha is to be identified with GS (W) No. 862 णवलअपहरुत्तत्थाएँ तं कअं कि पि हलिअ-बहुआए। जं अज्ज वि जुवइ-जणो घरे घरे सिक्खिळ महइ ॥ (नवलताप्रहारोत्तस्तया तत्कृतं किमपि हालिक-स्नुषया । यदद्यापि युवतिजनो गृहे गृहे शिक्षितुमिच्छति ॥) -First cited in SK V. v. no. 175 p. 623, and SP Vol. IV p. 1192, Cf. GS (W) No. 862 106) Saccam cia katthamao...... - (p. 152) सच्चं चिअ कटुमओ सुरणाहो जेण हलिअधूआए। हत्थेहि कमलदलकोमलेहिं छित्तो ण पल्लविओ ॥ (सत्यमेव काष्ठमयः सुरनाथो येन हालिक-दुहित्रा। हस्ताभ्यां कमलदलकोमलाभ्यां स्पृष्टो न पल्लवितः ॥) -First cited in SK V. v. no. 313 p. 668, SP Vol. I. p. 229, p. 1192, Cf. GS (W) No. 864 107) Pisu:atti kamininam...... (p. 152) पिसुर्णेति कामिणीणं जललुक्क-पिआवऊहण-सुहेल्लि । कंडइअ-कवोलुप्फुल्लणिच्चलच्छीइँ वअणाई॥ (पिशुनयन्ति कामिनीनां जल-निलीन-प्रियावगूहनसुखम् । कण्ट कित-कपोलोत्फुल्लनिश्चलाक्षीणि वदनानि ॥) -GS VI. 58 . -Firsr cited in SK V. v. no. 318 p.670 Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Frakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 471 108) (p. 152) Naccihii nado peccihii (?)...... णच्चिहिइ णडो पेच्छिहिइ जणवओ भोइओ विदूसिहिइ । जइ रंगविहडणअरी गहवइधूआ ण वच्चिहिइ ॥ (नतिष्यते नटः प्रेक्षिष्यते जनपदो नायको विदूषयिष्यति । यदि रङ्ग-विघटनकरी गृहपति-दुहिता न वजिष्यति ॥) -First cited in SK V. v. no. 319 p. 670 109) Thoaridhamahumaa....... (p. 153) थोआरूढमहुमआ खणपम्हट्ठावराहदिण्णुल्लावा । हसिऊण संठविज्जइ पिएण संभरिअ-लज्जिआ कावि पिआ ॥ (स्तोकारूढमधुमदा क्षणविस्मृतापराधदत्तोल्लापा । हसित्वा संस्थाप्यते प्रियेण संस्मृत-लज्जिता कापि प्रिया ॥) -First cited in SK V. v. no. 321 p. 670, ŚP Vol. IV p. 1215 110) Avanai pariattina (?) ..... (p. 154) This passage, which is wrongly printed as prose, is, in fact, a medley of four gathas as could be seen from their restoration, although partial, by Dr. H.C. Bhayani : परिअत्तिअ-वेएणं दर-ताडिअ-पओहरंबुरुहं । असमंजस-चलिउड्डण-वलणक्कणव्वहावलअं(?)॥१॥ रमणिज्ज-रणक्कारं सुचारु-संचार-रहस-रमणिज्ज । रइ-कलहे व्व सउच्छल-सिचअं दर-विवड-उरु-जुअलं ॥२॥ खण-गहिअअ-जहणंसुअ-पल्लव-परिभद्र-सिज्जिर-णिडालं। ---क-कणअ-ताडंक-काटि (?) परिहट्रिअ-कवोलं ॥३॥ इअ सुंदरीण सोहइ कंदुअ-कोला सो (?) - - - । (परिवर्तित-वेगेन ईषत्ताडित-पयोधराम्बुरुहम् । असमञ्जस-चलितोत्तरीय-वलन - - - रमणीय-रणत्कारं सुचारु-सञ्चार-रभस-रमणीयम् । रतिकलह इव सोच्छलसिचयम् ईषद्विवृतोरु युगलम् ॥२॥ क्षणगृहीत-जघनांशुक-पल्लव-परिमृष्ट-स्विद्यल्ललाटम् । ... ... ... कनकताटङ्क x x परिघटित-कपोलम् ॥ इति सुन्दरीणां शोभते कन्दुकक्रीडा x x x 1) Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 472 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Note: Either the first or the second line is missing in the fourth gātha. 111) Saggam aparijaaim...... (p. 155) Note : The whole verse is first cited in SK (III. v. no. 177, p. 395) in simrlar context: सग्गं अपारिजाअं(कोत्थुह-लच्छी-विरहि महुमहस्त उरं । सुमरामि महणपुरओ अमुद्ध-अंदं च हर-जडा-पब्भारं)॥) (स्वर्गमपारिजातं (कौस्तुभ-लक्ष्मी-विरहितं मधुमथनास्योरः । स्मरामि मथनपुरतोऽमग्धचन्द्रं च हरजटाप्राग्भारम् ॥) --Setu IV. 20 112) Samdiksirananehe.... (p. 155). Note: This gāthā is corrupt almost beyond recognition. Fortunately, Śrgāraprakāśa comes to our help in restoring it; the author of the present work adopts the whole passage dealing with the six pramānas, sabdāntara and others, from Srngāraprakasa : वंदं कीराण णहे पहिआण पहे मआण छत्तम्मि । तुह कलम-गोवि थोआरवसिअं ण चलइ परं पि ॥ (वन्दं कीराणां नभसि पथिकानां पथि मृगाणां क्षेत्रे । तव कलम-गोपि स्तोकारव-रसितं न चलति पदमपि ॥) -First cited in SP (Vol. IV, p. 886) 113) Addamsanena pemmam aver...... (p. 155) Note : As stated above this example too is adopted from Smigā raprakāśa, where the whole gātha is cited : असणेण पेम्म अवेइ अइदंसणेण वि अवेइ। . पिसुण-जण-जंपिएण वि अवेइ एमेअ वि अवेइ ।।। (अदर्शानेन प्रेमापैति अतिदर्शनेनाप्यपैति । पिशुन-जन-जल्पितेनाप्यपैति तीए एवमेवाप्यपैति ॥) -GS I. 81; first cited in SP Vol. IV, p. 886 114) Sahadadhannano jatai (?)... .. (p. 157) Note : The author adopts the whole passage, dealing with the six pramānas, śruti and others, from Srrgāraprakāśa. The gāthā which is corrupt at both the places may be restored as follows: Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics सच्च सण्णा धण्णा जा तइआ केसवेण गिरि-धरणे । गुरुभारवावडेण वि तंस - वलिअच्छं चिरं दिट्ठा ॥ ( सत्यं संज्ञा धन्या या तदा केशवेन गिरि धरणे । गुरुभार - व्यापृतेनापि तिर्यग्वलिताक्षं चिरं दृष्टा || ) 115 ) Rasam jannanttim pandam ( 2 ) ...... (p. 157) Note: The author adopts the whole passage dealing with the six pramaņas, śruti and others, relating to yogavidhyapekṣitakrama' from Śrngaraprakāśa. The present corrupt gatha is restored with the help of that text: ईसं जणेति वति वम्महं विप्पिअं सहावेंति । विरहेण देति मरिडं अहो गुणा तस्स बहुमग्गा ॥ ( ईर्ष्या जनयन्ति वर्धयन्ति मन्मथं विप्रिय साहयन्ति । विरहे न ददति मर्तुमहो गुणास्तस्य बहुमार्गाः ॥ ) 116) Sā tugghajlhanabā raa (?). — First cited in SP Vol. IV. p. 888 117 ) Veviraslrnakaramguli...... (p. 157) सा तुझ कए (तुह कण ) बालअ णिच्चं ( अणिसं) घरदारतोरणणिसण्णा । ओसूसइ वंदणमालिअव्व दिअहं चिअ वराई || ( सा तव कृते बालक नित्यं गृह-द्वार-तोरण- निषण्णा । अवशुष्यति वन्दनमालिकेव दिवसमेव वराकी ॥ ) GS III. 62, first cited in SP Vol. IV. p. 889 (p. 157) -GS IV. 27, first cited in -SP Vol. IV. p. 889 118 ) Pudhamain vāmanavihinā...... वेविर - सिण- करंगुलि - परिग्गह- क्खलिअ लेहणी-मग्गे । सोत्थि च्चि ण समप्पइ पिअसहि लेहम्मि कि लिहिमो ॥ (वेपनशील - खिन्न - करांगुलि - परिग्रह स्खलित लेखनी - मार्गे । स्वस्त्येव न समाप्यते प्रियसखि लेखे कि लिखामः ॥ ) —GS III. 44, first cited in SP Vol. IV. p. 889 (p. 158) पुढमं (पढमं) वामणविहिणा पच्छा हु कओ विअंभमाणेण । थणजुअलेण इमीए महुमहणेण व्व वलिबंधो ॥ ( प्रथमं वामन - विधिना पश्चात् खलु कृतो विजृम्भमाणेन । स्तनयुगलेनैतस्या मधुमथनेनेव वलिबन्धः ॥ ) —GS V. 25; first cited in SP Vol. 1V, p. 889 473 Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 474 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 119) Lacchie kuvalaadulu (?)...... (p. 158) लच्छीऍ मुद्ध-कुवलअ-दलुज्जला जलहि-महण-विरमम्मि । दिट्ठी जअइ सवरमाल व्व हरिस्मि णिवडती ।। (लक्ष्म्या मुग्ध-कुवलय-दलोज्ज्वला जलधि-मथन-विरमे । दृष्टिर्जयति स्वयंवरमालेव हरौ निपतन्ती॥) -First cited in SP Vol. IV. p. 890 Note : Possibly the verse is drawn from Vākpati's composition called Mahumaha-viag (Sk : Madhumatha-Vijaya), now lost. 120) Kalahoujjalgau (?).. ... (p 158) कलहोउज्जल-गोरं कलहोअ-सिआसु सरअ-राईसु । चुंबति अणिमिसच्छं विअट्ट (अथवा विअद्ध)-जुअई-मुहं धण्णा ॥ (कलधौतोज्ज्वल-गौरं कलधौत-सितासु शरद्रात्रिषु । चुम्बन्त्यअनिमिषाक्षं विवृत्त-(अथवा विदग्ध-) युवती-मुखं धन्याः ॥) ---First cited in ŚP Vol. III, p. 830); and Vol. IV. p. 890. Note : SP, p. 890, reads 'agghaacchan' for animisaccham'. That reading appears to be corrupt. 121) Atite vārinasiyam dasarathamaharaja....... (p. 161) अतीते बाराणसियं दसरथमहाराजा नाम अगतिगमनं पहाय धम्मेन रज्ज कारेसि । तस्स सोलसन्नं इत्थिसहस्सानं जेट्टिका अग्गमहेसि द्व पुत्ते एकच धोतरं विजायि । जेट्टपुत्तो राम पण्डितो नाम अहोसि । दुतियो लक्खण-कुमारो नाम धीता सीता देवी नाम । अपरभागे अग्गमहेसी कालमकासि । (अतीते वाराणस्यां दशरथ महाराजा नाम दुर्गतिगमनं त्यक्त्वा धर्मेण रोज्यमकरोत् । तस्य षोडशस्त्रीसहस्रेषु ज्येष्ठा अग्रमहिषी द्वे पुत्रे एकां दुहितरं व्यजनयत् । ज्येष्ठपुत्रो रामपण्डितो नाम आसीत् । द्वितीयो लक्ष्मणकुमारो नाम । दुहिता सीतादेवी नाम । अपरकाले अग्रमहिषी कालमकरोत् ॥) -Dasarathajatake Note: The original is published in Roman character. The above passage is adopted from the text as transliterated by prof. R. G. Bhandarkar in his Jātakapupphamalā, part 1, p. 118. This passage, quoted from the Dafaratha-Jataka, deserves special notice as it forms a unique instance of a pâli quotation in a Sanskrit work on poetics as already observed by H. C. Bhayani in foot-note no. 6 to his article "The Language of Canda's Prthviraja-Rasau-Latiya Apabhramsa" in Sambodhi Vol. 7, Nos. 1-4, April 1978 January 1979. Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XI Prakrit Verses in Vagbhatalamkara (With the Commentary of Simhadevagani) There are two Vagbhatas in alamkara-sastra one, the author of the present Vägbhatalamkara and the other, the author of Kavyanusasana. Vagbhata (his name occurs as Bāhada2 in Prakrit) was a Jain. He flourished in the first half of the 12 th century A. D. and wrote his work on alamkara between 1125-1143 A. D. It is a small work containing 260 Karikās. The examples appear to be the author's own. A few of them are in Prakrit. Simhadevagani quotes five Prakrit (including Apabhramṣa) verses in the course of his commentary. They are indicated by an asterisk. 1) * Sirisiddharāa...... (p. 15) सिरिद्धिरा सच्चं साहस - रसिक ( ? रसिअ ) त्ति कित्तणं तुज्झ । कहमण्णा मणं मह पडतमअणत्थमक्कमसि ॥ ( ( है ) श्रीसिद्धराज सत्यं साहस- रसिक इति कीर्तनं तव । कथमन्यथा मनो मम पतन्मदनास्त्रमाक्रमसि ॥ ) 2) * Sattāvisanjoana...... सत्तावीसंजोअण-कर-पसरो जाव अज्ज वि न होइ । पsिहब बगहवइवअणे ता वज्ज उज्जाणं ॥ ( चन्द्र-कर-प्रसरो यावदद्यापि न भवति । संपूणीबिम्ब- ( = मण्डल - ) चन्द्रवदने तावद् व्रजोद्यानम् ॥ ) (p. 15) 1) The Vāgbhatālarkāra of Vagbhata (with the commentary of Simhadevagani), "Nirnaya-Sagar ” press, Bombay, 1916 ( Kavyamala - 48 ). 2) Read in this connection the following : इदानीं ग्रन्थकार इदमलंकारकर्तृत्वरव्यापनाय वाग्भटाभिधस्य महाकवेर्महामात्यस्य तन्नाम गाथयैकया ! निदर्शयति भंड सुत्तिपुडमुत्तिअमणिणो पहासमूह व्व । सिरिवाहs त्ति तणओ आसि बुहो तस्स सोमस्स ॥ (ब्रह्माण्डशुक्तिसंपुट मौक्तिकमणेः प्रभासमूह इव । श्रीवाes इति तनय आसीबुधस्तस्य सोमस्य | ) -Vagbhatālamkara with the commentary of Simhadevgani, p.60 Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 476 Prakrit Verses in Sanskrit Works!on Poetics (p. 15) 3)* Caruda tuhu...... चात्रग तुहं अइपंडिअउ दोसहि सव्वु पढंतु । कहि मई कइअउं आविसइ अम्हहुं केरउ कंतु ॥ (चातक त्वमतिपण्डितः दृश्यसे सर्व पठन् । कथय मां कदागमिष्यत्यस्माकम् अस्मदीयः कान्तः॥) 4)* Sajhāyajhāna...... (p. 17) सज्झाय-झाण-तव-ओसहेसु उवएस-थुइ-पयाणेसु । संत-गुणकित्तणेसु अ न हंति पुणरुत्तदोसा उ॥ (स्वाध्याय-ध्यान-तप-ओषधेषु उपदेश-स्तुति-प्रदानेषु । सद्गुणकीर्तनेषु च न भवन्ति पुनरुक्त-दोषास्तु ॥) --Āyaśyaka-Niryukti, Kayotsarga. adhyayana, gāthā no. 1518 5)* Avaloiuna sāmalavaanai...... (p, 20) अवलोइऊण सामल-वअणं (वअणा) रइ-धाम-दारओ (दारअं जाओ (जाआ)। 'रवि-तणय' मंडलीकय-इत्थि (?)पसूणं कुरंगच्छी ॥ (अवलोक्य श्यामलवदना रति-धाम-दारकं जाता। रवितनय ( = कर्ण-)मण्डलीकृत-स्री (?) प्रसूनं कुरङ्गाक्षी ॥) - 6) Arattanittadhorani...... (p. 40) आरत्त-णेत्त-धोरणि-भीसण-वअणुक्करो कुरंगच्छि। उल्लसिअ-वीस-भुअ-वण-विणिवेसो दसमुहो एसो ॥ (आरक्त-नेत्र-धोरणि-(श्रेणि-) भीषण-वदनोत्करः कुरङगाक्षी। उल्लसित-विशंति-भुज-वन-विनिवेशो दशमुख एषः ॥) -Vagbhata IV. 49 7) Maabhariamānasassa vi...... (p. 41) मअ-भरिअ-माणसस्स वि णिच्चं दोसाअरस्स ससिण व्व । तुह विरहे तीऍ मुहं संकुइअं सुहअ कुमुअं च (? व्व)॥ (मद-(पक्षे मृग-) भृत-मानसस्या (पक्षे मध्यस्या)पि नित्यं दोषाकरस्य शशिन इव । तव विरहे तस्या मुखं संकुचितं सुभग कुमुदं च (? कुमुदमिव)॥) -Vagbhata IV. 53 Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 8) Tam namaha viarāam...... (p. 42) तं णमह वीअराअं जिणिदंमुद्दलिअ-दिढअर-कसारं । जस्स मणं व सरीरं मणं सरीरं व सुपसन्तं ॥ (तं नमत वीतरागं जिनेन्द्रमुद्दलितदृढतरकषायम् । यस्य मन इव शरीरं मनः शरीरमिव सुप्रसन्नम् ॥) -Vägbhata IV. 54 9) Hemakamalam ti vaane...... (p. 45) हेमकमलं ति वअणे णअणे णीलुप्पलं ति पसयच्छि। कुसुमं ति तुज्झ हसिए णिवडइ भमराणं रिछोली॥ (हेमकमलमिति वदने नयने नीलोत्पलमिति बालमृगाक्षि (अथवा प्रसृताक्षि)। कुसुममिति तव हसिते निपतति भमराणां पडिक्तः ॥) -Vigbhata IV. 74 10) Icchanti je na kittiin...... (p.46) इच्छंति जे ण कित्ति कुणंति करुणं खणं पि जे णेव्व । ते धणजक्ख व्व णरा दिति धणं मरण-समए वि ॥ (इच्छन्ति ये न कीर्ति कुर्वन्ति करुणां क्षणमपि ये नैव । ते धनयक्षा इवनरा ददति धनं मरणसमयेऽपि ॥) ___-Vagbhata IV. 78 11) Juvvanasamaummatto...... (p. 52) जुन्वणसमउम्मत्तो तत्ता विरहेण कुणइ णाहस्स । - कंठभंतर-घोलिर-महुर-सरं बालिआ गीअं ॥ (यौवनसमयोन्मत्ता तप्ता विरहेण करोति नाथस्य । कण्ठाभ्यन्तर-घूर्णनशील-मधुर-स्वरं बालिका गीतम् ॥) -Vagbhata IV. 106 12) Visasoaro miaiko...... (p. 52) विस-सोअरो मिअंको कअंत-आसाएँ आगओ पवणो। जाइपलासो सिहरी पहिए मारंति ते दाणि ।। (विष-सोदरो मृगाङ्कः कृतान्ताशाया( = कृतान्तदिश) आगतः पवनः । जातिपलाशः शिखरी पथिकान्मारयन्ति त इदानीम् ॥) -Vagbhata IV. 107 Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XII Prakrit Verses In Hemacandra's Kavyanusasana Acārya Hemacandra (1089-1173 A D) wrote his Kavyanusasana, a work on poetics and dramatics not " for Jains" only, his own sect, but " for people in general." It consists of the Sūtras, a svopajña vrtti called Alamkara-Cudamani, and an additional svopajña yriti called Viveka (which is intended for advanced students who wanted to be masters of the subject"). Hemacandra cites about 1364 quotations to make the points of poetics quite clear. Of these, about 100 passages are cited from Prakrit works. About 79 of these passages are in verse. In the present study we confine ourselves to these Prakrit verses only-leaving out illustrations of Sleşa based on bhāsa : 1) Bhama dhammia-..... (p. 47, v: 13) भम धम्मिय वीसत्थो सो सणओ अज्ज मारिओ तेण । गोलाणइकच्छकुडंगवासिणा दरिय-सीहेण ।। (भ्रम धार्मिक विश्वस्तः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदानदीकच्छनिकुञ्जवासिना दृप्तसिंहेन ॥) -GS II. 75 (first cited in DHV) 2) Vivariyarae...... (p. 52 [Viveka] v. 138) विवरीयरए लच्छी बंभं ठूण णाहिकमलत्थं । हरिणो दाहिण-णयणं रसाउलो झत्ति ढक्केइ ॥ (विपरीतरते लक्ष्मीव्रह्माणं दृष्ट्वा नाभिकमलस्थम् । हरेर्दक्षिणनयनं रसाकुला झटिति स्थगयति ॥) -First cited in KP V. v. 137, p. 250, GS (W) 815 1) Kavyānusasana of Acārya Hemacandra, ed. by Prof. Rasiklal C. Parikh and V.M. Kulkarni, pub. by Sri Mahavira Jaina Vidyalaya, Bombay, 1964. This edition of Kavy inus-ā sana and that of Alamkaramahodadhi of Narendraprabha Sūri, by L. B. Gandhi (pub. by Oriental Institute, Baroda, 1942) present the Prakrit text as far as humanly possible, very carefully and correctly in contradistinction to the various editions of the work on Alamkāra-Šāstra. Although the words in Maharastri language do not undergo 'ya-Sruti', Hemacandra seems to have scrupulously followed this practice of ya-śruti' whenever citing passages or verses from Māhārāstri works. At least the MSS read yasruti. We therefore present Hemacandra's quotations with ya-śruti. 2) Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 479 3) Attā ettha nu majjai... (p. 53, v. 14) अत्ता एत्थ णुमज्जइ एत्थ अहं दियसयं पुलोएसु। मा पहिय रत्तिअंधय सेज्जाए मह णुमज्जिहिसि ॥ (अत्ता( = श्वश्रः अत्र निषीदति/निमज्जति/शेते अत्राहं दिवसकं ( = दिवस) प्रलोकस्व । मा पथिक रात्र्यन्धक शय्यायामावयोः निषत्स्यसि निमक्ष्यसि शयिष्ठाः॥) -GS VII. 67 (First cited in DHV) 4) Ba halatamā hayarai...... (p. 53, v. 15) बहलतमा हयराई अज्ज पउत्थो पई घरं सुन्न । तह जग्गिज्ज सयज्झय न जहा अम्हे मुसिज्जामो ॥ (बहलतमा हतरात्रिरद्य प्रोषितः पतिर्गृहं शून्यम् । तथा जागृहि प्रतिवेशिन् न यथा वयं मुष्यामहे ॥) -GS IV.35 5) Asaiyan anaena....... (p. 54, v. 16) आसाइयं अणाएण जेत्तियं तेत्तिएण बंध दिहिं । ओरमसु वसह इण्हि रखिज्जइ गहवईच्छित्तं ॥ (आसादितमज्ञातेन यावत् तावता बधान धृतिम् । उपरम वृषभेदानी रक्ष्यते गृहपतिक्षेत्रम् ॥) - First cited in SK, GS (W) 958 6) Mahuehim kim va... (p. 54, v. 17) महुएहि किं व पंथिय जइ हरसि नियंसणं नियंवाओ। साहेमि कस्स रन्ने गामो दूरे अहं एक्का ॥ (मधुकैः किंवा पान्थ/पथिक यदि हरसि निवसनं नितम्बात् । शास्मि कथयामि कस्यारण्ये ग्रामो दूरेऽहमेकाकिनी ॥) - Vajjālagga 491. First cited in DHV; GS (W) 877 7) Niyadaiya...... (p. 55, v. 19) नियदइयदंसणुक्खित्त पहिय अन्नेण वच्चसु पहेण । गहवइधूया दुल्लंघवाउरा इह हयग्गामे ॥ (निज-दयिता-दर्शनोत्क्षिप्त पथिकान्येन व्रज पथा। गृहपति-दुहिता दुर्लङध्यवागुरेह हतग्रामे ॥) -First cited in DHV; GS (W) 957 Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 480 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 8) Ucciņasu padiyakusumar....... (p. 55, v. 20) उच्चिणसु पडियकुसुमं मा धुण सेहालियं हलियसुण्हे । एस अवसाणविरसो ससुरेण सुओ वलयसद्दो ॥ (उच्चिनुष्व पतित-कुसुमं मा धुनीहि शेफालिका हालिक-स्नुषे । एषोऽवसानविरसः श्वशुरेण श्रुतो वलय-शब्दः ॥) - First cited in DHV; GS (W) 959 9) Saniam vacca kisoyari...... (p. 55, v. 21) सणियं वच्च किसोयरि पए पयत्तेण ठवसु महिवळें । भज्जिहिसि वित्थय-स्थणि विहिणा दुक्खेण निम्मविया ॥ (शनः व्रज कशोदरि! पदे प्रयत्नेन स्थापय मही-पष्ठे । भडक्ष्यसि विस्तृतस्तनि! विधिना दुःखेन निर्मिता ॥) -First cited in DHV and SP VII. p. 248 De a pasia...... (p. 55, v. 22) दे आ पसिय नियत्तसु मुहससिजोहाविलुत्ततमोनिवहे । अहिसारियाण विग्धं करेसि अण्णाण वि हयासे ॥ (प्रार्थये तावत् प्रसीद निवर्तस्व मुख-शशि-ज्योत्स्ना-विलुप्त-तमोनिवहे अभिसारिकाणां विघ्नं करोष्यन्यासामपि हताशे ॥) --First cited in DHV and SP V GS (W) 968 10) 11) Vocca maham cia....... ____ (p. 56, v. 23) वच्च महं चिअ (? महच्चिअ) एक्काए होंतु नीसास-रोइअव्वाइं । मा तुज्झ वि तीऍ विणा दक्खिण्णहयस्स जायंतु ॥ (व्रज ममैवैकस्या भवन्तु निःश्वास-रोदितव्यानि । मा तवापि तया विना दाक्षिण्यहतस्य जायन्ताम् ॥) -GS (W 944) 12) Nahamuha...... (p. 56,24) णहमुहपसाहिअंगो निद्दाघुम्मतलोअणो न तहा। जह निव्वणाहरो सामलंग मेसि मह हिअयं ॥ (नखमुखप्रसाधिताङ्गो निद्राघूर्णल्लोचनो न तथा । यथा निर्वणाधरः श्यामलाङ्ग दुनोषि मम हृदयम् ॥) -GS (W) 937 Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 481 13) Kassa va na hoi roso...... (p. 57, v. 25) कस्स व न होइ रोसो ठूण पिआइ सव्वणं अहरं। सभमरपउमग्याइरि वारिअवामे सहसु इहि ॥ (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सनगमध रम् । सभ्रमरपद्माघ्राणशीले वारितवामे सहस्वेदानीम् ॥) -First cited in DHV. I, GS (W) 886 14) Ņollei anollamanā...... (p. 60, v. 31) णोल्लेइ अणोल्लमणा अता मं धरमरम्मि सपलम्मि । खणमेत्तं जइ संझाएँ होइ न व होइ वीसामो॥ (नुदत्यनामना अत्ता ( = श्वश्रूः) मां गृहमारे(? भरे) सकले । क्षणमात्रं यदि सन्ध्यायां भवति न वा भवति विश्रामः (? विश्रमः)॥) -Cited in KP III. v. 18; GS (W) 875 15) Suvvai samāgamissai...... (p. 61, v. 34) सुव्वइ समागमिस्सइ तुज्झ पिओ अज्ज पहरमित्तेण । एमेय कि ति चिट्ठसि ता सहि सज्जेसु करणिज्जं ॥ (श्रूयते समागमिष्यति तव प्रियोऽद्य प्रहरमात्रेण । एवमेव किमिति तिष्ठसि तत् सखि सज्जय करणीयम् ॥) -Cited in KP III. V. 19; GS (W) 962 16) Guruyanaparavasa..... (p. 61, v. 34) गुरुयणपरवस पिय किं भणामि तुह मंदभाइणी अहयं । अज्ज पवासं वच्चसि वच्च सयं चेव सुणसि/मुणसि करणिज्जं ॥ (गुरुजनपरवश प्रिय किं भणामि त्वां मन्दभागिन्यहम् । अद्य प्रवासं व्रजसि व्रज स्वयमेव श्रोष्यसि/जानासि करणीयम् ॥) -Cited in KP III. v. 21; GS (W) 851 17) Saham (hem) ti sahi...... (p. 62, v. 36) साह (?हे) ती सहि सुहयं खणे खणे दूमिया सि मज्झ कए । सम्भाव-नेह-करणिज्ज-सरिसयं दाव विरइयं तुमए ॥ (साधयन्ती (? कथयन्ती) सखि सुभगं क्षणे क्षणे दूनासि मत्कृते/मम कृते । सद्भाव-स्नेह-करणीय-सदृशं तावद् विरचितं त्वया ॥) -GS (W) 860 Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 482 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 18) Vaniyaya hatthidantā...... (p. 63, v. 37) वाणियय हत्थिदंता कुत्तो अम्हाण वग्घकित्तीओ/वग्धकत्ती य । जा विलुलियालयमही घरम्मि परिसक्कए सुण्हा ॥ (वाणिजक ( = वणिक् )हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रकृत्तयश्च । यावद् विलु लितालकमुखी गृहे परिष्वष्कते स्नुषा ॥) -Cited in DHV (p. 299); GS (W) 951 19) Eddahamittatthaniyā...... (p. 65, v. 52) एहहमित्तत्थणिया एदहमित्तेहिं अच्छिवत्तेहिं । एयावत्थ पत्ता एत्तियमित्तेहिं दियहेहि ॥ (एतावन्मात्रस्तनिका एतावन्मात्राभ्यामक्षिपत्राभ्याम् । एतदवस्थां प्राप्ता एतावन्मात्रैदिवसः ॥) ___ -Cited in SP VII. p. 245; Cf. KP IIv. 11 (p. 67) Panthia na ettha...... (p. 67, v. 59) पंथिय न एत्थ सत्थरमस्थि मणं पत्थरत्थले गामे । उन्नयपओहरं पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु ॥ (पथिक नात्र स्रस्त रमस्ति मनाक् प्रस्तरस्थले ग्रामे। उन्नत-पयोधरं (पक्षे पयोधरां)प्रेक्ष्य यदि वससि तद् वस ॥) , -Cited in KP IV. v. 58; GS (W) 879 20) 21) Sarasam mauasahavam...... (p. 69 [Viveka] v. 139) सरसं मउअ-स हवं विमलगुणं मित्तसंगमोल्लसि। कमलं णट्ठच्छायं कुणंत दोसायर नमो दे ॥ .. (सरसं मृदुक-( = मृदु-) स्वभावं विमलगुणं मित्र-सङ्गमोल्लसितम् । कमलं नष्टच्छायं कुर्वन् दोषाकर! नमस्ते ॥) 22) Sihi-piccha-kannaura...... (p. 72 [Viveka] v. 140) सिहि-पिच्छ-कण्णऊरा जाया वाहस्स गम्विरी भमइ । मुत्ताहलरइअपसाहणाण मज्झे सवत्तीणं ॥ (शिखिपिच्छ-कर्णपूरा जाया व्याधस्य गविणी भ्रमति । मुक्ताफलरचितप्रसाधनानां मध्ये सपत्नीनाम् ॥) -GS JI. 73; (first cited in DHV) Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 483 23) Sajjei surahi-maso (p. 72 [Viveka] v. 141) सज्जेइ सुरहि-मासो न ता पणामेइ जुअइ-जण-लक्ख-सहे । अहिणव-सहयार-मुहे णव-पल्लव-पत्तले अणंगस्स सरे ॥ (सज्जयति सुरभि-मासो न तावदर्पयति युवति-जन-लक्ष्य-सहान् । अभिनव-सहकारमुखान् नव-पल्लव-पत्रलाननङ्गस्य शरान् ॥) -(Sarvasena's) Harivijaye; cited in DHV II. (p. 255) 24) Tam tana sirisahoara...... (p. 74, v. 70) तं ताण सिरि-सहोअर-रयणाहरणम्मि हियमिकर सं । बिबाहरे पिआणं निवेसियं कुसुमबाणेण ॥ (तत्तेषां श्रीसहोद/-रत्नाभरणे रत्नाहरणे हृदयमेकर सम् । बिम्बाधरे प्रियाणां निवेशितं कुसुमबाणेन् ॥) -Visamabā nalila; cited in DHV II. (p. 265) 25) Dhirana ramai....... (p. 75, v. 72) धीराण रमइ घुसिणारुणम्मि न तहा पियाथणुच्छंगे । दिट्ठी रिउगयकुंभत्थलम्मि जह बहल-सिंदूरे ॥ (धीराणां रमते घुसृणारुणे न तथा प्रियास्तनोत्सङगे। दृष्टी रिपुगजकुम्भस्थले यथा बहल-सिन्दूरे ॥) -Cited in DHV II. (p. 262) 26) Hiayatthiyamannum...... (p. 75 [Viveka] v. 143) हिअयट्ठियमन्तुं खु अ अणरुट्ठमुहं पि में पसायंत । अवरद्धस्स वि ण हु दे बहुजाणय रूसिउं सक्कं ।। (हृदय-स्थित-मन्युं खलु च, अरुष्टमुखीमपि मां प्रसादयन् । अपराद्धस्यापि न खलु ते बहुज्ञ रोषितुं शक्यम् ॥) __First cited in DHV II. (p. 267) 27) isakalusassa...... (p. 76 [Viveka] v. 145) ईसाकलुसस्स वि तुह मुहस्स नणु एस पुण्णिमायंदो। अज्ज सरिसत्तणं पाविऊण अंगे च्चिा न माइ ॥ (ईर्ष्याकलुषस्यापि तव मुखस्य नन्वेष पूर्णिमाचन्द्रः । अद्य सदृशत्वं प्राप्य अङ्ग एव न माति ॥) -First cited in DHV II. (p. 271, Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 484 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 28) Jaejja vanuddese...... (p. 78 [Viveka] v. 149) जाएज्ज वणुद्देसे खुज्जो जिअ पायवी सडिअ (? झडिअ-)पत्तो। मा माणुसम्मि लोए चाएक्करसो दरिदो अ॥ (जायेय वनोद्देशे कुब्ज एव पादपः शटित-(? शन्न-) पत्रः । मा मानुषे लोके त्यागकरसो दरिद्रश्च ॥) - GS III.. 30; first cited in DHV II. (p. 269) (p. 79, v. 74) 29) Cuamkarāvayamsam..... चयंकुरावयंसं छण-पसर-महग्ध-मणहरसुरामोअं। अपणामियं पि गहियं कुसुमसरेण महुमास-लच्छोएं मुहं ॥ (चूताकुरावतंसं क्षणप्रसरमहाघमनोहरसुरामोदम्।। असमर्पितमपि गृहीतं कुसुमशरेण मधुमासलक्ष्म्या मुखम् ॥) -Harivijaye; first cited in DHV II. (p. 238) 30) Camadhiyamainasa...... (p. 79 [Viveka] v. 150) चमढियमा णसकंचणपंकयनिम्महियपरिमला जस्स । अक्खुडियदाणपसरा बाहुप्फलिह च्चिय गइंदा ॥ (मदित-मान स-काञ्चन-पङ्कज-निर्मथित (? निर्गत)-परिमलौ यस्य । अखण्डित-दान-प्रसरौ बाहु-परिघौ एव गजेन्द्राः ॥) -Cited earlier in DHV II. (p. 238) 31) Gadhalingana...... (p. 80, v.75) गाढालिगणरहसुज्जयम्मि दइए लहुं समोसरइ । माणंसिणीण माणो पीलण-भीउव्व हियआओं॥ (गाढालिङगनरभसोद्यते दयिते लघु समपसरति । मनस्विनीनां मानः पीडनभीत इव हृदयात् ॥) -Cited earlier ia KP IV. v. 66 p. 141) 32) Tuha vailahassa...... (p. 80, v. 76) तुह वल्लहस्स गोसम्मि आसि अहरो मिलाण-कमल-दलं । इय नववहुया सोऊण कुणइ वयणं महीस/समुहं ॥ (तव वल्लभस्य प्रातरासीदधरो म्लान-कमल-दलम् । इति नव-वधूः श्रुत्वा करोति वदनं मही-संमुखम् ॥) - Cited earlier in KP IV v. 83 (p. 158) Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 485 33) Liladadha....... (p. 81 [Viveka] v. 151) लीलादाढग्गुब्बूढसयल-महिमंडलस्स च्चिअ अज्ज । कोस मुणालाहरणं पि तुज्झ गरुआइ अंगम्मि ॥ (लोला-दंष्ट्राग्रोद्व्यूढ-सकल-मही-मण्डलस्यैवाद्य । कस्मात् मृणालाभरणमपि तव गुरुयतेऽङगे॥) -Madhumathana-vijaye; cited earlier in DHV-Locana p. 346 34) Humi avahatthiareho ..... (p. 82 [Viveka] v. 152) हुमि अवहत्थिअरेहो णिरंकुसो अह विवेअरहिओ वि। सिविणे वि तुज्झ समए (? तुमम्मि पुणो) पत्तिअ भत्ति न पम्हुसिमि ॥ (भवाम्यपहस्तित-रेखो निरङकुशोऽथ विवेकरहितोऽपि । स्वप्नेऽपि तव समकं ( = समं) (? त्वयि पुनः) प्रतीहि भक्ति न विस्मरामि ॥) -Visamabanalila, cited earlier in Locana (p. 346) 35) Ma pamitham rundha... (p. 84, v. 82) मा पंथं रुंध महं अवेहि बालय अहो सि अहिरीओ। अम्हे अणिरिक्काओ सुण्णहरं रक्खियव्वं णो ॥ (मा पन्थानं रुधः रुन्धि मम अपेहि बालक ( = अप्रौढ) अहोऽसि अह्रीकः । वयं परतन्त्राः शून्यगृहं रक्षितव्यमस्माकम् ॥) -GS (W) 961 36) Annattha vacca bālaya...... (p. 85, v. 85) अन्नत्थ वच्च बालय हायति कोस में पुलोएसि। एयं भो जायाभीरुयाण तूहं चिय न होइ ॥ (अन्यत्र व्रज बालक स्नान्तीं कस्माद् मां प्रलोकसे। एतद् भो जायाभीरुकाणां तीर्थ ( = स्नानस्थान) मेव न भवति ॥) - Cited earlier in DHV III. (p. 352) 37) Raikeli-hiya . ..... (p. 87,v.92 रइ-केलि-हिय-नियंसण-कर-किसलय-रुद्ध-नयण-जुयलस्स । रुद्दस्स तइयनयणं पव्वइ-परिचुंबियं जयइ ॥ (रति-केलि-हृत-निवसन-कर-किसलय-रुद्ध-नयनयुगलस्य । रुद्रस्य तृतीय-नयनं पार्वती-परिचुम्बितं जयति ॥) -GS V. 55; cited earlier in KP. IV. (p. 168) Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 486 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetic) 38) Ajja vi hari camakkai...... (p. 99 [Viveka] v. 159] अज्ज वि हरी चमक्कइ कहकहवि न मंदरेण दलिआई। चंदकलाकंदलसच्छहाइँ लच्छीएँ अंगाई॥ (अद्यापि हरिश्चमत्कृतो भवति कथंकथमपि न मन्दरेण दलितानि । चन्द्रकला-कन्दलसच्छायानि ( = सदृशानि) लक्ष्म्या अङ्गानि ॥) -Cited earlier in Abhinavabhārati (on Ch. VI p. 279) 39) Panayakuviana...... (p. 112, v. 105) पणयकुवियाण दुण्ह वि अलियपसुत्ताण माणइत्ताण । निच्चल-निरुद्ध-णीसास-दिण्ण-कण्णाण को मल्लो ॥ (प्रणय-कुपितयोर्द्वयोरप्यलोकप्रसुप्तयोर्मानवतोः । निश्चल-निरुद्ध-निःश्वास-दत्त-कर्णयोः को मल्लः ॥) -GS I. 27 40) Piamuhasasamka...... (p. 144 [Viveka] v. 170) पिअ-मुह-ससंक-दंसण-चलिअं रइ-साअरं पिआ-हिअअं । गुरुसंकम-रुभिय-सेअ-पमुह-पसरं पि हु ण ठाइ ॥ (प्रिय-मुख-शशाङ्क-दर्शन-चलितं रति-सागरं प्रियाहृदयम् । गुरु-सङक्रम-रुद्ध-स्वेद-प्रमुख-प्रसरमपि खलु न तिष्ठति ॥) , 41) Tam tana hayacchāyam...... (p. 145 [Viveka] v. 171) तं ताण हयच्छायं णिच्चल-लोअण-सिहं पउत्थ-पयावं। . आलिक्ख-पईवाण व णिययं पयइ-चडुलत्तणं पि विअलिअं॥ . (तत् तेषां हतच्छायं निश्चल-लोचन-शिखं प्रोषित-प्रतापम् । आलेख्य-प्रदीपानामिव निजकं प्रकृतिचटुलत्वमपि विगलितम् ॥) -- Setubandha II. 45 42) Ahayam ujjuarua...... (p. 155, v. 176) अहयं उज्जुअरूया तस्स वि उम्मंथराइं पिम्माई। सहिआ-अणो अ निउणो अलाहि कि पायराएण ॥ (अहकं ( = अहं) ऋजुकरूपा तस्यापि उन्मन्थराणि ( = निरर्गलानि)प्रेमाणि । सखिका-( = सखी-)जनश्च निपुणः अलं किं पादरागेण ॥) -GS II. 27 Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 487 43) Mahila-sahassa-bharie...... (p. 155, v. 178) महिला-सहस्स-भरिए तुह हिअए सुहय सा अमायंती। अणुदिणमणण्णकम्मा अंगं तणुयं पि तणुएइ ॥ (महिला-सहस्र-भृते तव हृदये सुभग! सा अमान्ती। अनुदिनमनन्यकर्मा अङ्गं तनुकमपि तनयति ॥) -GS II. 82, Cited earlier in KP IV. (p. 145) 44) Nihuaramanammi ... (p. 161, v. 188) निहुय-रमणम्मि लोयण-वहम्मि/पहम्मि पडिए गुरूण मज्झम्मि । सयल-परिहार-हियया वणगमणं चेव/चेअ महइ वहू ॥ (निभूत-रमणे लोचनपथे पतिते गुरूणां मध्ये । सकलपरिहारहृदया वनगमनमेव काङ्क्षति वधूः ॥) -Cited earlier in KP VII. V. 328 (p. 439); ____GS (W) 987 __45) Ekatto ruai pia..... (p. 168 [Viveka] v. 187) एकत्तो रुअइ पिआ अण्णत्तो समर-तूर-निग्घोसो। नेहेण रणरसेण य भडस्स दोलाइयं हिअअं॥ (एकतो रोदिति प्रिया अन्यतः समर-तूर्य-निर्घोषः । स्नेहेन रणरसेन च भटस्य दोलायितं हृदयम् ॥) __-Cited earlier in DHV III. (p. 383) ..46) Samhaya-cakkāyajuā ..... (p. 205, v. 215) संहय-चक्कायजुया वियसिअकमला मुणाल-संछण्णा । वावी वहु व रोयण-विलित्त-थणया सुहावेइ ॥ (संहत-चक्रवाक-युगा विकसित-कमला मृणालसंछन्ना । वापी वधूरिव रोचन-विलिप्त-स्तनी सुखयति ॥) -Cited earlier in SK I. v, 36 ___47) Ahimava-manahara...... (p. 207, v. 227) अहिणव-मणहर-विरइय-वलय-विहूसा विहाइ नव-वहुया । कुंदलय व्व समुप्फुल्ल-गुच्छ-परिलित-भमर-गणा ॥ (अभिनव-मनोहर-विरचित-वलय-विभूषा विभाति नववधूका ( = नववधूः)। कुन्दलतेव समुत्फुल्ल-गुच्छ-परिलीयमान-भ्रमर-गणा ॥) -Cited earlier in SK I. v. 37 Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 488 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 48) Tālā jāyanti gunā...... (p. 209,v. 237) ताला जायंति गुणा जाला ते स-हिअएहि धिप्पंति । रवि-किरणाणुग्गहियाइं हुंति कमलाई कमलाई ॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते सहृदयैर्गृह्यन्ते । रवि-किरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) -Visamabanalila, (Cited earlier in DHV II. p. 170) 49) Pattaniambapphamsā....... (p. 212, v. 245) पत्तनिअंबप्फंसा हाणुत्तिणाएँ सामलंगीए।। विहुरा रुयंति जलबिंदुएहिं बंधस्स व भएण॥ (प्राप्त-नितम्ब-स्पर्शाः स्नानोत्तीर्णायाः श्यामलाङग्याः । चिकुरा रुदन्ति जलबिन्दुभिर्बन्धस्येव भयेन ॥) -GS VI. 55 50) Kayam khayai..... (p. 215, v. 256) कायं खायइ छुहिओ कूरं घल्लेइ निन्भरं रुट्ठो। सुणयं गेण्हइ कंठे हक्केइ अ नत्ति थेरो॥ (काकं खादति क्षुधितः कूरं क्षिपति निर्भर रुष्टः । शुनकं गृह्णाति कण्ठे निषेधति ( = भेषयति) च नप्तारं स्थविरः ॥) - Cited earlier in SK I. v. 30 51) Emea jano tissa....... (p. 216 [Viveka] v. 342) एमेअ जणो तिस्सा देइ कवोलोवमाइ ससिबिबं । परमत्थ-वियारे उण चंदी चंदो च्चिअ वराओ॥ (एवमेव जनस्तस्या ददाति कपोलोपमायां शशिबिम्बम् । परमार्थ-विचारे पुनश्चन्द्र श्चन्द्र एव वराकः ।।) -Cited earlier in DHV III. (p. 293) 52) Phullukkaram kalama...... (p. 227, v. 290) फुल्लुक्करं कमलकरसमं वहंति ___ जे सिंदुवारविडवा मह वल्लहा ते । जे गालिदस्स महिसीदहिणो सरिच्छा ते किंपि मुद्ध-वियइल्ल-पसूण-पुंजा ॥ (पुष्पोत्करं कलमौदनसमं वहन्ति ये सिन्धुवारविटपा मम वल्लभास्ते। ये गालितस्य महिषीदनः सदृशास्ते किमपि मुग्धविचकिलप्रसूनपुजाः ॥) -Karpuramanjari I. 19 Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 489 53) Karaviuna khauram...... (p. 264, v. 382) काराविऊण खउरं गामउडो मज्जिऊण जिमिऊण । नक्खत्तं तिहिवारे जोइसिरं पुच्छिउं चलिओ ॥ (कारयित्वा क्षौरं ग्राममुख्य मज्जित्वा जिमित्वा । नक्षत्रं तिथिवारौ ज्योतिषिकं प्रष्टुं चलितः ॥) -Cited earlier in SK (I. v. 55) 54) Dhumdhullimitu marihasi.......... (p. 343, v. 509) ढुंढुल्लितु मरीहिसि कंटयकलिआई केअइवणाई । मालइ-कुसुमेण समं भमर भमंतो न पाविहिसि ॥ (गवेषयन् मरिष्यसि कण्टक-कालितानि केतकीवनानि । मालती-कुसुमेन समं भ्रमर! ममन्/माम्यन् न प्राप्स्यसि ॥) -Cited earlier in KP Xv. 407 (pp. 574-75) 55) Dhundhullimtu marihasi...... (p. 344, v. 517) (ढुंदुल्लितु मरीहिसि कंटककलिआई केअइवणाइं)। मालइकुसुमसरिच्छं ... ... ... ...॥ (गवेषयन् मरिष्यसि... ... ... ...। मालतीकुसुमसदृक्षं ... ... .... ...) - Cited earlier in KP X v. 407 (p. 574) । 56) Soha vva lakkhanamuhan...... (p. 346,v. 521) सोह व्व लक्खणमुहं वणमाल व्व विअडं हरिवइस्स उरं । कित्ति व्व पवणतणयं आण व्व बलाइँ से वलग्गए दिट्ठी ॥ (शोभेव लक्ष्मणमुखं वनमालेव विकटं हरिपतेरुरः। कीतिरिव पवनतनयमाशेव वलान्यस्य अवलगति दृष्टिः॥) -Setubandha I. 48; Cited earlier in SP (p. 412) 57) Jassa ranamteurae...... (p. 352, v. 542) जस्स रणंतेउरए करे कुणंतस्स मंडलग्गलयं । रससम्मुही वि सहसा परम्मुही होइ रिउसेणा ॥ (यस्य रणान्तःपुरे करे कुर्वतो मण्डलानलताम् । . रससंमुख्यपि सहसा पराङ्मुखी भवति रिपुसेना ॥) --Cited earlier in KP X. 422 (p. 597) Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 490 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 58) Hoi na gurānurao...... (p. 353, v. 548) होइ न गुणाणुराओ जडाण णवरं पसिद्धिसरणाण। किर पण्हुवइ ससिमणी चंदे ण पियामुहे दिठे ॥ (भवति न गुणानुरागो जडानां केवलं प्रसिद्धिशरणानाम् । किल प्रस्नौति शशिमणिश्चन्द्रे न प्रियामुखे दृष्टे ॥) ___-Cited earlier in Locana on DHV I. (p. 123) 59) Camdamaūhehim nisā ...... (p. 355, v. 555) चंदमऊहेहि निसा णलिणी कमलेहि कुसुमगुच्छेहिं लया। हंसेहिं सरयसोहा कव्वकहा सज्जणेहि कीरइ गरुई॥ (चन्द्रमयूखैनिशा नलिनी कमलैः कुसुमगुच्छलता। हंसैः शरच्छोभा काव्यकथा सज्जनैः क्रियते गुरुको॥) :-Cited earlier in DHV (p. 259) 60) Hamsana sarehim...... (p. 357, v. 558) हंसाण सरेहि सिरी सारिज्जइ अह सराण हंसेहिं । अण्णोण्णं चिअ एए अप्पाणं नवर गरुअंति॥ (हंसानां सरोभिः श्रीः सार्यतेऽथ सरसां हंसः। अन्योन्यमेवैते आत्मानं केवलं गुरूकयन्ति ( = गुरूकुर्वन्ति)॥ , -Cited earlier in KP X. 527 (p. 708); GS (W) 953 61) Uppahajayae..... ___(p. 360 [Viveka] v. 547) उप्पहजायाएँ असोहिरीएँ फलकुसुमपत्तरहिआए। बोरीऍ वई देतो पामर हो हो हसिज्जिहसि ॥ (उत्पथजाताया अशोभित्र्याः (अशोभनशीलायाः) फलकुसुमपत्ररहितायाः। बदर्या वृति ददत् पामर भो भो हसिष्यसे ॥) - Cited earlier in DHV III. (p. 493) 62) Viasantaraa...... __(p. 361 [Viveka] v. 550) विअसंतरअक्खउरं मअरंदरसुध्दुमायमुहलमहुअरं। उउणा दुमाण दिज्जइ होरइ न उणाइ (? उणो अ) अप्पण च्चिअ कुसुमं ॥ (विकसद्रजःकर्बुरं मकरन्दरसाध्मातमुखरमधुकरम् । ऋतुना द्रुमाणां दीयते हियते न पुनरात्मनैव कुसुमम् ॥) -Setubandha VI. 11 Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 63) Saggam apariayam...... (p. 365, v. 564) सग्गं अपारिआयं कुत्थुह- लच्छि-विरहियं महुमह स्स उरं। सुमरामि महणपुरओ अमुद्धयंदं च हरजडापभारं॥ (स्वर्गमपारिजातं कौस्तुभलक्ष्मीविरहितं मधुमथस्योरः । स्मरामि मथनपुरतोऽमुग्धचन्द्रंच हरजटाप्राग्भारम् ॥) -Setubandha IV. 20 (Cited earlier in SP p. 408) 64) Ai diara kinna pecchasi...... (p. 368, v. 572) अइ दियर कि न पेच्छसि आयासं किं मुहा पुलोएसि । जायाऍ बाहुमूलम्मि अद्धयंदाण परिवाडि ॥ (अयि देवर! किं न प्रेक्षसे आकाशं कि मुधा प्रलोकसे। जायाया बाहुमूले अर्धचन्द्राणां परिपाटीम् [पङ्क्तिम्]॥) -GS VI. 70 65) Emto vi na saccavio...... (p. 369, v. 576) एंतो वि ण सच्चविओ जीसे पसरंतपल्लवारुणराओ। मज्जणतंबेसु मओ तह मयतंबेसु लोयणेसु अमरिसो ॥ (आयन्नपि न सत्यापितो( = दृष्टो) यस्याः प्रसरत्पल्लवारुणरागः। मज्जन ताम्रयोर्मदस्तथा मदताम्रयोर्लोचनयोरमर्षः॥) -Cited earlier in SK III. (p. 372) 66) Dhavalo si jai vi sundara...... (p. 377, v. 610) धवलो सि जइ वि सुंदर तहवि तए मज्झ रंजिअं हिअयं । रायभरिए वि हिअए सुहय निहित्तो न रत्तो सि ॥ (धवलोऽसि यद्यपि सुन्दर तथापि त्वया मम रञ्जितं हृदयम् । रागभृतेऽपि हृदये सुभग निहितो न रक्तोऽसि ॥) . -GS VII. 65 (Cited earlier in KP X. v. 564 p. 747) 67) Saha diahanisāhim...... (p. 378 [Viveka] v, 548) सह दिअसनिसाहिं दोहरा सासदंडा सह मणिवलएहिं बाहधारा गलंति । तुह सुहय विओए तीए उव्वेविरीए सह य तणुलदाए दुब्बला जीविदासा ॥ (सह दिवस-निशाभिर्दीर्घाः श्वासदण्डाः सह मणिवलयैर्बाष्पधारा गलन्ति । तव सुभग वियोगे तस्या उद्वेगशीलायाः सह च तनुलतया दुर्बला जीविताशा ॥) -Karpüramañjari II. 9 (Cited earlier in KP X. v. 495) Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 492 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 68) Jo tie ahararao....... (p. 389, v. 635) जो तीए अहरराओ रति उव्वासिओ पिअयमेण (? पिययमेण)। सो च्चिअ दोसइ गोसे सवत्तिनयणेसु संकंतो॥ (यस्तस्या अधररागो रात्रावुद्वासितः प्रियतमेन । स एव दृश्यते प्रभाते सपत्नीनयनेषु सङ्क्रान्तः॥) -GS II. 6 69) Vannavasia vva acchasi...... (p. 390 Viveka] v. 562) वण्णवसिअ व्व अच्छसि/वण्णवसिए विअच्छसि सच्चं चिअ सो तए ण सच्चविओ। ण हु होंति तम्मि दिलै सत्थावत्थाई अंगाई ॥ (वन्योषितेव आस्से/स्वदेशवासिनि विकत्थसे सत्यमेव स त्वया न सत्यापितः (दृष्टः)। न खलु भवन्ति तस्मिन् दृष्टे स्वस्थावस्थान्यङ्गानि ॥) -GS V. 78 70) Podhamahilana.. ... (pp. 395-96) पोढमहिलाण जं सुठ्ठ सिक्खिरं तं रए सुहावेइ । जं जं असिक्खियं नववहूण तं तं दिहि देइ ॥ (प्रौढमहिलानां यत् सुष्ठु शिक्षितं तद् रते सुखयति । यद् यदशिक्षितं नववधूनां तत्तद् धृति ददाति ॥) -Cited earlier in SK III. p. 338, v. 56 71) Vaniaya hatthidamta...... (p. 396, v. 660) For this gatha vide S. No. (18) supra. 72) Jam bhanaha...... (p. 396, v. 661) ज भणह तं सहोओ आम करेहामि तं तहा सव्वं । जइ तरह रंभिउं मे धीरं समुहागए तम्मि ॥ (यद् भणथ तत् सख्य आम करिष्यामि तत् तथा सर्वम् । यदि त्वरध्वं (? शक्नुथ) शेध्दं मे धैर्य संमुखागते तस्मिन् ॥) -GS (W) 897 73) So natthi ettha gāme...... (p. 398, v. 665) सो नत्थि एत्थ गामे जो एअं महमहंत-लायणं । तरुणाण हिअयडि परिसक्कति निवारेइ ॥ (सो नास्त्यत्र ग्रामे य एतां स्फुरल्लावण्याम् । तरुणानां हृदयलुण्टाकी परिष्वष्कमाणां निवारयति ॥) -Cited earlier in KP X. 569, p. 753 Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 493 (p. 400,v.670) 74) Niggandadurāroham....... निग्गंडदुरारोहं मा पुत्तय पाडलं समारुहसु । आरूढनिवडिया के इमीए न कया इह ग्गामे ॥ (निर्गण्डदुरारोहां मा पुत्रक पाटलां समारोह । आरूढ-निपतिता केऽनयान कृता इह ग्रामे ॥) GS V. 68 75) Kulabā liäe pecchaha...... (p. 413, v. 696) कुलबालियाए पेच्छह जोन्वण-लायण्ण-विन्भम-विलासा। पवसंति व्व पवसिए एंति व्व पिए घरं एंते॥ (कुलबालिकायाः प्रेक्षध्वं यौवन-लावण्य-विभ्रम-विलासाः। प्रवसन्तीव प्रोषिते आयन्तीव गृहमायति ।।) -Cited earlier in DR II. 15-16,GS (W) 871 76) Saloe ccia sure...... - (p. 418, v. 715) सालोए च्चिअ सूरे घरिणी घरसामियस्स घेत्तूण । नेच्छंतस्स य चलणे धुयइ हांती हसंतस्स ॥ (सालोके एव सूर्ये गृहिणी गृहस्वामिकस्य/स्वामिनो गृहीत्वा। अनिच्छतश्च चरणौ धावति हसन्ती हसतः॥) GS II.30 77) Jam jam karesi...... (p. 425, v. 727) जं जं करेसि जं जं च जंपसे जह तुम नियंसेसि । तं तमणुसिक्खिरीए दियहो दियहा न संपडइ/संवडइ ॥ (यद् यद् करोषि यद् यच्च जल्पसि यथा त्वं निवस्से ( = परिदधासि)। तत्तदनुशिक्षणशीलाया दिवसो दिवसो न संपद्यते संपतति ॥) -GS IV.78 78) Tam tiasabandimokkham....... (p. 456, (Viveka) v. 612) तं तिअसबंदिमोक्खं समत्त-लोअस्स हिअअसल्लुद्धरणं । सुणह अणुरायइंधं सोयादुक्खक्खयं दसमुहस्स वहं॥ (तं त्रिदशबन्दिमोक्षं समस्तलोकस्य हृदयशल्योद्धरणम् । शृणुतानुरागचिह्न सीतादुःखक्षयं दशमुखस्य वधम् ॥) -Setubandha I. 12 Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 494 79) Parivadhai vinnānam........ (p. 456, (Viveka) v. 613) परिवड्डूइ विन्नाणं संभाविज्जइ जसो विढप्पंति गुणा । सुव्वइ सुपुरिसचरिअं किं तं जेण न हरंति कहालावा ( ? कव्वालावा ) ॥ ( परिवर्धते विज्ञानं संभाव्यते यशो अर्ण्यन्ते गुणाः । श्रूयते सुपुरुषचरितं किं तद् येन न हरन्ति कथालापाः ( काव्यालापाः ) | ) -Setubandha I. 10 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 80 ) Sayalam ceva nibamdham...... (p. 456, (Viveka) v. 614) सयलं चैव निबंध दोहि पहिं कलुषं पसण्णं च ठिअं । जाति कई कई सुद्धसहावेहि लोअणेह च (? व) हिअअं ॥ ( सकलमेव निबन्धं द्वाभ्यां पदाभ्यां कलुषं प्रसन्नं च स्थितम् । जानन्ति कवीनां कवयः शुद्धस्वभावाभ्यां लोचनाभ्यामिव हृदयम् ॥ ) — Rāvanavijaye (first cited in SP p. 473) Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XIII Prakrit verses in Kalpalataviveka The Kalpalatāviveka (KLV) is a valuable work on Sanskrit Poetics, although it is of the nature of super-commentary-an Addendum to the Pallava commentary on the Kalpalatā. Unfortunately, these two works still remain to be discovered-propably they are irretrievably lost. The importance of KLV lies in various directions. Here we are, however, concerned with its wealth of Prakrit citations and its invaluable help in correcting a few highly corrupt Prakrit passages in earlier works on Alamkara like Dhvanyaloka-Locana, Abhinavabhārati on Națyaśāstra, Vakroktijivita (V), Sarasvatikanthabharano (SK) and Srrigaraprakāśa. The KLV cites about 45 Prakrit verses in full and contains pratikas of round about 70 Prakrit verses. With a view to saving space the attention of readers is drawn to the sources from where the KLV has adopted these Prakrit verses (at second hand). Only such verses as have not been cited in earlier works on poetics are given in full in the present study : (p. 1) 1) Jinadhanmo mokkhaphalo...... जिणधम्मो मोक्खफलो सासय-सोक्खो जिणेहि पन्नत्तो। नर-सुर-सुहाई अणुसंगियाइं इह किसि-पलालं व॥ (जिनधर्मो मोक्षफल: शाश्वत-सौख्ये जिनैः प्रज्ञप्तः । .:77-97-galfa 3117affalf sa fa-qaifa 11) Note: This gathā is found cited by Nanditahya. Vide Appendix I to Kavidarpana, Rajastan Oriental Research Institute, Jodhpur 1962. 2) Iya navara (?Aha navaral navaram)..... (p. 16) “ Aha navara”, (Sk esa kevalam), form the opening words of the second half of the gatha: "Jam pari-hariun tirai", which is first cited in Kavyaprakasa (VII v. 216, p. 336) and which is, according to Manikyacandra's Samketa commentary on Kavyaprakas,a drawn from Anandavardhana's Pañcabāna ( = Visamabāna)-lila. Weber includes it in in his edition (S. No. 979). 1) Kalpalatā viveka by An Anonymous Author, ed. by M. L. Nagar and Harishakar Shastry, with an English Introduction by Prof. P. R. Vora, L. D. Series No. 17, L. D. Institute of Indology, Ahmedabad-380 009, 1968. Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 496 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 17) 3) Selasuyāruddha...... सेलसुआरुद्धद्ध मुद्धाणाबद्ध-मुद्ध-ससिलेहं। सीस-परिट्ठिअ-गंगं संझा-पण पमहणाहं॥ (शैलसुता-रुद्धाधं मूर्धाबद्ध-शशिलेखम् । शीर्ष-परिष्ठित-गङ्ग सन्ध्या-प्रणतं प्रमथनाथम् ॥) Note : This verse is first cited in SK p. 27. (p. 18) 4) Tava tava tava.tti padiyam...... टव टव टव ति पडियं वासं सोऊण तुंबि-वत्तेसु । रुग्णं पहुत्त-रणरणय-णिब्भरं पहिय-जायाए ॥ ('टप टप टप' इति पतितं वर्ष श्रुत्वा तुम्बीपत्रेषु । रुदितं प्राप्त (? प्रभूत)-रणरणक-निर्भरं पथिक-जायया ॥) 5) Ta kimpi kim pi ta kaha...... (p. 18) ता कि पि कि पिता कह वि कह वि अन्वो निमीलियच्छीहि । कडुओसहं व पिज्जइ अहरो थेरस्स तरुणीहिं॥ (तावत् किमपि किमपि तावत् कथमपि कथमप्यहो निमीलिताक्षिभिः । कटु औषधमिव पीयतेऽधरो स्थविरस्य तरुणीभिः ॥) Note: This gāthā is first cited by Namisādhu on Rudrata VI-33. 6) Anudiyasasayābhoyā...... _ (p. 18) अणुदियस-सया (? कया)-भोआ जह जह थणया विणेति बालाण। तह तह लद्धावासो व्व वम्महो हिययमाविसइ । (अनुदिवसकृताभोगौ यथा यथा स्तनौ विनिरयतः ( = विनिर्गच्छतः) बालानाम् । तथा तथा लब्धावास/लब्धावकाश इव मन्मथो हृदयमाविशति ॥) -Cf. GS (W) 954 7) Tala.. jala........ (p. 19) Note: This gātha belongs to Visamabanalila. It is first cited by Anandavardhana (who himself is the author of this Prakrit poem) in his Dhvanyaloka (p. 170) and after him by Mammata, Hemacandra and other alamkarikas. 8) Tala jayamti guna...... (p. 21) For the text of this gatha, which belongs to Visamabanalila, vide S. No. (7) supra. Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 497 9) Emeya jano tissa...... (p. 21) Note : This gatha is first cited in DHV (p. 293). 10) Aujjhiya ..... (p. 23) This verse is first cited in SK (I. v. 31 p. 22). 11) Ha to...jojjaladeo......esim...vollu...... (p. 23) This verse is first cited in SK (I. v. 159 p. 110) 12) Gamaudo...... (p. 27) This word occurs in the gatha : " Kārāvcūna khauram, etc., first cited in SK (I. v. 55, p. 39). 13) Seulliyam... .. (p. 31) *This word occurs in the gatha " Pattaṁsuuttarijjena", etc., first cited in SK (I. v. 70, p.46). . 14) Ghettuāņa calavijju..... (p. 75) घेत्तुआण चलविज्जुचडुलियं राइआस पुलयंति मेहया। सोउआण ओरल्लिसद्दयं . महिलियाण का जियह विरहए। (गृहीत्वा चलद्विद्युत्प्रदीपं रात्रिषु प्रलोकयन्ति मेघाः । श्रुत्वा मेघशब्दं महिलानां का जीवति विरहे ॥) Cf. Vakroktijivita III. v. 168 (p. 213, Dharwad edition) Note : Hemacandra, however, explains the desi word 'oralli' as follows : 'दीहरमहरझुणीए ओरल्ली ' (ओरल्ली दीर्घमधुरध्वनिः।) -Desisaddasaddsamgahe p. 60 15) Samthavei...... (p. 78) The comment that follows leads us to identify the gătha containing this word (samthavei ) as the following one cited by Bhoja in his SK (I. v. 56, p. 39) : वेवाहिऊण वहुआ सासुरअं दोलिआएँ णिज्जती। रोअइ दिअरो तं संठवेइ पासेण वच्चंतो/वअणम्मि चुंबतो॥ (विवाह्य वधूः श्वाशुरकं दोलिकया नीयमाना। रोदिति देवरस्ता संस्थापयति पार्वेन व्रजन् वदने (अथवा वदनमपि) चुम्बन ॥) Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 498 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 16) Citte ca huttadi (?)...... (p. 97) This verse (Karpūramañjari IJ. 4) is first cited in Kavyaprakāśa (VIII. v. 343, pp. 467– 68) in identical context. 17) Bhama dhammiya..... (p. 107) This gåtha (GS II. 75) is first cited in DHV (I. p. 52) 18) Attā ettha numajjai...... (p. 107) This gātha (GS VII. 67) is first cited in DHV (I. p. 71). 19) Vacca maha cciya ekkāe...... (p. 107) This gatha [GS (W). 944) is first cited in DHV (I. p. 73). 20) De ā pasiya niyattasu..... (p. 108) This gātha [GS (W) 968] is first cited in DHV (I. p. 74). Note : The word. Haase' (p. 109 1.2) occurs at the end of this gāthā. 21) Ņahamuhapasāhiango...... (p. 109) This gātha (GS(W)937) is first cited in Hemacandra's Kavyānusāsana (I. p. 56) in identical context. 22) Kassa va na hoi roso...... (p. 110) This gatha [GS (W) 886) is first cited in DHV (I. p. 76) in identical context. 23) Balaya nāham düi...... (p. 115) This gātha (Cf. GS II. 78) is first cited in Alamkārasarvasva (p. 147) as an example of Uktavişayaļāksepah'. 24) Suhaa vilambasu thoań...... (p. 115) This gātha is first cited in Alankarasarvasva (p. 147 ) as an example of vaksyamanavisaya aksepaḥ'. Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 499 25) Bhama dhammiya..... (p. 116) These form the opening words of the gătha (GS IL. 75) first cited in Dhvanyaloka (p.52). The gathā is referred to in Dhvanyaloka-Locana (vide pp. 118-119 )in indentical con. text, and earlier in KLV itself vide S. No. (17) supra. 26) Saggam apāriyāyam...... (p. 116) This verse from context, Setubandha (IV. 20) is first cited in Locana (p. 126) in identical 27) Hoi na gunāņurão...... (p. 119) This gātha is first cited in Locana (p. 123) in identical context. 28) Kamalāyara na maliyā ... (p. 119) This gātha (GS II. 10) is first cited in DHV (II. pp. 281–282) in identical context. 29) Ahaam ujjuarüa...... (p. 119) This gātha (GS II. 27) is first cited by Hemacandra is his Kavyānuśā sana (p. 155) in identical context. 30) Vanirakudangoddiņa..... (p. 120) This gātha (GS (W) 874) is first cited in DHV (p. 282) in identical context. 31) Mahilā-sahassa-bharie..... (p. 120) This gátha (GS II. 82) is first cited by Hemacandra in his Kavyānuśāsana (p. 155 ) in identical context. 32) Cumbijjai sayahuttam.... (p. 122) This gahta is first cited in DHV (p. 143) in identical context. 33) Kuviyão pasannão...... (p. 122) This gathā is first cited in DHV (p. 143) in identical context. 34) Ajjhāi pahāro nava....... (p. 123) This gātha is first cited in DHV (p. 144) in identical context. Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 500 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 35) Divadi tellu nähi...... (p. 123) This Apabhramśa verse is first cited in Locana (p. 147) in identical context. 36) Tälā jāyanti gunā..... (p. 125) This gātha has already been dealt with. Vide S. No. (7) supra. 37) Gayaņam ca mattameham...... (p. 126) This gātha (Gaüdavaho 406) is first cited in DHV (p. 173) in identical context. 38) Usurusumbhiyae..... (p. 127) This Apabhramśa verse is first cited in Locana (p. 176) in identical context. 39) Camadhiyamūnasakamcana...... (p. 138) This gathā is first cited in DHV (p. 238) in identical context. Note : The word camadhiya' (p. 138 1.19) obviously has reference to the opening word of this very gatha. 40) Sarasam mauyasahāvam...... (p. 140) This gāthā is first cited by Hemacandra in his Kavyānusasana (p. 69). 41) Devvaattammi phale ...... (p. 140) This gatha (Cf. GS III. 79) is first cited in DHV (p. 266). 42) Panthiya na ettha satthara...... p. 141) This gatha (GS (W) 879] is first cited by Hemacandra in his Kavyānusāsana (p. 67). 43) Sajjei surahi-mā so ..... (p. 144) This verse in Skandhaka metre (which is most probably drawn from Sarvasena's Harivijaya ) is first cited in DHV (p. 255). 44) Sā yaraviinnajuvvana...... (p. 145) This gatha is first cited in DHV (p. 256). Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses, in Sanskrit Works on Poetics 501 45) Sihipińchakannaūrā..... (p. 145) This gātha (Cf. GS II. 73) is first cited in DHV (p. 256). 46) Camdamayu (? maū) hehim nisa...... (p. 146) This verse in Skandhaka metre (which is most probably drawn from Sarvasena's Harivijaya) is first cited in DHV (p. 259) 47) Virāna (v. I. Dhirāna) ramai ghusiņā..... (p. 147) This gātha is first cited in DHV (p. 262) in identical context. 48) Tam täna širi-sahoyara...... (p. 147) This gātha is first cited in DHV (p. 265). 49) Hiyayatthiamannum khu....... (p. 148) This gātha is first cited in DHV (p. 267). 50) Jaejja vanuddese. This gātha (GS III. 30) is first cited in DHV (p. 269). (p. 148) 51) Isākalusassa vi tuha...... (p. 149) This gātha is first cited in DHV (p. 271). 52) Dhamdhullimtu marihasi...... (p. 150) This gärha ( Cf. GS (W) 985] is first cited in DHV (p. 274). 53) Dhirana ramai...... (p. 152) This gatha (with the variant virana for dhirana) is first cited in DHV (p. 262). 54) Tam tāņa.... (p. 152) For this gathā vide S. No. (48) supra. 55) Hiayatthia..... (p. 152) For this gathā vide S. No. (49) supra. Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 502 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetica 56) Jāejja...... (p. 152 This pratika indicates the gătha (GS III. 30) dealt with above under S. No. (50). 57) īsākalusassa...... (p. 152) For this gåtha vide S. No.(51) supra. 58) Camadhiyamūnasa...... (p. 153) For this gatha vide S. No. (37) supra. 59) Camdamaūhehi...... (p.153). • For this verse in Skandhaka metre vide S. No. (44) supra. 60) Kamalāyarā na maliyā...... (p. 154) For this gaiha (GS II. 10) vide S. No. (28) supra. 61) Vanirakudamgudàina..... (p. 154) For this gātha vide S. No. (30) supra. 62) Uccinasu padiyakusumam ...... (p. 154) This gatha [GS (W) 959) is first cited in DHV (p. 283). 63) Emeya jano tissă...... (p. 157) For this gāthā vide S. No. (9) supra. 64) Visamaio cciya kāņa vi...... (p. 158) This gåtha is first cited in DHV (p. 294). 65) Bimbühare piyanaṁ nivesiyam kusumabanena...... (p. 160) This line forms the second half of the gathā opening with "Tam tāda sirisahoira", etc., first cited in DHV (p. 265). Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 503 66) Cuankurā vayamsam....... (p. 160) This verse (which is in Skandhaka metre, and is drawn from Harivijaya ) is first cited in DHV (p. 298). 67) Sahi navanihuvanasamarammi...... (p. 161) This verse (in mukhavipulā metre) is first cited in Kā vyaprakāśa (IV. v. 89, p. 163) in identical context. 68) Isākalusassa.... (p. 162) For this gõ thā vide S. No.(51) supra. 69) Sahi viraiūņa mānassa...... (p. 162) This verse in Giti metre is first cited in Kavyaprakāśa (IV. v. 69, p. 144). 70) Humi avahatthiyareho..... (p. 164) This gathā, in full, is first cited in Dhvanyāloka-Locana, (p. 346) The text presented in Locana is quite corrupt. Afterwards it is cited by Mammața (Kavyaprakāśa VII v. 320, p. 432), Hemacandra (Kavyānusāsana, Viveka, v. 152, p. 82), etc. The gathā is adopted from Anandavardhana's Vişamabanalila. 71) Camdamaühehi...... (p. 164) For this verse in Skandhaka metre vide S. No. (46) supra. 72) Lilādāghagguvvüdha...... (p. 173) This gātha from Madhumathanavijava of Vākpatirāja is first cited in Locana (p. 346) in identical context. 73) Humi avahatthiareho...... (p. 174) This gātha from Vişamabanalila of Anandavardhana is first cited in Locana in identical context. Vide also S. No. (70) supra. 74) Avayasa rottuṁ ciya nimmiyā im...... (p. 176) This gåtha (GS (W) 706), with the variant 'avasara' orosara' is first cited in DHV (p. 351) Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 504 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poet 75) Ma pamtha (? pamtham) rumdha maham...... (p. 176) This gāthā [GS (W) 961] is fisrt cited in DHV (p. 352) in identical context. 76) Annattha vacca bālaya...... (p. 176) This gātha is first cited in DHV (p. 352) in identical context. 77) Samavisamanivvisesā ...... (p. 178) This gāthā (GS VII. 73) is first cited in DHV (p. 356) in identical context. 78) Lacchi dhữā...... (p. 181) This gātha is first cited in DHV (pp. 463-464) in identical context.. 79) Bhama dhammia...... (p: 183) For this gātha (GS II. 75) vide S. No. (17) supra. 80) Ama asai mha orama...... (p. 183) This gātha (GS V. 17) is first cited in DHV (p 479) in identical context. 81) Pattā a...... (p. 187) This verse (Setu I. 56) is first cited in SK (II. v. 191, p. 240) 87) Dhumae...... (p. 187) This verse (Setu V. 19) is first cited in SK (II. v. 227, p. 253). 83) Samapphamdamto...... (p. 187) This word comes at the end of the verse " Uahissa jasena jasam", etc., (Setu IV. 43) which is first cited in SK (II. v. 240 p. 259). 84) Saala...... (p. 240) The gāthā, opening with this word, is first cited in Kavyaprakāśa (X. v. 400, p. 567). This identification is, beyond any shadow of doubt or dispute, supported by the gloss that follows the pratika : Iyam vakye, pathavisese tu samāse ca drastavyā. I Read Kavyaprakāśa (X. v. 400 pp. 566-568). Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 85) Dara raiya (?)...... (p. 243) The verse indicated by this pratika is to be identified with Vakroctljivita (III. v. 141, p. 203, Dharwad edn). The Prakrit verse as presented in the text is very corrupt and therefore obscure. But the gloss which follows the pratika in Kalpalatàviveka supports this identification. 86) Sive (vi) ne vi...... (p. 244, 16) The verse indicated by this Pratika is undoubtedly to be identified with VJ (III. v. 165, p. 212, Dharwad edn.) But there too the verse is shown to be lost except the opening words" Sivinavikkhena (?))" 87) Puluanti....... (p. 244, 1.16) This word forms a part of the Prakrit verse, "Ghettuina cala-vijju-caḍuliyam ", etc., cited earlier on p. 75. Vide 8. No. (14) supra. It is presented in its corrupt form pa vana cala vijju caduliam", etc; in VJ (III. v. 168, p. 213 Dharwad edn.) Puluanti' is rendered as lokayanti' by Kuntaka in his gloss on the Prakrit verse. 88) Tikkharunam...... (p. 252) This Prakrit verse is presented in its corrupt form in VJ (III. v. 110, p. 189, Dharwad edn). It is reconstructed by Dr. H. C. Bhayani. For the text reconstructed by him vide S. No. (16) under Prakrit Verses In Vakroktijivita supra. 89) Nisàsà...... The verse, indicated by this pratika must be the following one: oftenen am-fact gefa cavita gefgot asa I afgu-fguu-fgu-gynam-amizda 87 || (fazanen: amface eyefa cantai genu: aza 1 आकृष्ट हृदय स्थित कुसुमबाणमकरन्दलेशा इव ।। ) 505 (p. 252) -Gaudavaho v. 748 Note: This identification is strongly supported by the explanation that follows this. pratika in the Kalpalatàviveka. 90) Sohai visuadha...... This verse (Setu I. 22) is first cited in SK (IV. v. 41, p. 424). (p. 255) Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 506 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 91) Vanarāi kesahattha..... (p. 255) This verse, in Skandhaka metre, is first cited in SK (IV. v. 42, p. 425). 92) Mahumahadaṁsaņayo (? jo) ggam...... (p. 256) This expression forms a part of the second half of the verse “Raiarakesaranivaham". etc., (Setu I. 17) first cited in SK (IV. v. 45, p. 427). 93) Ghanasamaya..... (p.256) This expression forms part of the verse “Dhuamehamahuarão " etc., (Setu I. 19) cited in SK (IV. v. 47, p. 428). 94) Pānaudie...... (p. 263) . .' This is the opening word of GS (III. 27) first cited in SK (III. v. 85, p. 352). 95) Hiyai tiracchi...gahiya...pahi (?)..... (p. 263) These pratikas form part of the Apabhram a verse (first cited in SK (III. v. 86, p. 353). 96) Tam daiyā...... (p. 265) This verse (Setu I. 42) is first cited in SK (IV. 541, v. 223). 97) Camkammamti...... (p. 266) This gāthā is first cited in VJ (III. v. 79, p. 171, Dharwad edn). 98) Kaikesari...... (p. 266) This gāthā is first cited in VJ (III. v. 82, p. 173, Dharwad edn). 2) It may be noted that the next pratika “ Māhātmya iti,” has reference to Bhoja's Vịtti on the Prakrit verse adopted by the author of Kalpalata (Pallava). The concerned Prakrit verse is : “Vimaliarasäalena vi visaharavainā" (Setu IX. 7) first cited by Bhoja in his SK (IV. v. 224, p. 542). Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 507 99) Rehai...... (p. 266) This prati ka“ rehai” indicates the following verse : रेहइ मिहिरेण णहं रसेण कव्वं सरेण जोव्वणअं। अमएण धुणीधवओ तुमए णरणाह भुवणमिणं ॥ (राजते मिहिरेण नभो रसेन काव्यं स्मरेण यौवनकम् । अमृतेन धुनीधवकः त्वया नरनाथ भुवनमिदम् ॥) This verse is first cited by Tilaka in his Vivrti (p. 12) and by Ruyyaka in his Alamkarasarvasva (p. 92) to illustrate the figure Dipaka. This identification is supported by the fact that the Kalpalatā viveka mentions it as an example of the figure Dipaka and by the significant gloss that follows this pratika : अत्र त्वया भुवनमिदम् इति प्राकरणिकम् । 100) Aviyāriya...na bhanissam...... (p. 269) These words form part of the second half of the gātha "e ehi kimpi”, first cited in Kavyaprakāśa (X. v. 471, p. 655). This gātha agrees in its spirit and content with GS (VII. 2). 101) Volesu...... (p. 270) This word occurs in the second half of the gathā opening with “Suhaa vilambasu thoam", etc., cited earlier (on p. 115) in the context of āksepa alamkāra. 102) Balaya nāham...... (p. 270) This gāthā is cited earlier (on p. 115) in the context of aksepa alamkāra. 103) Pattiya...... (p. 270) This word most probably represents a variant reading for ettia', which occurs in the second half of the verse " Kim jampiena dahamuha", etc., is first cited in SK (IV. v. 151, p. 496). 104) Hantum...... (p. 270) This verse (Setu IV. 36) is first cited in SK (IV. v. 152, p. 496). It is to be noted that the gloss. Je iti pādapürane nipatah' has reference to je' occurring in the second half of this verse. Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 508 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 105) Namaha...... (p. 271) This verse (Setu) I. 1) is first cited in SK (III. v. 16, p. 319). 106) Pinattana...... (p. 272) This verse (Setu I. 3) is first cited in SK (III. v. 48, p. 334) 107) Teaheti...... (p. 274) As the pratika stands, it will have to be understood “Taha tahā” (-iti). Possibly it is a scribal error for “Taeti” (tae-iti), and refers to the word 'tae occurring in the gatha “ Dh valo si jai vi ”, etc., which has been cited by Mammata, in his Kavyaprakasu (X v. 564, p. 564, p. 747) and Hemacandra in his Kavyanusāsana as an example of atadguna and virodha respectively. 108) Annonnam...... (p. 275) Note: It has not been possible to trace the Prakrit verse which contains this word, аппоппай. 109) Kavi...paceliu...bhaời...... (p. 275) These pratikas occur in the Apabhramsa stanza “så uppadi gotthahi”, etc., first cited in SK (III. v. 62, p. 341). 110) So rosena..... (p. 276) सो रोसेण रहेण व उच्छाहेण व णिसाअर-बलेण समं। णीइ भुअं व पहरिसं वहमाणो विक्कम व वेराबंधं ॥ (स रोषेण रथेनेवोत्साहेनेव निशाचर-बलेन समम् । निरैति ( = निर्गच्छति) भुजमिव प्रहर्ष वहमानों विक्रममिव वैरावन्धम् ॥) -Setu XIV. 63/Calcutta edn 61 111) So cciya ...... (p. 278) These words open the second half of the gatha " Jo tia ahararão ", etc., first cited in SK (III v. 79, p. 349) 112) Mārivadie..... (p. 282) It has not been possible so far to trace the Prakrit verse which contains this pratika. Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 509 113) Sa (7) marui...... (p. 283) These words form part of the verse“ Vava sianiveiattho ", etc., (Setu IV. 58), first cited in SK (IV v. 171, p. 508). 114) Unmu (? mmü) liyana...... (p. 283) Umm aliāna khudia ", etc., (Setu VI. 81), first cited in This pratika indicates the verse SK (IV v. 173, p. 509). 115) Divasa n...... (p. 284) This word occurs in the Prakrit verse “Viade gaana-samudde", etc., first cited in SK (IV v. 190, p. 521). 116) Piyasamgamammi vi...... (p. 284) These words form part of the second half of the Prakrit verse in Skandhaka metre, possibly drawn from Sarvasena's Harivijaya (a Prakrit epic, now lost), which opens with Raia-munālāharano ", etc., and is first cited in SK (IV v. 191, p. 521). 117) Sāmāiim (? Samai)...... (p. 285) This Pratika “Simii" indicates the githi " Sinii sānilie", etc., (GS II, 80), first cited in SK (III v. 52, p. 336). 118) Dayantina (?)...... (p. 286) This word occurs in the first quarter of the Apabhramğa verse which opens with “Virahiņihiaakaantahim (? Virahinijaņaņa-daantena ( = duyantina)", etc., and is first cited in SK (III v, 118 p. 368). The readtng in the text agrees with the one adopted by the commentator of SK. 119) Malinaya ( mailaà)...... (p. 318) This word occurs in the Prakrit verse in Skandhaka metre) which opens with " Saalujjoiavasuhe", etc., (Setu III. 31) and is first cited in SK (IV. v. 50, p. 431). 120) Visama...... (p. 318) This word occurs in the Prakrit verse (in Skandhaka metre) which opens with “ Avvocchinna-pasario", etc.. (Setu III. 17) and is first cited in SK (IV. v. 52, p. 432). Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 510 Prakrit verses in Sanskrit Works on Poetics 121) Jam jam...viddumavedham...... (p. 318) These words occur in the Prakrit verse in Skandhaka metre) which opens with " Visaveo vya pasario", etc., (Setu V. 50) and is first cited in SK (IV. v. 53, p. 433). 122) Tāņa.... (p. 318) This word forms part of the Prakrit verse (in Skandhaka metre) which opens with To (? tam ) tā na haacchaam”, etc.. (Setu II. 45) and is first cited in SK (IV. v. 56, p. 434). Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Capter XIV Prakrit Verses In Alankaramahodadhi Narendraprabha Sūri composed his Alankāramahodadhi,' a work on Sanskrit poetics in the first half of the thirteenth century A.D.. This work quotes over 75 Prakrit verses to illustrate the various points of poetics. As the work is of the nature of a compilation, the various illustrations are as a rule, drawn from the earlier works on poetics Dhvanyaloka, Sarasvatikanthābharana, Kavyaprakāśa Kā vyānu-sāsana (of Ācārya Hemacandra) and the like, and not necessarily directly from the original sources. The learned editor has, generally speaking, very carefully presented the text of these (Prakrit) verses and indicated in an appendix their primary or secondary sources, wherever possible. 1) Vanira-kudangoddina...... (p. 12, V. 6) वाणीरकुडंगोड्डीणसउणकोलाहलं सुणंतीए। घरकम्मवावडाए वहूए सीअंति/सीयंति अंगाई॥ (वानीरकुडङ्गो (-निकुञ्जो-)ड्डीन-शकुन-कोलाहलं शृण्वत्याः। गृहकर्म-व्यापृताया वध्वाः सीदन्त्यङ्गानि ।) -GS(W), 874;[ Cited earlier in DHV II.] 2) Raikelihiyaniyamsana...... (p. 17,v. 10) रइ-केलि-हिय-नियंसण-कर-किसलय-रुद्ध-नयण-जुअ (य)लस्स। रुद्दस्स तइअनयणं पब्वइपरिचुंबिअं(यं)जयइ ॥ . (रति-केलि-हृत-निवसन-कर-किसलय-रुद्ध-नयन-युगलस्य । रुद्रस्य तृतीय-नयनं पार्वती-परिचुम्बितं जयति ॥) -GS V. 55 [Cited earlier in DHV, KP, and KAS] 3) Tala Jayamti guna.. ... (p. 36, v. 67, p. 170) ताला जायंति गुणा जाला ते स-हिअएहि धिप्पंति । रविकिरणाणुग्गहिआई हुंति कमलाई कमलाई॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते स-हृदयैर्गुह्यन्ते। रवि-किरणानुगहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) -(Anandavardhana's) Visamabanalila (Cited earlier ____in DHV I.); GS (W) 989 1) Alankāramahodadhi of Narendraprabha Sūri ed. by L. B. Gandhi and pub. by Oriental Institute, Baroda, 1942. Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 512 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___4) Iddahamittatthaniya...... (p. 44, v. 78) इद्दह-मित्त-त्थणियां इद्दह-मित्तेहिं अच्छिवत्तेहिं । इद्दह-मित्तावत्था इद्दहमित्तेहिं दियहेहिं ॥ (एतावन्मात्रस्तनिका एतावन्मात्राभ्यामक्षिपत्राभ्याम् । एतावन्मात्रावस्था एतावन्मात्रैदिवसः॥) -Cited earlier in SP VII. (p. 245); GS (W) 967. 5) Mae gharovayaranam...... (p. 49,v. 85) माए घरोवयरणं अज्ज हु नत्थि त्ति साहियं तुमए। ता भण कि करणिज्जं एमेव न वासरो ठाइ॥ (मातर्गृहोपकरणमद्य खलु नास्तीति कथितं त्वया। तद्भण किं करणीयमेवमेव न वासरस्तिष्ठति ॥) -Cited earlier in KP II. v. 6 (p. 28); GS (W) 889 6) Unniddam..... (p. 49, v. 86) उन्निदं दोब्बल्लं चिता अलसत्तणं सनीससि। मह मंदभाइणीए केरं सहि तुह वि अहह परिहवइ ॥ (औनिद्रयं दौर्बल्यं चिन्तालसत्वं सनिःश्वसितम्। मम मन्दभागिन्याः सखि त्वामप्यहह परिभवति ॥) - Cited earlier in KP III. v. 14 (pp. 73–74); GS (W) 950 7) Nullei anullamariā...... (p. 50, v. 90) णुल्लेइ अणुल्लमणा अत्ता मं घरभरम्मि सयलम्मि। खणमित्तं जइ संझाइ होइ न व होइ वीसामो ॥ (नुदत्यनामनाः श्वश्रूर्मा गृहभरे सकले। . क्षणमात्रं यदि सन्ध्यायां भवति न वा भवति विश्रामः (? विश्रमः)॥) -Cited earlier in KP III. v. 18 (p. 77); GS(W)875 8) Suvvai samāgamissai...... (p. 51, v. 91) सुव्वइ समागमिस्सइ तुज्झ पिओ अज्ज पहरमित्तेण । एमेव किं ति चिट्ठसि ता सहि सज्जेसु करणिज्जं॥ (श्रयते समागमिष्यति तव प्रियोऽद्य प्रहरमात्रेण । एवमेव किमिति तिष्ठसि तत् सखि सज्जय करणीयम् ॥) ---Cited earlier in KP III. v. 19 (p. 77) GS (W): 962 Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 513 9) Guruanaparavasa...... (p. 51, v.93) गुरुअणपरवस पिय किं भणामि तुह मंदभाइणी अहयं । अज्ज पवासं वच्चसि वच्च सयं चेव मुणसि करणिज्जं॥ (गुरुजनपरवश प्रिय कि भणामि त्वां मन्दभागिनी अहम् । अद्य प्रवासं व्रजसि व्रज स्वयमेव जानासि करणीयम् ॥) -Cited earlier in KP III v. 21 (p. 79) GS (W). 851 10) Atta ittha numajjai........ (p. 52, v. 95, (p. 116, p. 120) अत्ता इत्थ णुमज्जइ इत्य अहं पिय सयं(? दियस) पुलोएसु । मा पहिअ रत्तिअंधय सिज्जाइ महं णुमज्जिहसि ॥ (श्वश्रूरत्र निमज्जत्यत्राहं प्रिय स्वयं (दिवसक) प्रलोकय । मा पथिक रात्र्यन्धक शय्यायामावयोनिमक्ष्यसि ॥) . -GS VII. 67, Cited earlier in DHVI (p.71) 11) Sahamti sahi....... (p. 53,v.97) साहती/साहती सहि सुहयं खणे खणे दूमिआसि मज्झ कए। सब्भाव-नेह-करणिज्ज-सरिसयं दाव विरइयं तुमए ॥ (कथयन्ती सखि सुभगं क्षणे क्षणे दूनासि मम कृते। सद्भाव-स्नेह-करणीयसदृशं तावद् विरचितं त्वया ॥) -Cited earlier in KP II v. 7 (p. 29), GS (W) 860 12) Bhama dhammia visattho...... (p. 53,v,98) . भम धम्मिअ वीसत्थो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण । गोलाणइकच्छकुडंगवासिणा दरिअसीहेण ॥ (भ्रम धार्मिक विश्वस्तः स श्वाऽद्य मारितस्तेन । गोदानदीकच्छकुडङ्ग(= निकुञ्ज)वासिना दृप्तसिंहेन ॥) –GS II. 75, Cited earlier in DHV I. (p. 52) 13) Lilai tulia-selo...... __ (p. 62, v. 113) लीलाइ तुलिअ-सेलो रक्खउ वो राहियाइ थणवठे । हरिणो पढम-समागम-सज्झस-वस-वेविरो हत्थो॥ . (लीलया तुलितशैलो रक्षतु वो राधिकायाः स्तनपृष्ठे । हरेः प्रथम-समागम-साध्वस-वश-वेपमानो हस्तः॥) Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 514 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 14) Ramituna payam pi gao...... (p. 63, v. 115) रमिऊण पयं पि गओ जाहे अवगृहए पडिनियत्तो। अहयं पउत्थवईअ व्व तक्खणं सो पवासि व्व ॥ (रत्वा पदमपि गतो यदाऽवगूहते प्रतिनिवृत्तः। अहकं ( = अहं) प्रोषितपतिकेव तत्क्षणं स प्रवासीव ॥) -GS I. 98 15) Randhanakammasu...... (p. 70, v. 142) रंधणकम्मसु निउणे मा जूरसु रत्त-पाडल-सुयंधं । मह-मारुअं पिअंतो धूमाइ सिही न पज्जलइ ॥ (रन्धन-कर्मसु निपुणे मा खिद्यस्व रक्त-बाटल-सुगन्धम् । मुख-मारुतं पिवन् धूमायते सिखो न प्रज्वलति ॥) -GS I. 14. 16) Tam tāna haya cchāyam. ... (p. 72, v. 143) तं ताण हयच्छायं निच्चल-लोअण-सिहं पउत्थ-पयावं । आलिक्ख-पईवाण व निययं पयइ-चडुलत्तणं पि विअलिअं॥ (तत् तेषां हतच्छायं निश्चल-लोचन-शिखं प्रोषित-प्रतापम् । आलेख्य-प्रदीपानामिव निजकं प्रकृतिचटुलत्वमपि विगलितम् ॥) -Setubandha II. 45 Note : The Editor's suggestion, made in the Index to verses (p 337), that it might have been from Vişamabā nalila is misdirected for the verse is in Skandhaka metre whereas the Visamabānalila is in the Gathā metre. 17) Karimari...... .. (p. 72, v. 145) करमरि अयाल-गज्जिअ-जलयासणि-पडण-पडिरवो एसो। पइणो धणु--रव-कंखिरि कि रोमंचं मुहा वहसि ॥ (बन्दि अकाल-गजित-जलदाशनि-पतन-प्रतिरव एषः । पत्युर्धनू-रव-काङ्क्षिणि किं रोमाञ्चं मुधा वहसि ॥) -GS I. 55 18) Sahi sahasu tena samam..... (p. 75, v. 148) सहि साहसु तेण समं अहं पि कि निग्गया पहायम्मि । अन्न च्चिय दीसइ जेण दप्पणे का वि सा सुमुही ॥ (सखि कथय तेन सममहमपि कि निर्गता प्रभाते । अन्यैव दृश्यते येन दर्पणे काऽपि सा सुमुखी ॥) -Cited earlier in SKV. v29 Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 515 19) Jim Jam Karesi...... (p. 75,v. 154) जं जं करेसि जं जं च जंपसे जह तुम नियंसेसि ।। तं तमणुसिक्खिरीए दियहो दियहो न संवडइ ॥ (यद् यत् करोषि यद् यच्च जल्पसि यथा त्वं निवस्से । तत् तदनुशिक्षणशीलाया दिवसो दिवसो न संपतति/संपद्यते ॥) -GS IV. 78 20) Sahasă mă sahijjau...... (p. 81, v. 174) सहसा मा साहिज्जउ पिआगमो तोइ विरहकिसियाए । अच्चंत-पहरिसेणावि जा मया सा मय च्चेव ॥ (सहसा मा कथ्यतां प्रियागमस्तस्यै विरहकृशितायै । अत्यन्त-प्रहर्षेणापि या मृता सा मृतैव ॥) -Cited earlier in SK V. v 54 21) Gharinighanatthana.. ... (p. 82, v. 179) घरिणि-घण-त्थणपेल्लण-सुहिल्लि-पडिअस्स होतपहियस्स । अवसउणंगारय-वार-विट्ठि-दिअहा सुहायंति ॥ (गृहिणी-धन-स्तन-प्रेरण-सुख-पतितस्य भवत्पथिकस्य । अपशकुनाङ्गारक-वार-विष्टि-दिवसाः सुखायन्ते/सुख यन्ति ॥) -GS III, 61 22) Cintaniyadaiya...... (p. 87, v. 191) चिताणियदइयसमागमम्मि कयमन्नुआई भरिऊण । सुन्नं कलहायंती सहोहिं रुन्ना न उण हसिआ ॥ (चिन्तानीत-दयित-समागमे कृत-मन्तून् स्मृत्वा । शून्यं कलहायन्ती सखीभी रुदिता (शोचिता)न पुनर्हसिता ॥) Note : The editor's reading" Cinta niya daiya" and its Sanskrit rendering " Cintā nijadayita" (and the Sanskrit rendering " bhrtva" of " bhariuna")do not yield any satisfactory meaning. 23) Niddalasaparighummiraita........ (p. 88, v. 194) निद्दालसपरिघुम्मिरतंस-वलंतद्धतारयालोया। कामस्स वि दुन्विसहा दिट्ठिनिवाया ससिमुहीए ॥ (निद्रालस-परिघूर्णमान/परिघूर्णनशील-व्यस्र-वलदर्ध-तारकालोकाः । कामस्यापि दुर्विषहा दृष्टि-निपाताः शशिमुख्याः ॥) -GS II. 48 Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 516 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 24) Osuyai dinnapadivakkhaveyanam...... (p. 88, v. 195) ओसुयइ/अह, सुयइ दिन्न-पडिवक्खवेयणं पसिढिलेहि अंहिं । निव्वत्तिय-सुरयरसाणुबंध-सुह-निब्भरं सुण्हा ॥ (अवस्वपिति/असौ स्वपिति दत्तप्रतिपक्षवेदनं प्रशिथिलरङ्गः।। निर्वतित-सुरत-रसानुबन्ध-सुख-निर्भरं स्नुषा ॥) ___-Cited earlier in SK V. v. 64 25) Pulayam jananti...... ___ (p. 97, v. 219) पुलअंजणेति दहकंधरस्स राहवसरा सरीरम्मि । जणअ-सुआ-फंस-महग्यविअ-करअलाड्डिअ-विमुक्का ॥ (पुलकं जनयन्ति दशकन्धरस्य राघवशराः शरीरे । जनकसुता-स्पर्श-महाघित-करतलाकृष्ट-विमुक्ताः ॥) This verse which mentions the names of Dasakandhara (=Rāvaņa, Rāghava (=Rāma) Janakasuta (=Sita) is in the gatha metre, and we therefore cannot hope to trace it to. Setubandha which is composed in Skand'ıaka matre. The Calcutta edition of Setubandha, however, presents a verse in Skandhaka metre upon which the above gātha seems to be based : पुलअंजणेति दसकंधरस्स राहवसरा सरीर-अडंता। जणअतणा-पओहर-फंस-महग्घविअ-कर-जुअल-णिन्वूढा ॥ .. (पुलकं जनयन्ति दशकन्ध रस्य राघवशराः शरीरपतन्तः। जनकतनया-पयोधर-स्पर्श-महापित-कर-युगल-निhढाः ॥) --Setubandha XV. 66 26) Vikkiņai māhamasammi . ... (p. 98, v. 226) विक्किणइ माहमासम्मि पामरो बोरयं (? पारयं) बइल्लेण । निध्दूममुम्मरे सामलीऍ थणए निअच्छंतो॥ (विक्रीणाति माघमासे पामरो बदरं(? प्रावारक)बलीवर्दैन । निघूममुर्मुरौ श्यामायाः/श्यामलायाः स्तनौ पश्यन् ॥) -GS III. 38 27) Gayanam ca mattameham...... (p. 104, v. 240) गयणं च मत्तमेहं धारालुलिअंजणाई (? अज्जुणाई)अ वणाई। निरहंकारमिअंका हरंति नीलाओ अ निसाओ॥ (गगनं च म तमेघं धाराललिताजनानि (?लुलितार्जुनानि)च वनानि । निरहङकार-मृगाङका हरन्ति नीलाश्च निशाः ॥) Gaudavaho (Cited earlier in DHV II, p. 173) Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 28) Devvāyattammi phale....... (p. 105, v. 242) देव्वायत्तम्मि फले कि कीरउ इत्तिअं पुण भणामि । fifeल्लि - पल्लवा पल्लवाण अन्नाण ण सरिच्छा ॥ ( दैवायते फले किं क्रियताम् एतावत् पुनर्भणामि । किङ्किल्ली - ( = अशोक - ) पल्लवाः पल्लवानामन्येषां न सदृक्षाः ॥ ) -GS III. 79, Cited first in DHV II, p. 266 29 ) Tam tāna sirisahoara....... तं ताण सिरि-सहोअर - रयणाहरणम्मि हिययमेक्करसं । बाहरे पिणं निवेसिअं कुसुमबाणेण ॥ (तत् तेषां श्रीसहोदररत्नाभरणे / रत्नाहरणे हृदयमेकरसम् । बिम्बाधरे प्रियाणां निवेशितं कुसुमबाणेन ॥ ) —Visamabānalīlā, (Cited earlier in DHV, p. 265) 30) Dhi (Vi) rānam ramai....... (p. 106, v. 244) 31) Cüaikkurāvayamsam....... (a) रमइ घुसणारुणम्मि न तहा पिआयणुच्छंगे । दिट्ठी रि-गय-कुंभत्थलम्मि जह बहलसिंदूरे ॥ (धी (वी) राणां रमते घुसणारुणे न तथा प्रियास्तनोत्सङगे । दृष्टी रिपुगज - कुम्मस्थले यथा बहल - सिन्दूरे ii) (p. 106, v. 245) 32) Tuha vallahassa...... -Cited earlier in DHV (p. 262) (p. 106, v. 246 ) चूअंकुरावयंसं छणपसर- महग्घ-मणहर- सुरामोअं । अपणामि पि गहिअंकुसुमसरेण महमासलच्छीऍ मुहं ॥ (चूताङ्कुरावतंसं क्षणप्रसरमहार्घमनोहरसुरामोदम् । अनपितमपि गृहीतं कुसुमशरेण मधुमासलक्ष्म्या मुखम् ॥ ) —Harivijaye; Cited earlier in DHV (p. 298) (p. 106, v. 247 तुह वल्लहस्स गोसम्मि आसि अहरो मिलाण-कमल-दलो । इय नववहुआ सोऊण कुणइ वयणं महीसमुहं ॥ ( तव वल्लभस्य प्रातरासीदधरो म्लान-कमल-दलः । इति नव वधूः श्रुत्वा करोति वदनं महीसम्मुखम् ॥ ) —Cited earlier in KP IV. v. 83; GS (W) 990 517 Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 518 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics _33) Raisu candadhavalasu...... (p. 107, v. 248) राईसु चंदधवलासु ललिअमप्फालिऊण जो चावं । एक्कच्छत्तं चिअ कुणइ भुवणरज्जं विअंभंतो ॥ (रात्रिष चन्द्र-धवलासु ललितमास्फाल्य यश्चापम । एकच्छत्रमेव करोति भुवनराज्यं विज़म्भमाणः ॥) -Cited earlier in KP IV. v. 84 (p. 158) 34) Sahi navanihuana...... (p. 107, v. 249) सहि नवनिहुअणसमरम्मि अंकपालीसहीएँ निविडाए। हारो निवारिउ च्चिअ उव्वरयंतो तदो कहं रमिअं । (सखि नव-निधुवन-समरेऽङ्कपालीसख्या निबिडया। हारो निवारित एव उद्धृण्वानः ( = अधिकीभवन ) ततः कथं रमितम् ॥) -Cited earlier in KP IV. v. 89 (p. 163) 35) Vihalam khalam tuvam ?)...... (p. 107, v. 250) विहलंखलं तुम सहि दठूण कुडेण तरलतर दिद्धि । वारप्फंसमिसेणं अप्पा गरुओ ति पाडिअ विभिन्नो ॥ (विह्वलाङगां त्वां सखि दृष्ट्वा कुटेन तरलतरदृष्टिम् । द्वार-स्पर्शमिषेणात्मा गुरुक इति पातयित्वा विभिन्नः ॥) -Cited earlier in KP IV. v. 91 (p. 164) 36) So su (mu) ddhasamalaigo...... (p. 108, v. 251) सो सु (म) द्ध-सामलंगो धम्मिल्लो कलिअ-ललिअ-निअ-देहों। तीए खंधाउ बलं लहिअ सरो सुरय-संगरे जयइ ॥ (स शुद्ध (मुग्ध) श्यामलाङ्गो धम्मिल्लः कलित-ललित-निज-देहः । तस्याः स्कन्धाद् बलं लब्ध्वा स्मरः सुरत-सङ्गरे जयति ॥) -Cited earlier in KP IV. v. 87 (p. 161) 37) Arasasiramani...... ___(p. 108, v. 252) अरस/अलस-सिरमणी धुत्ताण अग्गिमो पुत्ति धणसमिद्धिमओ। इय भणिए तणुअंगी पप्फुल्ल-विलोअणा जाया ॥ (अरस/अलस-शिरोमणिधूर्तानामग्रिमः पुत्रि धन-समृद्धिमयः। इति भणिते तन्वङ्गी प्रफुल्लविलोचना जाता ॥) -Cited earlier in KP IV. v. 60 (p. 135) Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 519 38) Sihipicchakamaurā...... (p. 108, v. 253) सिहि-पिच्छ-कण्णऊरा जाया वाहस्स गव्विरी भमइ । मुत्ताहल-रइय-पसाहणाण मज्झे सवत्तीण ॥ (शिखिपिच्छ-कर्णपूरा जाया व्याधस्य गविणी/गर्ववती भ्रमति । मुक्ताफलरचित-प्रसाधनानां मध्ये सपत्नीनाम् ॥) -GS II. 73; cited earlier in DHV II. v.3 39) Gadhalimgana..... (p. 109, v. 258) गाढालिगणरहसुज्जयम्मि दइए लहुं समोसरइ । माणंसिणीण माणो पीलणभीउ व्व हिययाहि ॥ (गाढालिङगनरभसोद्यते दयिते लघु समपसरति । मनस्विनीनां मानः पीडनभीत इव हृदयात् ॥) -Cited earlier in KP IV. v. 66 (p. 141) GS (W) 934 40) Camdamaühehim nisā ...... (p. 110 v. 260) चंदमऊहेहि निसा नलिणी कमलेहि कुसुमगुच्छेहि लया। हंसेहिं सरयसोहा कवकहा सज्जणेहिं कीरइ गुरुई ॥ (चन्द्र-मयूखैनिशा नलिनी कमलैः कुसुमगुच्छलता । हंसः शरच्छोभा काव्यकथा सज्जनः क्रियते गुर्वी ॥) -Cited earlier in DHV II (p. 259) 41) Tana gunaggahananam...... (p. 112 v. 272) ताण गुणग्गहणाणं ताणुक्कंठाण तस्स पेम्मस्स । ताण भणियाण सुंदर एरिसयं जायमवसाणं ॥ (तेषां गुणग्रहणानां तासामुत्कण्ठानां तस्य प्रेम्णः । तेषां भणितानां सुन्दर ईदृशं जातमवसानम् ॥) - Cited earlier in KP IV. v. 102 (p. 176) 42) Chanapāhunya deyara...... (p. 115 v. 272) छण-पाहुणिया देयर जायाए सुहय कि पि दे भणिआ। रुयइ पडोहरवलहीहरम्मि अणुणिज्जउ वराई॥ (क्षण-प्राणिका देवर जायया सुभग किमपि ते भणिता। रोदिति गृहपश्चाद्भागवलभीगृहेऽनुनीयतां वराकी ॥) -Cited earlier in DHV III and KP IV v. 111 (p. 187) Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 520 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 43) Kvacid vidhau vidhyantara-rupam yathaBahalatama haya-rai...... (p. 117, v. 274) बहलतमा हय-(हअ-) राई अज्ज पउत्थो पई घरं सुण्णं। तह जग्गिज्ज सयज्ज य न(? तह जग्गेसु सअज्जिअ/सयज्झिअ ण) जहा अम्हे मुसिज्जामो॥ (बहलतमा हतरात्रिरद्य प्रोषितः पतिर्गृहं शून्यम् । तथा जागृहि प्रतिवेशिन्न यथा वयं मुष्यामहे ॥) -GS IV. 35 44) Asaiam ardena...... (p. 117, v. 275) आसाइयं अणाएण जित्ति तित्तिएण बंध दिहिं । ओरमसु वसह इण्हि रक्खिज्जइ गहवई-छित्तं ॥ (आस्वादितमज्ञातेन यावत् तावता बधान धृतिम् । उपरम वृषभ इदानीं रक्ष्यते गृहपति-क्षेत्रम् ॥) -Cited earlier in SK IV. (p. 549); GS (W) 958 45) Saniam vacca kisoari...... ___(p. 117, v. 276) सणिशं वच्च किसोअरि पए पयत्तेण ठवसु महिवढे । भन्जिहिसि वित्थयत्थणि विहिणा दुक्खेण निम्मविआ ॥ (शनैः व्रज कृशोदरि पदे प्रयत्नेन स्थापय महीपृष्ठे। भक्ष्यसि विस्तृतस्तनि विधिना दुःखेन निर्मापिता ( = निर्मिता)॥) -Cited earlier in SP VII (p. 248) 46) De a pasia ..... __(p. 118, v. 277) दे आ पसिअ नियत्तसु मुहससिजुण्हाविलुत्ततमनिवहे । अहिसारियाण विग्घं करेसि अन्नाण वि हयासे ॥ (प्रार्थये तावत् प्रसीद निवर्तस्व मुखशशिज्योत्स्ना-विलुप्त-तमोनिवहे। अभिसारिकाणां विघ्नं करोष्यन्यासामपि हताशे ॥) -Cited earlier in DHV; ŚP VII (p. 248); GS (W) 968 47) Kassa va na hoi roso...... [p. 118, v. 280; (p. 120)] कस्स व न होइ रोसो ठूण पियाइ सव्वणं अहरं। सभमरपउमग्याइरि वारिअवामे सहसु इण्हि ॥ (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमधरम् । सभ्रमरपद्माघ्राणशीले वारितवामे सहस्वेदानीम् ॥) -Cited earlier in DHV I. GS (W) 886 Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 521 48) Vivariyarae lacchi...... (p. p. 121, v. 282) विवरीयरए लच्छी बंभं दळूण नाहिकमलत्थं । हरिणो दाहिणनयणं रसाउला झत्ति ढक्केइ ॥ (विपरीतरते लक्ष्मीब्रह्माणं दृष्ट्वा नाभिकमलस्थम् । हरेर्दक्षिणनयनं रसाकुला झटिति स्थगयति ॥) -Cited earlier in KP v. 137 (p. 250) GS (W) 816 49) Ahayam ujjuarua...... . (p. 124, v. 286) अहयं उज्जुअरूआ तस्स वि उम्मंथराइ (? उम्मच्छराइ)पिम्माई। सहिआअणो अनिउणो अलाहि कि पायराएण ॥ (अहकं ( = अहं) ऋजकरूपा तस्याप्युन्मन्थराणि (? प्युद्भटानि) प्रेमाणि । सखिका ( = सखी)-जनश्च निपुणोऽलं ( = आस्तां) किं पादरागेण ॥) -GS II. 27 50) Mahila-sahassabharie...... (p. 125, v. 290) महिलासहस्सभरिए तुह हियए सुहय सा अमायंती। अणुदिणमणन्नकम्मा अंगं तणुअं पि तणुएइ । (महिलासहस्रभृते तव हृदये सुभग सा अमान्ती। अनुदिनमनन्यकर्माऽङ्ग तनुकमपि तनयति ( = तनूकरोति)॥) -GS II. 82 _51) Karaviuna khauram..... (p. 156, v. 397) काराविऊण खउरं गामउडो मज्जिओ अ जिमिओ अ। नक्खत्तं तिहि-वारे जोइसिअं पुच्छिउं चलिओ। (कारयित्वा क्षौरं ग्रामप्रधानः स्नातश्च जिमितश्च ( = भुक्तवांश्च)। नक्षत्रं तिभिवारौ ज्योतिषिकं प्रष्टुं चलितः॥) -Cited earlier in SKI. v. 55 52) Tālā jāyanti gunā....... (p. 170, v. 445) ताला जायंति गुणा जाला ते स-हियएहिं घिप्पंति। रविकिरणाणुग्गहियाइं हुंति कमलाई कमलाई॥ (तदा जायन्ते गुणा यदा ते स-हृदयैर्गृह्यन्ते। रविकिरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि ॥) -Visamabanalila, cited earlier in DHV (p. 170) Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 522 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 53) Phullukkaram kalamakura--samam...... (p. 170, v. 449) फुल्लुक्करं कलम-कूर-समं वहति जे सिंदुवारविडवा मम वल्लहा ते । जे गालिदस्स महिसीदहिणो सरिच्छा ते किं च/रुच्चंति मुद्ध-वियइल्ल-पसूण-पुंजा ॥ (पुष्पोत्करं कलम-भक्त-समं वहन्ति ये सिन्दुवार-विटपा मम वल्लभास्ते । ये गालितस्य महिषीदध्नः सदृक्षास्ते किं च/रोचन्ते मुग्ध-विचकिल प्रसूनपुजाः ॥) -Karpüramañjari I. 19; cited earlier in SK V. v. 410 54) Citte cahuttadi..... (p. 188, v. 498) चित्ते चहुट्टदि/पहुट्टइ ण खुट्टदि/खुट्टइ सा गुणेसुं सेज्जाए लुट्टदि/लोट्टइ. * विसट्टदि विसट्टइ दिम्मुहेसु। बोल्लम्मि वट्टदि/वट्टइ पयट्टदि/पअट्टइ कव्वबंधे झाणे ण तुट्टदि/तुट्टइ तरुणी तरट्ठी॥ (चित्ते श्लिष्यति प्रस्फुटति न क्षीणाति/क्षीयते सा गुणेषु शय्यायां लुठति ___ विकसति दिङमुखेषु। वचने वर्तते प्रवर्तते काव्यबन्धे ध्याने न त्रुट्यति चिरं तरुणी प्रगल्भा ॥) -Karpuramarijari II. 4; cited earlier in KP VIII. V. 343 (pp.467-68) 55) Amam ladahattanyam...... (p. 229, v. 616) अन्नं अणं लडहत्तणयं अन्न |अण्ण च्चिय कावि वत्तणच्छाया। सामा सामण्णपयावइस्स रेह च्चिय न होइ॥ (अन्यल्लटभत्वम् ( = सौन्दर्यम)अन्यैव काऽपि वर्तनच्छाया। श्यामा सामान्यप्रजापते रेखैव न भवति ॥) -Cited earlier in Vakroktijivita (I. v. 66) and in KPX. v. 450 (p. 630) 56) Narayano tti...... [p. 229, v. 617; (p 250)] नारायणो त्ति परिणयवयाहि सिरिवल्लहो त्ति तरुणीहि । बालाहिं पुण कोऊहलेण एमेव सच्चविओ॥ (नारायण इति परिणत-वयस्काभिः श्री-वल्लभ इति तरुणीभिः । बालाभिः पुनः कुतूहलेनैवमेव दृष्टः॥) -Cited earlier in Alamkarasarvasva (p. 61) Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 523 57) Ujjhasi piyāi samayam...... (p. 232, v. 630) उज्झसि पियाइ समयं तह वि अरे भणसि कीस किसिय त्ति । उअरिभरेण अयाणुअ मुयइ बइल्लो वि अंगाई॥ (उासे प्रियया समकं (= समं)तथापि अरे भणसि कस्मात् कृशितेति । उपरिभरेणाज्ञ मुञ्चति बलोवर्दोऽप्यङ्गानि ॥) -GS III. 75; Cited earlier in SK IV. v. 130, (p. 481) 58) Dhirena samam jāmā...... (p. 232, v. 631) धोरेण समं जामा हिअएण समं अणिट्ठिआ उवएसा । उच्छाहेण सह भुआ वाहेण समं गलंति से उल्लावा ॥ (धैर्येण समं यामा हृदयेन सममनिष्ठिता उपदेशाः । उत्साहेन समं भुजौ बाष्पेण समं गलन्ति तस्योल्लापाः ॥) -Setubandha V. 7; Cited earlier in SK IV. v. 132 (p. 483) 59) Dhundhullamtu madihisi...... (p. 237, v. 644) ढुंढल्लंतु मरीहिसि कंटयकलिआई केअइवणाई। मालइ-कुसुमेण समं भमर भमंतो न पाविहिसि ॥ (गवेषयन् मरिष्यसि कण्टककलितानि केतकीवनानि । मालतीकुसुमेन समं भ्रमर भ्रमन् न प्राप्स्यसि ॥) - Cited earlier in KP X. v. 407, (p. 574) 60) Dhundhullantu marihisi...... (p. 237) [1 7, from below] ढंढल्लंतु मरीहिसि... ... ... ... मालइकुसुमसरिच्छं... ... ... ... (गवेषयन् मरिष्यसि... ... ... ... मालतीकुसुमसदृक्षं... ... ... ... ) (p. 248, v. 688) Hasiyam sahatthayālam...... हसियं सहत्थयालं सुक्कवडं आगएहिं पहिएहि । पत्त-प्फल-सारिच्छे उड्डाणे पूसवंदम्मि ॥ (हसितं सहस्ततालं शुष्कवटमागतैः पथिकैः । पत्रफलसदृशे उड्डीने शुकवृन्दे ॥) -GS III. 63 Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 524 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ____62) So muddhamao...... (p. 249, v. 690) सो मुद्धमओ मायण्हिआहिँ तह दूमिओ हयासाहि । जह सब्भावमईण वि नईण वि परम्मुहो जाओ। (स मुग्धमृगो मृगतृष्णिकाभिस्तथा दूनो हताशाभिः । यथा सद्भाववतीभ्योऽपि नदीभ्योऽपि पराङ्मुखो जातः॥) -Cited earlier in SK III. v. 112 63) Urapelliya...... (p. 259, v. 723) उरपेल्लियवर (? वइ)कारेल्लयाई उच्चेसि दइयवच्छलिए। कंटय-विलिहिअ-पीणुण्णयत्थणी (त्थणि) हम्मए ताहे (? उत्तम्मसु एताहे)॥ (उरःपीडितवर (? वृति) कारेल्लकानि ( = कारवेल्लीफलानि) उच्चिनोषि दयितवत्सलिके ( = वत्सले)। कण्टकविलिखितपीनोन्नतस्तनी (? स्तनि) उत्ताम्येदानीम् ॥) - Cited earlier in SK IV. v. 84 64) Rehai miharena (? mihirena)....... (p. 270, v. 756) रेहइ मिहिरेण नहं रसेण कव्वं सरेण जुव्वणयं । अमएण धरणी(?णि)-धवलो/धुगीधवओ तुमए नरनाह भुअणमिणं ॥ (राजते मिहिरेण नभो रसेन काव्यं स्मरेण यौवनकम् ( = यौवनम् )। अमृतेन धरणि-धवलः (? धुनीधवः) त्वया नरनाथ भुवनमिदम् ॥)' -Cited earlier in Alamkarasarvasva (p. 92) 65) Kai-kesari payanam...... (p. 270, v. 757) कइ-केसरी पयाणं मुत्ति/मोत्तिअ-रयणाण आइ-वेअडिओ। . बाणट्ठाणं (?ठाणाठाणं)जाणइ कुसुमाण य जुण्ण-मालारो॥ (कवि-केसरी पदानां मौक्तिक-रत्नानामादिवैकटिकः। . बाणस्थानं (? स्थानास्थानं)जानाति कुसुमानां जीर्ण-मालाकारः॥) -Cited earlier in VJ, III. V. 82, p. 173 66) Kivanana dharnam . ... (p. 270, v. 758) किवणाण धणं नागाण फणमणी केसराइं सीहाणं । कुलबालियाण य थणा कत्तो छिप्पंति अमुआणं ॥ (कृपणानां धनं नागानां फणामणिः केसराः सिंहानाम् । कुलबालिकानां च स्तनाः कुतः स्पृश्यन्तेऽमृतानाम् ॥) --Cited earlier in KP X. v. 457 (p. 640) Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 525 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 67) Te virala sappurisa...... (p. 274, v. 772) ते विरला सप्पुरिसा जे अभयंता घडेंति कज्ज-समूहे कज्जालावे । थेव/थोअ चिअ ते रुक्खा/ते वि दुमा जे अमुणिअ-कुसुम-णिग्गमा देति फलं॥ (ते विरलाः सत्पुरुषा येऽभणन्तो घटयन्ति कार्य-समूहान कार्यालापान्। स्तोका एव ते वृक्षा येऽज्ञात-कुसुम-निर्गमा ददति फलम् ॥) -Setubandha III. 9/10 (Calcutta edn) 68) Balaya nāham dui...... (p. 288, v. 826) बालय नाहं दूई तीऍ पिओ सि त्ति नम्ह वावारो। सा मरइ तुज्झ अयसो एअं धम्मक्खरं भणिमो॥ (बालक नाहं दूती तस्याः प्रियोऽसि इति नास्माकं व्यापारः । सा म्रियते तवायश एतद् धर्माक्षरं भणामः॥) -Cf. GS II. 78 [Cited earlier in Alamkarasar vasva (p. 147)] 69) Eehi kim pi...... (p 289, v. 828) ए एहि कि पि कीए वि कएण निक्किव भणामि अलमहवा। अविथारिय-कज्जारंभयारिणी मरउ न भणिस्सं ॥ (ए/अये एहि किमपि कस्या/अपि कृते निष्कृप भणाम्यलमथवा। अविचारितकार्यारम्भकारिणी म्रियतां न भणिष्यामि ।।) -Cited earlier in KP X. v. 471, (p. 655) 70) Ghittum/Ghettum muccai aharo ..... __ (p. 301, v. 865) घित्तुं धेनुं मुच्चइ अहरो अन्नत्तो पिक्खिउं/पेक्खिउं व (च) लइ दिट्ठी। घडिउं विहडंति भुआ रयाअ सुरयम्मि वीसामो॥ (ग्रहीतुं मुच्यतेऽधरोऽन्यतो वलते/अन्यतश्चलति दृष्टिः । घटितुं विघटन्ते भुजौ रताय सुरते विश्रामः॥) -Cf. SP III. p. 829; Alamkarasarvasva, p. 168 71) Uddhaccho piai jalam...... (p. 304,v. 875) उद्धच्छो पिअइ जलं जह जह विरलंगुली चिरं पहिओ। पावालिआ वि तह तह धारं तणुअंपि तणुएइ ॥ (ऊर्ध्वाक्षः पिबति जलं यथा यथा विरलागुलिश्चिरं पथिकः । प्रपापालिकाऽपि तथा तथा धारां तनुकामपि तनयति ( = तनूकरोति)॥) -GS II. 61 Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 526 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 72) E ehi dava sundari...... (p. 320, v. 924) ए एहि दाव सुंदरि कन्नं दाऊण सुणसु वयणिज्जं । तुज्झ मुहेण किसोयरि चंदो उवमिज्जइ जणेण ॥ (अयि एहि तावत् सुन्दरि कर्ण दत्त्वा शृणु वचनीयम् । तव मुखेन कृशोदरि चन्द्र उपमीयते जनेन ॥) -Cited earlier in KP X. v.554 (p. 726) 73) Dhavalo si jai vi sundara...... (p. 322, v. 932) धवलो सि जइ वि सुंदर तह वि तए मज्झ रंजिअं हिअयं । रायभरिए वि हियए सुहय निहित्तो न रत्तो सि ॥ (धवलोऽसि यद्यपि सुन्दर तथापि त्वया मम रञ्जितं हृदयम् । रागभृतेऽपि हृदये सुभग निहितो न रक्तोऽसि ॥) -GS VIII. 65; Cited earlier in KP X. v. 564 (p. 747) 74) Vaniaya hatthidanti...... (p. 323, v. 933) वाणिअय हत्थिदंता कत्तो अम्हाण वग्घकत्ती अ। जा विलुलिआलयमुही घरम्मि परिसक्कए सुहा॥) (वाणिजक ( = वणिक्) हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रकृत्तयश्च । यावद् विलुलितालकमुखी गृहे परिष्वष्कते स्नुषा॥) -GS (W) 951 Cited earlier in DHV III. (p. 299). 75) Kā visama divvagai...... ___ (p. 323, v. 934) का विसमा दिव्व-देव्व-गई कि लढें जं जणो गुणग्गाही । किं सोक्खं सुकलत्तं किं दुग्गिझं खलो लोओ/कि दुक्खं जं खलो लोओ॥ (का विषमा दैवगतिः कि लष्टं ( = सुन्दरं) यज्जनो गुणग्राही । कि सौख्यं सुकलत्रं किं दुर्गाद्यं खलो लोकः/किं दुःखं यत् खलो लोकः ॥) ---Čited earlier in KP X. v. 529 (p. 710) 76) Sahiahin bhannamāni...... (p. 325, v. 939) सहिआहि भन्नमाणी थगए लग्गं कुसुंभपुष्पं ति । मुद्ध-बहुआ हसिज्जइ पप्फोडती नहवयाई॥ (सखीभिर्भण्यमाना स्तनके ( = स्तने) लग्नं कुसुम्भपुष्पमिति । मुग्ध-वधुका( 3D वधू)हस्यते प्रस्फोटयन्ती नखपदानि ॥) -GS II. 45 Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 527 77) Jaha gambhiro...... (p. 331, v. 959) जह गंभीरो जह रयणनिभरो जह य निम्मलच्छाओ। ता किं विहिणा सो सरसवाणिओ जलनिही न कओ॥ (यथा गम्भीरो यथा रत्ननिर्भरो यथा च निर्मलच्छायः। तत् किं विधिना स सरस-पानीयो (वाणीको)जलनिधिर्न कृतः ॥) -Cited earlier in KP X.v. 573 (p. 760) The reading 'gahiro', found in KP, renders the first part of the first half of this gatha metrically defective. . 78) Ahinavamanahara...... (p. 335,v. 970) अहिणव-मणहर-विरइय-वलय-विहूसा विहाइ नववहुआ। कुंदलय व्व समुप्फुल्लगुच्छ-परिलीण-भमर-गणा ॥ (अभिनव-मनोहर-विरचित-वलय-विभूषा विभाति नव-वधुका( = वधूः)। कुन्द लतेव समुत्फुल्ल-गुच्छ-परिलीन-भ्रमर-गणाः॥) -Cited earlier in SK I. v. 37 79) Samhayacakkayajua...... (p. 335, v. 971) संहयचक्कायजुआ विअसिअ-कमला मुणालसंछन्ना। वावी वहु व्व रोयणविलित्तथणया सुहावेइ ॥ (संहत-चक्रवाक-युगा विकसित-कमला मृणाल-संछन्ना। वापी. वधूरिव रोचन-विलिप्त-स्तना सुखयति ॥) --Cited earlier in SK I. v. 36 Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XV Prakrit verses in Vägbhata's Kavyanusasana Vagbhata II, who probably flourished in the 14th century A. D., wrote his Kavyānuśāsana' with a svopajña commentary called Alamkaratilaka." There is no originality in the work. He largely borrows from the Kavyamimāṁsā of Rājasekhara, the Kavyaprakasa and other works and quotes examples contained in other works..."2. It contains over a score of Prakrit examples : 1) Manam municadha...... (p. 10). माणं मुंचध (ह) देह वल्लह-जणे दिट्टि तरंगुत्तरं तारुण्णं दिअहाणि (दिअहाइ) पंच दह वा पोणत्यणत्यंभणं (पोणत्थणुत्तंभणं)। इत्थं कोइल-मंजु-सिंजण (सिजिअ) मिसा देवस्स पंचेसुणो दिण्णा चेत्त-महूसवेण सहसा आण व्व सव्वंकसा ॥ (मानं मुञ्चत ददत वल्लभ-जने दृष्टि तरङ्गोत्तरां तारुण्यं दिवसानि पञ्च दश वा पीनस्तनोत्स्तम्भनम् । इत्थं कोकिलमजुशिञ्जितमिषाद्देवस्य पञ्चेषो दत्ता चैत्रमहोत्सवेन सहसा आज्ञेव सर्वकषा ॥) -Karpuramarijari I. 18 2) Jammuktvā (?) savanantarena...... (p. 12) जं मुक्का सवणंतरेण तरला/सहसा तिक्खा कडक्खच्छडा भिगाअड्डिअकेअअग्गिमदलद्दोणीसरिच्छच्छवी । तं कप्पूर-रसेण णं धवलिदो (धवलिओ)जोण्हाअं णं हाविदो (हाविओ) मुत्ताणं घणरेणुण व्व छुरिदो (छुरिओ) जादो (जाओ) म्हि एत्यंतरे ॥ (यन्मुक्ता श्रवणान्तरेण तरला/सहसा तीक्ष्णा कटाक्ष-च्छटा भृङ्गाकृष्टकेतकाग्रिमदलद्-द्रोणी-सदृक्ष-च्छविः। तत्कर्पूररसेन ननु धवलितो ज्योत्स्नया ननु स्नपितो मुक्तानां घनरेणुनेव क्षुरितो जातोऽस्म्यत्रान्तरे ॥) -Karpuramanjari I. 29 1) Published in the Kāvyamālā Series, No. 43, second edition, Nirņaya Sagar Press, 1915. P. V. Kane : History of Sanskrit Poetics, p. 284, 1951 edition. 2) Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 3) Jumhā ūriyako sakamti ( ? ) ...... जुहाऊरियको सकतिधवले सवंग गंधुक्क डे निव्विग्धं घर-दीहिआसु सरसं बंबंतओ मासलं । आसाएइ सुमंजुगुंजियरवो तिगिच्छिपणासवं उम्मिल्लंत - दलावली - परिगओ चंदुज्जए छप्पओ ॥ ( ज्योत्स्नापूरित कोशकान्तिधवले सर्वाङ्गगन्धोत्कटे निर्विघ्नं गृहदीर्घिकासु सरसं ब्रुवन्मांसलम् । आस्वादयति सुमञ्जु - गुञ्जित रवो मकरन्दपानासवं उन्मील लावली - परिगतश्चन्द्रोद्यते षट्पदः ॥ ) 4) Sā jayai kudāvarado ( ? )...... (p. 21) 5) Phullukkaram kalamakrasamam...... फुल्लुक्करं कमलकरसमं वहंति जे संवारविडवा मह वल्लहा ते । गालिस महसी-दहिणो सरिच्छा किं च मुद्ध-विअइल्ल-पसूण- पुंजा ॥ ( पुष्पोत्करं कलम - कूर-समं वहन्ति ये सिन्दुवार - विटपा मम वल्लभास्ते । ये गालितस्य महिषीदध्नः सदृक्षास्ते किं च सुग्ध-विचकिल- प्रसून-पुञ्जाः ॥ ) (p. 21) सो जयइ कूडवरंडो सिद्ध-नरिंदो धराइ सयलाइ | छित्तूण रायवंसे एकच्छत्तं कथं जेण ॥ ( स जयति कूट-वरटः सिद्धनरेन्द्रः धरायां सकलायाम् । छित्त्वा राजवंशान् एकछत्रं कृतं येन ॥ ) Prabandha-cintamani Singhi Series No. 1, 1933, p. 75 (v. no. 171) however reads: सो जयउ कूडवरडो तिहुयण - मज्झम्मि जेसलनरिंदो । छित्तूण रायवंसे इक्कं छत्तं कथं जेण ॥ ( स जयतु कूट- वरटः त्रिभुवन मध्ये जयसिंह नरेन्द्रः । छित्त्वा राजवंशान् एकं छत्रं कृतं येन ॥ ) (p. 23) — Karpuramañjari I. 19 529 Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 530 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 6) Gahana rasā...... (p. 26) गाहाण रसा महिलाण विन्भमा कइवराण वयणाई। कस्स न हरति हिअ बालाण य मम्मणुल्लावा ॥ (गाथाणां रसा महिलानां विभ्रमाः कविवराणां वचनानि । कस्य न हरन्ति हृदयं बालानां च मन्मनोल्लापाः ॥) -Cf. Vajjālagga, G. No. 13 7) Kayam khayai...... . (p. 26) कायं खायइ छुहिओ खुहिओ कूरं फेल्लेइ णि?रं/णिन्भरं रुट्ठो। सुण गेण्हइ कंठे हक्केइ अ णत्तिअं थेरो/ठेरो ॥ (काकं खादप्ति क्षुधितः कूरं फेल्लति ( = क्षिपति) निष्ठुरं/निर्मरं रुष्टः। श्वानं गृह णाति कण्ठे निषेधति ( = निवारयति)च नप्तारं स्थविरः॥) -Cf. SK I. v. no. 30, p. 22 8) Bhama dhammia visattho........ ___(p. 36) भम ग्मिअ वीसत्थो वीसद्धो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण। गोलाणइकच्छ कुडंग-वासिणा दरिअ-सीहेण ॥ (भम धार्मिक विश्वस्त/वित्रब्धः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदानदीकच्छलतामण्डपवासिना दृप्त-सिंहेन ॥) -GSTI. 75 9) Vankabhaniyaim...... (p.37) वंकमणिआई कत्तो कत्तो अद्धच्छिपेच्छिअव्वाइं। . ऊसिउं पि मुणिज्जइ/ण तीरए छइल्लपुरे (? बहुले) हअग्गामे ॥ (वक्रमणितानि कुतः कुतोऽर्धाक्षिप्रेतव्यानि । उच्छ्वसितमपि ज्ञायते छेक ( = विदग्ध)बहुले हतग्रामे ॥) -GS (W) 884; and Vajjalaggam 284 *3 10) Asaunakudange...... (p. 37) आसण्ण-कुडंगे जुण्ण-देउले बहु-जुआण संकिण्णे । थेरो ति पई/थेरी पइ त्ति मा रुअसु पुत्ति दिण्णासि सुग्गामे ॥ ( आसन्न लतामण्डपे ( = कुजे)जीर्ण-देवकुले बहु-युवक-संकीर्णे। स्थविर इति पतिः स्थविरः पतिरिति मा रोदीः दत्तासि सुग्रामे ॥) -Cf. SP p. 629, p. 1192 Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 531 11) Uccinasu padia-kusumati...... (p. 37) उच्चिणसु पडिअ-कुसुमं मा धुण सेहालिअं हलिअ-सुण्हे । एस अवसाण-विरसो ससुरेण सुओ वलअ-सद्दो॥ (उच्चिनुष्व पतित-कुसुमं (कुसुमानि)मा धुनीहि शेफालि का हालिक-स्नुषे । एषोऽवसान-विरसः श्वशुरेण श्रुतो वलयशब्दः ॥) -GS (W) 959 12) Camda tumain na ganijjasi...... (p. 37) चंद तुम ण गणिज्जसि जाव इमो बहल-पत्तल-च्छाओ। गामस्स तिलअभूओ सहइ वडो कण्ह-पक्ख (पक्खो)व्व ॥ (चन्द्र त्वं न गण्यसे यावदयं बहलपत्रल-च्छायः। ग्रामस्य तिलकभूतो राजते वटः कृष्णपक्ष इव ॥) -Cf. SP p. 903 13) Saha diasa-nisā im (?)...... (p. 38) सह दिअह-णिसाहिं दोहरा सासंदडा सह मणिवलएहि बाहधारा गलंति । तुह सुहअ विओए तीअ उविग्गिरीए सह अ तणुलआए दुब्बला जीविआसा ॥ (सह दिवस-निशाभिर्दीर्घाः श्वासदण्डाः सह मणिवलयैर्बाष्पधारा गलन्ति । तव सुभग वियोगे तस्या उद्विग्नायाः सह च तनुलतया दुर्बला जीविताशा ॥) -Karpuramanjari II. 9 14) E ehi kimpi...... __(p. 38) ए एहि कि पि कोए वि कए णिक्किव भणामि अलमहवा । अविआरिअकज्जारंभआरिणी मरउ ण भणिस्सं ॥ (ए एहि किमपि कस्या अपि कृते निष्कृप भणामि अलमथवा। अविचारितकार्यारम्भकारिणी म्रियतां न भणिष्यामि॥) -Cf. KP Xv. no. 471 (p. 655) 15) Paurajuvano gāmo...... (p. 41) पउर-जुवाणो गामो महमासो जोव्वणं पई ठेरो। साहीणा जुण्णसुरा (जुण्णसुरा साहीणा)असई मा होउ कि मरउ ।। (प्रचुर-युवा ग्रामो मधुमासो यौवनं पतिः स्थविरः। स्वाधीना जीर्णसुरा (जोर्णसुरा स्वाधीना)असती मा भवतु किं मियताम् ॥) -GS II. 97 Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 532 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poelle 16) Sajjana-samgena...... (p. 45) सज्जण-संगेण वि दुज्जणस्स कलुसिमा ण ओसरई (?ण हु कलुसिमा समोसरइ)। ससिमंडल-मज्झ-परिहिउहि (? परिट्ठिओ वि) कसिणु च्चिअ कुरंगो॥ (सज्ज न-सङ्गेनापि दुर्जनस्य न खलु कालुष्यं समपसरति । शशिमण्डलमध्यपरिस्थितोऽपि कृष्ण एव कुरङ्गः॥) -Cf Gāhārayanakoso, v. no. 104 17) Sarale Sahasarāgam...... सरले साहस-रागं परिहर रम्भोरु मुञ्च संरम्भम् । विरह (?विरसं) विरहायासं सोढुं तव चित्तमसहं मे ॥ - Malati-madhava VI. 10 Note: This example is cited to illustrate : संस्कृत-प्राकृतयोर्भाषाश्लेषः। ___(p. 51) . 18) Salam salantu...... शूलं शलन्तु शं वा विशन्तु शबला वशं विशङ्का वा। अशमदशं दुःशीला दिशान्ति काले खला अशिवम् ॥ -Rudrata TV. 18 Note: This example is cited to illustrate : संस्कृत-मागधयो (मागध्यो) भाषाश्लेषः । 19) Campakakalikā...... (p. 51) चम्पककलिकाकोमलकान्तिकपोलाथ दीपिकानङ्गी। इच्छति गजपतिगमना चपलायतलोचना लपितुम् ॥ -- Rudrata IV. 19 Note: This example is cited to illustrate : संस्कृतपैशाचिकयोर्भाषाश्लेषः। 20) Adharadalam te taruna...... (p. 51) अधरदलं ते तरुणा मदिरामदमधुरवाणि सामोदम्। साधु पिवन्तु सुपीवरपरिणाहिपयोधरारम्भे ॥ -Rudrata IV. 20 Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 533 Note: This example is cited to illustrate : संस्कृतसू (शू) रसेन्यो ( = सौ(शौ) रसेन्यो) भाषाश्लेषः । 21) Kridanti prasaranti...... (p. 51) क्रीडन्ति प्रसरन्ति मधु कमलप्रणयि लिहन्ति । भ्रमरा मित्र सुविभ्रमा मत्ता भूरि रसन्ति । -Rudrata IV. 21 Note : This example is cited to illustrate : संस्कतापभ्रंशयोर्भाषाश्लेषः। 22) (p.51) Alolakamale..... आलोलकमले चित्ते ललाम कमलालये। पाहिं चण्डि महामोहभङ्गभीमबलामले ॥ Note: This example is cited to illustrate : षण्णामपि भाषाणां योगः। 23) Bimbutthe mayanam na dimti...... (p. 67) बिबोठे बहलं ण देति मअणं णो गंधतेल्लाविला - वेणीओ विरअंति लेति ण तहा अंगम्मि कुप्पासअं। जं बाला मुहकुंकुमम्मि वि घणे वटुंति ढिल्लाअरा तं मण्णे सिसिरं विणिज्जिअ बला पत्तो वसंतूसवो॥ (बिम्बोष्ठे बहलं न ददति मदनं नो गन्धतैलाविला वेणीविरचयन्त्याददति न तथाऽङ्गे कूर्पासकम् । यद्बाला मुख-कुकुमेऽपि घने वर्तन्ते शिथिलादरास्तन्मन्ये शिशिरं विनिर्जित्य बलात् प्राप्तो वसन्तोत्सवः ॥) --Karpuramarijari I. 13 Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XVI Prakrit Verses In Visvanātha's Sāhitya-Darpana! "In the galaxy of Sanskrit rhetoricians Visvanātha is a star of the second magnitude only. Beside the brilliance of Anandavardhana, Mammața and Jagannātha his light appears dim....... He is, however more or less a compiler and not an original writer."" "The Sahityadarpana was composed at some time between 1300 A. D. and 1384 A. D." of them are Visvanātha cites twenty-seven Prakrit verses in his Sahityadarpanı, som his own and some he torrows from his predecessors. 1) Attà ettha nimajjai (p. 4) अत्ता एत्थ णुमज्जइ एत्थ अहं दिअसरं पुलोएसु/पलोएहि। मा पहिअ रत्ति-अंधअ सेज्जाए मह णुमज्जिहिसि ॥ . (श्वश्रूरत्र निषीदति अत्राहं दिवसकं प्रलोकस्व । मा पथिक रात्र्यन्धक शय्यायामावयोनिषत्स्यसि ॥) -GS VII. 67 Ua nicchalanippamda... ... (p. 15) उअ णिच्चल-णिप्पंदा/णिप्फंदा भिसिणी-पत्तम्मि रेहइ बलाआ। णिम्मल-मरगअ-भाअण-परिटुिआ संखसुत्ति व्व ॥ (पश्य निश्चल-निष्पन्दा बिसिनी-पत्रे राजते बलाका । निर्मल-मरकत-भाजन-परिस्थिता शङ्खशुक्तिरिव ॥) -GS I. 4 2) 1) The Sahityadarpana of Visvanātha (Pariechedas I-X) And, History of Alankara Literature by P. V, Kane, Second edition, 1923, Bombay. 2) The Sahityadarpana of Visvanatha, with...The History of Sanskrit Poetics by P.V. Kane, Bombay, third edn. 1951 (pp 291-292). 3) Ibid, p. 287. Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 535 3) Lajjapajjattapasa...... Appendix E (p. 11) लज्जा-पज्जत्त-पसाहणाई पर-भत्ति तत्ति-णिप्पिवासाइं। अविणअ-दुम्मेहाई धण्णाण घरे कलत्ताई॥ (लज्जा-पर्याप्त.प्रसाधनानि पर-भर्त/-तृप्ति-निष्पिपासानि । अविनय-दुर्मेधांसि धन्यानां गृहे कलत्राणि ॥) 4) Taha se jhatti pautta... ... Appendix E (p. 18) तह से झत्ति पउत्ता वहुए सव्वंग-विन्भमा सअला। संसइअ-मुद्ध-भावा होइ चिरं जह सहीणं पि॥ (तथा तस्या झटिति प्रवृत्ता वध्वाः सर्वाङग-विभ्रमाः सकलाः । संशयितमुग्धभावा भवति चिरं यथा सखीनामपि ॥) -(Dhanikasya) Dasarupakavaloke (234) 5) Panthia piasio via...... Appendix E (p. 23) पंथि पिआसिओ विअ लवखीअसि जासि ता किमण्णत्तो। ण मणं पि वारओ इह अस्थि घरे घणरसं पिअंताणं॥ (पथिक पिपासित इव लक्ष्यसे यासि तत् किमन्यतः। न मनागपि वारक इहास्ति गृहे घनरसं पिबताम्॥) -Viśvanāthasya 6) Ņavaria tam jua-jualam...... Appendix E (p. 26) णवरिअ तं जुअ-जुअलं अण्णोणं णिहिद-सजल-मंथर-दिट्टि । आलेक्खओप्पि विअ खणमेत्तं तत्थ संठिअं मुअसण्णं ॥ (केवलं तद् युव-युगलम् अन्योन्यं निहित-सजल-मन्थर-दृष्टिम् । आलेख्यापितमिव क्षणमात्रं तत्र संस्थितं मुक्त-संज्ञम् ।।) - Kuvalayāśvacarite (Visvanāthasya) 7) Esā kudila-ghanena (?)...... Appendix E (p. 30) एसा कुडिलघणेणं चिउर-कडप्पेण 'तुह णिवद्धा वेणी। मह सहि 'दारइ दसइ आअसजट्ठि व्व कालउरइ व्व हिअअं॥ (एषा कुटिलघनेन चिकुरपाशेन तव निवद्धा वेणी। . मम सखि दारयति दशति आयस-यष्टिरिव कालोरगीव हृदयम् ॥) '१) पा. भे. गंठिआ वेणी २) पा. भे. हिअअं दंसइ आअसट्ठि व्व कालउरइ व्व. Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 536 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetic 8) Kamalena... Appendix E (p. 31) कमलेण 'विअसिएण संजोएंती विरोहिणं ससिबिबं)। करअल-पल्लत्थ-मुही किं चितसि सुमुहि अंतराहिअ-'दइआ॥ (कमलेन विकसितेन संयोजयन्ती विरोधिनं शशिबिम्बम् ।। करतल-पर्यस्त-मुखी किं चिन्तयसि सुमुखि अन्तराहितदयिता ॥) -Visvanāthasya 9) Bhisinialasaanie...... Appendix E (p. 34) भिसिणी-अल-सअणीए णिहि सव्वं पि णिच्चलं अंगं । दोहो णीसास-हरो एसो साहेइ जीअइ त्ति परं॥ (बिसिनी-दल-शयनीये निहितं सर्वमपि निश्चलमङगम् । दीर्घा निःश्वास-भर एष कथयति जीवतीति परम् ॥) -Visvanathasya . 10) Aliapasuttaa nimiliaccha...... Appendix E (p. 35) अलिअ-पसुत्तअ णिमीलिअच्छ देसु सुहअ मज्झ ओआसं। गंड-परिउंबणा-पुलइअंग ण उणो चिराइस्सं ॥ (अलीक-प्रसप्तक निमीलिताक्ष देहि सुभग ममावकाशम् । गण्ड-परिचुम्बना-पुलकिताङ न पुनश्चिरयिष्यामि ॥) -GS I. 20 11) Panaakuvianam dounam...... Appendix E (p. 35) पणअकुविआण दोण्ह वि अलिअपसुत्ताण माणइंताणं/माणइल्लाणं । णिच्चल-णिरुद्ध-णीसास-दिण्ण-अण्णाण को मल्लो ॥ (प्रणयकुपितयोर्द्वयोरपि अलीक-सुप्तयोर्मानवतोः। निश्चल-निरुद्ध-निःश्वास-दत्त-कर्णयोः को मल्लः ॥) -GS I. 27 12) Bhama dhammia visattho...... Appendix E (p. 47) भम धम्मिअ वीसत्थो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण । गोला-णइ-कच्छ-कुडंगवासिणा दरिअ-सीहेण ।। (भम धार्मिक विश्वस्तः सः श्वाद्य मारितस्तेन । गोदानदीकच्छकुञ्जवासिना दृप्तसिंहेन ॥) -GS II. 75 १) पा. भे. विहसिएण २) पा. भे. ससिणं ३) पा. भे. - हिअआ Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 537 13) Panthia na ettha satthara....... Appendix E (p. 48) पंथिअ ण एत्थ सत्थरमत्थि मणं पत्थरस्थले गामे। उण्णअ-पओहरं पेक्खिऊण जइ वससि ता वससु ॥ पथिक नात्र स्रस्तरमस्ति मनाक् प्रस्तर-स्थले ग्रामे । उन्नत-पयोधरं (पक्षे-पयोधरां) प्रेक्ष्य यदि वससि तद् वस ॥) 14) Sajjei surahimā so...... Appendix E (p. 49) सज्जेइ सुरहि-मासो ण दाव अप्पेइ/ण ता पगामेइ जुअइ-जग-लक्ख-सहे। अहिणव-सहआर-मुहे णव-पल्लव-पत्तले अणंगस्स सरे ॥ (सज्जयति सुरभि-मासो न तावदर्पयति युवति-जन-लक्ष्य-सहान् । अभिनव-सहकार-मुखान् नव-पल्लव-पत्रलानङ्गशरान् ॥) -(Sarvasenasya) Harivijaye _____15) Mahilasahassabharie...... . Appendix E (p. 50) महिला-सहस्स-भरिए तुह हिअए सुहा सा अमाअंती । अणुदिणमणण्णकम्मा अंगं तणुअं पि तणुएइ ॥ (महिला-सहस्र-भृते तव हृदये सुभग सा अमान्ती। अनुदिनमनन्यकर्मा अङग तन्वपि तनयति ॥) -GS II. 82 16) " Ua niccala-"ityādi...... Appendix E (p. 53) For this gāthā vide S. No. (2) supra. 17) Vanirakudamguddina...... Appendix E (p. 55) वाणीर-कुडंगुड्डीण-सउणि-कोलाहलं सुणंतीए। घर-कम्म-वावडाए वहुए सीअंति अंगाई॥ (वानीरकुजोडीनशकुनिकोलाहलं शृण्वन्त्याः । गृहकर्मव्यापताया वध्वाः सीदन्त्यङ्गानि ॥) - First cited in Dhvanyā loka II. 18) Kassa va na hoi roso...... Appendix E (p. 58) कस्स व ण होइ रोसो ठूण पिआएँ सव्वणं अहरं । ' सभमरपउमग्याइरि वारिअवामे सहसु एहि ॥ (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमवरम् । सभ्रमरपद्माघ्राणशीले वारितवामे सहस्वेदानीम् ॥) -First cited in Dhvanyaloka I. Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 538 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 19) Dullahajanānurdo...... Appendix E (p. 74) दुल्लह-जणाणुराओ लज्जा गरुई परव्वसो अप्पा। पिअसहि विसमं पेम्मं मरणं सरणं णवरि एक्कं ॥ (दुर्लभजनानुरागो लज्जा गुर्वी परवश आत्मा। प्रियसखि विषमं प्रेम मरणं शरणं केवलमेकम् ॥) -Ratdavali II.1 20) Jai samharijjai tamo...... Appendix E (p. 90) जइ संहरिज्जइ तमो घेप्पइ सअलेहि ते पाओ। वससि सिरे पसुवइणो तह वि हु इत्थीअ जीअणं हरसि ॥ (यदि संह्रियते तमो गृह्यते सकलैस्ते पादः । वससि शिरसि पशुपतेस्तथापि खलु स्त्रिया जीवनं हरसि ॥) . -(Visvanathasya) Candrakalayam 21) Ovattai ulattai....... Appendix E (p. 114) ओवट्टइ उल्लट्टइ सअणे कहिं पि मोट्टाअइ णो परिहट्टइ। हिअएण फिट्टइ लज्जाएँ खुट्टइ दिहीए सा ॥ (उद्वर्तयति उल्लोटयति शयने कुत्रापि मोट्टयति नो परिघट्टयति । हृदयेन स्फेटयति लज्जया त्रुट्यति धृतेः सा ॥) -Visvanathasya 22) Eso sasaharabimbo..... Appendix E (p. 125) एसो ससहरबिंबो दीसइ हेअंगवीणपिंडो व्व। एदे अस्सस मोहा (? एए अंसु-समूहा) पडंति आसासु दुद्धधार व्व ॥ (एष शशधरबि बो दृश्यते हैयङगवीनपिण्ड इव । एते अंशु-समूहाः पतन्ति आशासु दुग्ध-धारा इव ॥) -Visvanāthasya 23) Mahade surasamdham...... Appendix E (p. 139) मह दे सुरसंधं मे तमव समासंगमागमाहरणे। हर बहु सरणं तं चित्तमोहमवसर उमे सहसा ॥ (संस्कृते-महदे (उत्सवदे) उमे (गौरि) आगमाहरणे ( विद्याग्रहणे) मे (मम) तं सुरसन्धं समासङगम् अव (रक्ष) अवसरे तं बहुसरणं (इतश्चेतश्च प्रसरन्तं) चित्तमोहं सहसा हर (दूरीकुरु)। Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 539 महाराष्ट्रयाम्-मह देसु रसं धम्मे तमवसं आसं गमागमा हरणे । हरवहु सरणं तं चित्तमोहं अवसरउ मे सहसा ॥ (मम देहि रसं धर्म तमोवशामाशां गमागमात हर नः। हरवधु शरणं त्वं चित्तमोहोऽपसरतु मे सहसा ॥) -Devisataka 76 (p. 41) 24) Jassa rananteurae...... जस्स रणंतेउरए करे कुणंतस्स मंडलग्गलअं । रससंमुही वि सहसा परंमुही होइ रिउसेणा ॥ (यस्य रणान्तःपुरे करे कुर्वतो मण्डलाग्रलताम् । रससंमुख्यपि सहसा पराङ्मुखी भवति रिपुसेना ॥) 25) Balaa nā hain dui ....... (p. 48) बालअ णाहं दूई तीअ पिओ सि त्ति ण मह वावारो। सा मरइ तुज्झ अअसो एअं धम्मक्खरं भणिमो ॥ (बालक नाहं दूती तस्याः प्रियोऽसीति न मम व्यापारः । सा म्रियते तवायश एतं धर्माक्षरं भणामः ॥) -First cited in Alamkārasarvasva (p. 55) 26) Ka visama devvagai...... का विसमा देव्वगई कि लद्धन्वं जणो गुणग्गाही । किं सोक्खं सुकलत्तं किं दुग्गेज्झं खलो लोओ ॥ (का विषमा दैवगतिः किं लब्धव्यं जनो गुणग्राही । कि सौख्यं सुकलत्रं कि दुर्गा खलो लोकः ॥) 27) Ahinaapaoarasiesu...... (p. 64) अहिणअ-पओअ-रसिएसु पहिअ-सामाइएसु दिअहेसु । सोहइ पसरिअ-गीआण णच्चिअं मोर-वृंदाणं ॥ (अभिनव-पयोद-रसितेषु पथिक-श्यामायितेषु दिवसेषु । शोभते प्रसारित-ग्री पक्षान्तरे (अभिनव/अभिनय-प्रयोग-रसिकेषु पथिक-सामाजिकेषु दिवसेषु । शोभते प्रसारित-गीतानां/ (ग्रीवारेचकाय) प्रसारित-ग्रीवाणां नृत्तं मयूर वृन्दानाम् ॥) -Cf. GS VI. 59; DHV (p. 515) Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XVII Prakrit Verses in Rasarnavasudhakara' Rasárnava sudhākara of Singa/Singa-Simha-bhūpāla (the latter part of the 14th Century A. D.) " is an excellent treatise on Sanskrit dramaturgy. It has lucid discussions couched in simple, beautiful and unambiguous language. — Simbabhūpāla follows the Bharatanā tyaśāstra, mostly the Dasarūpaka, and sometimes the works of Bhoja, Sāradātanaya, and others, ” 2 It cites twenty-five (25) Prakrit verses as examples : (p. 36) 1) Majjhanne jaņasunne...... मज् झण्णे/मज्झण्हे जणसुष्णे हरिणीए भविखदे (ए) सु कलमेसु । अविसेसण्ण कहं विअ गदो (गओ) सि वणवाडिअं दटुं॥ (मध्याहूने जनशून्ये हरिण्या भक्षितेषु कलमेषु । अविशेषज्ञ कथमिव गतोऽसि वनवाटिकां द्रष्टुम् ॥) 2) Kim tadena narinda...... (p. 40) कि तादेण रिदसेहरसिहालीढग्गपादे (ए) ण मे किं वा मे ससुरेण वासवमहासिंहासणद्धासिणा। ते देसा गिरिणो अ दे वणमही सा चेअ मे वल्लहा कोसल्लातणअस्स जत्थ चलणे वंदामि गंदामि अ॥ (किं तातेन नरेन्द्रशेखरशिखालीढाग्रपादेन मे कि वा मे श्वशुरेण वासवमहासिंहासनाध्यासिना । ते देशा गिरयश्च ते वनमही सा चैव मे वल्लभा कौसल्यातनयस्य यत्र चरणौ वन्दे च नन्दामि च ॥) -Bālarāmāyana VI. 19 3) Ahinavamahuloluvo . (p. 101) अहिणव-महु-लोलुवो तुमं तह परिचुंबिअ चूअमंजरि । कमलवसइमेत्तणिव्वुओ महुअर विम्हरिओ सि णं कहं ॥ (अभिनवमधुलोलुपस्त्वं तथा परिचुम्ब्य चूतमञ्जरीम् । कमलवसतिमात्रनिर्वृतो मधुकर विस्मृतोऽस्येनां कथम् ॥) -Abhijñānasākuntala V. 1 1) The Rasárnavasudhā kara of Simhabhūpāla, The Adyar Library and Research Centre, Adyar, Madras- 600 020, 1979, ed by Professor T. Venkatacharya. 2) Ibid Introduction, p. liii. Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 541 4) Saloem (?) cia sare...... (p. 117) सालोएँ च्चिअ सूरे घरिणी घरसामिअस्स घेत्तूण । णेच्छंतस्स वि पाए धुवइ हसंती हसंतस्स ॥ सालोक एव सूर्ये गृहिणी गृहस्वामिनो गृहीत्वा । नेच्छतो (? अनिच्छतो)ऽपि पादौ धावति (धावयति) हसन्ती हसतः ॥) -GS II. 30 5) Taha taha gāminagharini...... (p. 158) तह तह गामीणघरिणी (? घरिणि? वहू) मदविवसा किंपि किंपि वाहरइ । जह जह कुलबहुआओ सोऊण सरंति पिहिअ-कण्णाओ॥ (तथा तथा ग्रामीणगृहिणी/वधूः मदविवशा किमपि किमपि व्याहरति । यथा यथा कुलवध्वः श्रुत्वा सरन्ति पिहित-कर्णाः ॥) 6) Ehai so vi pauttho...... (p. 179) एहइ (एहिइ) सो वि पउत्थो अहंअ (? अहअं) कुप्पेज्ज सो वि अणुणेज्ज । इअ चितेती वहुआ दळूण पिअंण किंपि सम्मरइ (?संभरइ)॥ (एष्यति सोऽपि प्रोषितोऽहं च (? अहं) कुप्येयं सोऽप्यनुनयेत् । इति चिन्तयन्ती वधूदृष्ट्वा प्रियं न किमपि संस्मरति ॥) ____Cf. GS I. 17 Note : Only the first half of this gathi agrees with GS I. 17. 7) Apucchantassa bahu...... (p. 180) आपुच्छंतस्स वहू गमिदं (? गंतुं) दइअस्स सुणिअ अद्धोति । अणुमण्णिउं ण जाणइ ण णिवारेउं परव्वसा उवह ॥ . (आपृच्छमानस्य वधर्गन्तुं दयितस्य श्रुत्वा अर्धोक्तिम् । अनुमन्तुं न जानाति न निवारयितुं परवशा पश्यत ॥) 8) Sasureņa dhajjamāne...... (p 180) ससुरेण ढज्ज (डज्झ|ढज्झ)माणे घर-णिअड-भवे णिउंज-पुंजम्मि । ण सुणइ सुण्हा सुण्णा बहुसो कहिदं (कहिअं) पि ससुराए (? सासाए)॥ (श्वशुरेण दह्यमाने गृह-निकट-भवे निकुञ्जपुञ्ज । न शृणोति स्नुषा शून्या बहुशः कथितमपि श्वश्र्वा ॥) -Simhabhūpālasya Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 542 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 9) Isivaliavanaa (?)...... (p. 188) ईसिवलिआवणआ (? ईसिवलिओणआ) से कूणिअपक्खंततारअ स्थिमिआ। दिट्ठी कवोलपाली णिहिआ करपल्लवे मणो सुण्णं ॥ (ईषद्वलितावनताऽस्याः कणितपक्ष्मान्ततारका स्तिमिता। दृष्टिः कपोलपाली निहिता करपल्लवे मनः शून्यम् ॥) 10) 11) Aarapasāriotthani..... (p. 216) आअर-पसारिओठं अघडिअ-णासं अचंबिअ-णिडालं । वण्णघिअलिप्पमुहिए तीए परिचुंबणं भरिमो ॥ (आदर-प्रसारितोष्ठमघटितनासमचुम्बितललाटम् । वर्णघृतलिप्तमुख्यास्तस्याः परिचुम्बनं स्मरामः ॥) -Cf. GS I. 22 Bahuvallahassa ja hoi...... (p. 223) बहुवल्लहस्स जा होइ वल्लहा कहवि पंच-दिअहाई । सा कि छठें मग्गइ कत्तो मिठं च बहुअं च ॥ (बहुवल्लभस्य या भवति वल्लभा कथमपि पञ्च-दिवसानि । सा कि षष्ठं मृगयते कुतो मिष्टं च बहुकं च ॥) -GS I. 72 Dullaho pio me...... (p. 256) दुल्लहो पिओ मे तस्सि भव हिअअ णिरासं अम्मो अपंगो मे परिप्फुरइ कि पि वामो। एसो सो चिरदिट्ठो कहं उण दक्खिदव्वो _णाह मं पराहीणं तुइ परिगणअ सतण्हं ॥ (दुर्लभः प्रियो मे तस्मिन् भव हृदय निराशं आश्चर्यमपाङ्गो मे परिस्फुरति किमपि वामः । एष स चिरदृष्टः कथंपुनर्द्रष्टव्यः नाथ मां पराधीनां त्वयि परिगणय सतृष्णाम् ॥) -Malavikagnimitra II. 4 12) 13) Paccakkhamaintukaraa...... (p. 264) पच्चक्ख-मंतु-कारअ जइ चुंबसि मह इमे हअकवोले । ता मज्झ पिअसहीए विसेसओ कीस तण्णाओ॥ (प्रत्यक्ष-मन्तु-कारक यदि चुम्बसि ममेमो हतकपोलो । ततो मम प्रियसख्या विशेषकः कस्मादाद्रः ॥) -GS (W)I.938 Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 14) Aliapasuttaa-vinimi...... अलिअ-पत्तअ विणिमीलिअच्छ दे सुहअ मज्झ ओआसं । ड- परिचुंबणा पुलइअंग ण पुणो चिराइस्सं ॥ ( अलीक - प्रसुप्त विनिमीलिताक्ष प्रार्थये देहि सुभग ममावकाशम् । गण्ड परिचुम्बना पुलकिताङ्ग न पुनश्चिरयिष्यामि ॥ ) -GS I. 20 15) Caranoāsanisannassa...... चरणोआसणिसण्णस्स तस्स भरिमो अणालवंतस्स । पाअंगुट्ठावेढिअ-केस दिढाअड्डण - सुहं (? सुहेल्लि ) ॥ (चरणावकाशनिषण्णस्य तस्य स्मरामोऽनालपतः । पादाङ्गुष्ठा वेष्टित केश - दृढाकर्षण सुखम् ॥ ) 16) Lilde tuliaselo...... -GS II. 8 (p. 278) लीलाए तुलिअसेलो रक्खदु (? रक्खउ ) वो राहिआइ थणवट्ठे । हरिणो पढम-समागम - सज्झस-वस-वेविलो (? वेविरो) हत्थो ॥ ( लीलया तुलितशैलो रक्षतु वो राधिकायाः स्तनपृष्ठे । हरेः प्रथम- समागम - साध्वस-वश- वेपनशीलो हस्तः ॥ ) —Cited earlier in Sarasvati V. v, no. 235 (p. 279) 17 ) Damtakkhaam kavole...... दं तख कवो अभ्गहुव्वेलिओ अ धम्मिल्लो । परिघुम्मिरा अ दिट्ठी पिआगमं साहइ बहूए ॥ ( दन्त-क्षतं कपोले कचग्र होद्वेल्लितश्च धम्मिल्लः । परिघूर्णनशीला च दृष्टिः प्रियागमं कथयति वध्वाः ॥ ) 18) Akaliaparirambha....... अकलिअ - परिरंभ - विब्भमाइ (p. 267) — Cited earlier in Sarasvati V. v. no. 220 (p. 280) अजणिअ-चुंबण- डंबराई दूरं । case- घण-ताडणाइ णिच्चं (p. 270) मह अणंग रहीण (? रईण ) मोहणाई ॥ ( अकलित- परिरम्भ - विभ्रमाणि अजनितचुम्बनडम्बराणि दूरम् । अघटित घन-ताडनानि नित्यं नमतानगरत्योर्मोहनानि ॥ ) 543 Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 544 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 19) Dullahajananurao...... (p. 294) दुल्लहजणाणुराओ लज्जा गरुई परव्वसो अप्पा । पिअसहि विसमं पेम्मं मरणं सरणं नु वरमेक्कं ( ? णवरमेक्क)। (दुर्लभजनाननुरागो लज्जा गुरू परवश आत्मा। प्रियसखि विषमं प्रेम मरणं शरणं केवलमेकम् ॥) -Ratnavali II.1 20) Ajjam mohanasuhiam अज्ज मोहण-सुहिअं मुअ ति मोत्तू (? पोतुं) पलाइए हलिए । दर-फुडिअ-वेंट-भारोणआइ हसिअं व फलहीए ॥ (आर्यां मोहन-सुहिता (अथवा सुखितां ) मृतेति मुक्त्वा पलायिते हालिके। दर( = ईषत्-) स्फुटितवृन्तभारावनतया हसितमिव कास्यिा ॥) -GS IV. 60 (p. 297) 21) Ajjanm mohanasuhia......m. (p. 299) Note : This gatha is the same as dealt with above, under S. No. 20. 22) Saha divasanisahin....... (p. 376) सह दिवस-णिसाहिं दोहरा सासदंडा सह मणिवलएहि बाहधारा गलति । तुह सुहअ विओए तीअ उब्बेअणीए (? उब्बिबिरोए ? उज्वेविरोए) सह अ तणुलआए दुब्बला जीविदासा ॥ (सह दिवस-निशाभ्यां दीर्घाः श्वासदण्डाः .. सह मणिवलयर्बाष्पधारा गलन्ति । तव सुभग वियोगे तस्या उद्वेगिन्याः/उद्वेगशीलायाः सह च तनुलतया बाष्पधारा गलन्ति ॥) -Karpuramarijari II.9 (p. 409) 23) Kamavaddhantavilalsam..... कम-वड्ढंत-विलासं रसाअले कं करेइ कंदप्पो। (क्रमवर्धमानविलासं रसातले कं करोति कन्दर्पः ।) Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 545 24) Kandappuddamadappa...... (p. 415) कंदप्पुद्दाम-दप्प-प्पसमण-गुरुणो बम्हणो कालदंडे पाणिं देतस्स गंगा-तरलिद-ससिणो पव्वईवल्लहस्स । चावं चंडाहिसिजा-रव-हरिद (अ)-णहं कर्षणा (?) कढणालद्ध-मज्झं जं भग्गं तस्स सद्दो णिसुणिति (? णिसुणेहि)हु (? भु) अणे वित्थरंतो ण माइ॥ (कन्दर्पोद्दामदर्पप्रशमनगुरोर्ब्रह्मणः कालदण्डे । पाणि दातुर्गङ्गातरलितशशिनः पार्वतीवल्लभस्य । चापं चण्डाभिशिजारवभरितनभः कर्षणालब्धमध्यं यद् भग्नं तस्य शब्दो निःशृणु भुवने विस्तरन् न माति ॥) - Būlarāmāyana VII. 4 25) Ayi pinaghanatthana...... (p. 430) अइ पीण-घणत्थणसोहणि पलितत्थ-कुलंग-विलोअणि । जइ लमसि कावालिणीभावेहि सावका कि कलिस्संदि ॥ (अयि पीनघनस्तनशोभने परित्रस्तकुरङ्ग-विलोचने । यदि रमसे कापालिनीभावैः श्रावकाः किं करिष्यन्ति ॥) -Prabodhacandrodaya III. 19 26) Randa canda....... (p. 438) रंडा चंडा दिक्खिदा धम्मदारा ____ मज्जं मंसं पिज्जए खज्जए अ। भिक्खा भोज्जं चम्मखंडं च सेज्जा कोलो धम्मो कस्स णो भादि रम्मो ॥ (रण्डा चण्डा दीक्षिता धर्मदारा ' मद्यं मांसं पीयते खाद्यते च । भिक्षा भोज्यं चर्मखण्डं च शय्या कौलो धर्मः कस्य नो भाति रम्यः ॥) -Karpuramanjari I. 23 Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XVIII Prakrit Verses In Alamkāra-Ratnakara Sobhākaramitra's Alamkararatnākara' (latter part of the 12th century or the early part of the 13th) contains not less than 167 Prakrit verses cited as illustrations of various figures of speech. The editor (Prof. Devadhar ) gratefully acknowledges the debt that he owes to his friends, Prof. K. V. Abhyankar and Prof. R.D. Wadekar who helped him in reconstructing the text of the Prakrit verses. In spite of the best efforts of the editor and his friends, the text of the Prakrit verses, as presented in the printed text, is at many places defective. In this paper an attempt is made to present the Prakrit text in its correct form by referring to their original or secondary sources, wherever, possible : 1) ......Latānuprā sah| Udaharanam...... (p. 4,v.8) एमेअ जणो तिस्सा देइ कवोलोवमाइ ससिबिबं । परमत्थविआरे उण चंदो चंदो च्चिअ वराओ॥ (एवमेव जनस्तस्या ददाति कपोलोपमायां शशिबिम्बम् । परमार्थविचारे पुनश्चन्द्र श्चन्द्र एव वराकः ॥) —First cited in DHV III. (p. 293) 2) ......Upamā...... (p. 7v. 17) रक्खिज्जइ सासंकं पअडिज्जइ अ गिद्धलोअम्मि । परिवडिअं वि तावेइ जारगम्भ व्व किवण-धणं ॥ (रक्ष्यते साशङकं प्रकटीक्रियते प्रकट्यते नैव स्निग्धलोके ।। परिवर्धितमपि तापयति जार-गर्भ इव कृपणधनम् ।) 3) ......Upama...... (p. 8, v. 22) कीरती च्चिअ णासइ उअए रेह व्व खलअणे मेत्ती। सा उण सुअणम्मि कआ अणहा पाहाणरेह व्व ॥ (क्रियमाणैव नश्यत्यदके रेखेव रवलजने मैत्री। सा पुनः सुजने कृता अनघा पाषाणरेखेव ॥) -GS III. 72 1) Alamkararatnākara of Sobhakaramitra ed by Prof. C. R. Devadhar, pub. by Orienta ___Book Agency, Poona, 1942. Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 547 (p. 8, v. 24) 4) ......Upama...... अदंसणं विअ सुअणस्स दंसणं दुज्जणस्स इसेइ । तं चिअ संपइ सुलहं अहो कलिआलमाहप्पं ॥ (अदर्शनमिव सुजनस्य दर्शनं दुर्जनस्य दूषयति । तदेव संप्रति सुलभमहो कलि-काल-माहात्म्यम् ॥) (p. 10 v. 28) 5) ......Ananvayah...... एहमेत्ते भुवणे सुंदर-महिला-सहस्स-संकिष्ण । अणहरइ णवर तिस्सा वामद्धं दाहिणद्धस्स ॥ (एतावन्मात्रे भुवने सुन्दर-महिला-सहस्र-संकीणें । अनुहरति केवलं तस्या वामा दक्षिणार्धस्य ॥) -Cf. GS IV.3 6) ......Asamah...... (p. 11, v. 30) ढुंढुल्लंतु ढंदुल्लितु मरीहिसि/मरीह सि कंटअ-कलिआइ केअइ-वणाई। मालइकुसुमसरिच्छं भमर भमंतो ण पाविहिसि ॥ (माम्यन् (? गवेषयन्) मरिष्यसि कण्टक-कलितानि केतकीवनानि । मालती-कुसुमसदृशं भ्रमर भ्रमन्नाम्यन् न प्राप्स्यसि ॥) -DHV Locna, p. 274 7) ......Pratima...... (p. 14, v. 41) स-वेविअंजंपिअंस-सिक्कारं। सव्वं सिसिरेण कअं जं काअव्वं पिअअमेण ॥ (अङगे पुलकमधरं स-वेपितं जल्पितं स-सीत्कारम् । सर्व शिशिरेण कृतं यत् कर्तव्यं प्रियतमेन ॥) Cited, later by Jayaratha in his Vimarsini, p. 98 8) ......Taralāviehi daravia...... (p. 15) तरलाविएहि दर-विअसिएहि तरुणीण णअण-कमलेहि । अच्चिज्जसि अणुदिअहं जुआण को होसि मअणस्स ॥ (तरलितैर्दर (दर = ईषद्-) विकसितैः तरुणीनां नयनकमलैः । अय॑से अनुदिवसं युवन् को भवसि मदनस्य ॥) Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 548 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 9) ......Pratima...... (p. 15, v. 45) णव-पुण्णिमा-मिअंकस्स सुहअ कोत्तोसि (? को तं सि)भणसु मम सच्चं । का सोहग्ग-समग्गा पओस-रअणि व्व तुह अज्ज ॥ (नव-पूर्णिमा-मगाङकस्य सुभग कस्त्वमसि भण मम सत्यम् । का सौभाग्य-समग्रा प्रदोष-रजनीव तवाद्य ॥) ---first cited in KP IV. 898 10) ......Apahnuti..... (p. 15, v. 46) जो सरहस-पिअ-परिरंभ-पसरिआणंद-परिमलो हिअए । सो चिअ मुत्ताहारो सोअल-सरसो ससिमुहीणं ॥ (यः सरभस-प्रिय-परिरम्भ-प्रसारिता (? प्रसृतो)नन्द-परिमलो हृदये । स एव मुक्ताहारः शीतल-सरसः शशिमुखीनाम् ॥) 11) ......Drstantah...... (p. 19, v. 62) दढ-रोस-कलुसिअस्स वि सुअणस्स मुहाहि विप्पिअं कत्तो। राहु-मुहम्मि वि ससिणो किरणा अमअं चिअ मुअंति ॥ (दृढ-रोष-कलुषितस्यापि सुजनस्य मुखाद् विप्रियं कुतः । राहु-मुखेऽपि शशिनः किरणा अमृतमेव मुञ्चन्ति ॥) -GS IV. 19 12) ......Vaidharmyena (drstantah) yathā....... (p. 20, v. 64) विसमम्मि वि अविसण्णो धारअइ धुरं धुरंधरो जेव्व। ण हु दिणअरोवराए दिणस्स होइ अवलंबणं (? वलंबण) ससिबिबं ।। (विषमेऽप्यविषण्णो धारयति धरं धरन्धर एव । न खलु दिनकरोपरागे दिनस्य भवत्यवलम्बनं शशिबिम्बम् ॥) 13) ...... Nidarsana ..... (p. 21, v. 69) तुह चंडि गंडवाली पहुप्पमाणेण अरुणभावेण । बालातवाहएसु हिडिज्जइ कमल-किसलएसु ॥ (तव चण्डि गण्डपाली प्रभवतारुणभावेन । बालातपाहतेषु हिण्डते ( = अटति, विचरति) कमल-किसलयेषु ॥) 14) ......Vinodah...... (p. 24, v. 78) तक्खण-विहल-परम्मुह-गोरि-कओल-तलम्मि संभरिए । ओयारिऊण बहुसो दोसइ मउड-ससि-खंडो॥ (तत्क्षण-विह्वल-पराङमुख-गौरी-कपोल-तले संस्मृते । अवतार्य बहुशो दृश्यते मुकुट-शशि-खण्डः ॥) Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 540 15) ......Vinodah...... (p. 24, v. 80) णरणाह तुज्झ कित्तिप्पवाहमवलोइऊण दोहअरं। अम्हेहि अज्ज गमिआ छोरो (खोरो) अहि-दसणोक्कंठा ॥ (नरनाथ तव कीर्तिप्रवाहमवलोक्य दीर्घतरम् । अस्माभिरद्य गमिता क्षीरोदधिदर्शनोत्कण्ठा ॥) 16) ......Vinodah...... p. 24, v. 81) बहुसो वि कहिज्जंतं तुह वअणं मज्झ हत्थ-संदिळें । न सुअंति जंपमाणा पुणरुत्त-सुअं/सकुणइ अज्ज/अज्जा'अज्झा ॥ (बहुशोऽपि कथ्यमानं तव वचनं मम हस्त-संदिष्टम् । न आंतमिति जल्पन्ती पुनरुक्त-श्रुतं करोत्यद्य करोत्यार्या ॥) -GS II. 98. 17) ......Pratipam...... (p. 29 v. 95) मुद्धे किं विअ कीरइ कुवलअ-कण्णोलिआएँ एआए। ईसि पहुत्तमेके कडवखए पप्फुरंतम्मि ॥ (मुग्धे किमिव क्रियते कुवलय-कर्णोलिकया एतया (कुवलयावतंसेन एतेन)। ईषत् प्रभुत्वमेकस्मिन् कटाक्षके ( = कटाक्षे)प्रस्फुरति ॥) 18) ......Pratipam...... (p. 29 v. 96) तुह मुह-सारिच्छं ण लहइ त्ति संपुण्ण-मंडलो विहिणा । अण्णम व्व घडइउं पुणो वि खंडिज्जइ मिअंको॥ - (तव मुख-सादृश्यं न लभत इति संपूर्णमण्डलो विधिना । अन्यमयमिव घटयितुं पुनरपि खण्डयते मृगाङकः॥) -GS III. 7 19) ......Pratipam...... (p. 30 v. 101) णिद्द च्चिअ वंदिज्जउ कि कीरइ देवआहि अण्णाहिं । जिइ प्पसाएण पिओ लब्भइ दूरे वि णिवसंतो॥ (निद्रव वन्द्यताम् किं क्रियते देवताभिरन्याभिः। . यस्याः प्रसादेन प्रियो लभ्यते दूरेऽपि निवसन् ॥) -Cited later by Jayaratha in Vimarsini, p. 208 Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 550 20) ......Pratipam....... अमूलणिअंबे पिआएँ जुण्णंबराई पेक्खंतो । मुसलम्म धावताइ ( ? वावडाए ) वहुमण्णाइ पामसो रोरं ॥ ( स्तन - भुजमूल - नितम्बान् प्रियाया जीर्णाम्बरायाः प्रेक्षमाणः । मुसले व्यापृताया बहु मन्यते पामरो रोरम् ( = दारिद्र्यम् ॥ ) 21 ) ...... Vaidharmyam....... (p. 31 v. 106) जा चिच तुह चाओ ओसरिओ (? णीसरिओ) णिअ- णिओल-गन्भा हि । ताहे चिरिउलोओ पट्टओ गिरि-गुहा गब्भं ॥ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (.p 31 v. 103) ( यदैव तव चापो निःसृतो निजनिचोल-गर्भात् । तदैव रिपुलोकः प्रविष्टः गिरि-गुहा- गर्भम् ॥ ) 22) ......Rüpakam...... सो णत्थि एत्थ गामे जो एअं महमहंत लाअण्णं । तरुणाणं हिअअलूड परिसक्कति णिवारेइ ॥ ( स नास्ति अत्र ग्रामे य एतां प्रसरलावण्याम् । तरुणानां हृदय-लुण्ठाकीं परिष्वष्कन्तीं निवारयति ॥ ) 23) ...... Rupakam...... 24) ......Rüpakam ..... (p. 35 v. 119) ववसाअ - रइ-पओसो रोस - गइंद-दिढ - सिखला-पडिबंधो । कह कह वि दास रहिणो जअ-केसरि-पंजरो गओ घण- समओ ॥ (व्यवसाय - रवि प्रदोषो शेष - गजेन्द्र- दृढ - शृङखला प्रतिबन्धः । कथं कथमपि दाशरथेर्जयकेसरि पञ्जरो गतोघन - समयः ॥ ) -Setubandha I. 14, cited earlier in SK IV v. 29 (p. 416) (p. 33 v. 108) Cited earlier in KP X. v. 570; GS (W) 997 (p. 36 v. 120) माण- दुम-परस-पवणस्स मामि सव्वंग - णिव्वुइ अरस्स । अवगूहणस्स भद्दं रअ नाडअ-पुवरंगस्स ॥ (मान- दुम-परुष-पवनस्य सखि सर्वाङ्ग निर्वृतिकरस्य । अवगूहनस्य भद्रं रति-नाटक- पूर्वरङ्गस्य -GS IV. 44 Hemacandra lays down the rule : मामि हला हले सख्या वा । - Siddhahema VIII. ii. 195 There is a variant reading ' सामि' (स्वामिन् ). Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 551 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 25) ......Apahnutih...... (p. 41 v. 134) सोहइ चल-मउलि-कुसुमो (? सुमो) भमंत-भसल-च्छलेण अप्पाणं । महुमहण-दसण-विलीअमाण-दुरिअं पआसेतो ॥ (शोभते चल-मौलि-कुसुमो (? सुमो) भ्रमभ्रमर-च्छलेनात्मानम् । मधु-मथन-दर्शन-विलीयमान-दुरितं प्रकाशयन् ॥) । 26) ......Apahnutih...... ___ (p. 41 v. 135) उल्लोल्ल-करअ- रअण-क्खएहिं तुह लोअणेसु मह दिणं । रत्तंसुअ- प्पसा कोवेण पुणो इमे ण अक्कमिआ ॥ (आर्द्र-करज-रदन-क्षतैस्तव लोचनयो मम दत्तः । रक्तांशुक-प्रसादः कोपेन पुनरिमे नाक्रान्ते ॥) -First cited in KP IV 70 (p. 144). Cf GS (W) 971. 27) ......Apahnutih...... (p. 42 v. 136 विहलंखलं तुमं सहि ठूण कुडेण तरलतर-दिढ़ि। वारफंसमिसेण अ अप्पा गरुओ त्ति पाडिअ विभिण्णो ॥ (विहूवलाङगां/विशृङ्खलां त्वां सखि दृष्ट्वा कुटेन तरलतरदृष्टिम् । द्वार-स्पर्श-मिण चात्मा गुरुक इति पातयित्वा विभिन्नः॥) -First cited in KP IV. 91 GS (W) 880 ......Apahnutih...... (p. 43 v. 140 जोव्वणवुड्ढी कमला लडहज्जण (विअड्ड-जण)परिअओ पिआ रत्ता। णव-महु-समओ एसो सग्गो अक्खाणि अण्णा ॥ (यौवन-वृद्धिः कमला मनोहरजन-(? विदग्ध-जन-)परिचयः प्रिया रक्ता। नव-मधु-समय एष स्वर्ग आख्यानिका अन्या ॥) 29) ......Utpreksa...... __(p. 48 v. 153 परिरंभ-विसारि-स्थण भण(? मण = मणे) कामेसुपडणसंकाए । रइ-कलहे जा पुरओ धरेत्ति (? धरेइ) फर-फलअजुअलं व ॥ (परिरम्भ-विसारि-स्तनका ( = स्तनी) कामेषु-पतन-शङ्कया। रति-कलहे या पुरतो धरति फर-फलक-युगलमिव ॥) 30) ......Utpreksa...... ___(p. 50 v. 157) बलाआ (? बलआ)-मेहनिहेणं नहम्मि निव्वाणमहिलसिआ। मुत्ता-कलाव-कथा गिम्हम्मि कालवीरेण ॥ (बलाहक-मेघ-निभेन नभसि निर्वाणमभिलषिता । मुक्ता-कलाप-कन्था ग्रीष्मे काल-वीरेण ॥) Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 552 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 31) ......Utpreksa...... (p. 50 v. 158) महिला-सहस्सभरिए तुह हिअए सुहअ सा अमाअंती। अणुदिणमणण्णकम्मा अंगं तणुअं पि तणुएइ ॥ (महिला-सहस्र-भृते तव हृदये सुभग सा अमान्ती। अनुदिवसमनन्यकर्मा अङ्गं तनुकमपि तनूकरोति ॥) -GS II. 82 32) ...... Bhrāntimān...... (p. 52 v. 164) पुसिआ कण्णाहरणेदणीलकिरणाहआ ससिमऊहा । माणिणि-वअणम्मि सकज्जलंसु-संकाएँ दइएण ॥ (प्रोञ्छिताः/मृष्टाः कर्णाभरणेन्द्रनीलकिरणाहताः शशि-मयूखाः ।। मानिनीवदने सकज्जलाश्रुशङकया दयितेन ॥) -GS IV. 2 33) ......Ullekhah...... (p. 54v. 168) णाराअणो ति परिणअ-वआहिँ सिरि-वल्लहो त्ति तरुणीहि । बालाहि उण (उणो) कोऊहलेण एमेअ सच्चविओ॥ (नारायण इति परिणत-वयोभिः श्री-वल्लभ इति तरुणीभिः । बालाभिः पुनः कुतूहलेन एवमेव दृष्टः ॥) -First cited in Alankarasarvasva, p. 61 34) ......Aprastuta-prasamsā...... (p. 62 v. 189) तं णत्थि कि पि पइणो पकप्पिअं जंण णिअइघरिणीए। अणवरअ-गमणसीलस्स काल-पहिअस्स पाहिज्ज ॥ (तन्नास्ति किमपि पत्युः प्रकल्पितं यन्न नियति-गृहिण्या। अनवरत-गमनशीलस्य काल-पथिकस्य पाथेयम् ॥) -First cited in Alamkārasarvasya, p. 133 35) ......Vyājasrutih...... (p. 64 v. 198) परिणाम-महुर-फलभारेहि पहिआण वारिअ-खुहेण । एएण खइर-रुक्खेण भूसिआ जेउ मरुभूमी ॥ (परिणाम-मधुर-फलभारैः पथिकानां वारित-क्षुधेन । एतेन खदिर-वृक्षेण भूषिता जयतु मरु-भूमिः ॥) Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 553 36) .....Pratyanikam...... (p. 68 v. 205) मम वल्लहेण राया णूणं जसेहिं खलीकओ दाणि । जोण्हा-णिह-दावग्गि-भरेहिं पतावेइ मं जेण ॥ (मम वल्लभेन राजा( = चन्द्रः) नूनं यशोभिः खलीकृत इदानीम् । ज्योत्स्ना-निभ-दावाग्नि-भरैः प्रतापयति मां येन ॥) 37) ......Vinoktih...... (p. 69 v. 210) सामी पिसुण-विमुत्तो/विमुक्को मच्छर-रहिओ कवी तहा लोए । विसहर-सुण्णो वि णिही पाविज्जइ पुण्ण-(? पुत्र-) पुणेहि ॥ (स्वामी पिशुन-विमुक्तः मत्सर-रहितः कविस्तथा लोके । विषधर-शून्योऽपि निधिः प्राप्यते पूर्ण-(? पूर्व-)पुण्यैः ॥) 38) ...... Sahoktih...... (p. 70 v. 213) णवरं चलिए चंदम्मि णहपहे मसण-किरण-कतिल्ले। कमल-वणाइ णिमीलंति सह रहंगाण सोक्खेहि ॥ (नवरं( = केवलं)चलिते चन्द्रे नमःपथे मसूण-किरण-कान्तिमति । कमल-वनानि निमोलन्ति सह रथाङगानां सौख्यः॥) 39) ......Sahoktih...... (p.71 v. 215) सह दिअह-णिसाहिं दोहरा सासदंडा सह मणिवलएहि बाह-धारा गलति । तुह सुहअ विओए तीअ उविग्गिरीए सह अ तणुलदाए दुब्बला जीविदासा ॥ (सह दिवस-निशाभिर्दीर्घाः श्वासदण्डाः सह मणिवलयैर्बाष्पधारा गलन्ति । तव सुभग वियोगे तस्या उद्विग्नायाः सह च तनुलतया दुर्बला जीविताशा ॥) -Karpuramanjari II. 1 40) ......Slesah...... (p. 77 v. 233) सअ-(?सर) सोअरो वि ण समो विमलस्स मुहस्स फुडसुहासो वि। मम वल्लहाएँ तीए कमलं तह पुण्ण-रअणिअरो वि॥ (सरसोदरोऽपि न समो विमलस्य मुखस्य स्फुट-सुहासोऽपि । मम वल्लभायास्तस्याः कमलं तथा पूर्ण-रजनिकरोऽपि ॥) Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 554 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 41) ......Slesah...... (p. 78 v. 234) विअड-पअ-बंध-बंधव-सिरिणा तह मित्त-चित्त-विहवस्स । रण्णो वि गइ गुरुइ (? गई गरई) (? गुरुणो) सरिसी रअणाअरेण इमा॥ (विकट-पट-बन्ध-बान्धवश्रिया (विकटपयोबन्धबान्धवश्रिया वा) तव मित्रचित्तविभवस्य । राज्ञोऽपि गतिर्ग: (? गुरोः) सदृशी रत्नाकरेण (रत-नागरेण वा)एषा ॥) .......Slesah...... (p. 79 v. 240) लंकालआण पुत्तअ वसंत-मासेक्क-लद्ध-पसराणं । आपीअ-लोहिआणं बीहेइ जणो पलासाणं॥ (लङकालयानां पुत्रक वसन्तमासक-लब्ध-प्रसराणाम् । आपीत-लोहितानां बिभेति जनः पलाशानाम् ॥) - -GS IV. 11 43) ...... Aksepah...... (p. 84 v. 254) दूर-पवासे समुहो सि सुहअ आलिंगणं खणं कुरुसु। अहवा अलाहि इमिणा गमणम्मि विलंबआरेण ॥ (दूर-प्रवासे सम्मुखोऽसि सुभग आलिङगनं क्षणं कुरुष्व । अथवालमेतेन गमन-विलम्बकारेण ॥) -Later cited in Vimarsini, p. 147 44) ......Aksepah...... (p. 86 v. 257) कि भणिमो भण्णइ कित्ति (? कित्तिय)अह किंवा इमेण भणिएण। भणिहिसि तह वि अहवा भणामि किंवा ण भणिओ सि ॥ (किं भणाम भण्यते कियदथ किंवैतेन भणितेन।' भणिष्यसे तथाप्यथवा भणामि किंवा न भणितोऽसि ॥) -Later cited in Vimarsini, pp. 4-5 45) ......Vidhyādhā sah...... ___ (p. 87 v. 259) वच्च मह च्चिअ एक्काए होंतु णीसास-रोइअव्वाई। मा तुज्झ वि तीए विणा दविखण्ण-हअस्स जाअंतु ॥ (वज ममैवैकस्या भवन्तु निःश्वास-रोदितव्यानि । मा तवपि तया विना दाक्षिण्यहतस्य जायन्ताम् ॥) -First cited in DHV (p. 73). Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 46) ......Vidhyābhāsah....... 47) जइ वच्चसि वच्च तुमं को वा वारेइ तुज्झ गमणस्स । तुह गमणं मह मरणं लिहिअ - पसत्तं कअंतेण ॥ ( यदि व्रजसि व्रज त्वं को वा वारयति तव गमनस्य । तव गमनं मम मरणं लिखित प्रसक्तं कृतान्तेन 11 ) . Vidhyā bhāsah.... (p. 87 v. 262) जाज्ज वणुसे खुज्जो वि हु णीसहो /खुज्जो चिचअ पाअवो झडिअ पत्तो । मा माणूसम्म लोए ताई (? चाई) रसिओ / चा एक्करसो दरिद्दो अ ॥ ( जायेय वनोद्देशे कुब्जोऽपि खलु निः सहः / कुब्ज एव पादपो गलित- पत्रः । मा मानुषे लोके त्यागी रसिको / त्यागकरसो दरिद्रश्च ॥ ) -GS III. 30 48 ) ......Vidhyābhāsah....... (p. 87 v. 260) 49 ) ...... Sandehā bhāsah...... अविलंब थोअं जाव इमं विरह-काअरं हिअअं । संविऊण भणिस्स अहवा वोलेसु किं भणिनो || (सुभग विलम्बस्व स्तोकं यावदिदं विरह कातरं हृदयम् । संस्थाप्य भणिष्याम्यथवा गच्छ किं भणामः ॥ ) 50) ...... Vikalpābhāsah..... (p. 88 v. 265) वल्ल हदढोवगूहण - सुहारसो- किं व माण-विस- जाला । कर-अल-धरिअ - कवोले भण सुंदरि किं प्पिअं तुज्झ ॥ (वल्लभ- दृढोपगूहन सुधारसः किं वा मान- विषज्वाला । करतलधृतकपोले भण सुन्दरि किं प्रियं तव । ) 51 ) ...... Vibhāvanā...... - Alamkārasarvasva p. 147 (p. 89, v. 257 ) (p. 90, v. 269) एसो वसंत मासो अह वरई - सोअ-सल्ल - सव्वस्सं । हंहो जुवाण तं धणर सिल्ल वा वच्च इह व ( ? वा वच्च वा ) चिट्ठ ॥ ( एषो वसन्तमासोऽथ वराकी-शोक-शल्य - सर्वस्वम् । हो ( = हे युवन् त्वं धनरसिक वा व्रज वा तिष्ठ ॥ ) (p. 94, v. 281 ) ण अरूवं ण अ रिद्धी णावि कुलं ण अ गुणा ण विष्णाणं । एमेव तह वि कस्स वि को वि अणो वल्लहो होइ ॥ ( न च रूपं न च ऋद्धिः नापि कुलं न च गुणा न विज्ञानम् । एवमेव तथापि कस्यापि कोऽपि जनो वल्लभो भवति ।। ) Later cited in Vimarsini, p. 159 555 Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 556 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 52) ......Visesoktih...... (p. 96, v. 287) जो जस्स विहवसारो सो तं देइ त्ति किंथ अच्छेरं। . अणहोतं पि खु दिणं दोहग्गं तइ सवत्तीणं॥ (यो यस्य विभवसारः स तं ददातीति किमत्राश्चर्यम। अभवदपि र वलु दत्तं दौर्भाग्यं त्वया सपत्नीनाम् ( = सपत्नीभ्यः)॥) -GS III. 12 53) ......Asamgatih...... (p. 96, v. 289) उअ जलहर-मालाए जत्थ च्चिअ गज्जिउग्गमो जाओ। तत्थ च्चिअ उल्लसि विज्जुम्मणिआ-सलाआहिं॥ (पश्य जलधरमालाया यत्रैव गजितोद्गमो जातः। तत्रैव उल्लसितं विद्युन्मणिशलाकाभिः॥) 54) ......Asamgatih...... (p. 97, v. 291) दलिआरि-वसा-सोणिअ-पिच्छिल-धारा-पहम्मि तुह खग्गे। अच्छरि अं समसमओ गमागमो कित्ति-लच्छीए॥ (दलितारि-वसा-शोणित-पिच्छिल-धारापथे तव खड्गे। आश्चर्य समसमयो गमागमः कीर्तिलक्षम्याः॥) 55) ...... Anyonyam...... (p. 98, y. 297) पुदुमिल्लं कार णं अधर/अहर-खंडणेणोल्लसेंति सिक्कारा। सिक्कारेहि अह अधर/अहर-खंडणं सामलंगीणं ॥ (प्राथमिक/प्रथमं कारणम् अधर-खण्डनेनोल्लसन्ति सीत्काराः। सीत्कारेभ्यः (? सीत्कारः)अथाधर-खण्डनं श्यामलाङ्गीनाम् ॥) 56) ......Anyonyam...... (p. 99, v. 299) मअ-वस-मंथर-भमरेहिं को विणा करिवरेहि विझगिरी। विझेण विणा करिणो पाविज्जति हु परीहव-सआणि ॥ (मद-वश-मन्थर-भ्रमरैः को विना करिवरैः विन्ध्यगिरीः। विन्ध्येन विना करिणः प्राप्नुवन्ति रवलु परिभव-शतानि ॥) 57) ......Anyonyam.. .. (p. 99, v. 302) सेवअ-जणस्स किं सामिणा स-माणुण्णइं हरआ। सामिणो वि विसोढ-माणभंग-लहुएण किं तेण ॥ (सेवक-जनस्य किं स्वामिना स्व-मानोन्नति हरता। स्वामिनोऽपि विसोढ-मानभङग-लघुकेन किं तेन ॥) Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 557 58) ......Viparyayah...... (p. 101, v. 310) अंगाइ पतणुआई किमवि किमवि गरइ (? अंगाइँ पअणुआई वि किंपि गरुएइ) __ महु-मअ-विलासो। हि आआई लहूई करेइ (? हिअआई पुणो लहुएइ) माण-गरुआणि (गरुआई) वि पिआणं॥ (अङगानि प्रतनुकान्यपि किमपि गुरूकरोति मधु-मद-विलासः। हृदयानि पुनर्लघयति मानगुरुण्यपि प्रियाणाम् ॥) -Gaudavaho. 1148 59) .....Acintyam...... (p. 103, v. 315) चिर-संठिओ वि विगलइ माणो चिर-विगलिओ वि संघडइ। विवरीअ-रसं ख करेइ महुमओ कामिणिजणम्मि ॥ (चिर-संस्थितोऽपि विगलति मानश्चिरविगलितोऽपि सङ्घटते । विपरीत-रसं करोति मधुमदः कामिनी-जने ॥) 60) ......Acintyam...... (p. 103, v. 317) अच्चासष्णो ओही कीरउ मह मंडणं पअत्तण। अज्ज समप्पइ विरहो एंते वि पिए ण एते वि॥ (अत्यासन्नोऽवधिः क्रियतां मम मण्डनं प्रयत्नेन । अद्य समाप्यते विरह आयत्यपि प्रिये नायति अपि ॥) 61) ......Acintyam..... (p. 104, v. 319) जो रणमुहम्मि रण्णा निज्जिअ मुत्तो/मुक्को हओ अ रिउवग्गो। धम्मो पुश्वेण कओ अण्णेणेसो जसो विमलो॥ (यो रणमुखे राज्ञा निजित्य मुक्तो हतश्च रिपुवर्गः । धर्मः पूर्वेण कृतोऽन्येनैतद् यशो विमलम् ॥) 62) ......Vispmam.. ... (p. 105, v. 323) उन्नामेति दइच्चा जह जह तह तह मज्झ वि लज्जाइ होइ दूराणअं वअणं ॥ (उन्नमयन्ति दैत्या यथा यथा दर्पोध्दुरं मुखमेते। तथा तथा ममापि लज्जया भवति दूरानतं वदनम् ॥) 63) ......Visamam...... ___ (p. 106, v. 324) रवि-मंडलम्मि पाआल-क-लेसेहि लंछणासंगो। जेहि कओ ताण णमो आइ-वराहस्स सासाणं ॥ (रवि-मण्डले पाताल-पङकलेशैलाञ्छनासङ्गः। यैः कृतस्तेभ्यो नम आदि-वराहस्य श्वासेभ्यः॥) Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 558 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 64) ......Visamam...... (p. 107, v. 329) जह गहिरो (? गंभीरो)जह रअण-णिब्भरो जह अणिम्मल-च्छाओ। तत् (? तथा)कि विधिनेष सरस-पानीयो (वाणीको)जलनिधिर्न कृतः॥ (यथा गंभीरो यथा रत्ननिर्भरो यथा च निर्मलच्छायः। तत् ? तथा)कि विधिनैष सरस-पानीयो (वाणीको)जलनिधिर्न कृतः॥) -First cited in KP X. 573 (p. 760) 66) 65) ......Samam...... (p. 108, v. 332) मुहपेच्छ आण मुहपेच्छओ सि सिहिलाण सिहिल-सब्भावो। थणआअत्तं पेम्म सुहअ ता कस्स कुप्पामो॥ (मुख-प्रेक्षकाणां मुख-प्रेक्षकोऽसि शिथिलानां शिथिल-सद्भावः । स्तनायत्तं प्रेम सुभग तत् कस्मै कुप्यामः॥) ......Samam...... (p. 108, p. 333) लच्छी दुहिआ जामाउओ हरी तह घरिल्लिआ गंगा। अमअ-मअंका अ सुआ अहो कुडुंब महोदहिणो ॥ (लक्ष्मीदुंहिता जामातृको हरिस्तथा गृहिणी गङगा। अमृत-मृगाङ्कौ च सुतौ अहो कुटुम्बं महोदधेः ॥) -First cited in DHV III. pp. 463-464 67) ......Samam...... (p. 108, v. 334) उप्पाइअ-दव्वाणं वि खलाण को भाअणं खलो च्चे। पक्काइँ वि णिबफलाइँ णवर काएहिं खज्जंति ॥ (उत्पादित-द्रव्याणामपि खलानां को भाजनं खल एव । पक्वान्यपि निम्बफलानि केवलं काकैः खाद्यन्ते ॥) -GS III. 48 68) ......Vicitram.. ... (p. 110. v. 339) पिअ पडि वलइ मणो ओसरइ विगलई लज्जा। परिमलमत्तेण च्चिअ मइराए एत्य किं भणिमो॥ (प्रियं प्रति वलति मनो मानोऽपसरति विगलति लज्जा। परिमलमात्रेणैव मदिराया इह किं भणामः ॥) Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 559 69) ......Vicitram...... (p. 110, v. 341) रिउणो संपत्तिसम्सुएहि वीरेहि आकमिज्जंतु। अक्कमिअ जलहरं पुण सोह तुम किमिव पाविहिसि ॥ (रिपवः संपत्ति-समुत्सुकैः वीरैराक्रम्यन्ताम् । आक्रम्य जलधरं पुनः सिंह त्वं किमिव प्राप्स्यसि ॥) ......Vicitram...... (p. 111, v. 342) फग्गुच्छव/फग्गुच्छण-णिद्दोस केणवि कद्दम-पसाहणं दिण्णं । यण-कलस-मुह-पलोटुंत-सेअ-धो किणो धुअसि ॥ (फाल्गुनोत्सव-निर्दोषं केनापि कर्दमप्रसाधनं दत्तम्। स्तन-कलश-मुखप्रलुठत्स्वेद-धौतं किमिति धावयसि ॥) -GS IV. 69 The GS reaps ' फग्गुच्छण'. 71) ......Visesah...... (p. 112, v. 347) चोरिअ-रमणाउलिए पुत्ति पिअं हरिहिसि त्ति कि चुज्जं । वच्चंती मुह-जोहा-भरेहि तिमिरं पि णुल्लिहिसि ॥ (चौर्यरमणा ( = रता) कुलिते पुत्रि प्रियं हरिष्यसीति किमाश्चर्यम् । व्रजन्ती मुख-ज्योत्स्नाभरैस्तिमिरमपि नोत्स्यसि ॥) -Later cited in Vimaršini p. 173 72) ......Visesah...... ____ (p. 112, v. 348) आलिहमाणीओं वि चित्तवत्तिआ कि पि कि पि तद्दिअहं । ण हु णवरं तणुआयंति ताउ वड्ढंति लोअस्स ॥ (आलिख्यमाना अपि चित्रवर्तिकाः (चित्तवृत्तयः) किमपि किमपि तद्दिवसम् । न खलु केवलं तनुकायन्ते ता वर्धन्ते लोकस्य ॥) 73) ......Vyaghatah...... (p. 113, v. 351) विण्णाणेण मअ-विसं विणिवट्टइ भिण्ण-कारणुप्पण्णं । विण्णाणकारणं जं तं पुण भण को णिवट्टेइ ॥ (विज्ञानेन मदविषं विनिवर्तते भिन्नकारणोत्पन्नम् । विज्ञान-कारणं यत्तत्पुनर्भण को निवर्तयति ॥) -Later cited in Vimar sini 174 Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 560 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 74) ......Asakyam...... (p. 115, v. 355) This gatha is the same as given above under S. No. 72. 75) ......Asakyam...... ____ (p. 115, v. 357) उज्जुअ-रए ण तूसइ वक्कम्मि वि आअमं विकप्पेइ । एत्थ अहव्वाएँ मए पिए पिअं कहँ णु काअव्वं ॥ (ऋजुक-रते न तुष्यति वक्रेऽप्यागमं विकल्पयति । इहाभव्यया मया प्रिये प्रियं कथं नु कर्तव्यम् ॥) -GS V.76 76) ......Vyatyāsah...... (p. 116, v. 358) सच्चिअ/सच्चं जाणइ टुं सरिसम्मि जणम्मि जुज्जए राओ। .. मरउ ण तुमं भणिस्सं मरणं पि सलाहणिज्ज से ॥ (सैव/सत्यं जानाति द्रष्टुं सदृशे जने युज्यते रागः । नियतां न त्वां भणिष्यामि मरणमपि श्लाघनीयं तस्याः॥) -GS I. 12 77) ......Vyatyasah.... __(p. 117, v. 362) सुकअं चिअ परिभोगाण कारणं सुहअ ते वि मोहस्स। मोहो पावाण परंपराएँ सुअअं चिअ विरुद्धं ॥ (सुकृतमेव परिभोगानां कारणं सुभग तेऽपि मोहस्य । मोहः पापानां परम्परया सुकृतमेव विरुद्धम् ॥) 78) ......Samata...... .. (p. 118, v. 366) कुविआएँ पास-पडणेण जो पसाओज्जिओ (? पसाओ अज्जिअओ)तुमए। रे मूढ सअं चिअ सो हारिअओ गोत्त-खलणेण ॥ (कुपितायाः पादपतनेन यः प्रसादोऽजितस्त्वया । रे मूढ स्वयमेव स हारितो गोत्र-खलनेन ॥) 79) ......Udrekah...... (p. 120, v. 372) उग्गच्छउ दिणणाहोऽत्थमेउ ससि कि अम्ह (? म्ह) छिण्णमेएण। एअं पुण मह दुक्खं जं पत्ता पंकजेहिं सिरी॥ (उद्गच्छतु दिननाथोऽस्तमेतु शशी किमस्माकं छिन्नमेतेन । एतत्पुनर्मम दुःखं यत् प्राप्ता पङ्कजैः श्रीः॥) Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 561 80) ......Tulyam...... (p. 120, v. 374) अग्धंतु सिसिर-समए कामीण घणावरुंडण-महल्ली (? सुहेल्ली)। जलकेली पुण पअड-स्थण-जहणो सो गओ च्चेव ॥ (अर्घन्तु (? राजन्तु) शिशिर-समये कामिनां घनालिङगन-सुख केलयः । जलकेलिः पुनः प्रकट-स्तन-जघनः स गत एव॥) 81) ......Anādarah...... (p. 122, v. 377) मअणाहिसामलेण इअ गणिअ (? गणिए/गणिअं) कि मुहं णलाडेण। इच्छामि इमं तिणअण-प्पणाम-किण-कालअं वोढुं । (मृगनाभिश्यामलेनेति गणिते/गणितं ( = विचारिते/विचारितं) किं मुखं ललाटेन । इच्छामीदं त्रिनयन-प्रणाम-किण-कलुषितं वोढुम् ॥) 82) ......Adarah...... (p. 122, v. 378) संपत्तिआ वि खज्जइ पण्णच्छेएसु पुत्ति को दोसो।। णिअ-पइणा वि रमिज्जइ पर-पुरिस-विवज्जिए गामे ॥ (संपत्तिकापि खाद्यते पर्णच्छेदेषु पुत्रि को दोषः । निज-पतिनापि रम्यते पर-पुरुष-विवजिते ग्रामे ॥) 83) ......Anukrtih...... . (p. 124, v. 386) जं चेअ मउलणं लोअणाण रइ-रस-वसेण णिम्मा। अणुबद्धं तं चिअ कामिणीण णिदाणुबंधेण ॥ (यदेव मुकुलनं लोचनानां रति-रस-वशेन निर्मितम् । अनुबद्धं तदेव कामिनीनां निद्रानुबन्धेन ॥) The first and the third quarters are quoted by Hemacandra in his Prakrit Grammar (under sutra 8.2.184). 84) ......Pratyuāhah...... (p. 125, v. 388) दाहपसंगो अलिआणलेण पत्तो हरस्स ससिणो जो। सुरसरिसलिलभरेणं सोमिअ सो विहडिओ झत्ति ॥ (दाहप्रसङगोऽलिकानलेन प्राप्तो हरस्य शशिनो यः। सुर-सरित्सलिलभरेण सौम्य स विघटितो झटिति ॥) . 85) ...... Pratyadesah...... __(p. 127, v. 392) अंगाइ पतणुआइ (? अंगाई पअणुआई) ( Sk : अङ्गानि प्रतनुकानि) etc. This gatha is identical with the gatha given above under S. No. 58. Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 562 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 86) ......Pratyadesah...... (p. 127, v. 393) उच्चअरं दोलंतीऍ तुज्झ मण्णे णहप्पहा-दुमिओ। अइरेण सुअणु होहिइ पच्छाइअलंछणो चंदो ॥ (उच्चतरं दोलन्त्यास्तव मन्ये नखप्रभा-धवलितः। अचिरेण सुतनु भविष्यति प्रच्छादित-लाञ्छनश्चन्द्रः॥) 87) ......Pratyādesah...... (p. 127, v. 394) एगे कुणंति छिदं पअइ-विसुद्धे वि णिम्मले रअणे। अण्णे महाणुहावा गुणेहिं तं चेअ पूरेति ॥ (एके कुर्वन्ति छिद्रं प्रकृति-विशद्धेऽपि निर्मले रत्ने। अन्ये महानुभावा गुणैस्तदेव पूरयन्ति ॥) 88) ......Pratyādesah...... (p. 127, v. 395) कुविअ वि(? कुविआण) परम्मुहाणं थोवं पसिआण(? थोवंतरिआण) मेगसअणम्मि। पूरिज्जइ रोमंचोग्गमेण दोहि पि ओआसो ॥ (कुपितयोः पराङमुखयोः स्तोकमन्तरितयोरेकशयने । पूर्यते रोमाञ्चोद्गमेन द्वयोरप्यवकाशः॥) 89) ......Samadhih..... (p. 128, v. 398) सोवाणारोहण-परिसमेण काए वि जे विणिस्सरिआ। ते च्चिअ हरिदसणवइअरेण सासा ण विच्छिण्णा ॥ (सोपानारोहण-परिश्रमेण कस्या अपि ये विनिःसृताः। त एव हरि-दर्शन- व्यतिकरेण श्वासा न विच्छिन्नाः॥) -Later cited in Vimarsini, p. 203 Samadhih..... (p. 129, v. 399) हिंदोलणोच्छवे सुंदरीण जे सेअ-बिंदुणो पडिआ। वेग-तुडिएण हारेण ताण माहप्पमुच्छलिअं॥ (हिन्दोलनोत्सवे सुन्दरीणां ये स्वेदबिन्दवः पतिताः । वेगत्रुटितेन हारेण तेषां माहात्म्यमुच्छलितम् ॥) Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 563 91) ......Arthāntaranyāsah...... (p. 130, v. 403) सरलाण पअइ-कढिणा मझं लक्षूण किंव ण कुणंति । जं थणएहि भुआणं अण्णोण्ण-विलोअणं पिहिरं ॥ (सरलानां प्रकृति-कठिना मध्यं लब्ध्वा किमिव न कुर्वन्ति । यत् स्तनाभ्यां भुजानामन्योन्यविलोकनं पिहितम् ॥) 92) ......Arthāntaranyāsah...... (p. 131, v. 405) जेण परक्कमणिहिणा अक्कमिओ सत्त-साअरुद्देसो। ण हु काअराण ढुक्कइ ओआसो णिअ (अ)घरेसु वि ॥ (येन पराक्रमनिधिना आक्रान्तः सप्त-सागरोद्देशः। न खलु कातराणां ढौकतेऽवकाशो निज (क) गृहेष्वपि ॥) 93) ......Arthāntaranyāsah...... (p. 131, v. 408) णिद्दोसो ण हु कोइ वि ण हु कोइ वि सव्वहा गुणविमुक्को । खीरसमुदै वि विसं रअणाणि वि विसहर-सिरेसु ॥ (निर्दोषो न खलु कोऽपि न खलु कोऽपि सर्वथा गुणविमुक्तः । क्षीर-समुद्रेऽपि विषं रत्नान्यपि विषधरशिरःसु ॥) 94) ......Vyaptih...... (p. 133, v. 413) ठाऊण जइ णिरिक्खइ ता से पुरओ गरिंदओ चलिओ। जइ धावइ ता वरई थण-जहण-कअत्थिआ खलइ ॥ (स्थित्वा यदि निरीक्षते तदस्याः पुरतो नरेन्द्रश्चलितः । यदि धावति तद्वराको स्तन-जघन-कर्थिता स्खलति ॥) ......Anumānam... (p. 134, v. 418) वण्णवसिए विअत्यसि सच्चं चिअ सो तुए ण संभविओ (? सच्चविओ। ण हु होंति तम्मि दिठे सुत्था/सत्थावत्थाइ अंगाई ॥ (वर्णवशिते विकत्थसे सत्यमेव स त्वया न संभावितः(? दृष्टः) । न खलु भवन्ति तस्मिन्दृष्टे सुस्था/स्वस्थावस्थान्यङ्गानि ॥) -GS V.78 Bhuvanapāla renders the term ' Vanna-vasie ' into Sanskrit as 'Svadesa-vasini' and adds at the end of his comments " Vannavasiyā svadeśavasini”. Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 564 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 96) ......Hetuh...... (p. 136,v. 424) संजीवणोसहि पिव सुअस्स रक्खइ अणण्ण-वावारा। सासू णवन्भ-दसण-कंठागअ-जीविअं सुण्हं ॥ (सञ्जीवनौषधिमिव सुतस्य रक्षत्यनन्यव्यापारा । श्वश्रूनवाभ्रदर्शन-कण्ठागत-जीवितां स्नुषाम् ॥) -GS IV. 36 Bhuvanapala reads nosaham' (Sk: 'nausadham'.) 97) ..... Hetuh...... (p. 137, v. 428) हरिहिइ पिअस्स णव-चूअ-पल्लवो पढम-मंजरि-सणाहो। मा रुवसु पुत्ति पत्थाण-कलस-मुह-संठिओ गमणं ॥ (हरिष्यति प्रियस्य नवचूत-पल्लवः प्रथम-मञ्जरी-सनाथः । मा रोदीः पुत्रि प्रस्थान-कलश-मुख-संस्थितो गमनम् ॥) -GS II. 43 98) ...... Apattih (p. 138, v. 430) मा होहि तरुणि दइए चिरेण आओ ति माणमंथरिआ। अण्णह सो विरहग्गिम्मि गओ वि तहा गओ चेव ॥ (मा भव तरुणि दयिते चिरेणागत इति मान-मन्थरिता। अन्यथा स विरहाग्नौ गतोऽपि तथा गत एव ॥) 99) ......Arthapattih...... (p. 140, v. 433) संणिहिअ-भुजंगाओ वि चंदण-लइआओं जो थरथरेइ। . कह सो विओइणीणं कुणइ ण मलयाणिलो कंपं ॥ (संनिहितभुजङगा अपि चन्दन-लतिका यः कम्पयति । कथं स वियोगिनीनां करोति न मलयानिलः कम्पम् ॥) 100) ......Arthapattih...... (p. 140, v. 435) दक्खिण्णेण वि एंतो सुहअ सुहावेसि अम्ह हिअआई। णिक्कइअवाणुरत्तो सि जाण का णिन्वुदी ताणं ॥ (दाक्षिण्येनाप्यायन् सुभग सुखयस्यस्माकं हृदयानि । निष्कतवानुरक्त्तोऽसि यासां का निर्वृतिस्तासाम् ॥) -GSI.85 Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 565 101) ......Arthāpattih...... (p. 141, v. 437) एवको वि काल/कण्ह-सारो ण देइ गंतुं पाहिण-वलंतो/चलंतो। कि उण बाहाउलिअं लोअण-जुअलं पिअअमाए ॥ (एकोऽपि काल/कृष्ण-सारो न ददाति गन्तुं प्रदक्षिणं वलन् चलन् । किं पुनर्बाष्पाकुलितं लोचन-युगलं प्रियतमायाः ॥) -GS I. 25 102) ......Arthāpattih...... (p. 141, v. 438) लुंबीओ अंगण-माहवीणं दारगलाउ जाउ । आसासो पंथ-पलोअणे वि नट्ठो गअवईणं ॥ (स्तबका (लता) अङ्गण-माधवीनां द्वारार्गला जाताः। आश्वासो पान्थ-प्रलोकने (मार्गान्वेषणे)ऽपि नष्टो गतपतिकानाम् ॥) -GS IV. 22 103) ......Vidhih...... (p. 143, v. 441) गज्ज महं चिअ (? महच्चिअ) उरि सव्वत्थामेण लोहहिअअस्स । जलहर लंबालइ मा रे मारेहिसि वराई॥ (गर्ज ममैवोपरि सर्वस्थाम्ना लोह-हृदयस्य ।। जलधर लम्बालकिका ( = लम्बालकां)मा रे मारयिष्यसि वराकीम् ॥) -GS VI. 66 104) ......(Vidhyābhāsa-Sankirna)Vidhih...... (p. 143, v. 442) गज्जसु जलअ जहिच्छं तुमंपि विप्फुरसु विज्जुले अहि। ण हु फुडइ वज्ज-घडिअं कढिणं अम्हाण हअ-हिअअं॥ (गर्ज जलद यथेच्छं त्वमपि विस्फुर विद्युदधिकम् । न खलु स्फुटति वज-घटितं कठिनमस्माकं हत-हृदयम् ॥) 105) ......Niyamah...... (p. 144,v.446) का विसमा देव्वगई किं दुलहं जं जणो गुणग्गाही। किं सोवखं सुकलत्तं किं दुक्खं जं खलो लोओ ॥ (का विषमा? दैवगतिः किं दुर्लभम्? यज्जनो गुणग्राही। कि सौख्यं? सुकलत्रम् किं दुःखम्? यत् खलो लोकः ॥) । -First cited in KP X. v. 529 (p. 710) Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 566 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics _106) ......Niyamah (?)...... (p. 144,v.447) वाणिअअ हत्थिदंता कुत्तो अम्हाण वग्धकित्ती अ । जाव लुलिआलअ-मुही घरम्मि परिसक्कए सोण्हा ॥ (वाणिजक ( = वणिक्) हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रकृत्तयश्च । यावल्लुलितालकमुखी गृहे परिष्वष्कते स्नुषा ॥) -First cited in DHV III. p. 299 107) ......Niyamah (?)...... (p. 145, v. 448) पसिअ पिए का कुविआ? सुअणु तुमं परअणम्मि को कोवो? । को हु परो?णाह तुमं कोस? अपुण्णाण मे सत्ती ॥ (प्रसीद प्रिये का कुपिता? सुतनु त्वम् परजने कः कोपः। कः खलु परो? नाथ त्वम् कस्मात् (किमिति)?अपुण्यानां मे शक्तिः ॥) -GS IV. 84 108) ......Niyamah...... . (p. 145, v. 449) अत्ता एत्थ णुमज्जइ एत्थ अहं दिअसरं पलोएहि । मा पहिअ रत्तिअंधअ सेज्जाए महं णुमज्जिहिसि ॥ (श्वधूरत्र निमज्जति ( = शेते) अत्राहं दिवसकं प्रलोकस्व । मा पथिक रात्र्यन्धक शय्यायामावयोनिमङक्ष्यसि ॥) -Cf. GS VIII. 67 109) ......Parisamkhya...... (p. 146, v. 451) विसमासु समरसीमासु जेण चाइक्करसिअ-हिअएण।। हत्थो पसारिओ णं णवरं करवाल-गहणम्मि । (विषमासु समरसीमासु येन त्यागकरसिक-हृदयेन । हस्तः प्रसारितो नूनं केवलं करवाल-ग्रहणे ॥) 110) .......Parisamkhya.... (p. 146, v. 453) अण्णत्थ कुणसु जोण्हं मा चंद समुद्द-वरिसओ होहि । उज्जोइअं घरं णो दइआ-मुह-चंद-कंतीए॥ (अन्यत्र कुरुष्व ज्जोत्स्ना मा चन्द्र समुद्र-वर्षको भव । उद्योतितं गृहमस्माकं दयिता-मुख-चन्द्र-कान्त्या॥) Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 567 111) ......Pratiprasavah...... (p. 148, v. 458) जणणीऍ दुद्ध-धवला चंदण-धवला पुणो वि तरुणीणं। चितताण (?चितेतस्स) समप्पइ कालो थणए जेव्व (?च्चिअ)जणस्स ॥ (जनन्या दुग्ध-धवलौ चन्दन-धवलौ पुनरपि तरुणीनाम् । चिन्तयत समाप्यते कालः स्तनावेव जनस्य ॥) 112) ......Tantram...... (p. 149, v. 461) तुह सेण्ण-भिण्ण-पाआर-भरिअ-परिहा-समीकए भमइ। तिदसेंद-णअरि-भाए अपरिक्खलिआ सुहं कित्ती॥ (तव सैन्य-भिन्न-प्राकार-मरित-परिखा-समीकृते भ्रमति । त्रिदशेन्द्र-नगरी-भागे अपरिस्खलिता सुखं कीर्तिः ॥) 113) ......Tantram...... (p. 149, v. 462) आणंदणं मह लोअणाणं सुह-निव्वुई वि हिअअस्स। अंगाण अमअ-वरिसो होहिइ मह वल्लहे दिलै॥ (आनन्दनं मम लोचनयोः सुखनिर्वृतिरपि हृदयस्य । अङ्गानाममृतवर्षो भविष्यति मम वल्लभे दृष्टे ॥) 114) ......Tantram...... . (p. 149,v. 463) अद्धच्छि-पेच्छिअं मा करेहि साहाविरं पलोएहि। सो वि सुदिट्ठो होहिइ तुमं पि मुद्धा कलिज्जिहिसि ॥ (अर्धाक्षि-प्रेक्षितं मा कुरु/कार्षीः स्वाभाविकं प्रलोकय । सोऽपि सुदृष्टो भविष्यति त्वमपि मुग्धा कलिष्यसे ( = ज्ञास्यसे)॥) -GS III. 25 ___ 115) ......Tantram.... (p. 149, v. 464) णह-माण (? क्खअ)-कअग्गह-ताडणेहि अहरावपीडणेण अ। रोसो रअं च रइ समं-पि(? ति) संकेज्ज कुविआए॥ (नख-मान (?क्षत)-कचग्रह-ताडनरधरावपीडनेन च । रोषो रतं च रचितं सममपि (? सममिति) शङ्केत कुपितया॥) ___116) ......Vikalpah...... (p. 152, v. 470) पिअसहि दोवि उवाआ मअणाणल-ताविअस्स हिअअस्स। दइअंगसंगमो वा मच्चू वा कंखिआसण्णो॥ (प्रियमखि द्वावुपायौ मदनानलतापितस्य हृदयस्य । दयिताङ्ग-सङ्गमो वा मृत्यु काङ्क्षितासन्नः ॥) Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 568 Prakrit Verses in Sanskrit works on Poetics 117) ......Vikalpah...... (p. 153, v. 473) विप्फुरिअ-वअण (?रअण-)-सोहं विलास-पीअंवरं सवणमालं। पणमह महुमहणं वा अहरं वा कुवलअच्छीणं ॥ (विस्फुरित-वदन-(?रत्न- रदन-) शोभं विलास-पीताम्बरं (विलासपीतं वरं वा). स-वनमालम् (सव्रणमालं वा)। प्रणमत मधु-मथनं वाऽधरं वा कुवलयाक्षीणाम् ॥) 118) ......Samuccayah...... (p. 153,v. 475) दइअम्मि दिट्ठ-मेत्ते विमलं रत्तं च माणसं होइ। पाअपडिए वि तस्सि अच्छरिअं वज्ज-कढिणा सि ॥ त्रे विमलं रक्तं च मानसं भवति । पाद-पतितेऽपि तस्मिन्नाश्चर्य वज-कठिनासि ॥) 119) ......Samuccayah...... . (p. 154,v. 480) बहु-वल्लहस्स जा होइ वल्लहा कह वि पंच दिअहाई। सा कि छठें मग्गइ कत्तो मिट्ठे च बहुअं च ॥ (बहु-वल्लभस्य या भवति वल्लभा कथमपि पञ्च दिवसान् । सा कि षष्ठं मृगयते/मार्गयते कुतो मिष्टं च बहुकं ( = बहु) च ॥) -GS I. 72 120) ......Parivrttih...... ___(p. 156, v. 483) बहु-विविह-कणअ-रअण-प्पहाण-दाणेहिं तुज्झ सव्वेहि ।। चज्जा (? तुच्छा) अहिलस्सइ गरवरेहि पहुचलण-धूली सा ॥ (बहु-विविध-कनक-रत्न-प्रधान-दानस्तव सर्वैः ।। त्याज्या (? तुच्छा) अभिलष्यते नरवरैः प्रभो चरणधूलिः सा॥) 121) ...... Parivrttih...... (p. 156, v. 485) जह जह मअस्स हरणं कुणइ अली मामि वारणेदस्स। एअस्स सो वि तह तह कण्णाघा समप्पेइ ॥ (यथा यथा मदस्य हरणं करोत्यलिः सखे मातः वारणेन्द्रस्य । एतस्य सोऽपि तथा तथा कर्णाघातं समर्पयति ॥) 122) ...... Paryayah....... (p. 157, v. 488) तीअ मुहाहि तुह मुहँ तुज्झ मुहाओ अ मज्झ चलणम्मि । हत्थाहत्थोअ गओ अइदुक्करआरओ तिलओ॥ (तस्या मुखात्तव मुखं तव मुखाच्च मम चरणे। हस्ताहस्तिकया गतोऽतिदुष्करकारकस्तिलकः ॥) -GS II. 79 Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 569 123) ......Paryayah..... (p. 158, v. 489) दीवाओ अरुणं सि सररुहं चंदाओ नीलोत्पलं अच्छीसु तरुणीण पंकअवणं नक्खत्तलक्खादवि। सामाए दिअहं चकोरविसराच्चक्काणि चक्काणअं लच्छी पेच्छसु णाह जाइ पढमं पत्ते पभाए इओ॥ 123 a) मोत्तूण तस्स रअणाअरस्स उस्संगमहह हरिणंक । सुण्णम्मि गअणमग्गे जीरसि णवरं परिभमंतो ॥ (दीपादरुणं सितं सरोरुहं चन्द्रानीलोत्पलां अक्षिषु तरुणीनां पङ्कजवनं नक्षत्रलक्षादपि । श्यामाया दिवसं चकोरविसराच्चक्राणि चक्राणाम् लक्ष्मीः प्रेक्षस्व नाथ याति प्रथमं प्राप्ते प्रभाते इतः॥) (मुक्त्वा तस्य रत्नाकरस्योत्सङगमहह हरिणाऊक ।। शून्ये गगनमार्गे जीर्यसि नवरं/केवलं परिभ्रमन् ॥) 124) ......Avarohah...... (p. 164,510) तवणाहि ससी ससिणो जलणो जलगाहि दीवओ लहुओ। तत्तो वि तुमं खज्जोअ तह वि रे हंत विप्फुरसि ॥ ... (तपनाच्छशी शशिनो ज्वलनो ज्वलनाद्दीपो लघुकः । ततोऽपि त्वं खद्योत तथापि रे हन्त विस्फुरसि ॥) 125) ......Atisayah...... __(p. 164, v. 513) • ' जइ देवअं पसण्णं (? देव तं पसण्णो)मा मह कारेहि माणुसे जम्मं । अह जम्मं मा पेम्म अह पेम्म मा जणे दुलहे ॥ (यदि देव त्वं प्रसन्नो मा मम कार्कर्मानुषे जन्म। अथ जन्म मा प्रेमाथ प्रेम मा जने दुर्लभे ॥) -cf. GS (W) 844 126) ......Atisayak ..... (p. 165, v. 514) सुअणो ण कुप्पइ च्चिअ अह कुप्पइ विप्पि ण चितेइ । अह चितेइ ण जंपइ अह जंपइ लज्जिओ होइ ॥ (सुजनो न कुप्यत्येव अथ कुप्यति विप्रियं न चिन्तयति। अथ चिन्तयति न जल्पति अथ जल्पति लज्जितो भवति ॥) -GS III. 50 Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 570 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics ___127) ......Atisayah...... (p. 165, v. 516) दुक्खेहि लंभइ पिओ लखो दुवखेहिँ होइ साहीणो। लद्धो वि अलद्धो चिअ जइ जह हिअ तह ण होइ॥ .. (दुःखैर्लभ्यते प्रियो लब्धो दुःखैर्भवति स्वाधीनः । लब्धोऽप्यलब्ध एव यदि यथा हृदयं तथा न भवति ॥) -GS IV.5 128) ......Srmkhala...... (p. 166, v.517) सेले (? सेल) व्व जलहराणं सेलाण व जलणिही पुढविणाह। जल हीणं विक्ष पाआलं सप्पुरिसाणं तुम णिलओ॥ (शैल इव जलधराणां शैलानामिव जलनिधिः पृथिवीनाथ । जलधीनामिव पातालं सत्पुरुषाणां त्वं निलयः॥) 129) ......Srikhala...... . (p. 166, v. 519) इमिणा सरएण ससी ससिणा वि णिसा णिसाइ कुमुअवणं । कुमुअ-वणेण वि पुलिणं पुलिणेण वि महइ (? सहइ)हंसउलं॥ (अनया शरदा शशी शशिनापि निशा निशया कुमुद-वनम् । कुमुदवनेनापि पुलिनं पुलिनेनापि शोभते हंसकुलम् ॥). _Cf. Lilāvai 25 130) ......Srikhala...... - (p. 167, v. 521) कुलिसो तालेइ धराधरं (? धरे धरा)महि कुलिस-खंडिअ-पतंतो (? पडता)। णिवडत-सेल-पहआ मही वि सेसअ-फणा (? सेस-प्फणा)-वलअं॥ (कुलिशस्ताऽयति धराधरं महीं कुलिश-खण्डित-पतन्तः । निपतच्छेलप्रहता मद्यपि शेषफणावलयम् ॥) -Gaudavaho. 129 31) 1......Srikhala...... (p. 167, v. 524) जह बालत्तण-लीला जोव्वणसमए जणाण हार्सेति । तारुण्णविलसिआईं वि वअपरिणामे तह च्चेअ॥ (यथा बालत्व-लीला यौवन-समये जनान् हासयन्ति । तारुण्य-विलसितान्यपि वयःपरिणामे तथैव ॥) 132) ......Srikhala...... (p. 168, v. 526) माणो गुणेहि जाअइ गुणा वि जाति सुअण-सेवाए। विमलेण सुकअ-पसरेण सुअण-सेवाएँ उट्ठाणं॥ (मानो गुणैर्जायते गुणा अपि जायन्ते सुजन-सेवया। विमलेन सुकृत-प्रसरेण सुजनसेवाया उत्थानम् ।) -Later cited in Vimarsini, p. 177 Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 571 133) ......Tadgunah...... (p. 169, v. 530) तं तुज्झ Yण दिणं हिमअर वडवग्गि-कालकूडेहि।। दूणोसि माणिणि जह पहिअ-वहुं जह अ मारेसि ॥ (तत् तव नूनं दत्तं हिमकर वडवाग्नि-कालकूटाभ्याम् । दुनोषि मानिनी यथा पथिकवधूं यथा च मारयसि ॥) 134) ......Tadgunak...... (p. 169, v. 531) धवलो सि जइ वि सुंदर तह वि तुए मज्झ रंजिअं हिअअं। राअ-भरिए वि हिअए सुहअ णिहित्तो ण रत्तो सि ॥ (धवलोऽसि यद्यपि सुन्दर तथापि त्वया मम रञ्जितं हृदयम् । राग-भृतेऽपि हृदये सुभग निहितो न रक्तोऽसि ॥) -GS VII. 65 135) ......Vivekah...... (p. 172, v. 539). पिअ-दंसण-सुह-रस-मउलिआईं जइ से ण होंति णअणाई। ता केण कण्ण-रइ लक्खिज्जइ कुवल तिस्सा ॥ (प्रिय-दर्शन-सुख-रस-मुकुलिते यदि तस्या न भवतो नयने । तत्केन कर्णलग्नं लक्ष्यते कुवलयं तस्याः॥) -Cited earlier in SK III. v. 127 136) ......Parabhagah...... (p. 172, v. 542) अण्ण-महिला-पसंगं दे देव करेसु अम्ह/मज्झ दइअस्स । पुरिसा एक्कंतरसा ण हु दोसगुणे विआणंति ॥ (अन्य-महिला-प्रसङ्गं प्रार्थये देव कुर्वस्माकं मम दयितस्य । . पुरुषा एकान्तरसा न खलु दोषगुणान् विजानन्ति ॥) -GSI.48 137) ......Parabhagah...... (p. 173, v. 543) गुणं दाव सचीए/सईए बहुमण्णसि ‘सुंदरो तुम' सक्क। तेलोक्क-सुंदरी सा जाव ण णअणेसु संघडइ ॥ (नूनं तावत् शच्या बहुमन्यसे 'सुन्दरस्त्वम् ' शक्र । त्रैलोक्य-सुन्दरी सा यावन्न नयनेषु संघटते ॥) Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 572 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 138) ......Parabhāgah...... (p. 173, v. 545) सो च्चेअ सुणइ सच्चं वअणं पिसुणाण अहिअकडुअंति। जेण सहि कालकडो भक्खिज्जइ देहि-जीअ-हरो॥ (स एव शृणोति सत्यं वचनं पिशुनाना मधिककटुकमिति । येन सखि कालकूटो भक्ष्यते देहिजीवहरः॥) 139) ......Udbhedah...... (p. 174, v. 547) सूर-च्छलेण पुत्तय (? पुत्तिय) कस्स तुमं अंजलिं पणामेसि । हास-क डवखुरमीसा ण होति/हुंति देवाण जोक्कारा॥ (सूर्यच्छलेन पुत्रक (? पुत्रिके) कस्य त्वमञ्जलिं समर्पयसि। हास-कटाक्षोन्मिश्रा न भवन्ति देवानां जयकाराः/नमस्काराः॥) -GS IV. 32 140) ......Udbhedah...... (p. 174,v. 548) गहरइसु ओच्चिएसु (? गहवइसुओच्चिएसु) वि फलहीणेसु (? फलही-बोंडेसु) उअह वहुआए। मोहं भमइ पुलइओ सेअगलंतंगुली/विलग्गसेअंगुली हत्थो॥ (गृहपतिसुतोच्चितेष्वपि|-सुतावचितेष्वपि कसिफलेषु पश्यत वध्वाः। मोघं भ्राम्यति पुलकितो गलत्स्वेदाङ्गुलिहस्तः/विलग्नस्वेदाङ्ग-लिहस्तः॥) -GSIV.59 The Prakrit text as printed, in the poona edition, along with its Sanskrit rendering, hardly makes any sense. 141) ......Udbhedah...... (p. 174, v.549) परिओस-विअसिएहि भणिअं अच्छीहि तेण जणमज्झे। पडिवणं तीअ वि उव्वमंत-सेएहिं अंगेहि ॥ (परितोष-विकसिताभ्यां भणितमक्षिभ्यां तेन जनमध्ये। प्रतिपन्नं तयाप्युद्वमत्स्वेदैरङ्गः॥) -GS IV.41 142) ......Udbhedah...... (p. 174,v. 550) अलिअ-पसुत्तअ-विणिमीलिअच्छ दे सुहअ मज्झ ओआसं। गंड-परिउंबणा-पुलइअंग ण पुणो चिराइस्सं ॥ (अ लीक-प्रसुप्त-विनिमीलिताक्ष प्रार्थये देहि सुभग ममावकाशम्। . गण्ड-परिचुम्बना-पुलकिताङ्ग न पुनश्चिरायिष्यामि ॥) -GS I. 20 Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 143) ...... Udbhedah...... (p. 175, v. 555) This gāthā “ Vihalaiikhalam,” etc., is identical with the one recorded under S. No (26) supra. 144 ) ...... Gūdham...... 145) (p. 176, v. 556) सामाइ सामलिज्जइ अद्धच्छिपलोइरीअ मुह-सोहा । जंबू - बल-कअ - कण्णावअंस- भरिए / भमिरे हलिअ-पुत्ते ॥ ( श्यामाया: श्यामलायते अर्धाङ्क्षिप्रलोकनशीलाया मुखशोभा । जम्बू-वल-कृत-कर्णावतंस-भृते/ भ्रमणशीले हालिक- पुत्रे 11 ) .. Gudham...... जइ देवरेण भणिआ खग्गं घेत्तूण वच्च राअउलं । ता कीस मुख-मुहिआ सअणम्मि णिवेसभइ दिठि ॥ ( यदि देवरेण भणिता खड्गं गृहीत्वा व्रज राजकुलम् । तत् कस्मान्मुग्ध-मुखी शयने निवेशयति दृष्टिम् ॥ ) The Sarasvatikan thabharana reads: (p. 176, v. 559) -GS II. 80 -Cited earlier in SK II. v. 370 The Vajjālagga (S. No. 622, p. 170) reads this gāthā as follows : जइ देवरेण भणिया खग्गं घेत्तूण राउले वच्च । ता कीस मुखडमुही हसिऊण पलोअए सेज्जं ॥ ( यदि देवरेण भणिता खड्गं गृहीत्वा राजकुले व्रज । तत् कस्मान्मुग्धमुखी हसित्वा प्रलोकयति शय्याम् | ) जइ देअरेण भणिआ खग्गं घेत्तूण राउलं वच्च । ताकि सेवअ - बहुए हसिऊण वलोइअं सअणं ॥ ( यदि देवरेण भणिता खड्गं गृहीत्वा राजकुलं व्रज । तत् कि सेवक - वध्वा हसित्वावलोकितं शयनम् ॥ ) 573 -SK II. v. 370 The import of the gāthā ['hiyāli' ( Sk : ' Hrdayavati) a riddle gāthā, a gāthā with a subtle, hidden, overt meaning ] in all the three texts however remains unchanged. Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 574 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 146) .....Gudham..... (p. 176, v. 560) ठूण पुण्णचंदं पोसिअ-पइआइ कीस पम्मुत्ता। चित्त-लिहिअस्स हरिणो चक्के रोसारुणा दिट्ठी ॥ (दृष्ट्वा पूर्णचन्द्रं प्रोषित-पतिकया कस्मात् प्रमुक्ता। चित्र-लिखितस्य हरेश्चक्रे रोषारुणा दृष्टिः॥) 147) ......Suksman . ... ___(p. 177, v. 561) रच्छा-भरिमं (? भमिरं) जारं तरुणी दळूण संकहेइ सहि । एहि चर क्खु सूरो(?चरई सूरो) सरिअं संझाइ तह यामो(? तज्जामो)॥ (रथ्या-भ्रमणशीलं जारं तरुणी दृष्ट्वा संकथयति सखीम् । इदानीं चरति सूर्यः सरितं सन्ध्यायां तद् यामः॥) 148) ......Suksmam...... (p. 177, v. 562) णोल्लेइ अणद्द/अणोल्लमणा अत्ता मं घर-भरम्मि सअलम्मि।' खणमेत्तं जइ संझाइ होइ ण व होइ वीसामो॥ (नुदत्यनामनाः श्वश्रूर्मा गृहभरे सकले। क्षणमात्रं यदि सन्ध्यायां भवति न वा भवति विश्रमः॥) . -Cited earlier in KP III. 18 (p. 77) 149) ......Suksmam..... (p. 178, v. 365) णिअ-कंठ-संठिओ किर विवरीअरओसुआएँ तरुणीए। 'रेहइ तुज्झ' त्ति कओ हारो दइअस्स कंठम्मि । (निज-कण्ठ-संस्थितः किल विपरीतरतोत्सुकया तरुण्या। ' राजते तव' इति कृतो हारो दयितस्य कण्ठे ॥) 150) ......Suksma-(alamkāra-dhvanih)...... (p. 178, v. 566) पाहुणिए तम्मग्गेण णेव तुएँ जवजवेण गंतव्वं । मा तत्थ तुज्झ अंगाणि कंटएहि खविज्जति ॥ (प्राणिके तन्मार्गेण नैव त्वयातिवेगेन गन्तव्यम् । मा तत्र तवाङ्गानि कण्टकैः क्षुभ्यन्ताम् ॥) 151) ......Suksma-(Alamkāra-dhvanili)...... (p. 179, v. 567) परुस-वणे इह माए मिलाअ-/मिलाण-वअणं व तुमऍ गंतव्वं । मा तुह वि हारइज्जउ तअरिलआए वअण-सोहा ॥ (परुष-वने इह सखे म्लानवदनमिव त्वया गन्तव्यम् । मा तवापि ह्रियतां तगरि-लतया वदन-शोभा ॥) Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 575 152) ......Vyajoktih...... (p. 179,v. 568) गहवइ गओम्ह सरणं रक्खसु एअं त्ति अडअणा भणिरी। सहसागअस्स तुरिअं पइणो च्चिअ जारमप्पेइ ॥ (गृहपते गतोऽस्माकं शरणं रक्षनमित्यसती भणनशीला। सहसागतस्य त्वरितं पत्युरेव जारमर्पयति ॥) -GS III. 97 153) ......Vyaioktih...... (p. 180, v. 570) पवखालणकवडेणं जारदंसणे चइअ-पुव्व-परिहाणा। कद्दमिअमहिलसई छिण्णाली पाउसासारे॥ (प्रक्षालनकपटेन (-व्याजेन)जारदर्शने त्यक्त-पूर्व-परिधाना। कर्दमित (वस्त्रम्-)अभिलषति पुंश्चली( = असती कुलटा)प्रावृडासारे॥) 154) ......Vyaioktih...... (p. 180, v. 571) अहों लज्जालुइणी तस्स अ उम्मच्छराइँ पेम्माई। सहिआ-अणो वि णिउणो अलाहि किं पाअराएण ॥ (अहं लज्जालुः (लज्जावती)तस्य चोद्भुटानि( = च निरर्गलानि)प्रेमाणि । - सखीजनोऽपि निपुणः, आस्तां किं पादरागेण ॥) --GS II. 27 155) ......Vyaioktih...... (p. 181, 574) कस्स व ण होइ रोसो दळूण पिआएँ सव्वणं अहरं । सभमर-पउमग्याइणि (-ग्घाइरि)वारिअ-वामे सहसु एहि ॥ (कस्य वा न भवति रोषो दृष्ट्वा प्रियायाः सव्रणमधरम् । सभ्रमर-पद्माघ्रायिणि/पद्माघ्राणशीले वारितवामे सहस्वेदानीम् ॥) -Cited earlier in DHV (pp. 76-77) . 156) ......Vyājoktih...... ___(p. 183, v. 583) मलअ-पवण-प्पहाविए माए मा णिवस हम्मिओआसे। पिअ-परिमल-लोहिअआ (?-हिअहिअआ) मुद्धे तेणेव्व णिवसामि ॥ (मलय-पवन-प्रभाविते सखि मा निवस हावकाशे। प्रिय-परिमल-लोभिता (हृत-हृदया) मुग्धे तेनैव निवसामि ॥) Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 576 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics __157) ......Svabhāvoktih...... (p. 185, v. 592) धावइ विअलिअ-धम्मिल्ल-सिचअ-संजमण-वावड-करग्गा। चंदिल-भअ-विवलाअंत-डिभ-परिमग्गिणी घरिणी/जणणी ॥ (धावति विगलित-धम्मिल ( = केशपाश-)-सिचय-संयमन-व्याप्त-कराना। चंदिल-( = नापित-) भय-विपलायमान-डिम्भ-परिमार्गिणी ( = अन्वेषणशीला) गृहिणी/जननी॥) -GS III.91 158) ......Bhavikam...... (p. 186, v. 594) विसइ पडिप्पह-पत्थिअ-जण-विसर-णिमिज्जमाण-विच्छेअं । णवडतरोम्मुहं (?) कहं वि (?णिरंतर-उम्मुहं कह) वि गोहणं गामरच्छासु ॥ (विशति प्रतिपथ-प्रस्थित-जन-विसर-निर्मीयमाण-विच्छेदम् । निरन्तरोन्मुखं कथमपि गोधनं ग्राम-रथ्यासु ॥) । 159) ......Bhavikam...... __ (p. 187, v. 596) एंति गअण-पेरंतसु/गअणोसंरतेसु कहं वि उम्मुह-समीर-हीरता। थोओप्पाअ/थोआप्पइअ-णिविट्ठा सेलेसु विहंग-संघाआ॥ (आयन्ति (आगच्छन्ति) गगन-पर्यन्तेषु कथमप्युन्मुख-समीर-ह्रियमाणाः । स्तोकोत्पात/स्तोकोत्पतित-निविष्टाः शैलेषु विहङ्ग-सङ्घाताः ॥) , -Gaudavaho 233 160) ......Rasavat..... (p. 190, v. 602) संकेओसुअमणओ गहवइ-धूआ-कडक्ख-सच्चविओ। ता......ण चेअइ (?तंबं ग ण वेअइ)गोउर (? गोवालो)अंबरं धोई ।। (सङकेतोत्सुकमना गृहपति-दुहितृ-कटाक्षावलोकितः। गां गतां न वेत्ति गोपालोऽम्बरं दोग्धि ॥) . 161) ......Rasavat...... (p. 191, v. 603) This gāthā as is presented in the printed text is quite corrupt. It is found in its correct form in the Gathāsaptaśati : ता रुण्णं जा रुव्वइ ता छोणं क्खीणं जाव खिज्जइ अंगं । ता णीससि वरइऍ जाव अ सासा पहुप्पंति ॥ (तावद् रुदित् यावद् रुद्यते तावत् क्षीणं यावत् क्षीवतेऽङगम् । तावनिःश्वासितं वराक्या यावत् श्वासाः प्रभवन्ति ॥) -GS II. 41 Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 577 (p. 192,v. 609) 162) ......Alamkara-cchāyā-sankarah...... काऊण हिरण्णक्खं पढमं जम-दसण-गोअरं जेण। णीआ णिअ-दसण-पहं वसुहा तं सूअरं णमह ॥ (कृत्वा हिरण्याक्षं प्रथम-यम-दर्शन-गोचरं येन । नीता निज-दर्शन-पथं वसुधा तं सूकरं नमत ॥) 163) ......Samkarah...... (p. 203,v.627) This gatha " Annattha kunasu" etc., is the same as verse no. 453 (p. 146) of the text. (Vide S. No. 109) supra. 164) ......Samkarah...... (p. 203, v. 628) तावमवणेइ ण तहा चंदणपंको वि कामि-मिहुणाणं । जह दुस्सहे वि गिम्हे अण्णोण्णालिंगण-महल्ली (?सुहेल्ली)॥ . (तापमपनयति न तथा चन्दनपङकोऽपि कामि-मिथुनानाम् । यथा दुःसहेऽपि ग्रीष्मेऽन्योन्यालिङगनसुखम् ॥) Note : Hemacandra records in his Desi-sadda samgaha (Pt. Bechardas's edition, p. 280): 'Suhe suhelli al/ He further adds : " suhalli" iti anye 1/ 165) ......samkarah...... . (p. 204, . 630) चंदसरिसं मुहं से सरिसो अमएण/अमअस्स मुहरसो तिस्सा। सकअग्गह-णभासु(? रहसु)ज्जल-चुंबणं कस्स सरिसं से ॥ (चन्द्र-सदृशं मुखं तस्याः सदृशोऽमृतेन/अमृतस्य मुखरसस्तस्याः । सकचग्रह-रमसोज्ज्वल-चुम्बनं कस्य सदृशं तस्याः॥) -GS III. 13 166) ......Samkarah...... (p. 204,v.6311 मरणाहितो अहिअं ण दुक्करं अत्थि जीवलोअम्मि। उप्पज्जइ तदुक्खं (? तं दुक्खं)मरणं जस्सोसहं होइ ॥ (मरणादधिकं न दुष्करमस्ति जीवलोके । उत्पद्यते तदुक्खं मरणं यस्योषधं भवति ॥) Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poet! ____167) ......Samkarah...... (p. 204, v. 632) रक्खउ वो दर-पीअ-स्थणस्स बीअं थणं पि मग्गंतो। हत्थो हर-हरिअ-उरद्ध-भाग-भमिरो कुमारस्स ॥ (रक्षतु वो दर-पीत-स्तनस्य द्वितीयं स्तनमपि मार्गयन्। हस्तो हर-हृतोरोऽर्धभाग-भ्रमणशीलः कुमारस्य ॥). 168) ......Samkarah....... (p. 205, v. 634) एक्केण कवड-वलि-बंधणेण भवणे ण माइ गोविंदो। अच्छरिअं भमइ पिआ ओणमिअ-मुही (? ओणअ-मुहि) तिवलि-बंधेवि ॥ (एकेन कपट-बलि-बन्धनेन भुवने न माति गोविन्दः/गोपेन्द्रः। . माश्चयं भ्रमति प्रियावनतमुखी त्रिवलि-बन्धेऽपि ॥) Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XIX Prakrit Verses In Rasagangadhara: In one of his introductory verses to the Rasagangadhara Jagannātha Paņdita, the last great writer on Sanskrit Poetics (C. 1620-1665), proudly declares that all the examples cited in this work on poetics are his own and he has not borrowed from other poet's works.' All these examples are in Sanskrit. We come across hardly half a dozen verses in Prakrit which he quotes from Mammata's Kavyaprakasa in the course of his theoretical discussidns : from Mokrit. We not borr 1) Bhama dhammia visattho...... (p. 15) भम धम्मिअ वीसत्थो/वीसद्धो सो सुणओ अज्ज मारिओ तेण । गोला-णइ-कच्छ-कुडंग-वासिणा दरिअ-सीहेण ॥ (भम धार्मिक विश्वस्तः/विस्रब्धः स शुनकोऽद्य मारितस्तेन । गोदा-नदी-कच्छ-कुञ्ज ( = लतागहन-)वासिना दृप्त-सिंहेन ॥) This gatha (GS II. 75) is cited in Kavyaprakasa (p. 253). (p. 16) 2) Aunniddam dobballam...... ओण्णिदुं दोब्बल्लं चिता अलसत्तणं सणीससि। मह मंदभाइणीए केरं सहि तुह वि अहह परिहवइ ॥ (औन्निद्रयं दौर्बल्यं चिन्तालसत्वं सनिःश्वसितम्। मम मन्दभागिन्याः संबन्धि सखि तवप्यहह परिभवति ॥) This gatha is cited in Kā vyaprakāśa (p. 73). * The Rasagangādhara by Jagannātha Pandita, with the commentary fof Nagesa Bhatta, Kavyamālā 12, 5th edition, "Nirnaya-Sāgar." Press, Bombay, 1939. 1) निर्माय नूतनमुदाहरणानुरूपं ___ काव्यं मयात्र निहितं न परस्य किञ्चित् । कि सेव्यते सुमनसां मनसापि गन्धः कस्तूरिकाजननशक्तिभृता मृगेण ॥ -Rasagaigadhara p.3 Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 580 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 3) Ale le saddah (?) samuppadia...... (p. 65) This speech of Viduşaka is in prose : 'अले ले सज्जो समुप्पाडिअ-हरिय-कुसगंथिमयाच्छमाला-पइवित्ति (?-परिवित्ति). विस्संभिअ बालविहवंदःकअणा (? बालविहवंदक्करणा)वम्हणा... ('अरे रे सद्यः समुत्पाटित-हरित-कुश-ग्रन्थिमयाक्षमाला-परिवृत्ति विनम्भित-बालविधवान्तःकरणा ब्राह्मणाः') (p. 155) 4) Eddahahamettatthaniā...... एदहमेत्तत्थणिआ एदहमेत्तेहि अच्छिवत्तेहिं । एदहमेत्तावत्था एहहमेत्तेहिं दिअहेहिं ॥ (एतावन्मात्रस्तनिका एतावन्मात्राभ्यामक्षिपत्राभ्याम्। एतावन्मात्रावस्था ए This gathā [GS (W)973] is cited in Kavyaprakasa (p. 67). 5) Dhumdhummainto hi marihisi...... (p. 215) And, 6) Dhundhulanto narihasi...... (p. 278) These two verses are not independent gāthas but they are identical with slight difference. in the opening words: ढुंढल्लंतु मरीहिसि/मरोहसि कंटअकलिआई केअइवणाई। मालइ-कुसुमेण समं भमर भमंतो न पाविहिसि ॥ (गवेषयन् मरिष्यसि कण्टक-कलितानि केतकीवनानि । मालती-कुसुमेन समं भमर भमन् न प्राप्स्यसि ॥) This gatha [GS (W)985] is cited in Kavyapraka sa, (p. 574). with a few variants. Note : Hemacandra states in his Prakrit Grammar that 'dhundhulla' may be used for Vgaves (VIII. 4.189 ) or for / bhram (VIII. 4.161). Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chapter XX Visvesvara's Alamkara-Kaustubha* : Prakrit Text Restored In his " Index of authors and works on Sanskrit Poetics" P. V. Kane records five works by different authors bearing the name Alamkarakaustubha. Here we are concerned with the Alamkārakaustubha of Visvesvara Pandit who flourished in the First half of the 18th century. In this work there are over one hundred Prakrit verses quoted by Visvesvara to illustrate various figures of speech. With one or two exceptions these verses are easily traceable to their sources: 1) Ukkhaadumam va selam (p. 28) उक्खअ-दुमं व सेलं हिम-हअ-कमलाअरं व लच्छि-विमुक्क । पीअ-मइरं व चसअं बहुल-पओसं व मुद्धअंदविरहिअं॥ (उत्खातद्रुममिव शैलं हिमहतकमलाकरमिव लक्ष्मी-विमुक्तम् । पीतमदिरमिव चषकं बहुल-प्रदोषमिव मुग्धचन्द्रविरहितम् ॥) -Setu II. 5 (Calcutta edn) -, II. 11 (NS edn) 2) __ (p. 35) Ua niccalanippanda...... उअ णिच्चल-णिप्पंदा भिसिणी-पत्तम्मि रेहइ बलाआ। णिम्मल-मरगअ-भाअण-परिट्ठिआ संख-सुत्ति व्व ॥ (पश्य निश्चल-निष्पन्दा बिसिनी-पत्रे राजते बलाका। निर्मल-मरकत-भाजन-परिस्थिता शङखशुक्तिरिव ॥) -GS I. 4 *3) Samiharautthaio...... (p. 36) संझाराउत्थइओ दोसइ गअणम्मि पडिवा-अंदो। रत्त-दुऊलंतरिओ व्व णह-णिहाओ णव-वहूए । (सन्ध्या-राग-स्थगितो दृश्यते गगने प्रतिपदा-चन्द्रः । रक्त-दुक्लान्तरित इव नखनिधातो नव-वध्वाः॥) -Cf. GS VI. 69 The Alaikāra-Kaustubha of Visvesvara Pandit with his own gloss, ed by M. M. Pandit Sivadatta and K. P. Parab, Kavyamala. 66, "Nirnaya-Sagara" Press, Bombay, 1898. Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 582 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 4) Ajjai nilakancua..... (p. 36) अज्जाइ णील-कंचुअ-भरिदुच्चरिअं(-भरिउव्वरिअं)विहाइ थणवढें । जल-भरिअ-जलहरंतर-दरुग्गरं चंदबिबं व॥ (आर्याया नीलकञ्चुक-भरितोच्चारितं (-भृतोर्वरितं) विभाति स्तनपृष्ठम् । जल-भूत-जलधरान्तरदरोद्गतं चन्द्रबिम्बमिव ॥) -GS IV. 95 5) Acchii ta thaissam...... __(p. 38) अच्छीइँ ता थइस्सं दोहिँ वि हथेहि तम्मि दिम्मि। अंगं कलंब-कुसुमं व मउलिअं(? पा. भे. पुलइअं) कहँ णु ढक्किस्सं ।। (अक्षिणी तावत् स्थगयिष्यामि द्वाभ्यामपि हस्ताभ्यां तस्मिन्दृष्टे । अङ्गं कदम्ब-कुसुममिव मुकुलितं (पा. भे. पुलकितं) कथं नु छादयिष्यामि ॥) -GS IV. 14 6) Viasiatamaianilam...... (p. 38) विअसिअ-तमाल-णीलं पुणो पुणो चल-तरंग-कर-परिमठें। फुल्लेला-वण-सुरहिं उअहि-गइंदस्स दाणलेहं व ठिअं॥ (विकसित-तमाल-नीलां पुनः पुनश्चल-तरङ्ग-कर-परिमृष्टाम् । फुल्लैलावनसुरभिमुदधिगजेन्द्रस्य दानलेखामिव स्थिताम् ॥) -Setu I. 63 (p. 39) 7) Aha gamia nisasamaam...... अह गमिअ णिसा-समअं गंभीरत्तण-दढ-ट्ठिअम्मि समुद्दे। रोसो राहव-वअणं उप्पाओ चंदमंडलं व विलग्गो ॥ (अथ गमित-निशा-समयं गम्भीरत्व-दृढ-स्थिते समुद्रे । रोषो राघव-वदनमुत्पातश्चन्द्रमण्डलमिव विलग्नः ॥) -Setu V. 13 लगा। 8) Samkhohiakamala saro...... (p. 39) संखोहिअ-कमल-सरो संझाअव-अंब-धाउ-कद्दमिअ-मुहो। ठाण-प्फिडिओ व्द गओ रत्ति भमिऊण पडिणिउत्तो दिअहो॥ (संक्षोभित-कमल-सराः सन्ध्यातप-ताम्र-धातु-कर्दमित-मुखः। स्थान-भ्रष्ट इव गजो रात्रि भ्रमित्वा प्रतिनिवृत्तो दिवसः ॥) -SetuXII. 17 Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 583 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 9) la ņiamiasuggivo...... (p. 40) इअ णिअमिअ-सुग्गीवो रामंतेण वलिओ पिआमह-तणओ। . परिमट्ठ-मेरु-सिहरो सूरहिमुहो व्व पलअधूमुप्पीडो॥ (इति नियमित-सुग्रीवो रामान्तेन वलितः पितामह-तनयः। परिमृष्ट-मेरु-शिखरः सूर्याभिमुख इव प्रलयधूमोत्पीडः॥) -Setu IV. 37 10) Khudiuppadiamunalam...... (p. 40) खुडिउप्पइअ-मुणालं दळूण पिअं व सिढिलिअ-(? सिढिल-)वल णलिणि । महुअरि-महुरुल्लावं महुमअ-अंबं मुहं व घेप्पइ कमलं॥ (खण्डितोत्पतित-मृणालां दृष्ट्वा प्रियामिव शिथिल-वलयां नलिनीम् । मधुकरी-मधुरोल्लापं मधु-मद-तानं मुखमिव गृह्यते कमलम् ॥) -Setu I. 30 (p. 41) 11) Vanadaramasimailaggo...... वणदव-मसि-मइलंगो रेहइ विझो घणेहिँ धवलेहि । खीरोअ-मंथणुच्छलिअ-दुद्ध-सित्तो व्व महु-महणो॥ (वनदव-मषी-मलिनाङ्गो राजते विन्ध्यो घनवलैः । क्षीरोदमन्थनोच्छलित-दुग्ध-सिक्त इव मधुमथनः ॥) -GS II. 17 !2) Muhalaghanavippainnam...... ___(p. 42) मुहल-घण-विप्पइण्णं जल-णिवहं भरिअ (सअल)-णह-महि-विवरं । णइ-मुह-पल्लत्यंत अप्पाण विणिग्गअं जसं व पिअंतं ॥ (मुखर-घन-विप्रकीर्ण जलनिवहं भृत-सकल-नभो-मही-विवरम् । नदीमुखपर्यस्यन्तमात्मनो विनिर्गतं यश इव पिबन्तम् ॥) -Setu II.9 (Calcutta edn); , II. 5 (NS edn) 13) Sarae sarammi pahia...... (p. 43) सरए सरम्मि पहिआ जलाई कंटोट्ट-सुरहि-गंधाइ। धवलच्छाइ सअण्हा पिअंति दइआण व मुहाई ॥ (शरदि सरसि पथिका जलानि नीलोत्पलसुरभिगन्धानि । धवलाच्छानि (धवलाक्षाणि) सतृष्णाः पिबन्ति दयितानामिव मुखानि ॥) -GS VII. 22 Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 584 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poeties _14) Laddhāsāena ciram...... (p. 108) लद्धासाएण चिरं सुर-बंदि-परिग्गहे णिसाअरवइणा। सीआ रक्खस-वसई (पा. भे. वसहि) दिट्ठिविसहरं विसोसहि व्व उवणीआ॥ (लब्धास्वादेन चिरं सुर-बन्दी-परिग्रहे निशाचर-पतिना। सीता राक्षस-वस विषौषधिरिवोपनीता॥) -Setu IV.64 (Calcutta edn) ,, IV. 63 (NS edn) 15) Agghai chivai cumbai...... (p. 108) अग्घाइ छिवइ चुंबइ ठवेइ हिअअम्मि जणिअ-रोमंचो । जाआ-कवोल-सरिसं पेच्छह पहिओ महुअ-पुष्पं ॥ (आजिघ्रति स्पृशति चुम्बति स्थापयति हृदये जनित-रोमाञ्चः । जाया-कपोल-सदृशं पश्यत पथिको मधूक-पुष्पम् ॥) -GS VIL. 39 Note : The second balf of this gātha as printed in the text of Alamkära-Kaustubha is. metrically defective. 16) Saalakaranaparavisa...... (p. 110) सकल-करण-पर-वीसाम-सिरि-विरअणं (? विअरणं)ण सरस-कव्वस्स । दोसइ अहव णिसम्मइ सरिसं अंसंसमेत्तेण ॥ (सकल-करण-पर-विश्राम-श्रीविरचनं (? वितरणं)न सरस-काव्यस्य । दृश्यतेऽथवा निशम्यते सदशमंशांशमात्रेण ॥) -First cited in KP (X v. 400, p. 567); GS (W) 995 17) Candasarisam muham se...... (p. 115) चंदसरिसं मुहं से सरिसो अमअस्स मुहरसो तिस्सा। स-कअग्गह-रहसुज्जल-चुंबणअं कस्स सरिसं से ॥ (चन्द्रसदृशं मुखं तस्याः सदृशोऽमृतस्य मुखरसस्तस्याः । सकचग्रह-रमसोज्ज्वलचुम्बनकं कस्य सदृशं तस्याः ॥) . -GS III. 13 18) Disai viddumaai.bam...... (p. 117) दोसइ विदुम-अंबं सिंदूरारुण (पा. भे. राहअ) गइंदकुंभ-च्छाअं । मंदर-धाउ-कलंकिअ वासुइ-मंडल-णिअक्कलं रवि-बिबं ॥ (दृश्यते विद्रुम-तानं सिन्दूरारुण (पा. भे राहत)-गजेन्द्र-कुम्भ-च्छायम् । मन्दर-धातु-कलङ्कित-वासुकि-मण्डल-वर्तुलं रवि-बिम्बम् ॥) -Setu X. 8 Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 585 19) Dhundholanto marihisi...... (p. 134) ढंढल्लंतो मरिहिसि कंटअ-कलिआइ केअइवणाई । मालइ-कुसुमसरिच्छं भमर भमंतो ण पाविहिसि ॥ (गवेषयन्मरिष्यसि कण्टक-कलितानि केतकी-वनानि । मालती-कुसुम-सदृक्षं भ्रमर म्रमन्नपि न प्राप्स्यसि ॥) -First cited in KP (X v. 407, p. 574); GS (W) 985 (p. 135) 20) Jam tujha sal jaa....... जं तुज्झ सई जाआ असईओ जं च सुहअ अम्हे वि। ता किं फुट्टउ बीअं तुझ समाणो जुआ णथि ॥ (यत्तव सती जाया असत्यः सुभग यद् वयम् । तत् किं स्फुटतु. बीजं तव समानो युवा नास्ति ॥) -GS III. 28 21) Aha sarasadantamandala...... (p. 139) __ अह सरस-दंत-मंडल-कवोल-पडिमा-गओ मअच्छीए । अंतो सिंदूरिअ-संखवत्त-करणि वहइ चंदो ॥ (असौ सरसदन्तमण्डलकपोलप्रतिमागतो मृगाक्ष्याः । अन्तः सिन्दुरित-शङखपात्र-सादृश्यं वहति चन्द्रः ॥) -GS III. 100 22) Gehan va vittarahiain...... (p. 141) गेहं व वित्तरहिअं उज्झर-कुहरं व सलिल-सुण्णकिअं (पा.मे. सुण्णविअं)। गोहण-रहिअं गोठं व तीऍ वअणं तुह विओए ॥ (गेहमिव वित्तरहितं निर्झर-कुहरमिव सलिल-शून्यीकृतम् (शून्यितम्)। गोधन-रहितं गोष्ठमिव तस्या वदनं तव वियोगे ॥) -GS VII.9 . 23) Vahi vva vejjharahio...... (p. 142) वाहि व्व वेज्ज-रहिओ धणरहिओ सुअणगेहवासो व्व । रिउ-रिद्धि-दंसणं विअ दूसहणिज्जो तुह विओओ ॥ (व्याधिरिव वैद्यरहितो धनरहितः सुजनगेहवास इव । रिपु-ऋद्धि-दर्शनमिव दुःसहनीयस्तव वियोगः ॥) -GS IV. 63 Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 586 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 24) Jalai vadavānalo via...... ___ (p. 142) जलइ वलवाणलो विअ फुट्टइ सेलो व्व रामबाणाहिहओ। रसइ जलओ व्व उअही खुहिओ लंघेइ मारुओ व्व णहअलं ॥ (ज्वलति वडवानल इव स्फुटति शैल इव रामबाणाभिहतः। रसति जलद इवोदधिः क्षुभितो लङघयति मारुत इव नभस्तलम् ॥) -Setu V. 80 (Calcutta edn) ,, V.77 (NS edn) 25) Vahai va mahialabhario...... (p. 182) वहइ व महिअलभरिओ गोल्लेइ व पच्छओ धरेइ व पुरओ। पेल्लेइ व पासगओ गरुआइ व उवरिसंठिओ तम-णिवहो ॥ (वहतीव महीतलभूतो नोदयतीव पश्चाद्धारयतीव पुरतः। प्रेरयतीव (? पीडयतीव) पार्श्वगतो गुरुकायत इवोपरिसंस्थितस्तमोनिवहः ॥) -Setux.30 26) Sohai visuddhakirano...... (p. 214) सोहइ विसुद्ध-किरणो गअण-समुद्दम्मि रअणि-वेला-लग्गो। तारा-मोत्ता-वअरो फुड-विहडिअ-मेह-सिप्पि-संपुड-मुक्को ॥ (शोभते विशुद्ध-किरणो गगन-समुद्रे रजनि-वेला-लग्नः। , तारा-मुक्ता-प्रकरः स्फुट-विघटित-मेघ-शुक्ति-संपुट-मुक्तः ॥) । -Setu I. 22 27) Pinapaoharalaggam...... (p. 215) पीण-पओहर-लग्गं दिसाणे पवसंत-जलअ-समअ-विइण्णं । सोहग्ग-पढम-इण्हं पम्माअइ सरस-णहवअं इंदहणुं ॥ . (पीन-पयोधर-लग्नं दिशां प्रवसज्जलद-समय-वितीर्णम् । सौभाग्य-प्रथम-चिह्न प्रम्लायति सरस-नखपदमिन्द्रधनुः ॥) -Setu I. 24 28) Mammahadhanunigghoso...... (p. 216) मम्मह-(पा. मे. वम्मह)-धणु-णिग्योसो कमल-वण-क्खलिअ-लच्छि-णेउर-सहो । सुब्वइ कलहंस-रवो महु अर-(पा. भे. महुअरि.)वाहित्त-णलिणि-पडिसंलावो ॥ (मन्मथ-धनुर्निर्घोषः कमल-वन-स्खलित-लक्ष्मी-नूपुर-शब्दः ।। श्रूयते कलहंसरवो मधुकर (पा. मे. मधुकरी-)व्याहृत-नलिनी-प्रतिसंलापः ॥) -Setu I. 29 Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 587 29) Pausalacchipaoharehi...... (p. 218) Note : The two halves of the GS VI. 77 have been wrongly transposed : उव्वहइ णव-तिणंकुर-रोमंच-पसाहिआई अंगाई। पाउस-लच्छीअ पओहरेहिं पडिपेल्लिओ विझो॥ (उद्वहति नवतॄणांकुररोमाञ्च-प्रसाधितान्यङगानि । प्रावृड्-लक्ष्म्याः पयोधरैः पयोधराभ्यां प्रतिप्रेरितो(? पीडितो)विन्ध्यः ॥) -GS VI. 77 30) Vavasaaraipaosa...... (p. 221) ववसाअ-रइ-पओसो रोस-गइंदस्स (पा. भे. गइंद-दिढ-)सिखला-पडिबंधो। कह कह वि दासरहिणो जअ-केसरि-पंजरो गओ घण-समओ॥ (व्यवसाय-रवि-प्रदोषो रोषगजेन्द्रस्य (पा. भे. गजेन्द्र-दृढ-)शृंखला-प्रतिबन्धः। कथं कथमपि दाशरथेर्जयकेसरिपञ्जरो गतो घन-समयः ॥) -SetuI. 14 31) Mānadumaparusapavana...... (p. 221) माणदुमपरुसपवणस्स मामि सव्वंग-णिव्वुइअरस्स । अवऊहणस्स भई रइ-णाडअ-पुव्वरंगस्स ॥ (मान-द्रुम-परुष-पवनस्य मातुलानि (? सखि ) सर्वाङ्गनिर्वृतिकरस्य । अवगूहनस्य भद्रं रति-नाटक-पूर्वरङ्गस्य ॥) -GS IV. 44 .32) Kesesu balamodia...... ' (p. 236) केसेसु बलामोडिअ तेण समरम्मि जअस्सिरी गहिआ। जह कंदराहिँ विहुरा तस्स दढं कंठअम्मि संठविआ ॥ (केशेषु बलादामोट्य ( = बलात्कारेण) तेन समरे जयश्रीर्गृहीता। यथा कन्दराभिविधुरास्तस्य दृढं कण्ठे संस्थापिताः ॥) -First cited in KP (IV v. 65, p. 140); GS (W) 977 (p. 243) 33) Ambahara vidure...... अंबाहरा विदूरे कामं मे सुरहि तारेइ । सरसा वि दुरेहाली करणेसुवि दुद्धरा सहसा ॥ (ताम्राधरा विदूरे (ऽपिटूरे) कामं मे सुरभिस्तारयति । सरसापि द्विरेफाली करणेष्वपि दुर्धरा सहसा ॥) - Visvešvara Panditasya Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 588 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics For the Sanskrit Construction' read the vrtti on it (p. 243). . 34) Alasasiramani dhutta...... (p. 259) अलस-सिरोमणि धुत्ताण अग्गिमो पुत्ति धण-समिद्धिमओ। इअ भणिएण णअंगी पप्फुल्ल-विलोअणा जाआ॥ (अलस-शिरोमणिधूर्तानामग्रिमः पुत्रि धन-समृद्धिमयः । इति भणितेन नताङ्गी प्रफुल्ल-विलोचना जाता॥) -First cited in KP (IV. v. 60, p. 135); GS (W) 970 (p. 263) .. 35) Gharinia mahānasakamma...... घरिणीअ महाणस-कम्म-लग्ग-मसि-मइलिएण हत्थेण। छित्तं मुहं हसिज्जइ चंदावत्थं ग पइणा ॥ (गृहिण्या महानस-कर्म-लग्न-मषी-मलिनितेन हस्तेन । स्पृष्टं मुखं हस्यते चन्द्रावस्थां गतं पत्या ॥) -GS I. 13 36) Tam se gunammi jaam...... (p. 269) तं से गणम्मि जाअं कलंब-गंधेण जं गआ मोहं । इहरा गज्जिअ-सद्दो जीएण विणा ण वोलंतो ॥ (तत्तस्या गणे जातं कदम्ब-गन्धेन यद्गता मोहम् । इतरथा गजित-शब्दो जीवेन विना नागमिष्यत् ॥) -Gahakosa 498; Cf. SK V. v. 344, p. 676; GS (W) 711 37) Ranņāu tanaṁ rannāu...... (p.-269) रण्णाउ तणं रण्णाउ पाणि सव्व सअंगाहं। तह वि मआणं मईणं अ आमरणंताई पेम्माइं॥ (अरण्यात्तृणमरण्यात्पानीयं सर्वकं स्वयंग्राह्यम् । तथापि मृगाणां मृगीणां च आमरणान्तानि प्रेमाणि ॥) -GS III. 87 38) Niddam lahanti kahiam...... (p. 269) णि लहंति कहिलं सुणंति खलिअक्खरं ण जपति । जाहिं ण दिट्ठो सि तुमं ताओ च्चिअ सुहअ सुहिआओ ॥ (निद्रा लभन्ते कथितं श्रृण्वन्ति स्खलिताक्षरं न जल्पन्ति । याभिर्न दृष्टोऽसि त्वं ता एव सुभग सुखिताः ॥) -GS V. 18 Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 589 39) Rasia viattha vilasia...... (p. 270) रसिअ विअट (? विअड) विलासिअ समअण्णअ सच्चअं असोओ सि । वर-जुअइ-चलण-कमलाहओ वि जं विअससि सतण्हं ॥ (रसिक विदग्ध विलासिन्समयज्ञ सत्यमशोकोऽसि । वर-युवति-चरण-कमलाहतोऽपि यद्विकससि सतृष्णम् ॥) -GS V.5 40) Dhūlimailo vi pañkarkio vi...... (p. 272) धूलि-मइलो वि. पंकंकिओ वि तणरइअ-देह-भरणो वि । तह वि गओ च्चिअ (पा. भे. गइंदो)गरुअत्तणेण ढक्कं समुब्वहइ ॥ (धूलि-मलिनोऽपि पङ्काङ्कितोऽपि तृण-रचित-देह-भरणोऽपि । तथापि गज एव(पा. भे. गजेन्द्रो) गुरुकत्वेन ढक्कां समुद्वहति ॥) -GS VI. 26 41) Annam ladahattanaam...... (p. 278) अण्णं लडहत्तण अण्ण च्चिअ कावि वत्तणच्छाआ। सामा सामण्ण-पआवइणो रेह च्चिअ ण होइ॥ (अन्यल्लटभत्वम् ( = सौकुमार्यम्, सौन्दर्यम्)अन्यैव काऽपि वर्तनच्छाया। श्यामा सामान्यप्रजापते रेखैव न भवति ॥) . -First cited in KP (X. v. 450, p. 630); GS (W) 969 42) To ciravioatanuo...... (p. 278) . तो चिर-विओअ-तणुओ सइ वाहोमट्ठ-मउअ-जीआ-घाओ। जाओ अण्णो च्चिअ से विलइअघणुमेत्तवावडो वामभुओ ॥ (ततश्चिरवियोगतनुकः सदा बाष्पावमृष्टपदुकजीवाघातः । जातोऽन्य एवास्य विगलित (? विलगित) धनुर्मात्रव्याप्तो वामभुजः॥) -Setu V. 21 43) To harivaijasapantho...... (p. 280) तो हरिवइजसपंथो राहव-जीअस्स पढमहत्थालंबो। सीआ-बाह-विहाओ (-पा. भे. विमोक्खो-) दहमुह-वज्झ-दिअहो उवगओ सरओ ॥ (ततो हरिपतियशःपथो राघवजीवस्य प्रथमहस्तालम्बः । सीताबाष्पविघातो (पा. भे. विमोक्षो)दशमुख-वध्य-दिवस उपगता शरत् ॥) -SetuI. 16 Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 590 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics Note : On p. 283 L 14 the printed text reads : ____ “सा मासामण्णे" इत्यादाविव The Prakrit text, intended here, is : सामा सामण्ण (पआवइणो रेह च्चिअ ण होइ ।) This is the second half of the gatha ' Annam ladahattanaam,' etc., cited on p. 278 supra. 44) (p.291) Phalasampattia samonadim...... फलसंपत्तीअ समोणआई तुंगाइ फल-विपत्तीए । हिअआइ सुपुरिसाणं महातरूणं व सिहराइं॥ (फलसंपत्या समवनतानि तुङ्गानि फलविपत्त्या । हृदयानि सुपुरुषाणां महातरूणामिव शिखराणि ॥) -GS III. 82 45) Mukkasalilā jalaharā...... (p. 291) मुक्कसलिला जलहरा अहिणव-दिण्ण-फला अ पाअव-णिवहा । लहुआ वि होंति गरुआ समरमुहोहरिअमंडलग्गा अ भुआ ॥ (मुक्त-सलिला जलधरा अभिनवदत्तफलश्च पादप-निवहाः। लघवोऽपि भवन्ति गुरवः समरमुखावहृतमण्डलानाश्च भुजाः ॥) Setu III. 37/38 (Calcutta édn) 46) Chajjai pahussa laliam...... (p. 291) छज्जइ पहुस्स ललिअं पिआइ माणो खमा समत्थस्स। . जाणंतस्स अ भणि मोणं अ अआणमाणस्स ॥ (शोभते प्रभोर्ललितं प्रियाया मानः क्षमा समर्थस्य । जानतश्च भणितं मौनं चाजानतः॥) -GS III. 43 47) Nindai miarikakirane...... (p. 291) णिदइ मिअंककिरणे खिज्जइ कुसुमाउहे जुउच्छइ रअणि । झीणो वि णवरि झिज्जइ जीवेज्ज पिए त्ति मारुइं पुच्छंतो॥ (निन्दति मृगाङ्क-किरणान् खिद्यते कुसुमायुधे जुगुप्सते रजनीम् । क्षीणोऽपि केवलं क्षीयते जीवेत् प्रियेति मारुतिं पृच्छन् ॥) -Setu V.5 48) Agghai chivai cumbai...... (p. 292) This gātha (GS VII. 39) is already cited earlier on p. 108. Vide S. No. (15) supra. Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 591 49) Jalananivahammi salilam..... (p. 294) जलणणिवहम्मि सलिलं साणलणिवहुच्छलंतसलिलम्मि णहं । सलिलणिवहोत्थअम्मि अ अत्थाअइ णहअले दसदिसाअक्कं ॥ (ज्वलन-निवहे सलिलं सानल-निवहोच्छलत्-सलिले नमः । सलिल-निवहावस्तृते चास्तायते नभस्तले दशदिक्चक्रम् ॥) -Setu V. 74 50) Paurajuano gamo...... (p. 295) पउर-जुआणो गामो महुमातो जोवणं पई ठेरो। जुण्णसुरा साहीणा असई मा होउ कि मरउ ॥ (प्रचुरयुवा ग्रामो मधुमासो यौवनं पतिः स्थविरः । जीर्णसुरा स्वाधीना असती मा भवतु किं प्रियताम् ॥) -GS II. 97 51) (p. 295) Ruam acchisu thiam...... रूअं अच्छीसु ठिअं फरिसो अंगेसु जंपिअं कण्णे । हिअ हिअए णिहि विओइअंकि त्य देवेण ॥ (रूपमक्ष्णोः स्थितं स्पर्शोऽङ्गषु जल्पितं कर्णे। हृदयं हृदये निहितं वियोजितं किमत्रदेवेन ॥) को -GS II. 32 52) Arānam vi honti muhe...... (p. 298) अण्णाण वि होंति महे पम्हल-धवलाई दोहकसणाई। णअणाई सुंदरीणं तह वि हु दळुण आणंति ॥ (अन्यासामपि भवन्ति मुखे पक्ष्मल-धवलानि दीर्घ-कृष्णानि । नयनानि सुन्दरीणां तथापि खलु द्रष्टुं न जानन्ति ॥) -GSV.70 53) Saccam jārai datthum .... (p. 308) सच्चं जाणइ वटुं सरिसम्मि जणम्मि जुज्जए राओ। मरउ ण तुमं भणिस्सं मरणं पि सलाहणिज्जं से ॥ (सत्यं जानाति द्रष्टुं सदृशे जने युज्यते रागः । नियतां न त्वां मणिष्यामि मरणमपि श्लाघनीयं तस्याः ॥) -GS I. 12 Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 592 54) Akurikumamacandanam...... अकुंकुममचंदणं दस- दिसा- वहू-मंडणं असेहर (पा. भे. अकंकण ) मकुंडलं भुवणमंडलीभूसणं । असोसणममोहणं मअरलंछणस्सा उहं नहअलम्मि पुंजिज्जइ ॥ मिअंक किरणावली ( अकुङ कुममचन्दनं दशदिशा- वधू- मण्डन मशेखर (मकङ्कण) मकुण्डलं अशोषणममोहनं मृगाङ्ककिरणावली 55 ) Gamiā kadambavāā....... Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics (p. 313) मकरलाञ्छन स्यायुधं नभस्तले पुञ्जीक्रियते ॥ ) 56 ) So ko vi gunāisao...... भुवनमण्डलीभूषणम् । गमिआ कलंबवा दिट्ठे मेहंधआरिअं गअणअलं । सहिओ गज्जिअ सद्दो तह वि हु से णत्थि जीविए आसंघो ॥ ( गमिताः कदम्बवाता दृष्टं मेघान्धकारितं गगनतलम् । सोढो गजितशब्दस्तथापि खल्वस्या नास्ति जीवितेऽध्यवसायः ॥ ) — Setu I. 15 S7 ) Param jonhā unhā...... — Karpuramañjari III. 26 (p. 316) सो को वि गुणाइसओ ण आणिमो मामि कुंदकलिआए । अच्छी हि चिच पाउं अहिलस्सइ जेण भसलेण ॥ ( स कोऽपि गुणातिशयो न जानीमो मातुलानि ( सखि) कुन्दकलिकायाः । अक्षिभ्यामेव पातुमभिलष्यते येन भ्रमरेण ॥ ) (p. 316) — Cf. GS VI. 91 (p. 322) परं जोन्हा उण्हा गरल - सरिसो चंदणरसो खअ क्खारो हारो रअणि-पवणा देहतवणा । मुणाली बाणाली जलइ अ जलद्दा तणुलआ वरिट्ठा जं दिट्ठा कमलवअणा दोहणअणा (? सा सुणअणा ॥ ) ( परं ज्योत्स्नोष्णा गरलसदृशश्चन्दनरसः क्षतक्षारो हारो रजनि - पवना देहतपनाः । मृणाली बाणालिज्र्ज्वलति च जलार्द्रा तनुलता वरिष्ठा यद् दृष्टा कमलवदना सा सुनयना ॥ ) — Karpuramañjari II. 11 Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 593 58) Kisalaakaracaranā...... (p. 322) किसलअ-कर-चरणा वि हु कुवलअ-णअणा मिअंकवअणा वि । अहह णवचंपअंगी तह वि (हु)तावेइ अच्छरिअं ॥ (किसलय-कर-चरणाऽपि खलु कुवलय-नयना मृगाङ्कवदनाऽपि । अहह नव-चम्पकाङ्गी तथापि खलु तापयत्याश्चर्यम् ।) -Karpūramañjari II. 42 (p. 323) 59) Sarasā vi sūsai ccia....... सरसा वि सूसइ च्चिअ जाणइ दुक्खाइँ मुद्ध-हिअआ वि । रत्ता वि पंडुर च्चिअ जाआ वरई तुह विओए ॥ (सरसापि शुष्यत्येव जानाति दुःखानि मुग्धहृदयापि । रक्तापि पाण्डुरैव जाता वराकी तव वियोगे ॥) -GS VI. 33 60) Kampai mahindaselo..... (p. 324) कंपइ महिंदसेलो हरिसंखोहेण दलइ मेइणि-वेढं। सइ दुद्दिण-तण्णाओ णवर ण उद्धाइ मलअ-वण-कुसुम-रओ ॥ (कम्पते महेन्द्रशैलो हरिसंक्षोभेण दलति मेदिनी-वेष्टम् (पीठम्)। सदा दुर्दिना केवलं नोद्धावति मलय-वन-कुसुम-रजः ॥) -Setu VI. 22 61) (p. 330) Diahe diahe susai...... दिअहे दिअहे सूसइ संकेअअ-भंग-वडिआसंका। आवंडुरोणअमुही कलमेण समं कलमगोवी ॥ (दिवसे दिवसे शुष्यति संकेतक-भङ्ग-वर्धिताशङ्का । आपाण्डुरावनतमुखी कलमेन समं कलम-गोपी ॥) -GS VII. 91 . 62) Dhirena nisāāmā...... (p. 330) धीरेण णिसाआमा हिअएण समं अणिट्ठिआ उवएसा। . उच्छाहेण सह भुआ बाहेण समं गलंति से उल्लावा ॥ (धैर्येण निशायामा हृदयेन सममनिष्ठिता उपदेशाः । उत्साहेन सह भुजौ बाष्पेण समं गलन्ति तस्योल्लापाः ॥) -Setuv.7 Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 594 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 63) Suhaucchaam janan dullaha m...... (p. 334) सुहउच्छअं जणं दुल्लहं पि दूराहि अम्ह आणेत । उअआरअ जर जीअं पि णेत ण कआवराहो सि ॥ (सुखपृच्छकं जनं दुर्लभमपि दूरादस्माकमानयन् । उपकारक ज्वर जीव (जीवित)मपि नयन्न कृतापराधोऽसि ॥) -GS I. 50 (p. 334) 64) Vaeriena bhariam...... वाएरिएण भरिअं अच्छि कण्णऊर-उप्पल-रएण। फुक्कतो अविइण्हं चुंबतो को सि देवाणं ॥ (वातेरितेन भूतमक्षि कर्णपूरोत्पलरजसा । फूत्कुर्वन्नवितृष्णं चुम्बन कोऽसि देवानाम् ॥) -Cf.GS II.76 65) Jammantare vi calanam...... (p. 334) जम्मंतरे वि चलणं(? चलणे)जीएण खु मअण तुज्झ अच्चिस्सं । जइ तं पि तेण बाणेण विज्झसे जेण हं विज्झा ॥ (जन्मान्तरेऽपि चरणौ जीवेन (जीवितेन) खलु मदन तवार्चयिष्यामि । यदि तमपि तेन बाणेन विध्यसि येनाहं विद्धा ॥) 66) Vikkinai mahamasammi...... (p. 334) विक्किणइ माहमासम्मि पामरो पावलि (? पारिडि)बइल्लेण । णिधूम-मुम्मुरे विअ सामलीअ थणए पडिच्छंतो(?णिअच्छंतो)॥ (विक्रीणीते माघमासे पामरः प्रावरणं बलीवर्दैन । निर्धूम-मुर्मुरे इव श्यामल्याः स्तनौ पश्यन् ॥) -GS III. 38 67) Khuhiajalasitthasaro...... (p. 335) रवुहिअ-जल-सिट्ठ-सारो मुह-णिद्धाविअ-पसारिउक्का-णिवहो । आअड्डिज्जंतो च्चिअ णज्जइ पडिओ त्ति साअरे रामसरो॥ (क्षुभित-जल-शिष्ट-सारो मुख-निर्धावित-प्रसारितोल्का-निवहः । आकृष्यमाण एव ज्ञायते पतित इति सागरे रामशरः ॥) -Setu V. 28/29 (Calcutta edn) Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 595 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 68) Valamānammi...... (p. 346) वलमाणम्मि महुमहे जत्थ अ पाउच्छलंतरअणुज्जो। विअडं फण-पन्भारं गाढभरुत्ताणि णिमेइ अणंतो॥ (वलमाने मधुमथने यत्र च पादोच्छलद्रत्नोद्योतम् । विकटं फण-प्राग्भारं गाढभरोत्तानितं नियोजयत्यनन्तः ॥) -Setu IX. 89/88 (Calcutta edn) 69) Muddhattanam...... (p. 347) मुद्धत्तणं पढमसाहसउज्जमोज्जदुक्खं विओअ-जणिदं परमं तदा अ। रति ण णज्जइ घरं(?) तिमिरं अरंधं ठाविज्जइ सहि कहं णु परं धराए ॥ (मुग्धत्वं प्रथम-साहसोद्यमोद्य दुःखं वियोग-जनितं परमं तदा च । रात्रौ न ज्ञायते गृहं (?) तिमिरमरन्ध्र स्थाप्यते सखि कथं नु पदं धरायाम् ॥) -(Visvesvara Pandita's Sigaramafi.jari-natake (p.348) 70) Cattaraghariņi piadamsaņā a...... चत्तर-घरिणी पिअ-दसणा अ तरुणी पउत्थपइआ अ। असई सअज्जिआ अ ण ह खंडिअं सोलं ॥ (चत्वर-गृहिणी प्रियदर्शना च तरुणी प्रोषितपतिका च । असती प्रतिवेशिनी दुर्गता च न खलु खण्डितं शीलम् ॥) . GS I. 36 71) (p. 349) Ajja vvea (?)pauttho...... अज्ज च्चेअ पउत्थो अज्ज च्चिअ सुण्णआई जाआई। रत्थामुह-देउल-चत्तराई अम्हं च हिअआइं॥ (अद्यैव प्रोषितोऽद्यैव शून्यकानि जातानि । रथ्यामुखदेवकुलचत्वराण्यस्माकं च हृदयानि ॥) -GS II. 90 Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 596 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 72) Tia muhāhim tua muam (?)...... (p.349) तीअ मुहाहि तुह मुहं तुज्झ मुहाओ अ मज्झ चलणम्मि । हत्थाहत्थीअ गओ अइदुक्करआरओ तिलओ॥ (तस्या मुखात्तव मुखं तव मुखाच्च मम चरणे । हस्ताहस्तिकया गतोऽतिदुष्करकारकस्तिलकः ॥) -GS II. 79 (p. 349) 73) Jo tie ahararāo...... जो तीऍ अहर-राओ रत्ति उव्वासिओ पिअअमेण । मो च्चिअ दीसइ गोसे सवत्ति-णअणेसु संकेतो॥ (यस्तस्या अधर-रागो रात्रावुद्वासितः प्रियतमेन । म एव दृश्यते प्रभाते सपत्नी-नयनेषु संक्रान्तः॥) -GS II. 6 74) Kahamsa sohaggagunam...... (p. 350) कह सा सोहग्गगुणं मए समं वहइ णिग्घिण तुमम्मि । जीअ हरिज्जइ गोत्तं हरिऊण अ दिज्जए मज्झ ॥ (कथं सा सौभाग्यगुणं मया समं वहति निघृण त्वयि । यस्या ह्रियते गोत्रं हृत्वा च दीयते मह्यम् ॥) -GS V. 52 75) Avahatthiuna sahi-jaipiaim...... • (p. 351) अवहत्थिऊण सहि-जंपिआइँ जाणं कएण रमिओ सि। . एआईं ताइँ सोक्खाइं संसओ जेहिं जीअस्स ॥ (अपहस्तयित्वा अपहस्त्य सखी-जल्पितानि येषां कृते रमितोऽसि । एतानि तानि सौख्यानि संशयो यैर्जीवस्य (? यैर्जीवितस्य)॥) -GS II. 58 76) Virahe visam va visama...... (p. 351) विरहे विसं व विसमा अमअमआ होइ संगमे अहिलं। कि विहिणा समअं चिअ दोहि वि पिआ विणिम्मिअआ (? विणिम्मविआ)॥ (विरहे विषमिव विषमा अमृतमया भवति सङ्गमे ऽधिकम् । कि विधिना सममेव द्वाभ्यामपि प्रिया विनिर्मिता ॥) -GS III. 35 . Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 77 ) Vadajakkho jo maha sisaammi...... (p. 351) वडजक्खो जो मह सीसअम्मि ( जो ऊसीसअम्मि) दिण्णो सहि (महं) जुआह । तं चिअ एहि पणमामि हअजरे होहि संतुट्ठा ॥ ( वटयक्षो यो मम शीर्षे ( यो उच्छीर्षके) दत्तः सखि ( मम ) युवभिः । तमेवेदानों प्रणमामि हतजरे भव संतुष्टा ॥ ) Note the text of Alamkarakaustubha violates metre. 78) Padhamānidhi suiram...... 79) Jam dhoañjanasonaloana juam...... — Cf. GS IV. 72 पढमाणिआहि सुइरं जे जीविअ संसअम्मि वि परिच्छूढा । चिअ अहिमुह- हि सुरबंदीहि अहिसारिआ रअणिअरा ॥ (प्रथमानीताभिः सुचिरं ये जीवित संशये ऽपि परिक्षिप्ताः । त एव अभिमुख निहताः सुरबन्दीभिरभिसारिता रजनीचराः ॥ ) -Setu XIII, 17 जं धोअंजणसोणलोअणजुअं लग्गालअग्गं मुहं हत्थालंबिअ - केस - पल्लव-चए दोल्लंति जं बिंदुणो । जं एक्कं सिअअंचलं णिवसिअं तं ण्हाण - केलि-ट्ठिआ आणी इअमन्एक्कजणणी जोईसरेणामुणा || ( यद् धौताञ्जन- शोण- लोचन-युगं लग्नालकाग्रं मुखं हस्तालम्बित केशपल्लवचये दोलायन्ते यद् बिन्दवः । यदेकं सिचयाञ्चलं निवसितं तत् स्नानकेलिस्थिता आनीतेयमद्भुतेकजननी योगीश्वरेणामुना || ) 80) Amaamaa gaanasehara....... (p. 351) (p. 352) —Karpūramañjari I. 26 (p. 354) अअअ गअणसेहर अणीमुहतिलअ चंद दे छिवसु । छित्तो जेहिं पिअअमो ममं पि तेहि चिअ करेहिं ॥ ( अमृतमय गगन शेखर रजनीमुखतिलक चन्द्र प्रार्थये स्पृश । स्पृष्टो यैः प्रियतमो मामपि तैरेव करैः ॥ ) -GS I. 16 597 Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 598 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 81) (p. 359) So attho jo hatthe...... सो अत्थो जो हत्थे तं मित्तं जं णिरंतरं वसणे । तं रूअं जत्थ गुणा तं विण्णाणं जहिं धम्मो॥ (सोऽर्थो यो हस्ते तन्मित्रं यनिरन्तरं व्यसने । तद्रूपं यत्र गुणाः, तद्विज्ञानं यस्मिन् धर्मः॥) -GS III. 51 82) Candujjae na mae (?)...... (p. 361) चंदुज्जोएण मओ मएण चंदाअवो णु वडिअ-पसरो। दोहि वि तेहिं णु मअणो मअणेण णु दो वि ते णिआ अइभूमि ॥ (चन्द्रोद्योतेन मदो मदेन चन्द्रातपो नु वर्धित-प्रसरः । द्वाभ्यामपि ताभ्यां नु मदनो मदनेन नु द्वावपि तौ नीतावतिभूमिम् ॥) -Setu x. 81 83) Uddhaccho piai jalam...... (p. 361) उद्धच्छो पिअइ जलं जह जह विरलंगुली चिरं पहिओ। पावालिआ वि तह तह धारं तणुअं पि तणुएइ॥ (ऊर्ध्वाक्षः पिबति जलं यथा यथा विरलाङ्गलिश्चिरं पथिकः । प्रपापालिका ऽ पि तथा तथा धारां तन्वीमपि तनयति ॥) , ... -GS II. 61 84) Annesu pahia pucchasu..... अण्णेसु पहिअ पुच्छसु वाहकुडंबेसु पुसिअ-चम्माइं। अम्हं वाह-जुवाणो हरिणेसु धणुं ण णामेइ ॥ . (अन्येषु पथिक पृच्छ व्याध-कुटुम्बेषु पृषत-चर्माणि । अस्माकं व्याध-युवा हरिणेषु धनुर्न नामयति ॥) Cf. GS VII. 29 (p. 362) 85) Samvahanasuharsatosiena...... (p. 364) संवाहण-सुह-रस-तोसिएण देतेण तुह करे लक्खं । चलणेण विक्कमाइत्तचरिअं अणुसिक्खि तिस्सा ॥ (संवाहन-सुख-रस-तोषितेन ददता तव करे लाक्षाम् (लक्षम्)। चरणेन विक्रमादित्यचरितमनुशिक्षितं तस्याः ॥) -Cf. GS V. 64 Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 86) Pāapadiassa paino....... पाअ-पडिअस पइणो पुठ्ठि पुत्ते समारुहंतम्मि । दढ-मण्णु-दुण्णिआएँ वि हासो घरिणीऍ णिक्कंतो ॥ ( पाद- पतितस्य पत्युः पृष्ठं पुत्रे समारोहति । दृढ-मन्यु-दूनाया अपि हासो गृहिण्या निष्क्रान्तः ॥ ) 87) Ditthia jam na ditthoves .. (p. 377) दिट्ठीअ ( ? दिट्ठाइ ) जंण दिट्ठो सरल-सहावाइ जं च णालविओ । उवआरो जंण कओ तं चिअ कलिअं छइल्लेहि ॥ ( दृष्टया यन्न दृष्ट: सरलस्वभावया यच्च नालपितः । उपचारो यन्न कृतस्तदेव कलितं ( = ज्ञातं ) छेकैः (= विदग्धैः ) 11 ) 88) Amaamaam via ( ? ) hiaam...... (p. 369) 89) Bhinnaghadantavatto...... -GS I. 11 -First cited in SK III v. 129, V. v. 252, Cf. GS (W) 720 and V. J. N. 284 (p. 379) अ (अमिअ- ) म विअ (चिअ ) हिअअं हत्था तव्हाहरा सअण्हाणं । चंदमुह कत्थ णिवसs अमित्तदहणो तुह पआवो ॥ ( अमृतमयमिव (मेव ) हृदयं हस्तौ तृष्णाहरी सतृष्णानाम् । चन्द्रमुख कुत्र निवसति अमित्रदहनस्तव प्रताप : 11 ) — Cf. Gāhākosa, R. 607 (p. 294), GS (W) 726 (p. 384) 90) Vajjabhaam dharaniharā...... भिण्णघडंतावत्तो आवत्तंतर- भमंत भिण्ण-महिहरो । महिर - संगम विहओ विहुअ - णिअत्त-सलिलो णिअत्तइ उअही ॥ ( भिनघटमानावर्त आवर्तान्तर- भ्रमद्भिन्न-महीधरः । हीर-संग्रम विधुतो विद्युत - निवृत्त-सलिलो निवर्तत उदधिः ॥ ) -Setu VIII. 4 (p. 387) वज्जभअं धरणिहरा आइ-वराह- भुअ ( ? खुर ) पेल्लणाइँ वसुमई । समअं चिअ पम्हट्ठ संभरिओ महण-संभमं च समुद्दो ॥ ( वज्रभयं धरणिधरा आदि - वराह खुर- पीडनानि वसुमती । समकमेव प्रस्मृतं संस्मृतवान्मथन -संभ्रमं च समुद्रः ॥ ) — Setu VII. 40 599 Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 600 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 91) Osahiajano paina...... (p. 387) ओसहिअ-जणो पइणा सलाहमाणेण अइ-चिरं हसिओ। चंदो त्ति तुज्झ वअणे विइण्ण-कुसुमंजलि-विलक्खो॥ (आवसथिक-जनः पत्या श्लाघमानेनातिचिरं हसितः । चन्द्रइति तव वदने वितीर्ण-(विकीर्ण-) कुसुमांजलि-विलक्षः ॥) -GS IV.46 92) Pusiā kannaharanenda...... (p. 388) पुसिआ कण्णाहरणेदणीलकिरणाहआ ससिमऊहा । माणिणि-वअणम्मि सकज्जलंसुसंकाइ दइएण ॥ (प्रोञ्छिताः कर्णाभरणेन्द्रनीलकिरणाहताः शशि-मयखाः । मानिनी-वदने सकज्जलाश्रुशङकया दयितेन ॥) -GS IV. 2 93) Naisau (?) tti bhujamgam...... (p. 388) ___णइसोउ त्ति भुजंगं महिसो जीहाइ लिहइ संतत्तो। महिसस्स कसण-पत्थर-सरो ति सप्पो पिअइ लालं ॥ (नदीस्रोत इति भुजङ्ग महिषो जिहूवया लेढि संतप्तः । महिषस्य कृष्णप्रस्तरसर इति सर्पः पिवति लालाम् ॥) 94) Dure kijjadu campaassa kalia...... ___ (p. 391) दूरे किज्जउ चंपअस्स कलिआ कज्ज हलिद्दाअ (हलिद्दीअ) कि संतत्तण (ओल्लोल्लाइ)वि कंचणेण गणणा का णाम जच्चेण वि । लावण्णस्स णवुग्गदंदु (ग्गएंदु)-महुरच्छाअस्स तिस्सा पुरो . पच्चग्गेहि वि केसरस्स कुसुमुक्केरेहि किं कारणं ॥ (दरे क्रियतां चम्पकस्य कलिका कार्य हरिद्रायाः दरिद्रया) कि सतप्तेन (आर्दिया)ऽपि काञ्चनेन गणना का नाम जात्येनापि । लावण्यस्य नवोद्गतेन्द्रमधरच्छायस्य तस्याः पूरः प्रत्यग्रैरपि केसरस्य कुसुमोत्करैः किं कारणम् ॥) -Karpuramanjari III. 1 95) Tujjha muhasāriccham...... ____(p. 391) तुज्झ (?तुह) मुह-सारिच्छे ण लहइ त्ति संपुण्णमंडलो विहिणा। अण्णवमज्ज (अण्णमअं) व घडेउं पुणो वि खंडिज्जइ मिअंको॥ (तव मुखसादृश्यं न लभत इति संपूर्ण-मंडलो विधिना। अन्यमयमिव घटयितुं पुनरपि खण्डयते मृगाङ्कः॥) -GS III.7 Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 601 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetics 96) Gammihisi tassa pāsam...... (p. 397) गम्मिहिसि तस्स पासं सुंदरि मा तुरअ वडउ मिअंको। दुद्धे दुद्धं मिव चंदिआइ की पेच्छइ मुहं दे ॥ (गमिष्यसि तस्य पार्श्व सुन्दरि मा त्वरस्व वर्धतां मृगाङ्कः । दुग्धे दुग्धमिव चन्द्रिकायां कः प्रेक्षते मुखं ते ॥) -GS VII.7 97) Riam acchi suthiam...... (p. 399) This gathā (GS II. 32) has been already cited earlier on p. 295, Vide S. No.(51) supra. 98) Citte vihuttadi na khuttadi...... (p. 400) चित्ते विहुट्टदि (पहुट्टइ)ण खुट्टइ सा गुणेसुं सेज्जासु (सेज्जाए)लोट्टइ विसप्पइ (विसट्टइ) दिम्मुहेसुं । बोलम्मि वट्टइ पअट्टइ कव्वबंधे झाणे ण तुट्टइ चिरं तरुणी तरट्टी॥ चित्ते विघटते (प्रस्फुटति)न क्षीयते सा गुणेषु शय्यासु (शय्यायां) लठति विसर्पति (विकसति) दिङमुखेषु । वचने वर्तते प्रवर्तते काव्यबन्धे ध्याने न त्रुट्यति चिरं तरुणी प्रगल्भा ॥ -Karpuramarijari II. 4 99) Manamsinia paina...... (p. 403) माणंसिणीअ पइणा (णअण) कवोलाहरप्पहाभिण्णा । उज्जुअ-सुरचावणिहा वाहो वाहाच्चिरं(?वाहोआरा चिरं) दिट्ठा ॥ (मनस्विन्याः पत्या (नयन-) कपोलाघर-प्रभा-भिन्नाः। ऋजुक-सुरचापनिभा बाष्पावताराश्चिरं दृष्टाः ॥) -Gahakosa No. 700, GS(W) 808 . 100) Mami hiaam vapiam...... (p. 403) मामि हिअ व पीअं तेण जुआणेण मज्जमाणाए। व्हाण-हलिहा-कडुअं अणुसोत्तजलं पिअंतेण ॥ (मातुलानि (? सखि) हृदयमिव पीतं तेन यूना मज्जन्त्याः । स्नान-हरिद्रा-कटुकमनुस्रोतोजलं पिबता ॥) -GS III.46 Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 602 Prakrit Verses in Sanskrit Works on Poetici 101) Suhapucchisi halio...... (p. 403) सुह-पुच्छिआइ हलिओ मुह-पंकअ-सुरहि-पवण-णिन्वविख्। तह पिअइ पअइ-कडुरं पि ओसढं (ओसह)जह ण गिट्ठाइ ॥ (सुखपृच्छिकाया हालिको मुख-पङ्कज-सुरभि-पवन-निर्वापितम् । तथा पिबति प्रकृति-कटुकमप्यौषधं यथा न नितिष्ठति ( = न नितरां तिष्ठति ॥) -GS IV.17 102) Ņajjai vihisana tuham...... - (p. 405) णज्जइ विहीसण तुहं सोम्म-सहाव-परिवड्डिअं विण्णाणं । दिदिविसेहि व अमअं उअहिस्स णिसाअरेहि वि अविद्दविरं ॥ .. .. (ज्ञायते विभीषण तव सौम्य-स्वभाव-परिवधितं विज्ञानम् । दृष्टिविषैरिवामृतमुदनिशाचरैरप्यविद्रावितम् ॥) -Setu IV. 60/61 (Calcutta edn) 103) Devvāattammi phale...... (p. 411) देव्वाअत्तम्मि फले कि कोरउ एत्तिअं पुण भणामो। कंकेल्लिपल्लवाणं ण पल्लवा होंति सारिच्छा ॥ (देवायत्ते फले कि क्रियतामियत्पुनर्भणामः। कङ्केल्लि-( = अशोक-)पल्लवानां न पल्लवा भवन्ति सदृशाः ॥) -GS III.79 Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix - I THE APABHRANSA PASSAGES FROM BHOJA'S SRNGARAPRAKĀŠA, By H. C. BHAYANI, Ahmedabad The Apabbraṁsa passages cited in Bhoja's Srrigā raprakasal (=SP.) are found in a very corrupt form in the available Manuscripts of that work. Unlike many of the Prakrit Passages of the SP., most of them equally corrupt, the original sources of the Apabhrassa passages are unknown and a majority of the passages we come to know here for the first time. Hence in their case we are totally deprived of any external aid towards restoring the text or making out the sense. Any effort in that direction is therefore bound to be basically conjectural. Depending upon the amount of corruption and luck in making the right hit, the results can vary from just making out the metre to restoring the text in bits and part and making sense of the passage. The present effort is confined to the first eight chapters of the ŚP. In that portion there are twenty-two Apabhramsa citations, each made up of a single verse. They are to be found in SP page 102 (one), 103 (five), 121 (three). 228 (one) 238 (one), 269 (seven), 273 (two) and 280 (two). Two of the citiations occur twice in the SP. and hence in all there are twenty different passages. Five of these passages occur also in Bhoja's Sarasvatikanthābharana ( =SK.) and four also in Hemacandra's Siddhahema (=SH). In what follows, first I give the context of the passage and the text of the passage as printed in the Mysore edition. Thereafter is given the text as it is found elsewhere, if the case is so. This is followed by the suggested reconstruction of the passage and Sanskrit Chaya. The metre of all the passages except no. 1, 2, 5, 6, 7, 9 and 11 can be identified as Doha. It is an Antarasamă Catuspadi, with 13 (i. e. 6+4+uvu) and 11 (i. e. 6+4+ ) Matrās in its odd and even Pädas respectively. The metres of the rest are indicated individully in the treatment below. 1. Sringaraprakasha, edited by G. R. Josyer, First eight chapters, Mysore,, 1955. 2. For the restoration of the Prakrit passages of the SP. See Kulkarni, V. M: The Srogāraprakāśa : Prākrit text restored ', Journal of Shivaji University, Kolhapur, Vol. I, 1968 Bhoja's Srngāraprakāśa (Chapters XV-XXIV) Prakrit text restored ', Journal of the University of Bombay, Arts No. Vol. 39, no. 75, 1970: Sambodhi, Vol. 4, 1975–76. 3. Kāvyamālā Series No. 94, 1934. 4. Prakrit Grammar of Hemacandra, edited by P. L. Vaidya, 1958. I have slightly revised the text of the Apabhramsa Citations in a few places. 5. See Jinavijaya Muni and Bhayani, H.C. : Sandeśarā saka, Introduction, pp. 62-64 and the references given there. Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramba Passages From ŚP ___1. the SP.: The illustration of Avantya Apabhramsa (SP. p. 102). The text as given in एकदू असळोणी अळ आहरणसुसंठवी अच्छि उपलंपटं वीवउकहिम्मळं भट्टएवटपि अमइए। उणजाणिउं विरहातुरणुजूरि अएमज्झ हरोदावणुदिण्णुवहिणे द्विष्णूरि अ ए॥ Neither any clear word, and line-division, nor any sense can be made out of this jumble. It is tentatively suggested that the first line ends witho Susaṁ thavia, the second line begins with chiupala mpa etc. and ends with evatapia. The third line seems to be मइ एउ न जाणिउं विरहातावण-जूरिअए (i.e. मया एतद् न ज्ञातं विरहातापन-खिन्नया) The fourth line begins with majjhaha" etc, and ends with vinnūriae. Such a rearrangement gives us rhymes a b, c, d. Such an arrangement suggests that the metre is possibly a Sama-catuspadi type of Matra metre called Rasaka or Rasavalaya. See under no.2 below. 2. The illustration of latiya Apabhramsa (SP. p. 103) The text as given in the SP.: हिरउ हरन्त हो चोरहोए भुजिदन्दुहले जप्पिउपणव्व सच्छिले विलोइ अउगणे एहपुणपिण गणथणि संथहउक्कपणु जन्चन्दाणभेदिज्जइ अहरहोदन्तपणा ॥ The suggested reconstruction : हिअउ हरंतहो चोरहो एहु जि दंडु हले जं पिउ एण-वसच्छि लेवि लाइअउ गले। एहु पुणु पीण-घणत्थणि संघट्टउ कवणु (?) जं चंदाणणे दिज्जइ अहरहो दंत-वणु ॥ The Sanskrit Chāyā : हृदयं हरतः चौरस्य एषः एव दण्डः हले यद् प्रियः एण-वशाक्षि गहीत्वा लागितः गले । एषः पुनः पीन-घन-स्तने संघट्टः कः (?) यद् चन्द्रानने दीयते अधराय दन्त-व्रणः ॥ 6. See Sarr.deśarāsaka, Introduction, p. 53–56, and the references given there. Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-1 . 3. The metre can be identified as Rasavalaya, a Sama-catuspadi with twenty-one Matras per line ' (i.e.6+4+6+5, last three Matrās having the form 00). 3. The illustration of Abhira Apabhramsa (SP. p. 103). The text as given in the SP.: लवियप्फउ वीउदुवडाकउ हहाण एच्छसि पुत्तहोमत्थजिभु । . जळदहिडां उजं मे पि जवि आआसि ॥ The same passage is cited as an illustration of one variety of Asambhavanaişedhiki Vyapeksa at SP p. 273. The text given there is as follows : लइवप्पडवि उदुदुत्थडाकउ अह्माणइएसि पुत्तमह । च्छ......जलदहि उजंमे विजिम आआसि ॥ Again this very passage is cited in the SK. at p. 145 as an illustration of Apabhramsa; The text given there is as follows: लइ वप्पुल पिअ दुद्ध कत्तो अम्हाणहुं छासि । पुत्तहुमत्थे हत्थो जइ दहि जम्मेवि जअ आसि ॥ The suggested reconstruction : लइ वप्पुड पिउ दुद्धडा कउ अम्हाणए छासि । पुराहो मत्थइ हत्थु जइ दहि जम्मेवि जिमिआ सि (?) ॥ The Sanskrit Chāya : गहाण पितर ( = वत्स) पिब दुग्धकं कुतः अस्मदीये तक्रम् । पुत्रस्य मस्तके हस्तो यदि दधि जन्मनि अपि......॥ 4. The illustration of Gaurjara Apabhramsa ($P. 103). The text as given there : अव अख्खो ञ्ची समुद्रुतरि सिलदुहि गरुकाणि । मन्दो हि ए पिलहि अउउजंपरुच्चइतें व अणि ॥ The same passage is cited at ŚP. p. 269 as an illustration of Vikalpābhidhāniki Vyapekså. The text given there is as follows: अंबुरुखोच्चिअसमुद्दतरेसिलदुहिडोग्गरुकाणि । तहिमोहिपतयोओकलहिओजेवरुच्च इते वअणि ॥ The suggested reconstruction : Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramsa Passages From ŚP अंबरु अंचि समुद्द तरि भमडहि (?) डोंगरुआणि । सहि महु पिउ गउ कलहियउ जैव रुच्चइ तेंव आणि ॥ The Sanskrit Chāyā : अम्बरं गच्छ समुद्रं तर, भ्रम ...... गिरीन् । सखि मम प्रियः गतः कलहायितः यथा रोचते तथा आनय ॥ 5. The illustration of Kasmira Apabhramsa (SP. p. 103). The text as given there : कंवळि आळ एक ते कुदुच्छलदन्तहि विठि सुद्धि एमं इवि आलसीलंति । सव अंगापिदुसरासहि खवाचि दुं फलिनन्तेको आआसण अईदसि ॥ The same passage is cited at SK. p. 692 as an illustration of the speech of a lalaka (i.e.a lisper, lolling his tongue and perhaps using numerous lakāras), a type of low character in the drama. The text given there is reproduced below along with a few important variants. कंवलिबालिए कत्ति कुडम्मलदन्ति धिद्धिलुद्धिए मइवेआलसि । लतिसोवरि जग्गिरि तुम सहि खराविदुषोप्फलि ण लेकीसि ण आगसि ॥ Variants : कंबलिवण्णिए, कंबलवाणिए, कंबलवालिए; कुटुंमल; जग्गिरिक्क; पुप्फलि; लोको. The suggested partial reconstruction : कालवालिए कंते कुड्मल-दंते धिद्धि लुद्धिए मई वेआलसि । त्ति सोविरि जगि पुप्फलिणलेकोसिणआगसि (?)॥ The Sanskrit Chāyā : कम्बलवतिके कान्ते कुड्मल-दन्ते धिक् धिक् लुब्धिके मां प्रतारयसि । रात्रौ स्वपन्ती जाग्रती ............... ॥ The metre is possibly to de identified as one of the Satpadi type?. Even half has 12+8+16 Mātrās, with the rhyme scheme a/b, dle, cf. 7. See Hemacandra's Chandonusasana, edited by H. D. Velankar, 1961, VI, 14 Commentary. Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-1 . 6. The illustration of the Paurastya Apabhramsa (SP. p. 103 ). The text given there : महाहि अकुटुंबि सामइन्दी हिरेरेभाउ जपिहुरि । विष्णउजान्तां वन्दरिवामेक्केरेधूजे वासां हावाथि । आंखोकांस काजाथितेहाथेञ्चित उदूकराए । वळ आच्छइणी जीव उपाथरुस अणइ भवर्णाहं वाच्छरं ॥ The passage is mostly impenetrable. Possibly the third line ends with taudukaru and the latter part of the fourth line is made up by jivau patharu (?) saanai bhavanahi vaccharu. The beginning can be made out as mayanāhiakudumbi-sama-indimdira etc. (i. e.mganābhikutumbi—syāma-bhramara ) The metre seems to be same Sama-catuspadi with possibly 28 Mātrās per line. 7. The illustration of Sama Mātrācchandas (SP. p. 121 ). The text as given in the SP. वा ओनवुन पनि विदब्खिणुवहइ वणेनकव्वुनपाधनपादमशहइ । कोहलमोरमरालव्हकोळनवाहरइ माएनजाणं इमाहहे केव विरहिणी मरइ । The suggested reconstruction: वाउ न पुव्वु न पच्छिम न वि दक्खिणु वहइ । महमहइ ॥ न वणे न -- कोइल - मोर मरालहं कोइ न वाहरइ । माए न जाणउं माहहे केवं विरहिणि मरइ ॥ न The Sanskrit Chāyā: —— ^^ वायुः न पूर्वः न पश्चिमः न अपि दक्षिणः वहति । वने न... न... न... गन्धं प्रसारयति ॥ कोकिल- मयूर - मरालानाम् कः अपि न व्याहरति । मातर् न जाने माघे कथम् विरहिणी म्रियते ॥ 5 The metre can be identified as Rāsā valaya, for which see under no. 1 above. 8 8. The illustration of Ardhasama Mātrācchandas ( SP. p. 121 ). The text as given in the SP. 8. The basic idea of the verse is familiar to us from the following Gāthā : दीसइ ण चूअ-मउलं अत्ता ण अ वाइ मलय-गंधवहो । पत्तं वसंत - मासं साहइ उक्कंठिअं अं ॥ Saptasataka, 6, 42. Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramsa Passages From SP दिणहदिवठहो इति स उप्पिन्जइउ सुरेविओ। अवरणेह मिहइ धरुमादालन्च हि दूरे ॥ The first line seems to be something like. दिणह दिवडउ होइ तिस उप्पिज्जइ ऊसूरे। Then the second line can be constituted as : विओअवरणेहमिहइ घर मा ता वच्चहि दूरे ॥ No definite connected meaning can be made out. The metre seems to be Doha. 9. The illustration of Visama Matrācchandas (SP. p. 121 ). The text as given in. the SP. जइविगव्डहीजइ विवन्डुरव्हु पहुदुव्गमुतरु अरहीजइ विगहणेसूरु । विणदीसइ इतो इसु पुरिसु वसदि जहीते धुवठहरहब अळदि ॥ The suggested reconstruction : जइ वि गड्डहिं जइ वि बब्बुरहिं पहु दुग्गमु तरुअरहिं जइ वि गहणे सूरु वि ण दोसदि । तो इ सुपुरिसु वसदि जहिं तेत्थु पट्टहरह (?) पअट्ट दि । In the fifth line the middle portion seems to be defective. The Sanskrit chāya : यदि अपि गतः यदि अपि बर्बुरैः पन्था दुर्गमः तरुवरैः यदि अपि गहने सूर्यः अपि न दृश्यते । तथा अपि सुपुरुषः वसति यत्र तत्र ...... प्रवर्तते ॥ The metre is to be identified as Mātra with its fourth line the Mattabālika type. It isa five-lined metre with 15, 11, 15, 12, 15 Matrās respectively for its consecutive lines, of which the third line rhymes with the fiftho. 10. The illustration of one variety of Visesana-visaya-guna nimitta Gaunivrtti (SPp.228). The text as given in the SP.: छदा...... वळअ दीहिअहिमंघल्लहिनि अदेह । अन्नजीदिहर-लोअणहोतहोमुहअंदहोरेव ॥ 9 See Sai.desarāsaka, Introduction, pp. 66-67 and the references given there. Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Apdendix-I . The suggested reconstruction : चंदा कुवलअ-दोहिअहि मं घल्लहि निअ-देह । अन्न जि दीहर-लोअणहे तहे मुहअंदहो रेह ॥ The Sanskrit chāyā : चन्द्र कुवलय-दीपिकायां मां क्षिप निज-देहम् । अन्या एव दीर्घ-लोचनायाः तस्याः मुखवन्द्र स्य शोभा ॥ 11. The illustration of Laksita-laksana (SP p. 238). The text as given in the sP : एकाहिअद्धिहि सावणुअ नहि भद्दवओ। माहवुमहिअलपत्थ .. उत्थवेसरओ ॥ अंगहिगिहसुगच्छडितिलवणेमग्गरू मुद्धहे। मुमुहषंकअसरे आवासिओसिसिरु ॥ The same passage is cited as an illustration of Prakirna-ghatana Sayya at SK. p. 185. The text as given there: एक्कहिं अच्छिहिं सावणु अण्णहि भद्दवउ । माहउ महिअलसत्थरी गंडत्थल सरउ ॥ अंगिहि गिम्ह सहच्छिड तिलवण मग्गसिरु । मुद्धिहिं मुहपंकअसरि आवासिउ सिसिरु ॥ The text as given This very passage occurs with minor variations under SH, 8.4.357. there : एक्कहिं अखिहिं सावणु अन्नहिं भद्दवउ । माहउ महिअल-सत्थरि गंडत्थले सरउ ॥ अंगिहि गिम्ह सुहच्छी-तिलवणि मग्गसिरु । आवासिउ सिसिरु॥ The ŚP. passage seems to have the variant suhacchadi for suhacchii (SK.) or suhacchi (SH.). The Sanskrit chāyā : Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramsa Passages From SP एकस्मिन् अक्षिण श्रावणः अन्यस्मिन् भाद्रपदः । माघः महीतल-त्रस्तरे गण्डस्थले शरत् ॥ अङ्गे ग्रीष्मः सुखासिका तिलवने मार्गशिराः । तस्याः मुग्धायाः मुखपङ्कजे आवासितः शिशिरः ॥ The metre is Rāsaka or Rāsā valaya, for which see under no. 1 above. 12. The illustration of the first variety of Vakyābhidhāniki Vyapeksa ( SP. p. 269 ). The text as given in the SP.: साउप्पन्नीगोटी डइनवस्विकवि......... ति । भडुपच्चलि इसोमरहजासुननलश्शइकठि॥ The same passage is cited as an illustration of Asargati a variety of Virodhā lankāra at SK., p. 341. The text as given there : सा उप्पडी गो?उहि ॥ णोक्खी कावि विसगंठि । भिडिय पचेल्लिउ सो मरइ॥ज्जस्स ण लग्गइ लंठि। This very passage with minor differences is cited under SH. 8.4.420 as an illustration , of the subsitution of paccalliu in Apabhramsa. for Sk. pratyuta. The text there is correctly preserved. It is as under : साव-सलोणी गोरडी नवखी क वि विस-गंठि। . भडु पच्चल्लिउ सो मरइ जासु न लग्गइ कंठि ॥ Here the first two or three words are different from the text found in the ŚP. or SK. The suggested reconstrcution : सा उप्पन्नी गोटुडइ नवखी (v. 1. नोक्खी) कवि विस-गंठि । भडु पच्चेल्लिउ सो मरइ जासु न लग्गइ कंठि॥ The Sanskrit chāyā : सा उत्पन्ना गोष्ठके अभिनवा का अपि विष-ग्रन्थिः । भटः प्रत्युत सः मियते यस्य न लगति कण्ठे ॥ 13. The illustration of the second type of Vakyabhidhaniki Vyapeksa (SP. p. 269). The text as given in the ŚP. : 10. Ap. gamthi(Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I. वाणिधमोडिअच्चरुणखओ दारेएं तु न दिछ । माएणजहुके मलडोल्लाहिअ इवइठ्ठ ॥ The suggested reconstruction : वाडि न मोडिअ सरु न सुउ (?) दारे एंतु न दिछ । माए न जाणउं केम लहु ढोल्ला हिअइ पइठ्ठ ॥ The Sanskrit chāyā : वृतिः न भग्ना स्वरः न श्रुतः (?) द्वारि आयान् न दृष्टः । मातर् न जानामि कथम् लघु प्रियः हृदये प्रविष्टः॥ 14. The illustration of Vikalpabhidhaniki Vyapeksa (SP. p. 269) This has been treated under no. 4 above. 15. The illustration of Samuccayābhidhāniki Vyapeksa. (ŚP. p. 269). The text as given in the SP : .. हिअ इखुक्कइगोडरी गअणे हुडुक्क इमोहु । वासारत्तपवास अछं हसमासं कडुएहु॥ The text there is correctly preserved. It The same passage is cited under SH 8.4.395. is as under: हिअइ खडुक्कइ गोरडी गअणि घुडुक्कइ मेहु । वासारत्ति पवासुअहं विसमा संकडु एहु ॥ The Sanskrit chāya : हृदये शल्यायते गौरी गगने गर्जति मेघः । वर्षायाम् प्रवासिनाम् विषमम् सङ्कटम् एतद् ॥ 16. The illustration of the first variety of Satideśābhidhāniki Vyapekşă (ŚP. p. 269). The text as given in the ŚP: हिअ इति रिच्छिवहि समुहलच्छइगहिअकडवच्छ ।। पहिअहएकजिशोरडीनं चउभट्टअरच्छ ॥ Nidar sandlai • The same passage is cited at SK. p. 353 as an illustration of a variety of kara. The text as given there: Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 The Apabhramsa Passages From $P हिअअ तिरच्छीयइ संमुहपच्छा गहिअकडक्खास्स । पहिअ एक्केज्जे गोरडी गं चउहट्ट उवच्छ ॥ The suggested reconstruction : हिअइ तिरिच्छी पहि समुह पच्छइ गहिअ-कडच्छ । पहिअह एक्क जि गोरडी णं चउहट्टअ रच्छ (?) ॥ The Sanskrit Chāyā : हृदये तिरश्चीना पथि सम्मुखा पश्चात् गृहीत-कटाक्षा। पथिकस्य एका एव गौरी ननु चतुर्हट्टका रथ्या (?) ॥ 17. The illustration of another variety of Satidesabhidhaniki Vyopeksa (SP. p. 269). The text as given in the SP.: महिलत्ताणणिव्वाहि उअए कलविज्जप्पिआइ । णेहक्क उविअविर हुनम्मे विदट्टणजाइ ॥ The suggested reconstruction : महिलत्तणु णिव्वाहिअउ एक्कइ विज्जु-पियाइ। महे... कउ वि ण विरहु न ... ण जाइ ॥ The Sanskrit Chāyā : महिलात्वं निर्वाहितम् एकया विद्युतप्रियया । ......कदा न अपि न विरहः...... न याति ॥ 18. The illustration of the first variety of Prasaigabhidhaniki Vyapeksa (SP. p. 269) The text as given in the SP: सावसलोणीगोरडी......अहोमडुरइ साओ। तिक्खअप्पपलोव्वणएविरडुजिकडि अकसाओ ॥ The suggested reconstruction : साव-सलोणी गोरडी अहरहो महुरउ साउ । तिक्ख० अंब पलोवणए विरहु जि कडुउ कसाउ ॥ Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I The Sanskrit chāya : सर्व-सलवणा गौरी अधरस्य मधुरः स्वादः । तिक्ता अम्ला प्रलोकने विरहः एव कटुकः कषायः ॥ The observations on the illutration in the SP. are somewhat helpful for reconstructing the passage. 19. The illustration of a varieiy of Asambhavanaisedhiki Vyapeksa (SP. p. 273). This has been treated under no: 3 above. 20. The illustration of the first variety of Virodhanaişedhiki Vyapekşā (ŚP. p. 273). The text as given in the SP: ते पुच्छिज्जहिपत्तडि जेतहि दिसिहि न एंति । जेहीसदिगिोरधीतेदुकरजीअंति ॥ The suggested reconstruction : ते पुच्छिज्जहिं वत्तडी जे तहि दिसहि न एंति । जेहिं स दिट्ठि गोरडी ते दुक्करु जीअंति ॥ The Sanskrit Chaya : ते पृच्छयेयुः वार्ता ये तस्याः दिशः न आयान्ति । यैः सा दृष्टा गौरी ते दुष्करं जीवन्ति ॥ . . 21. The illustration of second variety of Virodhanaisedhiki Vyapeksa (SP. p. 280). The text as given in the SP : पिअसंगम किं वहि इडिपि अहोपरोक्खहोक्केव । मइवेन्निविनासि आणिद्दणएव न तेव ॥ . The same passage is cited under SH. 8.4.418. The text there is correctly preserved. It is as under: पिअ-संगमि कउ निद्दडी पिअहो परोक्खहो केम्व । मई बिन्नि वि विनासिआ निद्द न एम्व न तेम्व ॥ . The Sanskrit chayā : प्रिय-संगमे कुतः (कथम्) निद्रा प्रियस्य परोक्षस्य कथम् । मया द्वे अपि विनाशिते निद्रा न एवं न तथा ॥ Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 The Apabhramsa Passages From ŚP 22. The illustration of Parisamkhyānaisedhiki Vyapekṣā (ŚP. p. 280). The text as given in the SP.: वेवावल्लचि उदेद्धमुहे सज्जिअतिलइतकंड । कअण्णाप्पलिंपसरतहकामहो कोअंड ॥ The suggested reconstruction : बे वावल्ल विउद्ध-मुहे सज्जिअ-तिलइ ति कंड कअ-कण्णुप्पलि पंच सर तहो कामहो कोदंड ॥ The Sanskrit Chaya : द्वौ बाणौ विबुद्ध-मुखे सज्जित-तिलके त्रयः काण्डाः । कृत-कर्णोत्पले पञ्च शराः तस्य कामस्य कोदण्डे ॥ The observations on the passage in the ŚP. are helpful for reconstructing the passage. It will be conceded that with some persistent struggle, it may be more or less possible to recover from such chaotic jumbles of letters, the original material form, verbal structure or with rare luck, even the complete meaningful connected text, although quite obviusly the, results attained would have varying degree of plausibility. 23. The illustation of Aprayojakatva (SP. p. 308). The printed text in SP. is as follows - णोक्खी भल्लीसवमहेण णिम्मिअतइ लोके । विजेहिं विमुकी ते विमुअ...जहणळग्गीतेवि ॥ This may be restored as follows: णोक्खी भल्ली स वम्महेण णिम्मिअ तइलोक्के वि । जेहिं विमुक्की ते वि मुअ जाहं ण लग्गी ते वि ॥ The Sanskrit chāyā : अभिनवा (or अनन्या) भल्ली सा मन्मथेन निर्मिता त्रैलोक्ये अपि । येषु विमुक्ता ते अपि मृताः येषाम् न लग्ना ते अपि ॥ The metre is to be identified as Dohā, Compare a similar Dohā discussed under No. 12. Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I . 24. The illustration of Karaka-visaya Vyapakatva (SP. p. 309). The printed text is as follows : सीसे हरुणखणपिणिम्म पिदुखणु कंठे पालंबुकिदुरइ । एरइंदुखणुमंडमालिअजंपणएण तं णमह कुसुमदामको अंडुकामहो । The same passage occurs also under Siddhahema, 8-4-446. The text correctly preserved there is as follows: सीसि सेहरु खणु विणिम्मविदु खणु कंठि पालंबु किदु . रदिए विहिदु खणु मुंडमालिए । जं पणएण तं णमहु कुसुम-दाम-कोदंडु कामहो ॥ The SP. passage seems to have सीसे, कंठे, रइदु (for विहिदु), मुंडमालिअ and कोअंडु as variants, which are superior. The Sanskrit chay, accordingly is as follows: शीर्षे शेखरः क्षणम् विनिर्मितम् क्षणम् कण्ठे प्रालम्बः कृतम् रत्या रचितम् क्षणम् मुण्डमालिका । यत् प्रणयेन तत् नमत कुसुमदामकोदण्डम् कामस्य ॥ The metre is to be identified as Mātrā of the Mattabālikā variety with 15, 12, 15, 12, 15 Mātrās for the five successive Pādas (see Svayambhucchandas, 4.9 and 9(3), Chandonusāsana, 5.18 and.18(3); Samdesarāsaka, Introduction, p. 66-68). . 25. The illustration of Tadbhavapatti (SP. p. 312). The printed text is as follows : चंद्रहवपि वावाहिकपि सरिपल्लति तल्लितलाइ। चदहकंचकोडिआकेण हआ सेमाइ ॥ This may be restored as follows: जं(?) द्रहि वाविहि कवि सरि पल्ललि तल्लि तलाइ । चंदह कय चक्कोडिआ केण हआसे माइ॥ The Sanskrit chāyā : . यत् (?) हदे वाप्याम् कूपे सरसि पल्वले तटाकिकायाम् तटाके । चन्द्रस्य कृताः करीषाग्नयः केन हताशेन मातर् ॥ Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramsa Passages From SP For चक्कोडिया compare चक्कोडा अग्निभेदः (Desinamamala, III 2) The metre is to be identified as Dohā. 26. The illustration of Neyārtha becoming Guņa in Prabelikā (ŚP. p. 348). The printed text is as follows: मोरुकलावेजंपहइतहणामहसरिणाउ । ऊसीसापाअंति कूअगुणत्तिहिमणिणाउ ॥ The same verse occurs in the same context in the SK. (P.94). The text given there is as under : मोरु कलावेण वहइ तह णामह सरिणाउ । उस्सीसा पाअन्तिगओ अणुणतिहि जणु णाउ ॥ Ratnesvara gives in his commentary on this verse अणुणेतिअ for अणुणत्तिहि and जिअनाउ and जिणणाउ for जणु णाउ as variant readings. The verse may be restored as follows: मोरु कलावे जं वहइ तह णामह सरि-णाउ । ऊसीसा पाति गउ अणुणेतिहि जि ण णाउ ॥ The Sanskrit chāya : मयूरः कलापे यद् वहति तस्य नाम्नः सदृश-नामा। उच्छीर्षात् पादान्ते ( = पादान्तम्) गतः अनुनयन्त्या एव न ज्ञातम् ॥ The metre is to be identified as Dohā. 27. The illustration of Bhasacitra (SP. p. 352). The first part in each of the four lines of the verse is in 'vulgar' tongue. It contains dialect words mixed with Apabhramóa. The same illustration occurs in the SK (p. 110). Ratnesvara has explained the verse in detail and he has also given some variant readings. The correct text of the Bhāsā portions seems to be as follows: हा तो जोज्जलदेउ...( = एषः सः जोज्जलदेवः) ता कि दीसइ सच्चिमा... (तावत् किं दृश्यते सत्यः) पच्छा ऐ किअलेउ (पश्चात् एष कृत...(?)) ऐसे सच्च जि बोल्लु (एवम् सत्यम् एव ब्रूहि) Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I . 28. The illustration of the Apabhrasta variety of Jati (SP. p. 372). The printed text is as follows: मुद्धे गहण गेण्हउ तं धरिमुई णिए हत्थे । णिच्चउ सुन्दरि तुहउवरि सुरअप्पहा अत्यि ॥ The same verse occurs in the SK. (p. 148). The text given there is as under. मुद्धे गहण गेण्हउ तं धरि मुदं णिए हत्थे । णिच्छउ सुन्दरि तुह उवरि मम सुरअप्पहा अत्थि ॥ The verse may be restored as follows: मुद्धे गहणउं गेण्ह तुहुं धरि मुद्दे णिअ-हत्थि । णिच्छिउ सुन्दरि तुह उवरि महु सुरअ-प्पिह अत्थि ॥ The Sanskrit chāyā : मुग्धे ग्रहणकं गृहाण त्वम् धारय मुद्रां निज-हस्ते । निश्चितम् सुन्दरि तव उपरि मम सुरत-स्पृहा अस्ति ॥ The Metre is to be identified as Dohā.* 29. The illustration of the Aksiptika variety of Sravya (p. 381). The printed text is as follows : पअपीडिअमहिसासुरदेहेहि भुअगमअलुआवअसिलेहिं । सुरसुहवेत्तवलिअघवलच्छि हिं जअइ सहासं वअणुमहलच्छिहिं ॥ - The same verse occurs in the SK. (p. 307), where we find ° ससिलेहि • for ° असिलेहि at the end of the first line. The text may be restored as follows: पअ-पीडिअ-महिसासुरदेहहि भुअण-भअलुआव (?)-ससिलेहहि । सुर-सुह-दत-चलिअ-धवलच्छिहि जअइ सहासु वअणु महलच्छिहि ॥ *The illustration of the Sādhārant variety of Jati (SP. p. 372) (क्रीडन्ति प्रसरन्ति मधु etc.) and that of Bhasaslesa (SP. p. 388) (धीरागच्छदु etc.) are taken from Rudrata's Kavyālaikāra 4, 21 and 4, 15) and their correct text and explanation are given by Namisādhu. Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 The Apabhramśa Passages From SP The Sanskrit chāya : पद-पीडित-महिषासुरदेहायाः भुवन...............शशिलेखायाः। सुर-सुख-ददत्-चलित-धवलाक्ष्याः जयति सुहासम् वदनम् महालक्ष्म्याः ॥ The metre is to be identified as Vadanaka with 16 (i.e. 6 + 4+4+2) Mātrās in each of its four Pādas. 30. The illustration of the Lāsya variety of Preksya. (ŚP. p. 382). The printed text is as follows: उच्चिउ वालीयिअ पहिं जन्तउ । पेक्खमि हत्थं होइ जइ लोअणवंतउ ॥ The same verse occurs in the SK. (p. 307). The text may be restored as follows: उच्चिअ पालि पिउ पयहि जंतउ । पेक्खमि हत्थु होइ जइ लोअणवंतउ ॥ The Sanskrit chāyā : उच्चा पालिः प्रियम् पथि यान्तम् । प्रेक्षे हस्तः भवति यदि लोचनवान् ॥ The metre is of the Antarasamä Catuspadi type with 7, 13, 7.13 Mātrās in the successive Pādas. A word of three Mātrās appears to be missing in the second Päda. 31. The illustration of the Tandava variety of Preksya (SP. p. 382). The printed text is as follows: सुअवहइअरणिसुणिअ दारुणुरोसविसट्ठपहाररुहिरारुणु । जलिउ जाणइ णरु रिउसन्तावणु अणलसरिच्छ जइ होइ महारणु ॥ The same verse occurs in the SK. (p. 308). The text may be restored as under: सुअ-वह-वइअरु णिसुणिउ दारुणु रोस- विसट्ट-प (?) हर-रुहिरारुणु । जलिउ णाइ णरु रिउ-संतावणु अणल-सरिच्छु जि होइ महारणु ॥ Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I The Sanskrit chāyā : सुत-वध-व्यतिकरं निशम्य दारुणम् रोष-विकसित-अधर(?)-रुधिरारुणः। ज्वलितः इव नरः रिपु-संतापनः अनल-सदृक्षः एव भवति (= भविष्यति) महारणः ॥ The context requires something like णअण (SK. नयन ) in place of पहर in the second line. The metre is Vadanaka (See under no. 29). 32. The illustration of the Chalika variety of Preksya (SP. p. 382). The printed text is as follows: णिसुणिउ पच्छा तुरअरउ भुण्डि हिंसि हसन्ति । णिअकन्तं डाढाजुअलेहिं पुणु पुणु णअण बलन्ति ॥ The same verse occurs in the SK. (p. 308). There we have ण अ for णअण of our text. The text is to be restored as follows : णिसुणिउ पच्छा तुरअ-रउ णिअ-कंतह दाढ-जुअलि भुंडिणिहिं सहसत्ति । पुणु पुणु णअण वलंति ॥ The Sanskrit chāya : निशम्य पश्चात् तुरग-रवं शूकर्याः सहसा इति । निज-कान्तस्य दंष्ट्रा-युगले पुनः पुनः नयने वलतः॥ . The metre is to be identified as Dohā. 33. The illustration of the Samyā variety of Prekşya (SP. p. 382), The printed text is as follows : वीहेसि हरिमुहि अवि होहि मं गले लेहि सइ। कन्दइ रिठ्ठासुरमारिउ कण्ठवलिउ ण पइ ॥ • The same verse occurs in the SK. (p, 308). Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramsa Passages From SP The text may be restored as follows: वीहेसि हरिमुहि अवि होहि (?) मं गले लेहि सई। कंदइ रिठ्ठासुरु मारिउ कंठ वलिउ ण पइं॥ The Sanskrit chāya : बिमेषि हरिमुखि अवि......मां गले गृहाण स्वयम् । क्रन्दति अरिष्टासुरः मारित कण्ठः वलितः न त्वया ॥ The metre is of the Antarasama Catuspadi type with 14.9, 14,9Matras in the successive Padas. 34. The illustration of Asamgati (SP. p. 398). The cited passage is the same as treated under No. 12. 35, The illustration of Uttara-Drstānta (SP. p. 378). The same verse occurs in the SK. (p. 353) and is treated under No. 16. 36. The illustration of Svavyakti-Vyatireka (SP. p. 399). The prinied text is as follows: अण्णोण्णोहि सुचरिअ सहि अणुदिण वढ्ढिइअ माणु। अप्पणवि णहु महुपि अह अप्पाणेण समाणु॥ The same verse occurs in the SK. (p. 356). The text there reads अण्णोण्णेहि सचरिअसअहिं and महवि in place of the corresponding portons of the SP. passage. The text may be restored as under. अण्णणहि सुचरिअ-सअहिं अप्पाणु वि णहु महु पिअह अणुदिणु वड्डिअ-माणु। अप्पाणेण समाणु ॥ The Sanskrit chāya : अन्यान्यैः सुचरित-शतैः अनुदिनम् वधित-मानः। आत्मा अपि न खलु मम प्रियस्य आत्मना समानः॥ Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I The metre is to be identified as Dohā. 36. (a) The illustration of Tadguna (SP. p. 402). The same passage is given at SP. p. 488 (as an illustration of Abhigama; one of the Hetus of Pravštti) and at SK. p. 374. The printed text in the SP. is as follows: गोरङ्ग तरुणीअो जोहूणाई अहिसरइ । सिअवच्छ पडिच्छेओ वल्लहबद्धरई । तच्छा आहिं पुण चलिअउ सामलगत्तो तह मअणु मन्तिअहिम् ॥ The SK. reads पडिच्छओ for पडिच्छेओ. The text may be restored as follows: गोरंग तरुणीअणु जोहइ अहिसरइ सिअ णेवच्छ-पडिच्छिउ वल्लह बद्ध-रई । तच्छाअहं पुणु चलिअउ सामल-गत्तु तहि ..मअणु मंतिअहं ( ? ) ॥ The Sanskrit chàyà: गौराङ्गः तरुणीजन: ज्योत्स्नायाम् अभिसरति गृहीत - सित नेपथ्यः वल्लभ - बद्ध- रतिः । तच्छायायाम् पुनः चलितः श्यामल- गात्रः तत्र ॥ The fourth Pada has some portion missing. The metre is to be identified as Räsävalaya or Rāsaka (See under no. 2). 37. The second illustration of the Anadhyavasāya type of Bhranti (SP. p. 405). 19 विरहिणहिअअक अन्तहि णिण्णाअइ तक्खणि छाइज्जइ अलिविहेहि चैत्तेण चूअवणी । अह तासुवि मअरन्देहि संदाणिअइ जह ण कलम्ब ण अम्ब ण जम्बू जाणिअइ ॥ Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 The same verse occurs in the SK. (p. 368). The Ratnadarpana commentary reads विरहिणीजणणदयंतेणणावइ तक्खणि for the first line above. The text may be restored as foltows: विरहिणि-जगह दअंतेण णावइ तक्खणि छाइज्जइ अलि विहेहिं चेत्तेण चूअवणि । अह तासु विमअदह (तह ) संदाणिअइ जह ण कलंबु ण अंबु ण जंबू जाणिअइ ॥ The Sanskrit chāyā : विरहिणी - जनस्य दयमानेन ननु तत्क्षणम् छाद्यते अलि-निवहैः चैत्रेण चूतवनी । अथ तासु अपि मकरन्दैः तथा संदान्यते यथा न कदम्बः न आम्रः न जम्बूः ज्ञायते ॥ The alternative reading would give विरहिणीहृदय - कृतान्तैः for the initial portion of the first line. In the restored text the metrical srructure is violated in the end portion of the first line. ar in the third line also presents difficulties, taken either as feminine plural or as, after Ratneśvara, feminine singular (in which case it should be ताहे or तहे ). The metre is to be identified as Rāsāvalaya (also called Rāsaka). 38. The first illustration of Samsaya (SP. p. 417), The printed text is as follows: The Apabhram'sa Passages From SP वाली भंभुरभोली उल्लसिअणिअंसिणी गणं सुणिअ विनिक्कन्ता णिद्दाए भेम्भली । राहुवि ती मुहु जोहई पुणु जोहई गअणु भुललेओण हु आई दोहवि चन्दुकं वणु ॥ The same verse occurs in the SK. (p. 446) The text may be restored as follows: बाली भुरभोली लहसिअ - णिअंसणिअ गहण सुणि विणिकता णिद्दए भिभलिअ । राहु वितिए मुह जोअइ गअणु भुल्लेल्लउ णहु जाणइ दोह चंदु कवणु ॥ Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I . The Sanskrit chāyā : बाला अतीव मुग्धा स्खलित-निवसना ग्रहणं श्रुत्वा विनिष्क्रान्ता निद्रया विह्वला। राहुः अपि तस्याः मुखम् पश्यति पुनः पश्यति गगनम् भ्रान्तः न खलु जानाति द्वथोः चन्द्रः कः ॥ The normal metrical structure requiring three light syllables at the end of each line is preserved if we have णिसणिअ for णिसणी and भिमलिअ for भिमली, the latter forms are also relatively later. Ratnesvara's paraphrase clearly indicates ल्हसिअ for उल्लसिअ and दोण्ह for दोह वि; the latter readings are metrically unsupported. For भंगरभोली see my note in 'Apabhrnmsa and Old Gnjarati Studies II, Bharatiya Vidya, 18,3-4, 1958, p. 69-72. The metre is to be identified as Rāsaka or Rāsävalaya. 39. The second illustration of Samsaya (SP. p. 417). The printed text is as follows: मुहे मअखलिउल्लावे हाणोल्लए चिउरे वेणीअंसणसारे समोत्तिअहारे उरे । कालान्तरे तरलाच्छिहुमअणु समुल्लसइ माहदु पुणुत्थणगुडरे ण मुणइ कहिं वसई॥ The same verse occurs in SK. (p. 448). The text is to be restored as follows: मुहे मअ-खलिउल्लावे ण्हाणोल्लए चिहुरे वेणि-णिसण-सारे स-मोत्तिअ-हारे उरे । कालंतरे तरलच्छिहि मअणु समुल्लसइ माहए पुणु थण गूडरे ण मुणइ कहिं वसइ ॥ The Sanskrit chāyā : मुखे मद-खलितोल्लापे स्नानार्दै चिकुरे वेणी-निवसन-सारे स-मौक्तिक-हारे उरसि। कालान्तरे तरलाक्ष्णोः मदनः समुल्लसति माघे पुनः स्तन-पटकुटयाम् न ज्ञायते कुत्र वसति ॥ The metre is to be identified as Rāsaka. 40. The second illustration of Samadhi (SP. p. 417) Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramsa Passages From SP The printed text is as follows: वल्लहे लहु वोलन्तइ एतइ पुणु बहु बलि किज्जमि तामरसिणि तुज्झ रोसहु थिरहु । जेण णिरग्गल जम्पइ किम्पिण जाव जणु ताव हिमेण विसित्ति झस्थि पुलठूतनु ॥ The same verse occurs in the SK. (p. 453). The text is to be restored as follows: वल्लहे लहु वोलंतइ एंतइ पुणु चिरहु बलिकिज्जमि तामरसिणि तुह रोसहु थिरहु । जेण णिरग्गल जंपइ किपि ण जाव जणु ताव हिमेण विसिनिअ झत्ति पुलुट्ठ-तणु ॥ The Sanskrit chāya : बल्लभे लघु व्यपक्रामति पुनः आगच्छति चिरेण बलिः क्रिये तामरसिनि तव रोषस्य स्थिरस्य । येन निरगलः जल्पति किमपि न यावत् जनः तावत् हिमेन विशीर्णा झटिति प्लुष्ट-तनुः ॥ fator for ag in the first line is suggested by Ratnesvara's paraphrase, and it is also supported by the metre' rhyming and context. The metre is to be identified as Rāsaka. 41. The illustration of Ubhaya-paripāti variety of Ekāvali (ŚP, p. 424) The printed text is as follows: पडुअ पङ्किवहेलिअ कुवलअ खित्तउ दहहि वालिहिं बिम्ब विविल्लिओ घत्तिओ चन्दु णहहि । करणअणाहरवअहि तहि लीलावइहि णिअसिट्टि वि उचिठ्ठीणा ई पावहिं ॥ The same verse occurs in the (SK.p.533) Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I. The text is to be restored as follows: पंकज पंकि वहेडिअ कुवलअ खित्त दहि वाडिहिं बिब विरिल्लिअ घतिउ चंदु णहि । कर-णअणाहर-वअहि तहि लीलावइहि णिअ सिट्ठि वि उविट्ठी णाई पआवइहि ॥ The Sanskrit Chāya : पङ्कजानि पङ्के न्यस्तानि कुवलयानि क्षिप्तानि हदे वृतौ बिम्बानि विप्रकीर्णानि क्षिप्तः चन्द्रः नभसि । कर-नयनाधर-वदनैः तस्याः लीलावत्याः निजा सृष्टिः अपि अरुचिता भूता ननु प्रजाभूपतेः॥ The interpration of the later part given here differs in several points from that offered by Ratnesvara. For वहेडिअ see अवहेडिअ (Paiasaddamahanna vo). For उविठ्ठी see the disscussion of the verse in my paper 'Apabhramsa uvvittha- ' lost taste', 'became insipid'," Journal of the Oriental Institue, Baroda, 13. 1. 1963, pp. 17-20 [= my Anusilano (in Gujarati), 1965 pp. 101-106; 1976, y.75-78]; also Alsdorf, Apabhramsa Studien, 1937 (pp. 38 ff), where Pischel's interpretation of the verse in his Materialien is also examined. The metre is to be identified as Rāsaka. 42. The illustration of Abhigama, one of the Hetus of Pravrtti (SP. p. 488) This is the same as No. 36. 43. The illustration of Raksavidhāna (SP. p. 672). The second part of the illustration is in Apabhramsa. No conneeted line or phrase can be made out from the garbled text. 44. The illustration of the Ubhayakrta Variety of Krtrima Anuraga (SP. p. 825). The printed text is as follows: धिडि थावइ संमुही धीगुवसारइ धाहवकुट्टणं । रोवई अस्सुअहिं धुत्त धुमेळ्ळइ दाह ॥ The text may be restored as follows: धिंगडि धावइ सम्मुही धिंगु पसारइ वाह। कुट्टिणी रोवइ अंसुहिं धुत्त पमेल्लइ थाह ॥ Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 The Sanskrit chāaā : धृष्टा तरुणी धावति सम्मुखा धृष्टः तरुण प्रसारयति बाहू 1 कुट्टिनी रोदिति अश्रुभिः धूर्ता प्रमुश्चति आर्तनादम् ॥ The Apabhram'sa Passages From SP With धिंग धिगड -, lusty or burly (young boy or girl) compare Hindi धींग, धींगा, धीगडा, Gujarani धींगो, Griya घांगटा 'unmarried youth', धांगडी ' unmarried girl', Marathi धींगड, धांगड ‘rude, loutish', धांगडी 'hoyden' etc. For धाह see H. C. Bhayani, Paumacariu. I index; R. Shriyan, Deśya Words from the Mahā purāna of Puspadanta, item no. 128. The situation to which the verse relates seems to be one in which a lusty prostitute rushes to meet a young but penniless hero disregarding the forbidding of the bawd, and consequently the latter cries helplessly and clamours for help. 45. The illustration of a parrot functioning as a lover's messenger (ŚP. p. 998). The printed text is as follows: जंवदणखविणओपआसइतेद वदकीरुरुणितारिभासइ. लक्खजणजु त्तहोदिज्जउ सं.. ...... अत वणिउत्तहो ॥ The text as given at Bhoja's Srhgāraprakāsa (V. Raghavan, 1963, pp. 479–480) slightly varies from the above. The text may be restored as follows: The Sanskrit chāyā: Pride as far आसइ तांवहि कीरु निरारिउ भासइ । हारि लक्ख - जण - जुत्तहो दिज्जउ संखअत्त वणिउत्तहो ॥ - हारि । यावत् नरपति: विनयम् प्रकाशयति तावत् कीरः निश्चितम् भाषते । लक्ष-जन-युक्ताय दीयताम् शङ्खदत्त-वणिक्पुत्राय ॥ For a discuesion of the verse see, H. C. Bhayani, ‘About the language of the Sudrakakathā,' Journal of the Oriental Institute, Baroda, 18, 4, 1969, pp. 315-317. The metre is to be identified as Vadanaka, a Sarvasamā Catuspadi with 16 ( = 6 +4+4+ 2 ) Māträs per line. 46. The illustration of Vartamānā Pravāsaśankā (SP. p. 1059 ) . The printed text is as follows: कल्लाणिज्जइ सत्वा कि रजाइ सईडोल्लुज्जइ । अंतिहोहिअआ सहहिलोच आद्वणलोमोल्लु ॥ Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I. Only some portion of the verse can be made out. It may be read as follows: कल्लाणिज्जइसत्वा (?) किर जाएसइ ढोल्लु। जइतिहो (?) हिआ सहहि लोचआद्दणलो (?) मोल्लु ॥ The Sanskrit chāya : ............ किल यास्यति प्रियः। ....... हृदय सहस्व......मूल्यं ॥ The metre is possibly Dohā. 47. The illustration of Upavanāt Pratinivrttin (SP.p, 1064). The printed text is as follows : अम्मणुअंचेविजा हिहुआ हेन्ठिवईटूविरहे । पुच्छइ जाहिकहि बहुअहं कालहंविट्ट...॥ This may be partially restored as follows: अम्मणुअंचेवि जाहि (?) हूआ (?) हेट्ठि बइठ्ठ । विरहे पुच्छइ जाहि कहिं (?) बहुअहिं कालहं विट्ठ॥ The Sanskrit chāya : अनुगम्य...... अधस्तात् उपविष्टा। विरहे पृच्छति......बहोः कालात् दृष्टा ॥ The metre is possibly Dobā. 48. The illustration of Prakrānta-kāla in Pravāsa-Vịttānta ($P, p. 1069) The printed text is as foliows. हिअइ खुडंकइगोड्डीगअणे डुडुक्कइमेह । आसारं तववास अहंविसमा सक्कडु अइहु ॥ The same verse also occurs at Siddhahema 8. 4. 395 (4). The text givan there is correctly preserved and in its light the verse is to be restored as follows: हिअइ खुडुक्कइ गोरडी गअणे घुडुक्कइ मेहु ।' वासारत्ति पवासुअहं विसमा संकडु एहु॥ • This verse is the same as treated under S. No. 15 supra : Editor Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 The Sanskrit chāyā : हृदये शल्यायते गौरी गगने गर्जति मेघः । वर्षारात्रे प्रवासिनां विषमं संकटम् एतत् ॥ The metre is to be identified as Dohā. 49. The illustration of Buddhi-viparyaya (SP. p. 1071 ). The printed text is as follows: पुंभामि पई जाणिता मेहविरहं जोमरिइंतसुखसखिकेह || This may be partially restored as follows: हरं पुच्छामि पई जाणिता ( ? ) मेहु । विरहें जो मरइ तसु खसखि ( ? ) केहु ॥ The Sanskrit chāyā: अहं पृच्छामि त्वाम् 1 विरहेण यः म्रियते तस्य...... • कीदृशम् ॥ The Apabhramsa Passages From SP The metre seems to be of the Antarasamā Catuşpadi type, with 9, 8, 9; 8. Mātrās in the successive Padas. 50. The illustration of Svadese Nāyikastha - Viyukta-Svarūpam (SP. p. 1073 ) and that of Kāle Sādhāraņe Drstaviparitam (SP. p. 1073 ) seem to be in Apabhramsa. The former begins with उंचउरते and the latter with वा अहिवतितो. Only a few words of the former illustration are preserved; the rest is missing. No counected text can be made out of these verses. 51. The second illustration of Drsi-prajāgara ( SP. p. 1075). The printed text is as follows: frefreyes पर्धाणसि चितं तहजाइ । आमुह पsिबिबे बिजउचि पिंजइताइ ॥ This may be partially restored as follows: निद ण एक्कसि ( ? ) एइ पध ( ? ) णिसि चिततह जाइ । आ-मुह - पडिबिबेवि (?) जउ विप्पिज्जइ ( ? ) ताइ ॥ Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I. The Sanskrit chayà: निद्रा न एकत्र ऐति. निशा चिन्तयन्त्याः याति । दयिता- मुख- प्रतिबिम्बे. ...........ll The metre is possibly Doha: 52. The second illustration of Kala-cihna- a kind of Virahoddipana (Sp. p. 1080). The printed text is as follows: मागणइंदोअं कुसुमहसिहहोण हकुमाहवसि रईकेलि सुअवअणा । सक्कतरुबद्धइ विरहिणी जीवई किंफाई कुडउलोहि अलि अत्तउम अणहोणं हद्दकुडउ ॥ The text may be restored as follows: माण- इंदही अंकुसुम-सीहहो णहरु माहव-सिरइ ( ? ) केलि-सुअ-वअणासक्कतरु ( ? ) । बद्ध विरहिणी जीव किं वा वंकुडउ लोहिं (?) अणिउत्तउ णं मअणहो अंकुडउ । The Sanskrit chāyā: मान- गजेन्द्रस्य अङ्कुशः मधु - सिंहस्य नखरः । माधव... बद्धः विरहिणी-जीवे किं वा वक्रः । .. अतिमुक्तकः ननु मदनस्य अङ्कुरः ॥ 27 The metre is to be identified as Rāsaka. 53. The illustration of Sahāyāśvāsana at the time of Viyogavedanāvega-pravartana. (SP. p. 1092). Only a small portion of the text is preserved; the rest is missing. The verse begings with एत्तहि etc. The last two words of the verse are probably समीरणु वारइ ( Sk. समीरणः वारयति ) . 54. The third illustration on page 1093. The printed text is as follows: अच्चलेणु धणुओ सहुण्णगणअमुअषणग्गिअमग्गे । तुहअप्पणटुण्णअकिरेविएव हिज्जुरिमअग्गे || Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramśd Pssges From ŚP The text may be partially restored as follows : ...... सहुँ ण गअ......अभाग्गे। तुहं अप्पणु दुण्णउ करेवि एवहि जूरि म अग्गे ॥ - The Sanskrit chāyā : ......सहन गता......अभाग्ये। त्वम् स्वयं दुर्नयं कृत्वा इदानीम् खिद्यस्व मा अग्ने । The metre is to be identified as Dohā. 55. The third illustration on page 1094 of SP. The printed text is as follows : तेपुच्चिज्ज हिवत्तउंजे तहिदिसिहिणएंति । जेहिसदिट्ठारागोरडीते दुक्करुजीअंति॥ The same verse occurs on SP. p. 273 as the illustration of the first variety of Virodhanaisedhiki Vyapekṣā. For the restored text see under no. 20. 56. The illustration of Margavrksato Margodiksanam (SP. p. 1101). The printed text is as follows: पिअवं धुणि अंणतिहिंगोरि अहे दिड्विपिहुल्ल धाइ। तणुगिरिणइसोत्ति चउ पुउइमिणकुडुंइणावइ॥ तरसाही ओद्वति अहेवग्गाहोंति धणुल्ला। तणुअपि आसहंपत्यु अहंपहेण ॥ The illustration seems to be made up of two stanzas. The final portion of the fourth line of the second stanza seems to be missing. The text may be partly restored as follows: (पिअ-) पंथु णिअंतिहि गोरिअहे ॥ दिट्ठि पहिल्ली धाइ। तणु-गिरिणइ-सोत्ति......पुडइणि......णाइ ॥ तरु-साहउ धुव्वंतिअहे ॥ वग्गा (?) होति थणुल्ला । तणुअ-पिआसहे पत्थुअहे (?) पहेण......।। Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-1 The Sanskrit chāyā : (प्रिय-) पन्थानम् पश्यन्त्याः गौर्याः दृष्टिः प्रथमा धावति । तनु-गिरिनदी-स्त्रोतसि...... पुटकिनी......यथा ॥ तरु-शाखाः धुन्वन्त्याः......भवतः स्तनौ । तनुक-प्रियाशायाः (?)............॥ The metre of both the stanzas is to be identified as Dohā. 57. The illustration of the Uttamā-nimitta variety of Priya-pratyāgama (ŚP. p. 1105). The printed text is as follows: पुळउब्बेउपसाहइ दरकुंमाणघणपहरिसबाहुविहूसइ णिक्कज्जळणअणअस्सुजबोहविरो। हइ खामकगलेमुहेमुद्दहेकाइण्ण मंडणु दइआगमणसुहे ॥ The same verse occurs as the second illustration of Prasadhana-grahaņa under Pravāsānantra Sambhoga (ŚP. p. 1223), The text given there is as follows: पुळ उन्भेउवसाहळदरकुम्माणधणपहरिसबाहुविहूसउणक्कजणणअण । अंसुजलग्गविसोहलक्खामकवोलमुहेमुट्ठहिकालण्णमंडण दइआगमणसुहे ॥ The verse may be restored as follows: पूल उभेउ पसाहइ दरम्माण थण पहरिसू बाह विहसइणिक्कज्जल णयण । अंसुजलोहु वि सोहइ खाम-कवोल-मुहे. मुद्धहे काई ण मंडणु दइआगमण-सुहे ॥ The Sanskrit chāyā : पुलकोद्भेदः प्रसाधयति ईषतम्लानौ स्तनौ प्रहर्षः बाहू विभूषयति निष्कज्जले नयने । अश्रुजलौघः अपि शोभते क्षाम-कपोल-मूखे मुग्धायाः किं न मण्डनं दयितागमन-सुखे ॥ Thc metre is to be identified as Rāsaka. Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 The Apabhramsa Passages From $P 58) The illustration of the Madhyamā nimita variety of Priya-pratyāgama (SP. p. 1105) ) The printed text is as follows; पिएस हसत्तिपत्तित हेविहविअवळअ पुळउत्तंभिअग तहे सोह हिम हिहिंगअ तख्ख णमुक्कहो सोअहोणंबंधणकउअणाइपण हो विरहहो तरळतुरंगअए ॥ The same verse occurs as the second illustration of Praharsopacaya under Pravasanatarasambhoga (SP. p. 1222). The text given there is printed with a portion of the first line ash the last part of the verse that immediately prcedes it. It is as follows: - एसहसत्ति पहुत्तए विहडिअतहवळअपुळउत्तंभिअणत्तेहसोहह । महिअंत क्खणमुक्होसोअहोंत बंधणक उअणाइपण हो विरहहो तरलतरंगवअ ॥ The text may be restored as follows: पिए सहसति पहुत्तए विहडिअ तहे वलय पुल उत्तंभिअ-गत्तहे- सोहहिं महिहिं गय । तक्खण- मुक्कहो सोअहो णं बंधण - कडअ ॥ इ पो विरहहो तरल- तुरंग-पअ ॥ The Sanskrit chaya : प्रिये सहसा प्राप्ते विघटितानि तस्याः वलयानि पुलकोत्तभिमत - गात्र्याः शोभन्ते मह्मां गतानि । तत्क्षण - मुक्तस्य शोकस्य नतु बन्धन - कटकानि ननु प्रणष्टस्य विरहस्य तरल-तुरङ्ग - पदानि ॥ The metre is to be identified as Rāsaka. 59. The illustration of the Kanistha - nimitta variety of Priya - pratyāgama (SP. p. 1106). The printed text is as follows: बाहजलोल्लिअलोअणपण इण लइणंवंदणमाण किअहरिसारंभ विअंहिअपुल इक्कंपहरा ॥ पेक्खवि किंतुपहत्तउलग्गेकंठेपर || उघुसणविदहिअवक्खओ । Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I The same verse occurs as the second illustration of Abhyutthana under Pravāsānantara Sambhoga (SP. p. 1220 ). The text given there is as follows; वाहजलोल्लिअलोअणवण उप्पुसिअणविद हिअअं । उक्कंबभरपेक्ख विकण्णु पहुत्त उलग्गिकंठेपर ॥ Evidently here a portion of the text is missing between the two lines. The text may be restored as follows: बाह - जलोल्लिअ-लोअण थणय ण उप्पुसिअ वि दहि-अक्खअ लइअ ण वंदणमाल किअ । हरि |रंभ - विअं मिअ-पुलउक्कंप-भर पेक्खवि कंतु पहुत्तउ लग्गी कंठे पर । The Sanskrit chaya : बाष्प - जलाद्रित लोचने स्तनौ न परिमार्जितौ नापि दधि- अक्षता: गृहीताः न वन्दनमाला कृता । हर्षारम्भ-विजृम्मित पुलकोत्कम्प-भरा प्रेक्ष्य कान्तम् प्राप्तम् लग्ना कण्ठे पुनः ॥ The metre is to be ideutified as Rāsaka. 60. The fourth illustration of Tamas under Prathamānurāgnantara ( SP. p. 1185). The printed text is as foltows: कुवळअदळ उत्तंसिहिणीस हिंसिअंस णिहिम्मरगअगज्जा । कंतिएळसिदसअणीतिमिरुग्गमभरेमि गमअमंडण ॥ धारिअहिप्पगणेता वगआगमकिअअभिसारिआहिं ॥ The text may be restored as follows: 31 कुवलअ-दल- उत्तंसिहं णीसहिस अंसहि (?) ( असिअ - णिअंस णिहि ) मरगअ - ग्रेज्जा - कंतिहिं पलसिदअअणी ( ? ) । तिमिरुग्गम-भरे मिगमअ- मंडण - धारिअहिं पंग ताव गआगअ किअ अभिसारिअहं || Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 32 The Sanskrit chāyā: कुवलय-दल- अवतंसाभिः असित - निवसनाभिः ( ? ) मरकत - ग्रैवेयक- कान्तिभिः....... .(?) 1 तिमिरोद्गम-भरे मृगमद - मण्डन- धारीभिः प्राङ्गणे तावत् गतागतानि कृतानि अभिसारिकाभिः ॥ The metre is to be identified as Rāsaka. 61) The illustration of Jyotsnā under Visrambhādayah. (p. 1186 ). The printed text is as follows: गारंगउतरुणी अणो जोह्राहिअहिसरइ सिअणेवच्छ पडिच्छे । ओविवळ्ळहधर तंच्छाआहिंपुणवणिउ ॥ सामलगत्तोमाइगंतिअहंतीलउवे सुवहंत हगअणुमंत्तिअहं ॥ The Apabhramsa Passages From SP The same illustration occurs twice elsewhere in the SP. viz, on pp, 402 and 488. The text as given at the latter two places is identical with that given at SK. p. 374, but conside rably diifers from that given here. Possibly the text actually found in the SP. MSS in the earlier occurrences is recast by the editor of the SP. after the SK. text. The text as found in the KS. and correspondingly at SP. pp. 402 and 488 has a lacuna in the fourth line, while here that line is fully preserved. The text is to be restored as follows: गोरंग तरुणीअणु जोन्हहिं अहिसरइ सिअ णेवच्छ-परिच्छउ वल्लह-बद्ध- रइ । तच्छाअहं पुणु चल्लिउ सामल - गत्तिअहिं उ वे वहतिहिं अणुम्मत्तिअहं ॥ The Sanskrit chayà: राङ्गः तरुणीजन: ज्योत्स्नायाम् अभिसरति सित- नेपथ्य परिच्छदः वल्लभ - बद्ध- रतिः । तच्छायासु पुन: चलितम् श्यामलगात्राभिः । नीलं वेशं वहतीभिः मदनोन्मत्ताभिः ॥ The metre is to be identified as Rāsaka. Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I . 33 62. The third illustration of Pradosika under Visrambhadayah (SP. p. 1187). The printed text is as follows: एत्तहि उत्तहेजतहितोरणवंतिअहिंदूइ तणुवेसंतिहिं पथुणिअंतिहिंअत्तिहि । वेसविसेसुमुअंतीहिंवाळिअहिं परिअणुकिउविहउंपडंमुत्तालिअहिं ॥ This may be restored as follows : एत्तहे उत्तहे जंतिहिं तोरणवंतिअहिं दूइत्तणु (?) पेसंतिहि पंथु णिअंतिहिं । वेस-विसेसु (लयंत-) मुअंतिहिं बालिअहिं परिजणु किउ विहडप्फडु......मु (?) तालिअहिं ॥ The Sanskrit chāya : अत्र तत्र यान्तीभिः तोरणवतीभिः दौत्यम् (?) प्रेषयन्तीभिः पन्थानम् ईक्षमाणाभिः । वेष-विशेषम् गृहणन्मुञ्चन्तीभिः बालाभिः परिजनः कृतः व्याकुलः......उत्तालाभिः॥ The metre is lo be identified as Rāsaka, 63. The second illustration of Mānāpunarbhāva (ŚP. p. 1217). .The printed text has a lacuna. The text is as follows : चएचडेविणुक्कोळइइएउंविउग्गुटु...... ......रुततरुणीअणे जंजमेविपम्मुत्ता ॥ This may be partially restored as follows : चए चडेविणु कोइलई एउं वि उग्घुठ्ठ......। ......रु तरुणिअणे जं जम्भे वि पमुत्तु ॥ The Sanskrit chāyā : चूते आरुह्य कोकिलया एवम् अपि उद्घष्टम्...। .......तरुणीजने यद् जन्मनि अपि प्रमुक्तः ॥ The metre seems to be Dohā. Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhramśā Passages From SP 64. The second illustration of Abhyutthāna under Pravāsānantara Sambhoga (ŚP. p. 1220). . See under no. 59. 65. The second illustration of Priyābhyupapatti. (ŚP. p. 1221). The printed text is as follows : तहसोह इदीआगमपुलउद्वेलिअउसिअवलओ भुमहीअलेदलिअविरल्लिअओउणमुहंदे दोहहेहएणसमप्पिअउच्चदुजिरहिणिवैरिउकलकलकं विअउ । Only the line divisions and some of the phrases and words can be distinguished. Accordingly the text may be rearranged as follows: तह सोहइ पिअ-आगमे पुलउज्वेल्लिअउ सिअ-वलअउ जु महीअले दलिअ-विरल्लिअउ । उणमुहंदेदोहहेहएण (?) समप्पिअउ च्चदु (?) जि विरहिणी-वइरिउ कलकलकंठिअउ ॥ The Sanskrit Chāyā of the first two lines : तथा शोभते प्रिय-आगमे पुलकोत्सारितः सित-वलयः यः महीतले दलित-विप्रकीर्णः । The metre is to be identified as Rāsaka. 66. The illustration of Mangala Samvidhāna (ŚP. p. 1221). The printed text is as follows: पुलइसिद्धथउहासुग्गमदहिउभूलअदुव्वाकंदलुआ। ...सहिउवासेणिसेविअरो अणुतक्खणेणलकिउवअणुजिमंगलभाअणपेखेविएंतुपिह्यउळोणच्छळेणभमाढेविग्गलिउरणरणउ पुलुज्जणमिसिणवसिहिवाहुक्करुघणउविरहाणलुणिइढाविउअरत्तिअणिहीणमुद्धाहेततुणुपडिअडिअदव्वागमसुहेण ॥ This text is made up of two stanzas. It may be restored as under: ...वलउ...सिद्धत्थउ हासुग्गम्मु दहिउ पुलअउ दुव्वा-कंदलु आ...सहिउ । पासेउ णिसेविअ (?) रोअणु तक्खणेण कलिउ (?) वअणु जि मंगल-भाअणु पेक्खेवि एंतु पिउ ॥ Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-I लोण छलेण भमाडिवि घल्लिउ रणरणउ पुणु जल - मिसिण वअंसिंह बाहुक्करु घणउ । विरहाणलु णिट्ठाविउ आरत्तिअ - णिहेण मुद्ध मंगलु ( ? ) अडिउ दइआगम-सुहेण ॥ The Sanskrit chaya : [ त्रुटितम् ] वलयम् सिद्धार्थः हासोद्गमः दधि पुलकः दूर्वा-कन्दल:.....। प्रस्वेदः ( ? ) ... रोचनम् तत्क्षणेण कलितम् ( ? ) वदनस् एव मङ्गल - भाजनम् प्रेक्ष्य आयान्तम् प्रियम् ॥ लवणच्छलेन ग्रामयित्वा क्षिप्ता विरहोत्कण्ठा पुनः जल- मिषेण वयस्यानाम् बाष्पोत्करः प्रभूतः । विरहानल: निष्ठापितः आरात्रिक - छलेन मुग्धया मङ्गलम् ( ? ) प्रकटितम् दयितागम-सुखेन ॥ The metre of both the stanzas is to be identified as Rāsaka. 67. The first illustration of Praharsopacaya (SP. p. 1222 ). The printed text is as follows' वाअस उद्दावहति हए पिअपत्तएसहसत्ति । अद्धा उद्धाबइ अगअद्धापुत्तेडंति... एसहसत्ति ॥ 35 The portion after of in the second line is erroneously lumped together with this verse. It is in fact the beginning of the next verse as observed under no, 57 above. The present verse also occurs under Siddhahema 8-4-352. With the help of the correctly preserved text there, the text here may be restored as follows: वासु उड्डावंति पिउ पत्तउ सहसत्ति । अद्धा उद्धा वलअ गअ अद्धा फुट्ट तडत्ति ॥ Instead of पिउ पत्तउ it can also be पिए पत्तए । Hemacandra has दिठ्ठउ for पत्तउ and अद्धा वलया महिहि गय for the third Pada. Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ The Apabhtamsa Passages From SP. The Sanskrit chāyā : वायसम् उड्डापयन्त्याः प्रियः प्राप्तः सहसेति । 37ef: geaf: amat: Tar: zaf: esfcat: a gfa 11 The metre is Dohā. 68. The second illustration of Praharsopacaya (SP, P, 1222.) The printed text begins with TFT etc. But as observed above the portion Teafer given as the end portion of the preceding verse actually forms a part of the fourth line of the present verse. For the restoration of the text see under No. 58 above. 69. The second illustration of Prasadhanagrahaņa (SP. p. 1223). For the restoration of the text see under no. 57 above. .00 Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-II Restoration of the Text of the Apabhramsa Passages in Bhoja's Sarasvatikanthabharana by H. C. Bhayani, Ahmedabad Of the twentytwo Apabhramsa citations occurring in the Sarasvatikanthābharaṇa (SK), twenty occur also in the Syrgāraprakāśa : only two are peculiar to SK. The text of the commonly occurring citations I have tried to restore in my paper 'The Apabhramsa passages from Bhoja's Srñgāraprakāśa (APS)." I give below the list of these common citations with reference to them in the above'mentioned paper, . SK APS no. 36 (a) , 30 p. 356 , 307 , 185 , 692 374 , 308 " 11 1. अण्णोणेहि 2. उच्चिउ वालीयिअ 3. एक्किहि अछिहि 4. कंबलिवालिए 5. गोरङ्गाउ तरुणिअणो 6.. णिसुणिउ पच्छा 7. पअपीडिअ 8. पङ्कअ पङ्कि 9. मुद्धे गहण 10. मुहे मअखलिउल्लावे 11. मोरु कलावे 36, 61 , 307 ,, 533 , 28 ,, 148 , 448 " 94 , 26 • Abbreviations%3D APS (I): The Apabhramsa passages from Bhoja's Srngaraprakasa, I-VIII, JOIB, 25,3-4, 1976, 354-363; APS (II); ibid, Vidya (Lang.), 18, 1, 1976, 1-12; APS (III); ibid, Bulletin of Chunilal Gandhi Vidyabhavan, 20, 1976, 1-13, SK, Sarasvatikanthābharaṇa; SP, Sțngāraprakāśa. The page numbers are those of the seeond edition, Nirnaya Sagar Press Bombay, 1934. Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 38 12. 13. लइ वप्पुल लहे लहु वोलन्त 14. वाली भंभुरभोली 15. विरहिणिहिअअ 16. वीहेसि हरिमुहि 17. सा उप्पडी 18. सुअवहवइअर हा तो जोज्जलदेउ 19. 20. हिअअ तिरच्छीयइ SK p. 145 453 " " Sanskrit chāyā : 12 ܙ "341 308 110 " 353 " 446 368 308 ܙ ܙ The Apabhrmsa Passages From SP जंती मण रुंध ( ? ) चुक्कहु ( ? ) तुंडउ को वि हसणु होहि । महोहि भांरचलु (?) सखी 'मेल्लसितो व किणहु वाणुंजुइ अक्खु' 'कमि नायिका - वाणुंजु माइ गहिल्लउ अण्णु वि को (?) मल्हणउ । वारिज्जंतु न ठाइ करइ वलिवंडर वक्करु' । सखी (?) - मंछुडु अहिमुहेहि तरुणेहिं अच्छेवउ दुक्करु' ॥ यान्तीं मा रुणद्धि कोऽपि उपहसकः भविष्यति मुञ्चसि ततः अपि किं न खलु वाणिजकं कथय' 'कथयामि । वाणिजकः सखि ग्रहिल: अन्यच्च लीलाविलासप्रियः । no. 3 40 38 37 33 वार्यमाणः न तिष्ठति करोति बलात् परिहासम्' । 'शङ्के अभिमुखैः तरुणैः स्थातव्यं दुष्करम् ' । 17 The Gramya variety of Rjuktiḥ (Vakovākyam) is illustrated with the two verses (i) •Jantimanurundhum' and (ii) 'Vānau ujju, etc. at II. 132, v. 345 and 346 (p. 296). These two verses defy restortation. After a hard struggle I could make out only some part of it. As an illustration of Vakovakya, it contains a dialogue between two parties-here, possibly, the young girl and her friend. Even assuming this, I could not make out which statements are to be assigned to each of them. Secondly, I am considerably uncertain about the metre, especially in the case of earlier lines, and hence the line division, rhymes remain quite obscure. The following partial restoration is quite doubtful and tentative: APS " 11 " ,, 12 ,, 31 ", 27 16 " Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Appendix-II - 39 वाणुंजुअवाणिजक noted in Desināmamala and PSM मल हणउ=लीलायमान playful& merrymaking वलिवंडउ is quite common in Apabhramsa-meaning बलात्. वक्कर - Desinamamala, 6,89 बक्कर == परिहास. मछुड is common in Apabhramsa and is used to introduce an unpleasant possibility. With all this, the interrelationship of the statements and consequently the purport remains unclear. The Apabhramsa verse cited on p. 442 as an illustration of a type of the Prativastukti variety of Samya is as follows: एक्कोणमिअ अभङ्गे विमलकबोले वअणम्मि तुइ मिअच्छि तिरिञ्छ णअणे । एहु ससिबिम्बउ कलङ्गगारउ पण्डरउ खित्तउ उप्परेण भमाइअ णिमञ्छण-खप्परउ ॥ Tentatively this may be restored as under : एक्कुण्णमिअ-भुभंगे विमल-कवोले वअणे तुह मच्छि ...... तिरिच्छ-णअणे । एहु ससिबिबउ कलंक-गारउ पंडरउ खित्तउ उप्परे भमइ णिमंछण-खप्परउ ॥ Sanskrit chaya : एकोनमित-भूभङ्गे विमल-कपोले वदने तव मृगाक्षि......तिर्यग्नयने । एतच्छशिबिम्बं कलङ्कागारं पाण्डुरं क्षिप्तमुपरि म्रमति नि---ण-कर्परम् ॥ The metre seems to be Rāsāvalaya (21 Mātrās per line with the last five Mātrās having the - VVV). But the first line violates the characteristic rhythm of the Rāsāvalaya. The second line seems to be defective. The idea is that as compared to the beautiful face of the girl, the moon is just like a black potsherd thrown in the air after thə evil warding-off rite. : The Apabhraísa citation on p. 730 given as an illustration of Arthāntaranyāsa mixed with Slesa is as follows : दट्ठोढ हो असिलअघाओ देवि मउलावइ लोअणमउहो वे। सुपओहर कुवलअपत्तलच्छि कह मोह ण जणइ ण लग्गवच्छि ॥ Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 The Apabhramśā Passages From $ This may be restored as follows: वट्ठोढउं असिलय-चाउ लेवि मउलावइ लोअण भउह वे-वि । सु-पओहर कुवलअ-पत्तलच्छि कहु मोहु ण जणइ ण लग्ग वच्छि । Sanskrit chdya : दष्टौष्ठम् असिलतां चापं गृहीत्वा मुकुलयति लोचने वो द्वेऽपि । सु-पयोधरा कुवलय-पत्राक्षी कस्य मोहं न जनयति न लग्ना वक्षसि ॥ 00 Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Corrections and Additions (Corrections) Page S.No. Line Read 7 (from below) सेलसुआ कोत्थुह एष ते गृहपति (V.v. 378) • कमल | पउम वासारत्तद्धरत्तो अप्रणयितमपि पंतीए (? पंतीहिं) शिक्षिता 104 सुह 120 374 w uw w WANANW-New uw w nauus 120 382 400 123 चक्कम्मिउं सलील वसिओ कवाडअ / कवालअ-पिणद्ध जीवत्या मणोरहुव्वरिअं मनोरथातिक्रान्तम् 128 414 भमिरे 133 138 480 लआ ण काऊण अ उप्पिडिअं कृत्वा च उत्पिटिकां (?) पल्लवं Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 Correciion 544 558 154 577 161 600 660 686 176 178 191 700 194 792 194 793 847 202 205 210 225 228 864 888 978 तहिं पि सद्धा v. no. 1258 केली विदूसिहिइ भोगिको विदूषयिष्यति विणडिज्जइ उग्गाहिएक्क (? अतित्त) (? अतृप्त) ताम्य (? उअहुज्जति) (? उपभुज्यन्ते) णईण वि परम्महो -स्वभावायाश्च -यष्टिः चन्द्रचाण्डालः निशायन्ते . करतस्स प्रतीहि न प्रतीयां ,. वेदनातुरा अपि GS IV. 85 समाप्ताऽपि . दीर्घापाङ्ग णिम्ममेण तुङगः रुदत्यां मयि दइअ तुह पवासेण रुआवेइ मलल्लिअं (? मल-लित) जाव (हि) यावद् (हि) दिट्टे सरिसम्मि कथ्यन्ते जामाउए 994 996 228 237 1048 238 241 243 258 1054 1072 1089 1175 1227 1258 1275 267 274 276 277 1277 282 1303 285 1322 1333 287 290 1358 Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Correciions 292 298 1366 1397 दळूण न ददात्यङ्गे णिद्धम 302 छत्ते 318 320 329 330 356 1417 1523 1235 1596 1598 365 373 1535) अपसाहि प्रियस्य परिठ्ठविआ पीन...माया वढ-कंचि-बंधणं दृढ-काञ्ची-बन्धनं p. 364...(120) -GS II. 83 -डाहे - हल्लावराई सा 375 377 379 380 385 पुत्ति 287 388 399 406 406 410 439 एक-युवको वृति रजनी स्वप्नेऽपि नागमिष्यत् सुमहिलानां दठूण किरणाहताः दयितेन तडित्-समूह एतत् विनिसताः श्रृणुष्व वलय-शब्दः गृहिणी निःशब्दम् सखीभी. ..441 446 450 452 453 454 Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Corrections युने 467 472 474 477 477 482 483 488 489 492 514 521 - 523 525 526 529 युवक -प्यपैति एव चुम्बन्त्यनिमिषाक्षं जिणिद -उम्मत्ता सहावं श्रीसहोदर कलम-कूर प्राम-मुख्यो रोदधं मे शिखी तिथिवारी धोरेण वृक्षा । तेऽपि द्रुमा अवियारिय चंदुज्जए (?-चंदुज्जुए) श्चन्द्रोद्यते (?श्चन्द्रोद्योते) अलोलकमले आअसजट्टि व्व परिचुम्बना -दिढाअड्ढण-सुहेल्लि -DHV - Locana KP IV. 88 प्रसृता पामरो -निर्वृतिखलु -रसं खल करोति । मणो माणो 74 ताडयति Poona edition as presented रुदितं..क्षीयते श्वसितं Prakrit Verses In Vis veśvara's Alamkāra-Kaustubha 533 535 543 543 547 548 f. n. 2 548 550 550 556 557 558 560 570 572 576 130 140 161 581 Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( Additions ) 119.65 अइ दुम्मण-दुम्मणआ अह कि णो पुच्छामि तुमं। ण जिविज्जइ जेण विणा सो परिहिज्जइ कोस जणो ॥ . (अयि दुर्मनसां दुर्मनस्क अथ किं नु पृच्छामि त्वाम् । न जीव्यते येन विना स परिह्नियते कस्माज्जनः ॥) 651.171 तह उज्जुअं वि रसि चडुपरिहीणं वि दिण्ण-सब्भावं । वीसंभे वि [सलज्जं] [को] घरणि-रअं ण संतरइ (? संभरइ) ॥ (तथा ऋजुकमपि रसितं चाटुपरिहीनमपि दत्त-सद्भावम् । विश्रम्भेऽपि सलज्जं को गृहिणी-रतं न संस्मरति ॥) 810.196 गामं पलास-सेसं सुमरण-सेसा कुडंग-परिवाडि । अम्हे वि जीअसेसा पेम्मस्स ण अत्थि सेसं पि ॥ (ग्रामः पलाशशेषः स्मरण-शेषा निकुञ्ज-श्रेणी। वयमपि जीवितशेषाः प्रेम्णः नास्ति शेषमपि ॥) 8.29.199 उच्चेसि जा कुसुंभं ताव चिअ पुत्ति फुल्लिया पूआ। मग्गेण महुअपंती कल्लाण-परंपरा तुज्झ ॥ (उच्चिनोषि यावत्कुसुम्भं तावदेव पुत्रि पुष्पिताः पूगाः। मार्गे मधूक-पङ्क्तिः कल्याण-परम्परा तव ॥ .830.199 सिबलि-गुडिए गामे वोद्रह-पउरम्मि पुत्ति दिण्णा सि । रंजिअ...............सुहमेत्थ चिट्ठिहिसि ॥ शाल्मलि-परिवते ग्रामे युवप्रचुरे पुत्रि दत्ता असि । रञ्जित ......."सुखमत्र स्थास्यसि ॥) 841.201 चितेहि अंगसंगं वअस्स अण्णेण णं उवाएणं । सा उण पलही पावेण तेण दड्ढा तुसारेण ॥ (चिन्तय अङ्ग-सङ्गं वयस्य अन्येन ननु उपायेन । सा पुनः कार्पासी पापेन तेन दग्धा तुषारेण ॥ Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Additions 932-216 ससिमुहि मुहस्स लच्छी घणसालिणजणवण्णय मणुकरइ । तणुओअरि तणुआअइ हलिअसुओ कुणसु जं जुत्तं ॥ (शशिमुखी-मुखस्य लक्ष्मीः घनशालिधानावर्णमनुकरोति । तनुकोदरी तनुकायते हालिकसुत कुरु यद् युक्तम् ॥) 960.222 एंतो विवलाअंत..."ए विअलंत-केसहत्थाए । विहलंघल-चलणाए कहं पि सम्भाविओ दइओ॥ (आयन फ्लायमान"""या विगलत्केशहस्तया । विह्वल-चरणया कथमपि सद्भावितः (? संभावितः) दयितः ॥) 962.2 सज्झस-वस-वेविर-कोमलोरु-पडिसिद्ध-समुह-संचारा। केण वि दिण्णा ताव अपिएण परिरंभिआ रमणी॥ (साध्वस-वश-वेपमान-कोमलोरु-प्रतिषिद्ध-संमुख-संचारा । केनापि दत्ता तावत् च प्रियेण परिरम्भिता रमणी॥ 1014.231 तो णिअ-पेम्म-पडिपसाअ )? पडिपसाअं) दुम्मणिअमसहंति चलिआ जा। पइणो चलंत-णेउर-पलाव-आकड्ढिअं हिअअं॥ (तत: निजप्रेम-प्रतिप्रसादम् (?) दौर्मनस्यम् असहमाना चलिता यावत् । पत्युः चरण-नूपुर-प्रलाप-आकृष्टं हृदयम् ॥) . *35.347 सिसिर-पडिरोह-मुक्कं अवराहत्तं विअअ (?) चलिअक्कं । इह रइअ-रआवलिअं (?) वित्थरदि दिसाहि कड्ढिों व णहअलं ॥ . (शिशिर-प्रतिरोध-मुक्तम् अपराभिमुखं xxxचलितार्कम् । इह रचित-रज-आवलिकं विस्तरति दिशासु नभस्तलम् ॥) 39.348 कणइल्लि च्चिअ जाणइ कुंत-पलस्साइ (?) कोर-संलवई (?) । पूसअ-भासं मुंचसु ण हु रे हं धव्व (? धिट्ट) वाआडी ॥ (शुको एव जानाति शुक-प्रलपितानि (?) कोर-संलापिनी (?) । शुक-भाषां मुञ्च न खलु रे ऽहं धृष्टशुकी ॥) 81.356 हिअइ तिरच्छी पहि समुह पच्छा गहिअ-कडच्छि । पहिअ एक्कज्जि गोरडी णं चउहट्टह वच्चि ॥ (हृदये तिरश्चीना पथि संमुखा पश्चाद् गृहीत-कटाक्षा। पथिक एका एव गौरी ननु चतुर्हटस्य मध्ये ॥) Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Additions . 41. a. 486 Vanirakudamguddina...... (p. 152 v. 172) वाणीरकुंडंगुड्डोणसउणिकोलाहलं सुणंतीए । घरकम्मवावडाए वहूए सीयंति अंगाई॥ (वानीरकुजोड्डोनशकुनिकोलाहलं शृण्वत्याः । गृहकर्मव्यापृताया वध्वाः सीदन्त्यङ्गानि ॥) 64. a. 491 Annan Ladahattanavait...... (p. 368v.573) अन्नं लडहत्तणयं अण्ण च्चिय कावि वत्तणच्छाया । सामा सामण्णपयावइस्स. रेह च्चिय न होइ । (अन्यद् लटभत्वं (सौकुमार्य सौन्दर्यम् अन्यैव कापि वर्तनच्छाया । श्यामा सामान्यप्रजापतेः रेखैव न भवति ॥) 69. a. 492 Ka visamā divvagai...... (p. 395 v. 654) का विसमा दिव्यगई कि लढें जं जणो गुणग्गाही । किं सुक्खं सुकलत्तं किं दुग्गेझं खलो लोओ॥ (का विषमा दैवगतिः किं लष्टं (=सुन्दरं) यद्जनो गुणग्रा ही। कि सौख्यं सुकलत्रं किं दुर्गा खलो लोकः ॥) 77. a. 493_Paalaale Sesahini...... (p. 447 v. 584) पाआलअले सेसाहिणि हु जय (?) जय लच्छिवच्छत्थलमलिआ ॥ पातालतले शेषाहिनिभृतक (?) जय लक्ष्मीवक्षःस्थलमर्दक । 123. b. 569 Pase purao peranta.... (p. 160 v. 497) पासे पुरओ पेरंतअम्मि दारग्गए पईहारे । कमसो गमिअं सेवअमुवेक्खई हंत खलसामी ॥ .(पार्वे पुरतः पर्यन्ते द्वाराने प्रतीहारे । क्रमशो गमितं सेवकमुपेक्षते हन्त खलस्वामी ॥) 69. 595. Muddhattanam (p. 347) मुद्धत्तणं पढम-साहस-उज्जमो अ दुक्खं विओअ-जणिदं परतंतदा अ। रत्ती वणं अइघणं तिमिरं अरंधं ठाविज्जए सहि कहं णु पअंधराए । (मुग्धत्वं प्रथम-साहसोद्यमः च दुःखं वियोगजनितं परतन्त्रता च । रात्रिः वनम् अतिघनं तिमिरम् अरन्ध्र स्थाप्यते सखि कथं नु पदं धरायाम् ॥) -Srigaramanjari (Nataka) III. 36 Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Indexes . To Prakrit Verses In Sanskrit Works on Poetics Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Index To Prakrit Verses In Rudrata's Kavyalamkara (Chapter I : pp 1-5) Note: The figures in the second column giving references indicate the serial number and the page number respectively. For instance the figures 11.4 against the opening line or quajter "अधरदलं..." in column I indicate that the stanza stands at S. No. 11 on page number 4.) Opening quarter / words Reference Source 11.4 13.4 13.4 5.2 4.4 12.4 10.3 15.5 अधरदलं ते तरुणा. अहिणवकमलदलारुणि उद्यन्दिवसकरोऽसौ कमनेकतमादानं कुलला लिलाव लो ले क्रीडन्ति प्रसरन्ति । चम्पककलिकाकोमल ण अ ताण घडई ओही ता कि पि कि पिता कह वि तोदी सदिगगणमदो धीरा गच्छदुमे महुरं परसं कोमल शूलं शलन्तु शं वा समरे भीमारंभ सरसबलं स हि सूरो सीसपडिच्छियगंगं 14.4 6.3 Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 Prakrit Verses In Dhvanyaloka With Locana ( Chapter II : pp. 6-18) Opening quarter | words अपहारो व ओ अण्णत्थ वच्च बालअ हट्ठिए व तहसंठिए अत्ता एत्थ मज्जइ अवसर / ओसर / अवअस अणि ओरिए आम असइओ ओरम साकस्स वि तुह उच्च अकुसुमं उपजाएँ असोहणीऍ सुरुसुंभआ एकत्तो रुइ पिआ एमेअ जणो तिस्सा कमलाअरा ण मलिआ aftaar कस्स व ण होइ रोसो आओ पाओ पाहुण देअर अणं च मत्तमेहं गोलाकच्छकुडंगे चमढिअमाणसकंचण चंदमहं णिसा चाइ अणकरपरंपर अ Reference 12.8 59.18 42.14 52.16 2.6 *8.7 40.14 51.16 46.15 27.11 31.12 47.15 16.9 44.14 33.12 12.29 53,17 5.7 *32.12 *9.7 11.8 50.10 15.9 *49.16 17.9 21.10 56.17 10.7 Source (Mahumaha-?) GS VII. 67 GS (W) 706 Cf. GS V. 17 GS (W) 959 GS (W) 966 GS II. 10 GS VII. 30 GS (W) 886 GV. 406 (HV ?) Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Chaptes (HV ?) GS III. 30 (Visama-) (Visama-) (Visama-) GS (W). 968 35.13 26.11 28.11 57.18 23.10 14.8 13.8 4.7 24.10 55.17 ___1.6 58.18 41.14 45.15 *38.13 *48.15 (Abhinavaguptasya) GS II. 75 चूअंकरावअंसं जाएज्ज वणुद्देसे ढुंढुल्लंतो मरिहिसि ण अ ताण घडइ ओही तं ताण सिरिसहोअर ताला जाअंति गुणा दीवडि तेल्लु णहि दे आ पसिअ णिअत्तसु देव्वाअत्तम्मि फले भअविहलरक्खणेक्कमल्ल भम घम्मिअ वीसत्थों महु महु इत्ति भणंतहो मा पंथं रुंध महं लच्छी दुहिदा जामाउओ लोलादाढग्गुब्बूढ . लंघिअगअणा फलही वच्च महच्चिअ एक्काए वाणिअअ हस्थिदंता वाणीरकुडंगुड्डीण विसमइओ च्चिअ काण वि . वीराण रमइ घुसिणा सग्गं अपारिजा सज्जेइ सुरहिमासो समविसमणिविसेसा साअरविइण्णजोव्वण सिज्जइ रोमंचिज्जइ सिहिपिच्छकण्णऊरा सिहिपिछकण्णऊरा हिमअट्ठाविअमj हुमि अवहत्थिअ-रेहो होइ ण गुणाणुराओ GS (W) 961 3.6 GS (W) 951 GS (W) 874 36.13 30.12 34.12 22.10 •7.7 18.9 Setu IV. 20 (HV) GS VII. 73 43.14 19.9 54.17 20.9 37.13 25.11 *39.13 6.7 Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Vakroktijivita (Chapter III: pp. 19-25) 1.19 GS (W) 969 GV, 87 2.19 3.20 4.20 5.20 6.21 7.21 8.21 Mudrā VI. 4 अण्णं लडहत्तण आसंसारं कइ-पुंगवेहिँ एमेअ जणो तिस्सा कइ-केसरी वअणाण कण्णुप्पलदलमिलिअलोअणहिँ गअणं च मत्तमेहं चंकम्मति करिंदा चंदमऊहेहि णिसा छग्गुणसंजोअदिढा णमह दसाणण-सरहस णीसासा खणविरहे तं त्थि कि पि पइणो तदोपणिकमन्ते तह रुण्णं कण्ह विसा . ताला जाअंति गुणा तिक्खारुणं तमारं पररइमत्तअ अमहे पवाण चल विज्जु चडुलियं मउलावर्तान्तमते रइकेलिहिअणिअंसण रुहस्स तइअ-णअणं लीलाए कुवल कुवल वावी (? तावी)-तडे कुडुंगा सज्जेइ सुरहिमासो समविसमणिव्विसेसा सिढिलिअचाउ जअइ मअरद्धउ सिविणअ-खण-सुत्तुट्ठिआए सिविणअलद्ध-पिअअम सुहअ विलंबसु थो 9.21 10.21 11.22 12.22 13.22 14.22 15.22 16.23 17.23 18.23 19.23 20.23 21.24 22.24 23.24 24.24 25.25 26.25 27.25 27.25 28.25 Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Dasarupaka With Avaloka ( Chapter IV : pp. 26-34) अण्णहु णाहु महेलिअहु एक्कत्तो रुअइ पिआ कि धरणीऍ मिअंको कुलबालिआएँ पेच्छह केलीगोत्तक्खलणे जं कि पि पेच्छमाणं उरकोडिविलग्गं तह झत्ति से पअत्ता तह दिह्र तह भणि ताव च्चिअ रइसमए तं च्चिअ वअणं ते चित्र दिअहं थुडुकिआए दुल्लहजणाणुराओ दे आ पसिअ णिअत्तसु पणअकुविआण दोण्ह वि भम धम्मिअ वीसद्धो मज्झ पइण्णा एसा महुएहि कि णिवालअ (?) रंडा चंडा दिक्खिआ धम्मदारा लज्जापज्जत्तपसाहणाई वेवइ सेअदवहिअ रोमंचिअगत्ति सच्चं जाणइ दटुं सालोए च्चिअ सुरे हसिअमविआरमुद्धं होतपहिअस्स जाआ 19.32 20.32 2.26 4.26 23.33 11.29 24.33 12.29 15.31 7.27 10.29 14.30 1.26 13.30 22.33 21.33 3.26 9.28 17.31 6.27 18.32 8.28 16.31 5.27 25.34 Ratna IV. 8 GS (W) 871 GS (W) 967 Dhanikasya GS II. 88 Dhanikasya Dhanikasya GS I. 5 Dhanikasya GS III. 26 Ratna II. 1 GS (W)968 GS I. 27 GS II. 75 Ratnā IV. 9 GS (W) 877; Vajja. 491 KM 1. 23 GS (W) 866 GS I. 12 GS II. 30 GS I. 47 Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 Prakrit Verses In Vyaktiviveka ( Chapter V : pp. 35-42) 1.35 GV. 87 (2 nd half) GS VII. 67 2.35 (HV) 3.35 4.36 5.36 Setu II. 5 6.36 7.36 8.36 GV, 406 9.37 10.37 11.37 12.37 13.37 अज्ज वि अभिण्णमुद्दो अत्ता एत्थ णुमज्जइ असमप्पिअं पि गहिरं ईसा-कलुसस्स वि तुह उक्खअ-दुमं व सेलं उच्चिणसु पडिअ-कुसुमं एमेअ जणो तिस्सा कस्स व ण होइ रोसो कह णाम ण होसि तुमं गअणं च मत्तमेहं चंदमऊहेहि णिसा जाएज्ज वणुद्देसे तं ताण सिरि सहोअर ताला जाअंति गुणा दे आ पसिअ णिअत्तसु देव्वा अत्तम्मिफले पत्ता णिअंबफंसं | पत्तणिअंबप्फंसा भम धम्मिअ वीसद्धो / वीसत्थो रइकिरणाणुग्गहिआई लच्छी दुहिआ जामाउओ वच्च मह च्चिअ एक्काएँ वाणिअअ हत्थिदंता विधरीअ-सुरअ-समए विसमइओ च्चिअ काण वि वीराण रमइ घुसिणा सज्जेइ सुरहि-मासो सिहि-पिछ-कण्णऊरा हिअअ-ट्ठाविअ-मण्णुं होइ ण गुणाणुराओ 14.38 15.38 16.38 17.39 18.39 19.39 20.39 21.39 22.40 23.40 GS III. 30 Vişama Visama GS (W). 968 Cf. GS III. 79 GS VI. 55 GS II. 75 Vi sama GS (W). 944 GS (W)951 GS (W) 816 24.40 25.40 GS (W) 957 (HV) GS II. 73 26.41 27.41 28.41 29.42 Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Srngaraprakasa ( Chapter VI : pp. 43-338 ) (Vol.I : pp. 43-56) GS VI. 70 22.46 42.51 57.54 41.50 DHV III. (p. 352) VJI (v.96) DHV IV (p. 527) DHVI (p. 71) अइ दिअर कि ण पेच्छसि अगणिअ नआणाआसा (?) अण्णत्त (?त्थ) वच्च बाल अण्णं लडहत्तण अतहट्ठिए वि तह संठिए अत्ता एत्त (? त्थ) णिमज्जइ अत्थविसेसा ण हि तह अव अख्खो ञ्ची समुद्रुतरि (?) अवऊहिअपुप्पदिसम (?) अहो... (? अह पेच्छंति पवंगा) अंघुरुखोच्चिअसमुदु (?) आसाइअं अणाएण उच्छि (?च्चि) णसु पडिअकुसुमं 19.46 47.51 1.43 10.44 Vide Appendix - I Cr. SK p. 679 Setu IX. 1 Vide Appendix I. 33.49 13.45 63.54 49.52 52.53 31.48 8.44 44.51 Vide DHV p. 283 Vide Appendix-I Cf. Hemacandra's Prakrit Grammar, p. 602 एकदू असळोणी अळ आहरणसुसंठवी (?) एकाहि अद्धिहि सावणु अ नहि भद्दवओ (? एक्कहिं अखिहि सावणु अन्नहि भद्दवउ) एस अवसाणविरसो एसो खु वज्जनिग्धाद क..ए धूमंधारे [? कडुए धूमंधारे] कत्तो संवडइ महं कस्स व ण होइ रोसो कंवळि आळ एकं ते कुदुच्छलदन्तहि कि तस्स पारएणं विआओ पसण्णाओ 31.48 18.45 2.43 23.47 58.54 11.45 74.56 21.46 36.49 40.50 DHV, p. 283 Malati III. 15-16 Cf. SK. p. 688, GS (W) 734 Cf. SK. 617 DHV pp.76-77 Vide Appendix I GS (W) 772 DHV pp. 143-44 गणं च मत्तमेहं GV. 406 Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 गोलाईए तहे चंदणिहिएक्कचलणा ज छदा... वलअ दीहिअ ( ? ) छित्तो चलणेण हला जइ वि ठिअमट्टि व दोसs मह अवडिअ अिद असणगुण (? दंसणुक्खित्त) तहकमळक्कमळचंदो (? तुह करकमलं कमलं) ताला जाअंति गुणा तुज्झ अढोव्झरमुळे (? तुंग- अडोज्झर - मुहले ) तुह असमं सोहग्गं ते पुच्छिज्जहि पत्त ते चिचअ जीआ ते च्चेज पडिवक्ख मंतुपुंजे पपसा अरूप सोधपासमओ (? ववसाअरइ पओसो) 69.55 72.55 76.56 थरथील बहुणो (? थोरत्थणीए वहुणो ) 20.46 दिणहृदि 16.45 इतुमं चिअ णिउणा 39.50 दे आ पसिअ वित्तसु 54.53 24.47 34.49 पल्लविअं पिव कपरल्ल बेह पिअसंगम कि फनमथ चन अप्पकुवि (? पनमतपन अपकुप्पित) बहलतमा अराई भम धम्मिअ वीसद्घो महणाहि अ कुटुंबि महित्तवाहि 56.53 68.55 38.50 28.48 29.48 17.45 45.51 5.44 59.54 51.52 26.47 हि कवि पत्थि ( ? पंथिअ) 27.47 14.45 32.48 73.56 6.44 48.52 46.51 12.45 66.55 50.52 GS II. 71 DHV, p. 143 Vide Appendix - I Vide Appendix - I GV. 66 Setu I. 1 GS (W) 957 Cf. SM DHV, p. 170 Setu IX. 96 Cf GS III. 31 Vide Appendix - I Vide Appendix I GS II. 81 DHV, p. 74 ' GS III. 60 Setu I. 14 Cf. SK. p. 466 Vide Appendix - I Bṛhatkathayām GS IV. 35 GS II 75 Vide Appendix - I Vide Appendix -1 Vajja. 491 Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DHV, p. 170 Cf. SK p. 145 Vide Appendix - I Setu I. 14 GS V. 78 Vide Appendix 1 Vide Appendix I रइकिरणाणुग्गहिआई लइ वप्पऽवि उदु (?लइ वप्पुल पिअ) लवियप्फउ बीउ (? लइ वप्पुलं पिअ) वअस्स तुम पि थेवचंदणरसेण ववसाअअरइ (?ववसाअ-रइ-पओसो) वच्च मह चिअ एक्काए वाओ न वाणिध मोडिअ विप्प अपि वेवावल्ल वेविरसिण्णकरंगुलि. सच्चं चिअ कठ (? कट्ठ) मओ सच्चं धन्ना धन्ना सा उप्पनी गोटी(?सा उप्पडी गोट्ठउहि) सणिअं बच्च किसोअरि सरले साहसरागं सावसलोणी गोरडी 35.49 71.55 9.1.44 43.51 25.47 55.53 15.45 62.54 1.4.44 75.56 70.5 30.48 60.54 61.54 53.53 3.1.44 67.55 Vide Appendix - I GS III. 44 Cf. SK, p. 668 Vide Appendix I Cf, Hemacandra KAS, p. 55 Malati VI. 10 Hemacandra Prakrit Grammar p.621 . GS VI. 1 Veni IJI. 1 7.44 सुण्णम्मि गिरिंगामे (? गिरिग्गामे) 3.43 सूईवेहे मुसलं 37.49 हदमाणुशमंशभोयणं (? भोअणे) हारो थणाण सवणाण 77.56 हिअइ खुक्कइ गोडरी (हिअइ खुडुक्कड़ 64.55 गोरडी) हिअ इति रिच्छिवहि (? हिअइ तिरच्छी- 65.55 यह) हिरउ हरन्त हो चोरहोए (? हिरउ हरंत 9.44 हो चोर हो) . ...ज हणी हला (? 29.48 Hemacandra Prakrit Grammar, p.612 Vide Appendix - I Vide Appendix - I Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 18 Prakit Verses In Srngaraprakasa (Contd) (Vol. II : pp. 57-88) Cf. SK p. 309 Cf. SK p. 384 Cf. SK p. 147 A. Bh. I. p. 279 Vide Appendix - I GS III. 25 Cf. SK p.93 ... cf. SK p. 679 अइ दुम्मण दुम्मणआ अइ सहि वकु (?क्कु) लाविरि अकटगुमटी चन्द्रज्योत्स्ना अज्ज वि हरिइ (?हरी) चमक्का अण्णोण्णोहि सुचरिअ अद्धच्छिपेच्छि अम्हारिसा वि कइणो अवऊहिमपुव्वदिसे असेसइल्हादं सदरंमिइ [?] अहिणवमणहा (?हर) विरह आउज्झिअ चास्थिअए (?) पिट्टिअए आसाइणमणाएण इमिणा सरएण ससी उच्चिउ वालीयिअ पंथहिं जंतउ उद्धच्छो पिअइ जलं उमाह उवणे उवो [? उमा हि उवणेउ 119.65 153.73 106.62 212.86 138.69 79.57 100.61 169.76 211.86 91.59 88.58 188.80 180.78 114.64 139.69 105.62 Cf. SK p. 26 Cf. SK p. 22 cf. SK p. 549 Lilavai v. 25 Vide Appendix - I GS II.61, 142.70 110.63 218.87 109.63 104.62 Cf. SK p. 372 cf. SK p. 93 Cf. SK p. 580 Cf. SK p. 182 Vajja. v. 494 एंतो वि ण सच्चविओ एइहमेत्तत्थणिआ ओसुच (?अ) इ दिण्णपडिवक्ख कणइल्लि च्चिअ जाणई (?इ) कत्तो लब्भइ पंथि (कह लब्भइ सत्थरयं) (पंथिअ न एत्थ सत्थर) कमल-करा रंभोरु कुवलअ-णअणा कस्स भरिसि त्ति भणिए कह मा छिज्जउ मज्झो काअं का (? खा) अइ चुहि ओकरं (?छुहिओ कूर) काराविऊण खउरु (? खउरं)। 156.73 191.81 197.83 87.58 Cf. SK p. 401 GS IV. 89 Cf. SK p. 619 Cf. SK p. 22 92.59 Cf. SK p. 39 Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf. SK p. 725 Cf. SK p. 490 Ratna IV. 9 Ratna IV. 8 HV: Cf. SK, p. 647 SK p. 43 कि गुरुजहणं अह थण 195.82 कि जंपिएण दहमुह 185.79 कि जप्पिदेण बहुणा 210.85 कि धरणिए मिअंको 208.85 कुविआ अ सच्चहामा 220.87 कोला घणंति मोत्वा (? कोला खणंति 96.60 - मोत्थं) को सो जोअणवाओ 120.65 खाहि विसं मुत्तं पिव 94.60 गज्जते खे मेहा 134.69 गल्लौ लावण्यतल्लो 86.58 गिम्हे दवग्गिमसिमइ 175.77 गेण्हह पलोएह इमं 129.67 गोरंगउ तरुणीअणो 146.71 गोलाअडट्ठिअं पे 130.68 गोलाविसमोआर 140.70 गोसे तिविछिरिच्छोली (?रिछोली) 107.63 (Note: This is the second half of the verse beginning with भीष्मप्रोक्तानि वाक्यानि) घरिणीए (?घरिणि) घणत्यणपेल्लण 217.87 घरिणीए महाणसकम्म 166.76 चंदणधूसरअं आहु (? उ) लिअलोअणअं 118.65 चंदसरिसं मुहं से 155.73 चंद्रहिवपिवाविहिकूपि (?) 83.58 चिताणिअदइअसमा 190.81 छणपिट्ठधूसरत्थणि 113.66 202.84 जइ देवरेण भणिआ 121.65 (ता कीस मुद्धडमुही) जहउय्यो इण्णे (? हाउं ओइण्णे) 102.61 जं जं पुलोएमदिसं (पुलएमि दिसं) 81.57 जं तुझ सई जाआ 84.58 Cf. SK p. 303 Cf. SK p. 40 CI. SK p. 383 Cf. SK p. 13 GS I. 70 GS II. 100 Vide Appendix -I GS II. 8 GS II. 93 Cf. SK p. 148 GS III, 61 GS I. 13 Cf. SK, p. 308 GS III. 13 Vide Appendix - I GS I. 60 cf. SK p. 314, p. 664 Cf. SK p. 302 cf. SK p. 120 GS VI. 30 GS III. 28 Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 Cr. SK p. 502 Setu II. 6 GS II. 6 Cf. SK, p. 354 GS I. 26 Setu I. 1 Cf. SK p. 42 Cf. SK p. 528, p. 707 Cf. SK p. 791 Cf, SKp.548 GS II. 48 Vide Appendix - I Vide Appendix - I Setu I. 12 187.80 जो जस्स हिअअदइओ 177.78 [ Note : Compare this with the गाथा दुक्खं देंतो वि सुहं.. etc. (GS I. 100)] जोण्हाए व्व मिअंक 85.58 जो तीअ अहरराउ (? ओ) 141.70 ण उण वरकोअंडदंडए 136.69 ण कुणंतो छिअमाणं (च्चिअ माणं) 219.87 णमह अवट्टि (? ड्डि) अतुंगं 133.68 णमह हरं रो साणल 95.60 णवपल्लवेसु लोलइ 192.81 ण हु णवरं दीवसिहा 193.81 ना(?णा) बज्झइ दुग्गेज्झिआ णिद्दालस परिघुम्मिर 216.86 णिसुणिउ पच्छा तुरअरउ 116.64 मोक्खी भल्लोसवम्रहेण (SP p. 308) तत्तिअसमबन्दिमोक्खं (?तं तिअसबंदि- 199.83 मोक्खं) तं दइआहिण्णाणं 82.57 तीए सणसुहए 196.82 ते विरला सप्पुरिसा 178.78 तो कुंभअण्णपडिवअण 159.74 दसणवलिअंदढकं 189.80 दिट्ठाइ जण्ण (? ज ण) दिट्ठो 145.71 दोसइ ण चूअमउलं 152.72 वोहो दिअहभुअंगो 163.75 दुल्लहजणाणुराओ 207.85 देहो व्व पडइ दिअहो 171.76 धीरा गच्छदुमेहनदु 112.66 धीरेण समं जामा 174.77 धीरं व जलसमूह 173.77 धुअमेहमहुअराओ 164.75 पअडिअसणेहसंभाव (? सम्भाव) 144.71 पअपोडिअमहिसासुर 113.64 Setu I. 42 Cf. SK p.724 Setu III, 9 Cf. SK p. 422 Cf. SK p. 549 . Cf. SK p. 373 GS VI. 42 Cf. SK p. 427 Ratna II. 1 Cf. SK p. 456 Rudrta IV. 15 Setu V.7 Setu Il. 14 Setu I. 19 GS II. 99 Vide Appendix -1 . Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ पउरजुआणो गामो उत्तरिज्जे पडिआ अ हत्थसिढिलिअ परिअउट्ठदलअं ० पफुरिको ठई (? पप्फुरिअउट्ठदलअं ) परिवडूइ विणणं पल्लविअं विअ करपल्लअवेहिं पंकअ पंकि वहेलिअ अहसन्भाव ( पाअडिअ - णेह सम्भाव) पिअदंसणेण सुहरस पीणपओहर लग्गं अं जर्णेति दहकंधरस्स पोढमहिलाण (? णं) जज्जं (? जं जं) भद्दं भोटु सरस्सअ अहणमित्तणिग्गअ मणिवसणाण कअवे मुद्धे गहण (? अं) गेहउ 186.80 98.61 182.79 वाली भंभुरभोली वाहिता पडिवअणं विरला उवआरि च्चिअ विरहिणहिअअक अंतह 158.74 214.86 200.83 172.77 176.78 183.79 144.71 143.70 165.75 194.82 127.67 111.63 112,64 198.83 206.84 108.63 मुहें अखलिउलावे 168.76 मोहकलावे पहइ (? मोरु कलावेण वहइ ) 101.61 मोहविरमे सरोसं 147.71 इअर केसरणिवहं asविवरणिग्गअदलो aresh हत्था वल्लहे लहु वोलंत एत्तइ ववसिणिवेइअत्थो 162.75 151.72 161.75 170.76 181.79 167.76 125.66 179.78 150.72 GS II. 97 Cf. SK p. 46 Setu XI. 54 Cf. SK p. 422 Setu I. 10 Cf. SK p. 456, p. 467 Vide Appendix - I GS II. 99 GS IV. 23 Setu I. 24 Setu XV. 66 Cf. SK p. 338, p. 635 KMI. 1 Marica-vadhe Cf. SK p. 387 Vide Appendix - I Vide Appendix - I Vide Appendix - I Setu I. 17 GS III. 57 Cf. SK p. 425 Vide Appendix - I Setu IV. 58 Vide Appendix - 1 GS V. 16 Cf. SK p. 503 Vide Appendix - I 21 Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 117.64 93.60 205.84 Vide Appendix -I Cf. SK p. 39 Hemacandra Prakrit Grammar 8.4.423 Ravana-vijaye Setu IV. 20 Cf. SK p. 495 वीहेसि हरिमुहि अवि होहि वैवाहिऊण वहुआ शिरसि जंडीलो अडीगणि (?सिरि जरखंडी लोअडी) सअलं चेअ णिबंधं सग्गं अपारिजा सच्चं गुरुओ गिरिणो सच्चं भणामि बालअ सहिआहि भम्म (?ण्ण) माणा . सहि साह सुतेण समं (? साहसु तेण समं) संगअ (v. L. संहअ) चक्काअजुअ साअरदसण एत्था (?साअरदसणहित्था) सा उप्पडी गोढउहि सामण्णसुंदरीणं सामाइ सामलीए सालिवणगोविआए सालोए च्चिअ सूरे सिहिपिछकण्णऊरा सोसे हरुणखण (?) सुअवहवइअरणिसुणि सुरहिमहुपाणलंपड सेलअसुआरुद्धद्धं सो मुद्धमओ मअतहिआहिं सोहइ विसुद्धकिरणो सोह व्व लक्खणमूह हरि-हर-बम्ह-प्पमुहे हसि सहत्थतालं हा तो जोज्जलदेउ हिअअ तिरच्छीयह हिअए रोसुबिभण्णं (? रोसुग्गिण्णं) (हियए रोसुग्गिणं) 201.83 154.73 184.79 78.57 124.66 221.88 90.59 213.86 135.69 99.61 126.67 131.68 118.67 203.84 80.57 115.64 97.60 89.59 149.72 160.74 157.74 209.85 148.72 103.61 137.69 132.68 GS II. 45 Cf. SK p. 582 Cf. SK p. 25 Setu II. 42 Hemacandra 8.4.420. GV 959 GS II. 80 Cf. SK p. 378 GS II. 30 GS II. 73 Vide Appendix-1 Vide Appendix-I Cf. SKp.46 Cf. SK p. 27 Cf. SK p. 365 Setu I. 22 Setu I. 48 GS III. 63 Vide Appendix -I Appendix-I Vajja. 616 Cr. SK p. 379 Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Srngaraprakasa (Contd) (Vol. III : pp. 89-194) 756.188 अंगाइ किलामिज्जंति अंगाणं तणुआरअ अंछीइ (?अच्छीई)ता थइस्सं : GS IV. 48 GS IV. 14 अंजविकलज० (?अज्ज वि हरी चमक्कइ) GS II. 50 Vajja 318*3 444.134 292.103 779.192 523.148 534.150 263.98 240.93 341.113 365.118 459.137 790.193 279.101 297.104 310.107 665.173 326.110 529.149 448.134 452.135 673.174 417.128 598.161 577.158 582.159 268.99 303.105 227.90 अंझाए (? अज्जाए) णवणहक्खुअ अंतरअंति समुण्ण अंतोकदंतमअणग्गि अंदो ल] आइ भोइअधूआ अंदोलणलंघिअतट्टिआए ? अंदोलणलंघिअवइ ? अंधअरबोरपत्तं अंबो (? अव्वो)अणुणअसुहक अंबो (? अव्वो) दुक्करआरअ अइ उज्जुए ण ज (?ल)ज्जसि अइ-कोप (?व) णा वि सासू अइरा आणेमि तुह० [? तुज्झ] अइ सहि कूल्लाविहिछ (? वक्कुलाविरि) अकअण्णुअ तुज्झ कए अक्खडइ पिआ हिअए अगणिअसेसजुआणा अच्च (?च्छ) उ ताव मणहरं अज्छोही चिअ सा तेण अच्छेरं व णिहि विअ अच्छोडिअवत्थद्धंत अज्जअ णाहं कुविआ अब्ज (? अज्ज) कइमो हु दिअहो GS III. 40 GS IV. 6 GS III. 73 GS VII. 77 GS V. 93 Cf. SK p. 384 GSV.45 GS I. 44 GS I. 57 GS II. 68 Lilavai 1258 GS II. 25 GS II. 60 GS II. 84 GS II. 19 718.182 अज्ज मए उच्छासो ? 688.177 Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ अज्ज मए गंतव्वं GS III. 49 . अज्जमए तेण विणा GSI.29. Cf. A. Bh. I. 6. p. 279 अज्ज मए माउच्छा ? अज्ज विहरिइ (?वि हरी)चमक्कइ अज्ज सुरअम्मि पिअसहि अज्ज पि ताव एक्कं अज्झाए | अज्जाए णीलकंचुअ अणवट्ठिएण विसमेण अणवरअकेलिपसरंत अणुणअसुहं ण पत्तं अणुदिअहकआहोआ 388.122 565.156 692.177 679.175 428.131 523.148 721.182 270.99 468.139 672.174 769.191 622.166 710.180 GS VI. 2 GS IV. 95 अणुवत्तंतो अम्हारिसं जणं अणु...साल (?अणुसोअइ) हलिअवहू अब्ण (?अण्ण) महिआ (?ला) पसंगं Cf. DHV, NS ed. p. 237, and KLV. p. 18 Cf. GS (W) 945 Cf. GS (W) 769 Cf. GS I. 48 275.100 418.128 244.94 537.151 670.174 334.112 663.173 Cf. KP X. p. 630 GS V. 70 GS I. 33. अण्णं लडळ (? लड) हत्तणअं अण्णाण वि अत्थि (?होंति) मुहे अण्णाण वि अद्धि (?होंति) मुहे अण्हाइ ( ? उण्हाइ) णीससंतो अत्ता वुड्डकुमारी अत्युत्थण (अब्भत्थणं) ण गेण्हइ अप्पत्तदंसउत्तंमरीए? अफडेण (? कवडेण) उपकंपितेण (?) Selu XI. 27 280.101 298.104 519.148 750.187 730.184 3.130 608.163 623.166 अब्भत्थणं ण गेण्हइ अवरोहाअअजामा अवसर रोत्तुं चिअ अविअण्ण (?ण्ह) पेच्छणिज्जे Setu XI. 27 GS VII. 83 DHV, p. 351 GS I. 93 308.106 413.127 553.154 763.190 Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS I. 21 GS III. 3 GS IV. 18 GS I. 22 Cf.GS (W)735 अविहाविअक्खरवआ 319.109 583.159 अन्वी (?ब्वो) मारिज्जामो 447.134 असईण णमो ताणं 709.180 (असतीण नमो ताणं...) असमत्तचित्तळ (?) 594.160 असमत्तमंडणं चिअ (? ण च्चिअ) 573.157 असमत्तमंडणा विआ (?असमत्तमंडण . 467.138 च्चिअ) अहव गुण. चि अळहुआ (? अहव गुण 539.151 च्चिअ लहुआ) अह सा तहिं तहिं च्चि 484.142 691.177 आअरपणामिओढें 501.144 703.179 आअंबच्छिविविवअलं ( ? आअंबच्छं 402.125 विवलंत) आअंबंतकओलं 295.104 आअंबलोअणाणं 638.169 आअस्स कि णु कामं (?का हं) 390.123 आअस्स कि णु काहं 690.177 आउच्छणोवऊहण 301.105 आउच्छिआसि कोमुइ 376.120 आणासआइ देंती 735.185 आणासआइ दंती (?देती) 246.94 आणिअपुळउब्बेओ (?आणिअपुलउन्भेओ) 541.151 578.158 आपुच्छणेवसरिओ (? अयोच्छिण्ण- 511.146 पसरिओ) आरेसमुहं भरिओ 429.131 आसण्णकुडुंगे जुण्ण 311.107 (नियडकुडंग पच्छन्नदेउलं) आसाइअं अणाएण 496.144 इअरोजणो आणइ 611.163 GS II. 92 GS V 73 GS II. 97 Cf. GS (W) 786 GS I. 23 Cr. SK p, 673 Setu III. 18 Cf. SKp. 681 Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 264.98 GS IV. 27 403.126 440.133 793.194 Gs v. 61 ईसज्जणंति दापिति (ईसंजणेति दाति) उअ माहमासगोसग्गमज्जिरी उअ संभमविक्खित्तं उअ हुज्जंति (? उअहुज्जंति) पिउच्छा उरवे (?)ल्लिअवइ-कारि उक्खिप्पड मारुअमंडळे (ले)ण उग्गाहिएक्कम उज्जागरअ कसाइअ उज्झसि पिआएँ समकं उण्हाइँ णीसमं (?सं) तो Cr. SK p. 451 GS II. 20 734.185 683.176 700.178 464.138 304.105 280.101 729.184 283.101 GS V. 82 GS III. 75 GS I. 33 उप्पु (?प्फु) ल्लिआइ खेल्लउ उमिअळं घणिजंदं (? उहि अलंघणिज्ज) उम्मूलं (?लें) ति व हिअअं उन्वहइ दइअगहिआ GS II, 96 Setu II. 44 GS II. 46 GV 690 513.146 281.101 265.98 538.151 291.103 752.188 GS III. 75. उवासि खु गाम ऊहसि (? उज्झसि) पिआएँ समर्थ एएणं चेअ गुणेण एएण च्चिअ पिअसहि 727.184 371.119 593.160 694.177 591.160 404.126 GS I. 86 III. 20 ए(व?) क्कंगणदुळहे एक्कं पहरुविणं एक०कम (? एक्केक्कम) वइवेढा (? वेढण) एक्कक्कमसंदेसा एक्कं चिअ रूअगुणं एण्ह (? एण्हि) वारेइ जणो एत्ताहे चि (?च्चि) अ मोहं जणेइ एइहमेत्तम्मि जए एमेअ अकअपुण्णा एमेअ मंदपुण्णा एहिइ पिओ त्ति णिमिसं 549.153 346.114 456.136 356.116 667.174 685.176 415.128 GS IV. 42 GS VI. 92 GS VI. 96 GS V. 10 GŚ IV. 3 Cf. SK p. 615 Cf. SK p. 615 GS IV. 84,Cf. SK p. 690 680.175 Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf. SK p. 643 Cf. GS (W) 825 GS I.46 GS VI. 75 ओदुद्धगंधमुहिए 392.123 ओळोतअंमि तुळि (? ओलोअणम्मि 628.167 तुलिअं) कइआ गओ पिओ अब्ज (?ज्ज) 233.92 753.188 786.193 कइआ जाआ कइआ 410-127 कनि गामे गहवइणंदण 424.130 करसेअकद्धमाअ 449.135 करिकलभकुंभसण्णिह 633.168 कलहोओज्जलगोरें 746.187 कळळं (-ल्लं) किर खरहिअमओ 615.164 766.190 कस्स करो बहुपुण्ण 249.95 555.154 कस्स ण सद्धा गरुअ 612.164 कस्स भरिसि त्ति भणिए 324.110 कहए (? कडुए) धूमंधारे 411.127 कहें णु गओ (? गआ) कह दिठा 477.140 (? दिट्ठा) कहततुएणणाअं (? कहें तं पितुएँ ण णाअं) 480.141 कह मा धिन्जड (? छि ? झिज्जउ)म ०झो 241.93 (?मझो) कंडुजु (?ज्जु) आ वराइ (?ई) 261.97 कं तुग्गथणुख्खित्तेण (?कं 362.117 तुंगथणुक्खित्तेण) कंतो (? कत्तो) मज्झ समासण्ण 351.115 कं सुअणु सूरणमण 409.127 काऊण धीरजहणं 731.184 काण अ रुणा जुअरी (?) 668.174 कारणगहिअ पि इमा 625.166 कारिममाणंदवटं (?) 457.136 का (ल) क्खरदूसिक्खिअ 570.156 Cf. GS (W) 745 GS IV. 89 Cf. GS (W) 734 Cf. SK p. 637 GS VII. 97 Cr. SK. 498, p. 679 GS IV. 52 GS III. 56 GS IV. 32 Cf.GS (W) 783 GS V. 57 Cf. GS (W) 878, and SK p. 471 Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ किअरहसदो वोसरि कि गिदे (? किं दे) पडिहासइ किं किं दे पडिहासइ GS I. 15 कि ण भणिओ सि बालअ GS IV. 70 कि णीलकंठ गच्छसि किं तस्स पावरेणं किं दाव कआ अहवा कि भणह मं सहीओ कुविआ अ सच्चभामा GS I.90 GS VII. 17 HV DHV. p. 143 कुविआओ पसण्णाओ केणा चि (? वि) अज्ज गोसे केलिपसरो विअंभइ केली. वि रूसेउ केळी (लो)-गन्भसरिच्छे केलीगोत्तख्ख (?क्ख) लिए केलीगोत्त-क्खलणे GS II. 95 641.169 234.92 560.155 785-193 398.125 705.179 723.183 748.187 299.104 414.128 542.152 682.176 799.194 644.170 631.168 300.105 277.100 600.161 256.96 588.159 782.193 516.147 498.144 530.150 661.173 342.114 585.159 757.189 587.159 383.121 564.155 391.123 363.118 483.142 Cr. SK p. 622 - केतिअ (? केत्तिअ) मेत्त व्व धरा को विसमो संसारे खणमेत्तं पि ण पि (? फि) दृइ GS II. 83 लिण्णस्सोरइपउ ( ? खिण्णस्स उरे पइणो) GS III. 99 GS V. 99 GS VI. 66 खेमं कतो (? कत्तो) खेमं गज्ज मह च्चिअ उरि गज्जंताइ (? गिज्जताइ) सुणतो गण्हइ कंठम्मि बला गण्हतीए णवल गम्मिहिइ तस्स पासं गम्मिहिसि तस्स पास GS VII. 7 Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ गामकुमरी वि हिअअं गामतरुणीओ हिअअं गिज्जते मंगलगाइआए (? गाइआहि) गिम्हं गमेइ कहकह Cf. GS VI. 45 GS VI. 45 GS VII. 42 GS II. 100 GS II. 7 GS II. 93 गेण्हह पलोअह इम गोलाअउ (? ड) द्विअंपे गोळा (ला) गई ण तूहे (?) गोलाविसमोआरच्छलेण घडिऊरुसंपुडं णव . घरमंधणवण्णअइ घरसामिअस्स राणे परिणिघणत्थणवे (?) लण 437.132 645.170 293,103 486.142 758.189 550.153 445.134 601.162 482.142 554.154. 290.103 724.183 487.142 526.149 533.150 574.157 713.181 248.95 743.186 385.122 315.108 374.120 GS III. 61 Cf. SK P.673 GSI. 13 GS IV. 12 घरिणीए अकअळं (? अकइअव्वं) घरिणीए महाणसकम्म घेत्तुं मुंचइ (? मुच्चइ) अहरो घेच्छलअणो विसूरह घेतूण (?घेत्तूण) चुण्णमुट्टि चक्कम्मिउं ससलीलं (? चंकम्मिउं सलील) चच्चरघरिणी पिअदंसणा चिरजीवित्तकिंखिरि चुंबइ वासिण्णमुही (गामवडस्स पिउच्छा...) चुंबणविलिहणमिल्ले चूड (? वोड) सुणओ विपण्णो चोरिअरअसत्था (?द्धा) लुणि • चोरिअरअसद्धालुइ चं छं खाहिपरोक्ख (? पच्चक्खाहि परोक्खं) चंदसरिसं मुहं से 546.152 792.194 708.180 GS I. 36 cf. GS (W) 854 259.97 696.178 344.114 GS VI. 49 GS V. 15 620.165 514.147 Setu IV. 27 669.174 GS III. 13 Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Setu X. 81 चंदुज्जोएण मओ चंदो वि राइमाहिडिउणं चंपहइ बीअकंठं मज्झ (?जं वहइ बोअकंड) छणपिट्ठझसरत्थणि 621.165 222.89 711.181 Cf. SK p. 314. p. 664 401.125 659.172 309.106 छेअवरो णं आणइ छेआइमुद्धदिअरस्स जई जूरइ जूरऊ णाम जणणी असंकमाणी जद्ध (?त्थ) ण उज्जग्गिरओ GS VII. 8 Cf. SK p. 646 GS V.41 370.119 476.140 421.129 768.190 798.194 405.126 676.175 • 504.144 458.136 716.182 654.171 465.138 419.141 509.145 GS III. 34 Setu I. 7 जमं (?म्म) तरे वि चलणे जस्स हि चिअ पड (?ढ) में जस्स वळ (ल) गंति णहि (?हैं) जह खेल्लसि पप्फुल्ला जह जह जरा-परिणओ जह जह वि कामिणोणं जह णअणा सविआरा जह सविलासं हासं जह से पहरंतपळ (?) वा (एंतो वि ण सच्चविओ) जं अणुण कुमारीण जं असरणं पउट्ठो जं च अलिओवआरं जंचिअवि पिआणणा (? वंचिअपिआणणा) जंज करेसि जं जं GS III. 93 Cr. SK III. v. no. 126, p. 572 Cf. GS (W) 709 GS IV. 78 329.111 433.132 224.89 556.154 466.138 499.144 325.110 380.121 551.153 636.169 614.164 662 173 GS IV. 9 जं जं पिभुलं (? पिहुलं) अंगं जं जं सो णिज्झाअइ GS I. 73 जं तं रूवं णं (?) तं जं मुच्छिआए ण सुओ जाइ वअणाइ अम्हे cf. SK p. 676 GS VII. 49 Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ जाइ वि (? जइ वि) खु दिल्लिदिलिआ जाओ सो वि विलख्खो(?क्खो) Cf. GS (W) 741 GS IV.51 जाण असमे (हिं) वि विहिआ जाणइ जाणावेउं GV. 173 GS I. 88 430.131 470.139 531.150 535.151 230.91 536.151 658.172 784.193 337.112 575.157; 704.179 775.192 235.92 274.100 532.150 406.126 426.130 GS III. 10 GS V. 38 317.108 586.159 255.96 629.167 GS II. 70 जाणामि चिअ (?च्चिअ) पिअसहि जाणामि जणो णिउणो जाव अ ण देइ ओहिं जाव ण उ०ठंति (उळंति) वाचि ? जिअहतिपअसाणाह? जुज्जइ सव्वं सिरिपुत्रिसेण जे स (?सँ) बुहागअ-वोलंत जोवणपुच्छइतस्सवि (? जो वि ण पुच्छइ तस्स वि) जो सुअइ दिण्णपडिवक्ख झत्ति समुट्ठिअमणहरि झंझावाओत्तिणि झिज्ज तिझं तेहि (? झिज्जति खुज्जति । झडतेहि) झिजति (? झिज्जति) वलंति समू० (Cf. कंपंति वलंति समूससंति...) णअणाण इरणो में णअणाण किर दथणा (?णअणाणं इस णअण्ण (?ण)भतरघो (लं)त ण कओ वि राअमोक्खो ण कुणतो विअ (?च्चिअ) माणं णच्चिहिइ णडो पेच्छिहिइ ण मुअंति दीअ (? दोह) सासं गवरो (?णवरं) वरो वि पलिभाइ गवलअपहरं अंगे गवलअहत्थोग मिणी (?हत्थे गामणि) 228.90 GS IV. 71 712.181 495.143 368.119 772.191 296.104 660.172 245.94 441.133 471.139 450.135 GS I. 26 Cf. SK p. 670 GS II. 47 GS I. 28 Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ णववर-उरा (तूरा)अण्णण णववरकरग्गहिअकराए णववाहपे०म (?पेम्म) तणइओ णववहुपेम्मतणुइओ णवि तह अणालवंती गवि तह छेअरआई वि णस्सहइ (?ण सहइ) कालक्खेवं गंचिअणाएळनं (?) गंदंतु सुरअसरभस GS II. 22 GS II. 22 GS VI. 64 GS III. 74 Lila vai. 567 302.105 350.115 226.90 584.159 332.111 635.168 278.100 490.143 656.172 725.183 717.182 684.176 359.117 502.144 GS II. 56 णाअरिआपेम्म वि अण्णो (?) णाराअणो त्ति परिण णासं व सा कओले Cf. Ruyyaka p. 61 GS I.96 561.155 510.146 GS IV. 28 Setu III. 25 णिआइ (?णीआइ) अज्ज णिक्किव णिजपिखअंठसमुद्ध (?णिज्जति चिरपअत्ता) णिद्दालसपरिघुम्मिर GS II. 48 . 216.86 266.98 506.145 357.116 646.170 627.167 णिद्दालसमअणुम्मील णिद्दाविराममोण व्व (?) णिम्मरिअसंधि मा (? णिम्मविअसंधिअम्मा) णिव्वुत्तु (?त्त)-रआ वि वहू णिसुणेहइ अहोमुहतं (?) णिहुआ खु णीससिज (?ज्ज)इ णोआइ अज्ज णिक्किव GS II. 55 GS IV. 28 286.102 239.93 243.94 419.129 563.155 305.106 571.157 780.192 378.120 765.190 णीसासुक्कंपपुळो ( = लो) इएहि GS. IV. 61 णीसेसपसुत्तजणम्मि णूमति जे पहुत्तं GS. I. 91 Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf.GS (W)919 GS VII. 48 Cf. GS (W) 925 GS III. 31 Lilavai. 423 GS II. 29 Cf. SK p. 688 GS III. 54 तणुआइआ वराई 754.188 तत्तो च्चिअ होंति कहा 453.135 तरलच्छि चंदवअणे 762.189 तरुणेहि कअंतो सं (?कओ तोसो) 473.140 तस्स अ सोहग्गगुणं 576.157 तब्स मआळि०छणन्स (? तस्स 540.151 मअलंछणस्स) तस्स मअलंछणस्स 253.96 तह उज्जु वि रसि 651.171 तह तीए सुहरसो 581.158 (तह) पूरिअमोड्ढण 285.102 तह माणो माणधणाए 312.107 तह मुन्धा (? द्धा)ए पुलोइओ 237.93 तह वलिअं णअणजुरं 657.172 तह सा जाणइ जाआ 687.177 तह सुण्हाए पुलोइओ 382.121 719.182 तह सोण्हाए पुलइओ 491.143 तं कंपि कअं उग्गिण्ण (?) 463.138 तं तिअसकुसुमदामं 223.89 528.149 681.176 तं न पिजसहिअणोभणे (? तं गत्थि जं 518,147 सहिअणो) तं सिद्धकुमारं वे (? पे)च्छिऊण 267.98 ता किं करेउ जइ तं 481.141 ता कि बहुएहि वि चितिएहि 269.99 ता कुणह कालहरणं 474.140 ता छिवइ ता णिअच्छइ 572.157 तावअरंखसणाहो (? ताव अ रक्खसणाहो) 521,148 ताव गुणिउं उ मरिउं (?) 640.169 ताव च्चिअ रइसमए 493,143 तावमवणेइ ण तहा 634.168 ता से चिरमत्थ (? उम्मीलंती चिअ से) 508.145 HV GS III. 21 Cf. SK p. 668 Setu XII. 40 GS I. 5 GS III. 88 Setu XII. 23/24 Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf. SK (p. 678) GS III. 23 GS III. 31 GS VII. 10 GS II. 89 Cf. SK (P. 636) GS IV. 75 तिहलअपहकुप्पिग्गाए (?णवलअपहरुप्पि- 360.117 स्थाए) ती (?) तिअसकुसुमदामं 223.89 तुइ वोलंते बालह (?अ) 455,136 तुज्झ ण (?अ) सोहग्गगुणं 416.128 तुह णवलअपहरपडि (?) 396.124 तुह दंसणसंजणिओ 348.115 610.163 तुझग्ग (? तुझंग) राअसेसेण 461.137 तेण इर णवलआए 394.123 तेण ण मरामि मंणूहि (? मण्णू हि) 284.102 तो से रुमंत च्चि 774.192 थणखरणजोव्वणम्हणा (?) 434.132 दइअकअग्गहलुलिओ 282.101 744.186 दइअस्स गिम्हवम्मह 745.186 दक्खिण्णेण वि एंतो 599.161 दलृ चिरं ण लद्धो 707.179 दढमूढ (दढमूल? ) बद्धगठिं 569.156 दरवेविरोरुजुअळा (ला)सु 650.171 दरसुंदरमहरुळळा (ल्ला)विरोए 664.173 दंतक्खों कओले 229,91 दिअरस्स असुत्थ (? द्ध)मणस्स 375.120 दिअरो पणिहिइ फुट्ट (? दिअरो परिणिहइ 431.131 GS VI. 44 . GS I. 85. GS III. 76 GS VII. 14 , SK p. 614 GS I. 35 678.175 547.153 GS III. 26 दिअरो परिणिहिइ पुडं (? फुडं) दिअहमथदरंबिआए ( = दिअहं थुडुंकिआए) दिट्टा कुइआणुणा दिट्ठीए जण्ण (?जं ण) दिट्ठो दिळेंअं (? दिळे जं) पुलइज्जसि 608.163 384.121 314.108 580.158 776.192 252.95 Cf. SK p. 671 Cf. SKP.373 Cf. SK p. 671 दिढमण्णुदूमिआए GS I. 74 Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS VI. 42 GS I. 100 GS IV.5 Ratna II. 1 GS VII. 20 "गुहा ) GS II. 1 GS. V.56 Vide Appendix-I Cf. SK p. 727 GS. IV. 67 GS. III. 37 " दिण्णतणुअंजणाई 647.170 दोसइ ण चूअमुउळं (? मउलं) 613.164 दुख्खं (क्खं) देतो वि सुहं 294.103 दुख्खे (क्खे) हि लगभइ पिओ 307.106 दुल्लहजणाणुराओ 251.95 543.152 दूलिहइअसोयं धरेइ 355.116 दोअंगुलअकवाड 400.125 ध (?थ) रहरइ ऊरुजुअळं (लं) 617.165 धरिउं कह णतीकइ (? कहं णु तीरइ) 557.154 धरिओ धरिओ विअलइ 472.139 धावइ पुरओ पासेसु 423.130 धिगडी थावइ संमुही (?) 723.185 धीराण (? धीरेण) माण-भंगे (? भंगो) 773.191 धीरावलंबिरीए वि 313.107 पइपुरओ व्विअ (?च्चिअ) णिज्जइ 478.141 699.178 पइमाहप्पणिसण्णा 520.148 पउरजुआणो गामो 791.193 पच्चूसागअरंजितदेह 485,142 पच्छाअंतस्स वि से 524.149 पज्जत्तम्मि वि सुरए 729,186 पडिवक्खमंतु (मण्णु) पुंजे 364.118 पणअकुविआण दोण्ण (? दोह) वि 494.143 पण पड (? ढ)मपिआए 686,176 पणअक्खलणासंका 701.178 पत्तपओसो पडिवण्ण 618.165 परिओसअह्मि (? म्हि) सहित्तह्मि (? 741,186 सहि तम्मि) परिमळि (लि) असुंदराई 642.170 पल्लविरं पिव करपल्लवेहि 671.174 पसिअ पिए का कुविआ 250.95 पहविति च्चि...सुरिसा (? पहवंति च्चिअ 273,100 पुरिसा) Setu XI. 28 GS II.97 GS VII. 53 Setu XI. 9 GS III. 60 GS. I. 27. Cf. SK p. 686 Cf. SK p. 456, 467 Cr. SK p. 607 Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 पाअडिअणेहसब्भाव GS II. 99 पाअडिअं सोहग्गं पाअपडणाण मुद्धे GS V. 60 GS V. 65 GS IV. 90 408.127 689.177 505.145 321.109 778.192 797.194 720.182 377.120 545.152 347.115 231.91 626.167 619.165 271.99 .247.95 749.187 674.174 236.92 373.119 GS I. 69 Cf. Hemacandra p. 55 GS IV. 23 पाअपडिअं अहव्वे पाठे (? ढे)इ देवरो कुलं पाणि व्ग (? ग्ग)हणे च्चिअ . पिअदंसणरहसुक्खित्त पिअदंसणसुहरसमुउ पिअळंबजसाहुळिपाण्डराए (?) पिअलंभेण पओसो पिअविरहो अप्पिअदंसणं पिअसम्हरण (? संभरण) पिआ आडंबं (? अद्दाअं) देइ पोळेइ पळं तुं न ह (?) पुच्छिज्जंती ण भणइ पुट तेण वि हिएण (? फुट्टतेण वि हिअएण) पुढिं पुससु किसोअदि (? रि) . Setu XII. 12. GSI. 24GS III. 22 GS VI. 47 GS III. 4 GS VI. 13 पुत्तग्गि (? पुण्णग्गि) वाउलमाणो (?) । पुत्ति भुवंगिव्व विमुक्क पुरिअं वामच्चि तुए (? फुरिए वामच्छि 425.130 460.137 367.118 393.123 320.109 GS II. 37 Setu XV. 66 (Calcutta edition) पुळणजण्ण० तिदहकन्धरं (? पुलअं जणेति 522.148 दहकंधरस्स) पुळळंतनिरंतरतरुण (फुल्लंत-णिरंतर- 630.167 तरुण) पुसइ खणं धुअइ खणं 288.102 पेक्खसि अणिमिसणअणो 333.111 पेच्छंता (ण) समुदं चडुळो (लो) वि। 512.146 पेच्छह हला अवोच्चं (?) 726.183 GS V. 33 Setu II. 43 Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 37 Cf. SK p. 338, p. 635 पोढमहिलाणं जं जं पोढमहिळा (ला)ण जं सुठ्ठ पोढ (? वोड) सुणओ विअण्णो फलहीवाउ (? ड) अपुण्णाह फंगु (फग्गु) च्छण-णिदासं (? णिहोस) फंगु (? फग्गु) च्छणदोहलिणा (? आ) फे (?)च्छइ अलद्धलक्खं बहलतमा हअराई GS VI. 49 GS II. 65 GS IV. 69 GS III. 96 GS IV. 35 " (HV) बहुमणंसि (? बहुमण्णसि) हरिपणअं बहुवल्लहवद्धती (?) वहुसो वि कहिज्जतं बालअ रे वंचिज्जसि बालप्त (?त्त)ण दुल्ल (?ल्ल)लिआए GS II. 98 740.186 643.170 438.133 386.122 399.125 469.139 327.110 442 133 695.177 515.147 358.117 407.126 566.156 238.93 781.193 559.155 675.175 624.166 432.131 336.112 579.158 328.110 777.192 352.116 Cf. SK p. 636 बालाओं गोंति (?) कोऊहलेण बाहोल्लविअळिआणं (? विअलिएणं) बोहे (अई) पासुत्तं भज्जति जाइमउहा भरिमो से सअणपरम्मुहीए GS IV. 68 भिउडीए पुलोइस्सं Cf. GS (W) 743; CF. SK (p. 639) GS VI. 72 751.187 412.127 GS VII. 43 मअणग्गिणो व्व धूम मण्णुब्भरिआ ण रुअइ मण्णे आअण्णंता -मत्थिमरेभागगाढ (?) मम्मसुअकल्लिआजहण मसि ( ? लि) णवसणाण कअवेणिआण महुएहि कि व बालअ 500.144 Cf.GS (W) 949 Vajja. 491 446.134 653.171 443.134 497.144 722.183 503.144 597.161 माअंगी होज्ज वणे मा अंद... ळ झाअ० ढि (?) माए कज्जाकंचो (? कज्जारंभा) Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 38 माणं पुछछ (?च्छ)ह दिण्णा जस्स तुमं मामि सरिसक्खराणां मामि हिअ व पिअं (? पीअं) . GS V.50 GS III. 45 मा मुअरिपरिहास ( ?) मारेसि कण्ण (? कं ण) मुद्धे मा वच्च पुप्फलाविर . मुद्धत्तणेण वहुआ 258.97 492.143 381.121 548.153 714.181 794.194 395.181 389.122 770.191 340.113 787.193 232.91 GS VI. 4 GS. IV 55 GS VII. 78 GS IV, 33 GS IV. 68 GS V. 59 GS II. 40 मु. धे अपत्तिअ० ती ( = मुद्धे अपत्तिअंती) मुहविज्झविअपईवं मोहेइ वीअंभणणमि म्हरिमो ( = भरिमो) से सअणपरं रइविरमलज्जिआए (?ओ) रच्छापइण ? पइण्ण) णअणुप्पला रत्तिं णिद्दअरमिओ रमिऊण परं वि ( ? पि) गओ रुड ढंतीए ( ? भंडतीए) तणाइंसोउं (?) रुअं सिळं चिअ से रे हु गुडिअडविअंभण (?) लज्जा छ (?च) ता सोलं लज्जाविसंठुलाए लीळावेळक्खविळास लोओ जूरइ जूरउ 736.185 649.170 579.158 330.111 361.117 697.178 603.162 435.132 318.108 666.173 715.181 354.116 639.169 525.149 563.155 436.132 349.115 GS I. 98 GS IV.79 GS VI. 73 GS VI. 24 GS VI. 29 GS III. 57 वइविवरणिग्गअदलो वउणेउपलंतसीस (? वअणे ( वअणे ) अ चलंत) वनसिअ (? पसिअ) पिए का कुविआ वरकित्तणवलिअपरंमुही वरगोत्तुंगीआअण्णणेण (?) GS IV. 84 250.95 331.111 316.108 Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS II 31 I. 42 Setu XII. 13 Cf. SKp. 39 GS III. 44 GS II. 33 GS I. 12 Cf. GS (W) 750 वरफंसमउलिअच्छी 262.97 वाञ्छा धौलि करेउ (?) 552.154 वाहरउ म सहीओ 554 152 वाहित्ता पडिवअणं 257.96 विरहाणलो सहिज्जइ 272.99 वीसंभवड्ढिअरसं 567.156 वेवाहजणवहुआस (? वेवाहिऊण वहुआ) 427.130 वेविरसिण्णकरंगुलि 335.112 वोढपरेण (? पोढवरेण) वि तहकेण 728.184 (? तेण) सअणे चिंतामइ काऊण - 755.188 सच्चं जाणइ दटुं 372.119 795 194 सद्धा मे तुज्झ पिअ 558.154 सम्भावगम्भिणं पाअडं 655.171 742.186 समअणणअणालोमण 589.160 समदुक्खसोक्खपरिवढिआ 767.190 समपेम्मरसं समरूव 607.163 समुहपसारिअवाहे 369.119 सळिळोळ्ळ (? सलिलोल्ल) दारुआळं 702.179 702.179 सव्वस्ममि विभ (?द)ड्ढे 420.129 संवसंमि वि दंढे (? सव्वस्सम्मि वि दड्ढे) 527.149 सव्वस्सम्मि वि दड्ढे 595.160 सव्वाआरमणहरं 771.191 सहसा मा साहिप्पइ (?साहिज्जउ) 616.165 सहला मा सहिप्पम (? साहिज्जउ) 764.190 सहिआहि भण्णमाणा 789.193 सहिणो चुहाइहपरिपोडिआ (?) 488.143 सहि लुक्कविअसरीरं 397.124 सहि साहसु तेण समं 353.116 सहि साहसु संभा (? सन्भा) वेण 788.193 सहि (? सहि) साहसु संभा (? सम्भा)- 323.109 GS II. 42 GS III. 29 Cf. SK. 591 GS II. 45 Cf. SK p. 582 GS V.53 वेण Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 GS IV. 57 Setu II. 42 GSI. 94 GV. 959 . GS. II. ४0 GS II. 30 GS I. 39 Vide Appendix -1 (HV) संकेअऊसुअमणो 602.162 693.177 संदट्ठाहरजुअलं 366.118 संभावं (?सम्भावं) पुछं (?च्छं)ती 475.140 सा अण्णवरविवाहे 383.122 (सा तुह विरहे णिक्किव) सा अ-दसणहाद्धा (?साअरदसणहित्था) 507.145 सा तुइ सहत्थदिणं (?ण्णं) 289.103 604.162 सामण्णसुंदरीणं 648.170 677.175 सामाइ सामल ए 439.133 सालोए वि (?च्चि)अ सूरे 306.106 590.160 , साहीणे वि पिअअमे 632.168 सिअणुचंपणे दिणेकहं (?) 489.143 सिर (? सुर) कुसुमेहि कलुसि 225.90 सुण्हाए (सुण्हा अ) हिअअगुणि 462.137 सुप्पउ तइओ पि (?वि) गओ 760.189 सुप्पं दड्ढं चणआ 698.178 सुरआवसाणविळि ( = लि) ओ 738.185 783.193 सुहअ तुह विरहहुअवह 345.114 सुहउच्छिआइ सुहओ 343.114 सेअच्छलेण पेच्छह 242.93 सेउल्लिअसव्वंगी 454.136 सो तुह कएण सुंदरि 451.135 796.194 हत्थप्फसेण जरग्गई 606.163 हत्थेसु अ पाएसु अ 254.96 हध्दं छंपुगाळहिअ (?) 517.147 हरिसुल्लावा कुलपा(? बा) लिआण 737.185 हसिएहि उवाळं ( 3 लं) भा 652.171 हसिआइ समाळसकोमळाइ (? हसिआइं 637.169 समंसलकोमलाई) GS V. 12 , GS VI. 57 GS IV. 17 GS HI. 78 GS V. 40 GS I. 84 GS V. 62 GS IV. 7 GS VI. 13 Cf. SK, p. 683 Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf. SK p. 635 Cr. SK p. 638 हिअअदइअम्मि वि 260.97 हिअइच्छिअवरहरेसुअम्हि 322.109 हिअइच्छिअस्स दिज्जउ 339.113 हं हो कण्णुल्लीणा 592.160 हिअअब्भंतरपसरंत 596.161 हुं हुं दे भणसु पुणी 568.156 हुं हुं दे हणसु पुणो 338.113 हेमंते दढ्-वीळण (? पोलण) 747.187 हेमंते हिमरअधूसरस्स 761.189 होज्जवणे सो दिअरहा (? दिअहो) . 562.155 होतपहिअस्स जाआ 287.102 होंतवरो तह (तह)? हे हिणीए ( ? ) 732.184 हूणा (? हा) णहलिद्दीभरिअंतराइ 379.120 .."सिएणि तुमति घूमेइ (?) .. 276,100 पूरिअमोढणअं (?) 285.102 "गिळुक्कविआसई (?) 706.179 'इसुओ च्चिए (?) 422.129 Cf गहवइसुओच्चिएसु" (गाथा ४.५९) GS I. 47 GS I. 80 GS IV. 59 Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42 Prakrit Verses In Śrngaraprakasa (Contd) (Vol. IV: pp. 195-338) अंगण आरअ अंधार चिवइ चुएइ (? अग्घाइ छिवइ चुंबई ) अंतत्तु ( ० हुत्तं ) धज्जइ ( ? डज्झइ ) तो हुतं उज्झइ जाओ अंदोलणलंघि अवइसिहाए अंवो ( अव्वो) दुक्करआरअ अइओ०चिएव ? अइकोवणा वि सासू अइ चंडि किंण पेच्छसि अपत्यंभि ? अहराए ( अ ) रहुतणओ अइरा दंसिहिसु (? सि) तुमं अकअण्णुअ तुज्झ कए rise fare ? वि अखंड अणए ? अणुओ ? अहिअदइआणुणओ ? अग्घइ गोत्तक्खलणे ? अग्घइ वलंत (गलंत ) धीरं ? अ० चंताअण्णजणोहि ( ? अच्छउ ता अण्णाजणो ) अ० चीइ (? अच्छीइ ) ता ढक्किस्सं अ० चोडिअ व० त्थद्धं ( ? अच्छोडिअवत्थद्वंत) अच्चक्ख (अत्थक्क) रूसणं अच्चले धणुओ सह ( अपभ्रंश भाषायाम् ) 871.206 1307.283 826.199 1365.291 1365 1529.319 1254.273 1156.255 1278.277 1129.250 1040.235 1402.299 1401.298 1140.252 1093.244 1576.327 1237.270 1612.332 1141.252 1604.331 1233.269 1205.263 1036,235 1608.332 1340.288 GS IV. 48 GS VII. 39 GS IV. 73 Cf. SK p. 631 Cf. SK p.664 GS III. 73 GS V. 93 Cf. GS (W) 908 Cf. GS (W) 924 Setu XI. 124 Setu XI. 92 GS V. 45 GS II. 60 GS VII. 75 Vide Appendix-I Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS IV. 14 GS III. 8 GS IV. 14 GS III. 49 GSI.29 GS II. 50 अच्चासमुद्धोसिअदइआ० (?अत्ता (हि) 1621.333 समुग्धोसिअ) अच्छीइं ता थइस्सं 1611.332 अज्जंगओत्ति अज्जं 1280.277 अजं (?अज्जं) वहेण कहआह ? 1240.270 अ०ज (? अज्ज) सहि राइसेसे ? 1215 265 अज्ज मए गंतव्वं 879.209 अज्ज मए गंतव्वं 1441.305 अज्ज मए गंतव्वं 969.224 अज्ज मए गंदव्वं 974.225 अज्ज मए तेण विणों 1327.286 अज्ज मह इमं? 1356.290 अज्ज म्हउमं? 1624,334 अज्जे उल्लोअणाइं (?अंजेइ लोअणाई) 1488.312 अज्झाए णवेणख० ख अ (?अज्जाए। 898.212 णवणहक्खअ) अ०ण तिहि तुह...? - 1106.246 अ०ण०पेसिए गेहे...? 1199.262 अ० णासंकाए तमंधआर 840.201 अणुणअव (?प) सरं पाअपडणूसवं 1119.248 अणुणअपसाइआए 1125.249 अणुणअसुहं ण पत्तं ? 1217.265 अणुणमणिरासगरु ? 1099.245 अणुदिअहं वड्ढते ? 1368.292 अणुवत्तणं किलंतो (? कुणंतो) 1172.257 अणुवत्तणं कुणंतो 1171.257 अणुवत्तंतो अम्हारिस ? 1165.256 अणुसोलउण्णइ (?= अणुसोइउं) न 1397.298 इच्छा अण्णं जबमिज्जइ. (?तं मिज्जइ) 874.208 अण्णदइआपसंग 1652.338 अण्णपहिअम्मि एते (? एते) 1351.289 अण्णमणाह० कुविआ (? = अण्णुअ णाहं 1161.256 कुविआ) Cf. GS (W) 894 GS III. 77 GS III. 65 Cf.GS (W) 945 Setu XI, 115 Lilavai. 499 GS I. 48 GS II. 84 Cf. SKp. 641 Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 Cf. SK p. 669 GS VII. 99 GS I.8 Cf. GS (W) 822 GS I. 81 GS VII. 75 GS III, 2. अण्णे विहु होंति छणा 1519.318 अण्णोण्णच्छलपेसिअ ? (= अण्णोण्ण- 1617.333 कडक्खंतरपेसिअ) अ०त०स (?अंतस्स) पडि 904.213 अत्ता तह रमणिज्ज 842.201 अत्ता धर णेवच्छं 903.212 अत्थक्कागअदिट्टे 1359.291 अदिहाविजंतोचिअ (?अविहाविज्जतो । 885.210 च्चिअ) अईसणेण पेम्मं अवेइ 812.196 अ००ख० (?अत्थक्क) रूसणं खण 1185.260 अ०ध०स (?अत्थक्क) रूसणं खण 980.255 अ० पप०च० दपहावि... (? अप्पच्छंद- 1191.251 पहाविर) अपर०असु (? अवरज्झसु) एत्ताहे 1032.234 अप (?व) रज्झसु एत्ताहे 1195.261 अपराहसहसाई (?अवराह-सहस्साई) 1200.262 अपरिक्खिअदोसगुणं 1094.244 1248.271 अप्पाइ (? हि) आइ तुह देण 955.221 अप्पाहिआइ तुह तेण 1538.321 अप्पेइ अ जुवइजणो 1548 322 अ. बुचण पुव्वंवण...? 848.202 अंबो (अव्वो) दुक्करआरअ 1254.273 अभिसारणं ण गेण्हइ 943.219 अमिलिअसाअरसलिला 1410.300 अमुणि०खळ०धसुहे (?अणुणअ-खण-लद्ध- 1027.233 सुहे) अम्भरसूणाइ णिरंजणाई 1276.277 अम्मणुअंचे वि जाहि ? 1272.276 अ० ला अणुअणीओ (?) 1104.245 अलिअकुणअ०पि ( ? अलिअकुवि पि ) 1039.235 अलिअपसुत्तअ विणिमीलिअ 1423.303 अल्लिअइ दिदिणिन्मच्छिओ 989.227 Cf. GS (W)903 Cf. GS (W) 857 GS III. 73 Setu X. 65 Setu XI. 89 Setu X. 69 Cf. GS (W) 870 Vide Appendix - I Cf.GS (W) 935 GS I. 20 Cf. GS (W) 899 Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf. SK p. 679 Cf. GS IV. 53 GS IV.76 GS VII. 83 Setu XI. 59 GS I. 87 Seiu X. 79 DHV, P. 351 DHV p. 351 Cf. SK p. 664 GS IL. 58 अल्लिअइ दिदिणिब्भच्छिओ 1236.270 अवऊहिअ पुव्व दिसे 1450.307 अवर... ? 1155.255 अवरज्झसु खीसद्धो (? वीसद्ध) 1178.258 अवरोहागअजामाउअस्स 1360.291 अवराहेण ऊण चिर० (अवहारेऊण चिरं) 1098.244 भणसु? अव (?) रिप्फुडणीसासा 1379.294 अवलंबिअमाणपरं 1114.247 अवलंबिअमाणपरम्मुहीए ? 1598.330 अवलंबिओवआरं ? 1219.266 अवळ० वि० जउ (?अवलंबिज्जउ) धीरं 951.221 अवसर रोत्तुं चिअ णिम्मिआ. 1162.256 अवसर सरोत्तुं (? रोत्तुं) चित्र 1581.327 अवसहअजणो 1522.318 अवसह-पव्वअचरणेण? 1521.318 अवह धि (? त्थि) ऊण सहिजंपिआइ 1107.246 अवहारेउ ण चिरं? 1574.326 अविअण्णपेच्छणिज्जे 800.195 अव्वहाल (? उव्वहइ) दइअगइ (? हि)- 1570 326 आहरो अन्वो कज्जेण विणा 1063.239 अ (?आ) सण्णंकुडुंगे जुण्ण 832.200 असतीइ बंधवघणविअड ? 868.206 असमत्तमंडण च्चिअ 1551,323 असमत्तो वि समप्पड़ 1072.241 अससि ऊससंतेहि (?) 860.204 अस्सिअसोहाइसओ? 1631.335 अस्खु (? क्खु) डइ पिआ हिअए 1322.285 अहअं विओअतणुई. 928.217 अह आगओ ति... ? 1619.333 अह आगणो (?ओ) ति (?त्ति) 1225.267 अह जललिटिम्मि (?णिहिम्मि) अहिशं 1299.281 अह णवर तत्थ दोसो 1213.265 GS I. 93 GV 690 Cf. Vajja. 472 GS I. 21 Cf. SK pp. 675-76 GS I. 44 GS V. 86 (HV) Setu V.1 Lilavai. 62 Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 46 Cf. SK p. 668 (HV) Cf. GS (W) 731 GSI. 32 GS IV. 18 GS IV. 18 GS V. 20 Setu X. 65 Setu XI. 105 अह तुइ सहत्यदिग्णो 1516.317 अह दिट्ठविक्कमम्मि 1261.274 अह भणइ अअलसामी? . 907.213 बर्याहे समअं उपपो०ढ ? 986.226 (3 उवहारिआइ समअं) अह स० भा विम० गो ( ? संभाविअ- 1182.259 मग्गो ) अह सा तहि कहिं चिअ (? तहि तहि 806.195 च्चिअ) अह सा तहि तहिं विअ (?च्चिअ) 896.211 अह साहिअणेण? 802.195 अह सो विलक्खहिअओ 1052.238 अहिअं समागमहि वि 1556.324 अहिसारणं ण गेण्हइ 1549.323 अहिसारणठ्ठपत्थे ? - 1550.323 अळअंधआरिअमुही 1375.293 अ०ळाअणुअणीओ? 1104.245 अ०ळिअइ दि० ठिणिन्भ० चिओ ? 989.227 ( = अल्लिअइ दिट्ठिणिन्भच्छिओ) आअण्णेइ अडअणा 839.201 आअंबंतकओलं 1045.236 आअंबंतकओलं 1591.329 आअंबलोअणाणं 1470.310 आअ०सतिणुकाहं ? (आअस्स किं णु 939.218 काह) आअस्स किं णु काहं 892.211 आ०ज (?अज्ज) सहि सो जुआणो 875.208 आणिअवल (?पुल) उन्भेओ 1630.335 आपुच्छणोवऊहणकंठ ? 1270.276 आपृ (? उ) च्छंतम्मि पिए ? 1269.275 आम ण तुहावराहो 1160.255 आम जरो मे मंदो 1164.256 आम पिअ... ऋतुह (? सा आम सुहअ 1018.232 गुणरूअसोहिरी) Cf. GS (W) 899 GS IV. 65 GS II. 92 GS II. 92 GS V. 73 GS II. 87 GS II. 87 (HV?) Cf. GS (W) 786 GS (W) 942 GS I. 51 GS VI. 11 Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 47. Setu XI. 53 आरक्खंती आहिआ ? आलिहदि पिअअमा? आलोइअ च्चिअ पिए आलोइए विसण्णा आलोए च्चिअ पिए ठविओ? आवाअभअअरं चि आवेअसमुक्खित्तं आसण्णकुडुंगे जुण्णदेउले आसण्णकुडुगे (? कुडुंगे) जुण्णदेउले आसण्णम्मि पविरळं. आसाइअं अणाए (?अणाएण) 1176.258 1547.322 1592.329 1364.291 1232.269 1392.297 1383.295 832.200 1502.315 1475.310 910.213 Setu XI. 74 Setu XI. 71 Setu X. 26 Cf. GS (W) 958 Cf. SK, p. 49, p. 234 Cf. GS III. 83 'Usaniruddha'-Kavye ? Setu XI. 131 GS III. 11 KM IV. 14 GS IV. 27 Setu XI. 16 GS VI. 6 आसासेइ परिअणं 1287.279 इअ जा मम्मि ऊसा ? 972.224 इअ रामपेम्मकित्तण 1380.294 इअरो जणो ण पावइ 1453.307 इअ सावराहपिअअम ? 1034.234 इ (?ई) दमहं ठुमणो ? 1515.317 इमा मसीकज्जल-काल 1499.314 ईसं जणंति वड्ढंति 814.197 ईसामच्छरगुरुए 987.226 ईसामच्छररहिएहि 1135.251 उंचउरते उदुंगुववसं (?) 1316284 उअ जा व सा किलम्मइ 1629.334 उअ णिअ-पाअव-रअणे 1645.337 उकइअव ( ? कइअव) रहिअं पेम्म 1253.273 उक्कंठाणिच्छाआ ? 1277.277 उग्गामिहिअअ (? उग्गाहिअ) पम्मलैं 1584.328 उग्गाहिण भणि? 1601.330 उग्गाहिअ पंहु०ठा ? 1071.240 उच्चपसहित्तणं ते ? 1530.319 उज्जागरअ कसाइअ 911.213 उठेंसुअंअसु (? मुअसु) सोअं 1411.311 उण्णमसु सुहअ एअकह (? एअं कहेउ) 1175.258 (HV?) Cf. GS II. 24 Cf.GS (IV) 838 GS V. 82 Setu XI, 122 Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ उण्हं जउणाए जलं ? 1260.274 उत्तारिअ-णेउर-हार ? 1567.325 उ०प०ळ ळोवणेण (? उप्फुल्ल-लोअणेण) 944.219 उप्पेक्खागअदइअं? 1295.280 उ० मालुति (? उम्मूलंति) व हिअअं। 1031.234 Cf. GS (W) 828. Cr. GS (W) 834 Cf• GS (W) 914 GS II. 46 (1st quarter only) उम्मूलंति जह तीर ? उम्मूळअंति ( ? उम्मूलेंति व हिअअं) उरपेल्लिअवह (?वइ) कारेल्लि . उवहइ दइअगहिआहरो ? 862.204 1139.252 900.212 1223.267 GS II. 46 Cf. SK p. 451 Cf. GS (W) 933 .. GV. 690 GS V. 61 Cf. GS (W) 905 894.211 1335.287 1179.259 1345.288 1081.242 1606.331 1489.312 GS I. 86 Vide Appendix - I 1336.287 Vide Appendix - I उह (उअ) संभमविक्खित्तं एअ च्चिअ पुत्ति पिअं? एअंचिअ मह णामं? एअंपिअ पेसज्जउ एक्कं पहरुविण्णं एक्कपहरुव्वाअं हत्थं ? एत्तहि उत्तहे जंतहि ? (अपभ्रंश-भाषायाम्) एत्तहि पुक्किअ... समीरण वारइ (अपभ्रंश-भाषायाम्) ए० तो (? एंतो) वि पलाअंतो एहमेत्ते गामे ए० घ (एत्थ) अहं चेअ पिआ ण ए. ध चिअ ( ? एत्थच्चिअ) वससि तुमं? एमेअ अकअपुण्णा एविअलंतवीरं ? एसाए (?) मज्जाआमुद्ध एहिइ पिओ त्ति णिमिसं एहिइ सो वि पउ० तो (पउत्थो) एहि गमागमखेओ? एहेहि (? ए एहि) किपि तिस्सा एंतो वि ण सच्चविओ - GS VI.53 960.222 857.204 1183.259 1174.258 Cf. SK p. 615 970.224 1599.330 864.205 1054.238 1059.239 946.220 1535.320 1041.236 Cf. GS IV. 85; SK p. 690 G$ I. 17 Cf. KP X, under Aksepa Cf. SK p. 372 Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ओ० चिणसु ( = उच्चिणसु) पडिअ - कुसुमं कइआ जाओ कइआ णु आ तमिइ (?) कज्जलमललि अंगठि कज्जं विणा वि कअमाणडंबरा ओच्चे जा कु औरत ( ? पंकअ ) मुहि ? ओविज्जउ छणदिअहे ( अप्पिज्जउ ) ओसए वसंतकास ? 844.201 ओसर धुइ साह 834.200 ओसण ( ? ओ / अह सुअइ दिण्ण०) 1464.309 ओहिचदेण विहरा ? 1319.284 1157.255 अविच्छेओ सहि मंगि अविप्पिओ ण माणिणि 1092.243 कइवपरंमुहान 1087.243 1504.315 1625,334 1303.282 1124.249 1246.271 1051.237 1531.320 1137.251 1126.249 1268,275 937.218 965:223 1214.265 कलहोळु (? कलहोउ ) ज्जलगोरं ? 819.197 कल्लं किर खरहिअओ 1264.275 कल्लाणिज्जइ... ? ( अपभ्रंश भाषायाम् ) 1262.274 1207.264 कस्स ण सद्धा गरुअत्तणम्मि ? कस्स वि ण होइ रोसो 901.212 कह णु गआ कह दिट्ठा ? कह मा झिज्जउ मज्झो कंठग्गहण सअं कंठावलंबिअपिओ 902,212 कंडुज्जुआ वराई कंडु०जाआ (? कंडुज्जुआ ) वराई कपणे पडिअ हिअए ? कंतुग्गधणु ० खिते कत्तो संदेससुहं ? ? कलकंठी कलरओ ? 829.199 1452.307 289.279 948.220 1455.307 Cf. GS (W) 959 GS VI. 31 Cf. SK p. 594 Cf. GS (W) 913 GS (W) 929 99 Cf. GS (W) 849 GS IV. 52 GS IV. 52 Cf. GS (W) 831 GS III. 56 GS I. 46 Vide Appendix - I Cf. GS (W) 745 Cf. GS (W) 886; DHV. p. 76 Cf. SK, p. 637; GS (W) 857 Cf. SK p. 498 49 Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Setu XI. 26 GS III. 9 Cf. GS (W) 779 Cf.GS I. 64 KM IV. 16 Cf. GS (W) 772 GS VII. 17 (1st quarter only), . GS VIL. 17 Setu XI. 117/120 (Bombay edn) GS I.9 GS VI. 16 Setu XI. 94 कह विरहपडिक्कुलाओ? 1447.306 कहवि लग्गा लोअण? 964.223 काचि तह पढम समाअम? .. 899.212 कामिणीजणस्स सहसा ? 1562.324 कारणगहिओ वि मए 1190.260 1212.265 कालअति सुओखहे (? उवरि दर-दिट्ठ) 821.198 कावि वारिदकरालहुडुक्का 1501.314 कि एवि महरस० ? . . . 953.221 कि तस्स पावरेणं 1435.304 किं भणह मं सहीओ ? 1234.269 कि भणह सहिओ ( ? सहीओ ) मा मर 935.218 कि रजिअंती सा (? =कि व जीअंतीअ 1415.301 तए) कि रुअसि ओणह (?अ)-मुही .. 831.200 कि रुवसि कि विव सोअसि 1113.247 कि वग्नमाससिए (? =कि ति समास- 1405.299 सिअव्वे) कोरइ गुणो वि दोसो ? 1008.230 1111.247 कोस अइ मे सुबहुसो ? 1573.326 कोस इमेसु बहुसो ? 1089.243 कोस मलिआवअंसं? 1090.243 कोस मलिआवइस्सं? 1572.326 कोस मिलिआपअंसंवअ ? 1150.254 कुड्डम्मि ओहिवासररेहा ? 1620.333 कुलबालिआए पेच्छह 1259.274 1285.278 कुवलअदलउत्तंसिहि ? 1477.311 कुविआ अ सच्चभामा 1013.231 करस्स कारणठे? 922.216 केण मणे भग्गमणोरहेण 1263.275 केत्तिअमत्त होईइ ? 887.210 केलीएविरउसे ? . 1610.332 Cf. GS (W) 871; Cf. Vajja. 467 Vide Appendix - I (HV). Cf. SK p. 647 GS II. 11 Cf. GS V.91 Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf. DRIV. 60-61, p, 234 SK p. 622, GS (W)967 Cf. SK p. 665 (Setubandhe ?) KM. IV. 18 Setu XI. 56 GS III. 99 Cf. GS III. 99 GS V. 29 GV 406 Setu I. 15 GS VII.7 केलीगोत्तक्खलण 1038.235 1130.250 को एसो ति पलत्तं (?पलोटुं) 1492.313 कोडि परिठविआणण? 1305.282 को मं वद्धावेहइ ? 1626.334 को मुहल्लअजणं गमवेसा (? कोउहल्ल- 1500.314 वस-जंगम-वेसा) खणणिच्चलणीसास 1376.293 खिण्णस्स उरे पइणो . 1429.304 खिण्णस्स उवेइ (?ठवेइ) उरे . 1472.310 खिप्पइ हारीघ (?य) णमंडलाओ 1565.325 खुज्जति जडतेहि 861.204 खुज्जवएण कहआहत्था (?) 1469.310 गअणं च मत्तमेहं 882.209 गण्हाइ मणो हलिअसि 836.200 गमिआ कलंबवाआ 4.1298 गम्मिहिसि तस्स पासं . 884.209 गहकल्लो इ०ति तुमं? 891.211 गहणघपणमि गरू 1068.240 गाज (? गज्ज) महं चिअ उवरि 1308.283 गामवडस्स पिउच्छा 866.205 गामं शुणणिअलिअक०ण 851.203 गामाप...ससेसानु ? 810.196 गिम्हं गमेइ कहकह वि 1293.280 गिम्हे दवग्गिमसिमइलिआई 1337.287 गेहंति पिअअमा पिअ 1510.316 गोत्तक्खलणविलक्खो 1000.229 गोत्तक्खलिअम्मि पिए 1152.254 गोरंगउ तरुणीअणो 1485.312 गोलणईए तूहे चक्खंतो 833.200 घरकज्जेण वि जो चलवइ (?चल्लइ) 1348.289 घरकज्जेण वि जो चलइ 1623.334 घरणीघणत्थणपल्लण 1267.275 घरसामिअस्स वच्चिअ (?) 1419.302 GS VI. 66 GS III. 95 Cf. GS VI. 56 GS I. 70; Cf. SK p. 450 Cf. SK p. 668 Cf. SK p. 374 GS II. 71 Cf. SP p. 1099, p. 1219 GS III. 61 Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS I. 13 Cf. GS IV. 12 Cf. Vajjā 538 Cf. Vagbhata KAS p. 37 GS II. 52 Cf. GS (W) 850 घरिणीए महाणसकम्म 1443.305 घेत्तूण पुप्फमुट्टि 1517.317 घोलइ तहि तहिं चिअ 1568.325 चंदणवलिअं दड्ढकंचि 1544.322 चंद तुम ण गणिज्जसि 890.210 चंदमुहि चंदधवला 957.222 चंदाअवम्मि जाअइ 1482.311 चंवामअपडिजीवि 1211.264 चंदो वि चंदवअणे 956.221-222 चंदो वि स सअसहोअर 1326.285 चलणाहअस्स पइणो 1607.331 चलणोवा (?आ) सणिसण्णस्स 1615.332 चितेहि अंगसंगो 841.201 चिरजीवंतण (?चिरजीवत्तण) 1315-284 चिरपवसिअदइअकआ 1333.287 चुए चडेविणु 1618.333 चुंबइ वास०णि मुही 850.202 चुंबण (चंदण) वलिअं (?) दिढकंची। 913.214 चुंबसु सह०तउत्तं (?सहस्सहुत्तं) 1189.260 चोरिअरअसद्धालुअइ 823.198 छणपडिवआए पह दे 1279.277 छणपिट्ठरधू (स) रत्थणि 1526.319 GS II. 8 Cf. GS (W) 847 Cf. GS (W) 840 Cf. SK p. 233 Cf. Vajja 538 . GS V. 15 GS (W) 826 . • Cf. SK p. 664 जइआ इरि तवेस जइआ पिओ न दीसह 950.220 1206.263 1461.308 1198.262 1118.248 - GS (W) 901 Cf. SK p. 687 Cf. SKp.620 GS (W) 844 GS (W) 895 जणाइ (? जइ) ण च्छिवसि पुष्फवई जइ देव तुमं पसण्णो जइ पुत्तअ बहुएहि जइ मग्गिअ ०ण सरिअं (?) जं जं तणगअं पि (?) जं जं०ध अघिसारं जं जं पिउ (हु)लं अंग 855.203 852.203 809.196 1121.248 GS IV.9 Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS VI. 30 GS II. 70 (1st quarter only) GS I.71 GS (W) 711 GS (W) 861 GS (W) 841 Cf. SP p. 603 p. 610 GS (W) 837 Cf. SKp. 676 Vide Appendix - I Cf SPp. 603, p. 1208 GS (W) 829 Cf.SK p 700 (Ist quarter only) जं जं पुलएमि दिसं 803.195 जंझा (? झंझा) वाओत्तिणिए 1294.280 जंतअ मे०तं ताइ णिव्वोदु 1001.229 (? जेत्तिसमेतं तीरइ णिव्वोढुं) जं तुह कज्जं तं चेअ 947.220 जं पउद्ध (त्थ) पइआ 1347.289 जं पि अलिओपआरं 1575.327 जं पीअं मंगलवासणाए 1284.278 जं मुच्छिआए ण सुओ 1290.279 जं वदणरवइ विणओ (अपभ्रंशभाषायाम) 906.213 जं वहइ पीअ (?) खंडं 1439.305 जं वि अलिओवआरं 1086.243 जणिअहरिसाण तक्ख () 1561.324 ज०ध ण उज्जगिरओ 981.226 जलविणअबोजसि कामं (?) 1149.254 जह इच्छा तह रमिश्र 869.206 जह जह अत्थमइ रवि 1216.265 जह जह तीए भवणं 1076.241 जह जह वड्ढंति थणा 1440.305 जह जह वाएइ पिओ 1133.251 जह जह से परिउच्वइ (? परिउवइ) 1582.328 जह दिअहविरामो णव 1274.276 जा अणुणअंण गेण्हइ 1218.266 जाअ सहत्थवक्किवा (?) 1302.281 जाए परलोअगए 1372.293 जाणइ जाणावेळ 1079.242 जाणइ सेह (? सिणेह) भणिों 1414.301 जाणिमि कआवराह 915.224 1201.262 जामि अहिअअवहरिसा 1158.255 जाव अ ण देहि ओहिं 1271.276 जाव ण उंठंमनिधण 808.196 जावण लक्खेइ परो 1097.244 GS III. 92 GS IV.4 Cf. SK p. 633 GS (W) 839 Harivijaye Setu XI. 80 GS I. 88 Setu XI. 119 GS (W) 902 GS (W)786 Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 54 GS II. 44 GS II. 6. GS V. 38 Gs (W) 876 GS (W) 928 जाहिं तुम सच्चविआ 1523.318: जेण ठिअविअलिअधवलवलअ' (?) 1355.290 जेहि चिअजीविज्जइ 917.215 जो कह वि मह सहीहि 1454.307 जो कह वि सहीहि मुहं 1229.268 जोण्हारसचुण्णइअं 1480.311 जो तीए अहरराओ 1012.231 जो वि ण पुच्छइ तस्स वि 1493.313 ठाणे ठाणे वलिआ 846.202 1442.305 ढक्कंती अहरं आआरेण (?) 905.213 ढक्केसि चलिअवलण ह०धे (?) 1115.247 णअणणअभणिअं ण देसि (?) 1095.244 णइपूरसच्चहे 1123.249 1614.332 ण कहो (? कओ) वाहविमोक्खो 1373.293 णच्चणसलाहणणिहे 801.195 ण छिवसि पुप्फवई ( =जइण च्छिवसि) 1461.308 ण पि अइह झपइ (?) 1025.233 णयणपहोलिबाह (?). 1010.231 णवरमएण अ ...(?) 1463.309 णवरिअ करावलंबण 1589.329 णवरिअ पसारिअंगी 1370.292 णवलअपहरं अंगे 1495.313 GS I. 45 Setu XI. 55 GS II. 14 GS V. 81 , . (HV?) Setu XI. 67 GS I. 28; णवलअपहरुत्तट्टाए ण वि तह अणालवंती GS(W) 862; SK. p. 623 GS VI. 64 1497.314 991.227 1078.241 1286.278 1048.237 1235.269 1075.241 1021.233 ण वि तह धराम्मि दद्धे (?) न बि तह तक्खणसुअमण्णु ण वि तेण तहा तविआ ण सहइ कालक्खेवं ण सहि अणुणअभणि GS (W)915 Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ साहिअंगो आओ ०ति पे० खेभ ( ? ) णा कुणति ( ? ण कुणतो) चिअ माणं वेक्खि गुरु fores असणुक्खित्त fufaea जाआभीरुअ firefuses (अपभ्रंशभाषायाम् ) णिद्दाभंगो आ रत्तणं पिच्छिमार असई निम्मरिअ संधिअम्मां णिम्मविअमंडणाणवि विससि दुक्कसहाआ ( ? ) अइअ०ज नि०लिंपि (? णीआइँ अज्ज fufaea ) णीसासामधूसरो ( ? ) णीसपत्तजणम्मि हसवेविरसिहं ( ? ) मंतिजे पहुत्तं उरकोडि-वलगं चिरं वच्छदिणहि अओ तं अवलवसु ( ? अवलंबसु) धीरं तं कत्थ अं तुह तरुण तं किर खणा विरज्जसि चिसोमाण तं तिसकुसुमदाणि (? दाम ) तं दहिणा तक्खणजणिअपरिपसभ तक्खणणिअपहरि तणस जंसहिअणो ( ? ) अपि अणिव्वड तआइआ वराई 999.229 1053.238 945.220 998.229 920.215 1445.306 924.216 1320,285 1105.246 838.201 1597.330 1057.238 1542.321 554.323 977.225 1015.231 1466.309 1292.280 979.225 1571.326 1546.322 1408.300 865.205 1420.302 1028.234 1132.250 1325.285 1026.233 1583.328 1047.237 1091.243 983.226 Hem KAS p. 56: GS (W) 937 GS I. 26 Sakuntala V. 16 Cf. SK p. 683 GS (W) 957 GS I. 30 Appendix - I GS IV. 74 GS1I. 4 (HV ?) (HV ?) 33 GS IV. 28 GS I. 91 GS II. 88 (HV ?) Setu XI. 129 Cf. SK p. 678; (HV) Setu I. 42 (HV)? 55 GS (W) 919 Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS (W) 885 GS (W) 925 GS (W) 873 Setu XI. 64 Setu XI. 96 GS II. 29 तत्य वि होति सहीओ 1505.315 तरलच्छि चंदवअणे 1080.242 तह अडअणाए रुण्णं 1369.292 तह कह विडुसुसुरअसहं 895.211 तह णिमिअ च्चिअ दिट्ठी 1374.293 तह तंसि गआ मोहं 1407.300 तह बंधणअणुराए 1009.231 तह माणो माणहणाएँ 1022.233 तह माणो माणतीए (?माणहणाए) । 1187.260 तह सा जाणइ जायलोए 1432.304 तह सोहइ दोआगम (अपभ्रंशभाषायाम्) 1632.335 ताकिंकरेदुउ जइ 1537.321 ता कुणह कालहरणं 1503.315 तामरसकोमलाओ 1563.325 तालूरभमाउलखंडिअ -854.203 ताव अ तमालकसण 1474.310 ताव आ (?अ) रअणिवहूए 1490.312 ताव सुलेअअ (सुवेल) धराहर 1478.311 ता सोक्खं ताव रई 1197.262 तिहुअणमूलाहारं 1409.300 तीए अणुराअपसरिअ 1580.327 तीए ण [व] पल्लवेण 1384.295 तीए दंसणवण (सुहए) 1077.241 तीए विअलंतधीरं 1587.328 तीए सविसेसदूमि 1646.337 तीए हिअआणुचितिअ 1578.327 तुं धिरो विसालो (?तुंगो थिरो विसालो) 1227.267 तुं सि मए चुअंकर दिण्णो (?) 1527.319 तुज्झ पिअणाउरण झिअइ (?) 1180.259 तुरिअपहाइअदिम्मि (?) 961.222 तुह च्छामो अरिदूमि (?) 1639.336 तुह ण आणे हिअअं 967.224 तुहताहएरिसं (? = सहिआ 1393.297 रक्खसवसही) Cf. SK p. 688 Vide Appendix -I GS III. 21 Cf. SK p. 668 (HV?) GS I. 37 Setu X. 25 (HV?) (HV?) GS (W) 931 . Setu XI. 88 (HV?) Setu X!. 107 Cf. SK (p. 724) (HV?) (HV?) Cf. SK (p. 678); (HV?) (HV) Vajja. 361; GS (W) 935 Sakuntala VI. 2 Sakuntala III. 15 Setu XI. 102 Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS V. 87 तुह विरहुज्जुग्गिरओ तुह सुंदरि घरकुटुं ते अगलि (? हि) ओवएसा तेण इरु (? इर) णवलआए 918:215 1638.336 1385.295 1496.313 Setu XI. 98 GS I. 28; Cf. SK (p. 636) GS IV. 75 Vide Appendix - I Setu XI. 106 (HV) Setu XI. 100 Setu XI. 111 1033.234 1344.288 1388.296 1082.242 1577.327 1382.295 1014.231 1395.297 1030.234 1389.296 1220.266 1399.298 1230.268 1579.327 1643.336 1507.315 1378.294 1468.309 Setu XI. 65 तेण ण मरामि मण्णूहि ते पुच्चि (?च्छि)ज्ज हिवत्तउ तो अडिअपेळ = तो फुडिअवेणीबंधण तो इअ पिआणुवत्तण (?) तो इअ सुरअरुकारण (?) तो जण्णिउं (?जंपिउं) पउत्ता तो णि णिअपेम्मपडिपसाअ (?) तो ती (तं? ) ठूण पुणो . तो धालज्जापणआ भणइ (?) तो मुच्छिउट्ठिआए तोलअमाणरहेहिणि (?) तो विलविअ णिच्चामं (?णित्थाम) तो से कुम्भंतच्छि अहिअ (?) तो से रुभंतच्छिअ (?) तो से विअम्मि रसिआ (?) थणवटु च्चिअ कलंबरेणु थण-परिणाहे त्थइए (?) थो पि ण णीसरह थोआरुढ-महुमआ थोरि (रं?) सुएहि रुण्णं थोवोसरंतरोसं दइअ गमिअ ० वणवादि ? दइअस्स गिम्म (गिम्ह) वम्मह दइआलोअपअत्ता दटुं चिरंण लद्धो ठूण उण्णमंते मेहे दणूण चिरं रोत्तुं णिन्भरं दलूंण त०लवाणं (? तंजुवाणं) Setu XI. 86 (HV) (HV) Setu XI. 58 GS I. 49 SK p. 67 GS VI. 28 (HV) 1609.332 1154.254 1593.329 1035.235 1467.309 1231.268. 876.208 1324.285 .. 1366.292 GS VI. 38 804.195.. Vajja. 617 Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 58 दरत्तमपत्तले हो दारट्ठविअसुरदुमं दारद्दविअ... दावते तुह मुहं दिअरस्स सरसमउर दिअरेण पिआथए दिअरो वहुत्तिआए दिट्ठम्मि घरपरोहड दिढमण्णु मिआए दिण्णतणूअं जणाई ( ? ) दोपाअवपिंजरिआ दीससि पिआइ जंपसि दण्णासा दुक्तमहं दुईसा दुहाओ इ ण एइ चंदो पि दूइ तुमं विअ ( ? चिअ ) णिउणा दुई चिराइ अंदलोइरिए मे दूरगअ ०पि णिअण्तै ? दूर अम्मिणिअत्तलदूर ? दूरपडिबद्धराए दूरविभिअवसरो दूसहकआवराहं हमंतु तो ( ? अत्तो) as got परिणमोही देवसमणामित्त airat अपसरिओ दोहं चिअ हिअअरंविआ ? 1541.321 1251.272 1633.35 1142 252 1513.317 1518.317 1511.316 845.202 1224.267 1569.326 1539.321 1484.312 1177.258 1314.284 1043.236 921.215 958.222 941.219 1553.323 940.219 952.221 1003.230 1100.245 1586.328 1451.307 1636.335 1134.251 1585.328 1145,253 1349.289 1459.308 1221.266 1083.242 (HV) " GS (W) 920 Cf. SK p. 669 GS I. 74 GS V. 89 GS (W: 843 Ratnā II. 1 GS (W) 854 GS II .81 GS (W) 855 GS (W) 858 Cf. SK P 453 Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS (W) 863 GSII. 75 (HV ?) (HV ?) धण्णो सिरेहविदुअं? 1509.316 धम्मिअ भम वीसत्थो 859.204 (= भम धम्मिअ वीसत्थो) धरिओ अमरिसपसरो 993228 धारेहत्थकखत्ताइ (?) 1350.289 धोरंधरिअंपि गइ 1029.234 धोरं खलिअ णिअंता (?) 1146.253 धीरेण माणभंगे (?) 1042.236 धीरेण समं चामा (? जामा) 1312.283 धूइ (? दूइ) तुभं चिअ णिउण 929.217. - (?णिउणा) घोआ (? थोआ) रूढमहुआ (? महुमआ) 1002.229 1239.270 धोओ (थो वो) सरंतरोसं 1593.329 निदणिकसुएइ ? (अपभ्रंशभाषायाम् ) 1320.285 निम्महिअकुसुमपरिमल. 1642.336 पअच्छामिओ पत्थानिज 926.217 Setu V.7 GS II .81 Cf. SK p. 670 (HV); Cf. SK p. 727 Vide Appendix I (HV) 997.228 1427.303 975.225 (Brhatkathāyām Kalisigasenālambhe) GS (W). 868 GS (W). 872 Seru XI. 28 GS III. 57 पइणा वणिज्जते पइपु (र) ओ च्चिअ रहसेण पइमाहप्पलि (?णि) सण्णा पई (? वइ) विवरणिग्गअदलो पउम०पह०दिअंकं पंगु (? फग्गु) च्छणणिहोस पच्चक्खमंतुआरअ पच्चूसागअरंजितदेह 805.195 820.198 1525.319 995.228 1055.238 1428:303 1138.251 1298.281 GS (W). 938 GS VII. 53 Lilavai. 80 पच्चूसागअणवराअर०त पज्जतयि आसुवेल्ल (?पज्जत्तवियासुब्वेल) प०ठंतिमअणपसरप्पसाअ पडमु०लिअवासोहो (?) पडिआअहद्धसिढिलिम (HVP) 1003.230 870.206 1371.292 Setu XI. 54 Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 60 GS (W)927 (HV?) GS V. 25 (HV ?) Cr. SK p 686 GS I. 27 (HV ?) GS (W) 893 GS III. 16 Cf. SK p. 607 पडिभिदह होंतवरं 1136.251 पडिवक्खख्स वि पुरओ 1249.271 पडिवखे दूमिज्जइ 1101.245 पढमपहा... पुहिज्जओ? 1558.324 पढमं वामणविहिणा 817.197 पढमं विद्दुमअंपो 1481.311 पण पड (ढ) मपिआए 1436.304 पणअ-कुइआण दोण्ह वि 984.226 पणअ०खलणविलक्खं 1065.239 पणअपरिपूरणेण 1252.272 पणमह माणस्स हला 1245.271 पत्तिअ जह उप्पण्णा 1109.246 पत्तिअ ण पत्तिअंती 996.228 पत्तिअ ण मेहचंदं 1338.287 पभव० ति० चिअए 1163.256 पम्मुट्टपाणिपाए 1291.279 परिअटुंतीव णिसं 1067.240 परिअडिआइ दोण्णि वि 1283.278 परिउंबणेण अहरो 1540.321 परिउचिआ (उच्छिा ) ण कंपसि? 1060.239 परिउर्णच (च्छि) आ ण जंपइ 982.226 परिदेवि पउत्तणिअअ 1381.294 पलधणुर पवआण (? = माआमोहम्मि 1647.337 गए) पलिअंति पहिअ तुह भव (?) 1346.288 पलिही पाडअपुग्णा? 968.224 पसिअसअणक्कवासे (?) 1462.309 पहि उल्लूरणसंका 858.204 पहुत्तए विहडिअ सह वलअ 1641.336 अपभ्रंशभाषायाम) पाअपडणाण मुद्धे 1116.247. 1247.271 पाअपडिओ ण गणिओ 1117.248 Cf. SK p. 616 Cf. SK p. 624; GS (W). 923 Setu XI. 73 . Setu XI. 135 GS II. 66 Appendix-I पाअपड GS V. 65 GS V. 32 Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS IV. 90 1168.257 883.299 822.198 GS II. 9 पाअपडिअं अभब्वे पातहा (?) सही ण दुई ? (ण तहा सही ण दुई) पालेइ अ०छभब्लं ( = फालेइ अच्छभल्लं) पिअअमवि०ण (? विहण्ण) चसअं पिपासाहि णिअ०तो (?णिअत्तो) पिअवं धुणि अणतिहिगोरि (अपभ्रंशभाषायाम्) पिअविरहो अप्पिअदंसणं 1148.253 949.220 GS (W) 917 Setu X, 67 Vide Appendix-I 1352.289 GSI.24 988.227 1170.257 1297.280 888.210 1362.291 GS III. 22 Vide Appendix-I पिअसम्हरणपलोट्टंत पिअसंगमो अहव्वाए पिए सहसत्ति पहरितहे (?) (अपभ्रंशभाषायाम्) पिज्जइ पिअंपि मुहं ? पुणो वि पणअभंगो पुप्फवइ अंमि ( = पुप्फवइअ म्हि) 1487.312 963.223 1418.302 (HV ?) Malati pp 91-92 GS (W). 9:00 बालअ 1069.240 1635.335 Vide Appendix-I 1361.291 Vide Appendix-I 1644.337 Vide Appendix-I पुरओ चितअवलआ? पुलइ सिद्धत्थउहासुग्गम .. . (अपभ्रंशभाषायाम्) पुलउब्बेउपसाहइ (अपभ्रंशभाषायाम्) पुलउन्भेउवसाह (अपभ्रंशभाषायाम्) पुलिइअमणुज्जुअच्छं पुल्लंत (? फुल्लत) निरंतर तरू पुहवीएँ होहिइ पई पूरतु पणअभंगे गआ? पेच्छइ अ सो पिअअं मुहि ? पेच्छ मा पासि भिदह ? पेच्छसि अणिमिसणअणो Setu XI. 77 1358.290 878.209 1391.296 1256.273 1103.245 166.256 985.226 CF ŚP p.632 Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 62 Cf. SK p. 338, p. 635.. GS II. 65 GS II. 37 GS II. 3 Vide Appendix-I पे० पुण्देसेसु परोहडे ? 881.209 पेम्मरस विरोहिअसंदिट्ठिअ ? 1023.233 पोढमहिका (ला) ण जं सुट्ठ 1543.321 फलहीवाहणपुण्णा 825.199 फुरिअं (?फुरिए) वामच्छि तुए 1354,290 बंधुरिअ दुद्धविहअंद (?) 1457.308 ब० धावि० छइ पंसुलि (?) 853.203 बहलम्मि वि तम-णिवहे 1448.306 बहिणिग्गअ महिपअणेण (?) । 954.221 बहुअंकलंक हरिअं 886.210 बहुपुष्फभरोणामि 849.202 बालअ दूरे गामो 1533.320 बाहजललोल्लिअ 1363.291 (अपभ्रशभाषायाम्) बाहोलपुरि (?) 1147.253 बाहौहपुरिअंगडा (?) 1590.329 भजंत० स वि तुह सग (? = भज्जंतस्स 856.203 वि तुह सग्ग) भण मण जं०पडिभाअइ (? जं जं 1193.261 पडिहाइ) भण सहिओ तम्मि? 1202.263 भम्मइ (हम्मइ) पिआए दइओ 1508.315 भरिमो से सअणवरम्मुहीए 1244.271 भिउडीए पुलोइस्सं 1208.264 भिउडी ण कआ कडुअं 1046.237 भिउडीए वाहारो 1203.263 भिण्णतमद्दिणाई 1483.311 भूमिणिमिअ (?ए) क्कचलणं 1491.313 भो गंगारोलपअच्छसु 925.216 GS VI. 18 GS II. 67 . GS (W).904.. GS IV. 68 'GS (W)743 GS (W) 921 Setu X. 44 मअणमिगणा करो मे Brhatkathāyām (Kalinga-senā. lambhe) Cf SK p. 669 (" Vāaggina karo me" etc.) 1512.316 मअरद्धअ सामणुमाह मंगलवल जीव मंतूण वि हरविजिअं? 1343.288 1357.290 1005.230 SK p. 627 Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1332.286 1006.230 1306.282 1458.308 1311.283 GS IV.99 Vide Appendix-I 1275.276 1616.333 1321.285 GS. IV. 68 Vide Appendix-I GS VI. 22 मगाअपलद्धवल (?) मज्झ च्चिअ वअणिज्जं मज्झण्णपत्थिअस्सवि मझिमरेहाग मटपुंभामि पइं जाणिता (अपभ्रंशभाषायाम) मण्णे दड्ढं दड्ढं म्हरिमो (भरिमो) से मा गणइंदहोअं (अपभ्रंशभाषायाम्) माणंसिणीए अहिणव माणुम्मत्ताए मए माणोआमाणो० चं (?) माणो माए दोए मा मुद्ध पोढ छोबह मारुअमोडिअविडवं मा रुअसु पुससु बाहं मा वच्च पकिफलाविर (? पुष्फलाविर) मा वेलवेसु बहुअं मिलिअणिसाअरपुरओ मुधेव (? मुहेव) वेविरंगुली मुहमेत्तेण वराओ मुहविज्झविअपर्डबं (? पईवं) मोत्तूण अ रहुणाह रअणाअरस्स साहेमि रइअंपि तण्ण (?ता ण) . रइविग्गहम्मि कुंठी रणरणअ रज्जदोव्वल (?) रणम्मि तणं रणम्मि पाणि रसअज्झअकअधिकार (?) राईण भणइ लोओ रायविरुद्धं व कहं रुअइ रुअंतीए Setu XI. 90 Setu XI. 91 GS IV. 55 GS (W)907 Setu Xl. 97 1588.328 1120.248 1238.270 1209.264 807.196 1403.299 1400.298 877.208 1131.250 1412.301 1605.331 889.210 1422.303 1413.301 863.205 1528.319 978.225 1288.279 1650.338 1064.239 1318.284 1304.282 1258.274 GS IV. 33 Setu XI. 123 GS (W).760 Cf.:SK p. 666 Cf. SKp. 628 Cf. GRK. S. No. 383 GS III. 87 GS (W). 845 GS IV.96 GS (W) 848 Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cr. SK p. 620 . Setu XI. 99 (HV ?) GS IV. 22 Setu.XI. 110. Cf. SK p. 664 (HV) GS IV. 56 . GS (W). 918 रूससि रु० ठिअ (?) 1088.243 रे अविअद्ध रविअडं (?) 1066.240 रेहक (?इ) पिअपडिरंभण (?) 1460.308 रोअवणवलअर गं? 1386.295 = लोअणवइअर लग्गं लंभपुसिआघराभो (?) 1603.330 ल्लं (लु) बीओ अंगणमाहवीण 1341.288 लक्खिज्जंत-विसाआ 1398.298 लच्छीए मुद्धकुवलअ 818.197 लुलिया गहवइधूआ _1524.319 लोलअ (?) सुरअरुकारण 1228.268 वअणेअपलंअंत (?वअणे वअणम्मि चलंत) 873 207 बंदं (वंदं) कीराण नहे 811.196 वच्चिहिइ सो घरं से 938.218 व/ब० छइ णइते० छ ? 843.201 व० लिवलेलअंग (? वल्ली वलेइ अंगं) 1416.301 वसट्ठिअम्मि सोहा ? 1634.335 वहुआए (बहुआए) गइगिउंजे 893.211 वाअसउद्दावहति 1640.336 (अपभ्रशभाषायाम्) वा अहिबतितो 1317.284 (अपभ्रंशभाषायाम्) वाओर० दपगव० इ (?) 1011.231 वाडेइविदिअं गम्मिज्जं (?) 1494.313 वालिवहदिट्ठसारं 1406.299 वा/वाहजलोल्लिअलोअण 1363.291 (अपभ्रंशभाषायाम्) वाहरउ मं सहीओ 1167.257 वाहित्ता पडिवअणं ण देइ 837.200 वाहिप्पंती वहूअं 1143.252 विअलिअविओअविअणं 1377.294 विअसत्तेण मुणिज्जइ 1449.306 विक्किणइ माहमासम्मि 1417.302 GS IV. 4 (pecond half) (HV ?) Vide Appendix-I Setu XI. 126 Vide Appendix-I GS II. 31 GS V. 16 Setu XI. 57 GS III. 38 Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS (W). 836 Setu XI. 76 GS (W) 909 GS III. 44 Setu X. 59 GS VI. 10 Lilavai. 569 GS II. 33 विच्छिडिज्जइ धोरं 1557.324 विज्झावेइ पईवं 1281.277 विद्दमवलअद्धणिहार (?) 1479.311 विरहम्मि तुज्झ धरिअं 1390.296 वीसंतस्स विलासिणि हिअअं 1566.325 वीसंभणिविसंके (?) 1096.244 वेआरिज्जसि मुद्धे 1128.250 वेदणिखातं कि 897.212 वे धा०लणि०अ०पु०व (?) 959.222 वेविरसि०णकरंगुलि 816.197 वेस इ (?वेवइ) ससिइ किल (?लि)म्मइ 1545.322 वेसेण ण ०धि दुःख 1016.231 वेसोसि जीअपंसुलअ 1019.232 वैरिज्जंतो पुर्वकएहि (? पेरिज्जंतो 872.206 पुव्वकएहि) सअणे चितामइअं 916.214 सअयचितामिलिअं (? = सअणे 1296.280 चितामइअं) सअला णिसाअर उरि (?री) 1404.299 सकेअऊसुअमणो 827.199 संकेअकुडंगुड्डीण 828.199 संगमसुहासम० महिम 966.223 संजीवणोसहिं विध 1323.285 संभरिअं पि ण गण्हइ 1648.337 संवड्ढिअसंतोसे 1074.241 सकअग्गहवलिउत्ता (?) 1602.330 सकट्ट० गहरहसु०तं (?) 1085.242 ( = सकअग्गहरहसुत्ता) सच्चं चिअ कटुमओ 1514.317 सच्चं जाणइ दटुं 909.213 1536.320 स०चं स०णा ध०णा (सच्चं सण्णा घण्णा) 813.197 स च्चिअ रामेइ तुम० 1020.232 . स०चंद (? सच्छंद)रमणदंसण : 1433.304. Setu XI. 120 Vajja No 496*5 GS IV. 36 GS VI. 50 Cf. SKp.668 GS I. 12, SK p. 646 GS (W). 759 GS (W). 8.90 Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 65 सझउअ हअमाणो सज्झसवेसवे वि ( ? ) समिअसवत्ति सद्धा मे तुज्झ पिअत्तणस्स स० भावसिणेहवेविते ( ? ) समपंथपत्थअस वि समसोक्ख दुक्ख संवड्ढियाण सरिसपडिवक्खपुरओ स ० वंग (सव्वंग) णिसण्णाए सव्वंगत्ता कंचुअम्मि ससिदि० णवस ०ध० खो ससिमुहि मुहस्स लच्छी सहसा पत्तम्मि पिए सहसा मा साहिप्प अह० धाि सहिआहि विअविसज्जिअ सहिआहि भण्णमाणा सहि एरिस चि गई सहिओ तुझ विओओ सहिअंगोत्तक्खणं सहि माणक्खणं सहिअम्मि रामविरहे सहिता अ०च उ०त्ति सहि ताव अच्च चिचअ सहिदूत लंबाई सहि पाए चिति (?) सहि साहसुस०भावेण साकुसुमेहि गुरुआ ता कुसुमेहि गुरु सातु सत्यदिणं सा तुह कएण बालअ सामण सुंदरी 1102.245 962.223 1250.272 1173.258 1127.249 1310.283 1367.292 1151.254 1387.296 1564.325 1070.240 923.216 1627.334 1330.286 942,219 1506.315 1465.309 1112.247 1394.297 1192,261 1108.246;1153.254 1396.297 1050.237 1058.239 1339.288 1243.271 1255.273 1007.230 1594.329 1534.320 815.197 1426.303 Cf. SK p.678 GS (W). 750 GS (W). 832 GS II. 42 Setu XI. 69/68 (Calcutta edn,) (HV ?) Cf. SK p. 591 Setu X. 74. Cf. SK p.667 GS II. 45 GS I. 10 Setu XI. 79 Setu XI. 112. GS II. 77 GS V. 53 (HV) " GS II. 94 ( 1st quarter only) Cf. SK p. 636 GS III. 61 GV. 959 Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS II. 80 GS I. 30 सामाइ सामलीए सामाहमासगोस (?) सालोए च्चिअ सूरे साहसु विलासिअणिज्जे साहसु विलासिणिअणं साहि०प० ति सवि रोतूण (?) साहोणे वि पिअअमे सिज्जुज्जइ उवआरो सिलिरिगुलिमे गामे सिविणअखणसुत्तुट्ठिआए 835.200 976.225 1437.304 1017.232 1110.246 1044.236 1331.286 1486.312 830.199 1353.290 GS (W) 869 GSI. 39, SKp. 647 GS (W) 835, A. Bh. Vol. I p. 307 GS II. 73 Setu XII. 22 GS V. 12 GS 1. 50 सिहिवेहुणातअंसा सीआविओअदुक्खं सुण्हाए हिअअगुण सुप्पउ तइओ वि गओ सुभउ० चिअं जणं (?) सुरअसुहलालसाहिं (?) सुहअ मुहुत्तं सुवउ (?) सुहआ वि सुंदरी वि हु सुहउज्जअं जणं (?) सुहलालसाहि अवअअ (?) सेओल्लस०वंगी सेवाणक्कमण ... सो उद्देसो वहिणा ण णिम्मिओ ? सो० तुं सुहं गल० भइ 1444.306 1257.273 1520.318 934.218 1169.257 1555.323 1184.259 1122.249 1560.324 936.218 1559.324 1649.337 1313.284 1196.262 1655.338 847.202 1456.308 1532.320 GS (W)906 GS (W)926 GS I. 50, SK p. 474 Cf. SP p. 1200, " Suraa-suha' GS V. 40 GS (W)910 Cf. SK p. 365 सो मुद्धमओ मअतहिआहि सोहइ विसद्धसिद्धत्थ (?) हंहो कण्णुल्लोणा हत्थे महामंसवलीधराओ ह० धसलिलाहआए हद्धेण ओहगरि हरिस-विअसंत-वअणं Cf. SK p. 635 Karpūra IV. 14 1498.314 1056.238 1273.276 1596.329 Setu XI. 48 Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 68 हरिहिs पिअस्स णवचूअपल्लवो ह० लपल०ण पसाहिराणं ? हला चंडि... गमिस्सदि हलिअमुआ ( ? सुआ) मुहससिकंति हसिआइ समालस ( ? ) कोमलाइ हसिएहि उवाल० भा ( उवालंभा ) हारिहाउ सहाबहुल ? हिअइ खुडंकइ गोड्डी ( ? ) हि एहि fifपतस्य ( ? ) ( = ए एहिकिंपि 908.213 कीए वि) हिमचुणजोत्थाओ हु० णि० ल० समोसर = हुं णिल्लज्ज समोसर ( ? ) हु हु दे भणसु पुणो होउ ण सुअं चिअ मअणेअ ? हतपहिअस्स जाओ होत पि अविरहदू सह होज्जजवणे ? सो दिअहो नष्टाद्याक्षराणि प्राकृतपद्यानि ...इओ च्चेउं ( = ईसालुओ पई से ) ... कइर घणवावण ? "खिडिओ वाहारो ? .....गहिखे वअण. ? 'पहाइअ ओसकाल ? ... 1334,287 1425.303 927.217 824.198 1434.304 990.227 880.209 1300.281 ...पुच्छंती मह चिअस्स ...वअणिपि०जइ हालाहलं ? ....वाअचितिअं विसंवइओ ? ...समिअमवत्ति ? = - तीए सविसेसदूमिअ 1241.270 992.227 1037.235 1144.252 1424.303 1181.259 1266,275 1265.275 1061.239 912.214 867.205 1204.263 1194.261 971.224 1558.324 914.214 1062.239 1073.241 1250.272 1646.337 GS II. 43 GS I. 79 Sakuntala (Act. I ) Cf. SK p. 683 GS VI. 13 Cf. Hem Prakrit Grammar (IV. 395) GS VII. 2 GS (W) 899 GS (W) 946; SK p. 589 39 SK p. 638 GS I. 47 GS II 59 GS VII. 77 SK p.678 Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 69 973.224 919.215 GS I. 57 1024.233 GS (W).930 1329.286 GS (W). 835 ...संवाहंति जंणिआज (?) ...सेसज्जआणो (?) = अगणिअसेसजुआणा "ला मए जीविदं धरंदीए ? -हं हो किं व ण दिलैं ''इउग्गः णिभरोहिभंगेहि ? = सिविणअलद्धपिअअम. .."चति अप्पणच्चिअ ? - खे०प०तिअ०पणे०चिअ (?घेप्पंति अप्पण च्चिअ) "जातं (?) . ..णंति तिधिकं (?) Cf. SP p. 1038 1600.330 1210.264 - 1282.278-- 1342.288 Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Sarasvati-Kanthabharana ( Chapter VII : pp. 339-417) अंतोतं डज्झइ 228.386 GS IV. 73 अंदोलणक्खणोहिआए 291.399 अइकोवणा वि सासू 325.406 GS V.93 अइ दिअर किं ण पेच्छसि 208.382 GS VI. 70 अइ दुम्मण अज्ज 66.353 अइ सहि वंकुल्लाविरि 99.359 अकटगुमटी चन्द्रज्योत्स्ना 31.346 अगणिअसेसजुआणा 327.406 GSI.57 अच्छक्का (पा. भे. अत्थक्का) 254.391 Cf. GS (W). 822 . गअहिअए (?) अज्ज मए गंतव्वं 194.379 GS III. 49 अज्ज मए तेण विणा 187.377 GSI. 29 अज्ज वि ताव एक्कं 331.407 Cf. GS VI, 2 अज्जवि बालो दामोअरो 162.372 GS II. 12 अज्ज वि सेअजलोल्लं 241.388 अज्जाइ णवणहक्ख 236.388 GS II. 50 अणुणिअ- (? अणुणअ-) खण-लद्ध-सुहे 282.397 Setu X. 69 अणुमरणपत्थिआए 281.397 GŚ VII. 33 अण्णमहिलापसंग 351.411 GS I. 48 अण्णह ण तीरइ च्चि 328.407 GS IV. 49 . अण्णुअ णाहं कुविआ 260.392 Cf. GS II. 84 अण्णे विहु होति छणा 305.402 अण्णोणेहि सुचरिअ 83.356 Vide Appendix-II अत्तंतह ( ?अत्ता तह) रमणिज्जं 41.348 GSI.8 अत्थक्करूसणं खण 212.383 GS VII. 75 असणेण पुत्तअ 316.404 GS III. 36 अप्फुदंतेण णहं 48.349 अमअमअ गअणसेहर 323.406 GS I. 16 अम्हारिसा वि कइणो 18.343 अलिअपसुत्त (अ) विणिमीलिअच्छ 204.381 GSI.20 Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ अवऊहिअपुव्वदिसे अवलंबह मा संकह अवलंबिअमाणपरं मुह अवसहिजो पा अविभावि र अणि मुहं अव्वोच्छिष्ण पसरिओ अव्वो दुक्करआरअ अ- समत्त मंडण चिचअ असमत्तो वि समप्पइ अह त सत्यदिष्णो अह धाविऊण संझामण ( ? ) अह सा हि हि व्विअ ( ? चिअ ) अह सो विलक्खहिओ -हरविरइअ आअंब-लोअणाणं • आअर-पणामिओ उज्झपिट्ठिए आणिअपुल आलाओ मा दिज्जउ आलोअंत दिसाओ आवाअ-भअअरं चिअ आसाइअमण्णाण इमिणा सरएण ससी • इह ते जअंति कइणो • उअ पोम्मराअमरगअ अहिस्स जसे जसं उच्चिर वालीयिअ पन्थ उज्झसि पिआइ समअं उट्ठत महारंभे ( थणए ) उत्तंसिऊण दोहल उद्धच्छो पिअइ जलं लम्मू आिण खुलिआ (? खुडिआ ) उपेल्लिअवs कारिल्लआई 335.408 329,407 344.409 288.398 224.385 118.363 287.398 209.382 326.406 304,402 294,400 361,413 360.412 4.340 186.377 229.386 2.339 318.405 193.378 277.396 266.394 168.373 160.372 38.348 22.345 52.350 61.352 138.367 350.410 295.400 77.355 152.370 127:365 GS IV. 86 GS I. 87 Setu III. 17 GS III. 73 GS I. 21 GS IV. 18 GS V. 20 GS V. 73 GS I. 22 (HV) Cf. GS VI. 14 Setu XI. 74 Cf. GS (W) 958 Lilāvai. 25 GV. 62 GS I. 75 Setu IV. 43 Appendix-II GS III. 75 GS IV. 82 GS II. 61 Setu VI. 81 71 Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 GS VI.77 Cf. GV. 690 GV. 690 GS I. 86 Appendix-II Appendix-II GS I. 25 Cf. GS (W). 865 Cf. GS IV. 85 GS I. 17 उल्लाअइ से अंग उव्वहइ णवतणंकुर उव्वहइ दइअगहिआ *उव्वहइ दइअगहिआ एक्कं पहरुव्वाअं एक्किहिँ अच्छिहिं सावण एक्कोणमिअभुअभंगे एक्को वि कालसारो एंतो वि ण सच्चविओ एइहमेत्तत्थणिआ एमेअ अकअउण्णा एहिइ पिओ त्ति णिमिसं एहिइ सो वि पउत्थो ओरत्त-पंकअ-मुहि ओ सुअइ दिण्णपडिवक्ख कअलीगन्भसरिच्छे कइआ गओ पिओ अज्ज कडुएधूमंधारे कणइल्लि च्चिअ जाणइ कण्णु (? कंडु) ज्जुआ वराई 'कत्तो णाम ण इलैं कत्तो संपडइ महपि 'कमलाअरा ण मलिया कंवलिवालिए कंत्ति करिमरि अआलगज्जिर कस्स करो बहुपुण्णफले कस्स व ण होइ रोसो कह कह वि रएइ परं कह णु गआ कह दिट्ठा कह मा झिज्जउ मज्झो काअं खाअइ खुहिओ कारणगहिओ वि मए काराविऊण खरं 258.392 173.375 15.342 217.384 206.381 40.348 123.364 257.391 88.357 46.349 189.378 362.413 261.392 336.408 182.376 214.383 265.393 355.411 39.348 223.385 13.342 198.379 43.348 367.414 175.375 348.410 128.365 156.371 Cr. GS (W) 717 Cf. Vajja. 379 Cf. GS (W). 734 GS IV. 52 GV, 85 .GS II. 10 Appendix-II GS I. 55 GS VI. 75 DHV: GS(W). 886 Vajja 22 247.389 145.368; 334.408 1.309 Tarayana, v. 131 GS (W) 779 272.395 6.340 Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Cf. GS (W) 878 GS I. 15 Bala-R VI p. 156 GS IV. 70 Cf. Vajja. 494 (HV) Cf. DHV I. p. 143 Cf. DR (1 st quarter only) कालाक्खर (? कालक्खर) दुस्सिक्खिअ । किं किं दे पडिहासइ कि गुरु जहणं अह थण कि जंपिएण बहमुह किं तादेण नरेंदसेहरसिहा कि भणिओसि ण बालअ कुत्तो लंभइ पंथि कुरु लालसभूले हे कुविआ अ सच्चहामा कुविआओ वि पसण्णाओ केलीगोत्तक्खलणे को एसो ति पलोठं कोला खणंति मोत्थं को सो जोअणवाओ खणमेत्तं पि ण फिट्टइ खाहि विसं पिब मुत्तं खिण्णस्स ठवेइ उरे गज्जंते खे मेहा गमिआ कलंबवाआ गम्मिहिसि तस्स पासं गहवइसुएण समअं गामतरुणीओं हिअअं गिम्हे दवग्गिमसिमलिइआइं Cf. GS II. 83 135.360 250.390 379.416 142.368 47.349 259.392 23 345 p.226 (SK) 274.356 312.403 207.382 292.399 10.341 57.351 188.377 8.341 342.409 98.359 146.369 364.413 270.395 293.399 126.364 365.413 302.401 93.358 190.378 92.358 96.359 78.355 240.388 Cf. GS III. 99 (Padalipta sureh) Setu I. 15 GS VII. 7 GS VI. 45 GS I. 70 गेण्हंति पिअअमा पिअ गेण्ह पलोएह इमं गोत्तक्खलणं सोऊण गोरंगउ तरुणिअणो गोलाअडट्ठिअं पेच्छिऊण गोलाविसमोआरच्छलेण GS II. 100 GS V.96 Appendix-II GS II. 8 GS II. 93 गोसे तिविछिरिछोली घरणीअ अकइअण्वं 32.347. 319.405 Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74. .. घरिणिघणत्थणपेल्लण घरिणीए महाणसकम्म GS III.61 . GS I. 13 GS I. 36 चत्तरधरिणी पिअदंसणा चंदणघूसरअं आहुलिअ चंदसरिसं मुहं से GS III. 13 चंदो कंदप्पमित्तं चिताणिअदइअसमागमम्मि चोरा सभअसतण्हं छणपिट्ठधूसरत्थणि GS I. 60 GS VI. 76. .. Cr. GS (W). 826 जअइ अ तमल्लिअंती जइआ पिओ ण दीसइ जइ ण छिवसि पुप्फुवई जइ देअरेण भणिआ जइ सो ण वल्लह (? वल्लहो) च्चिअ । जइ होसि ण तस्स पिआ जं जं करेसि जं जं जं जस्स होइ सारं . जत्थ ण उज्जागरओ जंतीमणुरुंधुं रुचु जं मुच्छिआ ण अ सुओ जह इच्छा तह रमि जह जह जरा-परिणओ जह जह णिसा समप्पइ जह जह से परिउंबइ जह हाउं ओइण्णे जाओ सो वि विलक्खो जाणइ जाणावेउं जाणइ सिणेह-भणि जो जस्स हिअअदइओ जो तीअ अहरराउ 180.376 121.364 345.410 372.415 65.352 105.361 191.378 53.350 177.375 382.417 67.353 290.399 30.346 353.411 201.380 56.351 245.389 315.404 :99.380 104.360 273.395 54.351 330.407 373.415 317.404 155.371 231.387 21.343 205.381 352.411 370.415 147.369 79.355 Cf. GS (W). 901 GS V. 81 Cf. Vajja. 622 GS IV.43 GS I. 65 , GS IV. 78 GS III. 12 GS (W) 829 Appendix-II GS (W)711 GS III. 93 Setu V. 10 Hem, Chando. p. 4. GS IV. 51 GS I. 88 Setu XI. 119 Cf. GS I. 100 GS II. 6 Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ GS IV. 71 णअणभंतरघोलंत ण उअ वरकोअंड-दंडए णच्चिहिइ णडो पेच्छिहिइ णमह अवड्ढिअतुंगं णमह अवड्ढिअ-तुंगं णमह हरं रोसाणल ण मुअंति दोह-सासे Setu I. 1 GS II. 47 ण मुअम्मि (? मुअ म्हि) मुए वि पिए णवपल्लवेसु लोलइ. णवरिअ पसारिअंगी णवलअ पहार-तुट्ठाइ णवलइ पहारमंगे ण वि तह च्छेअरआई ण वि तह अणालवंती Setu XI. 67 Cf.GS (W) 862 GSI. 28 GS III. 74 GS VI. 64 196.379 82.356 309.403 70.353 71.353 9.341 136.367 264.393 219.384 159.371 376.416 227.386 210.382 298.400 321.403 313.404 343.409 377.416 166.373 233.387 338.408 181.376 63.352 339.409 174.375 333.408 163.372 322.405 320.405 242388 p.278(SK) 356.412 301.401 GS I. 96 Cf. GS (W) 957 GS II. 48 Appendix-II ण हु णवरं दीवसिहा णाबज्झइ दुग्गेज्झिआ णासं व सा कवोले. णिअदइअदंसणुक्खित्त णिद्दालसपरिघुम्मिर जिंसुणिउ पच्छा तुरअ तं किर खणा विरज्जसि तं ताण हअच्छा तं तिअसकुसुमदामं तं दइआहिण्णाणं तं पुलइअं व पेच्छइ तंबमुहकआहोआ तत्तो च्चिअ णेति कहा तरला कलिला गातुं तह सा जाणइ पावा ता कुणह कालहरणं *ताला जाति गुणा Setu II. 45 (HV) Setu I. 42 Setu XI, 10 Cf. GS (W) 954 GS VII. 48 37.347 Vişama Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 ताव च्चि रइसमए तावमवणे ण तहा तीए दंसणसुहए ती सविसेसदूमिअ तुं सि मए चूअंकुर तुझ ण आणे हिअअं तुह विरहुज्जागरओ तेण इर णवलआए ते विरला सप्पुरिसा तो कुंभअण्णपडिवअण तो (? तं) ताण हअच्छाअं थोआरूढ महुमआ थोओसरत-रोसं दंसणवलिअं दढकं दंसेमि तं पि ससिणं दट्ठो हो असिलअघाओ दंतक्खअं कवोले दरवेविरोरुजुअला दिअरस्स सरअ ( ? सरस) मउअं (? महुरं) fare अस दिट्ठाइ वि जं ण दिट्ठो दिट्ठा कुविआणण दिट्ठे जं पुलइज्जसि दीसइ ण चूअलं अ-अंग बुल्लहणाराओ दूजे मुत्तं दूरपडिबद्धराए देहो व्व पडइ दिअहो ओवप्णवल्लरि * धवलेहिं अणंजण सामले ह 203.381 230.386 378.416 332.407 27.346 24.345 324.406 243.389 148.369 110.362 120.364 310.403 380.417 167,373 368.414 383.417 235.387 237.388 307.402 314.404 91.358 263.393 311.403 195.379 100.360 114.362 211.383 284.398 129.365 132.366 184.377 22.343 GS I. 5 GS III. 88 (HV) (HV) Sakuntala VI. 3 Sakuntala III. 17 GS V. 87 Setu III. 9 Setu II. 45 (HV) KM I. 25 Appendix-II GS VII. 14 GS VII. 91 Cf GS (W) 720 "" GS VI. 42 Ratna II. 1 Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ धीरं व जलसमहं धीरं हरइ विसाओ घोरेण माणभंगो धीरेण समं जामा "घुमे हमहुअराओ धूमाइ धूमक अडिअ-सणेह संभाव ( ? सम्भाव ). अपीडिअमहिसासुर परजुआणो गामो पंकअ पंकिवल्लिअ पच्चूस-गय- वरुम्मूलियाऍ पच्चूसागअ-रत्त पट्ट सुउत्तरिज्जेण पीडिआ अ हत्थसिढिलिअ पडिउत्थिआ ण जंपइ * पडिकम् मदूइपेसण * पडिवक्ख-मण्णु-उंजे पदमघरिणीअ समअं पणअं पढमपिआ पत्ता असीभराहअ पनमत पनअप कुपित * पंथिअ ण एत्थ सत्थरमत्थि परि-उदल परं जोहा उन्हा परिवति व णिसंसमइ (? परिवडढते णिसासमए) " पल्लविअं विअ करपल्लवेह पलिच्च ले लंबदशाकपालं पवणुव्वेल्लिअसाहुल 140.367 153.370 381.417 139.367 34.347 115.363 51.350 90.357 59.352 144.368 161.372 22.343 359.412 12.341 151.370 213.383 45.349 44.349 341.409 215.383 349.410 49.350 26.346 14.342 109.361 50.350 192.378 16.342 131.365 134.366 366,414 234.387 Setu II. 14 Cf Setu V. 7 Setu I. 19 33 Setu V. 19-20 GS II. 99 Appendix-II GS II. 97 Appendix-II Lilavai. 1091 GS VII. 53 Setu XI. 54 Cf. GS VII. 47 GS III. 60 GS (W) 731 Setu I. 56 (Brhat-Kathāyām) GS (W) 879 KM II. 11 (HV) Cf Vajjā. 313 39 MK VIII. 21 Cf. GS VII. 5 77 Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 78 पहवंति च्चि पुरिसा पाअडिओ सोहगं पापडणाण सुद्धे पाणउडी अवि जलिऊण पाणिग्गहणे चिअ पिअदंसणेण सुहरस पिअसंभरणपलोट्टंत पिसुर्णेति कामिणी पीणत्तण- दुग्गेज्झं पीणथए केसर पीणपओहरलगं पुरिससरिसं तुह इमं पुलअं जर्णेति दहकंधरस्स पुहवी होहिं प पेच्छइ अलद्धलक्खं पोढमहिलाणं जं सुट्ठ फुल्लुक्करं कलमकूरसमं बहुवल्लहस्स जा होइ बाणउ उज्जु माइगहिल्ल बालत्तण-दुल्ललिआएँ भद्दं भोदु सरस्सअ भरिमो से सअणपरम्मुहीअ भिडी पुलोइस्सं अवहणिमित्तणिग्गअ मंगलवलअं जीअं व मज्झट्ठिअधरणिहरं मज्झ पथिअस वि मंतेसि ( ? मन्नसि ) महुमहपणअं माणदुम-परुस -पवणस्स मामि हिअअं व पीअं मुंड आण्णकाअ अ 185.377 171.374 271.395 80.355 216.384 89.357 225.385 308.402 72.354 297.400 116.363 371.415 172,374 280.397 221.385 75.354 238.388 369.414 374.415 55.351 347.410 58.351 252.390 253.391 60.352 218.384 154.370 226,386 169.374 232.387 268.394 101.360 42.348 GS V. 60 GS V. 65 GS III. 27 GS I. 69 Cf. GS IV. 23 GS III. 22 GS. VI. 58 Setu I. 3/4 Setu I. 24 Setu XI. 105 Setu XV. 66 (Calcutta edn) Setu XI. 78 GS III. 96 KMI. 19 GS I. 72 Appendix-II KM I. 1 GS IV. 68 Marica vadhe) GS IV. 99 (HV) GS IV. 44 GS III. 46 Appendix-II Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Vide Appendix-II Cf. GS V. 89 Vide Appendix- II Vide Appendix-II Setu I. 17 GS I. 14 GS I. 98 Cf. Vajja 389*.4 Vide Appendix-II मुद्धे गहण गेण्हउ (अपभ्रंशभाषायाम्) 33.347 मुहपेच्छओ पई से 283.397 मुहे मअखलि उल्लावे (अपभ्रंशभाषायाम्) 125.364 मोरू कलावेण वहइ ( ) 19.343 मोहविरमे सरोसं 84.356 रइ पिता ण सोहइ 296.400 रइअमुणालाहरणो 158,371 रइअरकेसरणिवहं 113.362 रइविग्गहम्मि कुंठीकआओं 220.384 रणदुज्जओ दहमुहो 165.373 रत्तुप्पलदलसोहा 122.364 रंधणकम्मणिउणिए 183.376 रमिऊण पअम्मि गए (प पि गओ) 255.391 रेहइ पिअपरिरंभण 200.380 लइ वप्पुल पि दुद्धं (अपभ्रंशभाषायाम्) 28.346 लोलाइओ णिअसणे 249.390 लुलिआ गहवइधूआ 289.399 लोओ जूरइ जूरउ 202.381 वइ-पिवर-णिग्गअ-दलो 102.360 346.410 वणराइकेसहत्था 112.362 वल्लहे लहु वोलंतइ (अपभ्रंशभाषायाम्) 130.365 ववसाअरइप्पओसो 108.361 ववसिअणिवेइअत्थो 150.370 वाअग्गिणा करो मे 306.402 वाणउ उज्जु माइग (अपभ्रंशभाषायाम्) 55.351 वाली भंभुरभोली ( , ) 124.364 वाहित्ता पडिवअणं 73.354 विअडे गअण-समुद्दे 157.371 विअलिअ-विओअ-वअणं 279.397 विक्किणइ माह-मासम्मि 170.374 विलिअ-रसाअलेण वि 164.372 विरला उवआरि चिचअ 149.369 GS VI. 29 GS III. 57 Vide Appendix-II Setu I. 14 Setu IV. 58 Vide Appendix-II Vide Appendix-II GS V. 16 Cf. Setu XI. 58 GS III. 38 Setu IX. 7 Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 80 विरहाणलो सहिज्जइ विरहिणि हिअअ - कअंतहि विसवेओ व्व पसरिओ विहलs से वच्छं सि हरिमंहि अवि (अपभ्रंश भाषायाम् ) das जस्स सविडिअं वाहिऊण हुआ विरसिकरं गुलि शद / हदमाणुश भंशभालके संह अचक्कवाअजुआ अलुज्जो अव अग्गहतं सुणा सग्गं अपारिजाअं सच्चं गुरुओ गिरिणो सच्च चिट्ठ सच्चं जाणइ दट्ठ सच्छन्द-रमण- दंसण संजीवणीसह मिव समसोक्खदुक्ख समवड्ढिआण सरले साहसरागं परिहर * सविमो अज्जुणमिमं * संवाल्लणभउलिअविवर सव्वरसम्म विड्ढे सहसा मा साहिज्जउ सहिआहिँ अविसज्जिअ सहिहिं भण्णमाणा सहि सासु तेण समं साउपडी गोहि सात सहत्थ - दिण्णं * सामण्णसुंदरीणं 276.396 87.357 119.363 299.401 64.352 375.416 7.340 248.390 25.346 3.340 117.363 286.398 103.360 141.368 303.401 269.394 357.412 278.396 262.392 29.346 36.347 68.353 197.379 169.376 300.401 69.393; 340.409 176.375 76.354 244.389 17.343 358.412 267.394 74.354 सा महइ तस्स हाउं सामाइ सामलीए GS I.43 Vide Appendix-II Setu V. 50 Vide Appendix - II Setu 1. 6 GS III. 44 Veni III Setu III. 31 GS VI. 50 Setu IV. 20 GS I. 12 Cf. GS (W) 890 GS IV. 36 GS II. 42 Malati VI. 10 GV. 240 GS III. 29 GS II. 45 Vide Appendix-II GV 959 " GS II. 80 Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 81 सालिवणगोविआए सालोए च्चिअ सूरे GS II. 30 GS I. 39 Vide Appendix-II (HV) GS I. 50 GS V. 40 GSI.84 साहोणे वि पिअअमे सुअवहवइअर (अपभ्रंशभाषायाम्) *सिसिर-पडिरोहमुक्कपरि सुरकुसुमेहिं कलुसि सुरहि-महु-पाण-लंपड सुहउच्छअं जणं दुल्लहं सेउल्लिअ-सव्वंगी सेलसुआरुद्धद्धं सो तुह कएण सुंदरि । सो मुद्धमओ मअतहिआ सोहइ विसुद्ध-किरणो सोह व्व लक्खणमुंह हंहो कण्णुल्लीणा हंतु विमग्गमाणो हसिअं सहत्थतालं हसिआइं समंसल-कोमलाई हसिएहि उवालंभा हा तो जोज्जल देउ (अपभ्रंशभाषायाम्) हिअअ तिरच्छीयइ ( " हिअए रोसुग्घुण्णं हुँ जिल्लज्ज समोसर हूं हुं हे/दे भणसु पुणो होतपहिअस्स जाआ. 95.359 94.358 363.413 275.396 62.352 35.347 285.398 11.341 137.367 246.389 5.340 222.385 86.357 111.362 107.361 239.388 143.368 85.356 337.408 354.411 20.343 81.356 97.359 178.375 251.390 256.391 Setu I. 22 Setu I. 48 Setu IV. 36 GS III. 63 GS VI. 13 Vide Appendix - II Vide Appendix - II Cr.GS (W)916 Cf. GS (W) 946 GS I.47 Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1224 82 अइ पिहुलं जलकुंभ अणं लडहत्त अत्ता एत्थ णुमज्जइ अलस सिरोमणि धुत्ताण उअ णिच्चल - णिकंदा ए एहि किं पि कीए वि ए एहि दाव सुंदरि एमेत्-त्यणिआ ओणि दोव्बल्लं उल्लोलकर अरअण करजुअगहिअजसोआ कस्स व ण होइ रोसो काविसमा देव्वगई किवणाणं धणं णाआण केसेसु बलामोडिअ Prakrit Verses In Kavyaprakasa (Chapter VIII : pp. 418 - 435 ) पाहुण देअर खलववहारादीसंति गाढा लिंगण रहसुज्जुअम्मि गामारुह म्हि गामे गुरुअणपरवस पिअ कि चित्ते चहुट्टदि ण खुट्टदि सा गुणेसु जस्सरणं उरए जस्सेअ वणो तस्सेअ वेअणा जह गहिरो (? गंभीरो) जह रअण जं परिहरिजं तीरइ जा ठेरं व हसंती जे लंकागिरिमेहलासु जोहाऍ महु-रसे अ दुल्लंतो मरिहिसि णवपुणिमामि अंकस्स 5.419 50.431 36.247 12.420 3.418 52.432 60.434 4.419 6.419 18.422 59.434 35.426 57.433 51.431 13.421 33.426 20.423 14.421 31.425 10.420 44.429 48.431 58.433 64.435 39.428 15.421 16.421 29.425 47.430 25.424 Cf. GS (W) 881 969 " GS VII. 67 GS (W) 970 GS I. 4 Cf. GS (W) 972 973 " 95 38 .. 39 22 33 22 " 23 27 " 37 " 33 956 971 974 886 99 975 KM II. 4 Cf. GS (W) 980 981 د. 976 977 963 978 934 705 851 KMI.20 Cf. GS (W) 984 985 986 979 983 Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ णिहुअरमणम्मि लोअण गोल्लेइ अणोल्लमणा तइआ मह गंडस्थल तं ताण सिरिसहोअर गुणग्गण ताला जाअंति गुणा तुह वल्लहस्स गोसम्मि धवल सि जइ वि सुंदर पंथिअ ण एत्थ सत्थरमत्थि पविसंती घरदारं फुल्लुक्करं कलमकरसमं वहति भम धम्मिअ वीसत्थो मह दे सुरसंध मे महिलासहस्सभरिए माए घरोवअरणं लिहिअणिअसण राईसु चंदधवलासु लहिऊण तुझ बाहुप्फंसं वाणिअअ हत्थिदंता वाणीरकुडगुड्डीण वारिज्जतो वि पुणो विवरीअर लच्छी विहलंखलं तुमं सहि सअलकरण परवीसाम सह दिअह - णिसाहिं दोहरा सासदंडा सहि णव - णिहुवण - समरम्मि सहि विरइऊण माणस्स सावस तुझ हिअ साहती सहि सुहअं सुबइ समागमिस्स सो णत्थि एत्थ गामे सो मुद्ध/सुद्ध-सामलंगो हंसा सहि अवहरे 43.429 8.419 7.419 54.432 32.426 41.428 21.423 62.434 11.420 27.424 40.428 38.427 45.430 19.422 1.418 30.425 22.423 49.431 56.433 34.426 23.423 37.427 28.425 46.430 53.432 26.424 17.422 61.434 2 418 9.420 63.435 24.424 55.433 42.429 Cf. GS (W) 987 875 939 988 940 Visama - [GS (W) 989] Cf. GS (W) 990 GS VII. 65 GS (W) 879 960 ا. ". 39 KM 1.19 GS II. 75 Devi. 76 GS II. 82 GS (W) 889 GS V. 55 Cf. GS (W) 992 993 951 First cited in DHV, p. 282 Cf. GS (W) 994 816 "" 39 " "" 22 KM II. 9 Cf. GS (W) 996 936 29 25 22 " " 880 995 " 23 947 860 962 998 953 Visama, GS (W) 999 997 83 Lay Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Alamkarasarvasva (With the Commentary Vimarsini of Jayaratha) (Chapter IX: pp. 436-447) अण्णं लडहत्तण अरस (अलस)-सिरोमणि धुत्ताण *अह सज्जणाण मग्गो *अंगे पुलअं अहरं इण्हि पहुणो पहुणो *इंदीवरम्मि इंदम्मि *उह (? अह) सरसदंतमंडल *एअत्तं अवअत्तं (?) ए एहि दाव सुंदरि एक्कत्तो रुअइ पिआ एद्दहमेत्तम्मि जए का विसमा देव | देव्व-गई किवणाणं धणं णाआणं 23.440 Cited in KP (p. 630); cf. GS (W) 969 6.437 ___Cited in KP (p. 135); GS (W) 970 40.444 31.442 | Cf. GRK 677 2.436 10.438 33.442 GS III. 100 25.441 53.446 Cited in KP (p. 736); GS (W). 972 20.32 - 14.439 GS IV. 3 56.447 29.442 Cited in KP (pp. 639-40) [GS (W) 976] 1.436 5.437 GV406 21.440 46.445 48.445 9.4:8 44.445 22.440 GV. 12 18.439 *किं भणिमो भण्णइ कित्तिम *गअणं च मत्तमेहं गिज्जते मंगलगाइआहि वेत्तुं मुच्चइ अहरो *चोरिअरमणाउलिए *जणहिअअविदारणए *ण अरूवं ण अ रिद्धी णव (? र व) रोसदलिअ णाराअणो त्ति परिण *णिद्द च्चिअ दिज्जड तं णत्थि कि पि पइणो *तं णमह णाहिणलिणं 'तं ताण सिरि-सहोअर 54.446 39.443 13.438 8.437 Visama, GS (W) 988 Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 85 Visama; GS (W.989 GS VII. 65 ताला जाअंति गुणा *दिणअर-अर-णिउरंबा *दूरपवासे संमुहो *धम्मज्जणेण काण वि घवलो सि जह (? जइ) वि सुंदर परहिअ मग्गंतीए *पंथिअण इत्थ सत्थरअं *पंथिअण एत्थ सत्थरमत्थि *पाउअबंधं पढिउं *पुसिआ कण्णाहरणेद *फणरइअराइअंगो बालअ णाहं दूई मग्गिअ लद्धम्मि बला *मलआणिलेण सह सोरह *मलअसमीरसमागम *महिलासहस्सभरिए 12.438 35.443 43.444 28.441 55.447 45.445 38.443 7.437 3.436 17.439 30.442 41.444 24.441 34.443 19.440 Cf. GRK 21 GS IV. 2 Cf. GS II. 78; Vajja. 438, 438*3 Cf. GS (W) 827 Lilavai.84 GS II. 82 Setu II. 35 *मंदरमेहक्खोहिम *माणो गुणेहि जाअइ मुंडसिरे बोरफलं *रइभवणाहि परिअणो *रणरणअगुणिअमुज्जत्तणम्मि रेहइ मिहिरेण णहं 4.437 20.440 15.439 50.446 32.442 26.441 47.445 21.441 Cited in Udbha ta-Vivrti (p. 12) GS IV. 11, Vajja.637 37.443 49.445 Setu IV. 6 लंकालआण पुत्त *विण्णाणेण मअविसं *विहडंतोट्ठदलउडं *संजीवणोसहं मिव *साहारं साहार सुहअ विलंबसु थो *सोवाणारोहणपरिस्समेण *हंसाण सरेहि विणा 15.439 51.446 11.438 42.444 52.446 36.443 Cited in Udbhața Vivrti Cited in KP (p. 708) Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Sahitya-Mimamsa (Chapter X : pp, 448-474) Cf. SK V. 301, p. 664 Cf. SK II. 10 p. 147 अंदोलण-लंघिअ-वइसिहाए अकटमकुटीचन्द्रज्योस्ना अच्चा सणो भकिर अणिअदनुए उण पिए अणेण पिआत्थणए 71.462 36.455 25.453 68.462 74.461 75.463 8.450 (Hastimalla-prabandhe) Cf. SP 'Diarena piathanae' (p. 1194) Cf. SPp. 1195: SKp.669 Cf. GS I. 8 GS I. 81 . Cf. GS VII. 75 Setu XV. 66 Cf. GS I.93 113.472 22.453 अण्णेविहि होन्तिचणणाण अत्ता तह रमणिज्जा अइंसणेण पेभ्मं अवेइ अद्धक्खरूसणक्खण अलअंजणंति दकहक अविअण्णपेच्चणिज्जेण अहमरुहुकुडे अह तइ महत्थदिण्णो आ अंबले अणाण आदिशं अणएण गच्छसि 40.456 21.452 37.455 72.462 70.462 Cf. SK p. 668, 'Aha tai'... Cf. GS V. 73 Cf. SK p. 549, Hem p. 54 "Asaiam anaena'' Cf. GS VI. 78 5.449 49.457 110.471 Cf. SP p. 1192 आम बहळा बनाळी आवणईपरिणत्तिद रमणि रणक्कारं आसण्णकुडुग्गजण्ण आसज्णकुडुंगे जुण्णदेउले ता कुणह कालहरणं कइआ जाआ कइआ तत्थवि होंति सहीओ इमा मसीकज्जलकालकाआ इमिणा सरएण ससी इवणदळअपहज , p. 1193 93-96. 467-468 93.467 94.468 95.468 96.468 84.473 56.459 105.470 KM IV. 13 Lilavai. 25 Cr. SP p. 1192, Navalaa... Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ उच्चण सुपडिअकुसुमं ? ( = उच्चिणसु पडिअकुसुमं ) उव णिच्चळणि फंदा एक सावण अण्ण एक्कत्तो अइ पिआ एतो (१) वि ण सच्चविओ एत्थ णिसज्जइ अत्था हमेतत्थणि एलालवंग लवली ( ? ) एसो एसो... दुट्टसळो करेदि । कल होउज्जलगो कस्स व ण होइ रोसो काfपथारिक लडुक्के (? = ) कावि वाइअ कराल हुडुक्का ( किं च ? ) बहु झल्लरीभेरी को एसोति पडते कोदुक्कअजणग्गमबेसा हंति पिअअमा पिअ - .. गिम्हवfग्गमसोम घरणिए महाण सकम्म घरिणिघणत्यण - पेल्लण घेतूण चुण्णमुट्ठी चित्थण सुके सदणं ( ? ) :अ) चित्थ केसर आ) उत्तंसिऊण दोहल चिन्ता ( ? म ) णिअदइमसमा ff छम्मs free asओ जअ अ तमल्लंती जस्स विलक्कगं तिणहं ( 2 ) 11.450 1.448 55.459 39.455 45.457 4.449 61.460 120.474 14.451 86.466 88.460 85.466 97.468 24.453 43.456 20.452 73.463 100.469 101.469 28.454 78.464 91.467 35.455 67.462 Cf DHV p. 283 Cf. GS I. 4 Cf. SK p. 185: Siddhahema (on 8.4.357) DHV, p. 383 Cf. SK p. 372 Cf. GS VII. 67 Cf. SP p. 245, GS (W). 973 Cf. Mālati III. 15-16 Cf. SP p 830, p. 890 DHV pp. 76-77, GS (W). 886 KM. IV. 16 87 Cf. SK, p. 665: "Ko eso tti..." Cf. KM IV. 18 "Kouhalla" Cf. SK p. 668 Cf. GS I. 70 Cf. GS I. 13 Cf. GS III. 61 Cf. GS IV. 12 Cf. SK p.666 Cf. SK p.666 GS I. 60; SK p. 584 Cf. SK p. 664; GS (W) 826 Cf. SP p. 1193 "Hammai piae" Cf. SK p. 147 Cf. Setu I. 7 Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 88 जहितुमं सच्च विआ (?) अ) जहिं तुम सच्चविआ आ) लुलिआ गहवइधूआ 98-99 98.468 99.469 Cr. SP, p. 1195 Cf. SP p. 1195 . Cf. SK p. 664 Cf. GS VI. 30 53.458 जिजीपुउएमिदिसपुरळलि (?) = जं जं पुलएमि दिसं जो जस्स हिअअदइओ 51.458 ण कओ वाहविमोक्खो . पच्चिहिइ णडो पेच्चि (?च्छि) हिइ णवळअ पअरं अंगे (?) 18.452 108.471 103.469 Cf. SP p. 422, SK p. 502, GS I. 100 Setu XI. 56/55 (Calcutta edn) Cf. SK p. 670, SP p. 805 Cf. GS I. 28, SPp, 646, p. 1192, SK p. 667 Hem. p. 65, GS (W) 959 . 10.450 णि अदइ दंसणक्खित्त (?) (= णिअदइ (अ) दंसणुक्खित्त) णिअए वि कुग्गअंणे (?) णिभु खुणं ससिजइरुवइ ? तद णिमिअ च्चिअ दिट्ठी तुज्झ ण आणे हिअसं तुं सि मए चूअंकुर तुं सि मए चूदंकुर तुह करकमलं कमलं ते विरला सप्पुरुसा 42.456 26.453 19.452 30.454 31.454 79.464 60.460 52.458 Cf. SP p. 619 Setu XI. 64 Sakuntala III. 15 Sakuntala VI:3 109.471 82.465 57.459 10,480 Cf. SP p. 227 Cf. Setu III. 9, ŚP p. 422 Cf. SK p. 503 Cf. SKp. 670 Cf. SK p. 669 Cf. SK p. 453 DHVp.74 थोआरूढमहुमआ दिअरस्स सरस (?) महुरं दूरपडिबद्धराए दे आ पहिअणि अत्तसु (?) दोहलअमप्पणो किण्ण (?) धण्णो सि रे लिहहहळि (?) = धण्णो सि रे हलिद्दा घोरेण समं जामा परगुप्पच्छणंदो (?) = फग्गुच्छणणिद्दोसं 102.469 92.467 Cf. SP p. 1193 50.458 77.464 Setu V. 7 Cr. SP p. 639, p. 1195, GS IV. 69 Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ पणमथ पणअपकुपिते 32.454 Cf. Siddha-Hema, p. 594 (Brhatkathāyām) Cf. SP 1045; GS (W) 893 27.453 23.453 Cf. SK p. 624, GS VII. 47 64.461 DHV p. 299, p. 529 59.460 Cf. SK p. 689; GS VII. 53 15.451 16.451 GS II. 99 Cf. SKp. 352 GS III. 27 41.456 9.450 46.457 Cf. SK p. 373; GS IV. 23 107.470 पणमाणहमाणस्स हला? (= पणमह माणस्स हळा) परिपुच्चआ ण जप्पइ ( = पडिउच्छिआ ण जंपइ) पलमवाणिअ अल ता कत्ती (= वाणिअअ हत्थिदंता कत्तो) प...साग अण वसत्तरा (?) ( = पञ्चूसागअ. रंजिअदेह) पाअडिअ-णेह-सब्भाव . . . . पाणउडीअविजळियण (?) (= पाणउडीअ वि जलिऊण) पाणसमो त्ति भणतो (?) पिअदंसण सुहरस (%3D पिअदंसणेण सुहरस) पिसुणत्ति (? पिसुणंति) कामिणीणं पुच्छरतस्सविकहेर ? ( = जो वि ण पुच्छइ तस्स वि कहेइ) पुढमं वामणविहिणा 'बंहिआविहिअसविज्जिअ ? ( = सहिआहिं पिअविसज्जिअ) बीबाहरितणरअण (?) ( = बिबाहरि-तणु-रदण) भण तेण इरणवत्तु ? (= तेण इर णवलआए) भीष्मप्रोक्तानि... गोसे तिविछि-रिछोली... मलिणक्सणाण कअवे... मह एहि किं व पंथअ? (= महूएहि किं व पंथिअ) Cf. SK p. 670; GS VI. 58 Cr. SP p. 1191; GS. V. 38 89.466 118.473 90.467 GS V. 25 cf. SK p, 667, SP p. 1193 29.454 Cf. Siddhahema VIII. iv. 401 104.470 Cf. SK, p. 636 Cf. SP, p. 1192 Cf. SK p. 148 38,455 17.452 7.450 Cf. SPp. 439; GS (W)94 Cf. SP p. 247 GS (W). 877 Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2.449 115.473 Cf GS (W) IV. 27; SP p. 889 80.465 Cf. SK p. 666; SP p. 1196 रक्खामि सुणअमेणं (?) रसं जयंत्तिम्पण्डंति ? ( = ईसं जणेति दावेति वम्महं) रूपाप्पिताण सोहइ? ( = रइअं पि सा ण सोहइ) लच्छीए कुवळअदुकु ? लोलाएँ कुवल कुवल वइविवरणिग्गअदळो (लो) . वाअणग्गि (?) करो मे विमलिअरसालेण विहलइ से णेवच्छन्त (? णेवच्छं) वेवसि अणिमिसणजणो (?) वेविर-सिण्णकरंगुळि (लि) शदमाणुशमंशभाअणे (? भोंअणे) ...पहिअअगुणिअं हरंति = (१) सुहाए हिअअगुणि (२) गामतरुणीओ हिअअं हरति संखकुळम्मि? ( = संखउल-धवल-कमले ) सग्गं अपारिजाअं सच्चं चिअ कटमओ 119.474 13.451 62.460 81.465 44.456 87.466 58.459 117.473 33.455 76.463 Cf. SPp. 890 (Madhumatha ?) Cf. VJ. p. 10; Gāhārayana 786-.. GS III. 57 Cf. SK p. 669 Setu IX.7 . Cf. SK p. 667 Cf. GS (W) 943 GS III. 44 Veni III. 1: SK p. 144 Kp. 144 Cf. SK p. 669 (for No 1) and GS VI. 45 (for No 2) . . 66.461 Setu VIII. 100 111.472 106.470 Setu IV. 20 Cf. SK P. 668; SP p. 229 and Cf. GS (W) 864 54.458 12.451 112.472 Cf. SP p. 248 Cf. SP p. 886 सञ्चं बोलत्ति (? बोल्लंति) जणा सणि वच्च किसोअरि सदीक्षीरणणेहे ? (= वंदं कीराण णहे) सदसवखफणकनक? सरळे (ले) साहसरागं परिहर . सहदधण्णणो जतइ ( = सच्चं सण्णा धण्णा जा तइआ) सा तुग्धज्मबालअ? = सा तुह कएण बालअ सालोअ (सालोए) चिअ सूरे 34.455 114.472 Malati VI. 10 Cf. SP p. 888 116.473 GS III. 62 48.457 GS II. 30 Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3.449 65.461 GS IV. 92 Setu I. 61 69.462 सोकरिअमणिअमुहवेविआइ सेवंति तीरवड्ढं अकुसुमभरो ? ( = सेवंति तीरवढि अ-णिअअ-भरो) हंतक्खो (? व्वो) राआहं तव्वो (? राआ हंतव्वो) हत्यिपुहेण हि शुद्ध ? (= हंदि पलोएहि (पलोएसु) इम) हढे हिमं संघमिऊण ? (= हत्थे महामंसबलीधराओ) . 47.457 GS II. 200 83.465 KM IV. 15 Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 92 Prakrit Verses In Vagbhatalamkara (With the Commentary of Simhadevagaņi) ( Chapter XI : pp. 475477 ) * अवलोइऊण सामल - वअणं आरत्त-णेत्त-धोरणि इच्छंति जेण किति * चात्रग तुहं अइपंडिअउ जुव्वणसम्म तं णमह वोअराअं मअभरिअमाणसस्स वि विससोअरो मिअंको * सज्झाय - झाण-तव-ओ * सत्तावीस संजोअण * सिरिसिद्धराअ सच्चं * हेम-कमलं ति वअणे 5.476 6.476 10.477 3.476 11.477 8.477 7.476 12.477 4.476 2.475 1.475 9.477 Väg. IV. 49 Väg. IV. 78 Vāg. IV. 106 Vag. IV. 54 Vāg. IV. 53 Vāg. IV. 107 Avasyaka-Niryukti, G. No. 1518 Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Prakrit Verses In Hemacandra's Kavyanusasana ... (Chapter XII : pp. 478-494) अइ दियर कि न पेच्छसि 64.491 GS VI. 70 अज्ज वि हरी चमक्का 38.486 Cited in A. Bh. (Vol I. p. 279) अत्ता एत्थ णुमज्जा 3.479 GS VII.67; Cited in DHV, p.71 अन्नत्थ वच्च बालय 36.485 Cited in DHV III. (p. 352) अन्नं लडहत्तणयं (Additions). 64.a.491 Cited in KP X. 450 अहयं उज्जुअरूया . . . 42.486 GS II. 27 अहिणव-मणहर-विरइय 47.487 Cited in SK I. v. no. 37 आसाइथं अणाएण 5.479 Cited in SK IV. (p. 549) ईसाकलुसस्स वि तुह . 27.483 Cited in DHV II (p. 271) उच्चिणसु पडियकुसुमं 8.480 Cited in DHV p. 283; GS(W) 959 उप्पहजायाएं असीहिरीएँ 61.490 Cited in DHV III. (p. 493) एकत्तो रुअइ पिआ 45.487 Cited in DHV III (p. 383) एंतो वि ण सच्चविओ 65.491 Cited in SK III (p. 372) एद्दहमित्त-त्थणिया 19.482 Cited in SP (p. 245) KP II. v. no. 11 एमेअ जणो तिस्सा 51.488 Cited in DHV III (p. 293) कस्स व न होइ रोसो 13.481 Cited in DHV p.76; GS (W) 886 कायं खायइ छुहिओ 50.488 Cited in SK I v. no. 30 काराविऊण खरं 53.489 Cited in SK I v. no. 55 का विसमा ? दिव्वगई ((Additions) 69.a.492 cf. KP X. 529; GS W.975 कुलबालियाएँ पेच्छह 75.493 Cited, in DR JI. 15-16; GS (W) 871 गाढालिगणरहसु 31.484 Cited in KP IV. v. 66 गुरुयणपरवस पिय किं 16.481 Cited in KP III v. 21; GS(W) 851 चंदमऊहेहि निसा 59.490 Cited in DHV II. (p. 259) चमढियमाणसकंचण 30.484 Cited in DHV II. (p. 238) चूयंकुरावयंसं 29.484 (HV), Cited in DHV II(p. 238) जं जं करेसि जं जं 77.493 GS IV. 78 जं भणह तं सहीओ 72,492 Cf. GS(W). 897 जस्स रणंतेउरए 57.489 Cited in KP X. p. 597 Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 जाएज्ज वणुद्देसे जो तोएँ अहरराओ ढुंढुल्लितु मरोहसि 28.484 68.492 54.489 GS III. 30, Cited in DHV (p. 269) GS II. 6 Cited in DH V Locana (p. 274) and KP X. v. 407 णहमुहपसाहिअंगो णोल्लेइ अणोल्लमणा 55.489 12.480 14.481 24.483 तं ताण सिरिसहोअर तं ताण हयच्छायं तं तिअसवंदिमोक्खं ताला जायंति गुणा तुह वल्लहस्स गोसम्मि दे आ पसिय नियत्तसु 41.486 78.493 48.488 32.484 10.480 .83 GS(W) 937 Cited in KP III v. 18, GS(W) 875 Visama; cited in DHV (p. 265) Setu II. 45 Setu I. 12 . Vişama; cited in DHV (p. 170) Cited-in KP IV v. 83 Cited in DHV I, (p.74) and SP VII. p. 248 GS VII. 65, cited in KP (p. 747) Cited in DHV II (p. 262) GS V. 68 Cf. GS(W) 957 Cited in KP VII v. 328, Cf. GS (W)987 GS 1. 27, cited in DR Ava. •GS VI. 55 Cited in KP IV, v. 58 Setu I. 10 66.491 धवलो सि जइ वि सुंदर धीराण रमइ घुसिणा निग्गंड-दुरारोहं नियदइयदंसणुक्खित्त निहुयरमणम्मि लोयण 25.483 74.493 7.479 44.487 पणयकुवियाण दुण्ह वि पत्तणिअंबप्फंसा पंथिय न एत्थ सत्थरमत्थि परिवडइ विनाणं पाआलअले सेसाहिणि पिअमुहससंकदंसण पोढमहिलाण जं सुट्ट फुल्लुक्करं कलमकूरसमं वहंति बहलतमा हयराई 39.486 49.488 20.482 79.494 77.a.493 40.486 70.492 52.488 4.479 Cited in SK III p. 338 KM I. 19 GS IV. 35 Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ भम धम्मिय वीसत्थो 1.478 महिलासहस्सभरिए 43.487 6.479 महुएहि किं व पंथिय मा पंथ रुंध महं रइकेलिहियनियं सण लीलादाढग्गुब्बूढ 35.485 37.485 33.485 GS II. 75, cited in DHV p. 52 GS II. 82. cited in KP IV. (p. 145) Vajja 491; GS (W) 877 GS (W)961 GS V. 55 (Mahumaha); cited in Locana (p. 346) GS (W) 944 GS V. 78 Cited in DHV (p. 299); GS (W) 951 वच्च महं च्चिा एक्काए वण्णवसिअ व्व अच्छसि वाणियय हत्यिदंता 11.480 69.492 18.482 वाणीरकुडंगुड्डीण 71.492 41.1-486 GS (W) 874; cited in DHV p.82 विअसंतरअक्खरं विवरीयरए लच्छी 62.490 2.478 सग्गं अपारिआयं 63.491 Setu VI. 11 Cited in KP p. 250%; GS (W) 815 Setu IV. 20: Cited in Locana 126 (HV); cited in DHV p. 255 Cited in ŚP VII (p. 248) (Ravana-Vijaye), cited in SPXI. (p. 473) सज्जेइ सुरहिमासो 23.483 ' सणियं वच्च किसोयरि सयलं चेव निबंध 9.480 80.494 21-482 . सरसं मउअ-सहावं संहयचक्कायजुआ सह दिअसनिसाहि 46.487 67.378 Cited in SK I. v. 36 KM II. 9; cited in KP p. 673 GS II. 30 GS(W). 860 GS II. 73: cited in DHV सालोए च्चिअ सूरे साह/साहती सहि सुहयं सिहिपिच्छकण्णऊरा 76.493 17:481 22.482 p. 256 Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 96 सुव्वइ समागमिस्सइ 15.481 सो नत्थि एत्थ गामे सोह व्व लक्खणमुहं हंसाण सरेहि सिरी 73.492 56.489 60.490 Cited in KP III p. 77 GS (W) 962 Cited in KP X p. 753 Setu I. 48, cited in SP p. 412 Cited in KP X (p. 708): GS(W)953 Cited in DHV p. 267 Vişama, cited in Locana (p. 346) Cited in Locana (p.123) हिययट्ठियमन्न खु अ हुमि अवहत्थिअरेहो 26.483 34.485 होइ न गुणाणुराओ 58.490 Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ अज्झाद पहारी णवअदिसा foot (?) अत्ता एत्थ मज्जइ अन्नत्थ वच्च बालय अवयस रोतुं चित्र णिम्मियाई अवियारिय... न भणिस्सं (Part of ए एहि कि पि कीए वि) अयं उज्जुअरुआ आउज्झिय आम असइ म्ह' ओरम इय नवर ( ? अह णवर ) ईसाकस्स वि तुह fear पडियकुसुमं उम्मूलिया उसुरुसुंभियाए एमेय जणो तिस्सा कइ. केसरी कमलायरा ण मलिया Prakrit Verses In Kalpalataviveka (Chapter XIII: pp. 495-510) कवि पच्चेलिल भडि ( part of सा उप्पडी ...) कस्स व न होइ रोसो 34.499 6.496 108.508 18.498 76.504 74.503 100.507 29.499 10.497 80.504 2.495 51.501 57.502 68.503 62.502 114.509 38.500 9.497 63.502 98.506 28.499 60.502 109.508 22.598 Cited in DHV (p. 144) Cited in DHV (N. S, edn.) GS VII. 67; Cited in DHV L. (p. 71) DHV (p. 352) DHV III (p. 351) KP X (p. 655): Cr. GS VII. 2 GS-II. 27, Hem, KAS (p. 155) Cited in SK 1 (p. 22) GS V. 17: DHV III (p. 479) Cited in DHV II. (p. 271) Cited in DHVII ( p. 283), Cf. GS (W) 959 Setu VI. 81, cited in SK (p. 521 ) Cited in (DHV) Locana (p176) Cited in DHV III (p. 293) VJIIl (p. 173) GS II 10; cited in 97 DHV p. 281 Cited in SK III ( p. 341) Ip. Cited in DHVIP, 76 GS (W) 886 Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ % कुवियाओं पसण्णाओ गयणं च मत्तमेहं 33.499 37.500 Cited in DHV (p. 143) GV 406; cited in DHV (p. 173) Cited in SK I (p.39) 12.497 गामउडो (part of काराविऊण खउर...) घणसमय (part of धुयमेय ...) 93.506 धेत्तुआण चलविज्जुचडुलियं चंकम्मति चंदमऊहेहि Setul. 19; cited in SK (p. 428) Cf. VJ III (p. 213) Cf. VJ III (p. 171) .. Cited in DHV (p. 259) 14.497 97.506 46.501 59.502 71.503 39.500; 58.502 16,498 चमढिय-माणस-कंचण चित्ते चहुट्टदि Cited in DHV (p. 238) KM II. 4, cited in KP (p. 467-68) Cited in DHV (p. 143) (HV ?); cited in DHV p. 298 cited in SK p 343 GS III. 30; Cited in DHV (p. 269) Cited by Nanditādhya चुंबिज्जइ सयहत्तं 32.499 चूअंकुरावयंसं 62.503 जं जं (part of विसवेओ.. (Setu V.50) 121.510 जाएज्ज वणुद्देसे 50.501 56.502 जिणधम्मो मोक्खफलो 1.495 टव टव टव त्ति पडियं 4,496 ढंढुल्लितु मरीहसि 52.501 . णमह णहमुह-पसाहिअंगो 105.108 21.498 .GS (W)985, cited in DHY p. 274. - Setu I.1, cited in SK (p.319) Cited by Hem. in his KÀS (p. 56), GS (W) 937 GV.748 Cited in KP (p. 747) 89.505 107.508 णीसासा तहेति ((Probably part of धवलो सि जइ वि सुंदर GS VII. 65) तं ताण सिरिसहोयरतं ताण ... तं दइया 48.501;54.501 96.506 Cited in DHV II (p. 265) Setu I. 42, Cited in SK - p.541 Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ता कि पि कि पिता कह 5.496 ताण (part of तं ताण हअच्छाअं) 122.510 Cited by Namisādhu on Rudrata VI. 33 Setu II. 45, cited in SK p.434 Visama cited in DHV p. 170 ताला ... जाला 7.496 8.496 36.500 88.505 118.509 Cited in VJ (p. 189) Cited in SK (p. 368) तिक्खारुणं दयंतिण (? दअतेण)- part of विरहिणिहिअअ etc ) दर रइय (?). दिवस (part of विअडे गअण ...) दीवडि तेल्लु णाहि 85.505 115.509 35.500 दे आ पसिय नियंत्तसु 20.498 Cf. VJ III (V. 141, p. 203) Clted in SK (p. 521) Cited in Locana (p. 147) Cited in DHV I. (p. 74), GS(W).968 GS III. 79, cited in DHV p. 266 Citcd in DHV (p. 262) Setu V. 19, cited in SK देव्वाअत्तम्मि फले 41.500 धीराण (वीराण) रमइ घुसिणा घूमाए 53,501 82.504 p. 253 पत्ता अ. 81.504 पत्तिय (part of किं जंपिएण दहमुह) पंथिय न एत्थ सत्थर 103.507 42.500 Setu I. 56, cited in SK p. 240 Cited in SK (p. 496) Hem, KĀS I (p. 67), GS(W) 879 GS III.27; cited in SK (p.352) Cited in SK IV. (p. 521) पाणउडीऍ 94.506 पियसंगमम्मि वि ( part of रइयमुणाला- 116.509 ___ हरणाओ ...) पीणत्तण 106.508 Setu I-3; cited in SK p. 334 Ctted in VJ. (p. 213) पुलुअंति (part of घेत्तुमाण चलविज्जु- चडुलियं) 87.505 Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100 बालय णाहं दूई 23.4985102.507 Cf. GS II. 78; cited in A'sarvasva (p. 147) Cited in DHV (p. 265) 65.502 faarge faarui. (the second half of the gatha तं ताण सिरिसहोयर ...) भम धम्मिय GS II. 75; cited in DHV p. 52 " " 17.498 25.499 79.504 119.509 मलिणया (part of सअलु ज्जोइअवसुहै ...) महिला सहस्सभरिए महुमहदंसणजोग्गं (part of . रइअरकेसर ...) मा पंथं रुंध महं 31.499 92.506 Setu III. 31; cited in SK IV. (p. 431) GS II. 82; Hem. KAS (p. 155) Setu I. 17; cited in SK p. 427 Cited in DHV (p. 352); GS (W)961 . 75.504 मारिवडिए (?) रेहइ 11.508 99.507 लच्छी धूआ लीलादाढग्गुब्बूढ 78.504 72.503 वच्च महच्चिय एक्काए 19.498 वणराइकेसहत्था वाणीरकुडंगुड्डीण 91.506 30.499 61.502 120.509 Cited in Tilaka's Vivrti (p. 12) and in Asarvāsva (p. 92) Cited in DHV (pp.463-64) - Mahumaha; cited in Locana p. 346 Cited in DHV I. (p. 73); GS (W) 944 Cited in SK (p. 425) Cited in DHV (p. 282), GS(W) 874. Setu III 17, cited in SK (p. 432) Cited in DHV (p. 294) Cited in DHV p. 262) ' Cited in A'sarvasva (p. 147) Cited in KP (p. 567) Setu IV. 20, cited in Liocana (p. 126) (HV), cited in DHV (p.255) बिसम (part of अव्वोच्छिण्णपसरिओ) 64.502 विसमइओ च्चिअ काण वि वीराण (धीराण) रमइ घुसिणा वोलेसु (part of सुहअ विलंबसु थोअं) सअल (part of सअलकरणपरवीसाम...) सग्गं अपारियायं 47.501 101 507 84.501 26.499 सज्जेइ सुरहिमासो 43.500 Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 101 . समप्पंदतो (part of उअहिस्स जसेण) 83.504 समविसमणिव्विसेसा 77.504 समारुइ- (part of ववसिअणिवेइअत्थो) 113.509 सरसं मउयसहावं संठवेइ (part of वेधाहिऊण वहुआ...) सहि णवणिहुवण समरम्मि सहि विरइऊण माणस्स सामाइ (सामलाएँ ...) 40.500 15.497 67.503 69.503 117.509 सायरविइण्णजुव्वण सिवे (? वि) णे वि (?) . सिहिपिच्छकण्णऊरा 44.500 86.505 45.501 Setu IV. 43, cited in SK II p. 259 GS VII. 73, cited in DHV (p. 356) Setu IV. 58, cited in SK (p. 508) Cited in Hem. KAS (p. 69) Cited in SK (p. 39) Cited in KP (p. 163) Cited in KP (p. 144) GS II. 80, cited in SK p.336 Cited in DHV (p. 256) Cf. VJ III (p. 212) v. 165 GS II. 73, Cited in DHV p. 256 Cited in A'sarvasva (p. 147) Cited in SK (p. 46) Cited in SK (p, 27) GS II. 6, Clted in SK (p. 349) Setu XIV. 63/61 Setu I. 22, cited in SK p. 424 Setu IV. 36, cited in SK p. 496 Cited in SK (p. 110) Cited in DHV (p. 267) सुहअ विलंबसु थो सेउल्लियं (part of पट्टसुत्तरिज्जेण ...) सेलअसुआरुद्धद्धं सो च्चिय (part of जो ती अहरराओ) सो रसेण सोहइ विसुद्ध-किरणो 24.498 13.497 3.496 111.508 110.508 90.505 104.507 हंतु (विमग्गमाणो) हा तो जोज्जलदेओ हिअयट्टिय मन्न हियइ तिरच्छी हुमि अवहत्थिअरेहो होइ न गुणाणुराओ " 11.497 49.501 55.501 95.506 70.503 73.503 27.499 Cited in SK (p. 353) Vişama, cited in Locana (p. 346) Cited in Locana (p. 123) Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 102 Prakrit Verses in Alamkaramahodadhi. (Chapter XIV:511-527) अत्ता इत्य णुभज्जइ 10.513 अन्नं (गणं) लडहत्तणयं 55.522 अर (ल) स-सिरमणी घुत्ताण अहयं उज्जुअरूआ अहिणव-मणहर-विरइय आसाइयं अणाएण 37.518 49.521 78.527 44.520 इ (ए) दहमित्त-स्थणिया 4.512 उज्झसि पियाइ समयं 57.523 उद्धच्छो पिअइ जलं उन्निई (ओण्णिइं) दोबल्लं 71.525 6.512 GS VII. 67; cited in DHV (p. 71) Cited in VJ I.v. 66 and KP X v. 450 p. 630 KP IV. v. 60 (p. 135) GS II. 27 Cited in SK I. (p. 26) Cited in SK IV. (p. 549); GS (W)958 Cited in ŚP VII. (p. 245); GS (W) 967 GS III. 75 cited in SK p481 GS II. 61 Cited in KP III. v. 14 (pp. 73-74): GS (W)950 Cited in SK IV. (p. 451) ,, KPX. (p. 655) , KP X. (p. 736) । , SK V. (p. 594) , VJ III. (p. 173) GS I.55 Cited in DHV I (p. 76) GS (W) 886 Cited in SKI. (p. 39) ,, KP X, (p. 710) ,, Kp X (p. 640) GV 406, cited in DHV p. 173 Cited in KP IV (p. 141); GS(W)934 उरपेल्लियवर (? वइ) कारेल्लयाई ए एहि कि पि कोए ए एहि दाव सुंदरि ओसुयइ दिनपडिवक्खकइकेसरी पयाणं करमरि अयालगज्जिय कस्स व न होइ रोसो 63.524 69.525 72.526 24.516 65.524 17.514 47.520 काराविऊण खउरं का विसमा दिव्वगई किवणाण धणं नागाण गयणं च मत्तमेहं 51.521 75.526 66.524 27.516 गाढालिंगण रहसु 39.519 Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 103 गुरुअणपरवस पिय कि 9.513 घरिणिधणत्थणपेल्लणघित्तुं मुच्चइ अहरो 21.515 70.525 चंदमऊहेहि निसा चित्ते चहुट्टदि न खुट्टदि 40.519 54.522 Cited in KP III (p. 79), GS(W) 851 GS III. 61 Cf. SP vol III p. 829, A'sarvasva p. 168 Cited in DHV II (p. 259) KM II. 4, cited iu KP pp 467-68 GS I, 60, cited in SK V(p.584) (HV), cited in DHV III (p298) Cited in DHV III (p.502) and KP IV (p. 187) GS IV. 78 Cited in KP X (p. 760) . KP X (p. 574) चिताणियदइयसमागमम्मि चूअंकरावयंसं . छणपाहुणिया देयर . 22.515 31.517 42.519 जं जं करेंसि जं जं जह गंभीरो जह रयणढुंढुल्लंतु मरीहिसि 19.515 77.527 59.523 60.523 7.512 29.517 णुल्लेइ अणुल्लमणा तं ताण सिरि-सहोअर तं ताण हयच्छायं 16.514 तोण गुणग्गहणाणं ताला जायंति गुणा 41.519 3.511 ,, KP III (p. 77), GS(W)875 Vişama, cited in DHV p. 265 Setu II. 45, cited in SK p. 580 Cited in KP IV (p. 176) Vişama, cited in DHY (p. 170) GS (W) 989 Cited in KP IV (p. 158) GS(W). 990 Setu III. 9110 (Calcutta edn) Cited in DHV I. (p. 74); GS (W) 968. GS III. 79; cited in DHV तुह वल्लहस्स गोसम्मि 32.517 ते विरला सप्पुरिसा दे आ पसिअ निअत्तसु 67.525 46.520 देब्वायत्तम्मि फले कि कोरउ 28.517 p. 266 धवलो सि जइ वि सुंदर 73.526 GS VII. 65 cited in KP p. 747 Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 धो (वी) राणं रमइ घुसिणाधीरेण समं जामा 30.517 58.523 नारायणु (णो) त्ति परिणयनिद्दालसपरिधुम्मिर पुलयं जणंति दहकंधरस्स फुल्लुक्करं कलमकूरसमं वहंति 56.522 23.515 25.516 53.522 वहलतमा हयराई बालय नाहं दूई 43.520 68.525 Cited in DHV (p. 262) .. Setu V. 7 cited in SK p. 483 .. . Cited in A'sarvasa, (p 61) GS II. 48 Cf. Setu XV. 66 (Calcutta edn KM I. 19; cited in SK p. 693 GS IV. 35 GS II. 78, cited in A'sarvasva (p. 147) GS II. 75 cited in DHV (p. 52) GS II. 82 Cited in KP (p. 28); GS (W) 889 GS V. 55; cited in KP. p. 168 GS L. 14 भम धम्मिअ वीसत्थो महिलासहस्सभरिए माए घरोवयरणं 12.513 50.521 5.512 रइकेलिहियनियंसण 2.511 रंधणकम्मसु निउणे रमिऊण पयंपि गओ राईसु चंदधवलासु रेहइ मिहरेण नहं लीलाइ तुलिअसेलो वाणिअय हत्थिदंता 15.514 14.514 33.518 64.524 GS I. 98 Cited in KP (p. 158) , .A'sarvasva (p. 92) 13.513 74.556 वाणीरकुडंगोड्डीण 1.511 विक्किणइ माहपासम्मि 26.516 ,, DHV (p. 299) GS (W)951 Cited in DHV (282); GS (W) 874. GS III. 38; cited in SK p. 575 Cited in KP (p. 250), GS (W). 816 Cited in KP IV (p. 164) , SP VII. (p.248) , SK (p. 25) . विवरीयरए लच्छी 48.521 विहलंखलं तुम सहि सणिों वच्च किसोअरि संहयचक्काय जुआ 35,518 45.520 79.527 Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 105 सहसा मा साहिज्जउ सहिआहि भन्नमाणी सहि नवनिहुअणसमरम्मि सहि साहसु तेण समं साहती सहि सुहयं सिहिपिच्छकण्णऊरा 20.515 76.526 34.518 18.514 11.513 38.519 Cited in SK (p. 591) GS II: 45 , KP (p. 163) , SK (p. 582) ,,KP (p. 29), GS(W) 860 GS II. 73, cited in DHV p. 256 , KP (p. 77). GS(W). 962 ,, SK (p. 365) ,, KP (p. 161) GS III. 63. सुवइ समागमिस्सइ सो मुद्धमओ मायण्हिआहिं सो मुद्धसामलंगो हसियं सहत्थयालं 8.512 62.524 36,518 61.523 Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106 Prakrit Verses In Vagbhata's Kāvyanusasana (With his Svopajña Commentary Alamkāratilaka) (Chapter XV: pp. 528-533) अधरदलं ते तरुणा अलोल-कमले चित्ते आसण्णकुडंगे जुण्ण उच्चिणसु पडिअ-कुसुमं 20.532 22.533 10.530 11.531 ए एहि किं पि कोए कायं खायइ छुहिओ/खुहिओ क्रीडन्ति प्रसरन्ति मधु गाहाण रसा महिलाण चंक (? वंक) भणियाई कत्तो चंद तुमं न गणिज्जसि चम्पककलिकाकोमल जं मुक्का सवणंतरेण जुण्हाऊरिय कोसकंतिघवले पउरजुवाणो गामो फुल्लुक्करं कलमकूरसमं बिबुठे (बिंबोठे) मयणं न दिति भम धम्मिअ वीसत्थो .. 14.531 7.530 21.533 6.530 9.530 12.531 19.532 2.528 3.529 15.531 5.529 23.533 8.530 Rudrata IV. 20 Devisataka 74 SPp. 629, p. 1192,GS(W).959 Cited in DHV (p. 283), GS(W) 959 Cr. KP X. v. 471 (p. 655) Cf. SK (p. 22) Rudrata IV. 21 Vojja 13 Vajja, 284*3, Cf. SP (p. 903) Rudrata IV. 19 KM I. 29 माणं मुंचध (ह) देह वल्लहजणे शूलं शलन्तु शं वा विशन्तु सज्जणसंगेण वि दुज्जणस्स सरले साहसरागं सह दिअस (ह) णिसाहिं सा (? सो) जयइ कूडबरडो 11.528 18.532 16.532 17.532 13,531 4.529 GS II. 97 KM I. 19 KM I. 13 GS II 75, Cited in DHV p. 52 KM 1. 18 .Rudrata IV, 18 GRK v. 104 Malati VI. 10 KM II.9 Cf. Prabandha v. 171 (p. 75) Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 107 Prakrit Verses In Visvanatha's Sahityadarpana Chapter XVI pp. 534-539 अत्ता एत्थ णुमज्जइ 1.534 GS VII. 67; cited in DHV (p.71) GS I. 20 Cited in DHV (p.515) GS I. 4; cited in KP p. 30 अलिअपसुत्तअ णिमीलिअच्छ अहिणअपओअरसिएस उअ णिच्चल-णिप्पंदा एसा कुडिलघणेणं एसो ससहरबिंबो ओवट्टइ उल्लट्टइ । कस्स व ण होइ रोसो . 10.536 27.539 2.534:16.537 7.535 22.538 21.538 18.537 8.536 कमलेण विअसिएणं का विसमा देव्वगई जइ संहरिज्जइ तमो Visvanāthasya Visvanāthasya cited in DHV (p. 76), GS (W)886 Visvanāthasya Cf. KP (p. 710) Visvanāthasya (Candrakala. yām Cf. KP (p. 597) 20.538 24.539 6.535 4.535 19.538 जस्स रणंतेउरए णवरिअ तं जुअ-जुअलं तह से झत्ति पउत्ता दुल्लहजणाणुराओ पणअकुविआण दोण्ह वि पंथिअ ण एत्थ सत्थरमत्थि पंथिअ पिआसिओ विअ बालअ णाहं दूई भम धम्मिअ वीसत्थो 13.537 5.535 25-539 12.536 (Dhanikasya) Avaloke Ratnā II. 1 GSL 27 Cited in KP p.133 Visvanāthasya Cited In Alamkārasarvasva GS II. 75, cited in DHV p.52 Visvanāthasya GS II. 82, cited in KP p. 145 Devifataka 76, cited in KP IX. v. no 37 (p. 513) महिलासहस्सभरिए .9.536 15.537 मह दे सुरसंधं मे 23.538 लज्जापज्जत्तपसाहणाई वाणीरकुडंगुड्डीण सज्जेइ सुरहिमासो 3.535 17.537 14.537 Cited in DHV (p. 282) Sarvasenasya (HV), cited in DHV p. 255, p. 528 Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 : Prakrit Verses In Rasārnavasudhaka ra Chapter XVII: pp 540-545 Prabodha III. 19 GS IV. 60 GS I. 20 Sakuntala V. 1. Cf. GS 1. 22 Cf, GS I. 17 अइपीणघणत्थणसोहणि अकलिअपरिरंभ विभमाइ अज्जं मोहण-सुहिरं अलिअपसुत्ता विणिमीलिअच्छ अहिणवमहुलोलुवो तुम आअरपसारिओळं आपुच्छंतस्स वहू ईसिवलिआवण (?) एहइ (एहिइ) सो वि पउत्थो कमवड्ढंत-विलासं कंदप्पुद्दामदप्पप्पसमणगुरुणो किं तादेण गरिंदसेहरसिहा चरणोआसणिसण्णस्स तह तह गामीण-घरिणी (? घरिणि) दंतक्खअं कवोले दुल्लहजणाणुराओ दुल्लहो पिओ मे तस्सि भव हिअअ णिरासं पच्चक्खमंतुकारअ बहुवल्लहस्स जा होइ मज्झण्णे/मज्झण्हे जणसुण्णे रंडा चंडा दिक्खिदा धम्मदारा लीलाएँ तुलिअसेलो ससुरेण ढज्जमाणे (? डज्झ ढज्झ. माणे) सह दिवस-णिसाहिं दोहरा सासदंडा सालोए च्चिअ सूरे 26.545 18.543 20.544;21.544 14.543 3.540 10.542 7.541 9.542 6.541 23.544 24.545 2.540 15.543 5.541 17.543 19.544 12.542 13.542 11.542 1.540 26.545 16.543 8.541 22.544 4.541 Bala-Ram VII. 4 Bāla- Ram VI. 19 GS II. 8. Ratna II. 1 Malavika II.4 GS I.72 KM I..23 Cf. SKV v no. 235 (Simhabhūpālasya) KM II.9 GS IL. 30 Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 109 Prakrit verses In Alamkara-Ratnakara (Chapter XVIIL : pp 56-578) 80.561 अग्धंतु सिसिरसमए कामीण अंगाइ पतणुआइ GV 1148 58.557 88.561 7547 Cf. Vimarsinī p. 98, GRK.677 अंगे पुलअं अहरं अच्चासण्णो ओही अण्णत्थ कुणसु जोण्हं 60.557 GS I. 48 GS III. 25 GS I. 20 GS II. 27 110.566 163.577 136.571 4.547 114.567 142.572 154.575 113.567 72.559 129.570 53.556 79.560 86.562 75.560 62.557 67.558 26.551 अण्णमहिलापसंगं असणं व सुअणस्स अद्धच्छिपेच्छिमा करेहि अलिअपसुत्त विणिमीलि अहअं लज्जालुइणी आणंदणं मह लोअणाणं आलिहमाणोओं वि चित्त इमिणा सरएण ससी उअ जलहरमालाए उग्गच्छउ दिणणाहो उच्चअरं दोलताएँ उज्जुअरए ण तूसइ उन्नाति दूइच्चा उप्पाइअदव्याण वि उल्लोल्लकरअरअण उव खणविहल ? तक्खणविहल परम्मुह (See 14.548 below) एक्केण कवडबलिबंधणेण एक्को हि कालसारो एगे कुणंति छिदं एइहमेत्ते भुवणे एंति गअणपेरंतसु एमेअ जणो तिस्सा एसो वसंतमासो Cf. Lilavai 25 GS V. 76 GS IUI. 48 Cited in KP (p. 144) GS I. 25 168.578 101.565 87.562 5.547 159.576 1.546 50.555 Cf. GS IV. 3 GV. 233 Cited in DHV (p. 293) Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ J10 Cited in DHV I. (pp 76-77) Cf. Vimarsini?, pp.4-5 GV 129 कस्स व ण होइ रोसो काऊण हिरण्णक्खं कि भणिमो भण्णइ कित्ति (? किंत्तिय) कुलिसो तालेइ धरा कुविअ वि (? कुविआण) परम्मुहाणं कुविआएँ पाअपडणेण गज्ज [सु] जलअ जहिच्छं गज्ज महं चिअ उरि गहरइसु (? गहवइसु) 155.575 162.577 44.554 130.570 88.562 78.560 104.565 103.565 140.572 GS VI. 66 GS IV. 59 - ओच्चिएसु GS III. 97 GS III. 13 Cf. Vimarsni p. 173 Cf.GS (W) 844 Cf. SK II. v. 370 Cf. Vajja 366 Cf. KP (p. 760) गहवइ गओ म्ह सरणं चंदसरिसं मुहं से चिरसंठिओ वि विगलइ चोरिअरमणाउलिए जइ देवों पसण्णं जइ देवरेण भणिआ बाइ वच्चसि वच्च तुमं जं चेव मुउलणं (?मउलणं) लोअणाण जणणाएँ दुद्धधवला जह गहिरो (? गंभीरो) जह रअण जह जह मअस्स हरणं जह बालसणलीला जाएज्ज वणुद्देसे जाहे च्चिअ तुह चाओ जेण परक्कमणिहिणा जो जस्स विहवसारो जो रणमुहम्मि रण्णा जोवणवुड्ढी कमला जो सरहसपिअपरिरंभ ठाऊण जइ णिरिक्खइ ढुंढुल्लंतु/दुल्लितु ण अ रूवं ण अ रिद्धी णरणाह तुज्झ कित्ति 152.575 165.577 59.557 71.559 125.569 145.573 46.555 83.561 111.567 64.558 121.568 131.570 47.555 21.550 92.563 52.556 61.557 28.551 10.548 94.563 6.547 51.555 15.549 . GS III. 30 GS III. 12 Cited in Locana (p. 274) Cited in Vimarsini p. 159 Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 111 Cited in KP IV. 88 (p. 162) णवपुणिमामिअंकस्स 9.548 णवरं चलिए चंदम्मि 38.553 णह-माण (? क्खअ)- कअग्गह-ताडणेहि 115.567 णाराअणो ति परिणअ 33.552 First Cited in A' sarvasva (p.61) णिअकंठसंठिओ किरणिद्द च्चिा वंदिज्जिउ (?वंदिज्जउ) णिदोसो ग हु कोइ वि णूणं दाव सचीए गोल्लेइ अणद्दमणा तक्खणविहलपरम्मुह तण्णत्थि (तं णत्थि) किं पि पइणो 149.574 19.549 93.563 137.571 148.574 14.548 34.552 First cited in Asarvasva (p. 133) GS III. 88 GS II, 79 GS III. 7 तं तुज्झ Yण दिण्णं तरलाविएहि दर-विअसिएहि तवणाहि ससी ससिणो तावमवणेइ ण तहा तीअ मुहाहि तुह मुहं तुहं चंडि गंडवाली तुह मुहसारिच्छं ण लहइ. तुह सेण्णभिण्णपाआर थणभुअमूलणिअंबे दइअम्मि विट्ठमेत्ते दक्खिण्णण वि एंतो सुहम दळूण पुण्णचंदं दढ-रोस-कलुसिअस्स वि दलिआरि-वसा-सोणि दाव रुदिअं (? ता रुग्णं) जा रुम्बइ दाहपसंगो अलिआणलेण दीवाओ अरुणं सि दुक्खेहि लंभइ पिओ दूरपवासे संमुहो । धवलो सि जइ वि सुंदर 133.571 8.547 124.569 164.577 122,568 13.548 18.549 112.567 20.550 118.568 100.564 146.574 11.548 54.556 161.576 84.561 123.569 127.570 43.554 134.571 GS IV. 19 GS II. 41 GS IV. 5 Cited in Vimarsini, (p.147) GS VII. 65 Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 धावs विअलिअधम्मिल्ला पखालणकवडेणं परिणाम- महुर- फलभारेहि परिरंभ -विसारि-त्थणआ पपिए का कुवि पासे पुरओ पेरंतअम्म पाहुणिए तम्मग्गेणेव तुए पिअअं पडि वलइ मणो पिअदंसण- सुहरसमउलिआइँ पिअसहि दोवि उवा पुल्लिं कारणं अधर ( अहर ? ) पुसिआ कण्णाहरणेंद फग्गुच्छवणिद्दोसं फरस अणे इह माए बलाआ (? बलआ ) मेहनिहेणं बहु-वल्लहस्स जा होइ बहु - विवि-कणअ-रअण बहुविहितं अणा हिसामलेणं इअ अवसमंथरभमरेहिं मम वलण राया मरणाहिंतो अहिअंण अपण पहावि महिला सहस्स भरिए माणदुमपरुसपवणस्स माणगुह जाअइ मा होहि तरुणि दइए मुद्धे कवि कीर मुहपेच्छआण मुहपेच्छओ मो तस्स रअणा रक्खउ वो दरपीअत्थणस्स रक्खिज्जइ सासंकं रच्छाअरिमं (? भमिरं ) जारं रविमंडलम्मि पाआल 157.576 153..575 35.552 29.551 107.566 123b).569 150.574 68.558 135.571 116.567 55.556 32.552 70.559 151.574 - 30.551 119.568 120.568 16.549 81.561 56.556 36.553 166.577 156.575 31.552 24.550 132.570 98.564 17.549 65.558 123.a).569 167.578 2.546 147.574 63,557 GS III. 91 GS IV. 84 GS IV. 2 GS IV. 69 GS I. 72 GS II. 98 GS II. 98 GS IV. 44 Cited in Vimarsini, p. 177 Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ रिउणो संपत्तिसमूहि काल आण पुत्तअ वसंत लच्छी दुहिआ जामाउआ बीओ अंगणमाहवीण वच्च मह चिचअ एक्काए arrafer विअत्यसि वल्लढवण ववसाअ-रइ-पओसो वाणिअअ हत्थिदंता विअडपअबंधबंघव विष्णाण मअविसं विप्रवण (? अण) सोहं विसs परिपथ (? पडिप्पह) पत्थिअ विसमम्मि (वि) अविसण्णो विसमासु समरसीमासु सअसोअरो (? सरसोअरो) वि ण समो संकेओ अमणओ स च्चि सच्चं जाणइ बठ्ठे संजीवणीसह विअ संणिहि भुजंगाओ वि संपत्तिआ वि खज्जइ सरलाण पअइ-कढिणा सह-स सामाइ सामलिज्जइ सामी पिसुवित्त / विमुक्को अणो ण कुous fear सुकअं च परिभोगाण अविलंब अं सूरच्छलेण पुत्तय (? पुत्तिय ) 69.559 42.554 66.558 102.565 45.554 95.563 49.555 23.350 106.566 41.554 73.559 74.560 117.568 158.576 12.548 109.566 40.553 160.576 76.560 96.564 99.564 82.561 91.563 39.553 144.573 37.553 126.569 77.560 48.555 139.572 GS IV. 11 Cited in DHV III, (pp. 463-464) GS IV. 22 Cited in DHV I, (p. 73) GS V. 78 Setu I. 14; cited in SK IV. v. 29, (p. 416) Cited in DHV III, p. 299 Cited in Vimarsini (p. 174 ) GS I. 12 GS IV. 36 KM II. 1 GS II. 80 GS III. 50 39 113 Cited in A'sarvasva, p. 147 GS IV. 32 Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 सेले (? सेल) व जलहराणं सेवअ-जणस्स किं सामिणा सो च्चेअ सुणइ सच्चं सो पत्थि एत्थ गामे 128.570 57.556 138.572 22.550 Cited in KP X v.1.569, p, 753 GS (IV) 997 Cited in Vimarsini p. 203 सोवाणारोहण-परि सोहइ चल-मउलि-कुसुमो (? सुमो) हरिहिइ पिअस्स णव-चूअहिंदोलणोच्छवे सुंदरीण 89.562 25.551 97.564 GS II. 43 90.562 Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 115 Prakrit Verses In Rasagangadhara (Chapter XIX: pp. 579-580 अले ले सज्जो समुप्पाडिअएद्दहमेत्तत्थणिआ 3.580 4.580 ओण्णिई दोब्बल्लं 2.579 Cited in KP II. (p. 67) GS (W) 973 Cited in KP III. (p. 73); GS (W)956 Cited in KP X. (p. 574); GS (W) 985 5.580 6.580 दुदुणतो हि मरीहिसि ढुण्डुलन्तो मरोहसि = ढुंदुल्लंतु मरीहिसि/मरीहसि भम धम्मिअ वीसत्थो 1.579 GS II. 75; cited in KP V. (p. 253) Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 116 Prakrit Verses In Alamkarakaustubha ( Chapter xx : pp 581-602) अकुंकुममचंदणं अग्घाइ छिवइ चुंबई अच्छीइँ ता थइस्सं अज्ज च्चेअ पउत्थो अज्जाइ णीलकंचुअ अण्णं लडहत्तण 54.592 15.584.;48.590 5.582 71.595 4.582 41.589 KM III. 26 GS VII. 39 GS IV. 14 GS II. 90 GS IV. 95 Cf. KP X. v. 450; GS (W) 969 . GS V. 70 Cf. GS VII. 29 GS L. 16. Gihakosa R. 607: GS (W) 726 52.591 84.598 80.597 88.599 अण्णाण वि होति मुहे अण्णेसु पहिअ पुच्छसु अमअमअ गअणसेहर अमअ (अमिअ) म विअ (चिअ) हिअअं अंबाहरा वि दूरे अलससिरोमणि धुत्ताणं अवहस्थिऊण सहि-जंपिआई अह गमिअ-णिसा-सम अह सरस-दंत-मंडल इअ णिअमिअ-सुग्गीवो उअ णिच्चल-णिप्पंदा उक्खअ-दुमं व सेलं 33.587 34.588 75.596 7.582 21.585 9.583 2.581 1.581 Visveśvara Panditasya Cf. KP IV v. 60; GS (W) 970 GS II. 58 . Setu V. 13 GS III. 100 Setu IV. 37 GS I. 4 Setu II. 11 (N. S. edn.) II. 5 (Calcutta edn.) GS II. 61 GS IV. 46 Setu VI. 22 GS V. 52 KM II. 42 Cf. KP IV. v. 65; GS (W)977 Setu I. 30 Setu V. 28/29 (Calcutta edn.) Setu I. 15 उद्धच्छो पिअइ जलं ओसहिअ-जणो पइणा कंपइ महिंदसेलो कहँ सा सोहग्गगुणं किसलअ-कर-चरणा वि हु केसेमु वलामोडिअ खुडिउप्पइअ-मुगालं खुहिअ-जल-सिट्ठ-सारो गमिआ कलंब-वाआ 83.598 91.600 60.593 74.596 58.593 32.587 10.583 67.594 55.592 Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 117 96.601 22.585 35.588 70.595 17.584 82.598 98.601 46.590 GS VII. 7 GS VII.9 GS I. 13 GS I. 36 GS III. 13 Setux.81 KM II. 4 GS III. 43 GS III. 28 KM I. 26 GS V. 41 Setu V. 77/80 (Calcutta edn.) Setu V.74 GS II. 6 Cf. KP X. v. 407: GS (W) 985 गम्मिहिसि तस्स पास गेहं व वित्तरहि धरिणीअ महाणसकम्म चत्तरघरिणी पिअदंसणा चंदसरिसं मुहं से चंदुज्जोएण मओ चित्ते विहंदृदि (पहुट्टइ) छज्जइ पहुस्स ललिअं जं तुज्झ सई जाआ जं धोअंजणसोणलोअण जम्मंतरे वि चलणं (?चलणे) जलइ वलवाणलो विअ जलणणिवहम्मि सलिलं जो तीऍ अहर-राओ ढुंदुल्लंतो मरिहिसि णइसोउ ति भुजंगं णज्जइ विहीसण तुहं गिदं लहंति कहिलं णिदइ मिअंककिरणे तं से गुणम्मि जाअं तीअ मुहाहि तुह मुहं .. तुज्झ (?ह) मुहसारिच्छं तो चिर-विओअ-तणुओ तो हरिवइजसपंथो दिअहे दिअहे सूसइ दिट्ठीअ (? दिट्ठाइ) जंण दिट्ठो दोसइ विद्दुम-अंबं दूरे किज्जउ चंपअस्स देवाअत्तम्मि फले घीरेण णिसाआमा धूलिमइलो वि पंककिओ पउरजुआणो गामो पढमाणिआहि सुइरं 79.597 65.594 24.586 49.591 73.596 19.585 93.600 102.602 38.588 47.590 36.588 72.596 95.600 42.589 43.589 61.593 87.599 18.584 94.600 103.602 62.593 40.589 50.591 78.597 Setu IV. 60/61 (Calcutta edn.) GS V. 18 Setu V.5 Gahakosa 498%; GS (W)711 GS II. 79 GS III.7 Setu V. 21 Setu I. 16 GS VII. 91 VI. v. 284,Cf. GS (W) 720 Setu X. 8 KM III. 1 GS III. 79 Setu v.7 GS VI. 26 GS II. 97 Setu XIII. 17 Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 KM II. 11 GS I. 11 Cf. GS VI. 77 . . परं जोण्हा उण्हा 57.592 पाअपडिअस्स पइणो 86.599 पाउसलच्छीअ पओ- ( अथवा, उव्वहइ । 29.587 णवतिणंकुर) पीणपओहरलग्गं 27.586 पुसिआ कण्णाहरणेद 92.600 फलसंपत्तीअ समोणआइ 44.590 भिण्णघडंतावत्तो 89.599 मम्मह (?वम्मह-) धणु-णिग्धोसो 28.586 माणदुमपरुसपवणस्स 31.587 माणंसिणीअ पइणा 99.601 मामि हिअअं व पीअं 100.601 मुक्क-सलिला जलहरा 45.590 मुद्धत्तणं पढमसाहस 69.595 12.583 37.588 39.589 51.591;97.601 मुहल-धण-विप्पइण्णं रण्णाउ तणं रण्णाउ रसिअं (विअट्ट ? विअड्ड) विलासिम रूअं अच्छीसु ठिअं लद्धासाएणं चिरं वज्जभ धरणिहरा वडजक्खो जो महसीसअम्मि वणदव-मसि-मइलंगो वलमाणम्मि महुमहे ववसाअ-रइ-पओसो वहइ व महिअलभरिओ वाएरिएण भरिअं वाहि व्व वेज्ज-रहिओ विअसिअ-तमाल-णीलं विक्किणइ माहमासम्मि विरहे विसं व विसमा सकल-करण-पर-वीसमा Setu I. 24 GS IV. 2 GS III. 82 Setu VIII.4 GS IV. 44 GS IV. 44 Gahakosa No. 700: GS(W)808 GS III. 46 Setu III. 37,38 (Calcutta edn) Visvesvara Pandita's Srigāramañjari Nātake Setu II. 5/9 (Calcutta edn.) GS III. 87 GSV.5 GS II. 32 Setu IV. 63/64 (Calcutta edn.) Setu VII. 40 GS IV.72 . GŚ II. 17 Setu IX. 89/88 (Calcutta edn) Setu I. 14 Setu X 30 GS II. 76 GS IV. 63 Setu I. 63 GS III. 35 GS III. 35 Cf. KPXv.400: GS(W) 995 14.584 90.599 77.597 11.583 68.595 30.587 25.586 64.594 23.585 6.582 66.594 76.596 16.584 Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 119 8.582 संखोहिअ-कमल-सरो संझाराउत्थइओ संवाहण सुहरसतोसिएण सच्चं जाणइ वटुं सरए सरम्मि पहिआ सरसा वि सूसइ च्चि सुहउच्छअं जणं दुल्लहं सुहपुच्छिआइ हलिओ सो अत्थो जो हत्थे सो को वि गुणाइसओ सोहइ विसुद्धकिरणो 3.581 85.598 53.591 13.583 59.593 63.594 101.602 81.598 56.592 26.586 Setu XII. 17 Cf. GS VI. 69 Cf. GS V. 64 GS I. 12 GS VII. 22 GS VI. 33 GS I. 50 GS IV. 17 GS III. 51 Cf. GS VL. 91 Setu L. 22 Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 Supplement to Corrections and Additions (Corrections) Page S. No. Line Read (VI 31-32) Preliminary खणद्ध क्षणार्ध मषा नित्यमेव (V. v. 378) मत्तमेघं छित्तं दुर्लङध्य उप्पडइ (सरअ-) सिरी/शरच्छीः violates मुउलिअ (? मउलिएँ) जइ (अथवा, 'पिअदंसण-सुहरस-मउलिआई) (अथवा, प्रियदर्शन-सुखरस-मुकुलिते) इयत्/एतावत् (?प्रतीहि) दढकंचिबंधणं/दृढकाञ्चीबन्धनम् दोहणीए णवरं (? दोहंलिणीऍ गवर) अहर-ठिओ वि होइ/...भवति सिण्णूसलिआहि/स्विन्न... दंसणं च/०दर्शनं च तीरए किमप्यस्तीति 189 234 260 % 262 271 277 100 286 102 103 291 रव 104 295 104 207 2/4 ० दुहित्रा कस्य समपसरन्ती सुह०अकअं कअं० याकृतं कृतं अवराहाणं (?अवराहाण) ०समुप्पाअएण (? ० समुप्पण्णेण) 105 3/5 Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 121 109 114 कर-ठिआ 116 323 342 352 355 357 सुगन्धं सुगन्धं वण्णिअं (पुप्फ) दिअरो/...पुष्पं... - 117 360 गृहे गृहे शिक्षितुं काखक्षति सखि 373 382 384 386 . 122 387 387 वसिओ ०लपितः गभिताया हस्तौ कम्पेते सउणि व्व/शकुनिकेव सउणिअ व्व -कवाडअ/कपाटक जीवन्त्या 400 414 And Corrections p. 1 132 433 435 437 136 *456 471 139 142 484 495 " 143. 144 145 504 बहु-युवकोऽपि विसंष्ठुल० भर्त्सयमानया (कलहायमानया) कुमरी मूअल्लिओ/मूकः ०स्तत्र तत्र वणम्मि णअणाणं जस्स बलग्गति तंबाए identify आत्मीयमपि (? अप्रणयितमपि = अप्राथितमपि) भणिों (?भाणिअं) बालाओं दर-लसिअ-थणीसु पुणो णिवसइ मअरद्धअ 505 508 528 150 532 155 . 559 रहस्सं 158 579 ०प्पेल्लण० Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 160 161 163 164 167 168 169 185 192 199 202 208 209 214 215 216 225 226 230 231 236 241 244 592 500 609 613 626 631 639 737 775 779 825 847 876 881 915 918 925-926 980 983 1004 1009 1010 1044 1045 1076 1094 4 3 5 2/4 4 3 2 3/5 4/6 5 5 3/5 4 5 3/5 10 3/5 4 3/5 9 5 5 2 3 3 6 5 3 3 कर्णालीना उल्लसइ (? उल्ललइ) णहरणं चंदिलस्स उल्लसति (? उल्ललति ) नख - निकृन्तनं नापितस्य (? कुइआणुणिआ ) / कुपितानुनीता o गन्धवहः (? छिक्को / छित्तो ) This gāthā, when corrected, agrees with GS IV, 81 कप्पवणे (? कंपि मणे ) / कामपि मन्ये अंह ( ? अहं / दूसह ) / अस्माकं / दु:सह ० विवरणे (? विस्रंसने ) एव स्फुरफुरायन्ते मरणे ण पुण्णअं मह/मरणे न पुण्यं मम स्थगयिष्यामि हस्तौ कम्पेते ० मई, वि गईण परंमुहो / ० मयीनामपि नदीनां पराङमुखो सच्चविओ ( ? साहसु ) तं केण मुसिओ सि/ कथय त्वं केन मुषितोऽसि जानामि पहा लोण ० / पथालोकन ० पभाताअं... इहेव्व अव० उद्भट - संतापः ०पओसेण (व) तुऍ / ० प्रदोषेणेव त्वया ० विलासिणि० ते चिचअ घर - गआए Cf. GS (W) 869 सरोषं समपसरन्तीं ( ? दारुणम्मि) रूसिउं Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 123 4 247 258 270 1112 1175 1237 277 1279 1280 1281 279 280 1288 1292 1305 282 283 284 288 5 3/5 289 1312 1312 (Note :) 1339 1346 1348 1351 1353 1357 1364 1366 1372 1391 1399 1412 1418 मा रोदीस्यत्र० उन्नम सुभग वि कइअव (?णिक्कइअव)/निष्कतव दोब्बल्ल गणिरीए प्रियतम दोब्बल्लएहि (प) वेविर सिह (अं)/प्रवेपनशोलशिखकं (%D शिखम्) भामं भामं छण-पईवं| भ्रामं भ्रामञ्च क्षणप्रदीपम् कोटि-प्रतिष्ठापितानन० Setu V.7 Poetical नूनमेषु कुंद०/कुन्द० घरणीएँ घरिणीऍ गवक्खाओं ०खण (ख)-/क्षणार्धवलयं वेविलं बंध अहिटमन्ये मुखी . सुवेल पुप्फवइअ म्हि/पुष्पवतीकाऽस्मि अदीर्घायुष्को प्रार्थये देहि हाआ (? भाआ) रमितं (? रतं) हसित० रचितमपि (?पेच्छिअं) जुअईणं 292 301 302 303 1423 1427 304 312 1433 1484 1486 . 313 1491 Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 315 318 325 329 330 334 335 336 337 338 340 341 342 343 344 349 353 355 359 360 361 365 367 371 1493 1505 1506 1520 1564 1589 1598 1629 1631 1639 1643 1645 1653 7 8 *16 *17 22 (continued) 47 71 78 79 96 100 103 104 108 127 140 155 5 2 6 4 4 3 4 6 5 6 5 3 2 8 4 3 2 4 5 11 (from 5 10 2 3 4 6 5 2/4 2/4 2 2 3/5 4 6 below) अथवा (? असौ वा ) अ (व) सु P. 667 स्नुषा च (सर्वाङ्गाद् ) हृत च्चेअ प्रियस्य -(HV?) Doo -(HV) कुड्य ० • सुब्वेल्लापुराअ ० अणे (? अणं) / रत्ने (? रत्नम् ) व्यलीकस्य दोलिकया ० खंडिअ ० पप्फुल्लिअं व मुणहअच्छेहिं (? अच्छी हि ) प्रपुष्पित ( प्रफुल्लित) मिवाक्षिभ्याम् दारुणाम् oगयवरुम्मूलियाए णंदामि अ -Bala-R. VI, p. 156 अर्वाड्ढr o अणाअ-० आत्मा उरसि GS II. 6 उत्तरीतुं गंधवहो / गन्धवहः लच्छि रहिअं / लक्ष्मी - रहितं (? किंथ) ० रइ- पओसो थणि उत्तमसु / ० स्तनि उत्तम्य० समूहं Setu V. 10 Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 125 372 160 169 374 2/4 171 172 178 380 380 381 200 . 201 204 213 214 383 385 .. 222 223 386 सोहए (? सहइ) मनसि महुमह-पण/मनुषे ओं जहसु/अपजहिहि गोष्ठ-मध्ये महग्यविअ-कर०/संमानित-कर० ०फंसमहग्घविअ करअल. स्पर्श-संमानित-करतल० (पादाङगुष्ठालक्तक०) हलहलिअ (?हल्लाविअ) चुलचुलायमानाभ्यां धावित्वा० पसुत्त (अ) रुष्यति णहरंजणं (?णहरणं)/ नख-निकृन्तनं जाआए पलोअइआई (? पलोइआई) पथिकस्य मण्णु-भरिआई तुए (?तुर्वे) परिवालिआ पडिणिउत्तो गतो अणिमिसमीसोसि ०फुल्ल दुर्मति (णूति) जे मुहत्तं (? पहुत्तं) दुन्वन्ति (? गोपायन्ति) ये मुहूर्त । (?प्रभुत्वं) विआसिअ/विकासित कापि प्रिया चिअ लिक्खइ मज्झे चारित्तवंतीण मेव लिख्यते मध्ये चारित्रवतीनाम् ०णच्चिरोहिं तुम्हेहिँ 226 231 239 387 388 389 . .243 391 392 . 259 272 284 295 403 310 356 360 व हसंती Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 425 427 437 440 441 442 . 445 446 449 450 परवधूरसौ रात्र्यन्धक मा पिआणं अण्णावि अकावि (? अण्ण च्चिअ कावि) मग्गिअ-लद्धे बलमोडि-चुंबिए अप्पणेण उवणीए। मागित-लब्ध बलात्कारेण चुम्बिते आत्मनोपनीते। एकस्मिन् प्रियाधरेऽन्येऽन्ये भवन्ति . रसभेदाः। छिप्पंति शङखपात्र (?णुण्णिहिसि) . सोवाणारहण सोपानारोहण वंदिज्जउ...कि कीरउ ०च्छेत्तं निज-दयिता GS (W)957 पओहर-फंस वहइ व/ वहतीव कोमुईवासो काल-वेस-वस णच्चणअम्मि शाल्मलि० मुच्छई (p. 150) विआसिआसो० नवलता जणेति कुरङगाक्षि रसाउला First cited in SP (Volu. p 247) First cited in ŚP (Vol. I. p. 247) First cited in DHV (p. 283); 456 458 462 466 467 468 469 101 103 115 473 476 478 479 480 Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 127 480 484 488 First cited in SP (Vol 1. p. 248) First cited in DHV p. 74 First cited in DHV (p. 73;) . First cited in SP (Vol IV. p. 988) च्चिअ पायवो (p. 298) चिहुरा कलितानि केनया न कृता दियहो दियहो सौख्यो •बद्ध-मुग्ध-० Desisadda-sangahe 489 493 495 496 497 502 (46) 504 p. 287 506 511 (IV. p. 541) Cited earlier in KP p. 168, and KAS p. 87 ०पाटल. एव उद्वर्तमानः (थणि)... (? उत्तमसु (स्तन)...(उत्तम्य) अन्यतः प्रेक्षितुं वलते GS VII. 65 कलम० . हरंति गाथानां ...सुहा (? विनिमीलिअच्छ दे सुहअ) ...सुभग (? विनिमीलिताक्ष देहि सुभग) पत्रलाननङ्गशरान् ०अड्ढण-सुहेल्लि (p. 15 v. 44) KP IV. v. 88, p 162 अज्ज (? अज्जा/ अज्झा) वहुमण्णइ 537 547 548 549 550 Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 . 550 553 554 560 561 566 567 115 . 116 121 125 568 569 570 130 163 164 निर्वृति II.9 वसन्तमासक० (वसान्त्रमासक). भणामो S. No. 73 ०सामलेण ०पणाम ज्योत्स्ना ०पीडणेणं प्रियसखि सखि प्रसन्नं ताडयति धराधरं S. No. 110 GS III. 88 सरः सअल-करण० First cited in Locana p. 274 फल-संपत्त्या दिण्ण-फला/ ०दत्तफला० जलिपतं खलु तस्य कण्णउर सअज्जिआ दुग्गा अज्ज...अज्जं विक्कमाइच्च and Vajja 284 sense of the passage. In the first eight chapters of the SP there are twentytwo. 582 584 585 590 591 592 594 595 598 599 Appendix - I. p. 1. 119-10 Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 129 (Additions) Bhoja : Srngāraprakāśa 45. a) Eddahamettatnania...... (Vol. I. p. 245) एइहमेत्तत्थणिआ एदहमेत्तेहि अच्छिवत्तेहिं । एइहमेत्तावत्था एइहमेत्तेहि दिअहेहिं ॥ (एतावन्मात्रस्तनिका एतावन्मात्राम्याम् अक्षिपत्राभ्याम् । एतावन्मात्रावस्था एतावन्मात्रैदिवसः॥) 807) Mamuddhapodhachobaa...... (p. 878) मा मुद्ध घोड्ढ (?) छावअ बालाए इसि-हरिस-धुए वरिल्ले। विणिअंसण-दसण-कोउहल्ल-गहिओ गहिलिहोसि ॥ (मा मुग्ध मूर्ख (?) बालक बालायाः ईषद्-हर्ष-धूते उत्तरोये । विवसन-दर्शन-कुतूहल-गृहीतः ग्रहिलीभवसि ॥) . 976) Samāhamāagosaggamajjiri...... (p. 975) सा माह-मास-गोसग्ग-मज्जिरी तं पि दिन-पुण्णग्गी। मिलिआ गोला-तूहे दुवे वि तुम्हे खु धम्मिट्ठा ॥ (सा माघ-मास-प्रातमज्जनशीला त्वमपि दत्त-पुण्याग्निः । मिलितौ गोदा-तटे द्वावपि युवां खलु धर्मिष्ठौ ॥) Hemacandra : Kavyānušāsana 77. a. 493 (Additions p. 7): (p. 447 v. 584) पाआलअले सेसहि, णिहु जअ जअलच्छिवच्छथलमलिआ। Page #788 --------------------------------------------------------------------------  Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ His works include : Studies In Sanskrit Sahitya - Sāstra : A collection of selected papers relating to Sanskrit Poetics and Aesthetics, published by the B. L. Institute of Indology, Patan, (North Gujarat), 1983. Prakrit Verses In Sanskrit Works on Poetics : Volume I (dealing with over 3000 Prakrit and Apabhramsa passages and their Sanskrit Cchāyā and Alphabetical Indexes), published by the B.L. Institute of Indology, Delhi (Extension Centre, Patan, N. Gujarat) 1988. Śrnigūrarna vacandrika of Vijayavarni: A work dealing with Sanskrit Poetics criti. cally edited on the basis of a very rare manuscript, published by Bhāratiya Jñänapitha, Delhi, 1969. Jayadeva's Gitagovinda with a hitherto unpublished commentary of King Mänänka published by L. D. Institute of Indology, Ahmedabad, 1965. An Anthology of Jain Texts (SahityaRatna-Kose Jain Sangrahah) published by Sahitya Akademi, New Delhi, 1978. Acārya Hemacandra's Kavyānusasana ( with Alamkaracudamani and Viveka) second revised edition (in collaboration with Prof. R. C. Parikh), Bombay, 1964. Some Aspects of the Rasa Theory: A Collection of Research Papers, read at the Rasa Seminar, organised by the B. L. Institute of Indology, Patan (North Gujarat), published by the B.L. Institute of Indology. Delhi, 1986. He has also contributed : A Critical Introduction (dealing with the Orgin and Development of the Story of Rāma in Jain Literature in Sanskrit, Prakrit and Apabhramsa languages ) to Paümacariya of Vimala Sūri, published by Prakrit Text Society, Varanasi, 1962 A Critical Introduction, Critical Notes and several useful Appendices to MallikiMakaranda, a brilliant Prakaraņa form of play by Ramacandra a renowned disciple of Acarya Hemacandra, and published by the L. D. Institute of Indology, Ahmedabad380 009, 1983. A Critical Introduction to Pancasutraka of Cirantanācārya, Critically edited by Munisri Jambu Vijayaji and published by the L. B. Institute of Indology, Delhi, 1986. Page #790 -------------------------------------------------------------------------- _